ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 280 1689877 1451235 2026-10-19T11:53:31Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689877 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|نەورۆز|نەورۆز (ڕوونکردنەوە)}} [[پەڕگە:Mountain_child.jpg|220x440px|وێنۆک|لە سەرەتای وەرزی بەھاردا خەڵکی [[کورد]] بەپێی داب و نەریت و چاندی خۆیان ئاھەنگی نەورۆز دەگێڕن، گوندی پەنگان، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].]] [[پەڕگە:Newroz Kurdistan.jpg|300px|وێنۆک|ئاگر ھێمای نەورۆزە لەلای کوردەکان]] [[پەڕگە:Iranian_New_Year_by_country.svg|220x440px|وێنۆک|نەخشەیەک ئەو وڵاتانە پیشان دەدات کە نەورۆز تێیدا بەڕێوە دەچێت.]] '''نەورۆز''' بۆنەیەکی کۆنە کە لەلایەن زۆر نەتەوە و گەلی جۆراوجۆرەوە وەک [[کورد]]، [[فارسەکان|فارس]]، [[ئەفغانستان|ئەفغان]] و ئۆزبەک بە شێوەی جۆراوجۆر [[جەژنە پیرۆزە|پیرۆز]] دەکرێت. ڕەگ و ڕیشەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمانی کۆن. سەردەمی دەستپێکی فەرمیی نەورۆز بەتەواوی دیار نییە و مشتومڕی لەسەرە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> زۆربەی لێکۆڵەران کۆکن کە بنەمای نەورۆز دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمە دێرینەکان.<ref>R. Abdollahy, [http://www.iranicaonline.org/articles/calendars#pt2 ''Calendars ii. Islamic period''], in [[Encyclopaedia Iranica]], Vol. 4, London & New York, 1990.</ref> ڕۆژی نەورۆز دەستپێکی [[ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی]]یە کە ڕۆژژمێری فەرمیی وڵاتی [[ئێران]]ە و لە [[کۆماری کوردستان]]یشدا کەڵکی لێ وەرگیراوە. نەورۆز بە سەری ساڵی نوێی کوردیش دادەنرێت و لە [[ھەرێمی کوردستان]] ڕۆژی پشووە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕۆژژمێری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|ناونیشان=https://govkrd.b-cdn.net/Government%20Calendar/KRG%20Calendar%202024/Kurdish/ڕۆژژمێری%20زایینی%20حکومەتی%20هەرێمی%20کوردستان%20بۆ%20ساڵی%20Ù¢Ù%A0٢٤..pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}{{بەستەری مردوو|url=https://govkrd.b-cdn.net/Government%20Calendar/KRG%20Calendar%202024/Kurdish/ڕۆژژمێری%20زایینی%20حکومەتی%20هەرێمی%20کوردستان%20بۆ%20ساڵی%20Ù%C2¢Ã™%A0٢٤..pdf |date=ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> == نەورۆز لە وڵاتاندا == === کوردستان === {{ئەمانەش ببینە|نەورۆز لە کوردەواریدا}} نەورۆز لە کوردەواریدا جەژنێکی تایبەتە و مێژوویەکی کۆنی ھەیە. لە ھەموو شوێنەکانی [[کوردستان|کوردستاندا]] ئەم جەژنە بەڕێوە دەچێت. یەکێ لە خاڵە ھاوبەشەکان لە نێوان زۆربەی کوردەواریدا ئاگر ڕۆشن کردنی نەورۆزە. یەکەمین نووسەری کورد کە بە کوردی باسی دابوونەریتی نەورۆزی کردبێت [[ئەحمەدی خانی]] بووە کە بە نەورۆزی گوتووە ''مەرسوومێ قەدیمێ کوردستانی'' یانی بۆنەی کۆنی کوردستانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=١١|ناونیشان=http://books.vejin.net/ck/text/527|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=ڤەژینبوکس|زمان=ku}}</ref> زۆرێک لە [[شاعیر|ھۆنەر]]انی تری کوردیش ھۆنراوەیان بۆ نەورۆز داناوە. ئاگر ھێمای نەورۆزە لەلای کوردەکان، ھەموو ساڵێکیش بە ئاگر یادی دەکەنەوە. لە ئایینی [[یارسان|یارسانیشدا]] نەورۆز بۆنەیەکی گرنگە و تەنانەت دەفتەری نەورۆزیان ھەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Religious Textual Heritage of the Yārsān (Ahl-e Haqq)|ناونیشان=https://journal.oraltradition.org/the-religious-textual-heritage-of-the-yarsan-ahl-e-haqq/|ڕەوشی ناونیشان=dead|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240317202712/https://journal.oraltradition.org/the-religious-textual-heritage-of-the-yarsan-ahl-e-haqq/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> و [[دەروێش نەورۆز سۆرانی]] یەکێک لە پیرەکانیانە. لە سەدەی بیستەمدا کوردەکان ڕووبەڕووی ئاستەنگی زۆر بوونەتەوە بۆ پیرۆزکردنی نەورۆز و بڕێک جار نەورۆز لەلایەن دەوڵەتی ناوەندییەوە (واتە [[ئێران]]، [[عێراق]]، [[تورکیا]] و [[سووریا]]) قەدەغە کراوە. === ئێران === بڕێک بەڵگەی مێژوویی ھەن کە لە ئێرانی کۆندا یەکەم ڕۆژی بەھار وەک نەورۆز پیرۆز کراوە. [[بیروونی]] و فیردەوسی و سەعالەبی باسی مێژووی نەورۆزیان کردووە لە نێو خەڵکی ژێردەستی ئیمپراتۆریی ساسانیدا. [[فیردەوسی]] بنەچەی نەورۆز دەباتەوە سەر جەمشید.<ref name=":0"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ساکایی|یەکەم=دکتر محمدیونس طغیان|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=نوروز در شاهنامه فردوسی|ناونیشان=https://8am.media/fa/nowruz-in-ferdowsi-shahnameh/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=روزنامه ۸صبح|زمان=fa-AF}}</ref> لە وڵاتی [[ئێران|ئێراندا]] نەورۆز جەژنێکی فەرمی و سەرساڵ بووە لە سەدەی بیستەمەوە. ھەرچەند ئێران ھیچکات بە فەرمی نەرۆزی قەدەغە نەکردووە بەڵام کوردەکانی تووشی بەربەستی زۆر کردووە بۆ پیرۆزکردنی نەورۆز بە دابونەریتی خۆیان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://iranwire.com/fa/news/57753/|سەردێڕ=فشار نهادهای امنیتی برای جلوگیری از برگزاری مراسم نوروز در کردستان}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رادیو فردا: ده‌ها ساکن یک روستایِ مریوان «برای جلوگیری از برگزاری جشن نوروز احضار شدند|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/nowrooz-ceremony-ney-marivan-village-iran/31748054.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === تورکیا === لە [[تورکیا]] بۆنەی نەورۆز بۆ ماوەیەکی درێژ لە سەدەی بیستەمدا قەدەغە بوو و کوردەکان بۆیان نەبوو نەورۆز پیرۆز بکەن، بەڵام لە ١٩٩٠ەکانەوە دەوڵەت پشوویەکی بە ناو نەڤرووز (nevruz) دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Yanik|یەکەم=Lerna K.|ڕێکەوت=٢٠٠٦|سەردێڕ='Nevruz' or 'Newroz'? Deconstructing the 'Invention' of a Contested Tradition in Contemporary Turkey|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/4284447|journal=Middle Eastern Studies|بەرگ=٤٢|issue=2|پەڕەکان=٢٨٥–٣٠٢|issn=0026-3206}}</ref> لەو کاتەدا نووسینی نەورۆز بە کوردی (وەک newroz) قەدەغە بوو. بۆ نموونە ساڵی ٢٠٠٧ شارەدارێکی شارێکی کورد بۆ بەکارھێنانی وشەی newroz لەجێی nevruz حوکمی زیندانی بۆ دەرکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Why the Letters Q, W, and X Were Once Illegal in Turkey|ناونیشان=https://www.mentalfloss.com/article/561860/why-letters-q-w-and-x-were-once-illegal-turkey|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mental Floss|زمان=en-US}}</ref> دوای ٢٠٠٠ەکان کە پیرۆزکردنی نەورۆز ئاسایی بووەوە، ھێشتاش ساڵانە ژمارەیەکی زۆر مرۆڤی کورد لە بۆنەی نەورۆزدا دەگیرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/middleeast/turkey/19032023#images|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === عێراق === لە عێراق نەورۆز بۆنەیەکی فەرمی نەبووە و حکوومەتی بەغداد بڕێک جار ھەوڵی داوە کە نەورۆز قەدەغە بکات،<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Khalid|یەکەم=Hewa Salam|ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=Newroz from Kurdish and Persian Perspectives – A Comparative Study|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/48710250|journal=Journal of Ethnic and Cultural Studies|بەرگ=٧|issue=1|پەڕەکان=١١٦–١٣٠|issn=2149-1291}}</ref> بەڵام کوردەکانی ئەو وڵاتە بە درێژایی سەدەی بیستەم نەورۆزیان پیرۆز کردووە. ڕۆشنبیرانی کورد وەک [[پیرەمێرد]] ھەوڵیان داوە نەورۆز وەک ھێمایەکی نەتەوەیی زیندوو بکرێتەوە و بەرگێکی تازە بپۆشێ.<ref name=":2"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=News|یەکەم=Roj|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=پیرەمێرد، مامەیارە و نەورۆز -|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=12473|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - RojNews.News}}</ref> لەدوای [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]] نەورۆز بووە بە بۆنەیەکی فەرمی لە [[باشووری کوردستان]].<ref name=":1"/> === سووریا === نەورۆز لە [[سووریا]]ی سەدەی بیستەمدا بۆنەیەکی فەرمی نەبووە و تەنیا کەمینەکانی وڵاتەکە وەک کوردەکان پیرۆزیان کردووە و ھەمیشە لەژێر چاودێریی ھێزە ئەمنییەکاندا بووە. لە ٢٠٠٠ەکانەوە حکوومەتی [[بەشار ئەسەد]] ڕای گەیاند کە ڕێگە بە کوردەکان دەدات مەراسیمی نەورۆز بگرن بەو مەرجەی نەبێ بە کۆبوونەوەیەکی سیاسی،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Yildiz, Kerim; Fryer, Georgina (2004). The Kurds: Culture and Language Rights. Kurdish Human Rights Project. ISBN 978-1-900175-74-6.}}</ref> بەڵام ھەر لەو دەیەدا دەیان کەس لە سووریا لەسەر نەورۆز بریندار و زیندان کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Reuters. 21 March 2008.|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL21565217/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ئازەربایجان === لە وڵاتی [[ئازەربایجان]] نەورۆز ڕۆژی پشوودانە. بەر لە ڕووخانی شۆرەوی نەورۆز لە ئاسیای ناوەڕاست و قەفقازدا ڕۆژی پشوو نەبوو، بەڵام دواتر وڵاتانی ئازەربایجان، [[تاجیکستان]] و [[تورکمانستان]] و وڵاتانی تری ئەو ناوچەیە نەورۆزیان خستە ناو ڕۆژژمێری خۆیانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١١|سەردێڕ=Azerbaijan Today {{!}} The International Magazine {{!}} April-May 2005|ناونیشان=http://www.azerbaijantoday.az/ARCHIVE/12/life1.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110514214646/http://www.azerbaijantoday.az/ARCHIVE/12/life1.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Nowruz {{!}} Festival, History, Practice, & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Nowruz|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> === وڵاتانی تر === نەورۆز لەلایەن زۆر دەوڵەت و نەتەوە و کۆمەڵی خەڵکی ترەوە پیرۆز دەکرێت. بۆ نموونە [[کازاخستان]]، [[قرغیزستان]]، [[تورکمانستان]] و [[گورجستان]] نەورۆز پیرۆز دەکەن. ھەروەھا بڕێک لە خەڵکی باڵکان وەکوو سۆفییەکان لە [[ئەلبانیا]] جەژنی نەورۆزیان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Nowruz {{!}} Festival, History, Practice, & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Nowruz|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> == ئاھەنگی نەورۆز == لە ھەر شوێنێک نەورۆز دابونەریتی خۆی ھەیە. بۆ نموونە لە [[ئێران]] سفرەی [[حەوت سین]] ڕادەخەن کە ڕەسمێکە کە لە سەدەی بیستەمدا دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> لە زۆربەی شوێنەکانی کوردستاندا لە شەوی نەورۆزدا ئاگرکردنەوە، ھەڵپەڕکێ و سەیران ھەیە. ھەروەھا ڕەسمی شەوی شەوی بەراتێ (فەرقی لەگەڵ [[بەرات]] ھەیە) و کۆستە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/100220181|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> و میرەنەورۆزەش تۆمار کراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> لە ئەفغانستان ڕەسمی [[حەوت مێوە]] باوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Haft Mewa (Seven Fruits) Recipe|ناونیشان=https://cooking.nytimes.com/recipes/1023022-haft-mewa-seven-fruits|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=NYT Cooking|زمان=en-US}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[سێزدەبەدەر]] * [[چوارشەممەسوورە|چوارشەممە سوورە]] * [[نەورۆز (گۆرانی)|گۆرانی نەورۆز]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}{{کۆمنز|Category:Nowruz|نەورۆز}} {{چاندی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئێران|کوردستان|کۆمەڵگا|ئاسیا|ئازەربایجان|ئەفغانستان|عێراق|ھیندستان|پاکستان|تورکیا|تاجیکستان}} {{پۆلی کۆمنز|Nowruz}} [[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئێران]] [[پۆل:چاندی ئێرانی]] [[پۆل:نەورۆز]] [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:جێژنە کوردییەکان]] [[پۆل:ڕۆژە نەتەوەییەکانی کوردستان]] [[پۆل:شاکارەکانی کەلەپوورە زارەکی و نابەرھەستەکەی مرۆڤایەتی]] [[پۆل:چاندی فارسی]] [[پۆل:وشە و دستەوشە فارسییەکان]] [[پۆل:وتارە قسەکراوەکان]] [[پۆل:چاندی ئازەربایجانی]] [[پۆل:بەھاییەت]] [[پۆل:وشە و دەستەوشە فارسییەکان]] 51gds27orgwv5hvxa4myfkvb8n4yrbq 0 344 1689348 1544296 2026-10-18T16:37:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە) 1689348 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئز}} {{خاوێن کردن}} }} [[پەڕگە:Russet potato cultivar with sprouts.jpg|thumb|وێنەی پەتاتە]] '''سێفەزەمینی'''، '''سێوەعەرزیلە'''، '''سێوک'''، '''سێڤک'''، '''یەرەلماسی'''، '''سێف زەمینی''' یان '''سێوەزەمینی'''، گیایەکی چەند ساڵەیە لە تیرەی «[[باینجانەکان]]» [[Solanées]]، گەڵاکانی بڕاوبڕاو و گوڵەکانی [[چەرموو]] یان بەنەوشن و لاسکەکەی زۆر ھەیە و بەرزییەکەی دەگاتە ٦٠ سم، گیا و گوڵەکەی زۆر ژەھراوین، بەڵام لە ژێرەوە لە بن زەویدا سەلکێکی ڕەنگ سەوز یان سەوزی مەیلەو زەردی ھەیە کە بۆ خواردەمەنیی [[مرۆڤ]] زۆر پێویستە، دەستە و تاقمی پەتاتەش لە ڕووی ڕەنگی [[گوڵ]] و پێستی سەلکی پەتاتەکەوە دابەش کراون. [[فکول]] (لە ڕوانگەی [[شیمیای]]ەوە ھەمان نشاستەی پێ دەڵێن کە وەک گەردێکی سپی لە دانەوێڵەی وەک [[گەنم]] و جۆ و [[برینج]] و .. دەگیرێ، کە لە پەتاتەدا فکولی پێ دەڵێن) و [[ڤیتامین C]]ی زۆری تێدایە، بەتایبەتی بە گەرمی. ئەم گیایە بە چەند پلە دابەش دەکرێ، وەک زوو ڕەس، وەخت ڕەس و دێر ڕەس. لە پەتاتە زۆر چێشت و خواردمەنی دروست دەکرێ و بۆ سازکردنی ئەلکولیش کەڵکی کێ وەر دەگرن. بە فەرانسەیی [[Pomme de terre]] ی پێدەڵێن. == یەکەمجار پەتاتە لە ئیرلاند ھاتووە == کە باسی پەتاتە دەکرێ [[مرۆڤ]] یەکسەر بیری دەچێتە سەر وڵاتی"ئیرلاند". ھۆیەکەشی ئەوەیە کە پەتاتە لە مێژووی وڵاتی ئیرلاندا ڕۆڵێکی کاریگەری ھەبوو، زیاتر لە سەد ساڵ لەمەوبەر خەڵکی ئیرلاند بەتەواوەتی پشتیان بە پەتاتە بەستبوو و بە ھێزێک سەرکەوتووی خۆیانیان دادەنا، دوای ساڵی ١٨٤٦ نەخۆشی لە پەتاتەکەیانی دا و بەتەواوەتی داھاتی ئەو ساڵەیانی لە نێو برد و زیاتر لە ٦٠٠ کەس لە خەڵکی ئیرلاند لە برسان مردن! سەرەڕای ئەمەش پەتاتەی ناسراو بە ناوی ئیرلاندەوە ناسراوە. پەتاتە بەرھەمی خەڵکی "[[اکوادور]]" و "[[پرۆ]]"ە، تەنانەت ئەمڕۆش پەتاتە بە شێوەی خۆڕسک لەو وڵاتانەدا دەڕوێ. کاتێک ئیسپانییەکان ھاتووچۆی "پرۆ"یان کرد، پەتاتەیان دیو و لە سەرەتای سەدەی شانزدەھەمدا پەتاتەیان لەگەڵ خۆیان بردەوە بۆ ئیسپانیا و لە نێو خەڵکی ئێوێدا بڵاویان کردەوە. ھێندێکیش لەو باوەڕەدان کەھەوەڵجار ئیسپانولیایەکان پەتاتەیان بردووەتە باکووری ئامریکاش. بەڵام بەڵگە بەدەستەوەیە کە ھەوەڵجار لە ساڵی ١٧١٩ دا لە ئیرلەندەوە گەیشتووەتە ئامریکا. پەتاتەش ھەر وەک [[تەماتە]] و [[تووتن]]، سەر بە بنەماڵەی "[[ڕەزڵەکان]]"ە، سەلکی پەتاتە کە لەژێر عەرزەکەوەیە لە ڕاستیدا ئەمە چەکەرەی نەپشکووتی ڕوەکی پەتاتەن، پەتاتەی ئەمڕۆش لە گەڵ باپیرانی ئامریکایی خۆی زۆر جیاوازی ھەیە و ئەم جیاوازییەش دەگەرێتەوە بۆ شێوەی چاند و بارھێنانی. ئەو کەسانەی کە پەتاتە دەچێنن، بەردەوان تێدەکۆشن، پرتاتەیەکی تایبەتی بدۆزنەوە، کە بتوانێ لە ھەموو شوێنێکدا بەرھەم بھێندرێ و لە برامبەر نەخۆشیی ڕوەکەکانەوە خۆی ڕاگرێ. ھەروەھا سەلکەکەی بێ کەم کۆڕی و تەرزەکەشی (گیاکەی) بۆنخۆش و جوان و بەتام و ڕەنگ جوان بێ. لە بەر ئەم ھۆیەشە کە جووتێرەکان تۆوی ڕوەکێک دیاری دەکەن کە ئەم باشیانەی ھەبێ. ھەروەک دەزانین پەتاتە لە تۆو ناچێندرێ بەڵکوو لە ڕوەکێک کە چەکەرە دەکەن بەدەست دێ، ئەم چەکەرانەش ڕوەکێکی نوێ پێک دێنن کە گوڵەکانی چەرموو یان ئەغەوانین. باڵای پەتاتھ دەگاتە یەک میتر. کاتێکیش گەڵای پەتاتە [[سیس]] بوو، نیشانەی ئەوەیە کە کاتی کۆکردنەوەی سەلکەکانییەتی. پەتاتە زۆرتر بۆ خۆاردن دەچێندرێ، بەڵام بەرھەمی تریی وەک گەردی پەتاتە ([[نشاستە]]) ھەیە و بۆ درست کردنی مەشرووباتی ئەلکولیش بەکاری دەبەن. == سەرچاوەکان == وەرگێڕان لە فرھنگ [[بمن بگو چرا]] بەرگی ٦ ل. ٢٢٢ و ٢٢٣. == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Solanum tuberosum|پەتاتە}} {{خۆراکەکان}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک|ڕوەک}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:بەروبوومەکان، سەرچاوەگرتن لە ئەمریکاکان]] [[پۆل:سەوزە ڕەگییەکان]] f5pblkkowzrlzr8jqjwt2zanngztsyp 0 642 1689551 1458040 2026-10-18T22:35:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1689551 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|پەشەنگ کامکار|کامکار (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''پە‌شە‌نگ کامکار''' مووسیقاری [[کورد]] ە و یە‌کێکە لە ئە‌ندامانی گرووپی [[کامکاران]]. ساڵی [[١٩٥١]] لە شاری [[سنە]] لە دایک بووە.<ref name=":0">کتێبی [https://books.google.iq/books?id=OfVADgAAQBAJ&pg=PT257&lpg=PT257&dq=pashang+kamkar+1951&source=bl&ots=KzqLcW-HCQ&sig=ACfU3U3DHSC4nFMb1_hbj4lTz3mgJt17qg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiOqMP5oL3pAhXE-aQKHdfxBJMQ6AEwBHoECBQQAQ#v=onepage&q=pashang%20kamkar%201951&f=false Iranian Classical Music: The Discourses and Practice of Creativity]{{بەستەری مردوو|url=https://books.google.iq/books?id=OfVADgAAQBAJ&pg=PT257&lpg=PT257&dq=pashang+kamkar+1951&source=bl&ots=KzqLcW-HCQ&sig=ACfU3U3DHSC4nFMb1_hbj4lTz3mgJt17qg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiOqMP5oL3pAhXE-aQKHdfxBJMQ6AEwBHoECBQQAQ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}، لە ساڵی ٢٠١٥ لەلایەن Laudan Nooshin نووسراوە.</ref> پە‌شە‌نگ کامکار ژە‌نیاری بە‌ناوبانگی [[سەنتوور]]ە و وە‌کوو دیکە‌ی کامکارە‌کان،<ref name=":0"/> باوکی، [[حە‌سە‌ن کامکار]]، یە‌کە‌م مامۆستای بووە. بۆ خۆی لە ساڵی [[١٩٦٩]] (لە ھە‌ژدە ساڵی) دا لە ناوە‌ندی فە‌رھە‌نگ، ھونە‌ری سنە دا بووە بە مامۆستای سە‌نتوور. ئە‌و لە زانستگە‌ی ھونە‌رە جوانە‌کانی [[زانکۆی تاران]] دا دە‌رسی خوێندووە‌<ref>[http://www.kereshmeh.com/view_artist.php?id=kamkars The Kamkars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191102123714/http://www.kereshmeh.com/view_artist.php?id=kamkars |date= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ }}، ماڵپەڕی kereshmeh، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٠ ھێنراوە.</ref> و لە [[رادیۆ سنە]] دا کاری کردووە. ئە‌و ھە‌روە‌ھا یە‌کێکە لە ئە‌ندامانی سە‌رە‌کی گرووپی شە‌یدا. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقای کوردی}} {{کامکاران‏}} {{پۆلی کۆمنز|Pashang Kamkar}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:ژەنیارانی ئێرانی]] [[پۆل:ژەنیارانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١]] [[پۆل:کامکاران]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] mmlc0rm49lnqzggrtjgz42da6frdbim 0 674 1689656 1528443 2026-10-19T04:33:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1689656 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{دەستپێکی کورت}} }} {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو = پەیمان عومەر | وێنە = Payman Omar (cropped).jpg | لێدوانی وێنە = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ساڵی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٦٤}} | شوێنی لەدایکبوون = سلێمانی، کوردستان | پیشە = گۆرانیبێژ | ساڵانی چالاکی = ١٩٧٣–٢٠٠٨ | پەروەردە = بەشی مۆسیقای پەیمانگای ھونەرە جوانەکان }} '''پەیمان عومەر''' (لەدایکبووی ١٩٦٤) [[گۆرانیبێژ]]ێکی [[کورد]]ی لەدایکبووی [[سلێمانی]]یە. == ژیان == پەیمان عومەر لە ساڵی ١٩٦٤ لە شاری [[سلێمانی]] لەدایکبووە لە گەڕەکی شـێخان، بەڵام [[دایک و باوک]]ی لەدایکبووی شاری [[کۆیە]]ن. دەرچووی بەشی [[مۆسیقا]] [[پەیمانگای ھونەرە جوانەکان]]ە لەسەر ئامێری ئۆکۆردیۆن لە خێزانێکی کوردپەروەر و ڕۆشنبیر پەروەردەکراوە کە ھەمیشە ئازادی لەناو خێزانی پەیمان عومەردا بەرفراوان بووە، چونکە کە ئەوان ھاتنە جیھانی گۆرانی و مۆسیقا، سەردەمێک بوو کە ئافرەت لەژێر چەوسانەوەدا بوو، کەس بە چاوی ڕێز سەیری ئافرەتیان نەدەکرد، پەیمان عومەر بەھۆی داڕشتنی ﮋیاننامەکەی دەڵێت: {{وتە|ئێمە ڕێچکەیەکمان شکاند لە سەرەتای ساڵانی ١٩٧٣، ئەوە بوو ئێمە سێ خوشک بووین، ھاتینە نێو دونیای گۆرانی و موزیکی کوردی، ھەرچەندە ئێمە زۆر بەداوی سووک و ناشرین لە قەڵەم ئەدراین، قسە و باسمان لەسەر ئەکرا، مامەڵەیان لەگەڵ ئەکردین: چ لەناو کـۆمەڵگا، چ لەلای ڕژێمی بەعسیش، بەڵام ئێمە گوێمان نەئەدایە ئەو شتانە، بگرە زیاتر خێزانەکەشمان پاڵپشتیان ئەکردین، ھانیان ئەداین بـۆ خزمەتکردنی گەل و نەتەوەکەمان، بۆ ھونەری ڕەسەنی کوردی، تا بتوانین وەک ئافرەت بوونی خۆمان بچەسپێنین لەناو کۆمەڵگادا.}} سەرەتای دەستپێکردنی کاری ھونەریی پەیمان عومەر لە ‌ساڵی ١٩٧٣دا بوو. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == * [http://chia.se ماڵپەڕی چیا] {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ژیاننامە|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی]] h6st8u20d5mmfka0m0peli1kqzjuhlk 0 1283 1689389 1688960 2026-10-18T17:17:00Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]] 1689389 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێن کردن}} }} [[پەڕگە:Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893).jpg|thumb|وێنەی پۆرترەیتی پیۆتر ئیلیەچ چایکۆڤسکی]] '''پیۆتر ئیلیەچ چایکۆڤسکی''' بە ([[ڕووسی: Пётр Ильич Чайковский) ماوەی ژیانەی (٧ مارس ١٨٤٠ – نۆڤەمبەر ٦ ١٨٩٣) مۆزیک دانەرێکی ڕووسی بو لە سەردەمی رۆمانتکدا، کۆمەلێک کاری زۆۆر بەناوبانگی ھەیە لاوانە بالێی دەریاچەی قاز سوان لاکەئو نوتجراجکەر، ھەروەھائۆ ڤەرچەری ١٨١٢و کۆنسێرتی پیانۆی ژمارە ١ھەروەھائۆ پەرایئە وگەنەئۆ نەگن. لە خێزانێکی چینی مام ناوەندیدا لەدایک بوە، لە سەرەتادا وا بریار بو کە لە سوپای میلیدا بەسھدار ببێت، ھەروەھا لە تەمەنێکی زووەوە دەستی کردبو بە خوێندنی مۆزیک، دواییس بە پ$ەچەوانەیئا رەووی خێزانەکەیەوە مۆزیکی ھەلبژارد بە کاری خۆی و نەچوە سوپای میللییەوە. لە سالی ١٨٦٢دا چووە کۆنسەرڤاتواری ست پەتەرسبورگەوە ، لە سالی ١٨٦٥دا لەو کۆنسەرڤاتوارە دەرچو. تجھاکۆڤسکی لە چەند ژانرێکی جیاوازدا مۆزیکی دادەنا، وەک سیمفۆنیوئۆ پەراو بالێو مۆزیک بۆئا مێرەکان بەتەنیا و مۆزیکی ژور و گۆرانیسە. سەرکەوتنێکپ زۆر گەورەی بەدەست ھێنا لەناو خەلکاندا. دواتر بێوەژنێک دەھێنێت بەناوی نادەزھدا ڤۆن مەجک. چەند جارێک خەلات دەکرێت لەلایەن تسارەوە. لە تەمەنی ٥٣سالیدا بە نەخۆسھی [[کۆلێرا]] کۆچی دوایی دەکات، بەلام ھەندێک کەس دەلێن کە گوایە خۆی کوسھتووە == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Pyotr Ilyich Tchaikovsky|پیۆتەر ئیلیچ چایکۆڤسکی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|ڕووسیا|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:ئاوازدانەرانی ئۆپێرا]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی ڕۆمانتیک]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی ڕووس]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٠]] [[پۆل:مردووانی ١٨٩٣]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی پیانۆ]] [[پۆل:پیانۆژەنانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم]] [[پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی تیخڤین]] ryctirryo4ppl9pyswk2ug72goidtkc 0 1849 1689602 1589988 2026-10-19T01:35:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1689602 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Ejemplos_de_navegadores_web.png }} '''پەڕەی وێب''' ({{بە ئینگلیزی|Web Page}}) [[بەڵگە]] یان سەرچاوەیەکی زانیارییە کە بۆ دانان لە سەر [[تەونی بەربڵاوی جیھانی]] گونجاوە و دەکرێت لە ڕێگای [[وێبگەڕ]]ێکەوە بکەوێتە بەردەست و لە سەر [[پەردە]]ی [[کۆمپیوتەر]] پیشان بدرێت. زانیارییەکان زیاتر بە فۆرمەتی HTML یان XHTML ن و لەوانەیە بەھۆی [[بەستەر]]ەکانی [[سەروودەق]]وەو بۆ پەڕەکانی دیکە ڕیگەی ھەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=طراحی سایت با اصول سئو|ناونیشان=https://www.janblaghy.ir/%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=سایت رسمی محمد جانبلاغی|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210207181719/https://www.janblaghy.ir/%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕێدۆزی == {{سەرەکی|ڕێدۆزیی وێب}} [[پەڕگە:Platypus article on Vector 2022.png|وێنۆک|ھەر وتارێک لە ماڵپەڕی [[ویکیپیدیا]] پەڕەیەکی وێبی جیاوازە. [[یوو-ئاڕ-ئێڵ|یوو-ئاڕ-ئێڵ]] لە [[شریتی ناونیشان|شریتی ناونیشان]]ی وێبگەڕەکە لە سەرەوە دیارە.]] ھەر پەڕەیەکی [[وێب]] بەھۆی [[یوو-ئاڕ-ئێڵ|ناونیشانی یەکپۆشی سەرچاوە]] (یوو-ئاڕ-ئێڵ) جیا دەکرێتەوە. کاتێک بەکارھێنەر یوو-ئاڕ-ئێڵێک لە [[وێبگەڕ]]ەکەیدا دەنووسێت، وێبگەڕەکە ناوەڕۆکە پێویستەکە لە [[سێرڤەری وێب]] وەردەگرێت و پاشان [[بزوێنەری وێبگەڕ|دەیگۆڕێت]] بۆ وێناکردنێکی بینراوی کارلێکەر لەسەر شاشەی بەکارھێنەرەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://taligarsiel.com/Projects/howbrowserswork1.htm|سەردێڕ=Behind the scenes of modern web browsers|بڵاوکەرەوە=Tali Garsiel|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180418175529/http://taligarsiel.com/Projects/howbrowserswork1.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەگەر بەکارھێنەرەکە [[کرتە|کرتە]] بکات یان [[شاشەی دەست لێدان|دەست بنێت]] بە [[بەستەر|بەستەرێکدا]]، وێبگەڕەکە ئەم پڕۆسەیە دووبارە دەکاتەوە بۆ بارکردنی یوو-ئاڕ-ئێڵە نوێیەکە، کە دەکرێت بەشێک بێت لە ماڵپەڕی ئێستا یان یەکێکی جیاواز. وێبگەڕەکە خاوەنی [[تایبەتمەندییەکانی وێبگەڕ|تایبەتمەندییە]]، وەک [[شریتی ناونیشان]]، کە ئاماژە بەوە دەکات کام پەڕە پیشان دراوە. == تووخمەکان == پەڕەیەکی وێب [[بەڵگەنامەی ڕێکخراو|بەڵگەنامەیەکی ڕێکخراوە]]. تووخمی سەرەکی [[پەڕگەی دەق|پەڕگەیەکی دەقییە]] کە بە [[ئێچ-تی-ئێم-ئێڵ|زمانی نیشانەکردنی سەروودەق]] (ئێچ-تی-ئێم-ئێڵ) نووسراوە. ئەمە ناوەڕۆکی پەڕەکە دیاری دەکات،<ref name="elems">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Flanagan|یەکەم=David|سەردێڕ=JavaScript: the definitive guide|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=O'Reilly|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٩٣-٩٣٨٥-٤|شوێن=Beijing; Farnham|پەڕە=١|زمان=English|oclc=٦٨٦٧٠٩٣٤٥|وتەگێڕانەوە=JavaScript is part of the triad of technologies that all Web developers must learn: HTML to specify the content of web pages, CSS to specify the presentation of web pages, and JavaScript to specify the behavior of web pages.}}</ref> بە [[وێنە]] و [[ڤیدیۆ]]وە. [[سی-ئێس-ئێس|پەڕەکانی شێوازی تاڤگەیی]] (سی-ئێس-ئێس) [[جیاکردنەوەی ناوەڕۆک و پیشاندان|پیشاندان]]ی پەڕەکە دیاری دەکەن.<ref name="elems"/> یاساکانی سی-ئێس-ئێس دەکرێت لە پەڕگەی دەقی جیاوازدا بن یان لە ناو پەڕگەی ئێچ-تی-ئێم-ئێڵەکەدا جێگیر بکرێن. زۆربەی زۆری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Usage Statistics of JavaScript as Client-side Programming Language on Websites |ناونیشان=https://w3techs.com/technologies/details/cp-javascript |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=W3Techs}}</ref> پەڕەکان خاوەنی [[جاڤاسکریپت]]ن، کە [[نموونەکانی ڕەفتاری سکریپت|مەودایەکی فراوان]] لە ڕەفتار کارا دەکەن.<ref name="elems"/> زمانی نوێتری [[وێب-ئەسێمبڵی]] دەتوانرێت وەک [[تەواوکەر]] بەکاربھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The State of WebAssembly 2023 |ناونیشان=https://blog.scottlogic.com/2023/10/18/the-state-of-webassembly-2023.html |بڵاوکەرەوە=Scott Logic |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٤}}</ref> پێشکەوتووترین پەڕەکانی وێب، کە بە [[ئەپڵیکەیشنی وێب|بەرنامەکانی وێب]] دەناسرێن، ئەم تووخمانە بە [[ئاڵۆزیی بەرنامەسازی|شێوەیەکی ئاڵۆز]] تێکەڵ دەکەن. == جێگیرکردن == لە ڕوانگەی جێگیرکردنی ماڵپەڕ لە [[لایەنی سێرڤەر]]ەوە، دوو جۆر پەڕەی وێب ھەن: [[پەڕەی وێبی جێگیر|جێگیر]] و [[پەڕەی وێبی داینامیکی|داینامیکی]]. پەڕە جێگیرەکان لە [[سیستمی پەڕگە]]ی سێرڤەری وێبەوە بەبێ ھیچ دەستکارییەک وەردەگیرێن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://smallbusiness.chron.com/difference-between-dynamic-static-pages-69951.html|سەردێڕ=The Difference Between Dynamic & Static Web Pages|دوایین=Melendez|یەکەم=Steven|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=Chron|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190320233700/https://smallbusiness.chron.com/difference-between-dynamic-static-pages-69951.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٩|وتەگێڕانەوە=Static by definition means something that does not change. The first pages on the World Wide Web were largely static and unchanged, delivering the same information about a particular topic to anyone who visited. In some cases, sites may evolve slightly over time but are still largely static, meaning that they only change when manually changed by their creators, not on a regular and automated basis.|df=dmy-all}} </ref> لە کاتێکدا پەڕە داینامیکییەکان دەبێت لەلایەن سێرڤەرەکەوە [[دەستبەجێ]] دروست بکرێن، کە بەزۆری لە [[بنکەدراوە|بنکەیەکەوە]] دەخوێنرێتەوە بۆ پڕکردنەوەی [[سیستم|سیستمێکی]] [[قاڵبی وێب]]، پێش ئەوەی بۆ وێبگەڕی بەکارھێنەر بنێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/42199/dynamic-web-page|سەردێڕ=Definition of: dynamic Web page|وێبگە=[[PC Magazine]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170117040526/https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/42199/dynamic-web-page|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٩|وتەگێڕانەوە=A Web page that provides custom content for the user based on the results of a search or some other request.|df=dmy-all}}</ref> نموونەیەکی پەڕەی داینامیکی بریتییە لە [[پەڕەی ئەنجامەکانی بزوێنەری گەڕان]]. == پاراستن == [[ئێچ-تی-تی-پی|پڕۆتۆکۆڵی گواستنەوەی سەروودەق]] (ئێچ-تی-تی-پی) ئەو ڕێگەیەیە کە [[وێبگەڕ]] ناوەڕۆکی پەڕەی وێب لە [[ماڵپەڕ]]ێکەوە وەردەگرێت. ئێچ-تی-تی-پی دوو تایبەتمەندی پاراستنی ئارەزوومەندانەی ھەیە: [[ئێچ-تی-تی-پی-ئێس|دۆخی کۆدکراو]] (ئێچ-تی-تی-پی-ئێس) ئەگەری [[ھێرشی پیاوی ناوەڕاست|گوێگرتن]] لەلایەن لایەنی سێیەمەوە بە شێوەیەکی بەرچاو کەمدەکاتەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Why use HTTPS? |ناونیشان=https://www.cloudflare.com/learning/ssl/why-use-https/ |بڵاوکەرەوە=[[Cloudflare]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> لە کاتێکدا [[ڕامیاریی پاراستنی ناوەڕۆک]] لە دژی ھێرشەکانی [[سکریپتکردنی نێوان سایتەکان]] دەپارێزێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Content Security Policy (CSP) - HTTP |ناونیشان=https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTTP/Headers/Content-Security-Policy |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=MDN Web Docs}}</ref> ھەردوو تایبەتمەندییەکە لەلایەن وێبگەڕە باوەکانەوە پشتگیری دەکرێن، و زۆرێک لە ماڵپەڕەکان بەکاریان دەھێنن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|ئینتەرنێت|زانستی کۆمپیوتەر}} [https://www.janblaghy.ir/%d8%ae%d8%af%d9%85%d8%a7%d8%aa-%d8%b3%d8%a6%d9%88-%d9%88-%d8%a8%d9%87%db%8c%d9%86%d9%87-%d8%b3%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d8%b3%d8%a7%db%8c%d8%aa/ سئو سایت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210022913/https://www.janblaghy.ir/%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%A6%D9%88-%D9%88-%D8%A8%D9%87%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA/ |date=١٠ی شوباتی ٢٠٢١ }} [https://www.janblaghy.ir/%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%B3%D8%A6%D9%88/ آموزش سئو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210127024844/https://www.janblaghy.ir/%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%B3%D8%A6%D9%88/ |date=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }} [https://www.janblaghy.ir/%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA/ طراحی سایت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210207181719/https://www.janblaghy.ir/%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA/ |date= ٧ی شوباتی ٢٠٢١ }} {{پۆلی کۆمنز|Websites}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:تەونی بەربڵاوی جیھانی]] [[پۆل:داڕشتنی وێب]] 9parb7c4u9rh53jfjxtqoapj9wig1ch 4 3713 1689872 1684283 2026-10-19T11:25:39Z Sheikh ali brefkani 79597 چاککردنی ھەڵەی نووسین 1689872 wikitext text/x-wiki {{/بنەماڵەی عوسمان وەسمان چیچک بریفکانی}} {{بۆکسی ئەرشیڤ| *[[ویکیپیدیا: بنەماڵەی عوسمان وەسمان چیچک بریفکانی/ئەرشیڤی ١|ئەرشیڤی ١]] }} <!--تکایە دەستکاری هێڵی سەرەوە مەکەن--> '''عوسمان وەسمان چیچک بریفکانی''' (کۆچی دوایی: ١٩٣٤) کەسایەتییەکی ئایینیی کورد و خەلیفەی تەریقەت بوو لە شاری [[هەولێر]]. ڕەچەڵەکی دەگەڕێتەوە بۆ گوندی [[بریفکان]] لە پارێزگای [[دهۆک]]. == مێژوو و کۆچکردن == عوسمان وەسمان لە گوندی بریفکان لە دایک بووە. لە کۆتاییەکانی سەدەی هەژدەهەمدا لە خاکی باوانییەوە کۆچی کرد بۆ شاری هەولێر و لە [[گەڕەکی تەعجیل]] نیشتەجێ بوو. ئامانجی کۆچکردنەکەی بەڕێوەبردنی چالاکی ئایینی و بڵاوکردنەوەی ئامۆژگارییە تەصەوفییەکان بوو.<ref>بنەماڵە دێرینەکان</ref> == چالاکی ئایینی == عوسمان بریفکانی یەکێک بوو لە شوێنکەوتووان و خەلیفەکانی [[شێخ نورەدینی بریفکانی]]. لە شاری هەولێر ئەرکی بەڕێوەبردنی تەکیەی بریفکانی لە گەڕەکی تەعجیل (لە نزیک مزگەوتی شێخ چۆلی) وەگرت و خزمەتی بە ڕێبازی ئایینی و تەریقەت کردووە.<ref> کتێبی بنەماڵە کورد پەروەردەکان لاپەرە ۱۲</ref> == ژیانی کەسی و نەوەکان == عوسمان لە هەولێر خێزانی پێکهێنا و لە دواخۆی سێ کوڕ و کچێکی بەجێهێشت بە ناوەکانی: * عەلی * عەبدوڵڵا * مستەفا * صافیە لە ساڵی ١٩٣٤دا عوسمان وەسمان کۆچی دوایی کرد.<ref>کتێبی دهۆکا ڕەنگین</ref> == شێخ عەلی البریفکانی == نەوەکەی بەناوی '''شێخ عەلی البریفکانی''' درێژە بە کارەکانی دەدات. شێخ عەلی ئەرکی کۆکردنەوە و بەڵگەدارکردنی مێژووی بنەماڵەکەی و تۆمارکردنی بەڵگەنامەکانی هۆزی بریفکانی گرتۆتە ئەستۆ، هاوکات بەشداری لە چالاکییە کۆمەڵایەتییەکان و ئاشتەواییدا دەکات.<ref>کتێبی شێخانی تەریقەت</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێزەکان}} [[پۆل:کۆچی دواییەکانی ١٩٣٤]] [[پۆل:کەسایەتییە ئایینییەکانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی هەولێر]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی پارێزگای دهۆک]] == ژیاننامە == '''ڤینۆس فایەق'''کەسایەتییەکی کوردی نیشتەجێی ھۆڵەندایە وتارەکەی لە [https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%8A%D9%86%D9%88%D8%B3_%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%82 ویکیپیدیای عەرەبیدا] ھەیە. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ‏١١:١٧، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :درووستم کرد، بڕوانە [[ڤینۆس فایەق|وتارەکە]]. :ھەرچەندە ٣ بۆ ٤ بەشی وتارەکەم نەنووسی، ئەگەر لە تواناتدا بوو، زیاتر پەرەی پێبدە. ئەگینا گەر کاتم ھەبوو، ئەوانیش دەنووسم. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٥٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] سپاس بۆ دروستکردنی وتارەکە، بەڵام تکایە لەکاتی وەڵامدانەوە بانگی بەکارھێنەرەکە بکە ئەگینا ئەستەمە پێی بزانێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::شایەنی نی یە، جاری داھاتوو ئاگادار دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٥٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == زانستی پراکتیک و تەکنۆلۆجیا == == گوندی قەرانگوێ == == زانستی کۆمەڵایەتی == == ھونەر == == درامای چیڕۆکی زستان == درامایەکی تورکیە باسی چیرۆکە خۆشەویستیەکان دەکات لە یەکێک لە گوندەکانی تورکیا کە ڕۆڵی سەرەکی و خۆشەویستە سەرەکیەکان بریتین لە (عەلی و سەحەر ) کە چەندین ئاستەنگ و بەربەست دێتە بەردەم خۆشەویستیەکەیان و تێی دەپەڕێنن بەڵام لە کۆتایدا بەیەک دەگەن کە بەیەک گەیشتنەکەیان بەمردنی مامۆستا عەلی کۆتایی پێدێت <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Kurdistanler|Kurdistanler]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurdistanler#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Kurdistanler|بەشدارییەکان]]) ٠٠:٤٢، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)</small> :دوای ماوەیەک خۆی دروستی کردووە. بڕوانە [[چیرۆکی زستان]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == ئابووری و بازرگانی == == وەرزش == == بۆ وێنەیەک == ''(وێنەکە بە شێوەی وێنۆک یان لینک لێرە دابنێ)'' ==دەروازەکان== ''ھەروەھا دەتوانیت لە یەکێک لە دەروازەکانی خوارەوەدا داوای بکەیت:'' {{پێرستی دەروازەکان}} [[پۆل:یارمەتیی ویکیپیدیا]] moqjb1z5wk1xwp9ezswuwpqjcj5hact 1689873 1689872 2026-10-19T11:37:40Z Sheikh ali brefkani 79597 چاککردنی ڕێزمان 1689873 wikitext text/x-wiki {{/بنەماڵەی عوسمان وەسمان چیچک بریفکانی}} {{بۆکسی ئەرشیڤ| *[[ویکیپیدیا: بنەماڵەی عوسمان وەسمان چیچک بریفکانی/ئەرشیڤی ١|ئەرشیڤی ١]] }} <!--تکایە دەستکاری هێڵی سەرەوە مەکەن--> '''عوسمان وەسمان چیچک بریفکانی''' (کۆچی دوایی: ١٩٣٤) کەسایەتییەکی ئایینیی کورد و خەلیفەی تەریقەت بوو لە شاری [[هەولێر]]. ڕەچەڵەکی دەگەڕێتەوە بۆ گوندی [[بریفکان]] لە پارێزگای [[دهۆک]]. == مێژوو و کۆچکردن == عوسمان وەسمان لە گوندی بریفکان لە دایک بووە. لە کۆتاییەکانی سەدەی هەژدەهەمدا لە خاکی باوانییەوە کۆچی کرد بۆ شاری هەولێر و لە [[گەڕەکی تەعجیل]] نیشتەجێ بوو. ئامانجی کۆچکردنەکەی بەڕێوەبردنی چالاکی ئایینی و بڵاوکردنەوەی ئامۆژگارییە تەصەوفییەکان بوو.<ref>بنەماڵە دێرینەکان</ref> == چالاکی ئایینی == عوسمان بریفکانی یەکێک بوو لە شوێنکەوتووان و خەلیفەکانی [[شێخ نورەدینی بریفکانی]]. لە شاری هەولێر ئەرکی بەڕێوەبردنی تەکیەی بریفکانی لە گەڕەکی تەعجیل (لە نزیک مزگەوتی شێخ چۆلی) وەگرت و خزمەتی بە ڕێبازی ئایینی و تەریقەت کردووە.<ref> کتێبی بنەماڵە کورد پەروەرەکان لاپەرە ۱۲</ref> == ژیانی کەسی و نەوەکان == عوسمان لە هەولێر خێزانی پێکهێنا و لە دواخۆی سێ کوڕ و کچێکی بەجێهێشت بە ناوەکانی: * عەلی * عەبدوڵڵا * مستەفا * صافیە لە ساڵی ١٩٣٤دا عوسمان وەسمان کۆچی دوایی کرد.<ref>کتێبی دهۆکا ڕەنگین لاپەرە ۲۲</ref> == شێخ عەلی البریفکانی == نەوەکەی بەناوی '''شێخ عەلی البریفکانی''' درێژە بە کارەکانی دەدات. شێخ عەلی ئەرکی کۆکردنەوە و بەڵگەدارکردنی مێژووی بنەماڵەکەی و تۆمارکردنی بەڵگەنامەکانی هۆزی بریفکانی گرتۆتە ئەستۆ، هاوکات بەشداری لە چالاکییە کۆمەڵایەتییەکان و ئاشتەواییدا دەکات.<ref>کتێبی شێخانی تەریقەت</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێزەکان}} [[پۆل:کۆچی دواییەکانی ١٩٣٤]] [[پۆل:کەسایەتییە ئایینییەکانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی هەولێر]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی پارێزگای دهۆک]] == ژیاننامە == '''ڤینۆس فایەق'''کەسایەتییەکی کوردی نیشتەجێی ھۆڵەندایە وتارەکەی لە [https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%8A%D9%86%D9%88%D8%B3_%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%82 ویکیپیدیای عەرەبیدا] ھەیە. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ‏١١:١٧، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :درووستم کرد، بڕوانە [[ڤینۆس فایەق|وتارەکە]]. :ھەرچەندە ٣ بۆ ٤ بەشی وتارەکەم نەنووسی، ئەگەر لە تواناتدا بوو، زیاتر پەرەی پێبدە. ئەگینا گەر کاتم ھەبوو، ئەوانیش دەنووسم. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٥٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] سپاس بۆ دروستکردنی وتارەکە، بەڵام تکایە لەکاتی وەڵامدانەوە بانگی بەکارھێنەرەکە بکە ئەگینا ئەستەمە پێی بزانێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::شایەنی نی یە، جاری داھاتوو ئاگادار دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٥٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == زانستی پراکتیک و تەکنۆلۆجیا == == گوندی قەرانگوێ == == زانستی کۆمەڵایەتی == == ھونەر == == درامای چیڕۆکی زستان == درامایەکی تورکیە باسی چیرۆکە خۆشەویستیەکان دەکات لە یەکێک لە گوندەکانی تورکیا کە ڕۆڵی سەرەکی و خۆشەویستە سەرەکیەکان بریتین لە (عەلی و سەحەر ) کە چەندین ئاستەنگ و بەربەست دێتە بەردەم خۆشەویستیەکەیان و تێی دەپەڕێنن بەڵام لە کۆتایدا بەیەک دەگەن کە بەیەک گەیشتنەکەیان بەمردنی مامۆستا عەلی کۆتایی پێدێت <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Kurdistanler|Kurdistanler]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurdistanler#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Kurdistanler|بەشدارییەکان]]) ٠٠:٤٢، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)</small> :دوای ماوەیەک خۆی دروستی کردووە. بڕوانە [[چیرۆکی زستان]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == ئابووری و بازرگانی == == وەرزش == == بۆ وێنەیەک == ''(وێنەکە بە شێوەی وێنۆک یان لینک لێرە دابنێ)'' ==دەروازەکان== ''ھەروەھا دەتوانیت لە یەکێک لە دەروازەکانی خوارەوەدا داوای بکەیت:'' {{پێرستی دەروازەکان}} [[پۆل:یارمەتیی ویکیپیدیا]] n6urby1ubatzo4egvjh4kiy8i587fgq 0 4076 1689452 1686689 2026-10-18T18:04:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کات|کات]] 1689452 wikitext text/x-wiki {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[١٩٨٦]] {{ndash}} کەشتی ئاسمانی ئەمریکایی چالنجەر لەکاتی بەرزبوونەوەیدا بەرەو ئاسمان تەقییەوە. == لە دایکبوونەکان == * [[٥٩٨]] {{ndash}} [[ئیمپراتۆر تایزۆنگی تانگ|تایزۆنگ]]، [[ئیمپراتۆرییەتی تانگ]] (مردووی ٦٤٩)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Who was Emperor Taizong of Tang? Everything You Need to Know|ناونیشان=https://www.thefamouspeople.com/profiles/emperor-taizong-of-tang-38593.php|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.thefamouspeople.com|زمان=en-US}}</ref> * [[١٧١٧]] {{ndash}} [[مستەفای سێیەم]]، سوڵتانی عوسمانی (مردووی ١٧٧٤) * [[١٩٧٨]] {{ndash}} [[جانلویجی بووفۆن]]، یاریزانی تۆپی پێی ئیتاڵی == مردنەکان == *[[١٢٧١]] {{ndash}} [[ئیزابێلای ئارگۆن، شاژنی فەڕەنسا]] (مردووی ١٢٤٧)<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Warner |یەکەم١=Kathryn |سەردێڕ=Philippa of Hainault: Mother of the English Nation |ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Amberley Publishing Limited |ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٥٦-٦٢٨٠-٠|پەڕە=٢٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Yf-3DwAAQBAJ&pg=PT22 |زمان=en}}</ref> * [[١٥٤٧]] {{ndash}} [[ھێنریی ھەشتەمی ئینگلتەرا|ھێنریی ھەشتەم]]، پاشای ئینگلتەڕا (لەدایکبووی ١٤٩١)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Henry VIII {{!}} Biography, Wives, & Facts |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Henry-VIII-king-of-England |وێبگە=Encyclopedia Britannica |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons|January 28}} {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] [[پۆل:کانوونی دووەم]] efp611p0w55iml3accj8polnatozs2l 0 4221 1689542 1589987 2026-10-18T22:34:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە) 1689542 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''پەستانی کەش''' یان '''پەستانی ھەوا''' (بە[[ئینگلیزی]]: Atmosphere of Pressure)، ئەو [[ھێز]]ەیە کە [[گاز]]ەکانی [[بەرگی ھەوا]] دەیخاتە سەر ڕووبەری (١[[یەکەی سانتیمەتر دووجا|سم]]^٢) لەسەر ڕووی [[زەویی]].<ref>پەڕتووکی کیمییا بۆ پۆلی یانزەھەمی ئامادەیی - وەزارەتی پەروەردەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان. (لاپەڕە ١٠٧)</ref> پەستانی کەش دەکاتە ١ ئەتمۆسفیر (یەکەی پێوانی پەستان) کە دەکاتە ١٠١٣٢٥ پاسکال (١٫٠١ بار) یاخوود ١٤٫٦٩ پاوەند. ==میکانیزم== <!--چی دەبێتە ھۆی پەستانی بەرگەھەوا--> پەستانی بەرگەھەوا بەھۆی ڕاکێشانی کێشکردنی ھەسارەکەیە بۆ گازەکانی بەرگەھەوا لە سەرووی ڕووەکەوە و فەنکشنێکی بارستایی ھەسارەکە، نیوەتەوەرەی ڕووەکە، و بڕ و پێکھاتەی گازەکان و دابەشبوونی ستوونییانە لە بەرگەھەوادا.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=atmospheric pressure (encyclopedic entry)|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/atmospheric-pressure/|magazine=National Geographic|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180228194703/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/atmospheric-pressure/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Q & A: Pressure – Gravity Matters?|ناونیشان=https://van.physics.illinois.edu/qa/listing.php?id=2232|وێبگە=Department of Physics|بڵاوکەرەوە=University of Illinois Urbana-Champaign|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180228194620/https://van.physics.illinois.edu/qa/listing.php?id=2232|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەلایەن خولانەوەی ھەسارەکە و کاریگەرییە ناوخۆیییەکان وەک خێرایی با، گۆڕانی چڕی بەھۆی پلەی گەرمی و گۆڕان لە پێکھاتەدا دەستکاری دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=14whM9fEOzsC&q=atmospheric+pressure+density+temperature+and+composition|سەردێڕ=Introduction to Atmospheric Chemistry|دوایین=Jacob|یەکەم=Daniel J.|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨٠٦٩١٠٠١٨٥٢|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211001043009/https://books.google.com/books?id=14whM9fEOzsC&q=atmospheric+pressure+density+temperature+and+composition|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == تێکڕای پەستانی ئاستی دەریا == [[پەڕگە:Day5pressureforecast.png|وێنۆک|چەپ|نەخشەیەک کە پەستانی بەرگەھەوا بە میلیبار یان ھێکتۆپاسکاڵ نیشان دەدات]] [[پەڕگە:Aircraft altimeter.JPG|وێنۆک|[[بەرزیناس]]ی فڕۆکەی بارۆمەتری جۆری کۆڵسمان]] «تێکڕای پەستانی ئاستی دەریا» (MSLP) پەستانی بەرگەھەوایە لە [[تێکڕای ئاستی دەریا]]. ئەمە ئەو پەستانەی بەرگەھەوایەیە کە بەزۆری لە ڕاپۆرتە کەشناسییەکاندا لە ڕێگەی کەشناسەکانەوە لە ڕادیۆ، تەلەڤیزیۆن، و ڕۆژنامەکان یان لەسەر [[ئینتەرنێت]] بڵاو دەکرێتەوە.<ref>[https://www.weather.gov/bou/pressure_definitions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250627181941/https://www.weather.gov/bou/pressure_definitions|date=2025-06-27}}.National Weather Service. 2025, June 16. Pressure Definitions. National Oceanic and Atmospheric Administration.</ref> «ڕێکخستنی بەرزیناس» لە فڕۆکەوانیدا بریتییە لە ڕێکخستنی پەستانی بەرگەھەوا. تێکڕای «پەستانی ئاستی دەریا» ١٠١٣٫٢٥ ھێکتۆپاسکاڵ (٢٩٫٩٢ ئینج جیوە یان ٧٦٠٫٠ میلیمەتر جیوە)یە. لە ڕاپۆرتە کەشناسییەکانی فڕۆکەوانیدا (METAR)، QNH لە ھەموو جیھاندا بە ھێکتۆپاسکاڵ یان میلیبار (١ ھێکتۆپاسکاڵ = ١ میلیبار) دەگوازرێتەوە. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کەنەدا، و ژاپۆن ڕێکخستنی بەرزیناس بە ئینجی جیوە (تا دوو خانەی دەیەیی) ڕاپۆرت دەکرێت. ھەروەھا [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[کەنەدا]] «پەستانی ئاستی دەریا» SLP ڕاپۆرت دەکەن، کە بە شێوازێکی جیاواز بۆ ئاستی دەریا ڕێک خراوە، لە بەشی تێبینییەکاندا، نەک لەو بەشەی کۆدەکە کە لە ئاستی نێونەتەوەییدا دەگوازرێتەوە، بە ھێکتۆپاسکاڵ یان میلیبار.<ref>[http://www.flightplanning.navcanada.ca/cgi-bin/Fore-obs/metar.cgi?NoSession=NS_Inconnu&format=dcd&Langue=anglais&Region=can&Stations=CYVR&Location= Sample METAR of CYVR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190525162442/https://flightplanning.navcanada.ca/cgi-bin/Fore-obs/metar.cgi?NoSession=NS_Inconnu&format=dcd&Langue=anglais&Region=can&Stations=CYVR&Location= |date=2019-05-25 }} Nav Canada</ref> بەڵام، لە ڕاپۆرتە کەشناسییە گشتییەکانی کەنەدەدا، پەستانی ئاستی دەریا لە جیاتی ئەوە بە کیلۆپاسکاڵ ڕاپۆرت دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.cbc.ca/montreal/weather/s0000635.html |سەردێڕ=Montreal Current Weather |بڵاوکەرەوە=CBC Montreal, Canada |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140330055543/http://www.cbc.ca/montreal/weather/s0000635.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە تێبینییەکانی کۆدی کەشناسیی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، تەنھا سێ ژمارە دەگوازرێنەوە؛ خاڵە دەیەیییەکان و یەک یان دوو ژمارە گرینگەکە لادەبرێن: ١٠١٣٫٢ ھێکتۆپاسکاڵ وەک ١٣٢ دەگوازرێتەوە؛ ١٠٠٠ ھێکتۆپاسکاڵ (١٠٠ کیلۆپاسکاڵ) وەک ٠٠٠ دەگوازرێتەوە؛ ٩٩٨٫٧ ھێکتۆپاسکاڵ وەک ٩٨٧ دەگوازرێتەوە؛ و ھتد. سیستمێک کە سێ ژمارەی دوایی دەگوازێتەوە ھەمان کۆد (٨٠٠) بۆ ١٠٨٠٫٠ ھێکتۆپاسکاڵ وەک بۆ ٩٨٠٫٠ ھێکتۆپاسکاڵ دەگوازێتەوە. بەرزترین «پەستانی ئاستی دەریا» لەسەر زەوی لە [[سیبیریا]] ڕوو دەدات، کە تێیدا [[بەرزەپەستانی سیبیری]] زۆربەی کات دەگاتە «پەستانی ئاستی دەریا»ی سەرووی ١٠٥٠ ھێکتۆپاسکاڵ (١٥٫٢٣ پاوەند بۆ ھەر ئینجێکی چوارگۆشە، ٣١٫٠١ ئینج جیوە)، لەگەڵ بەرزترین ئاستی تۆمارکراو کە نزیکە لە ١٠٨٥ ھێکتۆپاسکاڵ (١٥٫٧٤ پاوەند بۆ ھەر ئینجێکی چوارگۆشە، ٣٢٫٠٤ ئینج جیوە). نزمترین پەستانی ئاستی دەریای پێوانەکراو لە چەقی [[گەردەلوولی خولگەیی|گەردەلوولە خولگەیییەکان]] و [[تۆرنادۆ]]یەکاندا دەدۆزرێتەوە، بە نزمترین ئاستی تۆمارکراوی ٨٧٠ ھێکتۆپاسکاڵ (١٢٫٦٢ پاوەند بۆ ھەر ئینجێکی چوارگۆشە، ٢٥٫٦٩ ئینج جیوە). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Atmospheric pressure}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|کەشوھەوا|ئاو}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:گەرمی دینامیکی کەشوھەوا]] 7ylbsou91dh4x4jw2v4al8ghjs1g6n8 0 5422 1689671 1528470 2026-10-19T04:35:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1689671 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەیمانگای تەکنیکیی ئامێدی''' یەکەمین دەزگای خوێندنی باڵایە لە شارۆچکەی [[ئامێدی]] سەر بە پارێزگای دھۆک، لە ساڵی ٢٠٠٤ دەستبەکار بووە و تا ئێستا زیاتر لە ٢٥٠ خوێندکاری لێ دەرچووە. دوو بەشی زانستی لە پەیمانگا ھەیە؛ کارگێڕیی کار و سیستەمی کۆمپیوتەر. لە پەیمانگا پەڕتووکخانەیەکی فراوان ھەیە کە سەدان پەڕتووکی تیادایە خوێندکاران ڕۆژانە سوودی لێ وەردەگرێن. == دەستەی کارگێڕی == * ڕاگر: د. ھکار زەکی محەممەد * راگرێ دامەزرێنەر: د. شێرزاد مصطفی حسێن * بریاردەری بەشی کارگێڕیی: شڤان فتاح عمر * سەرۆکی بەشی سیستەمی کۆمپیوتەر: د. سبحی محەممەد ڕەفیق * بڕیاردەری بەشی سیستەمی کۆمپیوتەر: ڕڤک مستەفا == ئەمانەش ببینە == * [[پەیمانگای تەکنیکیی زاخۆ]] == سەرچاوەکان == * ڕوژناما وار ،[[روژھات سەعید]]، پەیمانگەھا تەکنیکی یا ئامێدیێ. {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] caochurg8yxp9c408ppgoz8r4h08jwl 0 5973 1689688 1589961 2026-10-19T04:38:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1689688 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty |name = پەیمانی سیڤەر |long_name = پەیمانی ئاشتی نێوان ھاوپەیمانەکان و ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی |image = Map of Sevres Treaty.png |caption = دابەشکردنی ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی بەپێی پەیمانی سیڤەر و پەیماننامەی یۆنانی و ئیتالیا |type = |date_drafted = |date_signed =١٠ی ئابی ١٩٢٠ |location_signed = سیڤەر، [[فەڕەنسا]] |date_sealed = |date_effective = |condition_effective = پەسەندکردنی لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و چوار زلھێزی سەرەکی ھاوپەیمانان. |date_expiration = |signatories = ١. '''[[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی یەکەم|وڵاتە سەرەکییەکان]]''':{{refn|The order and the categorization below are as they appear in the preamble of the treaty.}}{{ھن}}{{Unbulleted list| {{ئاڵا|فەڕەنسا}}|{{ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}}|{{ئاڵا|ئیتاڵیا}}|{{ئاڵا|ژاپۆن}}}} {{collapsible list | title = {{nobold|'''ھاوپەیمانەکانی تر''':}} |{{flag|Armenia}} |{{flag|Belgium}} |{{flag|Greece}} |{{flag|Poland}} |{{flag|Portugal}} |{{flag|Romania}} |}} <hr/> ٢. '''[[وڵاتانی تەوەر]]'''{{ھن}}{{flagicon|Ottoman Empire}} [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] |parties = |depositor = حکوومەتی فەڕەنسی |languages = [[فەڕەنسی]]، [[ئینگلیزی]]، [[ئیتاڵی]]<ref>[[Wikisource: Treaty of Sèvres/Protocol]]</ref> }} '''پەیمانی سیڤەر''' ([[فەڕەنسی]]: Traité de Sèvres) پەیمانێکی ئاشتی بوو لە نێوان وڵاتانی [[ئیتاڵیا]]، [[ژاپۆن]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی یەکەم]] لە کۆتاییی [[شەڕی یەکەمی جیھانی]] لە [[١٠ی ئاب]]ی ساڵی [[١٩٢٠]] بەسترا. پەیماننامەکە بەشێکی زۆری خاکی عوسمانی بە [[فەڕەنسا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[شانشینی یۆنان]] و [[ئیتاڵیا]] دابەش دەکات، و یەکێک بوو لەو زنجیرە پەیماننامانەی کە لەو سەردەمەدا کاری لەسەر کراوە، دوای شکستھێنانی ئەو وڵاتانەی دژ بە [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی یەکەم|ھاوپەیمانان]] لە شەڕدا بوون. جێگرەوەی ئەم پەیماننامەیە بە ئاگربەستێکی کاتی بە ناوی ''ئاگربەستی مودرۆس'' بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Larousse|یەکەم=Éditions|سەردێڕ=traité de Sèvres 10 août 1920 - LAROUSSE|ناونیشان=https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/traité_de_Sèvres/144037|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.larousse.fr|زمان=fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=https://www.facebook.com/dipublico|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=The Treaty of Sèvres, 1920 (The Treaty Of Peace Between The Allied And Associated Powers And Turkey Signed At Sèvres August 10, 1920) - Derecho Internacional Público - dipublico.org|ناونیشان=https://www.dipublico.org/100760/the-treaty-of-sevres-1920-the-treaty-of-peace-between-the-allied-and-associated-powers-and-turkey-signed-at-sevres-august-10-1920/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.dipublico.org|زمان=es}}</ref> == پوختە == {| class="wikitable" |+|دەربارەی ئەم بڕگانە پەیماننامەکە واژوو کرا لە نێوان ھاوپەیمانان و ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی لە شاری سیڤەر<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hri.org/docs/sevres/|سەردێڕ=The Peace Treaty of Sèvres|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201101110718/http://www.hri.org/docs/sevres/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ! !بڕگەکان !پلەبەندی ناوەڕۆک |- |یەکەم |پەیمانی کۆمەڵەی گەلان |١–٢٦ |- |دووەم |سنوورەکانی تورکیا |٢٧–٣٥ |- |سێیەم |بڕگە سیاسییەکان |٣٦–١٣٩ |- |چوارەم |پارێزبەندیی کەمینەکان |١٤٠–١٥١ |- |پێنجەم |سەربازی، بڕگەی ھێزە دەریایی و ئاسمانییەکان |١٥٢–٢٠٧ |- |شەشەم |زیندانی و دیلەکانی جەنگ |٢٠٨–٢٢٥ |- |حەوتەم |سزاکان |٢٢٦–٢٣٠ |- |ھەشتەم |بڕگە دارایییەکان |٢٣١–٢٦٠ |- |نۆیەم |بڕگە ئابوورییەکان |٢٦١–٣١٧ |- |دەیەم |گەشتە مەدەنییەکان |٣١٨–٣٢٧ |- |یازدەیەم |بەندەر و ڕێڕەوی ئاوی و ھێڵی ئاسنین |٣٢٨–٣٧٣ |- |دوازدەیەم |کار (بەشی سێزدەھەمی [[پەیمانی ڤێرسای]]) |٣٧٤–٤١٤ |- |سێزدەیەم |سەرجەم بڕگەکانی تر |٤١٥–٤٣٣ |} == بڕگە ناوچەیییەکان == === ناوچەی گەرووەکان === [[پەڕگە: StraitsSevres.gif|وێنۆک|نەخشەی ساڵی ١٩٢٠ی ڕۆژاوای تورکیا، کە ناوچەی گەرووەکان لە پەیمانی سیڤەردا نیشان دەدات]] ناوچەی گەرووەکان پێشنیار کرا کە بۆسفۆر و [[داردانێل]] و [[دەریای مەڕمەڕە]] لەخۆ بگرێت. بەپێی بڕگەکە دەریاوانی لە داردانێل لە کاتی ''ئاشتی و شەڕدا'' بە ھەمان شێوە بۆ ھەموو کەشتییە بازرگانی و جەنگییەکان کراوە دەبوو، بەبێ گوێدانە ھیچ ئاڵایەک. ئەوەش دەبووە ھۆی بە نێودەوڵەتیکردنیی ڕێگا ئاوییەکان، کە نابێت گەمارۆ بدرێن و ھیچ کردەوەیەکی شەڕ لەوێدا ئەنجام بدرێت. === کوردستان === نوێنەری [[کورد]] [[شەریف پاشا]] بوو، بە گوێرەی ئەو پەیمانە بەڕیتانیا دەیویست بەشی کوردستانی باکوور لە تورکیا جیابکاتەوە و بە [[ڕێفراندۆم]]ێک ویلایەتی مووسڵیشی پێوە بلکێنێت و دەوڵەتێکی کوردیی سەربەخۆ بۆ کورد لەژێر سەرپەرشتیکردنی خۆیدا دابمەزرێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Radpey|یەکەم=Loqman|ڕێکەوت=2022-11|سەردێڕ=Kurdistan on the Sèvres Centenary: How a Distinct People Became the World’s Largest Stateless Nation|ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/kurdistan-on-the-sevres-centenary-how-a-distinct-people-became-the-worlds-largest-stateless-nation/A8A41F9088ABB9443BCEFF51EAAEC76D#:~:text=Under%20the%20Treaty%20of%20Sèvres,Thus,%20Kurdish%20statehood%20was%20annulled.|journal=Nationalities Papers|زمان=en|بەرگ=٥٠|issue=6|پەڕەکان=١١٨٧–١٢١٦|doi=10.1017/nps.2021.32|issn=0090-5992}}</ref> بەھۆی پەرتەوازی نێوان خاکە کوردییەکان و سنوورە سیاسی و ئیدارییەکانی ناوچەکە، ھیچ ڕێککەوتنێکی گشتی لەنێو کورددا نەبوو لەسەر ئەوەی سنوورەکانی کوردستان چۆن بێت. ھێڵکارییەکانی کوردستان وەک قەوارەیەک لە ساڵی ١٩١٩ لەلایەن شەریف پاشا کە نوێنەری [[کۆمەڵگای سەرھەڵدانی کوردستان]] بوو لە کۆنفرانسی ئاشتی پاریس، پێشنیار کرابوو. لە ھێڵکارییەکەی شەریف پاشا، سنووری کوردستانی بەم شێوەیە دیاری کراوە: <blockquote>سنوورەکانی کوردستان لە ڕوانگەی چڕیی ڕەگەزییەوە، سەرەتا لە تورکیاوە سەرچاوە دەگرێت، لە باکوورەوە لە زیڤێن، لەسەر سنوورە شاخاوییەکانی قەوقاز دەست پێ دەکات و بەرەو ڕۆژاوا درێژ دەبێتەوە، تا [[ئەرزڕۆم]] و [[ئەرزنگان]] و [[کەماخ]] و ئاراپگیر و [[بێسنی]] و دیڤرەک؛ لە باشوورەوە بەدوای سنوورەکانی [[حەڕان]]، [[چیای شنگال]]، تەل ئەسفەر، [[ھەولێر]]، [[سلێمانی]]، [[سنە]] و ئاکلەمان؛ لە ڕۆژھەڵات، ڕەواندز، باشکالێ، ڤەزیرکالێ، ناوچەی [[ئێران|فارس]] تا [[کێوی ئارارات]] شۆڕ دەبێتەوە.<ref>Şerif Pasha, ''Memorandum on the Claims of the Kurd People'', 1919</ref></blockquote> ھیچ کام لە پێشنیارەکان بۆ سنووریی کوردستان لە پەیماننامەی سیڤەر پشتڕاست نەکرایەوە، و کوردستانێکی پەرتەوازە بەسەر ئەو وڵاتانەی کە ئێستا ھەن ([[تورکیا]]، [[ئێران]]، [[سووریا]] و [[عێراق]]) دابەشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Kubilay|یەکەم=Arin|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Turkey and the Kurds -- From War to Reconciliation?|ناونیشان=https://escholarship.org/uc/item/3229m63b|زمان=en}}</ref> سنوورەکانی کوردستان زیاتر شێوان و کوردەکانی زیاتر دابەشکرد کاتێک لە تەممووزی ساڵی ١٩٢٦ تورکیا و عێراق ڕێککەوتنی سنوورییان واژوو کرد. === شانشینی حیجاز === [[حیجاز|شانشینی حیجاز]]، لە [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]]، دانپێدانانی نێودەوڵەتی پێبەخشرا، کە ڕووبەرەکەی بە ١٠٠ ھەزار مایلی چوارگۆشە مەزەندە دەکرێت و ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی ٧٥٠ ھەزار کەس بوو. شارە سەرەکییەکانیش بریتی بوون لە [[مەککە]] و [[مەدینە]]. لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکاندا]]، پێشتر ''ویلایەتی حیجاز'' بووە، بەڵام لە کاتی جەنگەکانی دواتردا بووە شانشینێکیی سەربەخۆ لەژێر فەرمانڕەوایەتیی بەریتانیادا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|جوگرافیا|وڵاتەکان|کوردستان|مێژوو|ئەرمەنستان|ئەورووپا|جەنگی جیھانیی یەکەم|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|یۆنان|تورکیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|فەڕەنسا}} {{پۆلی کۆمنز|Treaty of Sèvres}} {{wikisourcelang|en|Treaty of Sèvres}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:ئەرمەنستان لە ١٩٢٠]] [[پۆل:فەڕەنسا لە ١٩٢٠]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی فەڕانسا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ئیتالیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ژاپۆن]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ئیمپراتۆرێتیی عوسمانی]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:پەیماننامەکان، بەسرانی ١٩٢٠]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئیمپراتۆرێتیی ژاپۆن]] [[پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی جیھانیی یەکەم]] [[پۆل:ویلایەتی ئایدن]] [[پۆل:مێژووی فەلەستین]] [[پۆل:مێژووی ھاوچەرخی تورکیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کەنەدا]] 8sppgf0uw2z9i01ae4mfxmdzs5cb6l2 0 6029 1689449 1686757 2026-10-18T18:03:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1689449 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == ئەنفالی زیاتر لە ھەشت ھەزار نێرینەی بارزانییەکان لە منداڵ و گەنج و لاو و پیر == لە دایکبوونەکان == == مردنەکان == [[فەلەکەدین کاکەیی]] نووسەر و سیاسەتمەدار، بە نەخۆشیەکی کتوپڕ کۆچی دوایی کرد [[خالد بەگ حەسنان]]، یەکێ لە بەشداربووانی [[شۆڕشی شێخ سەعیدی پیران|شۆڕشی شێخ سەعیدی]] [[پیران]]، لە ۱۹۲۶، لە گوندی [[شێخ شیروان]]، لەلایان هێزەکانی [[تورکیا]]<nowiki/>وە شەهید دەکرێت. == بۆنەکان == ---- {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{پۆلی کۆمنز|31 July}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات|گەردوون}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:تەممووز]] [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] b9ti5zn3eyp608lwn9uyy7prra25a84 0 6060 1689303 1591562 2026-10-18T15:13:44Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689303 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} }}{{Infobox religious biography|honorific_prefix=|name=شێخ عوبەیدوڵڵا|honorific_suffix=|native_name=شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری (Şêx Ubeydullayê Nehrî)|native_name_lang=ku|image=Sheikh Ubeydullah.jpg|alt=|caption=شێخ عوبەیدوڵڵا لە دەوروبەری ١٨٨٠|religion=[[ئیسلام]]|denomination=[[سوننە|ئیسلامی سوننە]]|school=|lineage=|sect=|subsect=|temple=|order=سۆفیی تەریقەتی [[نەقشبەندی]]|institute=|church=|founder=|philosophy=|known_for=سەرکردەی یەکەم بزووتنەوەی نەتەوەییی کوردیی مۆدێرن|education=|other_names=سەیید عوبەیدوڵڵای نەھری|dharma_name=|monastic_name=|pen_name=|posthumous_name=|flourished=|home_town={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[نەھری]]، [[میرنشینی سۆران]]|birth_name=|birth_date=١٨٢٦|birth_place=[[نەھری]]، [[میرنشینی سۆران]]|death_date=١٨٨٣|death_place=[[مەککە]]، [[حیجاز]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=|spouse=|partner=|children=|parents=|mother=|father=شێخ تەھا|location=[[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]|title=|period=|consecration=|predecessor=شێخ ساڵح (مامی)|successor=|reason=|rank=|teacher=|reincarnation_of=|students=|initiated=|notable_works=|ordination=|initiation=|initiation_date=|initiation_place=|initiator=|profession=|previous_post=سەرکردەی شۆڕشی نەتەوەییی کورد|present_post=|post=|website=|signature=|background=#66b032|image_size=200px}} '''شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری''' (شێخ عوبەیدوڵڵا کوڕی سەید تەھای نەھری کوڕی شێخ ئەحمەد شیھابەددینە لەدایکبوون:[[١٨٣٠]] لە شەمزینان - کۆچی دوای: تشرینی یەکەمی [[١٨٨٣]] لە مەککە) سەرکردەیەکی شۆڕشی ئازادیخوازی [[کورد]] بوو کە لە ساڵی ١٨٨٠دا لە دەڤەری [[شەمزینان]] و [[ھەکاری]] و [[مەھاباد]]دا شۆڕشێکی ڕێکخست کە بە دەستی سوپای [[عوسمانی]] و [[قاجاڕەکان]] سەرکوتکرا. نازناوی سەید عوبەیدوڵڵا و عوبەیدوڵڵای نەھری بووە. بە ڕەچەڵەک خۆی بردووەتەوە سەر عەبدولقادر گەیلانی لەوێشەوە بۆسەر بنەماڵەی پێغەمبەری ئیسلام (محمد) د. خ، ھەر لەبەر ئەوەش نازناوی (سەید) بووە. سەید تەھای باوکی توانی شێخنشینییەک لە نەھری دابمەزرێنێت، پاش مردنی ئەو، شێخ عوبەیدوڵڵا جێگەی باوکی گرتەوە و بووە ڕێبەری تەریقەتی [[نەقشبەندی]] و سەروەت و سامانێکی زۆری بە میرات بۆ ماوەتەوە. == سەرەتای سەھەڵدان == سەرەتای سەرھەڵدانی کەسانی شارەزا و سەرکردەکانی بە تایبەت (شێخ) وەکو ڕێبەڕی نەتەوەی لە ناو کورددا دەرئەنجامی سەرکوتکردن و پێشێلکردنی ماف و ئازادی بووە لە ناو دەوڵەتی عوسمانی، بە دیاریکراوی لە سەرەتای سەدەی نۆزدەیەمدا کاتێک دەوڵەتی عوسمانی شێوازی حکومڕانیکردنەکەی گۆڕی بۆ شێوازێکی ناوەندی. شێخ عوبەیدوڵڵا یەکێک بوو لەو سەرکردە ئایینیانەی کە توانی یاسا و ھێز بۆ شوێنەکە بگەڕێنێتەوە. سەرەڕای ھەبوونی چەند شۆڕشێک بۆ بەدەستھێنانەوە ئەو زەوی و زارانەی کە لەژێر دەستی عوسمانییەکاندا بوون، شێخ عوبەیدوڵڵا وەکو یەکەم سەکردەی نەتەوەخواز ناوی ھاتووە بۆ دامەزراندنی ویلایەتێکی سەربەخۆ بۆ نەتەوەی کورد. شێخ عوبەیدوڵڵا لە بنەماڵەیەکی دەسەڵاتدار بووە کە خاوەن زەوی و زارێکی زۆر بوون لە ناوچە کوردییەکانی ژێر دەسەڵاتی عوسمانییەکان. دوای دەسپێکردنی [[شەڕی ڕووسیا و عوسمانی (١٨٧٧–١٨٧٨)|شەڕی ڕووسیا و عوسمانی]]یەکان (١٨٧٧–١٨٧٨) شێخ عوبەیدوڵڵا ئەو بۆشاییە سیاسییەی پڕکردەوە کە لە دوای جەنگ ڕووی لە ناوچەکە کردبوو، و وەکو سەرکردەیەکی کوردی ناوچەکە دەسەڵاتی بەدەست ھێنا. [[پەڕگە:Karte Scheich Ubeydallah ku.png|وێنۆک|255x255پیکسڵ|ناوچەی ژێر دەسەڵاتی شێخ عوبەیدوڵڵا دوای شەڕی ڕوس لەگەڵ عوسمانییەکان.]] == شۆڕش == لە شەڕی ١٨٧٧–١٨٧٨ لە نێوان [[ڕووسیا]] و [[عوسمانی]]دا یارمەتی سوپای عوسمانی داوە و چونکە چاوەڕوانی ئەوەی کردووە کە سود لە ئەنجامەکانی شەڕ وەربگرێت و ھەوڵ بدات لەو شەڕەدا ببێ بە سەرکردەی ئەو کوردانەی کە بە ناوی «غەزاوە» کۆبوونەتەوە، ھەتا بتوانێت لە کاتی پێویستدا ئەو ھێزە بۆ بەرژەوەندیی کورد بەکار بھێنێت. بەشداریکردنی شێخ عوبەیدوڵڵا لەو شەڕەدا ھۆشیاریی سیاسیی قوڵتر کرد و لە ڕاستی و سروشتی دینی دەوڵەت و ڕواڵەتەکەی و مەبەست و مەغزا جیھادییەکەی عوسمانییەکان گەیشتووە، زۆرتر لەگەڵ کوردانی تردا ئاشنایەتی پەیدا کرد و ھەر لەو شەڕەدا ھەندێ چەکیشی دەست کەوت. لەو ساتەدا خەڵک لەژێر باری نەبوونی و ناھەمواریی ژیاندا بوون، بۆیە پەنایان بۆ شێخ عوبەیدوڵڵا برد، چونکە وەک ڕابەرێکی ئاینی و ڕزگارکەر تەماشایان کردووە، ئەویش لەسەر داوای خەڵک نوێنەری خۆی نارد بۆ ئەستەمبوڵ، تا سنورێک بۆ ئەو ناڕەواییانە دابنێنن، بەڵام ئەم ھەوڵانە بێ ئاکام بوون. جگە لەوەش شێخ گومان و ترسی ھەبوو لە پەیمانی بەرلین، کە دەرەئەنجامی شکستی عوسمانییەکان بوو لە شەڕی ١٨٧٧–١٨٧٨ لەگەڵ ڕووسدا، بەپێی مادەی ٦ی ئەو پەیمانە ھەموو دەوڵەتانی ئەوروپی بەیەکەوە داوای پاراستنی مافی کۆمەڵی ئەرمەنییان کردبوو. شێخ بەسەرسوڕمانەوە لە کاربەدەستێکی تورکی پرسیبوو: «چیم گوێ لێ دەبێ؟ [[ئەرمەنییەکان]] وڵاتێکی سەربەخۆ لە [[وان]] دروست دەکەن و [[نەستورییەکان]] ئاڵای بەریتانیا لەسەر ماڵەکانیان ھەڵدەکەن.» بۆیە شێخ عوبەیدوڵڵا کەوتە یەکخستنی خێڵەکان بۆ بە ئەنجام گەیاندنی ئامانجەکانی و نوێنەری نارد بۆ لای شەریفی مەککە و [[خدێوی میسر]]، ھەروەھا بۆ لای کونسوڵەکانی ڕووس لە وان و ئەرزەڕووم تا بزانێت دەوڵەتی ڕووس ھەڵوێستی بەرامبەر بە کورد چییە. ھەوڵیشی دا خۆی لە ئینگلیزەکان نزیک بکاتەوە و نامەیەکی ناردووە بۆ دکتۆر کوھران. شێخ پێیوابوو تاقە دەرمانی چارەسەرکردنی کێشەی کورد دامەزراندنی کوردستانێکی گەورەیە، ئەویش بە یەکخستنی کوردەکانی ئێران و کوردەکانی سنووری عوسمانییە و، لە یەکەمین بەیاننامەی نووسراوی شێخدا و بە یەکێک لە نوێنەرانی ھێزە ڕۆژئاوایییەکان دەڵێت: «میران و سەرانی کوردستانیی چ لە تورکیا لە کوردستان چ لە ئێران، ھەر ھەموویان ڕایان وایە ناکرێ بەم جۆرە لەگەڵ دوو حکوومەتدا ھەڵبکرێ، دەبێ کارێک بکرێت کە دەوڵەتانی ئەورووپا لە دۆزەکە ئاگادار بن و لەم بارەیەوە لێکۆڵینەوە ئەنجام بدەن کە خەڵکی کورد نەتەوەیەکی جیایە، ئێمە دەخوازین کاروباری خۆمان لە دەستی خۆماندا بێت». پاشان شێخ نوێنەری ناردە لای پیاوە چالاکەکان و زانایانی کوردستان لە شارەکانی [[ڕەواندوز]] و [[موسڵ]] و [[ھەولێر]] و [[وان]] و [[دیاربەکر]] و [[بەدلیس]] و [[ورمێ]] و [[سنە]] و [[سابڵاخ]] و سەرۆک ھۆزە گەورەکانی کوردی بانگ کرد و لە ساڵی ١٨٨٠دا دوو کۆنفرانسی بۆ سەرانی خێڵە کوردەکان گرێ دا و کۆمەڵەیەکی کوردی دروست کرد، کە ناوی «ئەنجومەنی کورد» بوو و پێکھاتبوو لە نەتەوەپەروەرانی کوردی، ڕەنگە ئەمە سەرەتای پێکەوەژیانی ڕێکخستن و کۆمەڵەی سیاسی بێ لە نێو کورددا. نزیکەی ٢٢٠ سەرۆک ھۆز و پیاوی ئایینی لە شەمزینان کۆبوونەوە، ھەتاوەکو نەخشە بۆ دەستپێکردنی بزووتنەوەیەکی شۆڕشگێڕی دابنێن. ئینگلیزەکان پێیان ناخۆش بوو شێخ ئەو ھەنگاوانەی ناوە، بەتایبەت کەوتنە مەترسی لە دروستکردنی ئەنجومەنی کورد. دواجار شێخ لە بەردەم ئامادەبوواندا وتارێکی گرنگی خوێندەوە، کە ڕۆڵێکی گەورەی لە یەکخستنی ڕیزەکاندا ھەبوو، لەو وتارەدا دەڵێت دەوڵەتی عوسمانی لە ڕێی ئیسلام لایداوە و زوڵممان لێدەکات و ئەمڕۆ فارسەکان بە شەڕی تورکمانەکانەوە خەریکن و ھەموو ھێزەکانیان بۆ شەڕ ناردووە، کەواتە ھەڵگیرساندنی جووڵانەوەیەک دژی دەوڵەتی ئێران گونجاوە. لەبەر ئەوەی بەشێکی بەپیت و دەوڵەمەندی کوردستان لەژێر دەسەڵاتی ئێراندایە، ئێمە لە سەرەتادا دژی دوژمنی بێھێز جوڵانەوە دەکەین و لە ئەنجامدا دەتوانین براکانمان و وڵاتە ھەرە بەپیت و دەوڵەمەندەکەیان ڕزگار بکەین، ئەمەش کارێکی وا دەکات سەرچاوەیەکی گرنگمان چنگ بکەوێت، دەتوانین بەم سەرچاوە شەڕ لەگەڵ تورکە عوسمانییەکان بکەین. کێشەی دیکە مەسەلەی ئەرمەنییەکان بوو. ڕۆژنامەی پۆلتیشن کۆرسپۆندیت لە ژمارە ٨ی ساڵی ١٨٨١ دەڵێت: «شێخ ھەوڵی داوە لەگەڵ سەرۆکی ئەرمەنییەکان یەکتر ببینن لە باشقەڵا بۆ دانانی ڕێبازێک بۆ خەباتی ھەردوولا دژی عوسمانی». لە کۆنگرەدا خێڵە کوردەکان بەوە گەیشتن کە بەرەنگاری ھەردوو لەشکری عوسمانی و ئێران لە یەک کاتدا مەترسیی لێ دەکرێت، بۆیە بڕیاریان دا سەرەتا ھێزەکانیان لە ئێران بدەن، چونکە لەو کاتەدا ئێران بە شەڕی خێڵی تورکمانەوە خەریک بووە و ھەندێ لە ھێزەکانی تری ناردووە بۆسەر سنووری ئەفغانستان. لەگەڵ ئەوەشدا شێخ عوبەیدوڵڵا چەند گوندی لە کوردستانی ئێران بە میرات لە باوکییەوە بۆ مابووەوە و دانیشتووانەکەی خۆیان بە پشتیوانی شێخی نەھری دادەنا. بەم جۆرە شۆڕشی چەکدارانەی شێخ عوبەیدوڵڵا لە [[تشرینی یەکەم]]ی ١٨٨٠ دەست پێ دەکات و ھێزەکانی خۆی دابەش کرد بەسەر چەند بەرەیەکدا: * بەسەرکردایەتیی '''[[شێخ عەبدولقادر شەمزینی|شێخ عەبدولقادر]]''' و [[ھەمزە ئاغای مەنگوڕ|'''ھەمزە ئاغای مەنگوڕی''']]'''، مامەند ئاغای پیران''' و '''حمد ئاغای مامەش''' بۆ ڕزگارکردنی ناوچەکانی موکری، سابڵاغ و میاندواو و مەراغە * بەسەرکردایەتیی '''محەممەد سدیق''' کوڕی شێخ عوبەیدوڵڵا بوو، بۆ ڕزگارکردنی شاری [[ورمێ]] * بەسەرکردایەتیی '''خەلیفە محەممەد'''، بۆ ڕزگارکردنی ناوچەکانی [[خۆی]] و [[سەڵماس]] لەگەڵ سەرھەڵدانی شۆڕش، عەرەبەکانی ویلایەتی بەغداش ئامادەیی خۆیان دەربڕی بۆ بەشداریکردن لە شۆڕشدا، بە مەرجێ شێخ عوبەیدوڵڵا ویلایەتی موسڵیان بۆ ڕزگار بکات. لەو کاتەدا زۆربەی ھێزە کوردییەکانی کوردستانی ئێران و عێراقی ئێستا خۆیان دایە پاڵ بزووتنەوەکەی شێخ عوبەیدوڵڵا و شێخ ئیدارەیەکی کاتی پێکھێنا و توانیان ناوچەکانی سابڵاغ و میاندواو و مەراغە ئازاد بکەن. بەھۆی نەبونی ھەماھەنگی لە ڕیزی شۆڕشگێڕاندا و نەبوونی شارەزایی سەربازی لە لای سەرکردەکان، جگە لەمە ھەر خێڵێک ھێزەکانی لەژێر سەرکردایەتیی ڕابەرەکانی خۆیدا ھێشتبووەوە و چەکی پێویستیان نەبوو، سەرباری ئەوە کە ئەو ھێزانە کەم مەشق بوون و خواردن و ئازوقەکەش ھەر عەشیرەتێک دەبوایە خۆی دابینی بکردایە، لەگەڵ ئەمەشدا ژمارەیەک لە خەڵکی نەفس نزم لە ھۆزەکان بە مەبەستی تاڵانکردن و زەوتکردن چووبوونە پاڵ بزووتنەوەکەی شێخ، ئەوان بارودۆخەکەیان بە ھەل زانیبوو، بۆ فەرھودی گوندە ئازەری و شیعەکان و سەروەت و سامانی گاورە نەستورییەکانی ناوچەی ورمێ، کە کەوتبوونە ژێر دەسەڵاتی ئیدارەی کاتیی کوردەوە، ئەمەش خاڵی لاوازی دا بە دەست دوژمنانی کوردەوە. ھەرچۆنێک بێت شێخ عوبەیدوڵڵا کاتێک نزیکی شاری ورمێ بوویەوە، چەند نوێنەرێکی خۆی ناردە ناو شار بۆ دانوستان بە مەرجی خۆبەدەستەوەدان. حاکمی شاریش فەرمانی دا کە نوێنەرەکان بکوژرێن. ئەمەش ڕقی کوردی ورووژاند و چوونە شارەکە و بەپێی ھەندێ سەرژمێری نزیکەی ٣٠٠ کەسیان کوشت و گەورەترین ھەڵە بوو کە ھێزەکانی شێخ کردیان و حکوومەتی ئێرانیش خراپ سوودی لێ وەرگرت بۆ ناشرینکردنی جووڵانەوەکە لە ناوەندە ڕەسمییەکاندا. بەڵام خەڵکی شار بە سەرۆکایەتیی ئیقبالوددەولە بەرگرییەکی سەختیان لە شارەکە کرد و نەیاندا بەدەستەوە. ھەر لەو کاتەدا دوکتۆر [[جۆزێف کاکرن]] (Joseph Cochran) کە لە کۆمیسیۆنی موژدەبەرانی ئەمریکا کاری دەکرد، چووە لای شێخ و تکای لێ کرد مەرجەکانی خۆبەدەستەوەدان ڕوون بکاتەوە و ئاگاداریی پێ دا کە نابێت ھیچ زیانێک بە فەلەکان و گاورەکانی شار بگات. داوای لێ کرد پێویستە بۆ ماوەی ٢٤ کاتژمێر ھەڵمەتەکەیان بۆسەر شارەکە ڕابگرن تا کات بە خەڵک بدرێت لە شارەکە بچنە دەرەوە، بەڵام ئەمە پلانێکی نێوان دوکتۆر کاکرن و فەرماندەی سەربازیی ئێران بوو. ئەوان دەیانزانی یارمەتیی ئێرانی بەڕێوەیە و ویستیان ئەم دەرفەتە وەربگرن، ھەتا لە ئازەربایجان ئەو ھێزە بەکاربھێنن بۆ تێکشکاندنی گەمارۆی سەر ورمێ، ئەمەش بە کردەوە ڕووی دا و شێخیش ئەو دەرفەتە مێژوویییە گرنگەی لەدەست دا. دواجار شەڕەکە لە بەرژەوەندیی ئێران شکایەوە، چونکە ھێزەکە گەیشت و چەکی بەسەر جەنگاوەراندا دابەش کرد. ئیتر بۆ ماوەی دە ڕۆژ شەڕِ بەردەوامبوو بە بێ ئەوەی ھێزەکانی شێخ بتوانن سەرکەوتنی تێدا بەدەست بھێنن و بگرە بەپێچەوانەوەی شێواوی و لێکترازان بەئاشکرا بە ھێزەکانیانەوە دیار بوو. ئەو ھێزەی ھاتبوو بۆ فریاکەوتنی شارە ئێرانییەکە لەسەر دەستی ئەفسەرانی ئینگلیز و فەرەنسا و ئیتالیا و [[نەمسا]] و ڕووسیا مەشقیان پێ کرابوو. بەم شێوەیە سوپای ئێران توانی سەرکەوتن بەدەست بھێنێت و بکەوێتە ڕاوەدوونانی شۆڕشگێڕانی کورد. چونکە ئەو ھێزانەی کە بۆ تاڵانی ھاتبوون، مەیدانی شەڕەکەیان بەجێ ھێشت، ئەمەش کاریگەریی لەسەر ورەی ھێزەکان ھەبوو. لە لایەکەی ترەوە عوسمانییەکانیش کەوتنە ئامادەکردنی خۆیان و ھێزەکانی خۆیان لە کوردستان قایمتر کرد و دەستیانکرد بە گەمارۆدانی ھێزەکانی شێخ. بەم جۆرە شێخ عوبەیدوڵڵا ڕوانی ھێزەکانی کەوتوونەتە نێوان بەرداشی ھێزەکانی عوسمانی و شا و خێڵە کوردە نەیارەکانی شێخ، ئەوجا فەرمانی دا بە سەرکردەکان کە لەشکر لەناو ئێران بکێشێتەوە. لەدوای گەڕانەوەی شێخ بۆ بارەگاکەی خۆی، داوای لە پاشماوەی ھێزەکەی کرد کە بڵاوەی لێ بکەن و ئەوکات حکوومەتی ئێرانی داوای لە حکوومەتی عوسمانی کرد سەرانی شۆڕش دەستگیر بکات، لەوانەش شێخ عوبەیدوڵڵا. ھەریەک لە حکوومەتەکانی نەمسا و بەریتانیا لەم داوایەدا پشتگیریی ئێرانیان کرد، لەگەڵ ئەوەدا ئەم داوایە سەری نەگرت، چونکە عوسمانییەکان دەیانویست لە کاتی ئالوگۆڕی سیاسیدا لەگەڵ ئێران وەک کارتی فشار بەکاری بھێنن. شێخ عوبەیدوڵڵا لەو کاتەدا داوای لە کونسوڵی ڕووسیا کرد بۆ یارمەتی، بەڵام وەڵامیان نەدایەوە و جەختیان لەسەر ئەوە کردەوە کە پێویستە شێخ خۆی بخاتە بەردەم دەوڵەتی عوسمانی، چونکە ئەو کاتە پەیوەندیی نێوان ڕووسیا و عوسمانییەکان باش بوو و ئەو زلھێزانە وەک ھەمیشە نایانەوێ بەرژوەندیی خۆیان بخەنە مەترسییەوە لەبەر مەسەلەیەکی ئەخلاقی یان مرۆڤایەتی. لە کۆتاییدا شێخ ناچار کرا بچێتە لای سوڵتان و لەگەڵ گەیشتنی شێخ عوبەیدوڵڵا بە پایتەختی عوسمانی، ئیدی جەنگی دیپلۆماسیی توند لەنێوان دەوڵەتی عوسمانی و ئێران ھەڵگیرسا. ئێران بە ڕێنماییی ڕووسیا دەیویست زیانی ئەو ھێرشەی شێخ (عوبەیدوڵڵا) ی بۆ ببژێرن. شێخ لە گەرمەی ئەو جەنگە دیپلۆماسییەدا لە ئەستەمبوڵ ڕای کرد بە بەرگی بازرگانی و پەساپۆرتێکی دروستکراو سواری پاپۆڕێکی شەڕکەری (پاک) ی فەرەنسایی دەبێ و خۆی دەگەیەنێتە (پۆتێ) و لەوێوە دەچێتەوە کوردستان و ھەرکە ھەواڵی گەیشتنی بڵاو دەبێتەوە، کوردستان جووڵەی تێ دەکەوێت. چەند عەشیرەتێک چەکدارەکانی خۆیان کۆ کردەوە و بەو پەڕی ڕێزەوە چوون پێشوازی لە شێخ بکەن. [[شێخ عەبدولقادر شەمزینی|شێخ عەبدولقادری کوڕی]] ھێزێکی بە چەند ھەزار کەسییەوە چوو بەپیری باوکییەوە. کە ئێران بەمە دەزانێت، یەکسەر ھاواری لێ ھەڵدەستێت و ڕایدەگەیەنێت کە حکوومەتی عوسمانی خۆی لەپشت ھەڵاتنی شێخەوەیە. شێخ لەو کاتەدا ویستی سوود لە کات وەربگرێت و سەرۆکە کوردەکان ئامادە بکات بۆ ڕاپەڕینێکی نوێ و لە لایەکی تریشەوە دەستێک بەسەر قەڵاکانی ناوچە دراوسێکانی بھێنێتەوە و نۆژەنیان بکاتەوە. کاتێک حکوومەت بەمەی زانی، کۆڵۆنێڵ یووسف بەگی نارد بۆ ئەوەی بەڕەسمی داوا لە شێخ بکات کە واز لە شەڕکردن بھێنێت. بەڵام لەو ھەوڵەیدا سەرکەوتوو نەبوو. دواجار کەمال بەگی سێیەم سکرتێری سوڵتان چووە وان بۆ ئەوەی داوا لە شێخ بکات لە یەکێک لە شارە پیرۆزەکانی عەرەب نیشتەجێ بێت. بەرامبەر بەوەش دەوڵەت خەرجییەکەی دەخاتە ئەستۆی خۆی و مانگانە بڕی ١٥٠ ھەزار لیرەی بۆ دەبڕێتەوە. بەڵام شێخ ئەم داوایەی ڕەت کردەوە و چووە قەڵای [[ئۆرمار]] و خۆی قایم کرد. ئینجا عوسمانییەکان بەپەلە ھێزەکانی خۆیان گەیاندە قەڵاکە و ئابڵووقەیان دا. شێخیش بۆ ئەوەی خوێن نەڕژێت، ناچار خۆی بەدەستەوە دا. ئەوە بوو گرتیان و نەفیان کرد بۆ شاری [[مەککە]]. لە تشرینی یەکەمی ١٨٨٣دا بەنەفیکراوی لەوێ کۆچی دوایی کرد. == ئەمانەش ببینە == * [[شێخ سەعید]] * [[سەید ڕەزا]] * [[عەبدولسەلام بارزانی]] * [[شێخ مەحموودی حەفید]] * [[ئیسماعیل ئاغای شکاک]] * [[قازی محەممەد]] == سەرچاوەکان == * ڕۆڵی ڕابەرانی ئایینی لە بزاڤی ڕزگاریخوازیی کورددا (شۆڕشی شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری وەک نموونە)، ئاسۆ ئازاد سەراوی، گۆڤاری یەکگرتوو، [http://www.dangiislam.org/v/content/babet-0/1305 بەشی یەکەم]{{بەستەری مردوو|url=http://www.dangiislam.org/v/content/babet-0/1305 |date=ئەیلوولی ٢٠١٩}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}, [https://web.archive.org/web/20080325051503/http://www.dangiislam.org/v/content/babet-0/1331 بەشی دووەم]، [https://web.archive.org/web/20080325051507/http://www.dangiislam.org/v/content/babet-0/1338 بەشی سێھەم] == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20100810092703/http://www.pertwk.com/ktebxane/node/1297 لە‌تاریکی یە‌و بۆ ڕووناکی (بە‌ڵگە‌نامە‌کانی شۆڕشی ١٨٨٠)]، وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: جەمال میرزا عەزیز، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم * [https://web.archive.org/web/20090913224525/http://www.standardkurd.net/Direje.aspx?Cor=Twejinewe&Jimare=251 کورتە دیرۆکی شۆڕشی شێخ عوبە‌یدوڵڵای (شە‌مزینانی)(١٨٨٠ بۆ ١٨٨١)]، بەختیار حەمەجان حەمە (ب مام حەمید) {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:مردووانی ١٨٨٣]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:نەقشبەندی]] [[پۆل:کوردەکانی عوسمانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٦]] lg5amsfp62ljkfjrgovm0sxpz296cmp 0 7110 1689451 1686725 2026-10-18T18:04:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1689451 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == == لە دایکبوونەکان == == مردنەکان == == بۆنەکان == == بەستەری دەرەکی == {{commons|December 2}} ---- {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات|گەردوون}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] [[پۆل:کانوونی یەکەم]] jqby5rk4otvmb09qu1dj8vuot8gph6c 0 7132 1689377 1689169 2026-10-18T17:03:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1689377 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == [[٢٠٢١]]: [[فڕینی ئاریان ڤی-ئەی٢٥٦]]، ھەڵگری [[تەلیسکۆپی جەیمز وێب]] ، لە [[ناوەندی بۆشاییی گویانا]] بە بۆشایی ھەڵدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Highlights From the James Webb Space Telescope’s Long-Awaited Launch|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2021/12/25/science/webb-telescope-launch-nasa|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0362-4331|زمان=en-US|یەکەم=Noah|دوایین=Pisner}}</ref> == لە دایکبوونەکان == * [[١١٣٧]] : [[سەلاحەددینی ئەییووبی]] ، سەرکردەی کورد , سوڵتانی سوریا و میسر (لە [[١١٩١]] مردووە. * [[١٦٤٢]] : سیر [[ ئیساک نیوتن]]، زانا و ماتماتیکزانی ئینگلیزی ( لە [[١٧٢٧]] مردووە). * [[١٨٧٩]] : [[محەمەد عەلی جیناح]] دامەزرێنەری [[پاکستان]] (لە [[١٩٤٨]] مردووە). * [[١٩١٨]] : [[ئەنوەر سادات]] ، [[سەرۆکی میسر]] و [[وەرگری خەڵاتی نۆبڵ]]، ( لە [[١٩٨١]] مردووە). == مردنەکان == == بۆنەکان == == بەستەری دەرەکی == {{commons|December 25}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ---- {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات|گەردوون}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] [[پۆل:کانوونی یەکەم]] [[پۆل:کریسمس]] kauzli4f4xa82da4ilk2t2njg9a6jh1 0 7138 1689448 1686759 2026-10-18T18:03:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1689448 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == لە دایکبوونەکان == == مردنەکان == == بۆنەکان == == بەستەری دەرەکی == {{commons|December 31}} ---- {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات|گەردوون}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] [[پۆل:کانوونی یەکەم]] jc0bx37fy5j6xngp9ca2isqwaesz3o9 0 8018 1689823 1528587 2026-10-19T10:35:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە) 1689823 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} پەیەخانە (بە[[ئینگلیزی|ئینگلیزیی]]: Neuron)، یەکەی پێکھاتن و فەرمانی [[پەیەکۆئەندام|پەیەکۆئەندامە.]] == پێکھاتە == پەیەخانە لە سێ بەشی سەرەکی پێک دێت: * [[لەشە خانە|لەشە خانە (Cell Body)]]: کە ناووکی پەیەخانە و ھەموو ئەندامۆچکەکانی تێدایە. * [[لق و پۆپەکان|لق و پۆپەکان (Denderites)]]: دەرپەڕیوی خانەیین بە پەردە داپۆشراون لە لەشی خانەوە بە ئاستەی جیاواز درێژ دەبنەوە، ھەروەھا کارتێکەرەکان لەدەمارە خانەوە یان لە خانەی ترەوە وەردەگرن و دەیانگوازنەوە بە ئاراستەی لەشی خانەکە. * [[تەوەرە|تەوەرە (Axon)]]: کە ئاسایی دەرپەریوێکی خانەیی درێژە بە پەردە داپۆشراوە، پەیەڕاگەیاندن بۆ دوور لە لەشی خانەکە دەگوازێتەوە لەسەر شێوەی راگەیاندنی کارەبایی کە ناو دەبرێت بە [[ئەرکی کار|ئەرکی کار (Action Potential)]]. لەوانەیە پەیەخانە تەنھا یەک تەوەرەی ھەبێت یان چەند تەوەرەی لقداری ھەبێت کە بەچەند خانەی دیکە دەگەن، کۆتایی جەمسەری تەوەرە (Axon terminal) لە لقەکان دێت کە ناو دەبرێن بە [[پەیە کۆتایییەکان]]، کە ئەم کۆتاییانە بە پەیەخانەی دیکەوە یان بە خانەی وەڵامدەرەوەی وەکوو [[ماسوولکە خانە]] یان [[ڕژێنە خانە]] دەگەن. :چینێکی چەوریی تەوەرەی زۆر لە پەیەخانەکان دادەپۆشێت کە ناو دەبرێت بە [[مایلێن|بەرگی مایلینی]]. ئەم بەرگەش تەوەرە دادەبڕێت ھەروەکو چۆن بەرگێکی لاستیکی تەلێکی کارەبایی دادەبڕێت، ھەروەھا گواستنەوەی [[ئەرکی کار]] بە درێژایی تەوەرەی پەیەخانە خێراتر دەکات. {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|لەشی مرۆڤ|ژینناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Neurons}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوە پزیشکییەکان]] [[پۆل:کۆئەندامی دەمار]] [[پۆل:دەمار]] [[پۆل:دەمارە کۆئەندام]] [[پۆل:زیندەوەر]] [[پۆل:خانە]] nzln3c17srlrlbfupd0dsqx41pakb2g 0 8257 1689724 1659116 2026-10-19T07:24:23Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689724 wikitext text/x-wiki {{Short description|پایتەختی فلیپین}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} {{Infobox settlement | name = مانیلا | native_name = {{native name|fil|Maynila}} | settlement_type = {{بنز|پایتەختی فلیپین|en|Capital of the Philippines|lt=پایتەختی نیشتمانی}} و [[Cities of the Philippines#Legal classification|{{PH wikidata|settlement_text}}]] | image_skyline = {{multiple image | total_width = 300 | border = infobox | perrow = 1/3/3/2 | caption_align = center | image1 = Cityscape of Manila, 2025 (01).jpg | alt1 = ئاسۆی مانیلا | caption1 = ئاسۆی مانیلا وەک لە {{بنز|ئینترامورۆس|en|Intramuros}}ەوە دەردەکەوێت | image2 = Rizal Monument.jpg | alt2 = مۆنۆمێنتی ڕیزال | caption2 = {{بنز|مۆنۆمێنتی ڕیزال|en|Rizal Monument}} | image3 = Gate of Fort Santiago - 38923-Manila (35201250583).jpg | alt3 = دەروازەی قەڵای سانتیاگۆ | caption3 = {{بنز|قەڵای سانتیاگۆ|en|Fort Santiago}} | image4 = San Agustin Church, Intramuros, Manila City.jpg | alt4 = کڵێسای سان ئۆگستین (مانیلا) | caption4 = {{بنز|کڵێسای سان ئۆگستین (مانیلا)|en|San Agustin Church (Manila)|lt=کڵێسای سان ئۆگستین}} | image5 = Iglesia de Nuestra Señora de los Remedios, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 122.jpg | alt5 = کڵێسای مالاتێ | caption5 = {{بنز|کڵێسای مالاتێ|en|Malate Church}} | image6 = Torre del reloj del ayuntamiento, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 49.jpg | alt6 = تاوەری کاتژمێری هۆڵی شاری مانیلا | caption6 = {{بنز|هۆڵی شاری مانیلا|en|Manila City Hall|lt=تاوەری کاتژمێر}} | image7 = Catedral de la Inmaculada Concepción, Manila, Filipinas, 2023-08-26, DD 21.jpg | alt7 = کاتێدراڵی مانیلا | caption7 = {{بنز|کاتێدراڵی مانیلا|en|Manila Cathedral}} | image8 = Intramuros, Manila, Philippines.jpg | alt8 = ئینترامورۆس | caption8 = {{بنز|ئینترامورۆس|en|Intramuros}} | image9 = Manila Central Post Office at night from across the Pasig River.jpg | alt9 = فەرمانگەی پۆستەی ناوەندی | caption9 = {{بنز|فەرمانگەی پۆستەی ناوەندیی مانیلا|en|Manila Central Post Office}} }} | image_caption = | image_flag = {{PH wikidata|image_flag}} | flag_size = 120x80px | image_seal = {{PH wikidata|image_seal}} | seal_size = 100x80px | seal_link = مۆری مانیلا | image_shield = | nicknames = مرواریی ڕۆژھەڵات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ١٩٤٥|سەردێڕ='Pearl of Orient' Stripped of Food; Manila, Before Pearl Harbor, Had Been Prosperous—Its Harbor One, of Best Focus for Two Attacks Osmeña Succeeded Quezon |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1945/02/05/archives/pearl-of-orient-stripped-of-food-manila-before-pearl-harbor-had.html |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٤|وێبگە=The New York Times |وتەگێڕانەوە=Manila, modernized and elevated to the status of a metropolis by American engineering skill, was before Pearl Harbor a city of 623,000 population, contained in an area of {{convert|14|sqmi|sp=us}}.}}</ref> و {{بنز|نازناوەکانی مانیلا|en|Nicknames of Manila|lt=ئەوانی تر}} | motto = مانیلا، خودا لە پێشە <br /> {{lang|fil|Welcome Po Kayo sa Maynila}}<br/>({{lang|en|"بەخێربێن بۆ مانیلا"}}) | anthem = {{lang|fil|Awit ng Maynila}} <br> ({{lang|en|"گۆرانیی مانیلا"}}){{parabr}}{{center|[[File:Awit ng Maynila - Hymn of the City of Manila.mp3]]}} | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = {{PH wikidata|map_caption}}{{efn-la|ئەو دەرگەیەی ناو {{بنز|ماکاتی|en|Makati}} بریتییە لە {{بنز|گۆڕستانی باشووری مانیلا|en|Manila South Cemetery}}.}} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 11 |pushpin_relief=y | pushpin_map = Luzon#Philippines#Southeast Asia#Asia | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = شوێن لەناو {{PH wikidata|country}} | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Philippines}} | subdivision_type1 = {{بنز|هەرێمەکانی فلیپین|en|Regions of the Philippines|lt=هەرێم}} | subdivision_name1 = {{PH wikidata|region}} | subdivision_type2 = {{بنز|پارێزگاکانی فلیپین|en|Provinces of the Philippines|lt=پارێزگا}} | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = {{بنز|ئەنجومەنی نوێنەرانی فلیپین|en|House of Representatives of the Philippines#District representation|lt=ناوچەی یاسادانان}} | subdivision_name3 = {{PH legislative district}} | subdivision_type4 = ناوچەی کارگێڕی | subdivision_name4 = ١٦ ناوچەی شار | established_title = دامەزراندن | established_date = سەدەی ١٣ یان پێشتر | established_title1 = {{بنز|سوڵتاننشینی برونێی|en|Bruneian Sultanate (1368–1888)}} ({{بنز|مەینیلا (قەوارەی مێژوویی)|en|Maynila (historical polity)|lt=مەینیلا}}) | established_date1 = ساڵانی ١٥٠٠ەکان | established_title2 = {{بنز|ئینترامورۆس|en|Intramuros|lt=مانیلای ئیسپانی}} | established_date2 = {{Start date and age|June 24, 1571}} | established_title3 = میساقی شار | established_date3 = {{Start date and age|July 31, 1901}} | established_title4 = شاری زۆر بەشاربوو | established_date4 = {{Start date and age|December 22, 1979}} | parts_type = {{بنز|بارانگای|en|Barangay|lt=بارانگایەکان}} | parts_style = para | p1 = {{PH barangay count | {{wikidata|label|raw}} }} (بڕوانە [[#Barangays and districts|بارانگای و ناوچەکان]]) | government_type = {{PH wikidata|government_type}} | government_footnotes = {{thinsp}}<ref>{{DILG detail}}</ref> | leader_title = {{بنز|سەرۆکی شارەوانی مانیلا|en|Mayor of Manila|lt=سەرۆکی شارەوانی}} | leader_name = {{بنز|ئیسکۆ مۆرێنۆ|en|Isko Moreno|lt=فرانسیسکۆ “ئیسکۆ مۆرێنۆ” دۆماگۆسۆ}} ({{بنز|ئاکسیۆن دیمۆکراتیکۆ|en|Aksyon Demokratiko|lt=ئاکسیۆن}}) | leader_title1 = {{بنز|سەرۆکی شارەوانی مانیلا|en|Mayor of Manila#Vice Mayor|lt=جێگری سەرۆکی شارەوانی}} | leader_name1 = {{بنز|چی ئاتیێنزا|en|Chi Atienza|lt=ئەنجێلا لێی “چی” ئای. ئاتیێنزا}} ({{بنز|ئاکسیۆن دیمۆکراتیکۆ|en|Aksyon Demokratiko|lt=ئاکسیۆن}}) | leader_title2 = {{بنز|ئەنجومەنی نوێنەرانی فلیپین|en|House of Representatives of the Philippines|lt=نوێنەران}} | leader_name2 = {{Collapsible list | title = {{بنز|ئەنجومەنی نوێنەرانی فلیپین|en|House of Representatives of the Philippines#Current composition|lt=پێڕست}} | frame_style = border:none; padding: 0; | list_style = text-align:left;display:none;white-space: nowrap; overflow: hidden; text-overflow: ellipsis;font-size:95%; | 10 = <div style="border-style:solid none;border-width:thin;border-color:black Gainsboro;background-color:#e6e6e6;text-align:center;font-variant:small-caps;">ناوچەی ١</div> | 11 = {{بنز|ئێرنیکس دیۆنیسیۆ|en|Ernix Dionisio}} | 20 = <div style="border-style:solid none;border-width:thin;border-color:black Gainsboro;background-color:#e6e6e6;text-align:center;font-variant:small-caps;">ناوچەی ٢</div> | 21 = رۆلاندۆ ڤالێریانۆ | 30 = <div style="border-style:solid none;border-width:thin;border-color:black Gainsboro;background-color:#e6e6e6;text-align:center;font-variant:small-caps;">ناوچەی ٣</div> | 31 = {{بنز|جۆیڵ چوا|en|Joel Chua}} | 40 = <div style="border-style:solid none;border-width:thin;border-color:black Gainsboro;background-color:#e6e6e6;text-align:center;font-variant:small-caps;">ناوچەی ٤</div> | 41 = {{بنز|جیزێل لازارۆ-ماسێدا|en|Giselle Lazaro-Maceda}} | 50 = <div style="border-style:solid none;border-width:thin;border-color:black Gainsboro;background-color:#e6e6e6;text-align:center;font-variant:small-caps;">ناوچەی ٥</div> | 51 = ئیروین تیێنگ | 60 = <div style="border-style:solid none;border-width:thin;border-color:black Gainsboro;background-color:#e6e6e6;text-align:center;font-variant:small-caps;">ناوچەی ٦</div> | 61 = {{بنز|بێنی ئابانتی|en|Benny Abante}} }} | leader_title3 = {{بنز|ئەنجومەنی شاری مانیلا|en|Manila City Council|lt=ئەنجومەنی شار}} | leader_name3 = {{Collapsible list | title = پێڕست | frame_style = border:none; padding: 0; | list_style = text-align:left;display:none; | 1 = '''ناوچەی ١''' | 2 = • مارتین "مارجون" ڤی. ئیسیدرۆ، کوڕ | 3 = • مویسس "بۆبی" تی. لیم | 4 = • ئێرێک ئیان "بانزای" ئۆ. نیێڤا | 5 = • نینیۆ ئێم. دێلا کروز | 6 = • ئیرما سی. ئەلفۆنسۆ-جوسۆن | 7 = • خیسوس "تاگا" ئی. فاجاردۆ، کوڕ | 8 = '''ناوچەی ٢''' | 9 = • نومێرۆ "ئونۆ" جی. لیم | 10 = • داروین "ئاوی" بی. سیا | 11 = • ماکاریۆ "ماکی" ئێم. لاکسۆن | 12 = • رۆدۆلفۆ "نینۆنگ" ئێن. لاکسامانا | 13 = • ڕۆما پاوڵا ئێس. رۆبلێس-دالوز | 14 = • ڕوبێن "دکتۆر جەی" ئێف. بوێناڤێنتورا | 15 = '''ناوچەی ٣''' | 16 = • جۆهانا ماورین "ئەپڵ" سی. نیێتۆ-رۆدریگێز | 17 = • پامێلا "فا" جی. فوگۆسۆ | 18 = • ئەرنێستۆ "جۆنگ" سی. ئیسیپ، کوڕ | 19 = • ئارلین مایلێ ئای. ئاتیێنزا | 20 = • تێرێنس ئێف. ئالیباربار | 21 = • تیمۆسی ئۆلیڤەر "تۆڵ" ئای. زارکال | 22 = '''ناوچەی ٤''' | 23 = • لویزیتۆ "لووی" ئێن. چوا | 24 = • کریستڵ ماری "کریس" سی. باکانی | 25 = • لویز ماری "لەیدی" جەی. کینتۆس-تان | 26 = • ساینس ئەی. ڕێیێس | 27 = • جۆیڵ "جەی تی ڤی" تی. ڤیلانوێڤا | 28 = • {{بنز|دۆن خوان باگاتسینگ|en|Don Juan Bagatsing|lt=دۆن خوان "دی جەی" ئەی. باگاتسینگ}} | 29 = '''ناوچەی ٥''' | 30 = • رۆبێرتۆ "بۆبی" ئێس. ئێسپیریتووی دووەم | 31 = • رایمۆندۆ "مۆن" ئاڕ. یووپانگکۆ | 32 = • لاریس تی. بۆرۆمیۆ | 33 = • جەی بی ئێس. هیزۆن | 34 = • ڕیکاردۆ "بۆی" ئەی. ئیسیپ، کوڕ | 35 = • شاری ئاڕ. ئۆرتێگا | 36 = '''ناوچەی ٦''' | 37 = • ئەلمێر ئێم. پار | 38 = • سەلڤادۆر فیلیپ ئێچ. لاکونا | 39 = • بێنی فۆگ تی. ئابانتێی دووەم | 40 = • کارلۆس "کالۆی" سی. کاستانێدا | 41 = • {{بنز|جۆی ئوی|en|Joey Uy|lt=لویس "جۆی" سی. ئوی}} | 42 = • {{بنز|لو ڤێلۆسۆ|en|Lou Veloso|lt=لوسیانۆ "لو" ئێم. ڤێلۆسۆ}} | 43 = '''''{{بنز|لیگا نگ مگا بارانگای|en|Liga ng mga Barangay|lt=سەرۆکی لیگا نگ مگا بارانگای}}''''' | 44 = لەیلانی لاکونا | 45 = '''''سەرۆکی {{بنز|سانگونیانگ کاباتان|en|Sangguniang Kabataan}}''''' | 46 = {{بنز|جولیانا ڕەی ئیبای|en|Juliana Rae Ibay}} }} | leader_title4 = {{بنز|هەڵبژاردنەکان لە فلیپین|en|Elections in the Philippines#Qualification|lt=دەنگدەران}} | leader_name4 = {{PH wikidata|electorate}} دەنگدەر ({{بنز|هەڵبژاردنی گشتیی فلیپین، {{PH wikidata|electorate_point_in_time}}|en|Philippine general election, {{PH wikidata|electorate_point_in_time}}|lt={{PH wikidata|electorate_point_in_time}}}}) | total_type = شار | area_footnotes = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manila|ناونیشان=https://manila.gov.ph/city-profile/|بڵاوکەرەوە=City Government of Manila}}</ref> | area_total_km2 = 42.34 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = 619.57 | area_metro_km2 = 1873 | area_rank = | elevation_m = {{PH wikidata|elevation_m}} | elevation_max_m = 108 | elevation_min_m = 0 | elevation_max_rank = | elevation_min_rank = | elevation_footnotes = {{PH wikidata|elevation_footnotes}} | elevation_max_footnotes = | elevation_min_footnotes = |population_rank = {{بنز|پێڕستی شارەکان لە فلیپین|en|List of cities in the Philippines|lt=دووەم}} | population_footnotes = {{PH wikidata|population_reference}}{{PH census|current|NCR}}<ref name="PSApopden">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Philippine Population Density (Based on the 2015 Census of Population) |ناونیشان=https://psa.gov.ph/content/philippine-population-density-based-2015-census-population |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Philippine Statistics Authority}}</ref> | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_density_km2 = {{#expr: 1902590/42.34 round 1}}<!-- 2020 population_total / area_total_km2 --> | population_urban = 13484482 | population_density_urban_km2 = {{#expr: 13484482/619.57 round 1}}<!-- 2022 population_urban / area_urban_km2 --> | population_metro = 24922000 | population_density_metro_km2 = {{#expr: 24922000/1873 round 1}}<!-- population_metro / area_metro_km2 --> | population_demonym = ئینگلیزی: Manileño, Manilan;<br />{{langx|es|links=no|manilense}}،<ref>The original form as used by [[José Rizal]] in {{lang|es|[[El filibusterismo]]}}.</ref> {{lang|es|manileño}} (مێ. ''-a'')<br />{{langx|fil|links=no|Manileño}} (مێ. ''-a'')، {{lang|fil|Manilenyo}} (مێ. ''-a'')، {{lang|fil|Taga-Maynila}} | population_blank1_title = {{بنز|خێزان|en|Household|lt=خێزانەکان}} | population_blank1 = {{PH wikidata|household}} | population_blank2_title = | population_blank2 = | demographics_type1 = {{بنز|ئابووریی فلیپین|en|Economy of the Philippines|lt=ئابووری}} | demographics1_title1 = {{PH wikidata|income_class_title}} | demographics1_info1 = {{PH wikidata|income_class}} | demographics1_title2 = {{بنز|پێوانەکردنی هەژاری|en|Measuring poverty|lt=ڕێژەی هەژاری}} | demographics1_info2 = {{PH wikidata|poverty_incidence}}% ({{PH wikidata|poverty_incidence_point_in_time}}){{PH wikidata|poverty_incidence_footnotes}} | demographics1_title3 = {{بنز|پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیی|en|Human Development Index|lt=HDI}} | demographics1_info3 = {{increase}} 0.781<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sub-national HDI |سەردێڕ=Area Database – Global Data Lab |ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |وێبگە=hdi.globaldatalab.org}}</ref> – <span style="color:#090;">بەرز</span> (2019) | demographics1_title4 = {{بنز|داهات|en|Revenue}} | demographics1_info4 = {{PH wikidata|revenue}} {{PH wikidata|revenue_point_in_time}} | demographics1_title5 = {{بنز|سەرمایەکان|en|Assets}} | demographics1_info5 = {{PH wikidata|assets}} {{PH wikidata|assets_point_in_time}} | demographics1_title6 = ڕیزبەندی سەرمایەکان | demographics1_info6 = | demographics1_title7 = {{بنز|تەرخانکردنی داهاتی ناوخۆیی|en|Internal Revenue Allotment|lt=IRA}} | demographics1_info7 = | demographics1_title8 = ڕیزبەندی IRA | demographics1_info8 = | demographics1_title9 = {{بنز|خەرجی|en|Expenditure}} | demographics1_info9 = {{PH wikidata|expenditure}} {{PH wikidata|expenditure_point_in_time}} | demographics1_title10 = {{بنز|قەرز (ژمێریاریی دارایی)|en|Liability (financial accounting)|lt=قەرزەکان}} | demographics1_info10 = {{PH wikidata|liabilities}} {{PH wikidata|liabilities_point_in_time}} | demographics_type2 = خزمەتگوزارییە گشتییەکان | demographics2_title1 = {{بنز|پێڕستی دامەزراوەکانی دابەشکردنی کارەبا لە فلیپین|en|List of electric distribution utilities in the Philippines|lt=کارەبا}} | demographics2_info1 = {{PH electricity distribution | {{wikidata|label|raw}} }} | demographics2_title2 = ئاو | demographics2_info2 = • {{بنز|خزمەتگوزارییەکانی ئاوی مەینیڵاد|en|Maynilad Water Services|lt=مەینیڵاد}} (زۆرینە) <br /> • {{بنز|ئاوی مانیلا|en|Manila Water}} (سانتا ئانا و سان ئەندرێس) | demographics2_title3 = تەلەڤیزیۆنی کەیبڵ | demographics2_info3 = | blank_name_sec1 = {{PH wikidata|climate_title}} | blank_info_sec1 = {{PH wikidata|climate_type}} | blank1_name_sec1 = {{بنز|زمانەکانی فلیپین|en|Languages of the Philippines|lt=زمانە زکماکییەکان}} | blank1_info_sec1 = فلیپینی | blank2_name_sec1 = دراو | blank2_info_sec1 = {{بنز|پێسۆی فلیپینی|en|Philippine peso}} (₱) | blank3_name_sec1 = ڕێژەی هەڵاوسان | blank3_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = کەمترین ڕێژەی کرێ (₱) | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 = {{بنز|پێوەرەکانی تاوان|en|Crime index}} | blank5_info_sec1 = | timezone = {{بنز|کاتی ستانداردی فلیپین|en|Philippine Standard Time|lt=PST}} | utc_offset = +8 | postal_code_type = {{بنز|پێڕستی کۆدەکانی زیپ لە فلیپین|en|List of ZIP codes in the Philippines|lt=کۆدی پۆستەیی}} | postal_code = +900 – 1-096 | postal2_code_type = {{PSGCstyle}} | postal2_code = {{PSGC detail}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | website = {{PH wikidata|website}} | footnotes = {{notelist-la}} | image_blank_emblem = Manila City logo.svg | blank_emblem_type = [[لۆگۆ]] و {{بنز|وشە-نیشان|en|wordmark}} | official_name = شاری مانیلا }} '''مانیلا'''،{{efn|{{IPAc-en|m|ə|ˈ|n|ɪ|l|ə|audio=En-ca-Manila.oga}} {{respell|mə|NIL|ə}}; {{langx|fil|Maynila}}، {{IPA|tl|maɪˈniː.lɐʔ|ipa}}}} بە فەرمی '''شاری مانیلا'''،{{efn|{{langx|fil|Lungsod ng Maynila}}، {{IPA|tl|luŋˈsod nɐŋ maɪˈniː.lɐʔ|IPA}}}} {{بنز|پایتەختی فلیپین|en|Capital of the Philippines|lt=پایتەخت}} و دووەم پڕدانیشتووترین شاری {{بنز|فلیپین|en|Philippines}}ە دوای {{بنز|کێزۆن سیتی|en|Quezon City}}. بەپێی سەرژمێریی ٢٠٢٤، دانیشتووانەکەی بریتییە لە ١٬٩٠٢٬٥٩٠ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Philippine Statistics Authority|سەردێڕ=2024 Census of Population (POPCEN) Population Counts Declared Official by the President|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://psa.gov.ph/content/2024-census-population-popcen-population-counts-declared-official-president}}</ref> شارەکە کەوتووەتە کەناری ڕۆژھەڵاتی {{بنز|کەنداوی مانیلا|en|Manila Bay}} لە دوورگەی {{بنز|لوزۆن|en|Luzon}}، و وەک {{بنز|شارە زۆر بەشاربووەکانی فلیپین|en|Cities of the Philippines#Independent cities|lt=شارێکی زۆر بەشاربوو}} پۆلێن دەکرێت. بە بوونی {{convert|44,935|PD/km2|sp=us}}، مانیلا یەکێکە لە {{بنز|پێڕستی شارەکان بەپێی چڕیی دانیشتووان|en|List of cities proper by population density|lt=چڕترین شارەکانی جیھان لە ڕووی دانیشتووانەوە}}.{{PH census|current|NCR}}<ref name="PSApopden" /> تا ساڵی ١٢٥٨، {{بنز|بارانگای پێش کۆلۆنیالیزم|en|Precolonial barangay|lt=قەوارەیەکی سیاسی}} قایمکراوی {{بنز|گەلی تاگالۆگ|en|Tagalog people|lt=تاگالۆگەکان}} بە ناوی {{بنز|مەینیلا (قەوارەی مێژوویی)|en|Maynila (historical polity)|lt=مەینیلا}} لە شوێنی مانیلای مۆدێرن ھەبوو. لە ٢٤ی حوزەیرانی ١٥٧١، دوای شکستپێھێنانی دوایین فەرمانڕەوای ڕەسەنی قەوارەکە، {{بنز|ڕاجا سولەیمان|en|Rajah Sulayman}}، لە {{بنز|شەڕی بانگکوسای|en|Battle of Bangkusay}}، ''[[کۆنکیستادۆر]]''ی ئیسپانی {{بنز|میگێل لۆپێز دێ لێگازپی|en|Miguel López de Legazpi}} دەستی کرد بە دروستکردنی قەڵای شوورادار {{بنز|ئینترامورۆس|en|Intramuros}} لەسەر وێرانەکانی نیشتەجێبوونێکی کۆنتر کە ناوی ئیسپانی و ئینگلیزی ''مانیلا''ی لێ وەرگیراوە. مانیلا وەک پایتەختی فەرماندەییی گشتیی {{بنز|ڕۆژھەڵاتی ھیندییەکانی ئیسپانیا|en|Spanish East Indies}} بەکاردەھێنرا، کە {{بنز|ماریاناکان|en|Marianas}}، {{بنز|گوام|en|Guam}} و دوورگەکانی تری لەخۆدەگرت، و لەلایەن {{بنز|مەکسیکۆ سیتی|en|Mexico City}} لە جێگری پاشایەتیی {{بنز|ئیسپانیای نوێ|en|New Spain|lt=ئیسپانیای نوێ}}وە بۆ تاجی ئیسپانیا کۆنترۆڵ و بەڕێوەدەبرا. مانیلا بە بەشێک لە کۆمەڵەی ڕەسەنی شارە جیھانییەکان دادەنرێت چونکە تۆڕە بازرگانییەکانی یەکەم جار بوون کە بەسەر زەریای ھێمندا درێژبوونەوە و ئاسیایان لەگەڵ ئەمریکاکانی ئیسپانیا بە یەکەوە گرێدا لە ڕێگەی {{بنز|بازرگانیی کەشتییەکانی مانیلا|en|Manila galleon|lt=بازرگانیی گالیۆن}}. ئەمە بووە ھۆی یەکەمین جار کە زنجیرەیەکی پچڕپچڕنەکراوی ڕێگا بازرگانییەکان بە دەوری ھەسارەکەدا دابمەزرێت.<ref>China and the Birth of Globalization in the 16th Century, by Dennis O. Flynn and Arturo Giráldez</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Frank |یەکەم=Andre G. |ناونیشان=https://archive.org/details/reorient00andr |سەردێڕ=ReOrient: Global Economy in the Asian Age |بڵاوکەرەوە=University of California Press |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨٠٥٢٠٢١٤٧٤٣|شوێن=Berkeley |پەڕەکان=[https://archive.org/details/reorient٠٠andr/page/١٣١ ١٣١]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> لە سەردەمی {{بنز|داگیرکاریی ئەمریکا لە فلیپین|en|American occupation of the Philippines|lt=داگیرکاریی ئەمریکا}}، مانیلا بووە یەکەمین شاری خاوەن میساق لە وڵاتەکەدا، بەپێی [https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/28/35678 یاسای ژمارە ١٨٣ی کۆمیسیۆنی فلیپین] لە ٣١ی تەممووزی ١٩٠١ دەستنیشان کرا. شارەکە بوو بە سەربەخۆ دوای دەرچوونی یاسای کۆماری ژمارە ٤٠٩، "میساقی پێداچوونەوەکراوی شاری مانیلا"، لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٤٩.<ref name="ra409" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Annual Audit Report: City of Manila |ناونیشان=http://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2014/category/5447-cities |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104083035/http://www.coa.gov.ph/phocadownloadpap/userupload/annual_audit_report/LGUs/2014/NCR/Cities/City_of_Manila_ES2014.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە={{بنز|کۆمیسیۆنی وردبینی (فلیپین)|en|Commission on Audit (Philippines)|lt=Commission on Audit}}}}</ref> لە سەردەمی مۆدێرندا، ناوی "مانیلا" بەگشتی بەکاردێت بۆ ئاماژەدان بە تەواوی ناوچەی گەورەشار، ناوچەی گەورەشاری فراوانتر ({{بنز|مێگا مانیلا|en|Mega Manila}})، و خودی شارەکە. {{بنز|مەترۆ مانیلا|en|Metro Manila}}، کە ناوچە گەورەشارە بە فەرمی پێناسەکراوەکەیە، ناوچەی پایتەختی فلیپینە، و کێزۆن سیتی و {{بنز|ناوچەی بازرگانیی ناوەندیی ماکاتی|en|Makati Central Business District}}، کە زۆر گەورەترن، لەخۆدەگرێت. ڕووباری پاسیگ بە ناوەڕاستی مانیلادا تێدەپەڕێت و شارەکە دابەش دەکات بۆ بەشەکانی باکوور و باشوور. شارەکە لە [[#Barangays and districts|١٦ ناوچەی کارگێڕی]] پێکدێت و بۆ مەبەستی نوێنەرایەتیکردن لە {{بنز|کۆنگرێسی فلیپین|en|Congress of the Philippines}} و ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی شار دابەش کراوە بۆ {{بنز|ناوچەکانی یاسادانانی مانیلا|en|Legislative districts of Manila|lt=شەش ناوچەی سیاسی}}. لە ساڵی ٢٠١٨دا، تۆڕی توێژینەوەی جیھانگیری و شارە جیھانییەکان مانیلای وەک شارێکی جیھانی "ئەلفا-" پۆلێن کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=GaWC – The World According to GaWC 2018 |ناونیشان=https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2018t.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=www.lboro.ac.uk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200810001249/https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2018t.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و لە ڕووی ئاستی ئابوورییەوە لەسەر ئاستی جیھان لە پلەی حەوتەم و لەسەر ئاستی ناوچەیی لە پلەی دووەمدا دای نا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١|سەردێڕ=Brookings – Global Metro Monitor 2018 |ناونیشان=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor-2018/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=www.brookings.edu}}</ref> لە کاتێکدا پێوەری ناوەندە داراییە جیھانییەکان مانیلای لە پلەی ٧٩ھەمی جیھان داناوە.<ref name="GFCI">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=The Global Financial Centres Index 27 |ناونیشان=https://www.longfinance.net/media/documents/GFCI_27_Full_Report_2020.03.26_v1.1_.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Long Finance}}</ref> ھەروەھا مانیلا دووەمین پایتەختە لە جیھاندا کە زۆرترین بەرکەوتەی بە کارەساتە سروشتییەکان ھەیە لە دوای [[تۆکیۆ]].<ref name="Philippine Daily Inquirer" /> سەرباری ئەوەش، نوقمبوونی زەوی و بەرزبوونەوەی ئاستی دەریا کە بەھۆی گۆڕانی ئاووھەواوە دروست دەبن، ئەو ئاستەنگانەن کە شارەکە لە داھاتوودا ڕووبەڕوویان دەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ibarra-Marinas |یەکەم١=D. |دوایین٢=Silva-Mendoza |یەکەم٢=L.M. |دوایین٣=Mata-Chacón |یەکەم٣=D. |دوایین٤=Belmonte-Serrato |یەکەم٤=F. |سەردێڕ=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |بەرگ=٦|issue=2 |پەڕەکان=٤١|ساڵ=٢٠٢٦|doi=10.3390/geographies6020041 |doi-access=free |hdl=10261/430593 |hdl-access=free}}</ref> == وشەناسی == ناوی مانیلا لە وشەی فلیپینی Maynilà وەرگیراوە، کە بەزۆری بە دوو شێوە لێکدەدرێتەوە: یان "ئەو شوێنەی ڕووەکی ئیندیگۆی لێ زۆرە" (may-nilà) یان "ئەو شوێنەی ڕووەکی نیلادی لێ زۆرە" (may-nilad). پێدەچێت وشەی nilà لە وشەی {{بنز|سانسکریت|en|Sanskrit}}ی nīla (नील)ەوە ھاتبێت، کە بە واتای "ئیندیگۆ" دێت، و بەشێوەیەکی بەرفراوانتر ئاماژەیە بۆ چەندین جۆری ڕووەک کە بۆ بەرھەمھێنانی بۆیەی ئیندیگۆی سروشتی بەکاردەھێنران. باوەڕ وایە کە ناوی Maynilà بەھۆی ھەبوونی ئەو ڕووەکانەی بۆیەیان لێ بەرھەم دەھێنرا لە ناوچەکانی دەوروبەری نیشتەجێبوونە سەرەتاییەکەدا لێنرابێت، نەک لەبەر ئەوەی بازرگانییەکی دامەزراو بە ئیندیگۆ ھەبووبێت. جێی سەرنجە، بەرھەمھێنانی بۆیەی ئیندیگۆ تەنھا لە سەدەی ١٨ھەمدا لە ڕووی ئابوورییەوە بوو بە گرنگ لە ناوچەکەدا، چەند سەدەیەک دوای ئەوەی نیشتەجێبوونەکە پێشتر دامەزرابوو و ناوی لێنرابوو. بە تێپەڕبوونی کات، Maynilà لە ماوەی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیدا پرۆسەی بەئیسپانیبوونی تێپەڕاند، و لە کۆتاییدا ناوی مانیلای وەرگرت. === مەی-نیلا === ''نیلا'' لە وشەی {{بنز|سانسکریت|en|Sanskrit}}ی {{tlit|sa|nīla}} ({{wikt-lang|sa|नील}}) وەرگیراوە، کە ئاماژەیە بۆ {{بنز|بۆیەی ئیندیگۆ|en|indigo dye}} و، بەشێوەیەکی بەرفراوانتر، بۆ {{بنز|جۆرەکانی ڕووەک|en|Indigofera}} کە ئەم بۆیە سروشتییەیان لێ دەردەھێنرێت.<ref name="baumgartner">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Baumgartner |یەکەم=Joseph |ڕێکەوت=ئازاری ١٩٧٥|سەردێڕ=Manila – Maynilad or Maynila? |journal=Philippine Quarterly of Culture and Society |بەرگ=٣|issue=1 |پەڕەکان=٥٢–٥٤|jstor=29791188}}</ref><ref name="chamberlain">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Chamberlain |یەکەم=Alexander F. |ڕێکەوت=١٩٠١|سەردێڕ=Philippine Studies: V. The Origin of the Name Manila |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=x1Y4AQAAMAAJ |journal=The American Antiquarian and Oriental Journal |بەرگ=٢٣|issue=5 |پەڕە=٣٣}}</ref> ناوی ''مەی-نیلا'' پێدەچێت بەخشرا بێت بەھۆی ئەو ڕووەکانەی ئیندیگۆیان لێ بەرھەم دەھێنرا کە لە دەوروبەری نیشتەجێبوونەکە دەڕوان نەک لەبەر ئەوەی وەک نیشتەجێبوونێک ناسرابوو کە بازرگانی بە بۆیەی ئیندیگۆوە دەکرد.<ref name="baumgartner" /> دەرھێنانی بۆیەی ئیندیگۆ تەنھا لە سەدەی ١٨ھەمدا بوو بە چالاکییەکی ئابووری گرنگ لە ناوچەکەدا، چەند سەدەیەک دوای ئەوەی نیشتەجێبوونی {{بنز|مەینیلا|en|Rajahnate of Maynila}} دامەزرا و ناوی لێنرا.<ref name="baumgartner" /> ''مەینیلا'' لە کۆتاییدا پرۆسەیەکی بەئیسپانیبوونی تێپەڕاند و ناوی ئیسپانی ''مانیلا''ی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thomas |یەکەم=Hugh |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QzLqBQAAQBAJ&pg=PT281 |سەردێڕ=World Without End: Spain, Philip II, and the First Global Empire |ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Random House Publishing Group |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٩-٩٨١٢-٢|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢}}</ref> === مەی-نیلاد === [[File:Scyphiphora_hydrophylacea_Blanco2.277.png|thumb|left|وێنەیەک کە ڕووەکی "نیلاد" نیشان دەدات (''[[Scyphiphora hydrophylacea]]'')، لە کتێبی ئاماژەی ڕووەکیی فڕای {{بنز|فرانسیسکۆ مانوێل بلانکۆ|en|Francisco Manuel Blanco}}، بە ناوی ''Flora de Filipinas'']] ئەم لێکدانەوەیەی وشەکە لەو تێبینییەوە سەریھەڵدا کە لە {{بنز|زمانی تاگالۆگ|en|Tagalog language|lt=تاگالۆگ}}دا، ''نیلاد'' یان ''نیلار'' ئاماژەیە بۆ درەختێکی شێوە دەوەن (''[[Scyphiphora hydrophyllacea]]''؛ کە پێشتر ''Ixora manila'' Blanco بوو) کە لە ناو یان لە نزیک زۆنگاوەکانی {{بنز|مانگرۆڤ|en|mangrove}} دەڕوێت.<ref name=baumgartner/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Ixora manila'' Blanco |ناونیشان=http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=235302 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=World Marine Species Database}}</ref><ref name="merrill">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Merrill |یەکەم=Elmer Drew |ناونیشان=https://archive.org/stream/dictionaryofplan00merr#page/88/search/nilar |سەردێڕ=A Dictionary of the Plant Names of the Philippine Islands |ڕێکەوت=١٩٠٣|بڵاوکەرەوە=Bureau of Public Printing |شوێن=Manila |بەستەری نووسەر=Elmer Drew Merrill}}</ref> بەڵام، باومگارتنەر ڕوونی کردەوە کە ئەگەرێکی کەمە ئەوانەی بە تاگالۆگی قسە دەکەن پیتە نەبزوێنەکەی کۆتایی /d/ لە ''nilad'' بەتەواوی لابدەن بۆ ئەوەی بگەن بە شێوەی ئێستای ''Maynilà''.<ref name=baumgartner/> بۆ نموونە، باکووری نزیک مانیلا پیتە نەبزوێنەکەی کۆتایی وشە تاگالۆگییە کۆنەکەی ''bakoód'' ("پارچە زەوییەکی بەرز") دەپارێزێت، تەنانەت لە نووسینە ئیسپانییە کۆنەکانی ناوی شوێنەکەدا (وەک ''Vacol''، ''Bacor'').<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aloma Monte de los Santos |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=hibkAAAAMAAJ |سەردێڕ=Parish of Santo Niño de Molino – Bacoor, Cavite – 1984–1994: The Making of a Parish |ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Parish of Santo Niño de Molino |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> زمانناسی ڤیک ڕۆمێرۆ پێی وایە کە لە ڕاستیدا مەحاڵ نییە کە پیتە نەبزوێنەکەی کۆتایی /d/ بگۆڕێت بۆ وەستانێکی زمانەیی (glottal stop) وەکو لە ''mapalad'' بۆ ''pinagpalà'' و ''hangád'' بۆ ''hangà.''<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Reyes |یەکەم١=Wensley M. |ناونیشان=https://drive.google.com/file/d/1VaHpq2iuUcowg5h9OHs0q_w7ZXK02O77/view?usp=drivesdk |سەردێڕ=Maestra sa Maynila: Kalipunan ng mga Saliksik sa Araling Maynila at Aklat-Parangal Kay Dr. Celestina P. Boncan |دوایین٢=Mataac |یەکەم٢=Trisha Anne M. |بڵاوکەرەوە=Department of Social Sciences, University of the Philippines Manila |ساڵ=٢٠٢٥|ژپنک=٩٧٨-٦٢١-٩٦٠٦٨-٩-٩|editor-last=Navarro |editor-first=Atoy M. |شوێن=Manila |پەڕەکان=٢١–٨٢|زمان=Filipino |chapter=Ang Pagbabalik ng "Nilad": Kasaysayan ng Isang Toponimo |editor-last2=Reyes |editor-first2=Wensley M. |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/396541040}}</ref> کۆنترین ئاماژە بەم بنەچەی وشەیە لە بەرگی سێیەمی کتێبی ''Historia Plantarum''ی {{بنز|جۆن ڕەی|en|John Ray}} لە ساڵی ١٧٠٤ دەرکەوت، کە لە بنەڕەتدا لە ''Herbarium aliarumque Stirpium in Insula Luzone Philippinarum primaria nascentium...'' لەلایەن فڕای جۆرج یۆسێف کامێل وەرگیراوە{{r|Transactions_rolfe|}}، و باسی لەوە کردووە کە: :''Nilad arbor mediocris, rarissimi recta, ligno folido, et compacto ut Molavin, ubi abundant Mangle, locum vocant Manglar, ita ubi nilad, Maynilad, unde corrupte Manila'' (نیلاد درەختێکی مامناوەندە، زۆر دەگمەن ڕێکە، داری گەڵادارە، و تۆکمەیە وەک مۆلاڤین، لەو شوێنانەی کە مانگلێ زۆرە، شوێنەکە پێی دەوترێت مانگلار، بۆیە لەو شوێنانەی کە نیلاد (زۆرە)، مەی-نیلاد، کە لێیەوە وشە شێواوەکەی مانیلا ھاتووە).{{r|Historia Plantarum_bhl|}}<ref name=":2" /> نموونەکانی بەکارھێنانی باوی ئەم لێکدانەوەیە بریتین لە ناوی کۆمپانیایەکی خزمەتگوزاریی ناوخۆیی بە ناوی ئاوی مەینیڵاد، و ناوی تونێلێکی ژێرزەویی نزیک ھۆڵی شاری مانیلا بە ناوی لاگوسنیلاد (بە واتای "دەروازەی نیلاد"). == مێژوو == {{For timeline}} === مێژووی سەرەتایی === [[File:Laguna Copperplate Inscription.gif|left|thumb|{{بنز|نووسراوی مسیی لاگونا|en|Laguna Copperplate Inscription}} کۆنترین تۆماری مێژووییە لە فلیپین. یەکەمین ئاماژەی مێژوویی بۆ {{بنز|تۆندۆ (قەوارەی مێژوویی)|en|Tondo (historical polity)|lt=تۆندۆ}} لەخۆدەگرێت و دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٨٢٢ی سەردەمی ساکا (نزیکەی ٩٠٠ی زایینی).]] کۆنترین بەڵگەی ژیانی مرۆڤ لە دەوروبەری مانیلای مۆدێرن بریتییە لە {{بنز|ھەڵکۆراوە بەردینەکانی ئانگۆنۆ|en|Angono Petroglyphs}}<nowiki/>ی نزیک، کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ دەوروبەری ٣٠٠٠ پێش زایین. {{بنز|نێگریتۆکان|en|Negritos}}، کە دانیشتووانی ڕەسەنی فلیپینن، لە سەرتاسەری دوورگەی لوزۆن دەژیان، کە مانیلا تێیدا ھەڵکەوتووە، پێش ئەوەی {{بنز|زمانەکانی مالایۆ-پۆلینیزی|en|Malayo-Polynesian languages|lt=مالایۆ-پۆلینیزییەکان}} بگەنە ئەوێ و جێگەیان بگرنەوە.<ref>Mijares, Armand Salvador B. (2006). .[http://ejournal.anu.edu.au/index.php/bippa/article/viewFile/10/9 The Early Austronesian Migration To Luzon: Perspectives From The Peñablanca Cave Sites] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140707050814/http://ejournal.anu.edu.au/index.php/bippa/article/viewFile/10/9 |date=July 7, 2014 }}. ''Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association'' '''26''': 72–78.</ref> {{بنز|مەینیلا (قەوارەی مێژوویی)|en|Maynila (historical polity)|lt=مەینیلا}}، شانبەشانی {{بنز|تۆندۆ (قەوارەی مێژوویی)|en|Tondo (historical polity)|lt=تۆندۆ}}، ھاوبەشی بازرگانیی چالاک بوون لەگەڵ خانەدانەکانی {{بنز|خانەدانی سۆنگ|en|Song dynasty|lt=سۆنگ}} و {{بنز|خانەدانی یوان|en|Yuan dynasty|lt=یوان}}ی چین و لە ماوەی ناوەڕاست تا کۆتایی سەردەمی {{بنز|خانەدانی مینگ|en|Ming dynasty|lt=مینگ}} گەشەیان سەند.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Junker |یەکەم=Laura Lee |سەردێڕ=Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms |بڵاوکەرەوە=Ateneo de Manila University Press |ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨-٩٧١٥٥٠٣٤٧١|شوێن=Quezon City |پەڕەکان=١٨٤–١٩٢}}</ref> بەپێی ئینسایکلۆپیدیایەکی ژاپۆنی بە ناوی {{بنز|واکان سانسی زویی|en|Wakan Sansai Zue}}، لوزۆن یان لوسۆنگ (مەینیلا) وەک "شانشینێک" لە باشووری [[تایوان]] ئاماژەی پێکراوە.<ref>Wakan Sansai Zue, Pages 202-216</ref> لە سەدەی ١٢ھەمدا، برونێی ئەوکاتە کە ھیندوو بوو و پێی دەگوترا "پۆن-ئی"، وەک لە تۆمارە چینییەکانی ''Nanhai zhi''دا ھاتووە، ھێرشی کردە سەر مالیلو 麻裏蘆 (کە زۆرێک لە زانایان پێیان وایە مانیلای مۆدێرن بێت) چونکە ئەوکاتە کارگێڕیی ناوچەکانی [[ساراوک]] و [[سەبا]]، ھەروەھا شانشینە فلیپینییەکانی {{بنز|شانشینی بوتوان|en|Rajahnate of Butuan|lt=بوتوان}}، {{بنز|سوڵتاننشینی سولو|en|Sultanate of Sulu|lt=سولو}}، {{بنز|ما-ئی|en|Ma-i}} (میندۆرۆ یان لاگونا)، {{بنز|سانمالان|en|Sanmalan|lt=شاھوچۆنگ}} 沙胡重 (ئێستا شاری زامبۆئانگا)، یانچێن 啞陳 ([[ئۆتۆن]])، و وێندولینگ 文杜陵 (ئێستا [[میندانائۆ]]، [[بینتولو]] یان میندۆرۆ)ی دەکرد.<ref>[https://core.ac.uk/download/pdf/228735802.pdf Reading Song-Ming Records on the Pre-colonial History of the Philippines] By Wang Zhenping Page 256.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lopez |یەکەم=V.B. |ڕێکەوت=١ی نیسانی ١٩٧٤|سەردێڕ=Culture Contact and Ethnogenesis in Mindoro up to the End of the Spanish Rule |journal=The Asian Center |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٣|via=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia}}</ref> لە سەدەی ١٣ھەمدا، مانیلا پێکدەھات لە نیشتەجێبوونێکی شوورادار و گەڕەکێکی بازرگانی لەسەر کەناری ڕووباری پاسیگ. دوای ئەوەی [[بروونێی]] لە ھیندوویزمەوە گۆڕا بۆ ئیسلام، مانیلاش ھەمان ڕێگەی گرتەبەر، بەو پێیەی خێزانی شاھانەی برونێی ژن و ژنخوازییان لەگەڵ خێزانی شاھانەی مانیلا کرد، وەک لە کەسایەتی ڕاجا ماتاندادا دەردەکەوێت کە ھاوکات پاشای مانیلا بوو لە کاتێکدا نەوەی نەوەی سوڵتان بۆلکیای برونێی بوو.<ref name="JoaquinManila">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Joaquin |یەکەم= Nick |بەستەری نووسەر= Nick Joaquin |سەردێڕ=Manila, My Manila: A History for the Young |بڵاوکەرەوە= Anvil Publishing, Inc. |ساڵ= ١٩٩٠|شوێن= City of Manila |ژپنک= ٩٧٨-٩٧١-٥٦٩-٣١٣-٤}}</ref> === سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی === [[File:Rajah Sulayman Monument, Malate, Manila.jpg|left|thumb|پەیکەری ڕاجا سولەیمان لە مانیلا، سولەیمان شازادەی جێنشینی شانشینی مەینیلا بوو و فەرماندەی ھێزەکانی تاگالۆگ بوو لە شەڕی مانیلا لە ١٥٧٠ دژی ھێزەکانی ئیسپانیا.]][[File:Walled_City_of_Manila,_detail_from_Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_(1734).jpg|thumb|left|نەخشەی ١٧٣٤ی شاری شووراداری مانیلا. شارەکە بەپێی یاساکانی ھیندستان نەخشەی بۆ کێشرا بوو.]] [[File:Gerald R Mondala Ayuntamiento de Manila (Casas Consistoriales).jpg|thumb|left|{{بنز|ئایونتامیێنتۆ دێ مانیلا|en|Ayuntamiento de Manila}} وەک ھۆڵی شارەوانی لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیدا خزمەتی دەکرد.]] لە ٢٤ی حوزەیرانی ١٥٧١، کۆنکیستادۆر میگێل لۆپێز دێ لێگازپی گەیشتە مانیلا و وەک خاکێکی ئیسپانیای نوێ ڕایگەیاند، ئەنجومەنێکی شارەوانیشی دامەزراند لەو شوێنەی کە ئێستا ناوچەی ئینترامورۆسە. بە ئیلھام وەرگرتن لە پرۆسەی ڕیکۆنکیستا (Reconquista)، ئەوەی قۆستەوە کە ململانێیەکی خاکی ھەبوو لە نێوان تۆندۆی ھیندوو و مانیلای ئیسلامی بۆ پاساودانی دەرکردن یان باوەڕگۆڕینی کۆلۆنیالیستە موسڵمانەکانی برونێی کە پشتگیری مانیلایان دەکرد، لە کاتێکدا نەوە مەکسیکییەکەی خوان دێ سالسێدۆ پەیوەندییەکی سۆزداری لەگەڵ شازادە کانداراپا ھەبوو، کە شازادەی تۆندۆ بوو.<ref>Wright, Hamilton M. (1907). [https://archive.org/details/ahandbookphilip01wriggoog/page/n208 <!-- pg=143 --> "A Handbook of the Philippines"], p. 143. A.C. McClurg & Co., Chicago.</ref> لۆپێز دێ لێگازپی شاھانەکانی ناوخۆی لەسێدارە دا یان دوورخستەوە دوای شکستی پیلانگێڕیی ماھارلیکاکان، کە پیلانێک بوو تیایدا ھاوپەیمانییەکی داتۆکان، ڕاجاکان، بازرگانە ژاپۆنییەکان، و سوڵتاننشینی برونێی یەکیان دەگرت بۆ لەسێدارەدانی ئیسپانییەکان، لەگەڵ بەکرێگیراوە مەکسیکییەکانیان و ھاوپەیمانە ڤیسایانییەکانیان. ئیسپانییە سەرکەوتووەکان مانیلایان کردە پایتەختی ڕۆژھەڵاتی ھیندییەکانی ئیسپانیا و فلیپین، کە ئیمپراتۆریەتەکەیان بۆ سێ سەدەی داھاتوو کۆنترۆڵی دەکرد. شارەکە لەلایەن چەندین ئیسپانیای ئەورووپی و مەکسیکی تێکەڵاوەوە دامەزرا و تەنانەت گاریسۆنێکی ٤٠٠ سەربازی لە ڕەسەنی ئەمریکیی تلاکسکالانەکانی تێدا بوو کە لەگەڵ سالسێدۆ لە سیبۆوە ھاتبوون و مووچەیان پێدەدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Latino Book Review |ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=When Tlaxcalan Natives Went to War in the Philippines |ناونیشان=https://www.latinobookreview.com/when-tlaxcalan-natives-went-to-war-in-the-philippines--latino-book-review.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> لە ١٥٧٤دا، مانیلا لەلایەن چەتەی دەریایی چینی لیم ھۆنگەوە {{بنز|گەمارۆ درا|en|Battle of Manila (1574)}}، کە لەلایەن دانیشتووانی ناوخۆییەوە تێکشکێنرا. لە کاتی نیشتەجێبوونی ئیسپانییەکاندا، بە فەرمانی پاپا مانیلا ڕاستەوخۆ کرایە پاشکۆی ئەسقەفی مەکسیکۆ. بە فەرمانی شاھانەی فلیپی دووەمی ئیسپانیا، مانیلا خرایە ژێر چاودێریی ڕۆحیی سانت پودێنتیانا و خانمی ڕێبەرمان.{{efn|ئەمە ھاندرا بە دۆزینەوەی وێنەیەکی پیرۆزی ناوخۆیی، واتە، مادۆنایەکی ڕەش کە سەرچاوەکەی نەزانراوە؛ تیۆرییەک ھەیە کە لە ماکاوی پورتوگالییەوە ھاتووە، تیۆرییەکی تر ئەوەیە کە خوداوەندێکی تانتریکە و لەلایەن دانیشتووانە ڕەسەنەکانەوە بە شێوەیەکی پاگان-ھیندوو دەپەرسترا و لە شکاندنی وێنە پیرۆزەکان لەلایەن سوڵتاننشینی برونێیەوە ڕزگاری بوبوو. ئەم وێنەیە بە سروشتێکی مریەمی لێکدرایەوە، و لە کاتی گەشتی میگێل دێ لێگازپیدا دۆزرایەوە و لە کۆتاییدا، دەروێشێکی مەکسیکی کڵێسایەکی لە دەوری ئەو وێنەیە دروست کرد.}} دوای داگیرکردنی مانیلا لە ئەرستۆکراتییە موسڵمانەکانی؛ کۆنکیستادۆرە ئیسپانی-مەکسیکییەکان زەوی (encomiendas)یان پێبەخشرا و ئیستێبان ڕۆدریگێز دێ فیگوێرۆا خاوەنی زەوییەک بوو لە نزیک مانیلا؛ ئامارەکانی باج تۆمار نەکراون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blair |یەکەم=Emma Helen |سەردێڕ=The Philippine Islands, 1493–1898 |بەرگ=٤|ساڵ=١٩٠٣|بڵاوکەرەوە=Arthur H. Clark Company |پەڕەکان=٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠٥٥٤٢٥٩٦٠٤}}</ref> ئەوی تر خوان مالدۆنادۆ بوو، مەکسیکییەکی تری خاوەن زەویی سەرەتایی؛ کە داتایەکی سنووردار لەسەری ماوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blair |یەکەم=Emma Helen |سەردێڕ=The Philippine Islands, 1493–1898 |بەرگ=٤|ساڵ=١٩٠٣|بڵاوکەرەوە=Arthur H. Clark Company |پەڕەکان=٩٦|ژپنک=٩٧٨-٠٥٥٤٢٥٩٦٠٤}}</ref> لەم نێوەندەدا، ئەرستۆکراتییە موسڵمانەکانی مانیلا ئایینەکەیان گۆڕی یان ھەڵھاتن، یەکێک لەوانە داتوک مانیلا بوو کە ھەڵھات بۆ سوڵتاننشینی مالاکا و لەوێ بوو بە وەلی یان پیاوچاکێکی ئیسلامی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Datuk Manila Tomb, Melaka |ناونیشان= https://www.malaysia-traveller.com/datuk-manila-tomb.html |وێبگە= Malaysia Traveller |ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> لە ١٦٠٦دا، دوای داگیرکردنی {{بنز|سوڵتاننشینی تێرناتێ|en|Sultanate of Ternate}} لەلایەن ئیسپانیاوە کە یەکێک بوو لە قۆرخکارانی چاندنی بەھارات، ئیسپانیا فەرمانڕەوای تێرناتێ سوڵتان سەعید دین بورکاتی<ref>Bartolome Juan Leonardy y de Argensola, Conquistas de las islas Molucas (Madrid: Alonso Martin, 1909) pp. 351-8; Cesar Majul, Muslims in the Philippines (Quezon City: University of the Philippines Press, 1973) pp. 119-20; Hal, History of Southeast Asia, pp. 249-50.</ref> لەگەڵ خێڵەکەی و دارودەستەکەی دوورخستەوە بۆ مانیلا، کە سەرەتا لەوێ کران بە کۆیلە و لە کۆتاییدا کران بە مەسیحی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peter Borschberg |ناونیشان=https://www.academia.edu/4302783 |سەردێڕ=''Journal, Memorials and Letters of Cornelis Matelieff de Jonge. Security, Diplomacy and Commerce in 17th-Century Southeast Asia'' |بڵاوکەرەوە=NUS Press |ساڵ=٢٠١٥|شوێن=[[Singapore]] |پەڕەکان=٨٢, ٨٤, ١٢٦, ٤٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> دواتر نزیکەی ٢٠٠ خێزانی تێکەڵاو لە ڕەچەڵەکی ئیسپانی-مەکسیکی-فلیپینی و مۆلوکان-ئیندۆنیزی-پورتوگالی لە تێرناتێ و تیدۆرەوە بەدوایدا چوون بۆ ئەوێ.<ref>Zamboangueño Chavacano: Philippine Spanish Creole or Filipinized Spanish Creole? By Tyron Judes D. Casumpang (Page 3)</ref> شارەکە بوو بە خاوەنی سامانێکی زۆر بەھۆی ھەڵکەوتەی لە یەکگرتنی {{بنز|ڕێگای ئاوریشم|en|Silk Road}}، {{بنز|ڕێگای بەھارات|en|Spice Route}} و {{بنز|ڕێگای زیو|en|Global silver trade from the 16th to 18th centuries|lt=ڕێگای زیو}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=T5pFDQEACAAJ|سەردێڕ=The Silver Way: China, Spanish America and the Birth of Globalisation, 1565-1815|یەکەم١=Peter|دوایین١=Gordon|یەکەم٢=Juan José|دوایین٢=Morales|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Penguin Books|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٤٣-٩٩٤٣-٤|via=Google Books}}</ref> ڕۆڵی {{بنز|ئەرمەن|en|Armenians}}ەکان گرنگە، کە وەک نێوەندگیری بازرگانی کاریان دەکرد کە وایان کرد بازرگانی لە نێوان ئەورووپا و ئاسیا لەم ناوچەیەدا مومکین بێت. فەڕەنسا یەکەم نەتەوە بوو کە ھەوڵیدا بازرگانییە ئاسیاییەکەی بە ھاوبەشییەک لە مانیلا لە ڕێگەی خوجا ئەرمەنییەکانەوە پارەدار بکات. گەورەترین قەبارەی بازرگانی لە ئاسندا بوو، و ١٠٠٠ شیشە ئاسن لە ساڵی ١٧٢١دا بازرگانی پێوەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bhattacharya|یەکەم=Bhaswati|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=Making money at the blessed place of Manila: Armenians in the Madras–Manila trade in the eighteenth century*|ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-global-history/article/abs/making-money-at-the-blessed-place-of-manila-armenians-in-the-madrasmanila-trade-in-the-eighteenth-century/5B0481C8F3C2F0D7D470D38408B956BB|journal=Journal of Global History|زمان=en|بەرگ=٣|issue=1|پەڕەکان=١–٢٠|doi=10.1017/S1740022808002416|issn=1740-0236|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> لە ساڵی ١٧٦٢، لە چوارچێوەی {{بنز|جەنگی حەوت ساڵە|en|Seven Years' War}} کە ئیسپانیا تێیدا تێوەگلا بوو، شارەکە لەلایەن {{بنز|شانشینی بەریتانیای مەزن|en|Kingdom of Great Britain|lt=بەریتانیای مەزن}}ەوە {{بنز|شەڕی مانیلا (١٧٦٢)|en|Battle of Manila (1762)|lt=داگیرکرا}}.<ref>{{Cite encyclopedia |title=Manila (Philippines) |encyclopedia=[[Britannica]] |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/362270/Manila |access-date=March 3, 2014}}</ref> {{بنز|داگیرکاریی بەریتانیا لە مانیلا|en|British occupation of Manila|lt=بەریتانییەکان شارەکەیان داگیرکرد}} بۆ ماوەی بیست مانگ لە ١٧٦٢ تا ١٧٦٤ لە ھەوڵیاندا بۆ گرتنی ڕۆژھەڵاتی ھیندییەکانی ئیسپانیا بەڵام نەیانتوانی داگیرکارییەکەیان لەولای مانیلاوە فراوان بکەن.<ref name="Backhouse">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Backhouse, Thomas |سەردێڕ=The Secretary at War to Mr. Secretary Conway |بڵاوکەرەوە=British Library |ساڵ=١٧٦٥|شوێن=London |پەڕەکان=v. ٤٠}}</ref> بەریتانییەکان بەھۆی ئەوەی نەیانتوانی بەشەکانی تری ئەرخەپێلەکە بگرن، بەپێی {{بنز|پەیماننامەی پاریس (١٧٦٣)|en|Treaty of Paris (1763)|lt=پەیماننامەی پاریس}} کە لە ١٧٦٣ واژۆ کرا کشانەوە، کە کۆتایی بە جەنگەکە ھێنا. ژمارەیەکی نەزانراو لە سەربازی ھیندی ناسراو بە {{بنز|سیپۆی|en|sepoy}} کە لەگەڵ بەریتانییەکان ھاتبوون، ڕایانکرد و لە {{بنز|کائینتا|en|Cainta}} لە ڕیزاڵ نیشتەجێ بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fish|یەکەم١=Shirley|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4goyHgAACAAJ|سەردێڕ=When Britain Ruled The Philippines 1762–1764|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=1stBooks|ژپنک=٩٧٨-١-٤١٠٧-١٠٦٩-٧|پەڕە=١٥٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wars and Battles: Treaty of Paris (1763) |ناونیشان=http://www.u-s-history.com/pages/h754.html |بڵاوکەرەوە=www.u-s-history.com}}</ref> [[File:Parian Manila Philippines 1792.jpg|thumb|{{بنز|پاریان (مانیلا)|en|Parián (Manila)|lt=پاریان}}، یان ''پاریان دێ ئاررۆسێرۆس'' ناوچەیەک بوو لە دەرەوەی ئینترامورۆس کە بۆ نیشتەجێکردنی بازرگانە چینییەکان (Sangley) دروستکرابوو لە سەردەمی دەسەڵاتی ئیسپانییەکاندا.]] کەمینە چینییەکان سزادران بەھۆی پاڵپشتیکردنیان بۆ بەریتانییەکان، و شاری قەڵادار ئینترامورۆس، کە سەرەتا لەلایەن ١٢٠٠ خێزانی ئیسپانیی پەتییەوە نیشتەجێ کرابوو و ٤٠٠ سەربازی ئیسپانی تێدا جێگیر کرابوو،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Barrows |یەکەم=David |ساڵ=٢٠١٤|سەردێڕ=A History of the Philippines |ناونیشان=http://www.gutenberg.org/files/38269/38269-h/38269-h.htm#pb139 |journal=Guttenburg Free Online E-books |بەرگ=١|پەڕە=١٧٩|وتەگێڕانەوە=Within the walls, there were some six hundred houses of a private nature, most of them built of stone and tile, and an equal number outside in the suburbs, or "arrabales", all occupied by Spaniards ("todos son vivienda y poblacion de los Españoles"). This gives some twelve hundred Spanish families or establishments, exclusive of the religious, who in Manila numbered at least one hundred and fifty, the garrison, at certain times, about four hundred trained Spanish soldiers who had seen service in Holland and the Low Countries, and the official classes.}}</ref> تۆپەکانی ئاڕاستەی بینۆندۆ کرد، کە کۆنترین گەڕەکی چینییەکانە لە جیھاندا.<ref name="en.radio86.com">Raitisoja, Geni [http://en.radio86.com/travel/travel-destinations/chinatown-manila-oldest-world " Chinatown Manila: Oldest in the world"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110402180844/http://en.radio86.com/travel/travel-destinations/chinatown-manila-oldest-world |date=April 2, 2011 }}, ''Tradio86.com'', July 8, 2006, accessed March 19, 2011.</ref> دانیشتووانی ڕەسەنی ئیسپانی لە بەشی باشووری مانیلادا چڕ ببوونەوە و لە ساڵی ١٧٨٧دا، لا پێرۆز تۆماری کرد کە فەوجێکی ١٣٠٠ سەربازی مەکسیکی لە مانیلا جێگیر کرابوون،<ref>"In 1637 the military force maintained in the islands consisted of one thousand seven hundred and two Spaniards and one hundred and forty Indians." ~''Memorial de D. Juan Grau y Monfalcon, Procurador General de las Islas Filipinas, Docs. Inéditos del Archivo de Indias, vi, p. 425.'' "In 1787 the garrison at Manila consisted of one regiment of Mexicans comprising one thousand three hundred men, two artillery companies of eighty men each, three cavalry companies of fifty men each." ''La Pérouse, ii, p. 368.''</ref> و ئەوان ھەروەھا لە {{بنز|شاری کاڤیتێ|en|Cavite City}} بوون، لەو شوێنەی کە کەشتییەکان لە کۆلۆنییەکانی ئەمریکای ئیسپانیاوە لەنگەریان دەگرت،<ref>(Page 10) {{cite thesis |type=PhD|last=Pérez|first=Marilola |date=2015|title=Cavite Chabacano Philippine Creole Spanish: Description and Typology|quote= "The galleon activities also attracted a great number of Mexican men that arrived from the Mexican Pacific coast as ships' crewmembers (Grant 2009: 230). Mexicans were administrators, priests and soldiers (guachinangos or hombres de pueblo) (Bernal 1964: 188) many though, integrated into the peasant society, even becoming tulisanes "bandits" who in the late 18th century "infested" Cavite and led peasant revolts (Medina 2002: 66). Meanwhile, in the Spanish garrisons, Spanish was used among administrators and priests. Nonetheless, there is not enough historical information on the social role of these men. In fact some of the few references point to a quick integration into the local society: "los hombres del pueblo, los soldados y marinos, anónimos, olvidados, absorbidos en su totalidad por la población Filipina." (Bernal 1964: 188). In addition to the Manila-Acapulco galleon, a complex commercial maritime system circulated European and Asian commodities including slaves. During the 17th century, Portuguese vessels traded with the ports of Manila and Cavite, even after the prohibition of 1644 (Seijas 2008: 21). Crucially, the commercial activities included the smuggling and trade of slaves: "from the Moluccas, and Malacca, and India... with the monsoon winds" carrying "clove spice, cinnamon, and pepper and black slaves, and Kafir [slaves]" (Antonio de Morga cf Seijas 2008: 21)." Though there is no data on the numbers of slaves in Cavite, the numbers in Manila suggest a significant fraction of the population had been brought in as slaves by the Portuguese vessels. By 1621, slaves in Manila numbered 1,970 out of a population of 6,110. This influx of slaves continued until late in the 17th century; according to contemporary cargo records in 1690, 200 slaves departed from Malacca to Manila (Seijas 2008: 21). Different ethnicities were favored for different labor; Africans were brought to work on the agricultural production, and skilled slaves from India served as caulkers and carpenters. " |url=https://escholarship.org/uc/item/6xj6f1jt |publisher=University of California, Berkeley |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114232555/https://escholarship.org/content/qt6xj6f1jt/qt6xj6f1jt_noSplash_fd187448d1120e8904337fe47b42df2a.pdf |archive-date=January 14, 2021}}</ref> و لە ئێرمیتاش، کە بەو ناوە ناونرابوو بەھۆی دەروێشێکی مەکسیکی کە لەوێ دەژیا. ناوی قەشە-دەروێشەکە خوان فێرناندێز دێ لیۆن بوو کە پێش ئەوەی بگوازرێتەوە بۆ مانیلا دەروێش بوو لە مەکسیک.<ref>[https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.530346/2015.530346.jesuits-in_djvu.txt "Jesuits In The Philippines (1581-1768)" Page 132] "In 1591 there arrived in Manila a secular priest named Juan Fernandez de Leon. He had led a hermit's life in Mexico and planned to continue it in the Philippines. For this purpose he built himself a retreat near a wayside shrine just outside the city walls which was dedicated to Our Lady of Guidance, Nuestra Sehora de Guia. His hermitage later gave its name to the entire district, which is called Ermita to this day."</ref> زۆربەی کات قەشەکان بە تەنھا نەبوون چونکە زۆرجار برا و خوشکانی کڵێسایان لەگەڵ خۆیان دەھێنا. ساڵانی: ١٦٠٣، ١٦٣٦، ١٦٤٤، ١٦٥٤، ١٦٥٥، ١٦٧٠ و ١٦٧٢؛ شاھیدی بڵاوەپێکردنی ٩٠٠، ٤٤٦، ٤٠٧، ٨٢١، ٧٩٩، ٧٠٨، و ٦٦٧ سەربازی ئەمریکای لاتینی بوو لە مەکسیکەوە بۆ مانیلا.<ref name="Mexicans">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Mawson |یەکەم=Stephanie J. |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Convicts or Conquistadores ? Spanish Soldiers in the Seventeenth-Century Pacific |ناونیشان=https://academic.oup.com/past/article/232/1/87/1752419 |journal=Past & Present |issue=232 |پەڕەکان=٨٧–١٢٥|doi=10.1093/pastj/gtw008 |issn=0031-2746}}</ref> فلیپین میوانداری تاکە گەڕەکە دامەزراوەکانی ئەمریکای لاتین دەکات لە ئاسیادا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=West Coast of the Island Of Luzon {{pipe}} Tourist Attractions |ناونیشان=http://www.livinginthephilippines.com/travel-guides/getting-to-philippines/979-tourist-attraction-city-of-manila |ڕەوشی ناونیشان=usurped |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161206200644/http://www.livinginthephilippines.com/travel-guides/getting-to-philippines/979-tourist-attraction-city-of-manila |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Colonial Latin Asia? The case for incorporating the Philippines and the Spanish Pacific into colonial Latin American studies|یەکەم=Kristie|دوایین=Patricia Flannery|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٣|journal=Colonial Latin American Review|بەرگ=٣٢|issue=2|پەڕەکان=٢٣٥–٢٤٢|doi=10.1080/10609164.2023.2205233|doi-access=free}}</ref> کە ناوچەی مالاتێ میوانداری بیناکانی دەکات کە تێکەڵەیەکن لە شێوازی بارۆکی مەکسیکی و مودیجاری موسڵمانی فلیپینی.<ref name="Coseteng">[https://books.google.com.ph/books?redir_esc=y&id=zjxFXwAACAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Mexican+Baroque+Malate+Muslim Spanish Churches in the Philippines By Alice M. L. Coseteng UNESCO National Commission of the Philippines, 1972. (Page 59)]</ref> ئیسپانییەکان تێرناتێیان چۆڵ کرد و پەنابەرانی پاپوانیان لە تێرناتێی کاڤیتێ نیشتەجێ کرد، کە بە ناوی زێدی پێشوویانەوە ناونراوە.<ref name="lipski">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=John. M. Lipski, with P. Mühlhaüsler and F. Duthin |سەردێڕ=Atlas of Languages of Intercultural Communication in the Pacific, Asia, and the Americas: Texts, Volume 2 |بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter |ساڵ=١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨٣١١٠١٣٤١٧٩|editor-last=Stephen Adolphe Wurm & Peter Mühlhäusler |پەڕە=٢٧٦|chapter=Spanish in the Pacific |chapter-url=https://johnlipski.github.io/pacific.pdf}}</ref> لە ١٦٠٣دا، مانیلا ھەروەھا ماڵی ٢٥,٠٠٠ چینی بوو<ref name="Estadismo1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.xeniaeditrice.it/zu%C3%B1igaIocrpdf.pdf |سەردێڕ=ESTADISMO DE LAS ISLAS FILIPINAS TOMO PRIMERO By Joaquín Martínez de Zúñiga (Original Spanish) |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160309030040/http://www.xeniaeditrice.it/zu%C3%B1igaIocrpdf.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>{{rp|260}} و ١٤,٤٣٧ خێزانی ڕەسەنی (مالای-فلیپینی)، ھەروەھا ٣,٥٢٨ خێزانی تێکەڵاوی ئیسپانی-فلیپینی لەخۆگرتبوو.<ref name= "Estadismo1" />{{rp|539}} سەرھەڵدانی مانیلای ئیسپانی یەکەمین جار بوو کە ھەموو نیوەگۆکان و کیشوەرەکان لە تۆڕێکی بازرگانی جیھانیدا پێکەوە ببەسترێنەوە، ئەمەش وایکرد مانیلا، شانبەشانی مەکسیکۆ سیتی و مەدرید، ببنە کۆمەڵەی ڕەسەنی شارە جیھانییەکان لە جیھاندا.<ref>The Age of Trade: The Manila Galleons and the Dawn of the Global Economy by Arturo Giraldez</ref> قەشەیەکی یەسووعیی ئیسپانی تێبینی ئەوەی کردووە کە بەھۆی یەکگرتنی چەندین زمانی بیانی لە مانیلا، داننان بە گوناھدا لە مانیلا "قورسترین بووە لە جیھاندا".<ref name="philislands">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Robertson, James Alexander |بەستەری نووسەر=James Alexander Robertson |نووسەر٢=Blair, Emma Helen |بەستەری نووسەر٢=Emma Helen Blair |ساڵ=١٩٠٦|سەردێڕ=The Philippine Islands, 1493–1898 |بەرگ=XLIV |پەڕە=٢٩|ناونیشان=https://archive.org/stream/cu31924070600261#page/n29/mode/2up |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref><ref>Bartolomé de Letona, La perfecta religiosa (Puebla, 1662), as quoted in Irving, Colonial Counterpoint, page 245</ref> خوان دێ کۆبۆ، مژدەبەرێکی تری ئیسپانی لە ساڵانی ١٦٠٠ەکاندا، ھێندە سەرسام بوو بە بازرگانی، ئاڵۆزی کەلتووری، و فرەچەشنی نەژادی لە مانیلا کە نامەی بۆ براکانی لە مەکسیک نووسی: {{blockquote|ھەمەچەشنی لێرە زۆر گەورەیە بە جۆرێک دەتوانم بۆ ھەمیشە بەردەوام بم لە ھەوڵدان بۆ جیاکردنەوەی خاک و گەلەکان. کاستیلیان لێرەن لە ھەموو پارێزگاکانەوە. پورتوگالی و ئیتالی ھەن؛ ھۆڵەندی، یۆنانی و خەڵکی دوورگەکانی کەناری، و ھیندییە مەکسیکییەکان. کۆیلەکان لە ئەفریقاوە ھەن کە لەلایەن ئیسپانییەکانەوە ھێنراون [لەسەر ئەمریکاوە]، و ئەوانی تر لەلایەن پورتوگالییەکانەوە ھێنراون [لەسەر ھیندستانەوە]. موورێکی ئەفریقیمان لێرەیە بە مێزەرەکەیەوە. جاڤانی ھەیە لە جاڤاوە، ژاپۆنی و بەنگالی لە بەنگالەوە. لەنێو ھەموو ئەم گەلانەدا چینییەکان ھەن کە ژمارەیان لێرەدا بێشومارە و لە ھەموو کەسێکی تر زیاترن. لە چینەوە گەلانێک ھەن ھێندە جیاواز لە یەکتر، و لە پارێزگاگەلێکی ئەوەندە دوور، وەک چۆن ئیتالیا لە ئیسپانیاوە دوورە. لە کۆتاییدا، لەبارەی ''مێستیزۆیەکان''، خەڵکە ڕەگەز تێکەڵەکان لێرەدا، ناتوانم تەنانەت بنووسم چونکە لە مانیلادا ھیچ سنوورێک نییە بۆ تێکەڵبوونی گەلان لەگەڵ گەلاندا. ئەمە لەو شارەدایە کە ھەموو جەنجاڵییەکەی تێدایە. (Remesal, 1629: 680–1)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Connecting the Indies: the hispano-asian Pacific world in early Modern Global History |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/316871600 |وێبگە=ResearchGate}}</ref>}} [[File:Manila Cathedral (1792) by Brambila.jpg|thumb|کاتێدراڵی مانیلا لەلایەن فێرناندۆ برامبیلا، ئەندامێکی گەشتی مالاسپینا لە کاتی وەستانیان لە مانیلا لە ١٧٩٢.]] دوای ئەوەی مەکسیک سەربەخۆیی خۆی لە ئیسپانیا وەرگرت لە ساڵی ١٨٢١، تاجی ئیسپانیا دەستی کرد بە فەرمانڕەواییکردنی ڕاستەوخۆی مانیلا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Criado|editor-first=Buenaventura Delgado|سەردێڕ=Historia de la educación en España y América|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QDegTDTzMlAC&pg=PA508|بەرگ=٣: La educación en la España contemporánea (١٧٨٩–١٩٧٥)|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Fundación Santa María|شوێن=Madrid|زمان=es|ژپنک=٩٧٨-٨٤-٧١١٢-٣٧٨-٧|پەڕە=٥٠٨}}</ref> لەژێر دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی ئیسپانیادا، بانکداری، پیشەسازی، و پەروەردە زیاتر لە دوو سەدەی پێشتر گەشەیان سەند.<ref>John Bowring, "Travels in the Philippines", p. 18, London, 1875</ref> کردنەوەی نۆکەندی سوێس لە ١٨٦٩ بازرگانی و پەیوەندییەکانی ڕاستەوخۆی لەگەڵ ئیسپانیا ئاسانتر کرد. گەشەی سامان و پەروەردەی شارەکە دانیشتووانی ڕەسەن، نێگریتۆکان، مالاییەکان، ئەفریقییەکان، چینییەکان، ھیندییەکان، عەرەبەکان، ئەورووپییەکان، لاتینییەکان و پاپوانییەکانی لە پارێزگاکانی دەوروبەرەوە بۆ خۆی ڕاکێشا،<ref name="a112">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Olsen |یەکەم=Rosalinda N. |سەردێڕ=Semantics of Colonization and Revolution |ناونیشان=http://www.bulatlat.com/news/7-4/7-4-semantics.htm |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=www.bulatlat.com}}</ref> و بووە ھۆی سەرھەڵدانی چینێکی ڕۆشنبیر (ilustrado) کە باوەڕیان بە بیرۆکە لیبراڵەکان ھەبوو، کە بوونە بنەمای ئایدۆلۆژی شۆڕشی فلیپین، کە داوای سەربەخۆیی لە ئیسپانیا دەکرد. شۆڕشێک بە سەرۆکایەتی ئاندرێس نۆڤالێس ئیلھامی لە شەڕەکانی سەربەخۆیی ئەمریکای ئیسپانی وەرگرتبوو بەڵام شۆڕشەکە خۆی لەلایەن ئەفسەرە سەربازییە پلە نزمکراوەکانی ئەمریکای لاتینییەوە سەرپەرشتی دەکرا کە لە شارەکە جێگیر کرابوون لە نەتەوە تازە سەربەخۆکانی مەکسیک، کۆلۆمبیا، ڤێنیزوێلا، پیروو، چیلی، ئەرژەنتین، و کۆستاریکاوە ھاتبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://adoborepublic.net/live-local-mexico/filipinos-in-mexican-history/filipinos-in-mexicos-history-4/ |سەردێڕ=Filipinos In Mexico's History 4 (The Mexican Connection – The Cultural Cargo Of The Manila-Acapulco Galleons) By Carlos Quirino |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200804134705/http://adoborepublic.net/live-local-mexico/filipinos-in-mexican-history/filipinos-in-mexicos-history-4/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای یاخیبوونی کاڤیتێ لە ١٨٧٢ و بزووتنەوەی پڕوپاگەندە، شۆڕشی فلیپین دەستی پێکرد؛ مانیلا لە نێو یەکەمین ھەشت پارێزگادا بوو کە یاخی بوون و ڕۆڵیان لەسەر ئاڵای فلیپین یادکرایەوە، کە تێیدا مانیلا بە یەکێک لە ھەشت تیشکەکەی خۆرە ھێماییەکە نوێنەرایەتی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Beede |یەکەم١=Benjamin R. |سەردێڕ=The War of 1898 and U.S. Interventions, 1898T1934: An Encyclopedia |ڕێکەوت=١ی ئایاری ١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٦-٧٤٦٩٠-١|پەڕەکان=[https://books.google.com/books?id=rg٦BAAAAQBAJ&pg=PA٤١٨ ٤١٧-٤١٨]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rg6BAAAAQBAJ&pg=PA418 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> === سەردەمی دەسەڵاتی ئەمریکا === دوای {{بنز|شەڕی مانیلا (١٨٩٨)|en|Battle of Manila (1898)|lt=شەڕی مانیلای ١٨٩٨}}، ئیسپانیا شارەکەی ڕادەستی ئەمریکا کرد. {{بنز|یەکەم کۆماری فلیپین|en|First Philippine Republic}} کە لە [[بولاکان]]ی نزیکەوە دامەزرابوو شەڕی دژی ئەمریکییەکان کرد بۆ کۆنترۆڵکردنی شارەکە.<ref>The text of the amended version published by General Otis is quoted in its entirety in {{بیرخستنەوە|دوایین١=José Roca de Togores y Saravia |سەردێڕ=Blockade and siege of Manila |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lhZ3AAAAMAAJ |پەڕەکان=١٤٨–١٥٠|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=National Historical Institute |ژپنک=٩٧٨-٩٧١-٥٣٨-١٦٧-٣|دوایین٢=Remigio Garcia |دوایین٣=National Historical Institute (Philippines)}}<br />See also [[s:Letter from E.S. Otis to the inhabitants of the Philippine Islands, January 4, 1899]].</ref> ئەمریکییەکان یەکەم کۆماری فلیپینیان تێکشکاند و سەرۆکەکەیان {{بنز|ئێمیلیۆ ئاگوینالدۆ|en|Emilio Aguinaldo}} دەستگیرکرد، کە لە ١ی نیسانی ١٩٠١دا پەیمانی دڵسۆزی بۆ ئەمریکا دا.<ref name="Magoc-2015">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Magoc |یەکەم١=Chris J. |دوایین٢=Bernstein |یەکەم٢=David |سەردێڕ=Imperialism and Expansionism in American History: A Social, Political, and Cultural Encyclopedia and Document Collection [4 volumes]: A Social, Political, and Cultural Encyclopedia and Document Collection |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٦٩-٤٣٠-٨|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=CMEnCwAAQBAJ&pg=PA٧٣١ ٧٣١]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CMEnCwAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لە کاتی داڕشتنی میساقێکی نوێ بۆ مانیلا لە حوزەیرانی ١٩٠١، ئەمریکا بە فەرمی دانی بەوەدانا کە شاری مانیلا پێکدێت لە ئینترامورۆس و ناوچەکانی دەوروبەری. میساقە نوێیەکە ڕایگەیاند کە مانیلا لە یانزە ناوچەی شارەوانی پێکدێت: بینۆندۆ، {{بنز|ئێرمیتا|en|Ermita}}، ئینترامورۆس، {{بنز|مالاتێ|en|Malate, Manila|lt=مالاتێ}}، {{بنز|پاکۆ|en|Paco, Manila|lt=پاکۆ}}، {{بنز|پانداکان|en|Pandacan}}، {{بنز|سامپالۆک|en|Sampaloc, Manila|lt=سامپالۆک}}، {{بنز|سان میگێل|en|San Miguel, Manila|lt=سان میگێل}}، {{بنز|سانتا ئانا|en|Santa Ana, Manila|lt=سانتا ئانا}}، {{بنز|سانتا کروز|en|Santa Cruz, Manila|lt=سانتا کروز}}، و {{بنز|تۆندۆ|en|Tondo, Manila|lt=تۆندۆ}}. کەنیسەی کاسۆلیکی دانی بە پێنج پەرستگادا نا وەک بەشێک لە مانیلا؛ گاگالانگین، ترۆزۆ، بالیک-بالیک، {{بنز|سانتا مێسا|en|Santa Mesa}}، و سینگالۆنگ؛ و دواتریش بالوت و {{بنز|سان ئەندرێس|en|San Andres, Manila|lt=سان ئەندرێس}} زیاد کران.<ref name="JN">Joaquin, Nick (1990). Manila My Manila. Vera-Reyes, Inc. p. 137, 178.</ref> [[File:Jones Bridge Manila 1930's Philippines.jpg|thumb|{{بنز|پردی جۆنز|en|Jones Bridge}} لە ساڵانی ١٩٣٠ەکاندا]] لەژێر کۆنترۆڵی ئەمریکادا، حکوومەتێکی نوێی مەدەنی بە سەرۆکایەتی پارێزگاری گشتی {{بنز|ویلیام ھاوارد تافت|en|William Howard Taft}} بانگھێشتی پلاندانەری شار {{بنز|دانیال بێرنھام|en|Daniel Burnham}}ی کرد بۆ گونجاندنی مانیلا لەگەڵ پێداویستییە مۆدێرنەکاندا.<ref>Moore 1921, p. 162.</ref> پلانی بێرنھام بۆ مانیلا لە ساڵی ١٩٠٥ پێشنیاری باشترکردنی سیستەمەکانی گواستنەوەی شارەکەی کرد لە ڕێگەی دروستکردنی شەقامە سەرەکییە لارییەکان کە لە ناوچەی مەدەنیی ناوەندیی نوێوە بۆ ناوچەکانی پەراوێزی شارەکە درێژ دەبنەوە. پلانەکە ھەروەھا پەرەپێدانی سیستەمێکی ڕێگاوبان، بەکارھێنانی ڕێڕەوە ئاوییەکان بۆ گواستنەوە، و جوانکاریی مانیلا لە ڕێگەی چاکسازی لە کەناراوەکان و دروستکردنی پارک، شەقامی پارک، و باڵەخانەکان لەخۆدەگرت.<ref>Moore 1921, p. 162B.</ref><ref>Moore 1921, p. 180.</ref> باڵەخانە پێشنیارکراوەکان بریتی بوون لە ناوەندێکی حکوومەت کە تەواوی گۆڕەپانی واڵاس دادەپۆشێت، کە لە پارکی ڕیزالەوە بۆ شەقامی تافتی ئێستا درێژ دەبێتەوە. بڕیار بوو باڵەخانەی پایتەختی فلیپین لە کۆتایی شەقامی تافت لە گۆڕەپانەکەدا بەرز بێتەوە، بە ڕووی دەریاکەدا. لەگەڵ باڵەخانەکانی دیکە بۆ فەرمانگە و وەزارەتەکانی حکوومەت، چوارگۆشەیەک دروست دەکرا لەگەڵ گۆماوێکی ناوەندی و مۆنۆمێنتێک بۆ خۆسێ ڕیزال لە کۆتاییەکەی تری گۆڕەپانەکەدا.<ref name="Torres-2010">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Torres |یەکەم١=Cristina Evangelista |سەردێڕ=The Americanization of Manila, 1898-1921 |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=UP Press |ژپنک=٩٧٨-٩٧١-٥٤٢-٦١٣-٨|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=WVKrcWhwPsUC&pg=PA١٦٩ ١٦٩]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WVKrcWhwPsUC |زمان=en}}</ref> لە ناوەندە پێشنیارکراوەکانی حکوومەت لەلایەن بێرنھامەوە لە لونێتا، تەنھا سێ یەکە—باڵەخانەی یاسادانان، و باڵەخانەکانی وەزارەتەکانی دارایی و کشتوکاڵ—پێش دەستپێکردنی جەنگی جیھانی دووەم تەواو کران، کە لەگەڵ ھەڵگیرسانی جەنگەکەدا، ئەو جوانییەی پێشووش وێران کرا کە بەرھەمی بزووتنەوەی شاری جوان بوو. <gallery mode="packed" style="text-align: center;" heights="120" perrow="3" caption="پێشانگای مانیلا لە سەردەمی ئەمریکادا"> File:Plaza Moraga Manila Philippines.jpg|پلازا مۆراگا لە سەرەتای ساڵانی ١٩٠٠ەکاندا File:Central facade of the Legislative Building.jpg|باڵەخانەی کۆنی یاسادانان بە شێوازێکی تەلارسازیی نیۆکلاسیکی File:Manilastreetcar.jpg|تڕاموایەک بە شەقامی ئێسکۆلتادا تێدەپەڕێت لە ماوەی سەردەمی ئەمریکادا File:Philippine Island - Manila - NARA - 68156635.jpg|دیمەنی ئاسمانی مانیلا، ١٩٣٦</gallery> === داگیرکاریی ژاپۆن === [[File:US Navy Photo 114-1 Bombing Manila 14 Nov 1944.png|thumb|فڕۆکەیەکی TBF-1 ئەڤێنجەر لە کەشتیی USS ئیسێکس بۆمبێک بەسەر ڕووباری پاسیگ لە مانیلا فڕێ دەدات، و ئامانجی حەوشەی کەشتییەکانە، ١٤ی تشرینی دووەمی ١٩٤٤]] [[File:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|295x295px|مانیلا وێران کرا لە کاتی شەڕی مانیلای ١٩٤٥ لە نێوان ئەمریکییەکان و سوپای ئیمپراتۆریی ژاپۆن لە ماوەی جەنگی جیھانیی دووەمدا.]] لە سەردەمی داگیرکاریی ژاپۆن لە فلیپین، فەرمان بە سەربازانی ئەمریکی کرا لە مانیلا بکشێنەوە و ھەموو دامەزراوە سەربازییەکان تا ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٤١ لابران. دوو ڕۆژ دواتر، ژەنەڕاڵ {{بنز|دۆگلاس ماکئارتور|en|Douglas MacArthur}} مانیلای وەک شارێکی کراوە ڕاگەیاند بۆ ڕێگریکردن لە مردن و وێرانکاری زیاتر، بەڵام فڕۆکە جەنگییەکانی ژاپۆن بەردەوام بوون لە بۆردومانکردنی شارەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.freerepublic.com/focus/f-chat/2825808/posts |سەردێڕ=Japanese Bombs Fire Open City Of Manila; Civilian Toll Heavy; Invaders Gain In Luzon | newspaper=[[The New York Times]] |بەرگ=XCI | issue=30,654 |پەڕەکان=١|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٤١}}</ref> ھێزەکانی ژاپۆن لە ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤٢ مانیلایان داگیرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Horner |یەکەم١=David |سەردێڕ=World War II: The Pacific |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=The Rosen Publishing Group, Inc |ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٥٨-٩١٣٣-٣|پەڕە=٣٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MBX2LsCCYYcC&pg=PA30 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لە ٣ی شوبات بۆ ٣ی ئازاری ١٩٤٥، مانیلا بووە گۆڕەپانی یەکێک لە خوێناویترین شەڕەکان لە ناوچەی زەریای ھێمن لە جەنگی جیھانیی دووەمدا. بە فەرمانی دەریاوان سانجی ئیوابوچی، ھێزە پاشەکشەپێکراوەکانی ژاپۆن نزیکەی ١٠٠,٠٠٠ ھاووڵاتیی مەدەنی فلیپینییان کۆمەڵکوژ کرد و لە مانگی شوباتدا دەستدرێژی سێکسیی بەکۆمەڵیان کردە سەر ژنان.<ref name="Stich-2010">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Stich |یەکەم١=Rodney |سەردێڕ=Japanese and U.S. World War II Plunder and Intrigue |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Silverpeak Enterprises |ژپنک=٩٧٨-٠-٩٣٢٤٣٨-٧٠-٦|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=d-٤٤dpgvU٠YC&pg=PA٢٦ ٢٦]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=d-44dpgvU0YC |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=White |یەکەم=Matthew |سەردێڕ=Death Tolls for the Man-made Megadeaths of the 20th Century |ناونیشان=http://users.erols.com/mwhite28/battles.htm#Manila |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٠٧}}</ref> لە کۆتایی جەنگەکەدا، مانیلا بەدەست بۆردومانی قورسەوە ناڵاندی و بووە دووەم وێرانترین شاری جەنگی جیھانیی دووەم.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Boldorf |یەکەم١=Marcel |دوایین٢=Okazaki |یەکەم٢=Tetsuji |سەردێڕ=Economies under Occupation: The hegemony of Nazi Germany and Imperial Japan in World War II |ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٥٠٦٥٠-٨|پەڕەکان=[https://books.google.com/books?id=١٨QqBwAAQBAJ&pg=PA١٩٤ ١٩٤]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=18QqBwAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Synott |یەکەم١=John P. |سەردێڕ=Teacher Unions, Social Movements and the Politics of Education in Asia: South Korea, Taiwan and the Philippines |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٣٥١-٧٣٤٢٤-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Me1HDwAAQBAJ&pg=PT330 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> مانیلا لەلایەن سەربازانی ئەمریکی و فلیپینییەوە کۆنترۆڵکرایەوە. ئەو وێرانکارییەی کە جەنگەکە بەسەر مانیلای ھێنا، وای لە ھونەرمەندی نیشتمانی، نیک خواکین کرد بڵێت: {{Blockquote |text= "ئێمە شارێکی چینەکانین. ھەرکاتێک بە شەقامەکانی مانیلادا دەڕۆین، ئێمە بەسەر تۆزی چەندین شاری جیاوازدا ھەنگاو دەنێین کە لەسەر ھەمان ئەم شوێنە گەشەیان سەندووە و لەناوچوون. مانیلای ڕاجاکان ھەبوو، مانیلای کۆنکیستادۆرەکان، مانیلای جێگرە پاشاکان، و مانیلای کۆمۆنوێڵس. ھەریەکەیان وێران کرا، و ھەریەکەیان نێژرا، و لەسەر گۆڕەکەی ئەوەی دواتریان سەریھەڵدا." |author=Nicomedes Márquez Joaquín |source=''Manila: Sin City and Other Chronicles'' (1977) }} === سەردەمی دوای جەنگ و سەربەخۆیی === دوای جەنگ، ھەوڵەکانی ئاوەدانکردنەوە دەستی پێکرد. باڵەخانەکانی وەک ھۆڵی شاری مانیلا، باڵەخانەی یاسادانان (کە ئێستا مۆزەخانەی نیشتمانیی ھونەرە جوانەکانە)، و فەرمانگەی پۆستەی مانیلا دووبارە دروستکرانەوە، و ڕێگاوبان و ژێرخانەکانی دیکە چاککرانەوە. لە ساڵی ١٩٤٨، سەرۆک ئیلپیدیۆ کویرینۆ شوێنی حوکمڕانی فلیپینی گواستەوە بۆ کێزۆن سیتی، کە پایتەختێکی نوێ بوو لە دەوروبەر و کێڵگەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی مانیلا، کە لە ساڵی ١٩٣٩ لە ماوەی بەڕێوەبەرایەتی سەرۆک مانوێل ئێڵ. کێزۆن دروستکرابوو.<ref>[http://www.quezoncity.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=319&Itemid=277 "Milestone in History"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307060446/http://www.quezoncity.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=319&Itemid=277 |date=March 7, 2016 }}. Quezon City Official Website. Retrieved April 22, 2013.</ref> ئەم گواستنەوەیە کۆتایی بە ھەر جێبەجێکردنێکی نیازی پلانی بێرنھام ھێنا بۆ ئەوەی ناوەندی حکوومەت لە لونێتا بێت. کاتێک ئارسینۆ لاکسۆن لە ساڵی ١٩٥٢ بووە یەکەمین سەرۆکی شارەوانیی ھەڵبژێردراوی مانیلا، کە پێش ئەوە ھەموو سەرۆک شارەوانییەکان دیاریدەکران، مانیلا "سەردەمێکی زێڕین"ی بەخۆوە بینی،<ref name="RoseHistorianManila">{{Harvnb|Hancock|2000|p=16}}</ref> و نازناوی پێش جەنگی "مرواریی ڕۆژھەڵات"ی بەدەستھێنایەوە. دوای خولی لاکسۆن لە ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا، مانیلا لە زۆربەی ساڵانی ١٩٦٠ەکاندا لەلایەن ئەنتۆنیۆ ڤیلێگاسەوە بەڕێوەدەبرا. ڕامۆن باگاتسینگ لە ساڵی ١٩٧٢ تا شۆڕشی ھێزی گەل لە ١٩٨٦ سەرۆکی شارەوانی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kahlon |یەکەم١=Swarn Singh |سەردێڕ=Sikhs in Asia Pacific: Travels Among the Sikh Diaspora from Yangon to Kobe |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis |ژپنک=٩٧٨-١-٣٥١-٩٨٧٤١-٧|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=٥TslDwAAQBAJ&pg=PA١٨٤ ١٨٤]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5TslDwAAQBAJ&pg=PA184 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لە ماوەی بەڕێوەبەرایەتی فێردیناند مارکۆسدا، مەترۆ مانیلا وەک یەکەیەکی یەکگرتوو دروستکرا لەگەڵ دەرچوونی فەرمانی سەرۆکایەتی ژمارە ٨٢٤ لە ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٧٥. ناوچەکە چوار شار و سیانزە شارۆچکەی تەنیشت یەکتری وەک یەکەیەکی کارگێڕیی ناوچەیی جیاواز لەخۆگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Jones |یەکەم١=Gavin W. |دوایین٢=Douglass |یەکەم٢=Mike |سەردێڕ=Mega-urban Regions in Pacific Asia: Urban Dynamics in a Global Era |ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=NUS Press |ژپنک=٩٧٨-٩٩٧١-٦٩-٣٧٩-٤|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=oVAPbP_aXQEC&pg=PA١٥٤ ١٥٤]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=oVAPbP_aXQEC |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لە ٢٤ی حوزەیرانی ١٩٧٦، لە ٤٠٥ەمین ساڵیادی دامەزراندنی شارەکەدا، سەرۆک مارکۆس مانیلای دووبارە وەک پایتەختی فلیپین ناساند بەھۆی گرنگییە مێژووییەکەی وەک بنکەی حکوومەت لە سەردەمی ئیسپانییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Yearbook of Philippine Statistics |ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Philippines Bureau of the Census and Statistics |پەڕە=[https://books.google.com/books?id=JlZylP٢w٦acC&pg=PA١٨ ١٨]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JlZylP2w6acC&pg=PA18 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>[http://www.chanrobles.com/presidentialdecrees/presidentialdecreeno940.html "Presidential Decree No. 940 June 24, 1976"]. Chan C. Robles Virtual Law Library. Retrieved April 22, 2013.</ref> لە ھەمان کاتدا، مارکۆس ھاوسەرەکەی، ئیمێلدا مارکۆسی، وەک یەکەمین پارێزگاری مەترۆ مانیلا دەستنیشان کرد. ئەو دەستی بە نوێکردنەوەی شارەکە کرد و مانیلای بەناوی "شاری مرۆڤ"ەوە دووبارە ناساندەوە.<ref>Lico, Gerard. Edifice Complex: Power, Myth, and Marcos State Architecture. Quezon City: Ateneo de Manila University Press, 2003.</ref> === سەردەمی یاسای سەربازی === زۆرێک لە ڕووداوە سەرەکییەکانی ئەو ماوەیە مێژووییە لە یەکەمین ناڕەزایەتییە گەورەکانی دژی بەڕێوەبەرایەتی فێردیناند مارکۆس لە کانوونی دووەمی ١٩٧٠ەوە تا لادانی لە شوباتی ١٩٨٦ لەناو شاری مانیلادا ڕوویاندا. یەکەمیان، ناڕەزایەتی وتاری دۆخی نەتەوەیی لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٧٠ بوو کە "باھۆزی چارەکی یەکەم"ی لێکەوتەوە، و لە باڵەخانەی یاسادانان (کە ئێستا مۆزەخانەی نیشتمانیی ھونەرە جوانەکانە) لە شەقامی پادرێ بورگۆس ڕوویدا،<ref name="FreePressFeb71970">Lacaba, Jose F. (February 7, 1970) The January 26 Confrontation: A Highly Personal Account. The [[Philippines Free Press]].</ref> و لە دوایین ڕووداویشدا خێزانی مارکۆس کۆشکی مالاکانیانگیان بەجێھێشت و بەرەو تاراوگە لە ئەمریکا ھەڵھاتن.<ref name="TigerMoon"/><ref name="7DeadlyProtests">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dacanay |یەکەم=Barbara Mae Naredo |ناونیشان=https://www.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/02/24/20/the-7-deadly-protests-of-the-first-quarter-storm |سەردێڕ=The 7 deadly protests of the First Quarter Storm |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش=ABS CBN News and Public Affairs |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200228094412/https://news.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/02/24/20/the-7-deadly-protests-of-the-first-quarter-storm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="GazetteHistoryProtest">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.officialgazette.gov.ph/edsa/the-ph-protest-appendix/ |سەردێڕ=A History of the Philippine Political Protest |وێبگە=Official Gazette of the Republic of the Philippines |زمان=en-US |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170705180022/http://www.officialgazette.gov.ph/edsa/the-ph-protest-appendix/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> ھەفتەکانی سەرەتای دووەمین خولی سەرۆکایەتی فێردیناند مارکۆس بە قەیرانی تەرازووی پارەدانەکانی ١٩٦٩ دەستی پێکرد، کە ئابووریناسان دەیگەڕێننەوە بۆ ستراتیژییەتی خولی یەکەمی لە بەکارھێنانی قەرزی دەرەکی بۆ پارەدارکردنی پڕۆژە گەورەکانی حکوومەت لە ھەوڵێکدا بۆ بەدەستھێنانی دەنگ.<ref name=Balbosas1992>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Balbosa |یەکەم=Joven Zamoras |ڕێکەوت=١٩٩٢|سەردێڕ=IMF Stabilization Program and Economic Growth: The Case of the Philippines |journal=Journal of Philippine Development |بەرگ=XIX |issue=35 |ناونیشان=https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210921141056/https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Cororaton1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cororaton |یەکەم=Cesar B. |سەردێڕ=Exchange Rate Movements in the Philippines |journal=DPIDS Discussion Paper Series 97-05 |پەڕەکان=٣, ١٩}}</ref><ref name="CamilleDiola">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://newslab.philstar.com/31-years-of-amnesia/golden-era |سەردێڕ=Debt, deprivation and spoils of dictatorship: 31 years of amnesia |دوایین=Diola |یەکەم=Camille |ئیش=The Philippine Star |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170626200905/https://newslab.philstar.com/31-years-of-amnesia/golden-era |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەک ناڕەزایەتییەک، گرووپە ناڕازییەکان کە زۆربەیان خوێندکار بوون بڕیاریان دا گردبوونەوە بکەن لە کاتی وتاری دۆخی نەتەوەیی مارکۆسدا لە باڵەخانەی یاسادانان لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٧٠. ناڕازییەکان لە سەرەتادا لەگەڵ یەکتردا کێشەیان ھەبوو چونکە ھەردوو گرووپی ڕیفۆرمخوازی مامناوەند و چالاکوانە ڕادیکاڵەکان ئامادەبوون و شەڕیان دەکرد بۆ بەدەستھێنانی کۆنترۆڵی سەکۆکە. بەڵام ھەموویان، بەبێ گوێدانە ئامانجەکانیان، بە توندوتیژی لەلایەن پۆلیسی فلیپینەوە بڵاوەیان پێکرا.<ref name="Passionate">Talitha Espiritu Passionate Revolutions: The Media and the Rise and Fall of the Marcos Regime Athens, OH: Ohio University Press, 2017.</ref><ref name="Daroy1988">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Dictatorship and revolution : roots of people's power |دوایین=Daroy |یەکەم=Petronilo Bn. |ڕێکەوت=١٩٨٨|بڵاوکەرەوە=Conspectus |ژپنک=٩٧٨-٩٩١٩١٠٨٠١٤|editor-last=Javate -de Dios |editor-first=Aurora |edition= 1st |شوێن=Metro Manila |chapter=On the Eve of Dictatorship and Revolution |oclc=١٩٦٠٩٢٤٤|editor-last2=Daroy |editor-first2=Petronilo Bn. |editor-last3=Kalaw-Tirol |editor-first3=Lorna}}</ref> بەدوای ئەمەدا شەش ناڕەزایەتی گەورەی تر ھاتن کە بە توندوتیژی بڵاوەیان پێکرا، لە کۆتایی کانوونی دووەمەوە تا ١٧ی ئازاری ١٩٧٠.<ref name="7DeadlyProtests"/> ناسەقامگیری لە ساڵی دواتردا بەردەوام بوو، کە گرنگترین ڕووداو تەقینەوەکەی پلازا میراندا بوو لە ئابی ١٩٧١ کە بووە ھۆی کوژرانی نۆ کەس و برینداربوونی ٩٥ کەسی تر، لە نێویاندا زۆرێک لە سیاسەتمەدارە دیارەکانی پارتی لیبراڵ وەکو سیناتۆرەکانی ئەوکات خۆڤیتۆ سالۆنگا، ئێدی ئیلاردێ، ئیڤا ئیسترادا-کالاو، و سەرۆکی پارتی لیبراڵ جێراردۆ ڕۆکاس، سێرجیۆ ئۆسمێنیا کوڕ، ئەندامی ئەنجومەنی ناوچەی ٢ی مانیلا ئەمبرۆسیۆ "کینگ" لۆرێنزۆ کوڕ، و کۆنگرێسمان ڕامۆن باگاتسینگ کە کاندیدی پارتەکە بوو بۆ سەرۆکایەتی شارەوانیی مانیلا.<ref name="Daroy1988"/> مارکۆس لە کاردانەوەی تەقینەوەکەدا پارتی کۆمۆنیستی فلیپینی تۆمەتبار کرد کە تازە لە دامەزراندندا بوو و پاشان ڕێکاری دەستگیرکردنی (Habeas Corpus)ی ڕاگرت. ھەڵپەساردنەکە بەوە ناسراوە کە زۆرێک لە ئەندامانی ئۆپۆزیسیۆنی مامناوەندی، لەوانەش کەسایەتییەکانی وەک ئێدگار جۆپسۆن، ناچار کرد بچنە ڕیزی ڕادیکاڵەکانەوە. لە دوای تەقینەوەکە، مارکۆس تەواوی ئۆپۆزیسیۆنی کۆکردەوە و بە کۆمۆنیست ناوی بردن، و زۆرێک لە مامناوەندەکانی پێشوو ھەڵھاتن بۆ کەمپە شاخاوییەکانی ئۆپۆزیسیۆنی ڕادیکاڵ بۆ خۆپاراستن لە دەستگیرکردن لەلایەن ھێزەکانی مارکۆسەوە. ئەوانەی لە سەرپێچییەکانی بەڕێوەبەرایەتی مارکۆس بێزار ببوون و دەیانویست دوای ساڵی ١٩٧١ بچنە ڕیزی ئۆپۆزیسیۆنەوە، زۆرجار دەچوونە ڕیزی ڕادیکاڵەکانەوە، تەنھا لەبەرئەوەی ئەوان نوێنەرایەتی تاکە گرووپیان دەکرد کە بە دەنگی بەرز ئۆپۆزیسیۆنی بۆ حکوومەتی مارکۆس پێشکەش دەکرد.<ref name="OscarFranklinTan20141208">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://opinion.inquirer.net/80765/why-ateneo-is-honoring-edgar-jopson |سەردێڕ=Why Ateneo is honoring Edgar Jopson |دوایین=Tan |یەکەم=Oscar Franklin |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|newspaper=Philippine Daily Inquirer |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref name="Pimentel2006">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=U.G. an underground tale: the journey of Edgar Jopson and the first quarter storm generation |دوایین=Pimentel |یەکەم=Benjamin |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Anvil Publishing, Inc |ژپنک=٩٧١٢٧١٥٩٠٦|شوێن=Pasig |oclc=٨١١٤٦٠٣٨}}</ref> ڕاگەیاندنی یاسای سەربازی لەلایەن مارکۆسەوە لە ئەیلوولی ١٩٧٢ بووە ھۆی داخستنی دەستبەجێی ھەموو ئەو دەزگایانەی ڕاگەیاندن کە مارکۆس پەسەندی نەکردبوون، لەوانەش دەزگاکانی ڕاگەیاندنی کێزۆن سیتی و مانیلا کە بریتی بوون لە مانیلا تایمز، فلیپین فری پرێس، مانیلا تریبیون و فلیپین ھێرالد. لە ھەمان کاتدا، بووە ھۆی دەستگیرکردنی زۆرێک لە خوێندکاران، ڕۆژنامەنووسان، مامۆستایانی زانکۆ و سیاسەتمەدارەکان کە وەک مەترسی سیاسی بۆ سەر مارکۆس سەیر دەکران، کە زۆرێکیان دانیشتووی شاری مانیلا بوون. یەکەمیان نینۆی ئەکوینۆ بوو کە کەمێک پێش نیوەشەوی ٢٢ی ئەیلوول لە ھوتێلێک لە شەقامی UN دەستگیرکرا لە کاتێکدا ئامادەکاری دەکرد بۆ دانیشتنێکی کۆمیتەی ئەنجومەنی پیران بۆ بەیانییەکەی.<ref name="Daroy1988"/> نزیکەی ٤٠٠ لە ڕەخنەگرە دیارەکانی بەڕێوەبەرایەتی مارکۆس تەنھا لە چەند کاتژمێری سەرەتای ٢٣ی ئەیلوولدا زیندانی کران، و لە کۆتاییدا نزیکەی ٧٠,٠٠٠ کەس بوون بە زیندانی سیاسی - زۆربەیان بەبێ فەرمانی دەستگیرکردن دەستگیرکرابوون، ھەر لەبەر ئەمەشە پێیان دەگوترا دەستبەسەرکراو نەک زیندانی.<ref name="binubura">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/803518/ricky-lee-martial-law-detainee-on-historical-revisionism-para-akong-binubura/story/ |سەردێڕ=Ricky Lee, martial law detainee, on historical revisionism: 'Para akong binubura' |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref><ref name="ABS-CBN News">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.abs-cbn.com/news/08/31/16/victims-recall-horrors-of-marcos-martial-law|سەردێڕ=Victims recall horrors of Marcos' martial law|ئیش=ABS-CBN News|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|زمان=en-US}}</ref> لایەنی کەم ١١,١٠٣ لەوانە لەو کاتەوە بە فەرمی لەلایەن حکوومەتی فلیپینەوە دانیان پێدانراوە کە تووشی ئەشکەنجەی توند و پێشێلکاری بوونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2022/09/29/asia/philippines-martial-law-50-years-marcos-intl-hnk/index.html |سەردێڕ=They were tortured under Philippine dictator Ferdinand Marcos SNR. Now they fear their stories are being erased |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="RocamoraBook">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rocamora |یەکەم=Rick |سەردێڕ=Dark Memories of Torture, Incarceration, Disappearance, and Death under Ferdinand E. Marcos Sr.'s Martial Law |ساڵ=٢٠٢٣|ژپنک=٩٧٩-٨-٢١٨-٩٦٧٥١-٢|شوێن=Quezon City}}</ref> و لە نیسانی ١٩٧٣ ڕۆژنامەنووسی خوێندکار لە زانکۆی پامانتاسان نگ لونگسۆد نگ مەینیلا، لیلیۆسا ھیلاۆ بووە یەکەمین کەس لەو دەستبەسەرکراوانە کە لە زینداندا کوژرا<ref name=Inquirer04172017>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://newsinfo.inquirer.net/718061/liliosa-hilao-first-martial-law-detainee-killed|سەردێڕ=Liliosa Hilao: First Martial Law detainee killed|یەکەم=Kate Pedroso, Marielle|دوایین=Medina|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> - یەکێک لە ٣,٢٥٧ کوشتنی دەرەوەی یاسا کە لە ماوەی ١٤ ساڵی کۆتایی سەرۆکایەتی مارکۆسدا تۆمار کراون.<ref name="RachelAGReyes201604122">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=3,257: Fact checking the Marcos killings, 1975–1985 – The Manila Times Online |ناونیشان=http://www.manilatimes.net/3257-fact-checking-the-marcos-killings-1975-1985/255735/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160412150835/http://www.manilatimes.net/3257-fact-checking-the-marcos-killings-1975-1985/255735/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=www.manilatimes.net}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٥دا، مارکۆس بە فەرمی ناوچەیەک بە ناوی مەترۆپۆلیتان مانیلای دروست کرد، کە چوار شاری مانیلا، کێزۆن سیتی، کالۆئۆکان، پاسای، و سیانزە شارەوانی لەخۆگرت. پاشان ھاوسەرەکەی ئیمێلدا مارکۆس، کە تووڕە ببوو بەھۆی ئاشکرابوونی پەیوەندییە سۆزدارییەکانی مارکۆس لە کاتی ئابڕووچوونەکەی دۆڤی بیمس، وەک پارێزگاری مەترۆ مانیلا دەستنیشان کرد.<ref name="VirataBioBook">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Sicat |یەکەم١=Gerardo P. |سەردێڕ=Cesar Virata: life and times; through four decades of Philippine economic history |دوایین٢=Virata |یەکەم٢=Cesar Enrique Aguinaldo |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=The Univ. of the Philippines Press |ژپنک=٩٧٨-٩٧١-٥٤٢-٧٤١-٨|شوێن=Diliman, Quezon City}}</ref> سەرەڕای ڕاگەیاندنی یاسای سەربازی لەلایەن مارکۆسەوە، ھەژاری و کێشە کۆمەڵایەتییەکانی تر بەردەوام بوون، بۆیە تەنانەت بە ھەبوونی کۆنترۆڵی سەربازیش، مارکۆس نەیدەتوانی ڕێگری لە پشێوییەکان بکات. خاڵێکی وەرچەرخانی گەورە لە تۆندۆ بە شێوەی مانگرتنی کارگەی لا تۆندێنا لە ١٩٧٥ ڕوویدا کە یەکێک بوو لە یەکەمین کردەوە کراوە گەورەکانی بەرەنگاربوونەوەی دژی دیکتاتۆریەتی مارکۆس کە ڕێگەی خۆشکرد بۆ ناڕەزایەتییە ھاوشێوەکان لە ناوچەکانی تری وڵاتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 anniversaries Filipinos should remember in 2015|ناونیشان=https://globalnation.inquirer.net/116251/10-anniversaries-filipinos-should-remember-in-2015|دوایین=Pimentel|یەکەم=Benjamin|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|وێبگە=Inquirer|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> لەو کاتەوە، مانیلا بەردەوام بوو لەوەی ببێتە سەنتەری چالاکییەکانی بەرەنگاربوونەوە؛ خۆپیشاندەرانی لاوان و خوێندکاران چەندین جار لەگەڵ پۆلیس و سوپادا ڕووبەڕوو بوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Mathews |یەکەم١=Jay |سەردێڕ=Philippine Police Arrest Hundreds To Block Protest |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1978/04/10/philippine-police-arrest-hundreds-to-block-protest/eee6d6d5-8852-42e0-a182-6cb6aae3c48b/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|newspaper=[[Washington Post]] |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ١٩٧٨|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20170828135407/https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1978/04/10/philippine-police-arrest-hundreds-to-block-protest/eee6d6d5-8852-42e0-a182-6cb6aae3c48b/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> ناڕەزایەتییەکی تری گەورە، بڵاوەپێکردنی ناڕەزایەتییەکەی وێڵکەم ڕۆتۆندا بوو لە ئەیلوولی ١٩٨٤ لە سنووری مانیلا و کێزۆن سیتی، کە دوای تیرۆرکردنەکەی ئەکوینۆ لە ساڵی ١٩٨٣ ھاتە ئاراوە. فشاری نێودەوڵەتی مارکۆسی ناچار کردبوو ئازادییەکی زیاتر بە ڕۆژنامەگەری بدات، بۆیە ڕووماڵکردنەکان نیشانی فلیپینییەکانیان دا کە چۆن کەسایەتییەکانی ئۆپۆزیسیۆن لەوانە سیناتۆری پێشوو لۆرێنزۆ تانیادای تەمەن ٨٠ ساڵ و دامەزرێنەری مانیلا تایمز چینۆ ڕۆسێسی تەمەن ٧١ ساڵ سەرەڕای لاوازییان بە ئاوی ئاگرکوژێنەوە لێیان درا و چۆن سەرکردەی خوێندکاران فیدێل نێمێنزۆ (کە دواتر بووە سەرۆکی زانکۆی فلیپین دیلیمان) تەقەی لێکرا و نزیک بوو لە مردن.<ref name="MB">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.mb.com.ph/2016/11/19/they-are-scared-martial-law-victim-says-of-surprise-marcos-burial|سەردێڕ='They are scared,' Martial law victim says of surprise Marcos burial|ئیش=Manila Bulletin|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200203092943/https://news.mb.com.ph/2016/11/19/they-are-scared-martial-law-victim-says-of-surprise-marcos-burial/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/184586-lorenzo-tanada-undaunted-line-of-fire/ |سەردێڕ=Lorenzo Tañada undaunted in line of fire |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref><ref name="CesM16">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Oreña-Drilon |یەکەم=Ces |ناونیشان=https://www.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/02/29/20/the-m-16-bullet-that-changed-fidel-nemenzos-life |سەردێڕ=The M-16 bullet that changed Fidel Nemenzo's life |ڕێکەوت=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش=ABS-CBN News and Public Affairs |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200229150137/https://news.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/02/29/20/the-m-16-bullet-that-changed-fidel-nemenzos-life |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> === شۆڕشی ھێزی گەل === لە کۆتایی ساڵی ١٩٨٥دا، لە ڕووبەڕووبوونەوەی پەرەسەندنی ناڕەزایەتییە گشتییەکان و لەژێر فشاری ھاوپەیمانە بیانییەکانیدا، مارکۆس داوای ھەڵبژاردنێکی پێشوەختەی کرد لە کاتێکدا زیاتر لە ساڵێک مابوو بۆ کۆتایی ھاتنی خولەکەی، و ئارتورۆ تالێنتینۆی وەک جێگرەکەی ھەڵبژارد. ئۆپۆزیسیۆنی دژی مارکۆس لە پشت بێوەژنەکەی نینۆی، کۆرازۆن ئەکوینۆ و جێگرەکەی، سالڤادۆر لاورێل، یەکیان گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Pollard, Vincent Kelly|سەردێڕ=Globalization, democratization and Asian leadership: power sharing, foreign policy and society in the Philippines and Japan|بڵاوکەرەوە=Ashgate Publishing|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٤٦-١٥٣٩-٢|پەڕە=٥٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=L37RZlzA530C&pg=PA50}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Parnell, Philip C.|chapter=Criminalizing Colonialism: Democracy Meets Law in Manila|editor1=Parnell, Philip C. |editor2=Kane, Stephanie C.|سەردێڕ=Crime's power: anthropologists and the ethnography of crime|بڵاوکەرەوە=Palgrave-Macmillan|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٣٩-٦١٧٩-٢|پەڕە=٢١٤|chapter-url=https://books.google.com/books?id=j2hpz4_fob4C&pg=PA214}}</ref> ھەڵبژاردنەکان لە ٧ی شوباتی ١٩٨٦ بەڕێوەچوون، کە پڕۆسەیەک بوو پڕ بوو لە ڕاپۆرتی بەربڵاو سەبارەت بە توندوتیژی و دەستکاریکردنی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردن.<ref name="NSM">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Zunes|یەکەم١=Stephen|دوایین٢=Asher|یەکەم٢=Sarah Beth|دوایین٣=Kurtz|یەکەم٣=Lester|سەردێڕ=Nonviolent Social Movements: A Geographical Perspective|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rlIH-NQbFQgC&pg=PA129|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٧١٨-٠٧٦-٠|پەڕە=١٢٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231107165602/https://books.google.com/books?id=rlIH-NQbFQgC&pg=PA129|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ١٦ی شوباتی ١٩٨٦، کۆرازۆن ئەکوینۆ لە پارکی لونێتا گردبوونەوەی "تاگومپای نگ بایان" (سەرکەوتنی گەل)ی سازکرد، و ھەڵمەتێکی نافەرمانیی مەدەنیی ڕاگەیاند و داوای لە لایەنگرانی کرد کە بایکۆتی ئەو بڵاوکراوە و کۆمپانیایانە بکەن کە پەیوەندییان بە مارکۆس یان ھەر یەکێک لە دۆستەکانییەوە ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Speech of President Aquino at the anniversary of Tagumpay ng Bayan, February 16, 2012 (English translation)|ناونیشان=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/02/16/speech-of-president-aquino-at-the-anniversary-of-tagumpay-ng-bayan-february-16-2012-english-translation/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Official Gazette of the Republic of the Philippines|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210518094855/https://www.officialgazette.gov.ph/2012/02/16/speech-of-president-aquino-at-the-anniversary-of-tagumpay-ng-bayan-february-16-2012-english-translation/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئاپۆرایەک لە نزیکەی دوو ملیۆن کەس ئامادەی بۆنەکە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Schock|یەکەم=Kurt|ڕێکەوت=١٩٩٩|سەردێڕ=People Power and Political Opportunities: Social Movement Mobilization and Outcomes in the Philippines and Burma|journal=Social Problems|بەرگ=٤٦|issue=3|پەڕەکان=٣٥٥–٣٧٥|doi=10.2307/3097105|jstor=3097105|issn=0037-7791}}</ref> کەمپی ئەکوینۆ دەستیان کرد بە ئامادەکاری بۆ گردبوونەوەی زیاتر، و خودی ئەکوینۆش چووە سیبۆ بۆ ئەوەی خەڵکی زیاتر بۆ دۆزەکەیان کۆبکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cruz|یەکەم=Elfren S.|سەردێڕ=The road to EDSA|ناونیشان=https://www.philstar.com/opinion/2017/02/23/1674106/road-edsa|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Philstar.com}}</ref> لە پاشھاتەکانی ھەڵبژاردنەکە و ئاشکرابوونی سەرپێچییەکان، خوان پۆنسێ ئێنریلێ و بزووتنەوەی چاکسازی ھێزە چەکدارەکان (RAM) - کە کۆمەڵێک بوون لە ئەفسەرە ناڕازییەکانی ھێزە چەکدارەکانی فلیپین (AFP)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Vitug |یەکەم١=Marites Dañguilan |دوایین٢=Almonte |یەکەم٢=Jose T. |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠١٥|سەردێڕ=Transfer power to the people |زمان=en |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |ناونیشان=https://newsinfo.inquirer.net/674636/transfer-power-to-the-people |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> - ھەوڵێکی کوودەتایان دەستپێکرد دژی فێردیناند و ئیمێلدا مارکۆس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fineman|یەکەم=Mark|سەردێڕ=The 3-Day Revolution: How Marcos Was Toppled |وێبگە=[[Los Angeles Times]] |ناونیشان= https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-02-27-mn-12085-story.html|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ١٩٨٦}}</ref> [[کوودەتا]]کەی ئێنریلێ و RAM بە خێرایی ئاشکرا بوو، کە وای لە ئێنریلێ کرد داوای پشتگیری لە سەرۆکی پۆلیسی فلیپین فیدێل ڕامۆس بکات. ڕامۆس ڕازی بوو بەوەی بچێتە پاڵ ئێنریلێ بەڵام سەرەڕای ئەوەش، ھێزە یەکگرتووەکانیان لە کەمپی کرامێ و کەمپی ئەگوینالدۆ گیریاندابوو، و خەریک بوو لەلایەن ھێزە دڵسۆزەکانی مارکۆسەوە بشکێنرێن.<ref name="peoplepower_eyewitness">{{بیرخستنەوە|دوایین١=Paul Sagmayao |یەکەم١=Mercado |یەکەم٢=Francisco S.|دوایین٢=Tatad |سەردێڕ=People Power: The Philippine Revolution of 1986: An Eyewitness History |بڵاوکەرەوە=The James B. Reuter, S.J., Foundation |ساڵ=١٩٨٦|شوێن=Manila, [[Philippines]] |oclc=١٦٨٧٤٨٩٠}}</ref><ref name="RafaelWhatWasEDSA">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://opinion.inquirer.net/93174/what-was-edsa |سەردێڕ=What was Edsa? |ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref><ref name="Aussie">{{YouTube|BWQHSJJ8OyE}}</ref> بە زانینی ئەوەی چی ڕوودەدات، ئەو ھێزانەی کە ھەڵمەتی نافەرمانیی مەدەنیی ئەکوینۆیان ڕێکدەخست، چوونە ئەو بەشەی شەقامی EDSA کە دەکەوێتە نێوان دوو کەمپەکەوە، و دەستیان کرد بە دروستکردنی بەربەستێکی مرۆیی بۆ ئەوەی ڕێگری بکەن لە ھێزە دڵسۆزەکانی مارکۆس لە ھێرشکردن. ئاپۆرای خەڵکەکە گەورەتر بوو کاتێک ڕامۆس پەیوەندی بە کاردیناڵی مانیلا جایمێ سینەوە کرد بۆ یارمەتی، و سین چووە سەر ڕادیۆ ڤێریتاس بۆ بانگھێشتکردنی کاسۆلیکەکان بۆ ئەوەی بێنە پاڵیان بۆ پاراستنی ئێنریلێ و ڕامۆس.<ref name="McCargo">{{بیرخستنەوە|دوایین=McCargo |یەکەم=Duncan |ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2003|سەردێڕ=Media and Politics in Pacific Asia |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٢٣٣٧٥-٠|پەڕە=٢٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CuGJ575iLLAC&q=Radio+Veritas+1986+Philippine+revolution&pg=PA20 |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ساڵ=٢٠٠٣}}</ref> بە بینینی ئەوەی ڕوودەدات، چەندین یەکەی ھێزە چەکدارەکانی فلیپین وازیان لە مارکۆس ھێنا و پەیوەندییان بەوانەوە کرد، ھێزە ئاسمانییەکانیش لەژێر فەرماندەیی ژەنەڕاڵ ئەنتۆنیۆ سۆتێلۆ و عەقید چارڵز ھۆچکیس، تەنانەت ئۆپەراسیۆنی وردیان ئەنجامدا کە تیایدا گوللەبارانی گۆڕەپانی کۆشکی مالاکانیانگیان کرد و ھێلیکۆپتەرەکانیان لە بنکەی ئاسمانیی ڤیلامۆری نزیک پەکخست.<ref name="peoplepower_eyewitness"/> بەڕێوەبەرایەتی ڕیگان لە کۆتاییدا بڕیاریدا دەرفەتێک بە مارکۆس بدات بۆ ئەوەی ھەڵبێت بۆ تاراوگە. کەمێک دوای نیوەشەوی ٢٦ی شوباتی ١٩٨٦، خێزانی مارکۆس کۆشکی مالاکانیانگیان بەجێھێشت و بران بۆ بنکەی ئاسمانیی کلارک، دوای ئەوە چوونە تاراوگە لە ھۆنۆلولو لەگەڵ چەند شوێنکەوتوویەکی ھەڵبژێردراودا لەوانە فابیان ڤێر و داندینگ کۆخوانکۆ.<ref name="TigerMoon">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Joaquin |یەکەم=Nick |سەردێڕ=The Quartet of the Tiger Moon: Scenes from the People-Power Apocalypse |بڵاوکەرەوە=Book Stop |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧١-٨٥٢٣-٠٠-٦|پەڕەکان=٩٠}}</ref> چونکە سەرکەوتنەکە لەلایەن خەڵکی مەدەنییەوە لە شەقامەکاندا بەدەستھێنرابوو نەک لەلایەن سوپاوە، ڕووداوەکە بە شۆڕشی ھێزی گەل ناونرا. ٢١ ساڵەی سەرۆکایەتی فێردیناند مارکۆس - و ١٤ ساڵەکەی وەک سەرکردەیەکی دەسەڵاتخواز - لە فلیپین کۆتایی ھات.<ref name="TigerMoon"/><ref name="RafaelWhatWasEDSA"/> دوای ئەوەی مانیلا جارێکی تر شەڕێکی تری بەخۆوە بینی و قەیرانێکی تری تێپەڕاند، نیک خواکین، ھونەرمەندی نیشتمانیی ناسراو بۆ ئەدەب ئەوکاتە نووسیویەتی: {{Blockquote |text= "بەڕاستی وادەردەکەوێت کە ھەر کێشەیەک، ھەر قەیرانێک، تەنھا بۆ ئەوە سەردەھەڵدات کە زیندوێتی ئەم شارە بسەلمێنێت؛ بەردەوام وێران دەبێت و بەردەوام دروست دەکرێتەوە، بەردەوام ڕزیو دەبێت و بەردەوام سەوز دەبێتەوە، مانیلا بۆ ماوەی چوار سەد ساڵ ماوەتەوە و بێگومان بۆ چوار سەد ساڵی تریش دەمێنێتەوە. چونکە ئەمە شاری سۆزەکانمانە..." |author=Nicomedes Márquez Joaquín |source=''Manila, My Manila: A History for the Young'' (1988) }} === سەردەمی ھاوچەرخ === [[File:Puente Binondo–Intramuros, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 135-137 HDR.jpg|thumb|پردی بینۆندۆ-ئینترامورۆس، کە لە ٢٠٢٢ کرایەوە و ھەردوو ناوچەی بینۆندۆ و ئینترامورۆس بە یەکەوە دەبەستێتەوە.]] لە ١٩٨٦ تا ١٩٩٢، مێل لۆپێز سەرۆکی شارەوانی مانیلا بوو، سەرەتا بە دیاریکردنی سەرۆکایەتی، پێش ئەوەی لە ھەڵبژاردنی ١٩٨٨دا ھەڵبژێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.manilastandard.net/opinion/columns/hail-to-the-chair-by-victor-avecilla/226918/remembering-manila-s-mel-lopez.html |سەردێڕ=Remembering Manila's Mel Lopez |دوایین=Avecilla |یەکەم=Victor |ئیش=Manila Standard |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٢دا، ئەلفرێدۆ لیم ھەڵبژێردرا وەک سەرۆکی شارەوانی، کە یەکەمین فلیپینی-چینی بوو کە ئەو پۆستە بگرێتە دەست. ئەو بە ھەڵمەتەکانی دژی تاوان ناسراو بوو. لیم لەلایەن لیتۆ ئاتیێنزاوە جێگەی گیرایەوە، کە جێگری بوو، و بە ھەڵمەت و دروشمەکەی "Buhayin ang Maynila" (مانیلا بژێنەوە) ناسراو بوو، کە بووە ھۆی دروستکردنی چەندین پارک، و چاککردنەوە و نۆژەنکردنەوەی دامەزراوە خراپبووەکانی شارەکە. ئەو بۆ ماوەی نۆ ساڵ سەرۆکی شارەوانی بوو پێش ئەوەی ماوەی یاسایی لە پۆستەکەیدا تەواو ببێت. لیم جارێکی تر خۆی کاندید کردەوە بۆ سەرۆکی شارەوانی و لە ھەڵبژاردنەکانی شاری ساڵی ٢٠٠٧دا بەسەر ئالی، کوڕی ئاتیێنزادا سەرکەوت، و دەستبەجێ ھەموو پڕۆژەکانی ئاتیێنزای ھەڵوەشاندەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mundo |یەکەم=Sheryl |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=It's Atienza vs. Lim Part 2 in Manila |ئیش=ABS-CBN News |شوێن=Manila |ناونیشان=http://www.abs-cbnnews.com/nation/metro-manila/12/01/09/it%E2%80%99s-atienza-vs-lim-part-2-manila |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091203170220/http://www.abs-cbnnews.com/nation/metro-manila/12/01/09/it%E2%80%99s-atienza-vs-lim-part-2-manila |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|وتەگێڕانەوە=Environment Secretary Jose "Lito" Atienza will get to tangle again with incumbent Manila Alfredo Lim in the coming 2010 elections.}}</ref> کە گوتی بەشدارییەکی کەمیان ھەبووە لە باشترکردنی شارەکەدا. پەیوەندی نێوان ھەردوو لایەنەکە تێکچوو، و ھەردووکیان کێبڕکێیان لەسەر ھەڵبژاردنەکانی شاری ٢٠١٠ کرد، کە لیم تێیدا سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لە ساڵی ٢٠٠٨دا ئەندامی ئەنجومەنی شار، دێنس ئەلکۆرێزا سکاڵای لەسەر لیم تۆمار کرد سەبارەت بە مافەکانی مرۆڤ،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Legaspi |یەکەم=Amita |ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Councilor files raps vs Lim, Manila execs before CHR |ئیش=GMA News |بڵاوکەرەوە=GMA Network |ناونیشان=http://www.gmanetwork.com/news/story/107511/news/nation/councilor-files-raps-vs-lim-manila-execs-before-chr |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> ھەروەھا تۆمەتبار کرا بە گەندەڵی سەبارەت بە نۆژەنکردنەوەی قوتابخانە گشتییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mayor Lim charged anew with graft over rehabilitation of public schools |ناونیشان=http://www.tribuneonline.org/metro/20100504met3.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110611085344/http://www.tribuneonline.org/metro/20100504met3.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[The Daily Tribune]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٢دا، کۆمپانیای DMCI Homes دەستی کرد بە دروستکردنی تاوەری مانیلا (Torre de Manila)، کە بووە جێگەی مشتومڕ بەھۆی تێکدانی دیمەنی پارکی ڕیزال.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ranada |یەکەم=Pia |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=Pia Cayetano to look into Torre de Manila violations |ئیش=Rappler |ناونیشان=https://www.rappler.com/philippines/65252-pia-cayetano-resolution-torre-de-manila-violations/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> تاوەرەکە بە "تیرۆری مانیلا" و "تێکدەری وێنەی نیشتمانی" ناسرا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dario |یەکەم=Dethan |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Timeline: Tracking the Torre De Manila case |ئیش=The Philippine Star |ناونیشان=http://www.philstar.com/nation/2017/04/28/1694678/timeline-tracking-torre-de-manila-case |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170428051359/http://www.philstar.com/nation/2017/04/28/1694678/timeline-tracking-torre-de-manila-case |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> و بووە کێشەیەکی کەلەپووریی گەورەکراو. لە ساڵی ٢٠١٧دا، کۆمیسیۆنی مێژوویی نیشتمانی فلیپین پەیکەرێکی "ژنی ئارامبەخش"ی لەسەر بۆلیڤاری ڕۆخاس دانا، کە بووە ھۆی ئەوەی ژاپۆن نیگەرانیی خۆی دەرببڕێت سەبارەت بە دانانی پەیکەرەکە سەرەڕای پەیوەندییە تەندروستەکانی نێوان ژاپۆن و فلیپین.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Duterte says "comfort woman" statue a "constitutional right" |ئیش=ABS-CBN News |ناونیشان=https://www.abs-cbn.com/news/01/18/18/duterte-says-comfort-woman-statue-a-constitutional-right |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Japan voices regret to Duterte over "comfort women" statue |بڵاوکەرەوە=ABS-CBN Corporation |ناونیشان=https://www.abs-cbn.com/news/01/10/18/japan-voices-regret-to-duterte-over-comfort-women-statue |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> [[File:Plaza Santa Cruz (Santa Cruz, Manila; 04-07-2023).jpg|left|thumb|ناوچەی سانتا کروز]] لە ھەڵبژاردنەکانی لۆکاڵیی مانیلا لە ٢٠١٣، سەرۆکی پێشوو جۆزێف ئێسترادا جێگەی لیمی گرتەوە وەک سەرۆکی شارەوانی. لە ماوەی دەسەڵاتیدا، ئەوە بڵاوکرایەوە کە ئێسترادا بڕی {{Philippine peso|5&nbsp;billion|link=yes}} لە قەرزەکانی شاری داوەتەوە و داھاتەکانی شاری زیاد کردووە. لە ٢٠١٥دا، لەگەڵ پێشکەوتنەکانی بەڕێوەبەرایەتی سەرۆک نۆینۆی ئەکوینۆ، شارەکە بووە کێبڕکێکارترین شار لە فلیپیندا. لە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٦دا، ئێسترادا بە جیاوازییەکی کەم بەسەر لیمدا سەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lopez |یەکەم=Tony |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Erap's hairline victory |ناونیشان=https://manilastandard.net/opinion/columns/virtual-reality-by-tony-lopez/207830/erap-s-hairline-victory.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[The Standard (Philippines)|The Standard Philippines]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160818012326/http://thestandard.com.ph/opinion/columns/virtual-reality-by-tony-lopez/207830/erap-s-hairline-victory.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە درێژایی ماوەی ئێسترادا، چەندین شوێنی کەلەپووری فلیپینی ڕووخێنران، تێکدران، یان ڕەزامەندی بۆ ڕووخاندنیان درا؛ ئەمانە بریتی بوون لە باڵەخانەی پێش جەنگی سانتا کروز، شانۆی کاپیتۆڵ، ئێل ھۆگار، کارگەی ئایس کرێمی ماگنۆلیا، و یاریگای بیرەوەری ڕیزال.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 Heritage Sites in Manila That Need Your Attention |ناونیشان=https://www.spot.ph/arts-culture/the-latest-arts-culture/78562/heritage-sites-in-manila-city-a1284-20190726-lfrm |وێبگە=SPOT.PH}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=NHCP stops Erap's demolition of postwar Santa Cruz Building in Escolta |newspaper=Philippine Daily Inquirer |ناونیشان=https://lifestyle.inquirer.net/337040/nhcp-stops-eraps-demolition-of-postwar-santa-cruz-building-in-escolta/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین١=Jose |یەکەم١=Christian San |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |سەردێڕ=Almost already gone: Santa Cruz Bldg. in Escolta saved from demolition |ئیش=NOLISOLI |ناونیشان=https://nolisoli.ph/63148/sta-cruz-bldg-escolta-csanjose-20190603/ |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئابی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئەیلوولی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190901122737/https://nolisoli.ph/63148/sta-cruz-bldg-escolta-csanjose-20190603/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەندێک لەم شوێنانە ڕزگار کران دوای دەستێوەردانی ئاژانسە کەلتوورییە حکوومییەکان و گرووپەکانی داکۆکیکار لە کەلەپوور.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rola |یەکەم=Alyssa |سەردێڕ=Rizal Memorial saved from demolition by NHCP |ئیش=Rappler |ناونیشان=https://www.rappler.com/sports/167602-rizal-complex-saved-from-demolition/}}</ref> لە ئایاری ٢٠١٩دا، ئێسترادا ڕایگەیاند کە مانیلا قەرزی لەسەر نەماوە؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Estrada declares Manila City government "debt-free" after paying off GSIS arrears |ئیش=Manila Bulletin |ناونیشان=https://news.mb.com.ph/2019/05/10/estrada-declares-manila-city-government-debt-free-after-paying-off-gsis-arrears |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190901122739/https://news.mb.com.ph/2019/05/10/estrada-declares-manila-city-government-debt-free-after-paying-off-gsis-arrears/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڵام دوو مانگ دواتر، کۆمیسیۆنی وردبینی ڕایگەیاند کە مانیلا بڕی {{Philippine peso|4.4&nbsp;billion}} قەرزی لەسەرە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tomacruz |یەکەم=Sofia |سەردێڕ=Erap leaves Manila in debt by P4.4&nbsp;billion – COA |ئیش=Rappler |ناونیشان=https://www.rappler.com/philippines/234903-erap-leaves-manila-in-debt-audit-report-2018/}}</ref> ئێسترادا، کە ھەوڵی دەدا بۆ سێیەم و کۆتا خولی خۆی دووبارە ھەڵبژێردرێتەوە، لە ھەڵبژاردنە لۆکاڵییەکانی ٢٠١٩دا دۆڕا بە ئیسکۆ مۆرێنۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Modesto |یەکەم=Catherine A. |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Isko Moreno is new Manila mayor, defeats "Goliaths" in politics |ئیش=The Manila Times |ناونیشان=https://www.manilatimes.net/isko-moreno-is-new-manila-mayor-defeats-goliaths-in-politics/554524/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Esguerra |یەکەم=Christian V. |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Ex-scavenger beats ex-president: Moreno in, Estrada out as Manila mayor |ئیش=ABS-CBN News |ناونیشان=https://www.abs-cbn.com/news/05/14/19/ex-scavenger-beats-ex-president-moreno-in-estrada-out-as-manila-mayor |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> مۆرێنۆ وەک جێگری سەرۆکی شارەوانی لەژێر دەسەڵاتی ھەردوو لیم و ئێسترادادا کاری کردبوو. دۆڕانی ئێسترادا وەک کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی ئەوان وەک خێزانێکی سیاسی بینرا، کە ئەندامەکانی تری خێزانەکەشی بۆ پۆستە نیشتمانی و لۆکاڵییەکان کاندید کرابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Maru |یەکەم=Davinci |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=End of an era for Estrada-Ejercito political clan? |ئیش=ABS-CBN News |ناونیشان=https://www.abs-cbn.com/news/05/14/19/end-of-an-era-for-estrada-ejercito-political-clan |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> دوای دەستبەکاربوونی، مۆرێنۆ دەستی کرد بە ھەڵمەتێکی سەرتاسەری شار بۆ پاککردنەوەی فرۆشیارە نایاساییەکان، فەرمانێکی جێبەجێکردنی واژۆ کرد بۆ برەودان بە حوکمڕانییەکی کراوە، و بەڵێنی دا کە بەرتیلدان و گەندەڵی لە شارەکەدا ڕابگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Cabico |یەکەم=Gaea Katreena |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Recto: Isko's efforts to fix Manila show charter change not sole solution |ئیش=The Philippine Star |ناونیشان=https://www.philstar.com/headlines/2019/07/10/1933604/recto-iskos-efforts-fix-manila-show-charter-change-not-sole-solution |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> لە سەردەمی بەڕێوەبەرایەتییەکەیدا، چەندین یاسای ناوخۆیی واژۆ کران، کە ئیمتیازات و مافی زیاتریان دەدا بە کەسانی بەتەمەنی مانیلا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Perks and privileges for Manila senior citizens |ئیش=BusinessMirror |ناونیشان=https://businessmirror.com.ph/2019/09/28/perks-and-privileges-for-manila-senior-citizens/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> و دەرماڵەی مانگانەیان بۆ خوێندکارانی پۆلی ١٢ی مانیلەنیۆ لە ھەموو قوتابخانە گشتییەکانی شارەکەدا بڕییەوە، بە خوێندکارانی زانکۆی مانیلا و زانکۆی شاری مانیلاشەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Moreno signs ordinance granting monthly allowance for qualified PLM, UdM students |ئیش=CNN Philippines |ناونیشان=https://cnnphilippines.com/news/2019/7/31/PLM-UdM-monthly-allowance-students-Isko-Moreno.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200322150025/https://cnnphilippines.com/news/2019/7/31/PLM-UdM-monthly-allowance-students-Isko-Moreno.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Students of PLM, UdM start receiving P1,000 allowance from Manila gov't |newspaper=Philippine Daily Inquirer |ناونیشان=https://newsinfo.inquirer.net/1220834/students-of-plm-udm-start-receiving-p1000-allowance-from-manila-govt |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> لە ٢٠٢٢دا، گۆڤاری تایم ئاوت مانیلای لە پلەی ٣٤ەمی لیستی باشترین ٥٣ شاری جیھاندا دانا، و بە "ناوەندێکی کەم نرخێندراو بۆ ھونەر و کەلتوور، لەگەڵ دابوونەریت و خواردنی تایبەتی خۆیدا" وەسفی کرد. ھەروەھا مانیلا وەک سێیەم شاری خۆڕاگر و کەمترین بێڕێزی لێکراو لە پێوەرەکانی ئەو ساڵەدا دەنگی پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=The 53 best cities in the world in 2022 |ئیش=[[Time Out (magazine)|Time Out]] |ناونیشان= https://www.timeout.com/things-to-do/best-cities-in-the-world |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Manila adjudged as one of world's best cities |ئیش=Philippine News Agency |ناونیشان= https://www.pna.gov.ph/articles/1178873 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> لە ٢٠٢٣دا، ماڵپەڕی گەڕانی Crossword Solm بە بەکارھێنانی تاگکردنی جوگرافیی ئینتەرنێت، دەریخست کە مانیلا خۆشەویستترین پایتەختی جیھانە.<ref name="MostLoving">[https://www.philstar.com/nation/2023/02/09/2243581/manila-named-worlds-most-loving-capital-city Manila named world's 'most loving capital city'] By Marc Jayson Cayabyab</ref> [[File:Roxas Boulevard Ermita-Malate top view MH (Manila; 07-20-2024).jpg|thumb|دیمەنی مانیلا بە درێژایی بۆلیڤاری ڕۆخاس لە ٢٠٢٣]]لە ئابی ٢٠٢٣دا، سەرۆک بۆنگبۆنگ مارکۆس ھەموو پڕۆژەکانی وەرگرتنەوەی زەوی لە کەنداوی مانیلا ھەڵپەسارد، بە پڕۆژەکانی ناو شاری مانیلاشەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Marcos suspends all Manila Bay reclamation projects under review |ئیش=PhilStar Global |ناونیشان=https://www.philstar.com/headlines/2023/08/11/2287772/marcos-suspends-all-manila-bay-reclamation-projects-under-review |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> بەڵام، شارەکە ھیچ تێبینییەکی نییە و ئامادەیە پڕۆژە ھەڵپەسێردراوەکانی وەرگرتنەوەی زەوی جێبەجێ بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Manila wants to pursue bay reclamation activities |ئیش=PhilStar Global |ناونیشان=https://www.cnnphilippines.com/news/2023/11/23/Manila-bay-reclamation.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231126135220/https://www.cnnphilippines.com/news/2023/11/23/Manila-bay-reclamation.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٠٢٤دا، مانیلا، وەک شوێنی حوکمڕانی نەتەوەیی، شاھیدی دەستپێکردنی چوارەمین پلانی مافەکانی مرۆڤی فلیپین بوو، کە ئامانجی بەرەوپێشبردنی دادپەروەریی کۆمەڵایەتی، گشتگیربوون، و پاراستنی مافەکانی مرۆڤ بوو لەگەڵ ستانداردە نێودەوڵەتییەکاندا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pecson & Rebanal |یەکەم=J. & M. |سەردێڕ=2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President |ناونیشان=https://psa.gov.ph/statistics/population-and-housing/node/164786}}</ref> == جوگرافیا == [[File:Manila Bay Sunset (2).JPG|thumb|left|خۆرئاوابوون لە کەنداوی مانیلا]] [[File:Manila_Bay_beach_(Roxas_Boulevard,_Manila;_09-19-2020)_wiki.jpg|thumb|کەنار دەریای دۆلۆمایتی مانیلا لە کاتی ڕۆژی نێودەوڵەتیی پاککردنەوەی کەناراوەکان لە ئەیلوولی ٢٠٢٠]]شاری مانیلا دەکەوێتە سەر کەناری ڕۆژھەڵاتی کەنداوی مانیلا، لە کەناری ڕۆژاوای لوزۆن، کە {{convert|1300|km|abbr=on}} لە خاکی سەرەکی ئاسیاوە دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Geography of Manila |ناونیشان=http://geography.howstuffworks.com/asia/geography-of-manila.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140202210542/http://geography.howstuffworks.com/asia/geography-of-manila.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[HowStuffWorks]]}}</ref> ئەو بەندەرە پارێزراوەی کە مانیلای لەسەرە بە باشترین بەندەر لە ئاسیادا دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Environment – Manila |ناونیشان=http://www.city-data.com/world-cities/Manila-Environment.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=City-Data}}</ref> ڕووباری پاسیگ بە ناوەڕاستی شارەکەدا تێدەپەڕێت، و دابەشی دەکات بۆ باکوور و باشوور.<ref name="arearef1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area |ناونیشان=http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160624134051/http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]]}}</ref><ref name="arearef2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Enhancing Risk Analysis Capacities for Flood, Tropical Cyclone Severe Wind and Earthquake for the Greater Metro Manila Area Component 5 – Earthquake Risk Analysis |ناونیشان=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] and [[Geoscience Australia]]}}</ref> ڕێژەی لێژیی گشتیی ناوچە ناوەندییە ئاوەدانەکانی شارەکە تا ڕادەیەک گونجاوە لەگەڵ تەختییە سروشتییەکەی جوگرافیا سروشتییەکەیدا، و بەگشتی تەنھا جیاوازییەکی کەم نیشان دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Guidelines for Settlement Planning In Areas Prone To Flood Disasters |بڵاوکەرەوە=UN-HABITAT |ژپنک=٩٧٨-٩٢-١-١٣١٢٩٦-٦|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=٤pqbzhoUVJwC&pg=PA٧٧ ٧٧]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4pqbzhoUVJwC |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> نزیکەی ھەموو مانیلا لەسەر نیشتووە ئالۆڤیاڵییەکانی پێش مێژوو نیشتەجێیە کە بەھۆی ئاوەکانی ڕووباری پاسیگەوە دروستبوون و لەسەر ئەو زەوییانە کە لە کەنداوی مانیلا وەرگیراونەتەوە. خاکی مانیلا بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن مرۆڤەوە دەستکاری کراوە؛ لە سەرەتا بۆ ناوەڕاستی سەدەی بیستەمەوە بڕێکی زۆر لە وەرگرتنەوەی زەوی بە درێژایی کەناراوەکان ئەنجامدراوە. ھەندێک لە گۆڕانکارییە سروشتییەکانی شارەکە لە تۆپۆگرافیادا تەخت کراون. تا ساڵی ٢٠١٣، مانیلا ڕووبەری گشتییەکەی {{Convert|42.88|km2|sqmi|abbr=out|sp=us}} بوو.<ref name="arearef1" /><ref name="arearef2" /> لە ساڵی ٢٠١٧دا، حکوومەتی شارەکە پێنج پڕۆژەی وەرگرتنەوەی زەویی پەسەند کرد؛ کەنداوی مانیلا–شاری مرواری (کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیی کەنداوی نوێی مانیلا) ({{convert|407.43|ha|acre|abbr=out}})، شاری خۆر ({{convert|148|ha|acre|abbr=out}})، فراوانکردنی سەنتەری بەندەری مانیلا ({{convert|50|ha|acre|abbr=out}})، شاری کەناراوی مانیلا ({{convert|318|ha|acre|abbr=out}})،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Cabuenas, Jon Viktor D. |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Waterfront Manila to develop man-made island in Manila Bay |ئیش=GMA News |بڵاوکەرەوە=GMA Network |ناونیشان=http://www.gmanetwork.com/news/money/companies/630989/waterfront-manila-to-develop-man-made-island-in-manila-bay/story/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> و ئاسۆی مانیلا ({{convert|419|ha|acre|abbr=out}}). لەم پێنج پڕۆژە پلابۆداڕێژراوە، تەنھا ئاسۆی مانیلا لەلایەن دەسەڵاتی وەرگرتنەوەی زەویی فلیپینەوە پەسەند کرا لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٩دا و بڕیار بوو لە ٢٠٢١دا دەست بە دروستکردنی بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=4 Manila Bay reclamation projects get greenlight as gov't dispels flooding fears |ناونیشان=https://www.abs-cbn.com/news/12/12/19/4-manila-bay-reclamation-projects-get-greenlight-as-govt-dispel-flooding-fears |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=ABS-CBN News}}</ref> پڕۆژەیەکی تری وەرگرتنەوەی زەوی ئەگەری ھەیە جێبەجێ بکرێت و کاتێک دروست دەکرێت، پڕۆژەکانی نیشتەجێکردنەوەی ناو شار لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Talabong, Rambo |ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Manila to relocate 7,000 families in esteros |ئیش=Rappler |ناونیشان=https://www.rappler.com/philippines/169626-manila-housing-project-families-esteros/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> چالاکوانانی ژینگە و کڵێسای کاسۆلیک لە فلیپین ڕەخنەیان لە پڕۆژەکانی وەرگرتنەوەی زەوی گرتووە، و دەڵێن کە ئەوان بەردەوام نین و دەبنە ھۆی خستنە مەترسیی کۆمەڵگاکان بۆ لافاو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rambo Talabong |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Estrada approves building 3 islands at Manila Bay for new commercial district |ئیش=Rappler |ناونیشان=https://www.rappler.com/philippines/172156-estrada-reclamation-project-manila-bay-commercial-district/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=See, Aie Balagtas |ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Erap OKs fourth reclamation project in Manila Bay |newspaper=Philippine Daily Inquirer |ناونیشان=http://newsinfo.inquirer.net/903263/erap-oks-fourth-reclamation-project-on-manila-bay |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> ھاوکات لەگەڵ پڕۆژە پلانبۆداڕێژراوەکانی وەرگرتنەوەی زەویدا، فلیپین و ھۆڵەندا ڕێککەوتن لەسەر ھاوکارییەک بۆ نەخشەڕێگای گەشەپێدانی بەردەوامی کەنداوی مانیلا بە بڕی ₱250 ملیۆن بۆ چاودێریکردنی بڕیارەکانی داھاتوو لەسەر پڕۆژەکانی کەنداوی مانیلا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Philippines, Netherlands Sign MOU on Manila Bay Development |ناونیشان=http://www.neda.gov.ph/2018/01/22/philippines-netherlands-sign-mou-on-manila-bay-development/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[National Economic and Development Authority]]}}{{Dead link|date=September 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === بارانگای و ناوچەکان === [[File:Ph fil congress districts manila.png|thumb|upright=1.15|مانیلا بەسەر شەش ناوچەی کۆنگرێسدا دابەشکراوە.]] [[File:Ph fil manila districts.png|thumb|upright=1.15|نەخشەی ناوچەکانی مانیلا کە شازدە ناوچەکەی نیشان دەدات]] مانیلا لە ٨٩٧ بارانگای پێکدێت،<ref name="MNLLN">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2015 Annual Financial Reports for Local Government Units (Volume III) |ناونیشان=http://www.coa.gov.ph/local-government-units-lgus/category/6072-2015 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161201200852/http://www.coa.gov.ph/local-government-units-lgus/category/6072-2015 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Commission on Audit (Philippines)|Commission on Audit]]}}</ref> کە بۆ ئاسانکاری ئاماری دابەشکراون بۆ ١٠٠ زۆن. مانیلا زۆرترین ژمارەی بارانگای ھەیە لە ھەموو گەورەشارەکانی فلیپیندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Santos |یەکەم=Reynaldo Jr. |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Barangay in numbers |ئیش=Rappler |ناونیشان=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/42084-barangay-in-numbers/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> بەھۆی شکستی ئەنجامدانی گشتپرسییەکەوە، ھەوڵەکان بۆ کەمکردنەوەی ژمارەکەیان سەرکەوتوو نەبوون سەرەڕای یاسای لۆکاڵی—یاسای ٧٩٠٧، کە لە ٢٣ی نیسانی ١٩٩٦ پەسەند کرا—کە ژمارەکەی لە ٨٩٦ بۆ ١٥٠ کەم دەکردەوە لە ڕێگەی یەکخستنی بارانگایە ھەبووەکانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Macairan |یەکەم=Evelyn |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Manila councilor wants fewer barangays |ئیش=The Philippine Star |ناونیشان=http://www.philstar.com/metro/13006/manila-councilor-wants-fewer-barangays |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> * '''{{بنز|ناوچەی کۆنگرێسی ١ی مانیلا|en|Manila's 1st congressional district|lt=ناوچەی یەکەم}}''' (دانیشتووانی ٢٠٢٠: ٤٤١,٢٨٢)<ref name="PSAGovPH-2020Legislative">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TABLE 1 Population of Legislative Districts by Province and Selected Highly Urbanized/ Component City: 2020 |ناونیشان=https://psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/ird/specialrelease/2_Table%201%20Population%20of%20Legislative%20Districts%20by%20Province%20and%20Selected%20HUC_Component%20City%20Web%20Final-signed.pdf |وێبگە=[[Philippine Statistics Authority]] |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220205112812/https://psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/ird/specialrelease/2_Table%201%20Population%20of%20Legislative%20Districts%20by%20Province%20and%20Selected%20HUC_Component%20City%20Web%20Final-signed.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> بەشی ڕۆژاوای تۆندۆ دەگرێتەوە و لە ١٣٦ بارانگای پێکدێت. چڕترین ناوچەی کۆنگرێسە لە ڕووی دانیشتووانەوە و ھەروەھا بە '''تۆندۆ یەکەم''' ناسراوە. ناوچەکە یەکێک لە گەورەترین کۆمەڵگە ھەژارنشینەکانی شارەکانی تێدایە؛ شاخی دوکەڵاوی لە دوورگەی بالوت سەردەمانێک وەک گەورەترین زبڵدانی وڵاتەکە ناسرابوو کە ھەزاران خەڵکی ھەژار لە ناوچە کوخنشینەکاندا تێیدا دەژیان. دوای داخستنی زبڵدانەکە لە ساڵی ١٩٩٥، خانووی مامناوەند لەسەر شوێنەکە دروست کرا. ئەم ناوچەیە ھەروەھا سەنتەری بەندەری باکووری مانیلا، بەندەری باکووری مانیلا، و تێرمیناڵی نێودەوڵەتیی کۆنتێنەری مانیلای سەر بە بەندەری مانیلا لەخۆدەگرێت. ناوچەی یەکەم ھەروەھا سنوورەکانی مانیلا لەگەڵ ناڤۆتاس و بەشێک لە ئێکسکلاڤی باشووری کالۆئۆکان دەگرێتەوە. * '''{{بنز|ناوچەی کۆنگرێسی ٢ی مانیلا|en|Manila's 2nd congressional district|lt=ناوچەی دووەم}}''' (دانیشتووانی ٢٠٢٠: ٢١٢,٩٣٨)<ref name="PSAGovPH-2020Legislative" /> بەشی ڕۆژھەڵاتی تۆندۆ دەگرێتەوە و ١٢٢ بارانگای لەخۆدەگرێت. ھەروەھا پێی دەوترێت '''تۆندۆ دووەم'''. گاگالانگین، شوێنێکی دیار لە تۆندۆ، و دیڤیسۆریا، ناوچەیەکی بەناوبانگی بازاڕکردن و شوێنی وێستگەی سەرەکی تێرمیناڵی ھێڵی ئاسنی نیشتمانی فلیپین، لەخۆدەگرێت. ناوچەی دووەم ھەروەھا بەشەکەی تری سنووری مانیلا لەگەڵ کالۆئۆکان دەگرێتەوە. * '''{{بنز|ناوچەی کۆنگرێسی ٣ی مانیلا|en|Manila's 3rd congressional district|lt=ناوچەی سێیەم}}''' (دانیشتووانی ٢٠٢٠: ٢٢٠,٠٢٩)<ref name="PSAGovPH-2020Legislative" /> بینۆندۆ، کیاپۆ، سان نیکۆلاس و سانتا کروز دەگرێتەوە. ١٢٣ بارانگای لەخۆدەگرێت و "ناوەندی شاری مانیلا"، ناوچە مێژووییە بازرگانییەکەی شارەکە، و کۆنترین چایناتاون لە جیھاندا دەگرێتەوە. ناوچەی سێیەم ھەروەھا بەشێک لە سنووری مانیلا لەگەڵ کێزۆن سیتی دەگرێتەوە. * '''{{بنز|ناوچەی کۆنگرێسی ٤ی مانیلا|en|Manila's 4th congressional district|lt=ناوچەی چوارەم}}''' (دانیشتووانی ٢٠٢٠: ٢٧٧,٠١٣)<ref name="PSAGovPH-2020Legislative" /> سامپالۆک و ھەندێک بەشی سانتا مێسا دەگرێتەوە. ١٩٢ بارانگای لەخۆدەگرێت و چەندین کۆلێژ و زانکۆی تێدایە، کە بە درێژایی "قایشی زانکۆیی" شارەکە ھەڵکەوتوون، کە ناوچەیەکی لاوەکییە (de facto). لێرەدا زانکۆی سانتۆ تۆماس ھەیە، کۆنترین زانکۆی ماوە لە ئاسیادا، کە لە ساڵی ١٦١١ دامەزراوە. دامەزراوەکە ماڵی لایەنی کەم ٣٠ پیرۆزکراوی کاسۆلیکی بووە.<ref name="UnendingGrace">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pintakasiph.wordpress.com/2021/11/06/the-fruits-of-unending-grace-the-martyrs-of-university-of-santo-tomas/|سەردێڕ=Heralds of Unending Grace – The Martyrs of University of Santo Tomas|یەکەم=Ang|دوایین=Tagapagtala|ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref name="TopUnis">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.topuniversities.com/university-rankings-articles/world-university-rankings/which-university-has-most-saints|سەردێڕ=Which University Has Most Saints?|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Top Universities}}</ref> ناوچەی چوارەم ھەروەھا بەشێک لە سنوورەکانی مانیلا لەگەڵ کێزۆن سیتی و سان خوان دەگرێتەوە. * '''{{بنز|ناوچەی کۆنگرێسی ٥ی مانیلا|en|Manila's 5th congressional district|lt=ناوچەی پێنجەم}}''' (دانیشتووانی ٢٠٢٠: ٣٩٥,٠٦٥)<ref name="PSAGovPH-2020Legislative" /> ئێرمیتا، مالاتێ، ناوچەی بەندەر، ئینترامورۆس، سان ئەندرێس بوکید، و بەشێک لە پاکۆ دەگرێتەوە. لە ١٨٤ بارانگای پێکدێت و ھۆڵی شاری مانیلا، پارکی ڕیزال، شاری قەڵاداری مێژوویی، شانبەشانی کاتێدراڵی مانیلا و کڵێسای سان ئۆگستین، کە شوێنەوارێکی کەلەپووری جیھانیی یونسکۆیە، لەخۆدەگرێت. ناوچەی پێنجەم ھەروەھا بەشێک لە سنوورەکانی مانیلا لەگەڵ ماکاتی و پاسای دەگرێتەوە. ئەم ناوچەیە ھەروەھا گۆڕستانی باشووری مانیلا لەخۆدەگرێت، کە ئێکسکلاڤێکە بە ماکاتی سیتی دەورەدراوە. * '''{{بنز|ناوچەی کۆنگرێسی ٦ی مانیلا|en|Manila's 6th congressional district|lt=ناوچەی شەشەم}}''' (دانیشتووانی ٢٠٢٠: ٣٠٠,١٨٦)<ref name="PSAGovPH-2020Legislative" /> پانداکان، سان میگێل، سانتا ئانا، سانتا مێسا، و بەشەکەی تری پاکۆ دەگرێتەوە. ١٣٩ بارانگای لەخۆدەگرێت و کۆشکی مالاکانیانگ دەگرێتەوە، کە شوێنی نیشتەجێبوون و کارکردنی سەرۆکی فلیپینە. ناوچەی سانتا ئانا بە کڵێساکەی سانتا ئانا کە ھی سەدەی ١٨ھەمە و خانووە مێژووییە باوباپیرانییەکانی ناسراوە. ناوچەی شەشەم ھەروەھا بەشەکانی تری سنوورەکانی مانیلا لەگەڵ کێزۆن سیتی، سان خوان، ماکاتی و پاسای دەگرێتەوە. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:right; margin-top:1rem; font-size:90%;" |- ! scope="col" style="border-bottom:none;" | ناوی ناوچە ! scope="col" style="border-bottom:none;" | ژمارەی<br />ناوچەی<br />یاسادانان ! scope="col" colspan=2 | ڕووبەر ! scope="col" style="border-bottom:none;" | دانیشتووان<br />(٢٠٢٠)<ref name="PSAGovPH-NCR-2020">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NCR by barangay |ناونیشان=https://psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/ird/pressrelease/NCR.xlsx |وێبگە=[[Philippine Statistics Authority]] |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210707121356/https://psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/ird/pressrelease/NCR.xlsx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> ! scope="col" colspan=2 | چڕی ! scope="col" style="border-bottom:none;" | بارانگای |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" | {{abbr|km²|area in square kilometers}} ! scope="col" | {{abbr|sq mi|area in square miles}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" | {{abbr|/km²|density per square kilometer}} ! scope="col" | {{abbr|/sq mi|density per square mile}} ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" | {{بنز|بینۆندۆ|en|Binondo}} | 3 | {{convert|0.6611|km2|abbr=values|disp=table}} | 20,491 | {{convert|{{sigfig|20491/0.6611|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 10 |- ! scope="row" | {{بنز|ئێرمیتا|en|Ermita}} | 5 | {{convert|1.5891|km2|abbr=values|disp=table}} | 19,189 | {{convert|{{sigfig|19189/1.5891|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 13 |- ! scope="row" | {{بنز|ئینترامورۆس|en|Intramuros}} | 5 | {{convert|0.6726|km2|abbr=values|disp=table}} | 6,103 | {{convert|{{sigfig|6103/0.6726|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 5 |- ! scope="row" | {{بنز|مالاتێ|en|Malate, Manila|lt=مالاتێ}} | 5 | {{convert|2.5958|km2|abbr=values|disp=table}} | 99,257 | {{convert|{{sigfig|99257/2.5958|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 57 |- ! scope="row" | {{بنز|پاکۆ|en|Paco, Manila|lt=پاکۆ}} | 5 & 6 | {{convert|2.7869|km2|abbr=values|disp=table}} | 79,839 | {{convert|{{sigfig|79839/2.7869|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 43 |- ! scope="row" | {{بنز|پانداکان|en|Pandacan}} | 6 | {{convert|1.66|km2|abbr=values|disp=table}} | 84,769 | {{convert|{{sigfig|84769/1.66|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 38 |- ! scope="row" | {{بنز|ناوچەی بەندەر، مانیلا|en|Port Area, Manila|lt=ناوچەی بەندەر}} | 5 | {{convert|3.1528|km2|abbr=values|disp=table}} | 72,605 | {{convert|{{sigfig|72605/3.1528|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 5 |- ! scope="row" | {{بنز|کیاپۆ|en|Quiapo, Manila|lt=کیاپۆ}} | 3 | {{convert|0.8469|km2|abbr=values|disp=table}} | 29,846 | {{convert|{{sigfig|29846/0.8469|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 16 |- ! scope="row" | {{بنز|سامپالۆک|en|Sampaloc, Manila|lt=سامپالۆک}} | 4 | {{convert|5.1371|km2|abbr=values|disp=table}} | 388,305 | {{convert|{{sigfig|388305/5.1371|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 192 |- ! scope="row" | {{بنز|سان ئەندرێس|en|San Andres, Manila|lt=سان ئەندرێس}} | 5 | {{convert|1.6802|km2|abbr=values|disp=table}} | 133,727 | 80,000 || 210,000 | style="text-align:center;" | 65 |- ! scope="row" | {{بنز|سان میگێل|en|San Miguel, Manila|lt=سان میگێل}} | 6 | {{convert|0.9137|km2|abbr=values|disp=table}} | 18,599 | {{convert|{{sigfig|18599/0.9137|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 12 |- ! scope="row" | {{بنز|سان نیکۆلاس|en|San Nicolas, Manila|lt=سان نیکۆلاس}} | 3 | {{convert|1.6385|km2|abbr=values|disp=table}} | 42,957 | {{convert|{{sigfig|42957/1.6385|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 15 |- ! scope="row" | {{بنز|سانتا ئانا|en|Santa Ana, Manila|lt=سانتا ئانا}} | 6 | {{convert|1.6942|km2|abbr=values|disp=table}} | 203,598 | {{convert|{{sigfig|203598/1.6942|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 34 |- ! scope="row" | {{بنز|سانتا کروز|en|Santa Cruz, Manila|lt=سانتا کروز}} | 3 | {{convert|3.0901|km2|abbr=values|disp=table}} | 126,735 | {{convert|{{sigfig|126735/3.0901|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 82 |- ! scope="row" | {{بنز|سانتا مێسا|en|Santa Mesa}} | 6 | {{convert|2.6101|km2|abbr=values|disp=table}} | 111,292 | 43,000 || 110,000 | style="text-align:center;" | 51 |- ! scope="row" | {{بنز|تۆندۆ|en|Tondo, Manila|lt=تۆندۆ}} | 1 & 2 | {{convert|8.6513|km2|abbr=values|disp=table}} | 654,220 | {{convert|{{sigfig|654220/8.6513|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 259 |- class="sortbottom" | colspan="8" | ;تێبینییەکان {{notelist-lr|refs= }} |} === ئاووھەوا === [[File:Climate-Manila (Philippines).svg|thumb|upright=1.2|پلەی گەرما و دابارینی ساڵانەی مانیلا]] بەپێی سیستەمی {{بنز|پۆلێنکردنی ئاووھەوای کۆپن|en|Köppen climate classification|lt=کۆپن}}، مانیلا ئاووھەوایەکی مۆنسوونی خولگەیی (Köppen ''Am'') ھەیە، کە زۆر نزیکە لە ئاووھەوای ساڤانای خولگەیی (Köppen ''Aw''). لەگەڵ تەواوی فلیپیندا، مانیلا بە تەواوی دەکەوێتە ناوچەی خولگەییەوە. نزیکییەکەی لە ھێڵی کەمەرەییەوە بەو واتایە دێت کە پلەکانی گەرما بە درێژایی ساڵ بەرزن بەتایبەتی لە کاتی ڕۆژدا، کە دەگمەنە لە خوار {{convert|19|°C|°F|1}} یان لە سەرووی {{convert|38|°C|°F|1}}ەوە بن. ئەوپەڕی پلەی گەرما لە نێوان {{convert|14.5|°C|°F}} لە ١١ی کانوونی دووەمی ١٩١٤،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Temperatures drop further in Baguio, MM |ئیش=The Philippine Star |ناونیشان=http://www.philstar.com:8080/nation/2014/01/01/1273885/temperatures-drop-further-baguio-mm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141025102904/http://www.philstar.com:8080/nation/2014/01/01/1273885/temperatures-drop-further-baguio-mm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> تا {{convert|38.6|°C|°F}} لە ٧ی ئایاری ١٩١٥ تۆمار کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Metro Manila temperature soars to 36.2C |ئیش=ABS-CBN News |ناونیشان=http://www.abs-cbnnews.com/nation/metro-manila/05/08/14/metro-manila-temperature-soars-362c |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141226173857/http://www.abs-cbnnews.com/nation/metro-manila/05/08/14/metro-manila-temperature-soars-362c |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئاستی شێ بە درێژایی ساڵ بەزۆری زۆر بەرزە، ئەمەش وا دەکات کە ھەواکە گەرمتر بێت لە پلەی گەرمای ڕاستەقینەی خۆی. مانیلا وەرزی وشکی جیاوازی ھەیە کە لە کۆتایی کانوونی یەکەمەوە دەست پێدەکات تا سەرەتای نیسان. وەرزی باراناوییەکی تا ڕادەیەک درێژتر ماوەکەی تری ساڵ دەگرێتەوە، بە پلەی گەرمای ڕۆژانەی کەمێک فێنکتر و پلەی گەرمای شەوانەی کەمێک گەرمتر. لە وەرزی باراناویدا، دەگمەنە کە باران بە درێژایی ڕۆژ ببارێت، بەڵام بڕی بارانبارین زۆر زۆرە بۆ ماوەیەکی کورت. زۆربەی کات گەردەلوولەکان لە مانگی حوزەیرانەوە بۆ ئەیلوول ڕوودەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manila |ناونیشان=http://jeepneyguide.com/manila/travel-guide |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Jeepneyguide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160822140435/http://jeepneyguide.com/manila/travel-guide |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{Weather box | location = ناوچەی بەندەر، مانیلا (١٩٩١-٢٠٢٠ ئاسایی، زۆرترینەکان ١٨٨٥-٢٠٢٤) | metric first = Yes | single line = Yes | temperature colour = | Jan record high C = 36.5 | Feb record high C = 35.6 | Mar record high C = 36.8 | Apr record high C = 38.8 | May record high C = 38.6 | Jun record high C = 37.6 | Jul record high C = 37.0 | Aug record high C = 36.2 | Sep record high C = 35.3 | Oct record high C = 35.8 | Nov record high C = 35.6 | Dec record high C = 34.6 | year record high C = 38.8 | Jan high C = 29.9 | Feb high C = 30.7 | Mar high C = 32.1 | Apr high C = 33.8 | May high C = 33.6 | Jun high C = 32.8 | Jul high C = 31.5 | Aug high C = 31.0 | Sep high C = 31.2 | Oct high C = 31.4 | Nov high C = 31.3 | Dec high C = 30.3 | year high C = 31.6 | Jan mean C = 26.9 | Feb mean C = 27.5 | Mar mean C = 28.7 | Apr mean C = 30.3 | May mean C = 30.3 | Jun mean C = 29.7 | Jul mean C = 28.7 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 28.4 | Oct mean C = 28.6 | Nov mean C = 28.3 | Dec mean C = 27.4 | year mean C = 28.6 | Jan low C = 23.9 | Feb low C = 24.3 | Mar low C = 25.3 | Apr low C = 26.7 | May low C = 27.0 | Jun low C = 26.5 | Jul low C = 25.9 | Aug low C = 25.9 | Sep low C = 25.7 | Oct low C = 25.7 | Nov low C = 25.3 | Dec low C = 24.6 | year low C = 25.6 | Jan record low C = 14.5 | Feb record low C = 15.6 | Mar record low C = 16.2 | Apr record low C = 17.2 | May record low C = 20.0 | Jun record low C = 20.1 | Jul record low C = 19.4 | Aug record low C = 18.0 | Sep record low C = 20.2 | Oct record low C = 19.5 | Nov record low C = 16.8 | Dec record low C = 15.7 | year record low C = 14.5 | rain colour = green | Jan rain mm = 19.4 | Feb rain mm = 21.9 | Mar rain mm = 21.8 | Apr rain mm = 23.4 | May rain mm = 159.1 | Jun rain mm = 253.3 | Jul rain mm = 432.3 | Aug rain mm = 476.1 | Sep rain mm = 396.4 | Oct rain mm = 220.6 | Nov rain mm = 119.9 | Dec rain mm = 98.5 | year rain mm = 2242.7 | unit rain days = 1.0 mm | Jan rain days = 4 | Feb rain days = 3 | Mar rain days = 3 | Apr rain days = 3 | May rain days = 9 | Jun rain days = 14 | Jul rain days = 19 | Aug rain days = 19 | Sep rain days = 18 | Oct rain days = 14 | Nov rain days = 10 | Dec rain days = 8 | year rain days = 124 | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 70 | Mar humidity = 67 | Apr humidity = 66 | May humidity = 72 | Jun humidity = 76 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 82 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 77 | Nov humidity = 75 | Dec humidity = 75 | year humidity = 74 | Jan sun = 177 | Feb sun = 198 | Mar sun = 226 | Apr sun = 258 | May sun = 223 | Jun sun = 162 | Jul sun = 133 | Aug sun = 133 | Sep sun = 132 | Oct sun = 158 | Nov sun = 153 | Dec sun = 152 | year sun = 2105 | source 1 = {{بنز|دەزگای کەشناسی، جیۆفیزیکی و گەردوونناسیی فلیپین|en|Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration|lt=PAGASA}}<ref name="PAGASAnormals"> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Port Area Manila (MCO) Climatological Normal Values 1991–2020 |ناونیشان=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/pagasaweb/files/cad/CLIMATOLOGICAL%20NORMALS%20(1991-2020)/PORT%20AREA.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220302064412/https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/pagasaweb/files/cad/CLIMATOLOGICAL%20NORMALS%20(1991-2020)/PORT%20AREA.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration}}</ref><ref name="PAGASAextremes"> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Port Area (MCO) Manila Climatological Extremes |ناونیشان=https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/pagasaweb/files/cad/CLIMATOLOGICAL%20EXTREMES%20(as%20of%202020)/Port%20Area.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220307194050/https://pubfiles.pagasa.dost.gov.ph/pagasaweb/files/cad/CLIMATOLOGICAL%20EXTREMES%20(as%20of%202020)/Port%20Area.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration}} </ref> | source 2 = {{بنز|پەیمانگای کەشناسیی دانیمارک|en|Danish Meteorological Institute|lt=پەیمانگای کەشناسیی دانیمارکی}} (خۆر، ١٩٣١-١٩٦٠)<ref name="DMI"> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Cappelen |یەکەم١=John |دوایین٢=Jensen |یەکەم٢=Jens |سەردێڕ=Filippinerne – Manila, Luzon |ناونیشان=http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130427173827/http://www.dmi.dk/dmi/tr01-17.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=Climate Data for Selected Stations (1931–1960) |بڵاوکەرەوە=Danish Meteorological Institute |زمان=da}} </ref> | date = December 2014 | source = }} === مەترسییە سروشتییەکان === کۆمپانیای سویس ڕی مانیلای لە ڕیزبەندیی دووەمدا داناوە بۆ مەترسیدارترین پایتەختی جیھان بۆ ژیان، بەھۆی بەرکەوتەی بە مەترسییە سروشتییەکانی وەک بوومەلەرزە، تسۆنامی، گەردەلوول، لافاو و داڕمانی زەوی.<ref name="Philippine Daily Inquirer">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lozada |یەکەم=Bong |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Metro Manila is world's second riskiest capital to live in–poll |newspaper=Philippine Daily Inquirer |ناونیشان=http://newsinfo.inquirer.net/589526/manila-is-worlds-second-riskiest-city-to-live-in-poll |ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> سیستەمی درزی دۆڵی ماریکینای چالاک لە ڕووی بوومەلەرزەییەوە ھەڕەشەی بوومەلەرزەیەکی گەورە دروست دەکات کە پێشبینی دەکرێت گوڕەکەی لە نێوان ٦ و ٧ بێت، و تا ٧.٦یش بڕوات<ref name="MVFSUSGS">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Nelson |یەکەم١=Alan R. |دوایین٢=Personius |یەکەم٢=Stephen F. |دوایین٣=Rimando |یەکەم٣=Rolly E. |دوایین٤=Punongbayan |یەکەم٤=Raymundo S. |دوایین٥=Tungol |یەکەم٥=Norman |دوایین٦=Mirabueno |یەکەم٦=Hannah |دوایین٧=Rasdas |یەکەم٧=Ariel |ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=Multiple Large Earthquakes in the Past 1500 Years on a Fault in Metropolitan Manila, the Philippines |ناونیشان=http://www.bssaonline.org/content/90/1/73.abstract |journal=Bulletin of the Seismological Society of America |بەرگ=٩٠|issue=1 |پەڕە=٨٤|bibcode=2000BuSSA..90...73N |doi=10.1785/0119990002 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170820083908/http://www.bssaonline.org/content/90/1/73.abstract |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ مەترۆ مانیلا و پارێزگاکانی دەوروبەری.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Rimando |یەکەم١=Rolly |دوایین٢=Rolly E. Rimando |دوایین٣=Peter L.K. Knuepfer |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٠٤|سەردێڕ=Neotectonics of the Marikina Valley fault system (MVFS) and tectonic framework of structures in northern and central Luzon, Philippines |journal=Tectonophysics |بەرگ=٤١٥|issue=1–4 |پەڕەکان=١٧–٣٨|bibcode=2006Tectp.415...17R |doi=10.1016/j.tecto.2005.11.009 |ref=Tectonophysics, Volume 415, Issues 1–4, March 27, 2006}}</ref> مانیلا بە چەندین بوومەلەرزەی کوشندەدا تێپەڕیوە، بەتایبەتی ئەوانەی ساڵانی ١٦٤٥ و ١٦٧٧، کە شاری مێژوویی بەرد و خشتیان وێران کرد.<ref name="Earthquake">[http://www2.hull.ac.uk/FASS/pdf/History-Bankoff-fire2.pdf "Fire and Quake in the construction of old Manila"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130203214248/http://www2.hull.ac.uk/fass/pdf/History-Bankoff-fire2.pdf |date=February 3, 2013 }}. The Frequency of Earthquakes in Manila. Retrieved November 22, 2013.</ref> تەلارسازەکان لە ماوەی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا شێوازی بارۆکی بوومەلەرزەیان بەکارھێنا بۆ ئەوەی خۆیان لەگەڵ بوومەلەرزە زۆرەکانی ناوچەکەدا بگونجێنن.<ref name="City">[http://www.aenet.org/manila-expo/page16.htm "The City of God: Churches, Convents and Monasteries"] Discovering Philippines. Retrieved July 6, 2011.</ref> گڕکانی تائالیش کە دەکەوێتە باشووری مانیلا مەترسییەکی ترە لە کاتی تەقینەوەیدا.<ref>Delos Reyes, P. J., et al. (2018). A synthesis and review of historical eruptions at Taal Volcano, Southern Luzon, Philippines. Philippine Journal of Science, 147(2), 291-308.</ref> مانیلا ساڵانە لە نێوان پێنج بۆ حەوت گەردەلوول بەخۆوە دەبینێت.<ref name="AOML FAQ B2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=[[Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory]], Hurricane Research Division |سەردێڕ=Frequently Asked Questions: What are the upcoming tropical cyclone names? |ناونیشان=http://www.aoml.noaa.gov/hrd/tcfaq/B2.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=[[NOAA]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩دا، گەردەلوولی کێتسانا لە فلیپینی دا، کە بووە ھۆی دروستبوونی یەکێک لە خراپترین لافاوەکانی مەترۆ مانیلا و چەندین پارێزگای لوزۆن بە زیانێکی خەمڵێنراو بە بەھای ₱11 ملیار ({{US$|237 ملیۆن}})،<ref name="Ondoy">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Tharoor |یەکەم=Ishaan |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|سەردێڕ=The Manila Floods: Why Wasn't the City Prepared? |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |ناونیشان=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1926646,00.html |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180905035113/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1926646,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Situation Report: Ondoy |ناونیشان=http://210.185.184.53/ndccWeb/images/ndccWeb/ndcc_advisory/TC_ONDOY/ondoy15.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110530012257/http://210.185.184.53/ndccWeb/images/ndccWeb/ndcc_advisory/TC_ONDOY/ondoy15.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٩}}</ref> و بووە ھۆی مردنی ٤٤٨ کەس لە مەترۆ مانیلا بە تەنیا. دوای پاشھاتەکانی گەردەلوولی کێتسانا، شارەکە دەستی کرد بە پاککردنەوەی ڕووبارەکانی و باشترکردنی تۆڕی ئاوەڕۆکەی. === پارکەکان و شوێنە سەوزەکان === [[File:Manila Lawton Ermita Arroceros Forest Park Paths 11.jpg|thumb|پارکی دارستانی ئاررۆسێرۆس بە "دوایین سییەبی مانیلا" دادەنرێت.<ref name="Inquirer">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://opinion.inquirer.net/106588/manilas-last-lung |سەردێڕ=Manila's 'last lung'|ئیش=Inquirer.net|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}</ref>]] {{بنز|مەترۆ مانیلا|en|Metro Manila}} لەناو کۆمەڵێک ژینگەی جیاوازدایە کە بریتین لە دارستانە بەرزەکان، دارستانەکانی مانگرۆڤ، قوڕاوەکان، کەناراوە شنییەکان، مێرگە دەریاییەکان و پەردەی مەرجانی. مەترۆ مانیلا ماڵی پارکە شارییەکان، پارکە سروشتییەکان، گۆڕەپانەکان، ناوچە پارێزراوە سروشتییەکان و باخچەیەکی ڕووەکییە. بەڵام، بەپێی پێوەری شاری سەوزی ئاسیا، لە ساڵی ٢٠٠٧ مانیلا تەنھا تێکڕای {{convert|4.5|sqm|sp=us}} شوێنی سەوزی بۆ ھەر کەسێک تێدا بووە، کە زۆر کەمترە لە تێکڕای پێوەرەکە کە {{convert|39|sqm|sp=us}}ە<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://impact.economist.com/perspectives/sites/default/files/Asian%20GCI%20FINAL.pdf |سەردێڕ=Asian Green City Index |بڵاوکەرەوە=Economist Intelligence Unit, sponsored by Siemens |ساڵ=٢٠١١|شوێن=Munich, Germany |پەڕەکان=٨٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230607060521/https://impact.economist.com/perspectives/sites/default/files/Asian%20GCI%20FINAL.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و لە خوار کەمترین ئاستی پێشنیارکراوی {{بنز|ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|en|World Health Organization}} (WHO)یە کە {{convert|9|sqm|sp=us}}یە بۆ ھەر کەسێک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre |یەکەم=European Commission-Joint Research |سەردێڕ=The Future of Cities |ناونیشان=https://urban.jrc.ec.europa.eu/thefutureofcities/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=European Commission}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://chm.cbd.int/api/v2013/documents/9D0D456A-FAC1-9806-3B90-21B37D4DEE5B/attachments/207967/Public%20Parks%20and%20Open%20Spaces%20-%20A%20Planning%20and%20Development%20Guide.pdf |سەردێڕ=Public Parks and Open Spaces: A Planning & Development Guide |بڵاوکەرەوە=The Alliance for Safe, Sustainable & Resilient Environments (ASSURE) |پەڕەکان=٢–٣}}</ref> پارکی دارستانی ئاررۆسێرۆس پارکێکی سروشتییە بە ڕووبەری {{convert|2.2|ha|adj=on}} کە دەکەوێتە دڵی ناوەندی شاری مانیلا لە کەناری باشووری ڕووباری پاسیگ. وەک "دوایین سییەبی مانیلا" دادەنرێت، پارکەکە بە شێوەیەکی پرۆفیشناڵانە لە ساڵی ١٩٩٣ پلانی بۆ دانراوە بە دارستانە گەشەسەندووە لاوەکییەکەی کە لە ٦١ جۆری جیاوازی دارە ڕەسەنەکان و ٨٠٠٠ ڕووەکی ڕازاوە پێکدێت و ژینگەیەک بۆ نزیکەی ١٠ جۆری جیاوازی باڵندە دابین دەکات.<ref name="phil">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.philstar.com/opinion/274716/arroceros-forest-park-should-be-preserved |سەردێڕ=Arroceros forest park should be preserved |ئیش=The Philippine Star|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}</ref> === پیسبوون === [[File:Manila_downtown_-_Binondo,_Quiapo,_Quezon_Bridge,_Pasig_River,_Arroceros_(close-up)_(Manila)(2018-02-07).jpg|thumb|تەمومژ و دووکەڵ لە ناوچەی کیاپۆ-بینۆندۆ]] پیسبوونی ھەوا لە مانیلا بەھۆی پاشماوەی پیشەسازی و ئۆتۆمۆبێلەکانەوەیە.<ref name="UNcyberbus">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=City Profiles:Manila, Philippines |ناونیشان=https://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100815101306/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=United Nations}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Alave |یەکەم=Kristine L. |ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٠٤|سەردێڕ=Metro Manila Air Polluted Beyond Acceptable Levels |ناونیشان=http://www.cleanairnet.org/caiasia/1412/article-58903.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20051203095144/http://www.cleanairnet.org/caiasia/1412/article-58903.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٤|وێبگە=Clean Air Initiative&nbsp;– Asia |بڵاوکەرەوە=Cleanairnet.org |شوێن=Manila}}</ref> کۆمپانیای سویسریی IQAir لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ ڕایگەیاند کە مانیلا تێکڕای چڕی PM2.5ی بە ڕێژەی {{convert|6.1e-6|g/m3|abbr=on}} ھەبووە، کە بەپێی ڕێنماییەکانی ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی لە پۆلی "باش" دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Air quality in Manila |ناونیشان=https://www.iqair.com/philippines/ncr/manila |وێبگە=[[IQAir]] |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220212111903/https://www.iqair.com/philippines/ncr/manila |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتێکی ساڵی ٢٠٠٣، ڕووباری پاسیگ یەکێکە لە پیسبووترین ڕووبارەکانی جیھان کە تێیدا ڕۆژانە بڕی {{convert|150|t|sp=us}} پاشماوەی ناوماڵ و {{convert|75|t|sp=us}} پاشماوەی پیشەسازی تێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |دوایین=de Guzman |یەکەم=Lawrence |ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ |سەردێڕ=Pasig now one of world's most polluted rivers |newspaper=Philippine Daily Inquirer |ناونیشان=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20061111-31901/Pasig_now_one_of_world%92s_most_polluted_rivers |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090803154038/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20061111-31901/Pasig_now_one_of_world%92s_most_polluted_rivers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠٠٩}}</ref>{{update inline|date=January 2022}} شارەکە دووەم گەورەترین بەرھەمھێنەری پاشماوەیە لە وڵاتەکەدا بە ١١٥١.٧٩ تۆن ({{convert|7,500.07|m3|ft3|abbr=out|sp=us}}) لە ڕۆژێکدا، دوای کێزۆن سیتی، کە ١٣٨٦.٨٤ تۆن ({{convert|12,730.59|m3|ft3|abbr=out|sp=us}}) بەرھەم دەھێنێت لە ڕۆژێکدا. ھەردوو شارەکە ئاماژەیان پێکراوە کە بەڕێوەبردنێکی خراپیان ھەیە لە کۆکردنەوە و لەناوبردنی زبڵدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Badilla |یەکەم=Nelson |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Quezon City, Manila, Caloocan biggest waste producers |ئیش=The Manila Times |ناونیشان=http://www.manilatimes.net/quezon-city-manila-caloocan-biggest-waste-producers/370936/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> ڕاپۆرتێکی ساڵی ٢٠٢١ی زانکۆی ئۆکسفۆرد (Our World in Data) خەمڵاندوویەتی کە سەدا ھەشتا و یەکی پلاستیکی زەریای جیھانی لە ڕووبارەکانی ئاسیاوە دێت و خودی فلیپین یەک لەسەر سێی ئەو ژمارەیە پێکدەھێنێت، و ڕووباری پاسیگ یەکێکە لە سەرچاوە سەرەکییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Meet the team trying to clear up one of the world's most polluted rivers |ناونیشان=https://www.weforum.org/stories/2021/06/cleaning-most-polluted-river-in-world-philippines/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250815150909/https://www.weforum.org/stories/2021/06/cleaning-most-polluted-river-in-world-philippines/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=World Economic Forum |زمان=en |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەوڵەکانی چاکسازی بووەتە ھۆی دروستکردنی پارک بە درێژایی کەناری ڕووبارەکە و کۆنترۆڵی توندتری پیسبوون.<ref name="pianews">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Santelices |یەکەم=Menchit |سەردێڕ=A dying river comes back to life |ناونیشان=http://www.pia.ops.gov.ph/philtoday/pt01/pt0103.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080316044417/http://www.pia.ops.gov.ph/philtoday/pt01/pt0103.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٠٨|وێبگە=Philippine Information Agency}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Estero de San Miguel: The great transformation |ناونیشان=http://ph.news.yahoo.com/estero-de-san-miguel--the-great-transformation.html?page=all |ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Yahoo! Philippines}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، وەزارەتی ژینگە و سەرچاوە سروشتییەکان پڕۆژەیەکی چاکسازی بۆ کەنداوی مانیلا دەستپێکرد کە لەلایەن ئاژانسە حکوومییە جیاوازەکانەوە بەڕێوەدەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mayuga |یەکەم=Jonathan |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=DENR, 12 agencies to craft Manila Bay rehab plan |ئیش=BusinessMirror |ناونیشان=https://businessmirror.com.ph/denr-12-agencies-to-craft-manila-bay-rehab-plan/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Santos G. |یەکەم=Tina |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Manila Bay Still Unsafe For Bathers |newspaper=Philippine Daily Inquirer |ناونیشان=https://newsinfo.inquirer.net/1080191/manila-bay-still-unsafe-for-bathers |ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> == دیمەنی شار == [[File:Manila Harbour View by night (Thomas Yie) - Flickr.jpg|thumb|دیمەنی ئاسۆی بۆلیڤاری ڕۆخاس لە شەودا بە درێژایی کەنداوی مانیلا.]] مانیلا {{بنز|شاری پلانبۆداڕێژراو|en|New town|lt=شارێکی پلان بۆ داڕێژراوە}}. لە ساڵی ٢٠١٩دا، تەلارساز و پلاندانەری شاری ئەمریکی دانیال بێرنھام ڕاسپێردرا بۆ نەخشەکێشانی پایتەختە نوێیەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Adams |یەکەم١=Thomas |سەردێڕ=Early Urban Planning |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٦٠٩٤-٠|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=١zNNdADCYcAC&pg=PA٢٠١ ٢٠١]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1zNNdADCYcAC&pg=PA201 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> نەخشەی ئەو بۆ شارەکە لەسەر بنەمای بزووتنەوەی شاری جوان دانرابوو، کە زیاتر حەزی بە شەقام و شاڕێی فراوان بوو کە لە چوارگۆشەکانەوە بڵاودەبوونەوە. مانیلا لە چواردە ناوچەی شار پێکدێت، بەپێی یاسای کۆماری ژمارە ٤٠٩—میساقی پێداچوونەوەکراوی شاری مانیلا—کە بنەمایەکەی بە فەرمی سنوورەکانی ئێستای شارەکە دیاری دەکات.<ref name=ra409>{{Cite PH act|chamber=RA |number=409 |title=Revised Charter of the City of Manila |date=June 18, 1949 |publisher=[[Official Gazette (Philippines)|Official Gazette]] |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1949/06/18/republic-act-no-409 |access-date=June 30, 2015 |archive-date=August 31, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831222511/http://www.officialgazette.gov.ph/1949/06/18/republic-act-no-409/ |url-status=live }}</ref> دواتر ناوچەکانی سانتا مێسا، کە لە سامپالۆک جیابووەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Alcazaren |یەکەم١=Paulo |سەردێڕ=Sta. Mesa: Manila's northeastern edge |ناونیشان=https://www.philstar.com/lifestyle/modern-living/2012/06/30/822717/sta-mesa-manilas-northeastern-edge |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=The Philippine Star |ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211210024400/https://www.philstar.com/lifestyle/modern-living/2012/06/30/822717/sta-mesa-manilas-northeastern-edge |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> و سان ئەندرێس، کە لە سانتا ئانا جیابووەوە، دروست کران. تێکەڵەی شێوازەکانی تەلارسازی مانیلا ڕەنگدانەوەی مێژووی پڕ ئاژاوەی خۆی و فلیپینە. لە ماوەی جەنگی جیھانی دووەمدا، مانیلا بە تەواوی لەلایەن ھێزەکانی ژاپۆن و بۆردومانی ھێزەکانی ئەمریکاوە وێران کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=World and Its Peoples: Eastern and Southern Asia |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Marshall Cavendish |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦١٤-٧٦٤٢-٩|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=٧٢VwCFtYHCgC&pg=PA١٢٦١ ١٢٦١]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=72VwCFtYHCgC |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Byrne |یەکەم١=Denis Richard |سەردێڕ=Surface Collection: Archaeological Travels in Southeast Asia |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Rowman Altamira |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٩١-١٠١٨-٢|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=JFQQMKW٦fr٨C&pg=PA٦ ٦]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JFQQMKW6fr8C |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> دوای تەواوبوونی جەنگەکە، دووبارە بنیاتنانەوە دەستی پێکرد و زۆربەی باڵەخانە مێژووییەکان دووبارە دروستکرانەوە. زۆرێک لە کڵێسا و باڵەخانە مێژووییەکانی ناو ئینترامورۆس، ناوچە مێژووییەکەی مانیلا، بەڵام، بە جۆرێک وێران ببوون کە چاکنەدەکرانەوە.<ref name="Wernstedt-1967">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Wernstedt |یەکەم١=Frederick L. |دوایین٢=Spencer |یەکەم٢=Joseph Earle |سەردێڕ=The Philippine Island World: A Physical, Cultural, and Regional Geography |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٧|بڵاوکەرەوە=University of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٠٣٥١٣-٣|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=٦Pn٠Pfh١Cl٠C&pg=PA٣٨٨ ٣٨٨]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6Pn0Pfh1Cl0C |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> دیمەنی شاریی ئێستای مانیلا تەلارسازیی مۆدێرن و ھاوچەرخە. ناوچە مێژووییەکانی مانیلا لەژێر ناوی ''شاری قەڵادار و مۆنۆمێنتە مێژووییەکانی مانیلا'' لە ئێستادا پێشنیار کراوە بۆ لیستی کاتی بۆ تۆمارکردنی لە داھاتوودا وەک شوێنەواری کەلەپووری جیھانیی یونسکۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZE3O3izqc0kSv74xD3VGFfWPZJJcvDbTtf4zPoBzcJY/edit?fbclid=IwAR3CBSvRRuSmOiqAYC3yZscm1XV9YJfXEqA_wu_sE1VLXTcbd2gNzSvY5UU#gid=0 |سەردێڕ=Pending Philippine UNESCO Nominations or Applications}}</ref> === تەلارسازی === [[File:GRMondala Manila Metropolitan Theater.jpg|thumb|left|ڕووی پێشەوەی شانۆی گەورەشاری مانیلا، کە لەلایەن تەلارسازی فلیپینی خوان ئێم ئارێلانۆوە دیزاین کراوە]] [[File:Jones Bridge ML PH (M. Onod pic) - Flickr.jpg|thumb|left|پردی جۆنز لە ٢٠١٩ نۆژەنکرایەوە بۆ ئەوەی بگەڕێنرێتەوە بۆ دیزاینە نیمچە-ڕەسەنەکەی بە بەکارھێنانی تەلارسازی بیۆ-ئارتس (Beaux-Arts).]] مانیلا بە تێکەڵە ھەمەچەشنەکەی لە تەلارسازی ناسراوە کە کۆمەڵێک شێوازی بەرفراوان لەخۆدەگرێت کە دەگەڕێنەوە بۆ قۆناغە مێژوویی و کەلتوورییەکانی شارەکە. شێوازە تەلارسازییەکانی ڕەنگدانەوەی کاریگەریی ئەمریکی، ئیسپانی، چینی، و مالایین.<ref>{{Cite encyclopedia |title=Manila : : Architecture |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/362270/Manila/12356/Architecture |access-date=January 29, 2015}}</ref> تەلارسازە دیارەکانی فلیپین لەوانە ئەنتۆنیۆ تۆلێدۆ،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Art: Perception & Appreciation |بڵاوکەرەوە=Goodwill Trading Co., Inc. |ژپنک=٩٧٨-٩٧١ -١١-٠٩٣٣-٢|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=T٩UE٦SQayrUC&pg=PA٢٩٢ ٢٩٢]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=T9UE6SQayrUC |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> فێلیپێ ڕۆخاس،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Harper |یەکەم١=Bambi L. |سەردێڕ=An architect named Roxas |ناونیشان=https://news.google.com/newspapers?nid=2479&dat=20010102&id=K342AAAAIBAJ&sjid=hCUMAAAAIBAJ&pg=1413,29269197&hl=en |via=[[Google News]] |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|newspaper=Philippine Daily Inquirer |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠١|پەڕە=٩}}</ref> {{بنز|خوان ئێم. ئارێلانۆ|en|Juan M. Arellano}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Martinez |یەکەم١=Melanio L. Jr. |سەردێڕ=Juan Arellano and the Bulacan Provincial Capitol Building |ناونیشان=https://www.manilatimes.net/2022/05/10/business/real-estate-and-property/juan-arellano-and-the-bulacan-provincial-capitol-building/1843010 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=The Manila Times |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220509224458/https://www.manilatimes.net/2022/05/10/business/real-estate-and-property/juan-arellano-and-the-bulacan-provincial-capitol-building/1843010 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئایاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> و {{بنز|تۆماس ماپوا|en|Tomás Mapúa}} باڵەخانە گرنگەکانی مانیلایان دیزاین کردووە وەک کڵێساکان، فەرمانگە حکوومییەکان، شانۆکان، کۆشکەکان، قوتابخانەکان، و زانکۆکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Ronquillo |یەکەم١=Aaron |سەردێڕ=Tomas Mapua — first Philippine architect |ناونیشان=https://www.manilatimes.net/2022/08/30/business/real-estate-and-property/tomas-mapua-first-philippine-architect/1856445 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=The Manila Times |ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220829234555/https://www.manilatimes.net/2022/08/30/business/real-estate-and-property/tomas-mapua-first-philippine-architect/1856445 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> مانیلا بە {{بنز|شانۆ ئارت دیکۆکانی مانیلا|en|Art Deco theaters of Manila|lt=شانۆ ئارت دیکۆکانی}} ناسراوە، کە ھەندێکیان لەلایەن {{بنز|خوان ناکپیل|en|Juan Nakpil}} و {{بنز|پابلۆ ئەنتۆنیۆ|en|Pablo Antonio}}ەوە دیزاین کراون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Deocampo |یەکەم١=Nick |سەردێڕ=Film: American Influences on Philippine Cinema |ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Anvil Publishing, Inc. |ژپنک=٩٧٨-٩٧١-٢٧-٢٨٩٦-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WzaWDwAAQBAJ&pg=PT310 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> شەقامی مێژوویی {{بنز|شەقامی ئێسکۆلتا|en|Escolta Street}} لە بینۆندۆ چەندین باڵەخانەی بە شێوازەکانی تەلارسازیی {{بنز|تەلارسازیی نیۆکلاسیکی|en|Neoclassical architecture|lt=نیۆکلاسیکی}} و {{بنز|تەلارسازیی بیۆ-ئارتس|en|Beaux-Arts architecture|lt=بیۆ-ئارتس (Beaux-Arts)}} تێدایە، کە زۆربەیان لەلایەن تەلارسازە دیارەکانی فلیپینەوە لە ماوەی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئەمریکادا لە نێوان ساڵانی ١٩٢٠ەکان تا کۆتایی ساڵانی ١٩٣٠ەکان دیزاین کراون. زۆرێک لە تەلارسازان، ھونەرمەندان، مێژوونووسان، و گرووپەکانی داکۆکیکار لە کەلەپوور ھەڵمەت دەگێڕن بۆ نۆژەنکردنەوەی شەقامی ئێسکۆلتا، کە سەردەمانێک شەقامی یەکەمی فلیپین بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Escolta Street tour shows retro architecture and why it's worth reviving as a gimmick place |ناونیشان=http://www.interaksyon.com/lifestyle/escolta-street-tour-shows-retro-architecture-and-why-its-worth-reviving-as-a-gimmick-place |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150302171227/http://www.interaksyon.com/lifestyle/escolta-street-tour-shows-retro-architecture-and-why-its-worth-reviving-as-a-gimmick-place |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[News5]]}}</ref> [[File:Luneta Hotel.jpg|thumb|right|upright|{{بنز|ھوتێلی لونێتا|en|Luneta Hotel}}، نموونەیەکی {{بنز|تەلارسازیی ڕێنسانس لە فەڕەنسا|en|French Renaissance architecture|lt=تەلارسازیی ڕێنسانسی فەڕەنسی}} لەگەڵ ھونەری بیۆی شێوازی فلیپینی]] نزیکەی تەواوی تەلارسازیی پێش جەنگ و سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیی مانیلا لە کاتی {{بنز|شەڕی مانیلا (١٩٤٥)|en|Battle of Manila (1945)|lt=شەڕی مانیلای ١٩٤٥}}دا وێران کرا بەھۆی بۆردومانی چڕی ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە. دواتر ئاوەدانکردنەوە دەستی پێکرد، و باڵەخانە مێژووییەکانی سەردەمی ئیسپانیای وێرانکراو جێگەیان گیرایەوە بە باڵەخانەی مۆدێرن، کە بەشێکی زۆر لە تایبەتمەندی و ڕەسەنایەتیی شارەکەیان سڕییەوە. ھەندێک لە باڵەخانە وێرانکراوەکان، وەک باڵەخانەی یاسادانانی کۆن (ئێستا {{بنز|مۆزەخانەی نیشتمانیی ھونەرە جوانەکان (مانیلا)|en|National Museum of Fine Arts (Manila)|lt=مۆزەخانەی نیشتمانیی ھونەرە جوانەکان}})، ئایونتامیێنتۆ دێ مانیلا (ئێستا فەرمانگەی گەنجینە)، و {{بنز|کڵێسا و دێری سان ئیگناسیۆ (مانیلا)|en|San Ignacio Church (Manila)|lt=کڵێسا و دێری سان ئیگناسیۆ}} کە لە ژێر دروستکردنەوەدایە (وەک مۆزەخانەی ئینترامورۆس)، دروستکراونەتەوە. پلان ھەیە بۆ نۆژەنکردنەوە و گەڕاندنەوەی چەندین باڵەخانە و شوێنی مێژوویی پشتگوێخراو وەک پلازا دێل کارمێن، {{بنز|کڵێسای سان سێباستیان (مانیلا)|en|San Sebastian Church (Manila)|lt=کڵێسای سان سێباستیان}}، و شانۆی گەورەشاری NCCA. دوکان و خانووەکانی سەردەمی ئیسپانی لە ناوچەکانی بینۆندۆ، {{بنز|کیاپۆ|en|Quiapo, Manila|lt=کیاپۆ}}، و {{بنز|سان نیکۆلاس|en|San Nicolas, Manila|lt=سان نیکۆلاس}} ھەروەھا پلان ھەیە نۆژەن بکرێنەوە وەک بەشێک لە بزووتنەوەیەک بۆ گێڕانەوەی شارەکە بۆ دۆخی پێش جەنگ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Jenny F. Manongdo |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Culture agency moves to restore "Manila, Paris of the East" image |ئیش=Manila Bulletin |ناونیشان=http://www.mb.com.ph/culture-agency-moves-to-restore-manila-paris-of-the-east-image/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Let's bring back the glory days of Manila with the rehabilitation of the Met! |ناونیشان=http://manila.coconuts.co/2016/06/17/lets-bring-back-glory-days-manila-rehabilitation-met |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Coconuts Manila}}</ref> لەبەر ئەوەی مانیلا زۆر تووشی بوومەلەرزە دەبێت، تەلارسازە کۆلۆنیالیستە ئیسپانییەکان شێوازێکیان داھێنا کە پێی دەوترێت {{بنز|بارۆکی بوومەلەرزە|en|Earthquake Baroque}}، کە کڵێساکان و باڵەخانە حکوومییەکان لە ماوەی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا ئەو شێوازەیان بەکارھێنا.<ref name="City" /> لە ئەنجامدا، بوومەلەرزە یەک لەدوای یەکەکانی سەدەی ١٨ و ١٩ زۆر بەکەمی کاریگەرییان لەسەر مانیلا ھەبوو، ھەرچەندە جارجارە ناوچەکانی دەوروبەریان تەخت دەکرد. باڵەخانە مۆدێرنەکان لە مانیلا و دەوروبەری بە جۆرێک دیزاین کراون یان چاکسازییان تێدا کراوە کە بەرگەی بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٨.٢ بگرن بەپێی کۆدی بیناسازیی وڵاتەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lila Ramos Shahani |ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Living on a Fault Line: Manila in a 7.2 Earthquake |ئیش=The Philippine Star |ناونیشان=http://www.philstar.com/opinion/2015/05/11/1453392/living-fault-line-manila-7.2-earthquake |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150518090248/http://www.philstar.com/opinion/2015/05/11/1453392/living-fault-line-manila-7.2-earthquake |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> == دیمۆگرافیا == {{Philippine Census | title= سەرژمێریی دانیشتووانی مانیلا | 1903 = {{PH census population|1903}} | 1918 = {{PH census population|1918}} | 1939 = {{PH census population|1939}} | 1948 = {{PH census population|1948}} | 1960 = {{PH census population|1960}} | 1970 = {{PH census population|1970}} | 1975 = {{PH census population|1975}} | 1980 = {{PH census population|1980}} | 1990 = {{PH census population|1990}} | 1995 = {{PH census population|1995}} | 2000 = {{PH census population|2000}} | 2007 = {{PH census population|2007}} | 2010 = {{PH census population|2010}} | 2015 = {{PH census population|2015}} | 2020 = {{PH census population|2020}} | 2024 = {{PH census population|2024}} | 2030 = | footnote= سەرچاوە: دەستەی ئاماری فلیپین{{PH wikidata|population_reference}}{{PH census|2020}}{{PH census|2015}}{{PH census|2010}}{{PH census|2007}}{{LWUA population data}} }} [[File:Manila population pyramid.svg|thumb|ھەرەمی دانیشتووانی مانیلا لە ٢٠٢١]] [[File:Binondo Chinese New Year Ongpin Street 2024-02-10.jpg|thumb|left|خەڵک ڕوو دەکەنە گەڕەکی چینییەکانی {{بنز|بینۆندۆ|en|Binondo}} لە کاتی {{بنز|ساڵی نوێی چینی|en|Chinese New Year}}]] بەپێی سەرژمێریی فلیپین بۆ ساڵی ٢٠٢٤، مانیلا ژمارەی دانیشتووانی ١,٩٠٢,٥٩٠ کەسە، کە دەیکاتە {{بنز|پێڕستی شارەکان لە فلیپین|en|List of cities in the Philippines|lt=دووەم پڕدانیشتووترین شار}} لە فلیپین.{{PH wikidata|population_reference}} مانیلا {{بنز|پێڕستی شارەکان بەپێی چڕیی دانیشتووان|en|List of cities proper by population density|lt=چڕترین شارە لە ڕووی دانیشتووانەوە}} لە جیھاندا، بە ٤١,٥١٥ دانیشتوو لە ھەر کیلۆمەترێکی چوارگۆشەدا لە ساڵی ٢٠١٥.<ref name="PSApopden" /> ناوچەی ٦ وەک چڕترین ناوچە تۆمار کراوە بە ٦٨,٢٦٦ دانیشتوو لە ھەر کیلۆمەترێکی چوارگۆشەدا، بەدوایدا ناوچەی ١ بە ٦٤,٩٣٦ و ناوچەی ٢ بە ٦٤,٧١٠ دێت. ناوچەی ٥ کەمترین چڕیی دانیشتووانی ھەیە بە ١٩,٢٣٥.<ref name="manilapop">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manila&nbsp;– The city, History, Sister cities |ناونیشان=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081121093537/http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge Encyclopedia}} (from [[Webcite]] archive)</ref> پێدەچێت مانیلا گەورەترین شاری فلیپین بووبێت لە کاتی دامەزراندنی نیشتەجێبوونی ھەمیشەیی ئیسپانییەوە، و لە کۆتاییدا بوو بە پایتەختی سیاسی، بازرگانی، و ئایینیی وڵاتەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Philippines: The Spanish Period |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Philippines/The-Spanish-period |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٧|وێبگە=Encyclopædia Britannica}}</ref> لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمەوە، مانیلا بووەتە جێگەی مەبەستی ئەو گەلانەی کە بنەچەیان ھێندە بەرفراوانە وەک ھیندستان<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/23902933 | jstor=23902933 |سەردێڕ=Being Indian in Post-colonial Metro Manila: Ethnic Identities, Class, Race and the Media |دوایین١=Lorenzana |یەکەم١=Jozon A. | journal=Philippine Sociological Review |ڕێکەوت=٢٠٠٨|بەرگ=٥٦|پەڕەکان=٥٦–٧٩}}</ref>. لە کاتی پراکتیزەکردنی {{بنز|ئەنترۆپۆلۆژیای دادوەری|en|forensic anthropology}}، لە کاتی ھەڵدانەوەی ئێسکی کەللەسەر لە چەندین گۆڕستانی فلیپین، توێژەر ماتیۆ سی. گۆ خەمڵاندوویەتی کە ٧%ی تێکڕای بڕەکە، لە نێو ئەو نموونانەی ھەڵدراونەتەوە، دەگەڕێنەوە بۆ ڕەچەڵەکی ئەورووپی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Go |یەکەم= Matthew C. |سەردێڕ= An Admixture Approach to Trihybrid Ancestry Variation in the Philippines with Implications for Forensic Anthropology | journal = Human Biology |بەرگ= ٢٣٢| issue =3 |ڕێکەوت= ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|پەڕە= ١٧٨|زمان= en |ناونیشان= https://www.researchgate.net/publication/329903258 | doi = 10.13110/humanbiology.90.3.01 | pmid = ٣٣٩٤٧١٧٤|ڕێکەوتی سەردان= ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠| doi-access = free |وتەگێڕانەوە= Filipinos appear considerably admixed with respect to the other Asian population samples, carrying on average less Asian ancestry (71%) than our Korean (99%), Japanese (96%), Thai (93%), and Vietnamese (84%) reference samples. We also revealed substructure in our Filipino sample, showing that the patterns of ancestry vary within the Philippines—that is, between the four differently sourced Filipino samples. Mean estimates of Asian (76%) and European (7%) ancestry are greatest for the cemetery sample of forensic significance from Manila.}}</ref> کاری توێژینەوە کە لە ڕۆژنامەی ئەنترۆپۆلۆژیای دادوەری بڵاوکراوەتەوە، بە کۆکردنەوەی داتای ئەنترۆپۆلۆژیی ھاوچەرخ نیشانی دەدات کە ڕێژەی سەدی تەرمی فلیپینییەکان کە لە {{بنز|زانکۆی فلیپین|en|University of the Philippines}} وەرگیراون، و لە ڕووی {{بنز|ڕواڵەت|en|phenotype}}ەوە پۆلێن کراون بە ئاسیایی (ڕۆژھەڵات، باشوور و باشووری ڕۆژھەڵات) ٧٢.٧%ە، ھیسپانی (مێستیزۆی ئیسپانی-ئەمریندی، ئەمریکای لاتین، و/یان مێستیزۆی ئیسپانی-مالایی) ١٢.٧%ە، ئەمریکیی ڕەسەن (ئەمریکییە ڕەسەنەکان) ٧.٣%ە، ئەفریقی ٤.٥%ە، و ئەورووپی ٢.٧%ە.<ref name="PhilippineAnthropologyStudy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Go MC, Jones AR, Algee-Hewitt B, Dudzik B, Hughes C |سەردێڕ= Classification Trends among Contemporary Filipino Crania Using Fordisc 3.1 | journal = Human Biology |بەرگ= ٢| issue = 4 |پەڕەکان= ٢٩٣–٣٠٣|بڵاوکەرەوە= University of Florida Press |ڕێکەوت= ٢٠١٩|زمان= en |ناونیشان= https://www.academia.edu/38744342 | doi = 10.5744/fa.2019.1005 | s2cid = 159266278 |وتەگێڕانەوە= [Page 1] ABSTRACT: Filipinos represent a significant contemporary demographic group globally, yet they are underrepresented in the forensic anthropological literature. Given the complex population history of the Philippines, it is important to ensure that traditional methods for assessing the biological profile are appropriate when applied to these peoples. Here we analyze the classification trends of a modern Filipino sample (n = 110) when using the Fordisc 3.1 (FD3) software. We hypothesize that Filipinos represent an admixed population drawn largely from Asian and marginally from European parental gene pools, such that FD3 will classify these individuals morphometrically into reference samples that reflect a range of European admixture, in quantities from small to large. Our results show the greatest classification into Asian reference groups (72.7%), followed by Hispanic (12.7%), Indigenous American (7.3%), African (4.5%), and European (2.7%) groups included in FD3. This general pattern did not change between males and females. Moreover, replacing the raw craniometric values with their shape variables did not significantly alter the trends already observed. These classification trends for Filipino crania provide useful information for casework interpretation in forensic laboratory practice. Our findings can help biological anthropologists to better understand the evolutionary, population historical, and statistical reasons for FD3-generated classifications. The results of our study indicate that ancestry estimation in forensic anthropology would benefit from population-focused research that gives consideration to histories of colonialism and periods of admixture. |ڕێکەوتی سەردان= ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> بەڵام، ئەمە تەنھا بەپێی لێکدانەوەیەکی داتاکانە کە تێیدا گرووپە سەرچاوەییەکان کە بەراورد کراون بە نموونە فلیپینییەکان؛ بۆ پۆلی ھیسپانی، مەکسیکی-ئەمریکییەکان بوون،<ref name="PhilippineAnthropologyStudy" /> و گرووپە سەرچاوەییەکان بۆ پۆلەکانی ئەورووپی، ئەفریقی، و ئەمریکیی ڕەسەن، بریتی بوون لە: ئەمریکییە سپیپێستەکان، ئەمریکییە ڕەشپێستەکان، و ئەمریکییە ڕەسەنەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە کاتێکدا گرووپە سەرچاوەییە ئاسیاییەکان لە بنەچەی چینی، ژاپۆنی، و ڤێتنامییەوە وەرگیراون.<ref name="PhilippineAnthropologyStudy" /> لە بەرامبەردا، توێژینەوەیەکی تری ئەنترۆپۆلۆژی بە بەکارھێنانی خەمڵاندنی بنەچەی مۆرفۆسکۆپیک لە کەللەسەری فلیپینیدا بە مۆدێلی پاشەکشەی پرۆبیتی فرەگۆڕاو لەلایەن جەی. تی. ھێفنەر، لە کاتی شیکردنەوەی نموونەی مێژوویی و مۆدێرنی ئێسکەپەیکەری فلیپینیدا، وێنەیەکی جیاواز نیشان دەدات،<ref name="Hefner">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Go |یەکەم١=Matthew C. |دوایین٢=Hefner |یەکەم٢=Joseph T. |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Morphoscopic ancestry estimates in Filipino crania using multivariate probit regression models |journal=[[American Journal of Biological Anthropology]] |بەرگ=١٧٢|issue=3 |پەڕەکان=٣٨٦–٤٠١|doi=10.1002/ajpa.24008|pmid=٣١٩٤٣١٣٩|bibcode=2020AJPA..172..386G}}</ref> بەو پێیەی کاتێک گرووپی سەرچاوەیی بۆ "ئاسیایی" تایلەند (ئاسیای باشووری ڕۆژھەڵات) بوو لەبری چینی، ژاپۆنی، و ڤێتنامی؛ گرووپی سەرچاوەیی بۆ "ئەفریقییەکان" ئەفریقییەکانی ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵاتی لەخۆدەگرت، شانبەشانی ئەمریکییە ڕەشپێستەکان؛ و گرووپی سەرچاوەیی بۆ "ھیسپانی" کۆلۆمبییەکان (ئەمریکای باشوور) بوون لەبری مەکسیکییەکان،<ref name="Hefner" /> ئەنجامە مێژوویی و مۆدێرنەکان بۆ فلیپینییەکان، ئەم ڕێژانەیان بەدەستەوە دا: ئاسیایی بە ٤٨.٦%، ئەفریقی بە ٣٢.٩%، کە دەگەڕێندرێتەوە بۆ تێکەڵبوونێکی بەرفراوان لەگەڵ نێگریتۆکان لە سەرەتای نیشتەجێبوونی ئەرخەپێلی فلیپینەوە، و تەنھا بەشێکی بچووک وەک ئەورووپی پۆلێن دەکرێت بە ١٢.٩%، و لە کۆتاییدا بۆ ھیسپانی بە ٥.٧%.<ref name="Hefner" /> لەنێوان ساڵانی ١٨٦٠ەکان و ١٨٩٠ەکاندا، لە ناوچە شارییەکانی فلیپین — بەتایبەتی مانیلا — بەپێی ئاماری ناشتنەکان، نزیکەی ٣.٣%ی دانیشتووان لە ئیسپانییە ئەورووپییە پەتییەکان پێکھاتبوون و چینییە پەتییەکانیش ٩.٩%ی دانیشتووانی شارەکەیان پێکدەھێنا. ھەروەھا دانیشتووانی مێستیزۆی ئیسپانی-فلیپینی و مێستیزۆی چینی-فلیپینیش ھەڵکشان و دابەزینیان بەخۆوە دەبینی، کە تێیدا ئیسپانی-فلیپینییە تێکەڵەکان ١٩%ی دانیشتووانی مانیلایان پێکدەھێنا.<ref name= "Estadismo1" />{{rp|539}} لە کۆتاییدا، ئەم پۆلێنە بیانییانە کەمبوونەوە چونکە توانەوە لەناو زۆرینەی دانیشتووانی فلیپینی ئوسترۆنیزیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/29792149 |پەڕە=٨٢|jstor=29792149 |سەردێڕ=Tracing the Decline of the Mestizo Categories in Philippine Life in the Late 19th Century |دوایین١=Doeppers |یەکەم١=Daniel F. |journal=Philippine Quarterly of Culture and Society |ڕێکەوت=١٩٩٤|بەرگ=٢٢|issue=2}}</ref> لە ماوەی شۆڕشی فلیپیندا، دەستەواژەی "فلیپینی" ھەموو کەسێکی لە ھەر ڕەگەزێک دەگرتەوە کە لە فلیپین لەدایک بووبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hedman |یەکەم١=Eva-Lotta |دوایین٢=Sidel |یەکەم٢=John |سەردێڕ=Philippine Politics and Society in the Twentieth Century: Colonial Legacies, Post-Colonial Trajectories |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧٥٤٢١-٢|پەڕە=٧١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=X_lDpY3vj60C&pg=PA71 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|وتەگێڕانەوە= The cultural identity of the mestizos was challenged as they became increasingly aware that they were true members of neither the Indio nor the Chinese community. Increasingly powerful but adrift, they linked with the Spanish mestizos, who were also being challenged because after the Latin American revolutions broke the Spanish Empire, many of the settlers from the New World, Caucasian Creoles born in Mexico or Peru, became suspect in the eyes of the Iberian Spanish. The Spanish Empire had lost its universality. |chapter=Chapter – 3 A SINGULAR AND A PLURAL FOLK |دوایین=Steinberg |یەکەم=David Joel |سەردێڕ=THE PHILIPPINES A Singular and a Plural Place |بڵاوکەرەوە=Routledge |ڕێکەوت=٢٠١٨|پەڕە=٤٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6NFMDwAAQBAJ |doi=10.4324/9780429494383 |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٣-٣٧٥٥-٥}}</ref> ئەمەش ڕوونکردنەوەیە بۆ دابەزینی لەناکاوی ڕێژەی چینییەکان، ئیسپانییەکان، و مێستیزۆکان لە سەرتاسەری وڵاتەکەدا لە کاتی یەکەمین سەرژمێریی ئەمریکی لە ساڵی ١٩٠٣دا، چونکە گەلانی بیانی و ڕەچەڵەک تێکەڵەکان خۆیان تەنھا وەک فلیپینی پەتی دەناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Doeppers |یەکەم=Daniel F. |ڕێکەوت=١٩٩٤|سەردێڕ=Tracing the Decline of the Mestizo Categories in Philippine Life in the Late 19th Century |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/29792149 |journal=Philippine Quarterly of Culture and Society |بەرگ=٢٢|issue=2 |پەڕەکان=٨٠–٨٩|jstor=29792149 |issn=0115-0243}}</ref> دانیشتووانی مانیلا لە دوای سەرژمێریی ١٩٠٣ەوە بە شێوەیەکی خێرا زیادی کردووە چونکە خەڵک زیاتر حەزیان دەکرد لە گوندەکانەوە ڕوو بکەنە شارۆچکە و شارەکان. لە سەرژمێریی ١٩٦٠دا، مانیلا بووە یەکەم شاری فلیپین کە ژمارەی دانیشتووانی لە یەک ملیۆن کەس تێپەڕی کرد — زیاتر لە پێنج ھێندەی دانیشتووانەکەی لە ساڵی ١٩٠٣. شارەکە بەردەوام بوو لە گەشەکردن تا دانیشتووانەکەی جێگیر بوو لە ١.٦ ملیۆن کەسدا و لە سەرژمێریی ١٩٩٠ەوە بە یەکداچوونی بەرزبوونەوە و نزمبوونەوەی بەخۆوە بینی. ئەم دیاردەیە دەکرێت بگەڕێندرێتەوە بۆ ئەو گەشە بەرزترەی کە ناوچەکانی دەوروبەری شارەکە بەخۆیانەوە بینی و چڕیی زۆر بەرزی دانیشتووانی شارەکە خۆی. بەم شێوەیە، مانیلا ڕێژەی سەدی بەشداریکردنی لە دانیشتووانی گەورەشاردا کەمی کرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.mongabay.com/population_estimates/full/Metro_Manila-Philippines.html|سەردێڕ=Population estimates for Metro Manila, Philippines, 1950–2015|وێبگە=books.mongabay.com}}</ref> لە ٦٣% لە ساڵانی ١٩٥٠ەکانەوە بۆ ٢٧.٥%<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Profile of Makati City |ناونیشان=http://www.makati.gov.ph/portal/uploads/staticmenu/docs/Human%20Resource.pdf |وێبگە=Makati City Government}}</ref> لە ١٩٨٠، و ١٣.٨% لە ٢٠١٥. کێزۆن سیتی کە زۆر گەورەترە لە ساڵی ١٩٩٠دا بە ڕێژەیەکی کەم لە دانیشتووانی مانیلا تێپەڕی و تا سەرژمێریی ٢٠١٥ پێشتر ١.١ ملیۆن کەسی زیاتر ھەبوو. لەسەر ئاستی نیشتمانی، پێشبینی دەکرا دانیشتووانی مانیلا لەلایەن شارەکانی خاوەن ڕووبەری گەورەترەوە وەک کالۆئۆکان و داڤاو سیتی تێپەڕێندرێت تا ساڵی ٢٠٢٠.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mercurio |یەکەم=Richmond S. |سەردێڕ=Philippine cities with over 1M population to nearly triple by 2025 |ئیش=The Philippine Star |ناونیشان=http://www.philstar.com/business/2015/09/19/1501296/philippine-cities-over-1m-population-nearly-triple-2025 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> === زمان === زمانی زکماکی {{بنز|زمانی فلیپینی|en|Filipino language|lt=فلیپینی}}یە، کە زۆربەی لەسەر بنەمای {{بنز|زمانی تاگالۆگ|en|Tagalog language|lt=تاگالۆگ}}ی شارەکە و دەوروبەرییەتی، و ئەم فۆرمەی تاگالۆگی قسەکراوی مانیلایی بووەتە ''[[لینگوا فرانکا]]''ی فلیپین، کە لە ڕێگەی ڕاگەیاندنەکان و کات بەسەربردنەوە بە تەواوی ئەرخەپێلەکەدا بڵاوبووەتەوە. {{بنز|ئینگلیزیی فلیپینی|en|Philippine English|lt=ئینگلیزی}} ئەو زمانەیە کە بە شێوەیەکی بەرفراوان لە پەروەردە و بازرگانیدا بەکاردێت، و بە شێوەیەکی زۆر لە ژیانی ڕۆژانەدا لە سەرتاسەری مەترۆ مانیلا و بەشەکانی تری فلیپین بەکاردەھێنرێت. {{بنز|ھۆکینی فلیپینی|en|Philippine Hokkien}}، کە لە ناوخۆدا بە ''Lan-nang-oe'' ناسراوە، شێوەزارێکی {{بنز|سەردەر مین|en|Southern Min}}ە، زیاتر لەلایەن کۆمەڵگەی چینی-فلیپینی شارەکەوە قسەی پێدەکرێت. بەپێی ئەو داتایانەی کە لەلایەن نوسینگەی کۆچبەرییەوە دابین کراون، ٣.١٢ ملیۆن ھاووڵاتی چینی لە کانوونی دووەمی ٢٠١٦ تا ئایاری ٢٠١٨ گەیشتوونەتە فلیپین.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=More than 3 million Chinese allowed entry into Philippines since 2016 – Immigration data |ئیش=The Philippine Star |ناونیشان=https://www.philstar.com/headlines/2018/06/09/1823064/more-3-million-chinese-allowed-entry-philippines-2016-immigration-data |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> === تاوان === [[File:PNP Policemen (Rizal Park, Manila; 2015-06-12).jpg|thumb|ئەفسەرانی {{بنز|پۆلیسی مانیلا|en|Manila Police District}} لە پارکی ڕیزال.]] تاوان لە مانیلا چڕبووەتەوە لەو ناوچانەی کە پەیوەستن بە ھەژاری، بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان، و باندەکانەوە. تاوان لە شارەکەدا بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ پەیوەستە بە گۆڕانی دیمۆگرافیاکەی و سیستەمی دادوەرییە تاوانکارییە ناوازەکەی. بازرگانیکردنی نایاسایی بە ماددە ھۆشبەرەکانەوە یەکێکە لە کێشە سەرەکییەکانی شارەکە؛ تەنھا لە مەترۆ مانیلادا، ٩٢%ی بارانگایەکان لە شوباتی ٢٠١٥دا تووشی کاریگەریی ماددە ھۆشبەرە نایاساییەکان ببوون.<ref name="rapplerdrugtrade">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ranada |یەکەم=Pia |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=A look at the state of crime, drugs in the Philippines |ئیش=Rappler |agency=[[Rappler]] |ناونیشان=https://www.rappler.com/philippines/118004-crime-drugs-philippines/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٥، مانیلا دووەم بەرزترین ڕێژەی پێوەری تاوانی ھەبوو لە فلیپین، بە ٥٤,٦٨٩ حاڵەت یان تێکڕای نزیکەی ٩,١٠٠ حاڵەت لە ساڵێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Top 15 cities with highest index crimes |ئیش=ABS-CBN News |ناونیشان=https://www.abs-cbn.com/focus/v2/04/01/16/top-15-cities-with-highest-index-crimes |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧دا، پۆلیسی مانیلا (MPD) ڕایگەیاند کە ڕێژەی پێوەری تاوانەکان ٣٨.٧% کەمی کردووە لە ٥,٤٧٤ حاڵەت لە ساڵی ٢٠١٦ەوە بۆ ٣,٣٩٣ لە ساڵی ٢٠١٧دا. کارایی پۆلیسی مانیلا لە چارەسەرکردنی تاوانەکانیشدا باشتر بوو؛ لە ھەر دە تاوانێک شەش بۆ حەوت تاوان لەلایەن ھێزەکانی پۆلیسی شارەکەوە چارەسەر دەکران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Aberia, Jaimie Rose |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Crime rate in Manila drops by 38% for past 12 months |ئیش=Manila Bulletin |ناونیشان=https://news.mb.com.ph/2017/10/02/crime-rate-in-manila-drops-by-38-for-past-12-months/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171205194709/https://news.mb.com.ph/2017/10/02/crime-rate-in-manila-drops-by-38-for-past-12-months/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پۆلیسی مانیلا وەک باشترین ھێزی پۆلیس لە مەترۆ مانیلا بۆ ساڵی ٢٠١٧ دەستنیشان کرا بۆ تۆمارکردنی بەرزترین ئاستی کارایی لە چارەسەرکردنی تاوانەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Casas, Bill |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=MPD is top NCR police district |ئیش=Manila Standard |ناونیشان=http://manilastandard.net/sunday-lgu-section-pdf/ncr/245047/mpd-is-top-ncr-police-district.html |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> === ئایین === {{Pie chart |thumb = right |caption= ئایین لە مانیلا (نزیکەی ٢٠١٠)<ref name="RELIGION" /> |label1 = {{بنز|کاسۆلیکی ڕۆمانی لە فلیپین|en|Catholic Church in the Philippines|lt=کاسۆلیکی ڕۆمانی}} |value1 = 93.5 |color1 = Gold |label2 = {{Lang|tl|{{بنز|ئیگلێزیا نی کریستۆ|en|Iglesia ni Cristo}}|italic=no}} |value2 = 1.9 |color2 = skyblue |label3 = {{بنز|پرۆتستانت|en|Protestantism}} |value3 = 1.8 |color3 = Indigo |label4 = {{بنز|بوودیزم|en|Buddhism}} |value4 = 1.1 |color4 = orange |label5 = ئەوانی تر |value5 = 1.4 |color5 = Green }} ==== مەسیحییەت ==== وەک دەرئەنجامێکی کاریگەریی کەلتووری {{بنز|کەلتووری ئیسپانیا|en|Culture of Spain|lt=ئیسپانیا}}، مانیلا شارێکی زۆرینە {{بنز|مەسیحییەت لە فلیپین|en|Christianity in the Philippines|lt=مەسیحییە}}. تا ساڵی ٢٠١٠، ٩٣.٥%ی دانیشتووان {{بنز|کاسۆلیکی ڕۆمانی لە فلیپین|en|Catholic Church in the Philippines|lt=کاسۆلیکی ڕۆمانی}} بوون، ١.٩% شوێنکەوتەی {{Lang|tl|{{بنز|ئیگلێزیا نی کریستۆ|en|Iglesia ni Cristo}}|italic=no}} بوون، ١.٨% شوێنکەوتەی ئایینزا جیاوازەکانی {{بنز|پرۆتستانت|en|Protestantism}} بوون، و ١.١% {{بنز|بوودیزم|en|Buddhism|lt=بوودایی}} بوون. ئەندامانی {{بنز|ئیسلام لە فلیپین|en|Islam in the Philippines|lt=ئیسلام}} و ئایینەکانی تر ١.٤%ی ماوەی دانیشتووان پێکدەھێنن.<ref name="RELIGION">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manila ("Maynila") |ناونیشان=http://www.manilacityph.com/aboutmanila.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110125033029/http://www.manilacityph.com/aboutmanila.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> مانیلا ناوەندی کڵێسا و دامەزراوە دیارەکانی کاسۆلیکە. لە ناو سنووری شارەکەدا ١١٣ کڵێسای کاسۆلیک ھەن؛ کە ٦٣یان بە مەزارگە، کاتێدراڵ، یان بازیلیکای سەرەکی دادەنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Manila churches under tight guard |ئیش=The Manila Times |ناونیشان=http://www.manilatimes.net/manila-churches-tight-guard/301839/ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> {{بنز|کاتێدراڵی مانیلا|en|Manila Cathedral}}، کە کۆنترین کڵێسای دامەزراوە لە وڵاتەکەدا، ناوەندی {{بنز|ئەسقەفییەتی کاسۆلیکی ڕۆمانیی مانیلا|en|Roman Catholic Archdiocese of Manila}}یە.<ref name="wow">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wow Philippines: Manila-Cosmopolitan City of the Philippines |ناونیشان=http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&province=80 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080730045417/http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&province=80 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Department of Tourism (Philippines)|Department of Tourism]]}}</ref> سێ بازیلیکای تر لە شارەکەدا ھەن؛ {{بنز|کڵێسای کیاپۆ|en|Quiapo Church}}، {{بنز|کڵێسای بینۆندۆ|en|Binondo Church}}، و {{بنز|بازیلیکای سان سێباستیان، مانیلا|en|Basilica of San Sebastian, Manila|lt=بازیلیکای بچووکی سان سێباستیان}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Madarang |یەکەم١=Rhea Claire |سەردێڕ=8 beautiful Metro Manila churches for Visita Iglesia |ناونیشان=https://www.rappler.com/life-and-style/travel/55535-beautiful-churches-manila-visita-iglesia/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=Rappler |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702111509/https://www.rappler.com/life-and-style/travel/55535-beautiful-churches-manila-visita-iglesia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> {{بنز|کڵێسای سان ئۆگستین (مانیلا)|en|San Agustin Church, Manila|lt=کڵێسای سان ئۆگستین}} لە ئینترامورۆس شوێنەوارێکی کەلەپووری جیھانیی [[یونسکۆ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Baroque Churches of the Philippines |ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/677/ |وێبگە=UNESCO World Heritage Centre |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220808063410/https://whc.unesco.org/en/list/677 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> چەندین ئایینزای {{بنز|پرۆتستانتی سەرەکی|en|Mainline Protestant}} بنکەی سەرەکییان لە شارەکەدایە. {{بنز|پەرستگای سانت ستیڤن (مانیلا)|en|St. Stephen's Parish (Manila)|lt=پەرستگای سانت ستیڤن}} لە ناوچەی سانتا کروز ناوەندی مەترانی کڵێسای ئەپیسکۆپاڵیی فلیپینە لە ناوەڕاستی فلیپین، لە کاتێکدا لە شەقامی تافت کاتێدراڵی سەرەکی و ئۆفیسە ناوەندییەکانی {{Lang|es|{{بنز|کڵێسای سەربەخۆی فلیپینی|en|Iglesia Filipina Independiente}}}} ھەڵکەوتوون (کە پێی دەوترێت کڵێسای ئاگیپایان)، کە {{بنز|کڵێسایەکی نەتەوەپەروەرە|en|Christian nationalism}} و بەرھەمی شۆڕشی فلیپینە. {{بنز|کڵێسای عیسای مەسیحی پیرۆزانی کۆتا ڕۆژەکان|en|The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints}} (کڵێسای LDS) {{بنز|پەرستگایەکی لەناو مانیلادا|en|Manila Philippines Temple}} ھەیە، کە یەکێکە لە دوو پەرستگای کاراکراوی LDS لە فلیپین. کڵێسای ڕەسەنی {{Lang|tl|{{بنز|ئیگلێزیا نی کریستۆ|en|Iglesia ni Cristo}}|italic=no}} چەندین شوێنی (ھاوشێوەی پەرستگا) لە شارەکەدا ھەیە، لەوانەش یەکەم کڵێسایان، کە ئێستا مۆزەخانەیە لە پونتا، سانتا ئانا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=House Honors Iglesia Ni Cristo on 108th Founding Anniversary |ناونیشان=https://www.congress.gov.ph/press/details.php?pressid=12205 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=House of Representatives of the Philippines |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220808163605/https://www.congress.gov.ph/press/details.php?pressid=12205 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا ئایینزاکانی {{بنز|مەسیحییەتی ئینجیلی|en|Evangelical Christian|lt=ئینجیلی}}، {{بنز|پێنتیکۆستالیزم|en|Pentecostal|lt=پێنتیکۆستال}} و {{بنز|ئەدڤێنتیستی حەوتەم ڕۆژ|en|Seventh-day Adventist|lt=ئەدڤێنتیستەکانی حەوتەم ڕۆژ}} لە گەشەکردندان. بنکەی سەرەکیی کۆمەڵگەی پەرتووکی پیرۆزی فلیپین لە مانیلایە. کەمپی سەرەکیی {{بنز|کاتێدراڵی ستایش|en|Cathedral of Praise}} دەکەوێتە شەقامی تافتەوە. {{بنز|کڵێسای جیھانیی عیسا پەروەردگارە|en|Jesus Is Lord Church Worldwide}} چەندین لق و کەمپی لە مانیلا ھەیە. گرووپە ئایینییەکانی وەک {{بنز|ئەندامانی کڵێسای خودای نێودەوڵەتی|en|Members Church of God International}} (MCGI)،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Religious group na MCGI, namigay ng food packs sa Manila Police District |ناونیشان=https://rmn.ph/religious-group-na-mcgi-namigay-ng-food-packs-sa-manila-police-district/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٤|ئیش=RMN Networks}}</ref> ئیگلێزیا نی کریستۆ، کڵێسای جیھانیی عیسا پەروەردگارە، و {{بنز|بزووتنەوەی ئێل شادای|en|El Shaddai (movement)|lt=بزووتنەوەی ئێل شادای}} ساڵیادەکانیان لە مەیدانی کیرینۆ دەگێڕن، کە شوێنێکی کراوەیە لە پارکی ڕیزال.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Veer |یەکەم١=Peter van der |سەردێڕ=Handbook of Religion and the Asian City: Aspiration and Urbanization in the Twenty-First Century |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Univ of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٨١٢٢-٦|پەڕە=٧٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vdYkDQAAQBAJ&pg=PA78 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> <gallery mode="packed"> File:Allan Jay Quesada - Manila Cathedral 001.jpg|{{بنز|کاتێدراڵی مانیلا|en|Manila Cathedral}} ناوەندی {{بنز|ئەسقەفییەتی کاسۆلیکی ڕۆمانیی مانیلا|en|Roman Catholic Archdiocese of Manila}}یە. File:San Sebastian Church, Quiapo, Manila, Dec 2023.jpg|{{بنز|بازیلیکای سان سێباستیان، مانیلا|en|Basilica of San Sebastian, Manila|lt=بازیلیکای بچووکی سان سێباستیان}} تاکە کڵێسایە لە ئاسیادا کە بە تەواوی لە پۆڵا دروستکرابێت.<ref name="whl">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World Heritage: San Sebastian Church |ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/518/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٠٨|وێبگە=Tentative List for the World Heritage List |بڵاوکەرەوە=UNESCO}}</ref> File:San Agustin Church Intramuros 2023-05-28.jpg|{{بنز|کڵێسای سان ئۆگستین (مانیلا)|en|San Agustin Church, Manila|lt=کڵێسای سان ئۆگستین}} لە {{بنز|ئینترامورۆس|en|Intramuros}}، کە شوێنەوارێکی کەلەپووری جیھانیی یونسکۆیە File:Binondo, Manila San Nicolas Heritage Centre 47.jpg|{{بنز|کڵێسای بینۆندۆ|en|Binondo Church}} خزمەت بە کۆمەڵگەی چینیی کاسۆلیکی ڕۆمانی دەکات. File:Quiapo Church 2024-05-31.jpg|{{بنز|کڵێسای کیاپۆ|en|Quiapo Church}}، ماڵی پەیکەری ئایکۆنیی {{بنز|ناسرینی ڕەش|en|Black Nazarene}}، کە جەژنی گواستنەوەکەی (Traslacion) ھەموو ٩ی کانوونی دووەمێک دەگێڕدرێت File:Iglesia Ni Cristo Lokal ng Tondo.jpg|کڵێسای {{بنز|ئیگلێزیا نی کریستۆ|en|Iglesia ni Cristo}} (INC) لە تۆندۆ، کە لە ٦ی تشرینی دووەمی ١٩١٥ دامەزراوە، یەکێکە لە کۆنترین کۆمەڵگەکانی کڵێساکە. {{بنز|باڵەخانەی ئێستای کڵێساکە لە تۆندۆ|en|Iglesia ni Cristo chapel, Tondo}} لە ساڵی ١٩٦٧ تەواو کرا. Image:Seng Guan Temple Tondo 10.jpg|{{بنز|پەرستگای سێنگ گوان|en|Seng Guan Temple}} </gallery> ==== ئایینەکانی تر ==== مانیلا چەندین پەرستگای {{بنز|تاویزم|en|Taoism|lt=تاویی}} و بوودایی ھەیە وەک {{بنز|پەرستگای سێنگ گوان|en|Seng Guan Temple}} کە پێداویستییە ڕۆحییەکانی کۆمەڵگەی فلیپینی-چینی دابین دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Calvelo |یەکەم١=George |سەردێڕ=Seng Guan temple prepped for Lunar New Year |ناونیشان=https://www.abs-cbn.com/life/multimedia/photo/01/27/22/prepping-for-chinese-new-year |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=ABS-CBN News |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220127180610/https://news.abs-cbn.com/life/multimedia/photo/01/27/22/prepping-for-chinese-new-year |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> کیاپۆ "شارۆچکەیەکی موسڵمانان"ی ھەیە کە گەورەترین مزگەوتی شارەکەی لێیە بە ناوی {{بنز|مزگەوتی ئاڵتوونی|en|Masjid Al-Dahab}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Saludes |یەکەم١=Mark |سەردێڕ=Manila tour promotes closer Muslim-Christian ties - UCA News |ناونیشان=https://www.ucanews.com/news/manila-tour-promotes-closer-muslim-christian-ties/85454 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=[[Union of Catholic Asian News]] |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220818104403/https://www.ucanews.com/news/manila-tour-promotes-closer-muslim-christian-ties/85454 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> ئەندامانی کۆمەڵگەی ھیندییە دەربەدەرەکان دەتوانن پەرستشەکانیان لە پەرستگا گەورەکەی ھیندووەکان لە شارەکە یان لە گوردوارای {{بنز|سیخیزم|en|Sikhism|lt=سیخەکان}} لەسەر شەقامی نەتەوە یەکگرتووەکان بکەن. دەستەی بەڕێوەبەری ئایینی {{بنز|بەھایی|en|Baháʼí Faith}} لە فلیپین، ئەنجومەنی ڕۆحیی نیشتمانی، لە نزیک سنووری ڕۆژھەڵاتی مانیلا لەگەڵ ماکاتی ھەڵکەوتووە. == ئابووری == {{stack|float=left|{{PH poverty incidence}}}} [[File:Binondo skyline skyscrapers (Manila; 12-23-2023).jpg|thumb|ئاسۆی بینۆندۆ، ناوچەی بازرگانیی ناوەندیی شاری مانیلا.]] مانیلا ناوەندێکی سەرەکییە بۆ بازرگانی، بانکداری و دارایی، فرۆشتنی تاک، گواستنەوە، گەشتیاری، خانووبەرە، میدیای نوێ، میدیای نەریتی، ڕیکلام، خزمەتگوزارییە یاساییەکان، ژمێریاری، دڵنیایی، شانۆ، فاشن، و ھونەرەکان. نزیکەی ٦٠,٠٠٠ دامەزراوە لە شارەکەدا کار دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Macapagal |یەکەم=Tony |ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=Manila dads hail fast CTO service |ئیش=The Standard |ناونیشان=https://manilastandard.net/news/metro/228740/manila-dads-hail-fast-cto-service.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211155344/http://thestandard.com.ph/news/metro/228740/manila-dads-hail-fast-cto-service.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا، مانیلا چوارەم گەورەترین ئابوورییە لە فلیپین، بە بەشداریکردنی ٤.٧% لە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی نیشتمانی کە دەگاتە ₱1.04 تریلیۆن.<ref name="PSA-10LargerstEconomy">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://psa.gov.ph/content/institutionalizing-provincial-product-accounts-psa-releases-2024-economic-performance-82 |سەردێڕ=Institutionalizing the Provincial Product Accounts: PSA Releases the 2024 Economic Performance of 82 Provinces and 33 Highly Urbanized Cities |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=Philippine Statistics Authority}}</ref> ئەنجومەنی نیشتمانیی کێبڕکێکاری فلیپین، کە ساڵانە پێوەری کێبڕکێکاریی شار و شارەوانییەکان بڵاو دەکاتەوە، شار و شارەوانی و پارێزگاکانی وڵاتەکە لەسەر بنەمای دینامیکیی ئابووری، کارایی حکوومەت، و ژێرخانیان پۆلێن دەکات. بەپێی ئەم پێوەرە لە ساڵی ٢٠٢٢دا، مانیلا دووەم کێبڕکێکارترین شار بوو لە فلیپیندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2022 Rankings of Highly Urbanized Cities |ناونیشان=https://cmci.dti.gov.ph/rankings-data.php?unit=Highly%20Urbanized%20Cities |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221230111219/https://cmci.dti.gov.ph/rankings-data.php?unit=Highly%20Urbanized%20Cities |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Cities and Municipalities Competitiveness Index |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> مانیلا لە ساڵی ٢٠١٥دا نازناوی کێبڕکێکارترین شاری وڵاتەکەی بەدەستھێنا، و لەو کاتەوە بەردەوام لە سێ پلەی یەکەمدابووە، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە مانیلا بەردەوام یەکێکە لە باشترین شوێنەکان بۆ ژیان و بازرگانیکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rex Remitio |ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=Manila is Philippines' most competitive city – NCC |ئیش=CNN Philippines |ناونیشان=http://cnnphilippines.com/metro/2015/07/17/Manila-most-competitive-city-national-competitiveness-council.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160818083722/http://cnnphilippines.com/metro/2015/07/17/Manila-most-competitive-city-national-competitiveness-council.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> شارەکە خاوەنی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیییە بە بڕی ₱987.88 ملیار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rssoncr.psa.gov.ph/system/files/attachment-dir/Press-Release_Provincial-Product-Accounts_2023_City-of-Manila.pdf |سەردێڕ=City of Manila's Economy Records a 2.2 Percent Growth in 2023 |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=Philippine Statistics Authority}}</ref> و سێیەم گەورەترین ئابوورییە لە ناوچەی پایتەختی نیشتمانی، کە ١٥%ی کۆی ئابووری ناوچەکە پێکدەھێنێت تا ساڵی ٢٠٢٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rssoncr.psa.gov.ph/content/NCRII/quezon-city-posts-45-percent-gdp-growth-2023-leading-ncrs-economy-193-percent-share |سەردێڕ=Quezon City Posts 4.5 Percent GDP Growth in 2023; Leading NCR's Economy with 19.3 Percent Share |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ئیش=Philippine Statistics Authority}}</ref> بینۆندۆ، کۆنترین و یەکێک لە گەورەترین چایناتاونەکان لە جیھاندا، ناوەندی بازرگانی و چالاکییە بازرگانییەکان بوو لە شارەکەدا. چەندین باڵەخانەی بەرز بۆ نیشتەجێبوون و ئۆفیس لە شەقامە سەدەکانی ناوەڕاستیدا بونیادنراون. تا ساڵی ٢٠١٣، پلانەکانی حکوومەتی شاری مانیلا بۆ گۆڕینی ناوچەی چایناتاون بۆ ناوەندێکی سپاردنی پرۆسەی بازرگانی (BPO) لە قۆناغی جێبەجێکردندابوون؛ سی باڵەخانەی چۆڵ دەستنیشان کرابوون بۆ گۆڕینیان بۆ ئۆفیسەکانی BPO. زۆربەی ئەم باڵەخانانە دەکەونە شەقامی ئێسکۆلتا، بینۆندۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ=Plan to turn Chinatown into BPO hub gains ground |ئیش=ABS-CBN News |ناونیشان=http://www.abs-cbnnews.com/business/07/03/12/plan-turn-chinatown-bpo-hub-gains-ground |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120706162324/http://www.abs-cbnnews.com/business/07/03/12/plan-turn-chinatown-bpo-hub-gains-ground |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[File:Port of Manila.jpg|thumb|left|دیمەنی تێرمیناڵی نێودەوڵەتیی کۆنتێنەری مانیلا سەر بە بەندەری مانیلا، کە بەندەری سەرەکیی فلیپینە]] بەندەری مانیلا گەورەترین بەندەری دەریاییە لە فلیپین و ڕێگای سەرەکیی کەشتیوانیی نێودەوڵەتییە بۆ وڵاتەکە. دەسەڵاتی بەندەرەکانی فلیپین سەرپەرشتی کارپێکردن و بەڕێوەبردنی بەندەرەکانی وڵاتەکە دەکات. کۆمپانیای خزمەتگوزارییەکانی تێرمیناڵی نێودەوڵەتیی کۆنتێنەر، بەپێی بانکی گەشەپێدانی ئاسیا، یەکێکە لە پێنج گەورەترین کۆمپانیاکانی کارپێکردنی تێرمیناڵی دەریایی لە جیھاندا،<ref name="pse">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=International Container Terminal Services Inc. |ناونیشان=http://www.pse.org.ph/html/ListedCompanies/listedcompanyinfo.jsp?compID=83&recCtr=4&srch=I |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://s/20080229193046/http://www.pse.org.ph/html/ListedCompanies/listedcompanyinfo.jsp?compID=83&recCtr=4&srch=I |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Philippine Stock Exchange]]}}</ref><ref name="forbes">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Asia's 200 Best Under A Billion: International Container Terminal Services |ناونیشان=https://www.forbes.com/lists/2007/24/markets_07bub_International-Container-Terminal-Services_I1PT.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|وێبگە=[[Forbes]]}}</ref> و بنکەی سەرەکی و ئۆپەراسیۆنە سەرەکییەکانی لە بەندەری مانیلادایە. کۆمپانیایەکی تری کارپێکەری بەندەر، کۆمپانیای تێرمیناڵەکانی ئاسیا، ئۆفیسی کۆمپانیاکە و ئۆپەراسیۆنە سەرەکییەکانی لە بەندەری باشووری مانیلادایە، و کۆگای کۆنتێنەرەکانیشی لە سانتا مێسایە. مانیلا وەک گەورەشارێکی بەندەری مامناوەند پۆلێن کراوە، بە بەکارھێنانی سیستەمی ساوسامپتۆن بۆ پۆلێنکردنی شاری-بەندەری.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| doi=10.1080/03088839.2020.1802785 |سەردێڕ=The Southampton system: A new universal standard approach for port-city classification |ساڵ=٢٠٢١|دوایین١=Roberts |یەکەم١=Toby |دوایین٢=Williams |یەکەم٢=Ian |دوایین٣=Preston |یەکەم٣=John | journal=Maritime Policy & Management |بەرگ=٤٨| issue=4 |پەڕەکان=٥٣٠–٥٤٢| s2cid=225502755 | doi-access=free}}</ref> کارگەکان لە ناو شارەکەدا بەرھەمە پەیوەندیدارەکان بە پیشەسازییەوە بەرھەم دەھێنن وەک ماددە کیمیایییەکان، قوماش، جلوبەرگ، کەلوپەلی ئەلیکترۆنی، خۆراک، خواردنەوەکان، و بەرھەمەکانی تووتن. کۆمپانیا ناوخۆیییەکان کاڵا سەرەتایییەکان بۆ ھەناردەکردن ئامادە دەکەن، لەوانەش پەت، تەختە، شەکری پاڵاوتەکراو، کۆپرا (ناوکی گوێزی ھیندی)، و زەیتی گوێزی ھیندی. پیشەسازیی پرۆسێسکردنی خۆراک یەکێکە لە سەقامگیرترین کەرتەکانی بەرھەمھێنان لە شارەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://apps.fas.usda.gov/newgainapi/api/Report/DownloadReportByFileName?fileName=Food%20Processing%20Ingredients%20Annual_Manila_Philippines_RP2024-0011.pdf|سەردێڕ=Food Processing Ingredients Annual|بڵاوکەرەوە=[[Foreign Agricultural Service]]|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> [[File:CCP in Roxas Boulevard SJasminum 48 BSP Multi-storey (cropped).jpg|thumb|right|بنکەی سەرەکیی بانکی ناوەندیی فلیپین]] کۆگای نەوتی پانداکان دامەزراوەکانی کۆگا و تێرمیناڵەکانی دابەشکردنی کۆمپانیاکانی کالتێکس فلیپین، شێڵی فلیپین، و پترۆن لەخۆدەگرێت؛ کە یاریزانە سەرەکییەکانن لە پیشەسازی نەوتی وڵاتەکەدا. کۆگای نەوتەکە بووەتە جێگەی چەندین نیگەرانی، لەوانەش کاریگەریی ژینگەیی و تەندروستیی لەسەر دانیشتووانی مانیلا. دادگای باڵا فەرمانی دا کە تا تەممووزی ٢٠١٥ کۆگای نەوتەکە بگوازرێتەوە بۆ دەرەوەی شار،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Estrada: Oil depot closed by July 15 |newspaper=Philippine Daily Inquirer |ناونیشان=http://newsinfo.inquirer.net/657244/estrada-vows-to-enforce-eviction-of-oil-firms-from-pandacan-by-july-15-2015 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Pandacan oil depot "decontamination" pushed after Big 3 exit |newspaper=Philippine Daily Inquirer |ناونیشان=http://newsinfo.inquirer.net/658372/pandacan-oil-depot-decontamination-pushed-after-big-3-exit |ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> بەڵام نەتوانرا ئەم وادەیە جێبەجێ بکرێت. زۆربەی دامەزراوەکانی کۆگای نەوتەکە لەناو کەمپە {{Convert|33|ha|acre|abbr=out|adj=on}}یەکەدا وێران کران،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Finally, Pandacan oil depot dismantled |ناونیشان=https://www.manilatimes.net/2015/08/17/todays-headline-photos/top-stories/finally-pandacan-oil-depot-dismantled/210501 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=The Manila Times |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١٥|زمان=en}}</ref> و پلان ھەیە بۆ ئەوەی بکرێت بە سەنتەرێکی گواستنەوە یان پارکی خۆراک.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Lectura |یەکەم١=Lenie |سەردێڕ=SMC wants to turn Pandacan oil depot into bus, food terminal |ناونیشان=https://businessmirror.com.ph/2019/06/06/smc-wants-to-turn-pandacan-oil-depot-into-bus-food-terminal/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=BusinessMirror |ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012033312/https://businessmirror.com.ph/2019/06/06/smc-wants-to-turn-pandacan-oil-depot-into-bus-food-terminal/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> مانیلا ناوەندێکی سەرەکیی چاپکردنە لە فلیپین.<ref name="encarta">{{Cite encyclopedia |title=MSN Encarta: Manila |publisher=MSN Encarta |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |access-date=March 4, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028152020/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |archive-date=October 28, 2009 |url-status=dead}}</ref> ڕۆژنامەی مانیلا بولیتین، کە گەورەترین ڕۆژنامەی فلیپینە لە ڕووی بڵاوبوونەوە، بنکەی سەرەکییەکەی لە ئینترامورۆسدایە.<ref name="Manila Bulletin">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=MB Website |ئیش=Manila Bulletin |ناونیشان=http://www.mb.com.ph/}}</ref> کۆمپانیا گەورەکانی تری چاپکردن لە وڵاتەکەدا وەک دە مانیلا تایمز، دە فلیپین ستار، و مانیلا ستاندارد تودەی بنکەی سەرەکییان لە ناوچەی بەندەردایە. ڕۆژنامەی چینیی کۆمێرشەڵ نیوز، کە کۆنترین ڕۆژنامەی چینی-زمانە لە فلیپین و سێیەم کۆنترین ڕۆژنامەی وڵاتەکەیە،<ref name="memorial">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Andrade, Jeannette |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Lino Brocka, 3 others installed on remembrance wall |newspaper=Philippine Daily Inquirer |ناونیشان=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20071201-104249/Lino_Brocka,_3_others_installed_on_remembrance_wall |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140502193758/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20071201-104249/Lino_Brocka%2C_3_others_installed_on_remembrance_wall |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> بنکەی سەرەکییەکەی لە بینۆندۆیە. ئێستگەی ڕادیۆیی DWRK پێش ئەوەی بگوازرێتەوە بۆ باڵەخانەی MBC لە کۆمەڵگەی CCP لە ساڵی ٢٠٠٨دا، ستۆدیۆکەی لە تاوەری FEMS 1 بە درێژایی ڕێگای خێرای ئۆسمێنیا لە مالاتێ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=COMPANY PROFILE |ناونیشان=https://www.easyrock.com.ph/info/company-profile/ |وێبگە=[[96.3 Easy Rock]] |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150921040017/https://www.easyrock.com.ph/info/company-profile/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> مانیلا بنکەی سەرەکیی بانکی ناوەندیی فلیپینە، کە دەکەوێتە سەر بۆلیڤاری ڕۆخاس.<ref name="BSP">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BSP Website |ناونیشان=http://www.bsp.gov.ph/ |بڵاوکەرەوە=Central Bank of the Phils.}}</ref> ھەروەھا بانکی زەوی فلیپین و کۆمپانیای متمانەی فلیپین بنکەی سەرەکییان لە مانیلادایە. یونیلیڤەری فلیپین پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٦دا بگوازرێتەوە بۆ بۆنیفاسیۆ گڵۆباڵ سیتی، ئۆفیسی کۆمپانیاکەی لە شەقامی نەتەوە یەکگرتووەکان لە پاکۆ بوو.<ref name="Unilever Phils">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Unilever Philippines |ناونیشان=http://www.unilever.com.ph/ |بڵاوکەرەوە=Unilever |ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140326151351/http://www.unilever.com.ph/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆمپانیای بەرھەمھێنەری ئۆتۆمۆبێلی تۆیۆتاش ئۆفیسی ناوچەیییەکەی لە شەقامی نەتەوە یەکگرتووەکانە. === گەشتیاری === [[File:Manila Cathedral at Noon.jpg|thumb|left|upright|پلازا مۆریۆنێسی مێژوویی لە ئینترامورۆس لەگەڵ کاتێدراڵی مانیلا لە باکگراوندەکەیدا.]] مانیلا ساڵانە پێشوازی لە زیاتر لە یەک ملیۆن گەشتیار دەکات.<ref name="encarta" /> شوێنە گەشتیارییە سەرەکییەکان بریتین لە شاری قەڵاداری مێژوویی ئینترامورۆس، کۆمەڵگەی ناوەندی کەلتووریی فلیپین،<ref group="note" name="Manila Note II"/> مانیلا ئۆشن پارک، بینۆندۆ (چایناتاون)، ئێرمیتا، مالاتێ، باخچەی ئاژەڵانی مانیلا، کۆمەڵگەی مۆزەخانەی نیشتمانی، و پارکی ڕیزال.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 Best Places to Visit in Manila with Kids |ناونیشان=https://gofamgo.com/10-best-places-to-visit-in-manila-with-kids/ |بڵاوکەرەوە=Gofamgo |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190120094008/https://gofamgo.com/10-best-places-to-visit-in-manila-with-kids/ |ڕەوشی ناونیشان=usurped}}</ref> ھەردوو شاری قەڵاداری مێژوویی ئینترامورۆس و پارکی ڕیزال وەک شوێنی سەرەکی و ناوچەی پیشەسازیی گەشتیاری لە یاسای گەشتیاری ساڵی ٢٠٠٩دا دەستنیشان کراون.<ref name="TourismAct">{{cite PH act |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2009/05/12/republic-act-no-9593-s-2009 |title=The Tourism Act of 2009 |chamber=RA |number=9593 |date=2009-05-12 |publisher=[[Official Gazette (Philippines)|Official Gazette]] |access-date=2024-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906213559/https://www.officialgazette.gov.ph/2009/05/12/republic-act-no-9593-s-2009 |archive-date=September 6, 2017}}</ref> پارکی ڕیزال، کە بە پارکی لونێتاش ناسراوە، پارکێکی نیشتمانییە و گەورەترین پارکی شارییە لە ئاسیادا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Gwen de la Cruz |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=FAST FACTS: Rizal Park |ئیش=Rappler |ناونیشان=https://www.rappler.com/philippines/80688-fast-facts-rizal-park/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307100459/http://www.rappler.com/specials/pope-francis-ph/stories/80688-fast-facts-rizal-park |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە ڕووبەری {{convert|58|ha|acre|abbr=off}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rizal Park |ناونیشان=http://www.wordtravels.com/Attractions/?attraction=735 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090420054605/http://www.wordtravels.com/Attractions/?attraction=735 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=WordTravels}}</ref> پارکەکە بۆ ڕێزگرتن لە پاڵەوانی نیشتمانیی وڵاتەکە خۆسێ ڕیزال دروست کرا، کە لەلایەن ئیسپانییەکانەوە بە تۆمەتی تێکدەری لەسێدارەدرا. ستوونی ئاڵاکە لە ڕۆژاوای مۆنۆمێنتی ڕیزال نیشاندەری کیلۆمەتر سفرە بۆ پێوانەکردنی دوورییەکان بۆ سەرجەم شوێنەکانی وڵاتەکە. پارکەکە لەلایەن لیژنەی گەشەپێدانی پارکە نیشتمانییەکانەوە بەڕێوەدەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Aning |یەکەم١=Jerome |سەردێڕ=Vatican City can fit in Rizal Park |ناونیشان=https://newsinfo.inquirer.net/120581/vatican-city-can-fit-in-rizal-park-2 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٢|newspaper=Philippine Daily Inquirer |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120107191158/https://newsinfo.inquirer.net/120581/vatican-city-can-fit-in-rizal-park-2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|زمان=en}}</ref> شاری قەڵاداری ئینترامورۆس بە ڕووبەری {{convert|0.67|km2|sqmi|sp=us|adj=on}} ناوەندی مێژوویی مانیلایە. لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی ئینترامورۆسەوە بەڕێوەدەبرێت، کە ئاژانسێکی پەیوەندیدارە بە وەزارەتی گەشتیارییەوە. کاتێدراڵی مانیلا و کڵێسای سان ئۆگستینی سەدەی ١٨ھەمی تێدایە کە شوێنەوارێکی کەلەپووری جیھانیی یونسکۆیە. کالێسا ئامرازێکی گواستنەوەی باوە بۆ گەشتیاران لە ئینترامورۆس و شوێنەکانی نزیکی وەک بینۆندۆ، ئێرمیتا و پارکی ڕیزال.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Jovic Lee |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=Intramuros cocheros: Hooves, history and hope for a fare hike |newspaper=Philippine Daily Inquirer |ناونیشان=http://newsinfo.inquirer.net/621494/intramuros-cocheros-hooves-history-and-hope-for-a-fare-hike |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> بینۆندۆ، کۆنترین چایناتاون لە جیھاندا، لە ساڵی ١٥٢١ دامەزرا<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cortés |یەکەم١=Carlos E. |سەردێڕ=Multicultural America: A Multimedia Encyclopedia |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=SAGE Publications |ژپنک=٩٧٨-١-٤٥٢٢-٧٦٢٦-٧|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=VQ١zAwAAQBAJ&pg=PA٤٨٥ ٤٨٥]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=VQ1zAwAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> و وەک ناوەندێکی بازرگانیی چینی پێش داگیرکاری ئیسپانییەکان لە فلیپین خزمەتی دەکرد. سەرنجڕاکێشییە سەرەکییەکانی بریتین لە کڵێسای بینۆندۆ، کەوانەی دۆستایەتی فلیپینی-چینی، پەرستگای بوودایی سێنگ گوان، و ڕێستورانتە ڕەسەنە چینییەکان. مانیلا وەک شوێنی سەرەکیی وڵاتەکە بۆ گەشتیاریی پزیشکی دەستنیشان کراوە، کە بەپێی خەمڵاندنەکان ساڵانە ملیارێک دۆلار داھات بەرھەم دەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Medical Tourism, Treatments and Surgery in Manila |ناونیشان=http://www.world-guides.com/asia/philippines/national-capital-region/manila/manila_medical.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=World Guides}}</ref> نەبوونی سیستەمێکی تەندروستیی پێشکەوتوو، ژێرخانی ناتەواو، و ناسەقامگیری ژینگەی سیاسی وەک بەربەست لەبەردەم گەشەکردنیدا سەیر دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Edgardo S. Tugade |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Challenges to PH medical tourism |ئیش=The Manila Times |ناونیشان=http://www.manilatimes.net/challenges-to-ph-medical-tourism/100820/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> === بازاڕکردن === [[File:Old Tutuban Train Station, Manila, Aug 2024.jpg|thumb|وێستگەی کۆنی توتوبان کە لە ساڵی ١٨٩٢ دروست کراوە، و ئێستا کراوە بە سەنتەرێکی بازاڕکردن]] [[File:Divisoria Shopping.jpg|thumb|دیڤیسۆریا بازاڕێکی باوە بۆ خەڵکی ناوخۆ و گەشتیاران. لە وێنەکەدا بەشی ناوەوەی سەنتەری بازاڕکردنی ١٦٨ دیارە.]] مانیلا بە یەکێک لە باشترین شوێنەکانی بازاڕکردن لە ئاسیادا دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Manila 11th most attractive shopping destination in Asia Pacific&nbsp;–study&nbsp;– Yahoo! News Philippines |ناونیشان=http://ph.news.yahoo.com/manila-11th-most-attractive-shopping-destination-asia-pacific-050612020.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Ph.news.yahoo.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Arveen |یەکەم=Kim |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Manila outperforms 15 Asian cities in "shopping" index&nbsp;– Yahoo! News Philippines |ناونیشان=http://ph.news.yahoo.com/manila-outperforms-15-asian-cities-in--shopping--index.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Ph.news.yahoo.com}}</ref> مۆڵە گەورەکانی بازاڕکردن، فرۆشگاکانی فرەبەش، بازاڕەکان، سوپەرمارکێتەکان، و بازاڕە میلییەکان لە ناو شارەکەدا ھەن. دیڤیسۆریا لە تۆندۆ لە ناوخۆدا وەک "مەککەی بازاڕکردن"ی مانیلا وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Macas |یەکەم١=Trisha |سەردێڕ=Divisoria shopping guide: Where to shop for what in Manila's shopping mecca |ناونیشان=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/387866/divisoria-shopping-guide-where-to-shop-for-what-in-manila-s-shopping-mecca/story/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=GMA News Online |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170620104908/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/387866/divisoria-shopping-guide-where-to-shop-for-what-in-manila-s-shopping-mecca/story/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=What NOT to buy in Divisoria |ناونیشان=https://www.rappler.com/life-and-style/15849-a-guide-to-divisoria/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=Rappler |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121112134935/https://www.rappler.com/life-and-style/15849-a-guide-to-divisoria/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> مۆڵەکانی بازاڕکردن کاڵاکان بە نرخی ھەرزان دەفرۆشن. فرۆشیارە بچووکەکان زۆربەی شەقامەکانیان گرتووە، کە دەبێتە ھۆی دروستبوونی قەرەباڵغی پیادە و ئۆتۆمۆبێل. شوێنەوارێکی ناسراو لە دیڤیسۆریا سەنتەری توتوبانە، کە مۆڵێکی گەورەی بازاڕکردنە و بەشێکە لە وێستگەی سەرەکیی ھێڵی ئاسنی نیشتمانی فلیپین. مانگانە ١ ملیۆن کەس سەردانی دەکەن و پێشبینی دەکرێت لەگەڵ تەواوبوونی پڕۆژەی فراوانکردنی ڕۆژاوای ھێڵی ٢ی شەمەندەفەری سووک ٤٠٠,٠٠٠ کەسی تریش سەردانی بکەن، کە دەبێتە قەرەباڵغترین وێستگەی گواستنەوەی مانیلا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ=Tutuban Center may become Manila's busiest transfer station |ئیش=ABS-CBN News |ناونیشان=http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-become-manilas-busiest-transfer-station |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150321013838/http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-become-manilas-busiest-transfer-station |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> "مۆڵێکی ستایلی ژیان"ی تر لەوێ بریتییە لە چایناتاونە بەختەوەرەکە (Lucky Chinatown). بەپێی ئامارەکانی پۆلیسی مانیلا نزیکەی ١ ملیۆن کڕیار سەردانی دیڤیسۆریا دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=More cops on Manila streets |ئیش=Tempo |ناونیشان=http://tempo.com.ph/2017/11/28/more-cops-on-manila-streets/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171127211746/http://tempo.com.ph/2017/11/28/more-cops-on-manila-streets/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بینۆندۆ، کۆنترین چایناتاون لە جیھاندا،<ref name="en.radio86.com" /> ناوەندی بازرگانی شارەکەیە بۆ ھەموو جۆرە کارێکی بازرگانی کە لەلایەن بازرگانە فلیپینی-چینییەکانەوە بەڕێوەدەبرێن، کە کۆمەڵێک فرۆشگا و ڕێستورانتی زۆر لەخۆدەگرێت. کیاپۆ وەک "ناوەندی شاری کۆن" ئاماژەی پێدەکرێت، کە تێیدا بازاڕە میللییەکان (tiangges)، بازاڕەکان، فرۆشگاکانی جلوبەرگ، و فرۆشگاکانی مۆسیقا و ئەلیکترۆنیات باون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Quiapo: "Old Downtown" Manila |ناونیشان=https://legacy.pulitzercenter.org/reporting/quiapo-old-downtown-manila |وێبگە=[[Pulitzer Center]] |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220908120910/https://legacy.pulitzercenter.org/reporting/quiapo-old-downtown-manila |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> چەندین فرۆشگای فرەبەش لە شەقامی ڕێکتۆ ھەڵکەوتوون. ڕۆبنسنس پلەیس مانیلا گەورەترین مۆڵی بازاڕکردنی مانیلایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manila |ناونیشان=http://www.robinsonsmalls.com/malls_manila.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130308214134/http://robinsonsmalls.com/malls_manila.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Robinsons Malls}}</ref> مۆڵەکە دووەم و گەورەترین مۆڵ بوو کە لەلایەن ڕۆبنسنس مۆڵسەوە دروستکرابێت. سوپەرمۆڵەکانی SM بەڕێوەبەری مۆڵەکانی بازاڕکردنی SM City Manila و SM City San Lazaroـە. SM City Manila لەسەر شوێنی پێشووی YMCA Manila لە تەنیشت ھۆڵی شاری مانیلا لە ئێرمیتا ھەڵکەوتووە، لە کاتێکدا SM City San Lazaro لەسەر شوێنی پێشووی گۆڕەپانی ئەسپسواریی سان لازارۆ لە سانتا کروز دروستکراوە. باڵەخانەی پێشووی ھوتێلی ڕۆیاڵ مانیلا لە کیاپۆ، کە بە ڕێستورانتە خولاوەکەی ناسرابوو، ئێستا سەنتەری پاکتاوکردنی SMـە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Miss Earth candidates visits 100 Revolving Restaurant |ناونیشان=http://renz15.wordpress.com/2013/11/20/miss-earth-candidates-visits-100-revolving-restaurant/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> شوێنی یەکەمین فرۆشگای فرەبەشی SM دەکەوێتە شەقامی کارلۆس پالانکا (پێشتر ئێچاگێ) لە سان میگێل.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Sanso mural hails 70-year friendship with Henry Sy |ناونیشان=https://news.google.com/newspapers?id=i1Q1AAAAIBAJ&sjid=YiUMAAAAIBAJ&pg=1890%2C14990342 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|newspaper=Philippine Daily Inquirer |via=[[Google News]] |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> == کەلتوور == === مۆزەخانەکان === [[File:National Museum of Fine Arts (Manila, 2024) (digitally altered to remove Torre de Manila).jpg|thumb|مۆزەخانەی نیشتمانیی ھونەرە جوانەکان]] وەک ناوەندی کەلتووریی فلیپین، مانیلا چەندین مۆزەخانەی ھەیە. کۆمەڵگەی مۆزەخانەی نیشتمانیی سەر بە مۆزەخانەی نیشتمانیی فلیپین، کە لە پارکی ڕیزال ھەڵکەوتووە، پێکھاتووە لە مۆزەخانەی نیشتمانیی ھونەرە جوانەکان، مۆزەخانەی نیشتمانیی ئەنترۆپۆلۆژیا، مۆزەخانەی نیشتمانیی مێژووی سروشتی،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Layug |یەکەم١=Benjamin |سەردێڕ=The Museum of the Filipino People reopens its doors |ناونیشان=https://businessmirror.com.ph/2021/11/27/the-museum-of-the-filipino-people-reopens-its-doors/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=BusinessMirror |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211126162252/https://businessmirror.com.ph/2021/11/27/the-museum-of-the-filipino-people-reopens-its-doors/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> و پلانێتاریۆمی نیشتمانی. تابلۆی ''سپۆلیاریۆم''، کە تابلۆیەکی بەناوبانگی خوان لونایە، دەکرێت لەناو کۆمەڵگەکەدا ببینرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Nicolas |یەکەم١=Jino |سەردێڕ=National Museum of Natural History: A focus on biodiversity |ناونیشان=https://www.bworldonline.com/weekender/focus/2018/05/18/158707/national-museum-of-natural-history-a-focus-on-biodiversity/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=BusinessWorld |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220507013515/https://www.bworldonline.com/weekender/focus/2018/05/18/158707/national-museum-of-natural-history-a-focus-on-biodiversity/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> شارەکە میوانداری کتێبخانەی نیشتمانیی فلیپین دەکات، کە کۆگای کەلەپووری کەلتووریی چاپکراو و تۆمارکراوی وڵاتەکەیە، و سەرچاوەکانی تری ئەدەبی و زانیاری لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Philippines |ناونیشان=http://web.simmons.edu/~chen/gdl/a-p/Philippines.htm |وێبگە=[[Simmons University]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220122105351/http://web.simmons.edu/~chen/gdl/a-p/Philippines.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Other Executive Offices (OEOs); National Library of the Philippines; Strategic Objectives |ناونیشان=https://www.dbm.gov.ph/wp-content/uploads/PerformanceManagement/Mandate/2601922018.pdf |وێبگە=[[Department of Budget and Management]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210627043943/https://www.dbm.gov.ph/wp-content/uploads/PerformanceManagement/Mandate/2601922018.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> کۆمیسیۆنی مێژوویی نیشتمانی فلیپین دوو مۆزەخانەی مێژوویی لە شارەکەدا بەڕێوەدەبات، کە بریتین لە مۆزەخانەی ئاپۆلیناریۆ مابینی – PUP و مۆزەخانەی خۆسێ ڕیزال – قەڵای سانتیاگۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Villafuerte |یەکەم١=Din M. |سەردێڕ=Water runs deep at Museo El Deposito |ناونیشان=https://business.inquirer.net/265943/water-runs-deep-at-museo-el-deposito |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|newspaper=Philippine Daily Inquirer |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190302023859/https://business.inquirer.net/265943/water-runs-deep-at-museo-el-deposito |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠١٩|زمان=en}}</ref> مۆزەخانە دامەزراوەکان لەلایەن کتێبخانەی نیشتمانی و دامەزراوە پەروەردەییەکانەوە وەک مۆزەخانەی DLS-CSB بۆ ھونەری ھاوچەرخ و دیزاین،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About Us |ناونیشان=https://www.mcadmanila.org.ph/about-us/ |وێبگە=Museum of Contemporary Art and Design |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210203171203/https://www.mcadmanila.org.ph/about-us/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref> مۆزەخانەی UST بۆ ھونەر و زانستەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Home |ناونیشان=https://ustmuseum.ust.edu.ph/ |وێبگە=[[UST Museum]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220815021459/https://ustmuseum.ust.edu.ph/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> و مۆزەخانەی زانکۆی فلیپین بۆ مێژووی بیرۆکەکان لە شارەکەدا ھەڵکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About Us |ناونیشان=https://mhi.upm.edu.ph/node/6 |وێبگە=[[University of the Philippines Manila Museum of a History of Ideas|UP Museum of a History of Ideas]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220820114604/https://mhi.upm.edu.ph/node/6 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> [[File:National Museum of Natural History, Manila, May 2025.jpg|thumb|left|مۆزەخانەی نیشتمانیی مێژووی سروشتی لە گۆڕەپانی ئەگریفینا، پارکی ڕیزال]] باھای تسینۆی، یەکێک لە مۆزەخانە دیارەکانی مانیلا، ژیانی خەڵکی چینی و بەشدارییەکانیان لە مێژووی فلیپیندا بەڵگەدار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Mawis |یەکەم١=Arch Vittoria Lou |سەردێڕ=The house that Tsinoys built |ناونیشان=https://business.inquirer.net/245719/house-tsinoys-built |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|newspaper=Philippine Daily Inquirer |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709185432/https://business.inquirer.net/245719/house-tsinoys-built |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Rocamora |یەکەم١=Joyce Ann L. |سەردێڕ=Visita Intramuros: Reintroducing Manila's tourism belt |ناونیشان=https://www.pna.gov.ph/articles/1072253 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=Philippine News Agency |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220818121610/https://www.pna.gov.ph/articles/1072253 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> مۆزەخانەی ڕووناکی و دەنگی ئینترامورۆس باس لە ئارەزووی فلیپینییەکان بۆ ئازادی دەکات لە ماوەی شۆڕشدا لەژێر سەرکردایەتی ڕیزال و سەرکردەکانی تری شۆڕشدا. مۆزەخانەی گەورەشاری مانیلا میوانداری ھونەرە بینراوە مۆدێرن و ھاوچەرخەکان دەکات، و ھونەر و کەلتووری فلیپینی نمایش دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Metropolitan Museum of Manila |ناونیشان=https://culture360.asef.org/resources/metropolitan-museum-manila/ |وێبگە=ASEF culture360 |بڵاوکەرەوە=Asia-Europe Museum Network |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210123142338/https://culture360.asef.org/resources/metropolitan-museum-manila/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|زمان=en}}</ref> مۆزەخانەکانی تری شارەکە بریتین لە مۆسێئۆ پامباتا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Contact Information |ناونیشان=http://www.museopambata.org/contactinfo.html |وێبگە=Museo Pambata |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170502162027/http://www.museopambata.org/contactinfo.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> کە مۆزەخانەیەکی منداڵانە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Museo Pambata |ناونیشان=https://culture360.asef.org/resources/museo-pambata/ |وێبگە=ASEF culture360 |بڵاوکەرەوە=Asia-Europe Museum Network |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201204145033/https://culture360.asef.org/resources/museo-pambata/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> و پلازا سان لویس، کە مۆزەخانەیەکی گشتیی کەلەپووریی کراوەیە و نۆ خانووی باھای نا باتۆی ئیسپانی لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2021 Implementing Rules and Regulations (IRR) of Presidential Decree No. 1616, as Amended |ناونیشان=https://www.officialgazette.gov.ph/downloads/2021/01jan/20211103-IRR-OF-PD-1616.pdf |وێبگە=Official Gazette of the Republic of the Philippines |بڵاوکەرەوە=[[Intramuros Administration]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220125113431/https://www.officialgazette.gov.ph/downloads/2021/01jan/20211103-IRR-OF-PD-1616.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|پەڕە=٤٩}}</ref> مۆزەخانە کڵێسایییەکان کە لە شارەکەدا ھەڵکەوتوون بریتین لە پەرستگای خانمەکەمان بۆ جێھێڵراوان لە سانتا ئانا؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Built Heritage Tradition of the Sta. Ana Church |ناونیشان=https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/10/28/built-heritage-tradition-of-the-sta-ana-church/ |وێبگە=[[National Museum of the Philippines]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220731094214/https://www.nationalmuseum.gov.ph/2021/10/28/built-heritage-tradition-of-the-sta-ana-church/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> مۆزەخانەی کڵێسای سان ئۆگستین؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Godinez |یەکەم١=Bong |سەردێڕ=Catch a Lenten exhibit at the reopened San Agustin Museum in Intramuros, Manila |ناونیشان=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/hobbies/74637/catch-a-lenten-exhibit-at-the-reopened-san-agustin-museum-in-intramuros-manila/story |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=GMA Entertainment |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210227120838/https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/hobbies/74637/catch-a-lenten-exhibit-at-the-reopened-san-agustin-museum-in-intramuros-manila/story |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢١|زمان=en}}</ref> و مۆزەخانەی ئینترامورۆس، کە کۆمەڵە ھونەرییە کڵێسایییەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئینترامورۆسی تێدایە لە ناو کڵێسا و دێری دروستکراوەی سان ئیگناسیۆدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Soliman |یەکەم١=Michelle Anne P. |سەردێڕ=Filipino faith and artistry at the Museo de Intramuros |ناونیشان=https://www.bworldonline.com/editors-picks/2019/05/08/229596/filipino-faith-and-artistry-at-the-museo-de-intramuros/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=BusinessWorld |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220820112137/https://www.bworldonline.com/editors-picks/2019/05/08/229596/filipino-faith-and-artistry-at-the-museo-de-intramuros/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> === وەرزش === [[File:Rizal Memorial Football Stadium - grandstand, track and field (Malate, Manila; 11-27-2019).jpg|thumb|دیمەنی یاریگای تۆپی پێی ڕیزال، کە بەشێکە لە کۆمەڵگەی وەرزشیی ڕیزال.]] [[File:Basketball in Intramuros.jpg|thumb|منداڵان یاریی باسکە دەکەن لەسەر وێرانەکانی کڵێسای سان ئیگناسیۆ لە ئینترامورۆس]] وەرزش لە مانیلادا مێژوویەکی درێژ و دیاری ھەیە. وەرزشی سەرەکی شارەکە، و بە گشتی وڵاتەکەش، باسکەیە. زۆربەی بارانگایەکان یاریگایەکی باسکە یان یاریگایەکی کاتییان ھەیە، و ھێڵەکانی یاریگاکە زۆرجار لەسەر شەقامەکان دەکێشرێن. بارانگایە گەورەترەکان یاریگای داپۆشراویان ھەیە کە تێیدا خولەکانی نێوان بارانگایەکان ھەموو ساڵێک لە نیسان تا ئایار بەڕێوەدەچن. یاریگا وەرزشییە سەرەکییەکانی مانیلا بریتین لە کۆمەڵگەی وەرزشیی ڕیزال و ھۆڵی وەرزشیی سان ئەندرێس، کە بنکەی تیمی ئێستا ھەڵوەشاوەی مانیلا مەترۆستارز بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manila: Sports |ناونیشان=http://www.city-data.com/world-cities/Manila-Sports.html |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}</ref> کۆمەڵگەی وەرزشیی ڕیزال یاریگایەکی گۆڕەپان و مەیدان و تۆپی پێ، یاریگایەکی بەیسبۆڵ، یاریگای تێنس، کۆلۆسیۆمی ڕیزال، و یاریگای نینۆی ئەکوینۆ لەخۆدەگرێت؛ کە دووانی کۆتایی یاریگای ناوخۆیین. کۆمەڵگەی ڕیزال میوانداری چەندین بۆنەی فرە-وەرزشی کردووە، وەک یارییەکانی ئاسیای ١٩٥٤ و یارییەکانی ڕۆژھەڵاتی دووری ١٩٣٤. کاتێک فلیپین میوانداری یارییەکانی ئاسیای باشووری ڕۆژھەڵات دەکات، زۆربەی یارییەکان لەم کۆمەڵگەیەدا بەڕێوەدەچن بەڵام لە یارییەکانی ٢٠٠٥دا، زۆربەی یارییەکان لە شوێنەکانی تر بەڕێوەچوون. پاڵەوانێتی ABCی ١٩٦٠ و پاڵەوانێتی ABCی ١٩٧٣، کە پێشەنگەکانی پاڵەوانێتی باسکەی ئاسیا بوون، لە کۆلۆسیۆمی ڕیزال میوانداری کران؛ تیمی نیشتمانیی باسکەی فلیپین ھەردوو پاڵەوانێتییەکەی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Terrado |یەکەم١=Reuben |سەردێڕ=Five times the Philippines reigned as FIBA Asia Cup champion |ناونیشان=https://www.spin.ph/basketball/fiba/a-lookback-at-the-five-titles-of-the-philippines-in-the-fiba-asia-cup-a795-20220713 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=Sports Interactive Network Philippines |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220713115605/https://www.spin.ph/basketball/fiba/a-lookback-at-the-five-titles-of-the-philippines-in-the-fiba-asia-cup-a795-20220713 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> جامی جیھانیی باسکەی ١٩٧٨ لە کۆلۆسیۆمەکەدا بەڕێوەچوو ھەرچەندە قۆناغەکانی کۆتایی لە کۆلۆسیۆمی ئارانێتا لە کێزۆن سیتی بەڕێوەچوون. مانیلا چەندین دامەزراوەی وەرزشیی ناسراوی تری ھەیە وەک سەنتەری وەرزشیی ئێنریکێ ئێم ڕازۆن و کۆمەڵگەی وەرزشیی زانکۆی سانتۆ تۆماس، کە ھەردووکیان یاریگای تایبەتن و خاوەندارێتییان بۆ زانکۆ دەگەڕێتەوە؛ وەرزشە زانکۆیییەکانیش لە شارەکەدا بەڕێوەدەچن؛ یارییەکانی باسکەی کۆمەڵەی وەرزشیی زانکۆکانی فلیپین و کۆمەڵەی وەرزشیی زانکۆییی نیشتمانی لە کۆلۆسیۆمی ڕیزال و یاریگای نینۆی ئەکوینۆ بەڕێوەدەچوون، ھەرچەندە یارییەکانی باسکە گواسترانەوە بۆ گۆڕەپانی Filoil Flying V لە سان خوان و کۆلۆسیۆمی ئارانێتا لە کێزۆن سیتی. وەرزشە زانکۆیییەکانی تر ھێشتا لە کۆمەڵگەی وەرزشیی ڕیزال بەڕێوەدەچن. خولی پرۆفیشناڵی باسکە، کە زیاتر لەلایەن تیمە کۆمپانیاکانەوە ڕێکدەخرێت، پێشتر لە شارەکەدا یارییان دەکرد بەڵام ئێستا یارییەکانیان لە کۆلۆسیۆمی ئارانێتا و ئەسترۆدۆمی کونێتا لە پاسای بەڕێوەدەچن؛ خولی باسکەی فلیپینی کە ئێستا نەماوە چەند یارییەکیان، وەک وەرزی ١٩٩٥-١٩٩٦یان، لە کۆمەڵگەی وەرزشیی ڕیزال ئەنجام دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Terrado |یەکەم١=Reuben |سەردێڕ=Remembering that grand slam-winning Stag team in the PBL |ناونیشان=https://www.spin.ph/basketball/remembering-the-1995-grand-slam-of-stag-pale-pilsen-in-the-pbl-a795-20200607 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=Spin.ph |ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> تیمی مانیلا مەترۆستارز بەشدارییان لە کۆمەڵەی باسکەی مەترۆپۆلیتان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Manila routes Cebu, 96-70 |ناونیشان=https://news.google.com/newspapers?id=4JYVAAAAIBAJ&sjid=9goEAAAAIBAJ&pg=3999%2C917731 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=Manila Standard |ڕێکەوت=٨ی ئازاری ١٩٩٨|via=Google News}}</ref> مەترۆستارز، کە ناویان لە شەمەندەفەری خێرای مەترۆستارزەوە وەرگرتبوو — ناوی براندی شەمەندەفەری MRT-3ی مەترۆ مانیلا، کە ھیچ وێستگەیەکی لە شارەکەدا نییە — بەشدارییان لە سێ وەرزی یەکەمیاندا کرد و پاڵەوانێتی ١٩٩٩یان بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Manila is 1999 MBA Champion |ناونیشان=http://www.newsflash.org/1999/12/sp/sp000927.htm |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=Newsflash.org |ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20040923094712/http://www.newsflash.org/1999/12/sp/sp000927.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٤}}</ref> مەترۆستارز دواتر لەگەڵ تیمی باتانگاس بلەیدز یەکیان گرت و دواتر لە لیپا، باتانگاس یارییان کرد. نزیکەی بیست ساڵ دواتر، تیمی مانیلا ستارز بەشدارییان لە خولی باسکەی ماھارلیکا پیلیپیناس کرد، و گەیشتنە یاریی کۆتایی خولی باکوور لە ساڵی ٢٠١٩. ھەردوو تیمەکە لە کۆمەڵگەی وەرزشیی سان ئەندرێس یارییان کرد. ئەو تیمانەی تری کە نوێنەرایەتی مانیلایان دەکرد بەڵام میوانداری یارییەکانیان نەدەکرد لە شارەکەدا بریتین لە تیمی تۆپی پێی مانیلا جیپنی و تیمی لۆیۆلا. حکوومەتی شارەکە تیمی جیپنی وەک نوێنەری مانیلا لە خولی تۆپی پێی یەکگرتووی فلیپین ناساند. تیمی مێرالکۆ مانیلا لە خولی تۆپی پێی فلیپین یارییان کرد و یاریگای ڕیزالیان وەک یاریگای ناوخۆیی خۆیان دەستنیشان کرد.{{citation needed|date=June 2022}} تیمی ڕەگبی مانیلا ستۆرم لە پارکی ڕیزال ڕاھێنان دەکەن و یارییەکانیان لە یاریگای ساودێرن پلەینز، لە کالامبا، لاگونا ئەنجام دەدەن. بەیسبۆڵ پێشتر وەرزشێکی زۆر باو بوو لە شارەکەدا بەڵام تا ساڵی ٢٠٢٢، مانیلا تەنھا یاریگایەکی گەورەی بەیسبۆڵی ھەبوو لە فلیپین، کە یاریگای بەیسبۆڵی ڕیزالە، کە میوانداری یارییەکانی خولی بەیسبۆڵی فلیپینی دەکرد کە ئێستا ھەڵوەشاوەتەوە؛ لوو گێریگ و بەیب ڕووس یەکەم یاریزان بوون کە ھۆم ڕەن (home run)یان لە یاریگاکەدا تۆمار کرد لە کاتی گەشتەکەیان بۆ وڵاتەکە لە ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٤.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Talao |یەکەم=Tito |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٠٤|سەردێڕ=Baseball loses no time in preparing for SEAG |ئیش=Manila Bulletin |ناونیشان=http://www.mb.com.ph/node/158970 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120913053124/http://www.mb.com.ph/node/158970 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref> وەرزشی بلیارد ھەروەھا لە مانیلادا زۆر باوە؛ ھۆڵەکانی بلیارد لە زۆربەی بارانگایەکاندا بوونیان ھەیە. جامی جیھانیی بلیارد لە ساڵی ٢٠١٠ لە ڕۆبنسنس پلەیس مانیلا بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠ |سەردێڕ=World Cup of Pool begins |ئیش=ABS-CBN News |ناونیشان=http://www.abs-cbnnews.com/sports/09/07/10/world-cup-pool-begins |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100910113155/http://www.abs-cbnnews.com/sports/09/07/10/world-cup-pool-begins |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یاریگای تۆپی پێی ڕیزال میوانداری یەکەمین یاری پاڵاوتنەکانی جامی جیھانیی فیفای کرد لە ماوەی چەندین دەیەدا کاتێک فلیپین میوانداری سریلانکای کرد لە تەممووزی ٢٠١١دا. یاریگاکە، کە پێشتر گونجاو نەبوو بۆ یارییە نێودەوڵەتییەکان، پێش یارییەکە نۆژەنکرابووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fenix |یەکەم=Ryan |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=All systems go for Azkals' World Cup qualifier at Rizal Memorial |ئیش=Interaksyon.com |ناونیشان=http://www.interaksyon.com/article/6646/all-systems-go-for-azkals-world-cup-qualifier-at-rizal-memorial |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://s/20130126102345/http://www.interaksyon.com/article/6646/all-systems-go-for-azkals-world-cup-qualifier-at-rizal-memorial |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> یاریگاکە ھەروەھا میوانداری یەکەمین یاری تاقیکاریی ڕەگبی کرد بۆ پاڵەوانێتییەکانی پێنج نەتەوەی ئاسیا لە ئاستی یەکەمدا لە ٢٠١٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Teams ready for RWC Qualifiers in Manila |ناونیشان=http://www.rugbyworldcup.com/qualifying/news/newsid=2061800.html#teams+ready+rwc+qualifiers+manila |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120417211016/http://www.rugbyworldcup.com/qualifying/news/newsid=2061800.html#teams+ready+rwc+qualifiers+manila |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٢|وێبگە=Rugbyworldcup.com}}</ref> === ڤیستیڤاڵەکان و پشووەکان === [[File:Feast of Black Nazarene, Quiapo, Manila.JPG|thumb|ئیمانداران لە کاتی جەژنی ناسرینی ڕەش (''Traslacíon'')]] مانیلا پشووە شارستانی و نیشتمانییەکان دەگێڕێت. لەبەر ئەوەی زۆربەی دانیشتووانی شارەکە کاسۆلیکی ڕۆمانین،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Roque |یەکەم١=EJ |سەردێڕ=Palace declares June 24 holiday in Manila |ناونیشان=https://www.pna.gov.ph/articles/1071718 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=Philippine News Agency |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190906015932/https://www.pna.gov.ph/articles/1071718 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Living in Manila |بڵاوکەرەوە=InterNations |ناونیشان=https://www.internations.org/manila-expats/guide/living-in-manila-15837 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171025184849/https://www.internations.org/manila-expats/guide/living-in-manila-15837 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆربەی ڤیستیڤاڵەکان لە سروشتدا ئایینین. ڕۆژی مانیلا (Araw ng Maynila)، کە یادی دامەزراندنی شارەکەیە لە ٢٤ی حوزەیرانی ١٥٧١<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Nicolas |یەکەم١=Jino |سەردێڕ=A blend of old and new Manila |ناونیشان=https://www.bworldonline.com/features/2018/06/25/167957/a-blend-of-old-and-new-manila/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=BusinessWorld |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220812131023/https://www.bworldonline.com/features/2018/06/25/167957/a-blend-of-old-and-new-manila/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> لەلایەن کۆنکیستادۆری ئیسپانی میگێل لۆپێز دێ لێگازپییەوە، یەکەمین جار لەلایەن جێگری سەرۆکی شارەوانی ئەوکاتە ھێرمینیۆ ئەی ئاستۆرگا لە حوزەیرانی ١٩٦٢ ڕاگەیەنرا. ساڵانە لەژێر چاودێری یوحەننای باپتایزەر یاد دەکرێتەوە، و ھەمیشە لەلایەن حکوومەتی نیشتمانییەوە بە پشوویەکی تایبەت و پشوو لە کارکردن ڕاگەیەنراوە لە ڕێگەی ڕاگەیەندراوەکانی سەرۆکایەتییەوە. ھەریەک لە ٨٩٦ بارانگایەکەی شارەکە جەژن و ئاھەنگی تایبەت بە خۆیان ھەیە، کە لەژێر چاودێری پیرۆزکراوە تایبەتەکانیاندان.{{citation needed|date=June 2022}} مانیلا ھەروەھا میوانداری ڕێپێوانی جەژنی ناسرینی ڕەش (''Traslacíon'') دەکات، کە ھەموو ٩ی کانوونی دووەمێک بەڕێوەدەچێت و ملیۆنان شوێنکەوتووی کاسۆلیکی بەشداری تێدا دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Jan 9 is holiday in Manila due to Traslacion |ناونیشان=https://www.abs-cbn.com/news/01/02/17/jan-9-is-holiday-in-manila-due-to-traslacion |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=ABS-CBN News |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170102153528/https://news.abs-cbn.com/news/01/02/17/jan-9-is-holiday-in-manila-due-to-traslacion |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> ئاھەنگە ئایینییەکانی تری مانیلا بریتین لە جەژنی سانتۆ نینیۆ لە تۆندۆ و پانداکان، کە لە سێیەمین یەکشەممەی کانوونی دووەمدا بەڕێوەدەچێت؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Luci-Atienza |یەکەم١=Charissa |دوایین٢=Cahiles-Magkilat |یەکەم٢=Bernie |سەردێڕ=Feast of Sto. Niño de Tondo |ناونیشان=https://mb.com.ph/2019/01/20/feast-of-sto-nino-de-tondo/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=Manila Bulletin |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220812125346/https://mb.com.ph/2019/01/20/feast-of-sto-nino-de-tondo/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Marquez |یەکەم١=Oliver |سەردێڕ=Viva Sto. Nino De Pandacan |ناونیشان=https://www.pna.gov.ph/photos/30415 |وێبگە=Philippine News Agency |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220812125537/https://www.pna.gov.ph/photos/30415 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> جەژنی خاتوونمان بۆ جێھێڵراوانی مانیلا، کە پیرۆزکراوی پارێزەری سانتا ئانایە و ھەموو ١٢ی ئایارێک بەڕێوەدەچێت؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Siytangco |یەکەم١=AJ |دوایین٢=Hermoso |یەکەم٢=Christina |سەردێڕ=Feast of Our Lady of the Abandoned, Saint Pancras |ناونیشان=https://mb.com.ph/2019/05/11/feast-of-our-lady-of-the-abandoned-saint-pancras-3/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=Manila Bulletin |ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210514170829/https://mb.com.ph/2019/05/11/feast-of-our-lady-of-the-abandoned-saint-pancras-3/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> و ڤیستیڤاڵی ''فلۆرێس دێ مایۆ''.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Manila Hotel holds Flores de Mayo procession |ناونیشان=https://www.bworldonline.com/editors-picks/2019/04/29/227767/manila-hotel-holds-flores-de-mayo-procession/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=BusinessWorld |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220520145416/https://www.bworldonline.com/editors-picks/2019/04/29/227767/manila-hotel-holds-flores-de-mayo-procession/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> پشووە نائایینییەکان بریتین لە ڕۆژی سەری ساڵ، ڕۆژی پاڵەوانانی نیشتمانی، ڕۆژی بۆنیفاسیۆ، و ڕۆژی ڕیزال.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Proclamation No. 1105, s. 2015 |ناونیشان=https://www.officialgazette.gov.ph/2015/08/20/proclamation-no-1105-s-2015/ |وێبگە=Official Gazette of the Republic of the Philippines |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170623101341/https://www.officialgazette.gov.ph/2015/08/20/proclamation-no-1105-s-2015/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> == حکوومەت == === حکوومەتی خۆجێیی === [[File:Manila City Hall (Manila; 07-22-2020).jpg|thumb|left|ھۆڵی شاری مانیلا، شوێنی حکوومەتی شارەکە]] [[File:Manila Mayor Lacuna in City Council inaugural session.jpg|thumb|یەکەمین دانیشتنی ئەنجومەنی ١٢ھەمی شاری مانیلا لە ھۆڵی شار، ٢٠٢٢]] مانیلا، کە بە فەرمی بە شاری مانیلا ناسراوە، پایتەختی نیشتمانیی فلیپینە و وەک شارێکی تایبەت لەسەر بنەمای داھاتەکەی پۆلێن کراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Income Classification Per DOF Order No. 23-08, dated July 29, 2008 |ناونیشان=http://blgf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/10/updated-reclassification-Cities.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161231151123/http://blgf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/10/updated-reclassification-Cities.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Bureau of Local Government Finance}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Position Classification and Compensation Scheme in Local Government Units |ناونیشان=http://www.dbm.gov.ph/wp-content/uploads/2012/03/Manual-on-PCC-Chapter-9.pdf |وێبگە=Department of Budget and Management}}</ref> و شارێکی زۆر بەشاربووە. سەرۆکی شارەوانی مانیلا گەورە بەرپرسی جێبەجێکارە، و لەلایەن جێگری سەرۆکی شارەوانی و ئەنجومەنی شاری ٣٨-ئەندامییەوە ھاوکاری دەکرێت، کە وەک نوێنەری شەش ناوچەی ئەنجومەنی ناو شارەکە ھەڵدەبژێردرێن، لەگەڵ سەرۆکە شارەوانییەکانی لیگا نگ مگا بارانگای و سانگونیانگ کاباتان.{{citation needed|date=June 2022}} شارەکە ھیچ دەسەڵاتێکی بەسەر ئینترامورۆس و بەندەری باکووری مانیلادا نییە. شاری قەڵاداری مێژوویی لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی ئینترامورۆسەوە بەڕێوەدەبرێت لە کاتێکدا بەندەری باکووری مانیلا لەلایەن دەسەڵاتی بەندەرەکانی فلیپینەوە بەڕێوەدەبرێت. ھەردووکیان ئاژانسی حکوومەتی نیشتمانین. ئەو بارانگایانەی کە دەسەڵاتیان بەسەر ئەم ناوچانەدا ھەیە چاودێری خۆشگوزەرانیی پێکھاتەکانی شارەکە دەکەن بەڵام ناتوانن دەسەڵاتە جێبەجێکارییەکانی خۆیان بەکاربھێنن. مانیلا لە کۆتایی ٢٠١٨دا ١٢,٩٧١ کارمەندی ھەبوو.<ref name="2019audit" /> لەژێر فۆڕمی پێشنیارکراوی فیدراڵی لە فلیپین، لەوانەیە مانیلا چیتر پایتەخت نەبێت و لەوانەیە مەترۆ مانیلا چیتر پێگەی حکوومەت نەبێت؛ کۆمیتەکە ھێشتا بڕیاری لەسەر پایتەختی فیدراڵی نەداوە و دەڵێن کراوەن بۆ پێشنیارەکانی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Manila may no longer be the PH capital under federal gov't: Cha-cha panel member |ئیش=ABS-CBN News |ناونیشان=https://www.abs-cbn.com/news/06/19/18/manila-may-no-longer-be-the-ph-capital-under-federal-govt-cha-cha-panel-member |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Aurelio |یەکەم=Julie M. |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Roque: No problem if Manila no longer capital under federal gov't |newspaper=Philippine Daily Inquirer |ناونیشان=http://newsinfo.inquirer.net/1002303/roque-no-problem-if-manila-no-longer-capital-under-federal-govt |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> تا مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٥، سەرۆکی شارەوانی ئیسکۆ مۆرێنۆیە، کە ئەمە دووەم خولیەتی. جێگری سەرۆکی شارەوانی چی ئاتیێنزایە، کە کچی لیتۆ ئاتیێنزای سەرۆکی شارەوانیی پێشووە. سەرۆکی شارەوانی و جێگری سەرۆکی شارەوانی دەتوانن تا سێ خول لە پۆستەکانیاندا بمێننەوە، کە ھەر خولێک سێ ساڵە. شارەکە لە ساڵی ٢٠١٨ەوە یاسایەکی ناوخۆیی ھەیە کە سزای ھەراسانکردنی سەر شەقام (ویکەکێشان) دەدات، و دووەم شارە لە فلیپین کە ئەو کارە دەکات دوای کێزۆن سیتی، کە لە ساڵی ٢٠١٦دا یاسایەکی ھاوشێوەی پەسەند کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ramos |یەکەم=Marjaleen |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Careful now: Catcalling is banned in Manila |ئیش=Manila Bulletin |ناونیشان=https://news.mb.com.ph/2018/07/01/careful-now-catcalling-is-banned-in-manila/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180701063137/https://news.mb.com.ph/2018/07/01/careful-now-catcalling-is-banned-in-manila/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧دا، حکوومەتی شارەکە پلانی دانا کە پێداچوونەوە بە یاسای کاتی قەدەغەی ھاتوچۆی ھەبوودا بکات بەو پێیەی دادگای باڵا لە ئابی ئەو ساڵەدا بە نادەستووریی لە قەڵەم دا. لە کۆی سێ شارەکە کە لەلایەن دادگای باڵاوە پێداچوونەوەیان بۆ کرا؛ شاری مانیلا، ناڤۆتاس، و کێزۆن سیتی؛ تەنھا یاسای قەدەغەی ھاتوچۆی کێزۆن سیتی پەسەند کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Caliwan |یەکەم=Christopher Lloyd |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=SC okays curfew for minors in QC, but not in Manila, Navotas |ناونیشان=http://www.interaksyon.com/sc-okays-curfew-for-minors-in-qc-but-not-in-manila-navotas/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[News5]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Aberia |یەکەم=Jaimie Rose |ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Manila city council planning to revise existing curfew ordinance |ئیش=Manila Bulletin |ناونیشان=http://news.mb.com.ph/2017/09/26/manila-city-council-planning-to-revise-existing-curfew-ordinance/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170926080125/http://news.mb.com.ph/2017/09/26/manila-city-council-planning-to-revise-existing-curfew-ordinance/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> === حکوومەتی نیشتمانی === [[File:Malacañang Palace (local img).jpg|thumb|کۆشکی مالاکانیانگ، شوێنی نیشتەجێبوون و کارکردنی فەرمیی سەرۆکی فلیپین.]] [[File:Palacio Del Gobernador.JPG|thumb|پالاسیۆ دێل گۆبێرنادۆر لە ئینترامورۆس ماڵی کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی فلیپین و بەڕێوەبەرایەتیی ئینترامورۆسە.]] مانیلا، کە بنکەی دەسەڵاتی سیاسییە لە فلیپین، بارەگای سەرەکیی چەندین فەرمانگەی حکوومەتی نیشتمانی لێیە. پلاندانان بۆ ڕۆڵی شارەکە وەک ناوەندی حکوومەت لە ساڵانی سەرەتای کۆلۆنیالیزمی ئەمریکادا دەستی پێکرد، کاتێک ئەمریکا خەیاڵی شارێکی باش دیزاینکراوی دەرەوەی دیوارەکانی ئینترامورۆسی دەکرد، و باگومبایانی، کە شارۆچکەیەکی پێشوو بوو کە ئێستا پارکی خۆسێ ڕیزالە، ھەڵبژارد بۆ ئەوەی ببێتە ناوەندی حکوومەت. کۆمیسیۆنێکی دیزاین درا بە دانیال بێرنھام بۆ دروستکردنی پلانێکی سەرەکی بۆ شارەکە بە شێوازی واشنتۆن دی سی<ref name="Morley-2018">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Morley |یەکەم١=Ian |سەردێڕ=Cities and Nationhood: American Imperialism and Urban Design in the Philippines, 1898–1916 |ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[University of Hawaii Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٤٨-٧٥٥١-٠|پەڕەکان=٥٤–٥٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=VB_HDwAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref> بەڵام پلانەکان لە سەردەمی حکوومەتی کۆمۆنوێڵسی مانوێل ئێڵ کێزۆندا وازیان لێھێنرا.{{citation needed|date=January 2023}} ناوەندێکی نوێی حکوومەت بڕیار بوو لەسەر گردەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی مانیلا دروست بکرێت، لەو شوێنەی کە ئێستا کێزۆن سیتییە. چەندین ئاژانسی حکوومی بنکەی سەرەکییان لە کێزۆن سیتی داناوە. چەند فەرمانگەیەکی گرنگی حکوومی ھێشتا بنکەیان لە مانیلادایە. زۆرێک لە پلانەکان بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕانکارییان تێدا کرا دوای وێرانبوونی مانیلا لە کاتی جەنگی جیھانی دووەم و لەلایەن بەڕێوەبەرایەتییەکانی دواترەوە.{{citation needed|date=June 2022}} وەک پایتەختی نەتەوە، مانیلا میوانداری ئۆفیسی سەرۆک کۆمار و شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمیی سەرۆک، کۆشکی مالاکانیانگ دەکات. ھەروەھا ئاژانس و دامەزراوە گرنگەکانی حکوومەت لەخۆدەگرێت وەک دادگای باڵا، دادگای تێھەڵچوونەوە، بانکی ناوەندیی فلیپین، وەزارەتەکانی بوودجە و بەڕێوەبردن، دارایی، تەندروستی، داد، کار و دامەزراندن، و کارە گشتییەکان و ڕێگاوبانەکان. مانیلا ھەروەھا میوانداری دامەزراوە نیشتمانییە گرنگەکانی وەک کتێبخانەی نیشتمانی، ئەرشیفی نیشتمانی، مۆزەخانەی نیشتمانیی فلیپین، و نەخۆشخانەی گشتیی فلیپین دەکات.{{citation needed|date=June 2022}} دامەزراوەکانی تری ناسراو کە بنکەیان لە مانیلادایە بریتین لە کۆمیسیۆنی نیشتمانی بۆ کەلتوور و ھونەرەکان، کۆمیسیۆنی مێژوویی نیشتمانی، ئەنجومەنی گەشەپێدانی فیلمی فلیپین، و ناوەندی کەلتووریی فلیپین. [[File:Supreme Court of the Philippines.jpg|thumb|left|ڕووی پێشەوەی دادگای باڵای فلیپین.]] کۆنگرێس پێشتر ئۆفیسەکەی لە باڵەخانەی کۆنی کۆنگرێس بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Homes of the Senate of the Philippines |ناونیشان=https://www.officialgazette.gov.ph/featured/homes-senate/ |وێبگە=Official Gazette of the Republic of the Philippines |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170603155119/https://www.officialgazette.gov.ph/featured/homes-senate/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٢، بەھۆی ڕاگەیاندنی یاسای سەربازییەوە، کۆنگرێس ھەڵوەشایەوە؛ جێگرەوەکەی، باتاسانگ پامبانسای یەک-ژووری، ئۆفیسەکەی لە کۆمەڵگەی نوێی باتاسانگ پامبانسا بوو. کاتێک دەستوورێکی نوێ کۆنگرێسی دوو-ژووری ھێنایەوە، ئەنجومەنی نوێنەران لە کۆمەڵگەی باتاسانگ پامبانسا مایەوە و ئەنجومەنی پیران لە باڵەخانەی کۆنی کۆنگرێس مایەوە. لە ئایاری ١٩٩٧دا، ئەنجومەنی پیران گواسترایەوە بۆ باڵەخانەیەکی نوێ، کە لەگەڵ سیستەمی دڵنیایی خزمەتگوزاریی حکوومەتدا ھاوبەشی پێدەکات لەسەر زەویی وەرگیراوە لە پاسای. بڕیار بوو دادگای باڵا بگوازرێتەوە بۆ کەمپە نوێیەکەی لە بۆنیفاسیۆ گڵۆباڵ سیتی، تاگیگ، لە ساڵی ٢٠١٩دا بەڵام گواستنەوەکە دواخرا بۆ ساڵێکی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lopez |یەکەم=Virgil |ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=SC picks PHL flag-inspired design for new "green" building in Taguig |ئیش=GMA News |ناونیشان=http://www.gmanetwork.com/news/news/nation/608294/sc-picks-phl-flag-inspired-design-for-new-green-building-in-taguig/story |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> لە کۆنگرێسدا، مانیلا شەش نوێنەری ھەیە، یەک نوێنەر لە ھەر یەکێک لە شەش ناوچە کۆنگرێسییەکەیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=House Members by Region |ناونیشان=https://www.congress.gov.ph/members/?v=region |وێبگە=[[House of Representatives of the Philippines]] |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221128222002/https://www.congress.gov.ph/members/?v=region |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> === دارایی === لە ڕاپۆرتی وردبینی ساڵانەی ٢٠١٩دا کە لەلایەن کۆمیسیۆنی وردبینییەوە بڵاوکراوەتەوە، داھاتی شاری مانیلا ₱16.534 ملیار بووە.<ref name="2019audit">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2019 Annual Audit Reports |ناونیشان=https://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2019/category/8546-cities |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[Commission on Audit (Philippines)|Commission on Audit]]}}</ref> یەکێکە لەو شارانەی کە بەرزترین کۆکردنەوەی باج و تەرخانکردنی داھاتی ناوخۆیی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Quezon City, Makati richest cities in RP |ناونیشان=http://www.philippinestodayus.com/news/metro/quezon-city-makati-richest-cities-in-rp/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111024161259/http://www.philippinestodayus.com/news/metro/quezon-city-makati-richest-cities-in-rp/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Philippine Today US}}</ref> بۆ ساڵی دارایی ٢٠١٩، داھاتی باج کە لەلایەن شارەکەوە کۆکرایەوە ₱8.4 ملیار بوو. تەرخانکردنی داھاتی ناوخۆیی (IRA) شارەکە لە گەنجینەی نیشتمانییەوە ₱2.94 ملیار بوو، و کۆی گشتی سەرمایەکانی شارەکە لە ساڵی ٢٠١٩دا بڕی ₱63.4 ملیار بوو.<ref name="2019audit" /> شاری مانیلا بەرزترین تەرخانکردنی بوودجەی ھەیە بۆ چاودێری تەندروستی لە سەرجەم شار و شارەوانییەکانی فلیپیندا؛ شارەکە شەش نەخۆشخانەی ناوچەیی، ٥٩ سەنتەری تەندروستی و نۆرینگەی ژنان، و بەرنامەکانی چاودێری تەندروستی بەڕێوەدەبات.{{citation needed|date=December 2022}} == ژێرخان == === نیشتەجێبوون === [[File:WTMP PhotoPhilia D12 Smokey Mountain Housing.JPG|thumb|پڕۆژەی نیشتەجێبوونی شاخی دوکەڵاوی (Smokey Mountain) لەسەر زبڵدانێکی پێشوو دروستکرا. پەرەپێدانی بەردەوامی باڵەخانەکانی نیشتەجێبوون تا ئەمڕۆش بەردەوامە.]] پەرەپێدانی نیشتەجێبوونی گشتی لە مانیلا لە ساڵانی ١٩٣٠ەکان لەژێر دەسەڵاتی ئەمریکادا دەستی پێکرد. ئەمریکییەکان دەبوو مامەڵە لەگەڵ کێشەی پاکوخاوێنی و چڕبوونەوەی دانیشتووان لە دەوروبەری ناوچە بازرگانییەکان بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=United States Congressional Serial Set |ڕێکەوت=١٩٣٢|بڵاوکەرەوە=U.S. Government Printing Office |پەڕەکان=[https://books.google.com/books?id=U٨lGAQAAIAAJ&pg=PA٧٤ ٧٤–٧٥]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=U8lGAQAAIAAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> یاساکانی بازرگانی و پاکوخاوێنی لە ساڵانی ١٩٣٠ەکاندا جێبەجێ کران. لەم قۆناغەوە تا ساڵانی ١٩٥٠ەکان، کۆمەڵگەی نوێ کرانەوە بۆ نیشتەجێکردنەوە. لە نێو ئەمانەدا پڕۆژەکانی ١-٨ لە کێزۆن سیتی<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pante |یەکەم=Michael D. |سەردێڕ=A Capital City at the Margins: Quezon City and Urbanization in the Twentieth-century Philippines |ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Ateneo de Manila University Press in association with Kyoto University Press, Kyoto, Japan |ئەوانی تر=Ateneo de Manila University Press, Kyōto Daigaku |ژپنک=٩٧٨-٩٧١-٥٥٠-٩٢٣-٧|زنجیرە=Kyoto CSEAS series on Philippine studies / Center for Southeast Asian Studies, Kyoto University |شوێن=Quezon City, Philippines |پەڕەکان=١٥٩–١٦٠|زمان=en}}</ref> و خانووە کرێنشینەکانی ڤیتاس لە تۆندۆ بوون.<ref>{{cite thesis |last1=Poppellwell |first1=Teresa |title=Slum Upgrading Revisited: An Evaluation of the Tondo Foreshore Urban Development Project |url=https://open.library.ubc.ca/media/download/pdf/831/1.0087993/1 |website=Open Collections - UBC Library Open Collections |type=M.A. |publisher=[[University of Regina]] |date=1994 |access-date=September 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209222737/https://open.library.ubc.ca/media/download/pdf/831/1.0087993/1 |archive-date=February 9, 2020 |pages=8–11}}</ref> لە ساڵی ١٩٤٧، حکوومەت سیاسەتێکی نیشتەجێبوونی گشتی جێبەجێ کرد کە کۆمپانیای ماڵی گەل و نیشتەجێبوونی (PHHC) دامەزراند.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Philippine Economy Bulletin |ڕێکەوت=١٩٦٤|بڵاوکەرەوە=National Economic Council |پەڕە=[https://books.google.com/books?id=zNNLAQAAIAAJ&pg=RA٤-PA٣٧ ٣٧]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zNNLAQAAIAAJ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> چەند ساڵێک دواتر، کۆمیتەیەکی پاککردنەوەی ناوچە کوخنشینەکانی دامەزراند کە بە یارمەتی PHHC، ھەزاران خێزانی لە مانیلا و کێزۆن سیتییەوە بۆ ساپانگ پالای لە سان خۆسێ دێل مۆنتێ، بولاکان گواستەوە لە ساڵانی ١٩٦٠ەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Office of Economic Coordination |سەردێڕ=Report |ڕێکەوت=١٩٦٣|شوێن=Philippines |پەڕە=[https://books.google.com/books?id=hetOAQAAIAAJ&pg=PA٣٦ ٣٦]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=hetOAQAAIAAJ |زمان=en}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦، حکوومەتی نیشتمانی چەندین خانووی مامناوەندی بۆ ٣٠٠ دانیشتووی مانیلا تەواو کرد کە کۆمەڵگە کوخنشینەکەیان بەھۆی ئاگرێکەوە لە ٢٠١١دا وێران ببوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Aquino admin winds down with Manila housing project |newspaper=Philippine Daily Inquirer |ناونیشان=https://newsinfo.inquirer.net/793247/aquino-admin-winds-down-with-manila-housing-project |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> تا ساڵی ٢٠١٩، حکوومەتی شارەکە پلانی ھەیە خانووە کرێنشینە داڕماوەکانی ناو شارەکە نۆژەن بکاتەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Mayor Isko wants to improve Manila's old tenements, relocate residents |ئیش=GMA News |بڵاوکەرەوە=[[GMA News and Public Affairs|GMA News Online]] |ناونیشان=https://www.gmanetwork.com/news/news/metro/700518/mayor-isko-wants-to-improve-manila-s-old-tenements-relocate-residents/story/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> و باڵەخانەی نیشتەجێبوونی نوێ بۆ دانیشتووانە نافەرمییەکانی شارەکە دروست دەکات وەک باڵەخانەکانی تۆندۆمینیۆم ١ و تۆندۆمینیۆم ٢ی ١٤ نھۆمی، کە یەکەکانی {{Convert|42|m2|sqft|adj=on|abbr=out|sp=us}}، دوو ژوور نوستن لەخۆدەگرێت. دروستکردنی ئەم پڕۆژە نیشتەجێبوونە ستوونییە نوێیانەی ناو شار بە قەرزێک لە بانکی گەشەپێدانی فلیپین و بانکی زەوی فلیپین پارەدار کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Manila gov't working on vertical housing projects for illegal settlers |ئیش=GMA News |بڵاوکەرەوە=GMA Network |ناونیشان=https://www.gmanetwork.com/news/news/metro/721276/manila-gov-t-working-on-vertical-housing-projects-for-illegal-settlers/story/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Isko on 2020 focus: Tondominium, reviving Manila |ئیش=ABS-CBN News |ناونیشان=https://www.abs-cbn.com/news/01/07/20/isko-on-2020-focus-tondominium-reviving-manila |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩ەوە، حکوومەتی شاری مانیلا دەستی بە شەش پڕۆژەی نیشتەجێبوون کردووە: تۆندۆمینیۆم ١ و ٢، بینۆندۆمینیۆم، کۆمەڵگەی بنەڕەتی، نیشتەجێبوونی سان لازارۆ، نیشتەجێبوونی پێدرۆ گیل، و نیشتەجێبوونی سان سێباستیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manila's 5th housing project begins construction |ئیش=Philippine News Agency |ناونیشان=https://www.pna.gov.ph/articles/1152033 |دوایین١=Moaje |یەکەم١=Marita |ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manila's 5th housing project breaks ground |ئیش=Philippine News Agency |ناونیشان=https://www.pna.gov.ph/articles/1149878 |دوایین١=Moaje |یەکەم١=Marita |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/list-housing-projects-manila-isko-moreno/|سەردێڕ=LIST: The many housing projects in Isko Moreno's Manila|یەکەم=Dwight|دوایین=De Leon|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٣|ئیش=Rappler}}</ref> === گواستنەوە === {{main|{{بنز|گواستنەوە لە مەترۆ مانیلا|en|Transportation in Metro Manila}}|{{بنز|گواستنەوەی شەمەندەفەر لە مەترۆ مانیلا|en|Rail transportation in Metro Manila}}|{{بنز|ڕێگا سەرەکییەکان لە مەترۆ مانیلا|en|Major roads in Metro Manila}}}} [[File:WTMP Pangkat E-14-3.JPG|thumb|جیپنییەکان یەکێکن لە باوترین ئامرازەکانی گواستنەوە لە مانیلا.]] [[File:Line 2 Train near Pureza Station (Santa Mesa, Manila)(2018-02-22).jpg|thumb|وێستگەی پورێزای ھێڵی ٢ی شەمەندەفەری سووک (LRT Line 2) لە سانتا مێسا|alt=|left]] [[File:LRT-1 4G Carriedo 2024-10-18.jpg|thumb|وێستگەی کارێدۆی ھێڵی ١ی شەمەندەفەری سووک (LRT Line 1)]] یەکێک لە ناسراوترین ئامرازەکانی گواستنەوە لە مانیلا بریتییە لە جیپنی، کە لەسەر شێوازی جیپەکانی سوپای ئەمریکا دروستکرابوون و لە ناوەڕاست بۆ کۆتایی ساڵانی ١٩٤٠ەکانەوە بەکاردەھێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Transportation in the Philippines |ناونیشان=http://www.asianinfo.org/asianinfo/philippines/pro-transportation.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٠ |بڵاوکەرەوە=AsianInfo.org |ref=Information provided in part by the Embassy of the Republic of the Philippines |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160430032241/http://www.asianinfo.org/asianinfo/philippines/pro-transportation.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١٦ |url-status=dead}}</ref> ئۆتۆمۆبێلی تاماراۆ FX، کە نەوەی سێیەمی تۆیۆتا کیجانگە، پێشتر ڕکابەری ڕاستەوخۆی جیپنییەکانی دەکرد و بەپێی ڕێڕەوی دیاریکراو بە نرخێکی دیاریکراو ھاتوچۆیان دەکرد. ئەوان لەلایەن UV Expressەوە جێگەیان گیرایەوە. ھەموو جۆرەکانی گواستنەوەی ڕێگای گشتی لە مانیلا خاوەندارێتی تایبەتن و لەژێر مۆڵەتی دەرکراوی حکوومەتدا کار دەکەن.{{citation needed|date=September 2022}} لەسەر بنەمای کرێ، شارەکە خزمەت دەکرێت بە تەکسی، "سێ پایەکان" – ماتۆڕسکیل بە عەرەبانەی تەنیشتەوە—وەشانی فلیپینی ئۆتۆ ڕیکشا، و "تریسیکاد"، "سیکاد" یان "کولیگلیگ"؛ پاسکیل بە عەرەبانەی تەنیشتەوە، وەشانی فلیپینی پایسکیلی کرێکار)، کە زۆر باون لە ھەندێک ناوچەدا، بەتایبەتی دیڤیسۆریا. کالێسای ئەسپی سەردەمی ئیسپانی سەرنجڕاکێشییەکی گەشتیارییە و ئامرازێکی گواستنەوەیە لە بینۆندۆ و ئینترامورۆس. مانیلا ھەموو سێ پایە و پاسکیلە کرێکارە بەنزینییەکان لە کار دەخات، و جێگەیان دەگرێتەوە بە سێ پایەی کارەبایی (e-trikes)، و پلانی ھەیە ١٠,٠٠٠ سێ پایەی کارەبایی دابەش بکات بەسەر شۆفێرە شایستەکانی سێ پایە لە شارەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Clapano, Jose Rodel |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=Manila: No more trikes, pedicabs next month |ئیش=The Philippine Star |ناونیشان=http://www.philstar.com/metro/2016/09/18/1624916/manila-no-more-trikes-pedicabs-next-month |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Coconuts Manila |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=Manila will say goodbye to old school tricycles and pedicabs on Oct 15 |ناونیشان=http://manila.coconuts.co/2016/09/18/manila-will-say-goodbye-old-school-tricycles-and-pedicabs-oct-15 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> تا کانوونی دووەمی ٢٠١٨، شارەکە سێ پایەی کارەبایی دابەش کردووە بەسەر ژمارەیەک شۆفێر و ئۆپەرەیتۆر لە بینۆندۆ، ئێرمیتا، مالاتێ، و سانتا کروز.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=City of Manila to remove old, rusty tricycles from city streets |ئیش=Manila Bulletin |ناونیشان=https://news.mb.com.ph/2018/01/23/city-of-manila-to-remove-old-rusty-tricycles-from-city-streets/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180123154702/https://news.mb.com.ph/2018/01/23/city-of-manila-to-remove-old-rusty-tricycles-from-city-streets/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مانیلا خزمەت دەکرێت بە ھێڵی ١ی شەمەندەفەری سووک (LRT-1) و ھێڵی ٢ی شەمەندەفەری سووک (LRT-2)، کە سیستەمی گواستنەوەی شەمەندەفەری سووکی مانیلا پێکدەھێنن. پەرەپێدانی سیستەمی شەمەندەفەری سووک لە ساڵانی ١٩٧٠ەکان لە سەردەمی سەرۆکایەتی فێردیناند مارکۆس دەستی پێکرد، کاتێک ھێڵی ١ی شەمەندەفەری سووک دروستکرا، کە بووە یەکەمین سیستەمی شەمەندەفەری سووک لە ئاسیای باشووری ڕۆژھەڵات. سەرەڕای ناوەکەی، LRT-1 وەک میترۆی سووک کار دەکات، و بەسەر ڕێڕەوی تایبەت بە خۆیدا دەڕوات. LRT 2 وەک میترۆیەکی تەواو، سیستەمی شەمەندەفەری قورس کار دەکات. لە ساڵی ٢٠١٥دا، ئەم سیستەمانە لە قۆناغی فراوانکردنێکی چەندین ملیار دۆلاریدا بوون.<ref name="10points">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Republic of the Philippines. Office of the President. |ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٠٥|سەردێڕ=SONA 2005 Executive Summary |ناونیشان=http://www.news.ops.gov.ph/sona2005-execsummary.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100513025912/http://www.news.ops.gov.ph/sona2005-execsummary.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٠}}</ref> ھێڵی ١ بە درێژایی شەقامی تافت (N170/R-2) و شەقامی ڕیزال (N150/R-9) تێدەپەڕێت، لە کاتێکدا LRT-2 بە درێژایی شەقامی کلارۆ ئێم. ڕێکتۆ (N145/C-1) و بۆلیڤاری ڕامۆن ماگسایسای (N180/R-6) لە سانتا کروزەوە، بەناو کێزۆن سیتی، و تا ماسیناگ لە ئەنتیپۆلۆ، ڕیزال تێدەپەڕێت. [[File:PNR Santa Mesa Station with INKA train (Manila; 02-01-2020) wiki.jpg|thumb|شەمەندەفەرێکی پۆلی ٨٠٠٠ی PNR لە وێستگەی سانتا مێسا، کە چوارەم وێستگەیە بە ئاراستەی باشوور لە وێستگەی کۆتایی توتوبانەوە.]] وێستگەی توتوبان، کە تێرمیناڵی ناوەندی ھێڵی ئاسنی نیشتمانی فلیپینە، دەکەوێتە ناو مانیلا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Philippine Yearbook |ڕێکەوت=١٩٧٩|بڵاوکەرەوە=Republic of the Philippines, [[National Economic and Development Authority]], National Census and Statistics Office |پەڕە=[https://books.google.com/books?id=Mv٤qAAAAIAAJ&pg=PA٧٦٣ ٧٦٣]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Mv4qAAAAIAAJ&pg=PA763 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Help & Contacts |ناونیشان=https://pnr.gov.ph/about-contact-us/how-to-reach-us/help-contacts.html |وێبگە=Philippine National Railways |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210224232937/https://pnr.gov.ph/about-contact-us/how-to-reach-us/help-contacts.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠٢١|زمان=en-gb}}</ref> لە ناو مەترۆ مانیلا، یەک ھێڵی شەمەندەفەری گەشتیاری لە کاردایە. ھێڵەکە بە ئاراستەیەکی گشتیی باکوور-باشوور لە توتوبان (تۆندۆ) بەرەو پارێزگای لاگونا دەڕوات. بەندەری مانیلا، کە دەکەوێتە بەشی ڕۆژاوای شارەکە لەسەر کەنداوی مانیلا، گەورەترین و سەرەکیترین بەندەری دەریاییە لە فلیپین.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Sustainable Port Development and Improving Port Productivity in ESCAP Member Countries |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific]] |پەڕە=٣٩|ناونیشان=https://www.unescap.org/sites/default/files/Port%20development%20-%20Fulltext.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200804233844/https://www.unescap.org/sites/default/files/Port%20development%20-%20Fulltext.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> خزمەتگوزاری بەلەمی ڕووباری پاسیگ جۆرێکی تری گواستنەوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Dela Cruz |یەکەم١=Raymond Carl |سەردێڕ=Pasig River Ferry Service resumes operation |ناونیشان=https://www.pna.gov.ph/articles/1118732 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=Philippine News Agency |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201119151118/https://www.pna.gov.ph/articles/1118732 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> شارەکە ھەروەھا بە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی نینۆی ئەکوینۆ خزمەت دەکرێت، کە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سەرەکی و ناوەندی ئاسمانیی ناوخۆیی وڵاتەکەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Facility |یەکەم١=Public-Private Infrastructure Advisory |سەردێڕ=Private Solutions for Infrastructure: Opportunities for the Philippines |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=World Bank Publications |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢١٣-٤٨٧٣-٤|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=xayTgG٢Y٨CoC&pg=PA٥٠ ٥٠]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xayTgG2Y8CoC |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> ترۆلی، کە عەرەبانەیەکی دەستیی کانزایییە بە ھێزی مرۆڤ کار دەکات و لەلایەن "کوڕانی ترۆلی"یەوە لێدەخوڕدرێت، خەڵک بە درێژایی بەشەکانی ھێڵەکانی PNR دەگوازێتەوە. ئەمە ئامرازێکی گواستنەوەی باوە چونکە تێچووی کەمە - نزیکەی ₱10 یان 0.20$ بۆ ھەر گەشتێک - و لە قەرەباڵغی ھاتوچۆ دوور دەکەوێتەوە. زۆربەی کوڕانی ترۆلی بێماڵن و بە درێژایی ھێڵی ئاسنەکە دەژین، کە بە شێوەیەکی چالاک لەلایەن شەمەندەفەری گەشتیارییەوە بەکاردەھێنرێت، ئەمەش پێکدادان لەگەڵ شەمەندەفەرە گەشتیارییەکان دەکاتە مەترسییەکی بەردەوام، ھەرچەندە قوربانییەکان دەگمەنن. گەشتەکانی ترۆلی نافەرمی و ڕێکنەخراون بەڵام لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە چاوپۆشییان لێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The "trolley boys" who dance with death on Manila's railway carts |ناونیشان=https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/2174876/trolley-boys-who-dance-death-manilas-railway-carts |newspaper=South China Morning Post|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Trolley boys' cheat death to make a living |ناونیشان=https://manilastandard.net/news/top-stories/281422/-trolley-boys-cheat-death-to-make-a-living.html |newspaper=Manila Standard|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Manila's "trolley boys" |ئیش=BBC News |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-asia-46828430 |agency=BBC|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The trolley boys of Manila – in pictures |ناونیشان=https://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2018/nov/26/the-trolley-boys-of-manila-in-pictures |newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> کۆمپانیای ڕێنوێنی سەتەلایتی تۆمتۆم مانیلای وەک دووەم شاری قەرەباڵغترین لە جیھاندا لە ساڵی ٢٠١٩دا پۆلێن کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Alcabaza |یەکەم١=Gail |سەردێڕ=Manila Ranks 2nd Worst Traffic Congestion in the World |ناونیشان=https://ph.news.yahoo.com/manila-ranks-2nd-worst-traffic-000038368.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=[[Yahoo! News]] Philippines |ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220820104005/https://ph.news.yahoo.com/manila-ranks-2nd-worst-traffic-000038368.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en-PH}}</ref> بەپێی "پێوەری ڕەزامەندی شۆفێری جیھانی"ی Waze بۆ ساڵی ٢٠١٥، مانیلا خراپترین ھاتوچۆی لە جیھاندا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Waze – Official Blog: Global Driver Satisfaction Index |ناونیشان=https://blog.waze.com/2015/09/global-driver-satisfaction-index.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> مانیلا بەردەوام بە جەنجاڵی ھاتوچۆ و چڕیی بەرز ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World's Densest Cities |ناونیشان=https://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide_2.html |ئیش=Forbes|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> حکوومەت چەندین پڕۆژەی گرتووەتە ئەستۆ بۆ کەمکردنەوەی قەرەباڵغی ھاتوچۆ لە شارەکەدا، ھەندێکیان بریتین لە دروستکردنی پێشنیارکراوی پردێکی بەرزکراوە یان تونێلێک لە یەکتربڕی بۆلیڤاری ئێسپانیا و شەقامی لاکسۆن؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Lacson-España flyover takes off despite protests|ناونیشان=http://lifestyle.inquirer.net/60807/lacson-espana-flyover-takes-off-despite-protests|وێبگە=Inquirer.net|بڵاوکەرەوە=Philippine Daily Inquirer|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> دروستکردنی قۆناغی سێیەمی سکایوەی مەترۆ مانیلا، و گرێدەری NLEX؛ پڕۆژەی پێشنیارکراوی فراوانکردنی ڕۆژاوای ھێڵی ٢ی شەمەندەفەری سووک لە شەقامی ڕێکتۆوە بۆ پیەر ٤ی بەندەری باکووری مانیلا؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tomas S. Noda III |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=DMCI gets $51.5m rail contract in PH |ناونیشان=http://www.dealstreetasia.com/stories/dmci-gets-51-5m-lrt-2-contract-ph/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> دروستکردنی ھێڵی شەمەندەفەری گەشتیاریی باکوور-باشوور (NSCR)؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Philippine Information Agency's post |ناونیشان=https://www.facebook.com/share/1AZXHm1r8T/ |وێبگە=Facebook}}</ref> دروستکردنی پێشنیارکراوی ھێڵی ڕۆژھەڵات-ڕۆژاوای PNR (LRT ھێڵی ٨) لە ڕێگەی بۆلیڤاری ئێسپانیاوە بۆ کێزۆن سیتی؛ و فراوانکردن و پانکردنەوەی چەندین ڕێگای نیشتمانی و ناوخۆیی. ئەم پڕۆژانە تا ساڵی ٢٠١٤ ھیچ کاریگەرییەکی ماناداریان نەبووبوو، و جەنجاڵی و قەرەباڵغی ھاتوچۆ بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rodis|یەکەم=Rodel|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Manila's traffic jams cost $57&nbsp;million a day|ناونیشان=http://globalnation.inquirer.net/113269/manilas-traffic-jams-cost-57-million-a-day/|وێبگە=Inquirer.net|بڵاوکەرەوە=Philippine Daily Inquirer |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> حکوومەت، لەژێر پلانی خەونی مەترۆ مانیلای ٢٠١٤دا ئامانجییەتی چارەسەری ئەم کێشانەی گواستنەوەی شار بکات. پلانەکە لیستێکە لە پڕۆژە پێشینەیییە کورتخایەنەکان و پڕۆژە ژێرخانییە مامناوەند-بۆ-درێژخایەنەکان کە تا ساڵی ٢٠٣٠ بەردەوام دەبن.<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/CJ9F2Fnweuo Ghostarchive]{{cbignore}} and the {{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی |ناونیشان=http://www.youtube.com/watch?v=CJ9F2Fnweuo&gl=US&hl=en |سەردێڕ=(The Philippines) Mega Manila Infrastructure Roadmap (Long Version) |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤ |بڵاوکەرەوە=Japan International Cooperation Agency (JICA), National Economic Development Authority (NEDA) |ئیش=JICAChannel02: The Official Global Channel of the Japan International Cooperation Agency (JICA) |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئابی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140621212124/http://www.youtube.com/watch?v=CJ9F2Fnweuo&gl=US&hl=en |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}{{cbignore}}: {{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=CJ9F2Fnweuo |سەردێڕ=(The Philippines) Mega Manila Infrastructure Roadmap (Long Version) |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Japan International Cooperation Agency (JICA), National Economic Development Authority (NEDA) |ئیش=JICAChannel02: The Official Global Channel of the Japan International Cooperation Agency (JICA)}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite report |url=http://www.jica.go.jp/topics/news/2014/ku57pq00001nkatn-att/20140917_01_0.pdf |title=Main Points of the Roadmap |date=September 2014 |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20141011182852/http://www.jica.go.jp/topics/news/2014/ku57pq00001nkatn-att/20140917_01_0.pdf |archive-date=October 11, 2014 |url-status=dead |access-date= ٩ی ئابی ٢٠٢٦ |archivedate=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141011182852/http://www.jica.go.jp/topics/news/2014/ku57pq00001nkatn-att/20140917_01_0.pdf }}</ref> === ئاو و کارەبا === خزمەتگوزارییەکانی ئاو پێشتر لەلایەن سیستەمی ئاو و ئاوەڕۆی مەترۆپۆلیتان (MWSS)ەوە دابین دەکرا، کە ٣٠%ی شارەکەی خزمەت دەکرد. زۆربەی ئاوەڕۆکانی تر ڕاستەوخۆ دەڕژانە ناو ئاوەڕۆی زریانەکان، تانکییە پیسەکان، و کەناڵە کراوەکان.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Orozco |یەکەم١=G |سەردێڕ=Socio-Economic Study of Two Major Metro Manila Esteros |ناونیشان=http://dirp3.pids.gov.ph/ris/dps/pidsdps0118.pdf |ساڵ=٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161023063018/http://dirp3.pids.gov.ph/ris/dps/pidsdps0118.pdf |شوێن=Makati, Philippines |بڵاوکەرەوە=Journal of Environmental Science and Management |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|دوایین٢=Zafaralla |یەکەم٢=M |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> MWSS لە ساڵی ١٩٩٧دا تایبەتکرا، کە دابەشکردنی ئاوی کرد بە دوو ناوچەی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاواوە. خزمەتگوزارییەکانی ئاوی مەینیڵاد کۆنترۆڵی ناوچەی ڕۆژاوای گرتە دەست، کە مانیلا بەشێکە لێی.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Inocencio |یەکەم١=A |سەردێڕ=Public-Private-Community Partnerships in Management and Delivery of Water to Urban Poor: The Case of Metro Manila |ناونیشان=http://dirp3.pids.gov.ph/ris/dps/pidsdps0118.pdf |ساڵ=٢٠٠١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161023063018/http://dirp3.pids.gov.ph/ris/dps/pidsdps0118.pdf |شوێن=Makati, Philippines |بڵاوکەرەوە=Philippine Institute for Development Studies |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|دوایین٢=David |یەکەم٢=C |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەوەتەی ساڵی ٢٠٠١ەوە، خزمەتگوزارییەکانی ئاوی مەینیڵاد دابینکردن و گەیاندنی ئاوی خواردنەوە، و سیستەمی ئاوەڕۆ لە مانیلا دابین دەکات.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Inocencio |یەکەم١=A |سەردێڕ=Public-Private-Community Partnerships in Management and Delivery of Water to Urban Poor: The Case of Metro Manila |ناونیشان=http://dirp3.pids.gov.ph/ris/dps/pidsdps0118.pdf |ساڵ=٢٠٠١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161023063018/http://dirp3.pids.gov.ph/ris/dps/pidsdps0118.pdf |شوێن=Makati, Philippines |بڵاوکەرەوە=Philippine Institute for Development Studies |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|دوایین٢=David |یەکەم٢=C |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی شارەکە، کە سەر بە ناوچەی ڕۆژھەڵاتە، لەلایەن ئاوی مانیلاوە خزمەت دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Manila Water completes individualization project in Rizal |ناونیشان=https://www.philstar.com/business/2015/08/18/1489566/manila-water-completes-individualization-project-rizal |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=The Philippine Star |ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912072850/https://www.philstar.com/business/2015/08/18/1489566/manila-water-completes-individualization-project-rizal |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> خزمەتگوزارییەکانی کارەبا لەلایەن Meralcoوە دابین دەکرێن، کە تاکە دابەشکەری کارەبایە لە مەترۆ مانیلا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Valderrama |یەکەم١=Helena Agnes S. |دوایین٢=Bautista |یەکەم٢=Carlos C. |سەردێڕ=Efficiency Analysis of Electric Cooperatives in the Philippines |journal=Philippine Management Review 2011 |بەرگ=١٩|پەڕە=٢|ناونیشان=https://pmr.upd.edu.ph/index.php/pmr/article/download/302/301/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=University of the Philippines, College of Business Administration |شوێن=Diliman, Quezon City 1101, Philippines |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220812135816/https://pmr.upd.edu.ph/index.php/pmr/article/download/302/301/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> == چاودێری تەندروستی == [[File:Ph-mm-manila-ermita-taft ave.-philippine general hospital (up-pgh) (2014).JPG|thumb|نەخۆشخانەی گشتیی فلیپین، کە لە ساڵی ١٩١٠ دامەزراوە، گەورەترین نەخۆشخانەی مۆدێرنی ئاستی سێیەمە لە وڵاتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Philippine General Hospital |ناونیشان=https://www.upm.edu.ph/node/48 |وێبگە=University of the Philippines Manila |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130822082055/http://www.phap-ph.org/Home/view/manila_doctors_hospital_mdh |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٣}}</ref>]] {{بنز|فەرمانگەی تەندروستیی مانیلا|en|Manila Health Department}} بەرپرسیارە لە پلاندانان و جێبەجێکردنی بەرنامەکانی چاودێری تەندروستی کە لەلایەن حکوومەتی شارەکەوە دابین دەکرێن. فەرمانگەی تەندروستیی مانیلا ٥٩ سەنتەری تەندروستی و شەش نەخۆشخانەی سەر بە شار بەڕێوەدەبات، کە بێ بەرامبەرن بۆ دانیشتووانی شارەکە. شەش نەخۆشخانە گشتییە سەر بە شارەکە بریتین لە سەنتەری پزیشکیی نەخۆشخانەی مانیلا، نەخۆشخانەی سامپالۆک، سەنتەری پزیشکیی بیرەوەری گات ئەندرێس بۆنیفاسیۆ، نەخۆشخانەی تۆندۆ، نەخۆشخانەی سانتا ئانا، و نەخۆشخانەی گشتیی دادوەر خۆسێ ئاباد سانتۆس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Joel E. Surbano |ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Manila hospital going for upgrade |ناونیشان=https://manilastandard.net/news/metro/195865/manila-hospital-going-for-upgrade.html |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[The Standard (Philippines)|The Standard]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161023091034/http://thestandard.com.ph/news/metro/195865/manila-hospital-going-for-upgrade.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نەخۆشخانەی گشتیی فلیپین، کە نەخۆشخانەیەکی حکوومیی ئاستی سێیەمە لە مانیلا، لەلایەن زانکۆی فلیپین مانیلاوە بەڕێوەدەبرێت. شارەکە پلانی ھەیە دامەزراوەیەکی پەروەردەیی، توێژینەوە، و نەخۆشخانە دروست بکات بۆ نەخۆشانی لێو و مەڵاشووی قەڵیشاو،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Jaime Rose R. Aberia |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=World-class hospital to rise in Manila for cleft lip, palate patients |ئیش=Manila Bulletin |ناونیشان=http://news.mb.com.ph/2017/08/06/world-class-hospital-to-rise-in-manila-for-cleft-lip-palate-patients/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170807114740/http://news.mb.com.ph/2017/08/06/world-class-hospital-to-rise-in-manila-for-cleft-lip-palate-patients/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rosabell C. Toledo |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Manila mayor eyes founding of PHL's first "world-class" cleft-palate facility |ناونیشان=http://www.businessmirror.com.ph/manila-mayor-eyes-founding-of-phls-first-world-class-cleft-palate-facility/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[BusinessMirror]]}}</ref> و یەکەمین نەخۆشخانەی نەشتەرگەری منداڵان لە ئاسیای باشووری ڕۆژھەڵات دابمەزرێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tianco, Minka Klaudia |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=First children's surgical hospital in Southeast Asia to be built in Manila |ئیش=Manila Bulletin |ناونیشان=https://news.mb.com.ph/2020/02/28/first-childrens-surgical-hospital-in-southeast-asia-to-be-built-in-manila/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200229013333/https://news.mb.com.ph/2020/02/28/first-childrens-surgical-hospital-in-southeast-asia-to-be-built-in-manila/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆمپانیا تایبەتەکانیش چاودێری تەندروستی لە مانیلا دابین دەکەن. نەخۆشخانە تایبەتەکان کە لە شارەکەدا کار دەکەن بریتین لە نەخۆشخانەی پزیشکانی مانیلا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manila Doctors Hospital (MDH) |ناونیشان=http://www.phap-ph.org/Home/view/manila_doctors_hospital_mdh |وێبگە=Pharmaceutical and Healthcare Association of the Philippines |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130822082055/http://www.phap-ph.org/Home/view/manila_doctors_hospital_mdh |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> نەخۆشخانەی گشتی و سەنتەری پزیشکیی چینی،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fabonan III |یەکەم١=Epi |سەردێڕ=Chinese General Hospital's Dr. James Dy: Fulfilling a vow of service |ناونیشان=https://www.philstar.com/business/business-as-usual/2014/11/24/1395051/chinese-general-hospitals-dr-james-dy-fulfilling-vow-service |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=The Philippine Star |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220821114512/https://www.philstar.com/business/business-as-usual/2014/11/24/1395051/chinese-general-hospitals-dr-james-dy-fulfilling-vow-service |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> سەنتەری پزیشکیی بیرەوەری خۆسێ ئاڕ. ڕێیێس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Our History |ناونیشان=https://jrrmmc.gov.ph/about-jrrmmc/our-history |وێبگە=Jose R. Reyes Memorial Medical Center |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170218213503/https://jrrmmc.gov.ph/about-jrrmmc/our-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> سەنتەری پزیشکیی گەورەشار،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About Us |ناونیشان=https://www.mmc.com.ph/about-us |وێبگە=Metropolitan Medical Center |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200922114712/https://www.mmc.com.ph/about-us |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> نەخۆشخانەی خاتوونمان بۆ لۆردێس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Our History |ناونیشان=https://ollh-manila.com/about-company-profile.php |وێبگە=Our Lady of Lourdes Hospital - Manila |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200804055909/https://ollh-manila.com/about-company-profile.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> و نەخۆشخانەی زانکۆی سانتۆ تۆماس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=University of Santo Tomas Hospital |ناونیشان=http://www.usthospital.com.ph/aboutusth/usthhistory.php |وێبگە=About USTH |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150912104254/http://www.usthospital.com.ph/aboutusth/usthhistory.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> وەزارەتی تەندروستی (DOH) ئۆفیسی سەرەکی لە مانیلادایە<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gonzalez |یەکەم١=Joaquin L. |سەردێڕ=Development Sustainability Through Community Participation: Mixed Results from the Philippine Health Sector |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٢٩-٨٦٨١٩-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Uy1zDwAAQBAJ&pg=PT170 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> و نەخۆشخانەی سان لازارۆ بەڕێوەدەبات، کە نەخۆشخانەیەکی تایبەتی ڕەوانەکردنی ئاستی سێیەمە. DOH ھەروەھا نەخۆشخانەی بیرەوەری دکتۆر خۆسێ فابێلا، سەنتەری پزیشکیی بیرەوەری خۆسێ ئاڕ. ڕێیێس، و سەنتەری پزیشکیی تۆندۆ بەڕێوەدەبات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=DOH Hospitals |ناونیشان=https://doh.gov.ph/doh-hospitals-directory |وێبگە=Department of Health |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151004032814/https://doh.gov.ph/doh-hospitals-directory |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> مانیلا ماڵی بنکەی سەرەکیی ئۆفیسی ناوچەیی ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانییە بۆ ڕۆژاوای زەریای ھێمن و ئۆفیسی وڵاتی بۆ فلیپین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Where we work |ناونیشان=https://www.who.int/westernpacific/about/where-we-work |وێبگە=WHO Western Pacific |بڵاوکەرەوە=[[World Health Organization]] |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181007114157/https://www.who.int/westernpacific/about/where-we-work |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> حکوومەتی شارەکە بەرنامەکانی کوتانی بێ بەرامبەر بۆ منداڵان دابین دەکات، کە بە تایبەتی ئامانجیان کوتانە دژی ھەوکردنی جگەری جۆری B، ھێمۆفیلۆس ئینفلۆنزای جۆری B، دەردەباریکە، دەزاز، ئیفلیجی منداڵان، سورێژە، کوێرەڕژێنە، و ڕوبێلا. تا ساڵی ٢٠١٦، ٣١,١١٥ منداڵی تەمەن یەک ساڵ و کەمتر بە تەواوی کوتراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Odronia, Cris G. |ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=Manila intensifies free immunization program |ئیش=Manila Bulletin |ناونیشان=http://news.mb.com.ph/2017/02/25/manila-intensifies-free-immunization-program/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170225210604/http://news.mb.com.ph/2017/02/25/manila-intensifies-free-immunization-program/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەنتەری شوشتنی گورچیلەی مانیلا، کە خزمەتگوزاری بێ بەرامبەر بۆ ھەژاران دابین دەکات، لەلایەن کۆمیتەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ داھێنان، کێبڕکێکاری و ھاوبەشیی گشتی-تایبەت وەک مۆدێلێک بۆ پڕۆژەکانی ھاوبەشیی گشتی-تایبەت (PPP) ئاماژەی پێکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Toledo, Rosabell C. |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=UN lauds free dialysis center in Manila |ناونیشان=http://www.businessmirror.com.ph/un-lauds-free-dialysis-center-in-manila/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[BusinessMirror]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Cabalza, Dexter |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=Dialysis center for Manila's poor cited by UN body |newspaper=Philippine Daily Inquirer |ناونیشان=http://newsinfo.inquirer.net/912103/dialysis-center-for-manilas-poor-cited-by-un-body |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref> دامەزراوەی شوشتنی گورچیلەکە لە ساڵی ٢٠١٩دا ناونرا سەنتەری شوشتنی گورچیلەی فلۆرا ڤی ڤالیسنۆ دێ سیۆجۆ، و وەک گەورەترین دامەزراوەی شوشتنی گورچیلەی بێ بەرامبەر لە فلیپین کرایەوە. ٩١ ئامێری شوشتنی گورچیلەی ھەیە، کە دەکرێت فراوان بکرێت بۆ ١٠٠ ئامێر، کە ھاوتایە لەگەڵ تواناکانی پەیمانگای نیشتمانیی گورچیلە و چاندن (NKTI).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lalu, Gabriel Pabico |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Manila opens country's largest free dialysis facility |newspaper=Philippine Daily Inquirer |ناونیشان=https://newsinfo.inquirer.net/1181559/manila-opens-countrys-largest-free-dialysis-facility |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Isko opens Philippine's largest dialysis center |ئیش=The Philippine Star |ناونیشان=https://www.philstar.com/headlines/2019/10/26/1963439/isko-opens-philippines-largest-dialysis-center |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> == پەروەردە == <!--Do not add schools or other areas of education to the list, this is not meant to list every good school, or even all the best ones--> {{main|{{بنز|پێڕستی زانکۆکان و کۆلێژەکان لە مانیلا|en|List of universities and colleges in Manila}}|{{بنز|بەڕێوەبەرایەتیی قوتابخانەکانی شاری مانیلا|en|Division of City Schools–Manila}}}} [[File:Pamantasan ng Lungsod ng Maynila.jpg|thumb|کەمپی زانکۆی پامانتاسان نگ لونگسۆد نگ مەینیلا و بالوارتێ دێ سان دیێگۆ لە ئینترامورۆس]] [[File:De La Salle University Manila La Salle Hall Night Skyline Taft Avenue.jpg|thumb|زانکۆی دی لا سال دامەزراوەیەکی پەروەردەیی لاسالیانە کە لە ساڵی ١٩١١ دامەزراوە.]] مانیلا ناوەندێکی پەروەردە بووە لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمەوە.<ref name="Ricklefs-2010">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ricklefs |یەکەم١=M. C. |دوایین٢=Lockhart |یەکەم٢=Bruce |دوایین٣=Lau |یەکەم٣=Albert |سەردێڕ=A New History of Southeast Asia |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٠١٥٥٤-٩|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=ICBHEAAAQBAJ&pg=PA٢٢٤ ٢٢٤]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ICBHEAAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> شارەکە چەندین زانکۆ و کۆلێژی فلیپینی تێدایە، کە ھەندێکیان کۆنترینن لە وڵاتەکەدا. "قایشی زانکۆیی" شارەکە چڕییەکی بەرزی کۆلێژ و زانکۆکانی تێدایە، کە بە مەودایەکی کورتی پیادەڕەوی لە یەکترەوە دوورن. قایشی زانکۆیی دەکەوێتە سەر سنوورەکانی نێوان ناوچەکانی سان میگێل، کیاپۆ، و سامپالۆک، لە کاتێکدا کۆمەڵەی تری کۆلێژەکان بە درێژایی کەناری باشووری ڕووباری پاسیگن – زۆربەیان لە ناوچەکانی ئینترامورۆس و ئێرمیتان؛ و لە بەشی ھەرە باشووری مالاتێ لە نزیک سنوورەکانی شارەکە. ناوچە مێژووییەکەی ئینترامورۆس سەردەمانێک ماڵی زانکۆی سانتۆ تۆماس (١٦١١)، کۆلێژی سان خوان دێ لێتران (١٦٢٠)، و زانکۆی ئەتینیۆ دێ مانیلا (١٨٥٩) بوو.<ref name="Ricklefs-2010" /><ref name="PACUOrg-MemberSchools">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=List of PACU Member Schools – Philippine Association of Colleges and Universities |ناونیشان=https://www.pacu.org.ph/members/ |وێبگە=Philippine Association of Colleges and Universities |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191031231702/https://www.pacu.org.ph/members/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> تەنھا کۆلێژی سان خوان دێ لێتران لە ئینترامورۆس ماوەتەوە؛ زانکۆی سانتۆ تۆماس گواسترایەوە بۆ کەمپێکی نوێ لە سامپالۆک لە ١٩٢٧ و زانکۆی ئەتینیۆ دێ مانیلا لە ١٩٥٢ گواسترایەوە بۆ لۆیۆلا ھایتس لە کێزۆن سیتی. لە سەدەی بیستەمدا، قوتابخانەی نوێی نائایینی دروستکران؛ زانکۆی ماپوا (١٩٢٥)، زانکۆی لیسیۆمی فلیپین (١٩٥٢)، و پامانتاسان نگ لونگسۆد نگ مەینیلا (١٩٦٥) – کە خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی دەگەڕێتەوە بۆ حکوومەتی شاری مانیلا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Bolido |یەکەم١=Linda |سەردێڕ=On hallowed ground |ناونیشان=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/learning/view/20081229-180539/On-hallowed-ground |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|newspaper=Philippine Daily Inquirer |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090920231913/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/learning/view/20081229-180539/On-hallowed-ground |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Montemayor |یەکەم١=Ma. Teresa |سەردێڕ=PLM, UDM students to get P1-K monthly allowance from Manila LGU |ناونیشان=https://www.pna.gov.ph/articles/1076635 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=Philippine News Agency |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211124073505/https://www.pna.gov.ph/articles/1076635 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|زمان=en}}</ref> چوار قوتابخانەکەی ناوچەکە یەکێتی ئینترامورۆسیان پێکھێنا. زانکۆ دیارەکانی تری مانیلا بریتین لە زانکۆی نیشتمانی (١٩٠٠)، زانکۆی سان بێدا (١٩٠١)، کە تاکە زانکۆی بێندیکتینە لە ئاسیادا، زانکۆی دی لا سال (١٩١١)، کە گەورەترینە لە سەرجەم سیستەمی قوتابخانەکانی زانکۆی دی لا سال، زانکۆی سانت پۆڵ مانیلا (١٩١٢)، کە یەکێکە لە حەوت کەمپەکەی سیستەمی قوتابخانەکانی زانکۆی سانت پۆڵ، زانکۆی ڕۆژھەڵاتی دوور (١٩٢٨)، و زانکۆی ئادەمسۆن (١٩٣٩). زانکۆی فلیپین (١٩٠٨)، کە زانکۆی سەرەکیی حکوومی وڵاتەکەیە، لە ئێرمیتا، مانیلا دامەزرا. ئۆفیسە کارگێڕییە ناوەندییەکانی لە مانیلاوە بۆ دیلیمان گواستەوە لە ١٩٤٩ و لە کۆتاییدا کەمپە ڕەسەنەکەی کرد بە زانکۆی فلیپین مانیلا، کە کۆنترینە لە زانکۆ پێکھێنەرەکانی سیستەمی زانکۆی فلیپین، و سەنتەری پەروەردەی زانستە تەندروستییەکانە لە وڵاتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About UP Manila |ناونیشان=http://www.upm.edu.ph/letter.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130206221239/http://www.upm.edu.ph/letter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=University of the Philippines Manila}}</ref> مانیلا ھەروەھا شوێنی کەمپی سەرەکی زانکۆی پۆلیتەکنیکی فلیپینە لە سانتا مێسا، کە گەورەترین زانکۆیە لە وڵاتەکەدا لە ڕووی ژمارەی خوێندکارانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١١|سەردێڕ=PUP: Profile |ناونیشان=http://www.pup.edu.ph/profile/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140621153354/http://www.pup.edu.ph/Profile/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Polytechnic University of the Philippines |ref=PUP Website}}</ref> سیستەمی پەروەردەی گشتیی سێ-ئاستیی شارەکە، بەڕێوەبەرایەتیی قوتابخانەکانی شاری مانیلا، لقێکی وەزارەتی پەروەردەی فلیپینە. بەڕێوەبەرایەتییەکە سەرپەرشتی ٧١ قوتابخانەی سەرەتایی گشتی و ٣٢ قوتابخانەی ئامادەیی گشتی دەکات، کە ھەموویان لە ناو سنووری شارەکەدان، جگە لە قوتابخانەی سەرەتایی ڕافایێل پالما، کە دەکەوێتە بارانگای لا پاز، ماکاتی، لە نزیک سنووری مانیلا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cabayan |یەکەم=Itchie G. |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Good education a right, not privilege&nbsp;– Lim |ناونیشان=http://manila.gov.ph |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170223001303/http://manila.gov.ph/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=City Government of Manila |وتەگێڕانەوە=NO one should be deprived of a sound education for being poor |ref=Journal Online}}</ref> شارەکە ھەروەھا ئامادەیی زانستیی مانیلای تێدایە، کە قوتابخانەیەکی ئامادەیی زانستییە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Brief History of Manila Science High School |ناونیشان=http://www.manilascience.edu.ph/about/history/brief-history-manila-science-high-school |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180109235457/http://www.manilascience.edu.ph/about/history/brief-history-manila-science-high-school |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Manila Science High School]]}}</ref> == شارە دەستەخوشکەکان == {{see also|{{بنز|پێڕستی شارە دەستەخوشکەکان لە مەترۆ مانیلا|en|List of sister cities in Metro Manila}}}} === ئاسیا === {{div col|colwidth=25em}} * {{flagdeco|Astana}} {{بنز|ئاستانا|en|Astana}}، کازاخستان<ref name="About Manila: Sister Cities">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About Manila: Sister Cities |ناونیشان=http://manila.gov.ph/government/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160611173109/http://manila.gov.ph/government/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=City of Manila}}</ref> * {{flagicon image|Flag of Bacoor, Cavite.png}} {{بنز|باکوور، کاڤیتێ|en|Bacoor}}، کاڤیتێ<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Jaimie Rose Aberia |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Manila, Bacoor sign sister city accord |ئیش=Manila Bulletin |ناونیشان=http://news.mb.com.ph/2017/08/16/manila-bacoor-sign-sister-city-accord/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170816192742/http://news.mb.com.ph/2017/08/16/manila-bacoor-sign-sister-city-accord/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{flagdeco|Bangkok}} {{بنز|بانگکۆک|en|Bangkok}}، تایلەند<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Relationship with Sister Cities: Manila |ناونیشان=http://iad.bangkok.go.th/en/showsister_cities?id=36 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Bangkok Metropolitan Administration |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161023111256/http://iad.bangkok.go.th/en/showsister_cities?id=36 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{flagdeco|PRC}} {{بنز|پەکین|en|Beijing}}، چین<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Beijing's Sister Cities |ناونیشان=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=eBeijing |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100216015454/http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="ChinaEmbassyOrg">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=Overview of China-Philippines Bilateral Relations: III. Exchanges and Cooperation in the Fields of Culture, Education, Science and the Military, etc. |ناونیشان=http://ph.china-embassy.org/eng/zfgx/zzgx/t180703.htm |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Embassy of the People's Republic of China in the Republic of the Philippines |وتەگێڕانەوە=There are 24 pairs of sister-cities or sister-provinces between China and the Philippines, namely: Hangzhou and Baguio City, Guangzhou and Manila City, Shanghai and Metro Manila, Xiamen and Cebu City, Shenyang and Quezon City, Fushun and Lipa City, Hainan and Cebu Province, Sanya and Lapu-Lapu City, Shishi and Naya City, Shandong and Ilocos Norte Province, Zibo and Mandaue City, Anhui and Nueva Ecija Province, Hubei and Leyte Province, Liuzhou and Muntinlupa City, Hezhou and San Fernando City, Harbin and Cagayan de Oro City, Laibin and Laoag City, Beijing and Manila City, Jiangxi and Bohol Province, Guangxi Zhuang Autonomous Region and Davao City, Lanzhou and Albay Province, Beihai and Puerto Princessa City, Fujian Province and Laguna Province, Wuxi and Puerto Princessa City.}}</ref> * {{flagdeco|TLS}} {{بنز|دیلی|en|Dili}}، تەیمووری ڕۆژھەڵات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sisterhood Agreement With Democratic Republic Of Timor Leste |ناونیشان=https://manila.gov.ph/sisterhood-agreement-with-democratic-republic-of-timor-leste/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150714101225/https://manila.gov.ph/sisterhood-agreement-with-democratic-republic-of-timor-leste/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=City of Manila}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Manila, Bacoor forge sisterhood pact |ئیش=Philippine News Agency |ناونیشان=https://www.pna.gov.ph/articles/1006608}}</ref> * {{flagdeco|PRC}} {{بنز|گوانگژۆو|en|Guangzhou}}، گوانگدۆنگ، چین<ref name=ChinaEmbassyOrg/> * {{flagdeco|Haifa}} {{بنز|حەیفا|en|Haifa}}، ئیسرائیل<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Twin Cities |ناونیشان=http://www.hellohaifa.co.il/?page_id=727 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=Hello Haifa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161023111822/http://www.hellohaifa.co.il/?page_id=727 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{flagdeco|VIE}} {{بنز|ھۆ چی مین سیتی|en|Ho Chi Minh City}}، ڤێتنام<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sister Cities – Ho Chi Minh City |ناونیشان=http://www.eng.hochiminhcity.gov.vn/aboutgovernment/Pages/Sister-Cities.aspx |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Ho Chi Minh City |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150206184056/http://www.eng.hochiminhcity.gov.vn/aboutgovernment/Pages/Sister-Cities.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{flagdeco|Incheon}} {{بنز|ئینچۆن|en|Incheon}}، کۆریای باشوور<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sister and Friendship Cities |ناونیشان=http://guide.incheon.go.kr/articles/2578 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150206181857/http://guide.incheon.go.kr/articles/2578 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> * {{flagdeco|Jakarta}} {{بنز|جاکارتا|en|Jakarta}}، ئیندۆنیزیا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About Manila: Sister Cities |ناونیشان=http://manila.gov.ph/government/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160611173109/http://manila.gov.ph/government/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=City of Manila}}</ref> * {{flagdeco|Nantan}} {{بنز|نانتان، کیۆتۆ|en|Nantan, Kyoto}}، ژاپۆن<ref name="PrefKyotoJP">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین١=Site |یەکەم١=Kyoto Prefecture Web |سەردێڕ=Sister cities, towns and villages of Kyoto Prefecture |ناونیشان=http://www.pref.kyoto.jp/en/01-04-03.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٥ |وێبگە=Kyoto Prefecture Website |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919051110/http://www.pref.kyoto.jp/en/01-04-03.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{flagdeco|Osaka City}} {{بنز|ئۆساکا|en|Osaka}}، ژاپۆن (ھاوبەشی بازرگانی)<ref name="Business Partner Cities PC">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Business Partner Cities (BPC), the official website of Osaka city |ناونیشان=http://www.city.osaka.lg.jp/seisakukikakushitsu/page/0000040993.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130120230641/http://www.city.osaka.lg.jp/seisakukikakushitsu/page/0000040993.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٠٩}}</ref> * {{flagdeco|PRC}} {{بنز|شانگھای|en|Shanghai}}، چین<ref name="Shanghai twinnings">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Shanghai Foreign Affairs |ناونیشان=http://www.shfao.gov.cn/wsb/english/Sister_Cities/index.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110518123518/http://www.shfao.gov.cn/wsb/english/Sister_Cities/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Shfao.gov.cn}}</ref> * {{flagdeco|Taipei}} {{بنز|تایپێی|en|Taipei}}، تایوان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=International Sister Cities |ناونیشان=http://www.tcc.gov.tw/en/cp.aspx?n=81569D74DD82C7DB |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Taipei City Council |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161023112126/http://www.tcc.gov.tw/en/cp.aspx?n=81569D74DD82C7DB |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{flagdeco|Takatsuki}} {{بنز|تاکاتسوکی|en|Takatsuki}}، ئۆساکا، ژاپۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manila-Takatsuki sisterpact |ناونیشان=http://manila.gov.ph/manila-takatsuki-sisterhood-pact/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150108140843/http://manila.gov.ph/manila-takatsuki-sisterhood-pact/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=City of Manila}}</ref><ref name="JapanCLAIRSingapore">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢|سەردێڕ=List of Sister City Affiliations with Japan (by country): Philippines |ناونیشان=http://www.clair.org.sg/exchange/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Japan Council of Local Authorities for International Relations (CLAIR, Singapore) |شوێن=Singapore |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161023112337/http://www.clair.org.sg/exchange/index.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{flagdeco|Yokohama}} {{بنز|یۆکۆھاما|en|Yokohama}}، کاناگاوا، ژاپۆن<ref name=JapanCLAIRSingapore/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=How the Filipino hero found his samurai wife in Yokohama |newspaper=Philippine Daily Inquirer |ناونیشان=http://lifestyle.inquirer.net/30849/how-the-filipino-hero-found-his-samurai-wife-in-yokohama |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> {{div col end}} === ئەورووپا === {{div col|colwidth=25em}} * {{flagicon image|ROU Bucharest Flag.svg}} {{بنز|بوخارێست|en|Bucharest}}، ڕۆمانیا<ref name="About Manila: Sister Cities" /> * {{flagdeco|Lisbon}} {{بنز|لیسبۆن|en|Lisbon}}، پورتوگال<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Twin Cities plan will boost Malacca |ئیش=[[New Straits Times]] |ناونیشان=https://news.google.com/newspapers?nid=1295&dat=20020425&id=S10uAAAAIBAJ&pg=1392,2075248 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> * {{flagdeco|Warsaw}} {{بنز|وارشۆ|en|Warsaw}}، پۆڵەندا * {{flagicon image|Bandera de la ciudad de Madrid.svg}} {{بنز|مەدرید|en|Madrid}}، ئیسپانیا<ref name="hermanadas">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Hermanamientos y Acuerdos con ciudades |ناونیشان=http://www.madrid.es/vgn-ext-templating/v/index.jsp?vgnextoid=76957c275129a310VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=ce069e242ab26010VgnVCM100000dc0ca8c0RCRD&vgnextfmt=default&idCapitulo=7182437 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=Ayuntamiento de Madrid |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170912202910/http://www.madrid.es/vgn-ext-templating/v/index.jsp?vgnextoid=76957c275129a310VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=ce069e242ab26010VgnVCM100000dc0ca8c0RCRD&vgnextfmt=default&idCapitulo=7182437 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{flagicon image|Flag of Málaga, Spain.svg}} {{بنز|مالاگا|en|Málaga}}، ئیسپانیا<ref name="About Manila: Sister Cities" /> * {{flagdeco|Moscow}} {{بنز|مۆسکۆ|en|Moscow}}، ڕووسیا<ref name="About Manila: Sister Cities" /> * {{flagicon image|Bandièra de Niça.svg}} {{بنز|نیس|en|Nice}}، فەڕەنسا<ref name="Nice Jumellage">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Villes jumelées avec la Ville de Nice |ناونیشان=http://www.nice.fr/Collectivites/La-municipalite/Villes-jumelees-avec-la-Ville-de-Nice |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121029114949/http://nice.fr/Collectivites/La-municipalite/Villes-jumelees-avec-la-Ville-de-Nice |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Ville de Nice |زمان=fr}}</ref> {{div col end}} === ئەمریکاکان === {{div col|colwidth=25em}} * {{flagdeco|Guerrero}} {{بنز|ئاکاپولکۆ|en|Acapulco}}، {{بنز|گێرێرۆ|en|Guerrero}}، مێکسیکۆ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sister Cities |ناونیشان=http://www.lajornadaguerrero.com.mx/2009/04/02/index.php?section=sociedad&article=010n2soc |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307100738/http://www.lajornadaguerrero.com.mx/2009/04/02/index.php?section=sociedad&article=010n2soc |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|زمان=es}}</ref> * {{flagdeco|Buenos Aires}} {{بنز|بوینس ئایریس|en|Buenos Aires}}، ئەرژەنتین<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://metromanila.politics.com.ph/2022/10/06/manila-eyes-sister-city-agreement-with-buenos-aires/ |سەردێڕ= Manila eyes sister city agreement with Buenos Aires | newspaper = MetroManilaPolitics.com.ph |ڕێکەوت= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * {{flagdeco|Cali}} {{بنز|کالی|en|Cali}}، کۆلۆمبیا * {{flagdeco|Cartagena}} {{بنز|کارتاخێنا، کۆلۆمبیا|en|Cartagena, Colombia|lt=کارتاخێنا}}، کۆلۆمبیا<ref name="About Manila: Sister Cities" /> * {{flagdeco|Havana}} {{بنز|ھاڤانا|en|Havana}}، کوبا<ref name="About Manila: Sister Cities" /> * {{flagdeco|Lima}} {{بنز|لیما|en|Lima}}، پیروو<ref name="About Manila: Sister Cities" /> * {{flagdeco|Mexico City}} {{بنز|مەکسیکۆ سیتی|en|Mexico City}}، مێکسیکۆ * {{flagdeco|URU}} {{بنز|مۆنتیڤیدیۆ|en|Montevideo}}، ئوروگوای<ref name="SC">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Relaciones internacionales |ناونیشان=http://www.montevideo.gub.uy/institucional/relaciones-internacionales/integracion-regional |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111108082107/http://www.montevideo.gub.uy/institucional/relaciones-internacionales/integracion-regional |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Intendencia Municipal de Montevideo |زمان=es}}</ref> * {{flagdeco|Montreal}} {{بنز|مۆنتریال|en|Montreal}}، کێبێک، کەنەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foreign Relations |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation |ناونیشان=http://www.gov.ph/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=23170 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5lnDvv2sF?url=http://www.gov.ph/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=23170 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=The Republic of the Philippines}}</ref> * {{flagdeco|New York City}} {{بنز|نیویۆرک سیتی|en|New York City}}، نیویۆرک، ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھاوبەشی جیھانی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYC's Partner Cities |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/ia/gp/html/partner/partner.shtml |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130814165415/http://www.nyc.gov/html/ia/gp/html/partner/partner.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=New York City Global Partners}}</ref> * {{flagdeco|Panama City}} {{بنز|پەنەما سیتی|en|Panama City}}، پەنەما<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٢|سەردێڕ=Declaración de Hermanamiento múltiple y solidario de todas las Capitales de Iberoamérica (12–10–82) |ناونیشان=http://www.munimadrid.es/UnidadWeb/Contenidos/EspecialInformativo/RelacInternac/RRII/HermanamientosyAcuerdos/Files/hermanamiento_UCCI.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130510114810/http://www.munimadrid.es/UnidadWeb/Contenidos/EspecialInformativo/RelacInternac/RRII/HermanamientosyAcuerdos/Files/hermanamiento_UCCI.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> * {{flagdeco|Sacramento}} {{بنز|ساکرامێنتۆ|en|Sacramento}}، کالیفۆرنیا، ویلایەتە یەکگرتووەکان * {{flagdeco|San Francisco}} {{بنز|سان فرانسیسکۆ|en|San Francisco}}، کالیفۆرنیا، ویلایەتە یەکگرتووەکان<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=SF Mayor London Breed Fetes San Francisco-Manila Sister City Committee on 60th Anniversary |ناونیشان=https://pcgsanfrancisco.org/sf-mayor-london-breed-fetes-san-francisco-manila-sister-city-committee-on-60th-anniversary/ |ئیش=Philippine Consulate General in San Francisco |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220812145603/https://pcgsanfrancisco.org/sf-mayor-london-breed-fetes-san-francisco-manila-sister-city-committee-on-60th-anniversary/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> * {{flagicon image|Flag of Santiago, Chile.svg}} {{بنز|سانتیاگۆ|en|Santiago}}، چیلی<ref name="About Manila: Sister Cities" /> * {{flagicon image|Flag of Winnipeg.svg}} {{بنز|وینیپێگ|en|Winnipeg}}، مانیتۆبا، کەنەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Winnipeg's Sister Cities: Manila (Maynila), Philippines (Republika ng Pilipinas) |ناونیشان=http://grantnordman.com/site/?p=2631 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150604015814/http://grantnordman.com/site/?p=2631 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> {{div col end}} === ئۆقیانووسیا === {{div col|colwidth=25em}} * {{flagdeco|Honolulu}} {{بنز|ھۆنۆلولو|en|Honolulu}}، ھاوایی، ویلایەتە یەکگرتووەکان<ref name="SCI">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manila, Philippines |ناونیشان=http://www.sister-cities.org/interactive-map/Manila,%20Philippines |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141027163640/http://www.sister-cities.org/interactive-map/Manila,%20Philippines |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Sister Cities International}}</ref> * {{flagdeco|Maui County}} {{بنز|ویلایەتی ماوی|en|Maui County}}، ھاوایی، ویلایەتە یەکگرتووەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sister Cities |ناونیشان=https://www.mauicounty.gov/857/Sister-Cities |وێبگە=Maui County, HI - Official Website |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160517230949/https://www.mauicounty.gov/857/Sister-Cities |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> * {{flagdeco|NMI}} {{بنز|سایپان|en|Saipan}}، دوورگەکانی ماریانای باکوور<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Todeno, Junhan B. |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Flores forges sister city ties with Manila |ئیش=[[Marianas Variety]] |ناونیشان=http://www.mvariety.com/cnmi/cnmi-news/local/47303-flores-forges-sister-city-ties-with-manila |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> {{div col end}} == پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان == مانیلا میوانداری باڵیۆزخانەکانی {{بنز|باڵیۆزخانەی ویلایەتە یەکگرتووەکان، مانیلا|en|Embassy of the United States, Manila|lt=ویلایەتە یەکگرتووەکان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Contact us |ناونیشان=https://ph.usembassy.gov/contact/ |وێبگە=U.S. Embassy in the Philippines |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220409031336/https://ph.usembassy.gov/contact/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> و ڤێتنام دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Vietnam Visa For Filipino; Vietnam Embassy in Philippines |ناونیشان=https://www.vietnam-immigration.org.vn/vietnam-embassies/view/philippines.html |وێبگە=Vietnam-Immigration.Org.Vn |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220812140808/https://www.vietnam-immigration.org.vn/vietnam-embassies/view/philippines.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کونسوڵخانە فەخرییەکانی بەلیز، بورکینافاسۆ، ئوردن، نیپاڵ، پۆڵەندا، ئایسلەند، پاراگوای، تایلەند، و تونس لە شارەکەدا بنکەیان ھەیە.<ref name="DFAGovPH-ForeignConsulates">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Foreign Consulates |ناونیشان=https://dfa.gov.ph/office-of-protocol/foreign-consulates |وێبگە=Department of Foreign Affairs |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811022537/https://dfa.gov.ph/office-of-protocol/foreign-consulates |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> == کەسایەتییە دیارەکان == {{main|{{بنز|پێڕستی کەسایەتییەکان لە مانیلا|en|List of people from Manila}}|{{بنز|پێڕستی کەسایەتییەکان لە مەترۆ مانیلا|en|List of people from Metro Manila}}}} == بڕوانە ھەروەھا == * {{بنز|ناوچەی مانیلای گەورە|en|Greater Manila Area}} * {{بنز|پارێزگای مانیلا|en|Province of Manila}} == تێبینییەکان == {{notelist}} {{Reflist|group=note|refs= <ref name="Manila Note II">The city limits was at Vicente Sotto Street. The rest of the place south of the street belongs to [[Pasay]]. Buildings and structures in CCP that falls under the jurisdiction of Manila includes the National Theater.</ref> }} == سەرچاوەکان == {{Reflist|refs= <ref name = "Transactions_rolfe">Rolfe, R.A. (1886) On the flora of Philippine Islands and its probable derivation. [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QacI71mt_EoXKTo6hqZy18tFfIPj1o_TgmmrtgsqWr7j6DpWOgxOT9LTw0NxQt1mHWMh3agvkguqMaqyBThP9gC9IDKgvIEGMYl1BB6FB_WrQ102ahtPSLsN-gXh-biwM_obsuWI4ucnyFMRyI8gyH8G98iPlEJA-hVG_pX_lhl1PUubpFVfEjV2g8Obhoaqn8aNV33BkWiFut-CgccEKYY_CMlZnr07eRZB6klbXQK42aA-5KkyR9yD4xeFXu1ou0cxK0a7vcy34FWfZlBAnpAKb8horQ ''The Journal of the Linnean Society - Botany'' 21: 285].</ref> <ref name = "Historia Plantarum_bhl">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ray |یەکەم١=John |ناونیشان=https://www.biodiversitylibrary.org/item/126270 |سەردێڕ=Historia plantarum : species hactenus editas aliasque insuper multas noviter inventas & descriptas complectens |دوایین٢=Camel |یەکەم٢=Georg Joseph |دوایین٣=Tournefort |یەکەم٣=Joseph Pitton de |ڕێکەوت=١٦٨٦|بڵاوکەرەوە=Typis Mariæ Clark, prostant apud Henricum Faithorne [etc.] |edition=[Large paper issue] |بەرگ= ٣|پەڕە=٨٦|شوێن=Londini}}</ref> }} == سەرچاوەکانی تر == * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hancock |یەکەم=Rose |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٠|سەردێڕ=April Was a Cruel Month for the Greatest Manila Mayor Ever Had |periodical=1898:The Shaping of Philippine History |بەرگ=II |زنجیرە=35 |شوێنی بڵاوکردنەوە=Manila |بڵاوکەرەوە=Asia Pacific Communications Network, Inc. |پەڕەکان=١٥–٢٠}} * Moore, Charles (1921). [https://books.google.com/books?id=aR7iAAAAMAAJ&pg=PA162 "Daniel H. Burnham: Planner of Cities"]. Houghton Mifflin and Co., Boston and New York. == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{official website|http://manila.gov.ph/}} * [{{NSCB detail}} کۆدی جوگرافیای ستانداردی فلیپین] * {{OSM relation|103703}} {{S-start}} {{Succession box | title = {{بنز|پایتەختی فلیپین|en|Capital of the Philippines|lt=پایتەخت}}ی {{بنز|ڕۆژھەڵاتی ھیندییەکانی ئیسپانیا|en|Spanish East Indies}} | before = {{بنز|ئیلۆییلۆ سیتی|en|Iloilo City}} | after = {{بنز|باکۆلۆر|en|Bacolor}} | years = ١٥٧١–١٧٦٢ }} {{Succession box | title = پایتەختی ڕۆژھەڵاتی ھیندییەکانی ئیسپانیا | before = باکۆلۆر | after = ئیلۆییلۆ سیتی | years = ١٧٦٤–١٨٩٦ }} {{s-non | reason = {{بنز|ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی فلیپین|en|Philippine Declaration of Independence|lt=سەربەخۆیی ڕاگەیەنرا}} | rows = 2 }} {{s-ttl | title = پایتەختی فلیپین | years = ١٨٩٨–١٩٤١ | rows = 2 }} {{s-aft | after = {{بنز|دوورگەی کۆرێگیدۆر|en|Corregidor Island}} | as = پایتەختی {{بنز|کۆمۆنوێڵسی فلیپین|en|Commonwealth of the Philippines}} }} |- {{s-aft | after = {{بنز|شاری مانیلای گەورە|en|City of Greater Manila}} | as = پایتەختی {{بنز|کۆماری دووەمی فلیپین|en|Second Philippine Republic}} }} |- {{s-bef | before = {{بنز|باگیۆ|en|Baguio}}<br>{{flagicon|JPN|1944}}{{بنز|نارا، نارا|en|Nara, Nara|lt=نارا}}/{{بنز|تۆکیۆ|en|Tokyo}} | as = پایتەختی کۆماری دووەمی فلیپین }} {{s-ttl | title = پایتەختی فلیپین | years = ١٩٤٥–١٩٤٨ }} {{s-aft | after = {{بنز|کێزۆن سیتی|en|Quezon City}} }} {{s-bef | before = کێزۆن سیتی }} {{s-ttl | title = پایتەختی فلیپین | years = ١٩٧٦–ئێستا }} {{s-inc}} |- {{s-non | reason = پارێزگا دامەزرا }} {{S-ttl | title = پایتەختی {{بنز|پارێزگای مانیلا|en|Manila (province)|lt=مانیلا}} | years = ١٥٧١–١٨٩٨ }} {{s-aft | after = {{بنز|ماریکینا|en|Marikina|lt=ماریکینا}} }} |- {{s-bef | before = ماریکینا }} {{S-ttl | title = پایتەختی پارێزگای مانیلا | years = ١٨٩٩–١٩٠١ }} {{s-non | reason = پارێزگا ھەڵوەشێنرایەوە }} {{S-end}} {{Geographic location |Center=مانیلا |Northwest={{بنز|ناڤۆتاس|en|Navotas}} |North={{بنز|کالۆئۆکان|en|Caloocan}} (باشوور) |Northeast={{بنز|کێزۆن سیتی|en|Quezon City}} |East={{بنز|سان خوان، مەترۆ مانیلا|en|San Juan, Metro Manila|lt=سان خوان}}<br />{{بنز|ماندالویۆنگ|en|Mandaluyong}} |Southeast={{بنز|ماکاتی|en|Makati}} |South={{بنز|پاسای|en|Pasay}} |West=''{{بنز|کەنداوی مانیلا|en|Manila Bay}}'' }} {{Manila}} {{Navboxes |title = وتارە پەیوەندیدارەکان بە مانیلا |list = {{Navboxes |title = [[File:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}ھەڵکەوتەی جوگرافی |list = '''[[سیستەمی پۆتانەکان|ھێڵەکانی پانی <small>و</small> درێژی]] {{Coord|14|35|45|N|120|58|38|E|display=inline}} <span style="color:darkblue;">مانیلا</span>'''}} {{Metro Manila}} {{Philippine cities}} {{Largest cities of the Philippines}} {{Most populous cities in Philippines}} {{Philippines political divisions}} {{List of Asian capitals by region}} {{Asian Games Host Cities}} {{World's most populous urban areas}} {{Symbols of the Philippines}} {{Largest Cities and Municipalities in Luzon}} {{Megacities}} }} {{subject bar|portal1=Geography|portal2=Asia|portal3=Philippines|commons=y |commons-search= Category:Manila |voy=y |n=y |n-search= Category:Manila|q=yes|s=yes}} {{authority control}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|فلیپین|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Manila}} [[پۆل:مانیلا| ]] [[پۆل:پایتەختەکان لە ئاسیا]] [[پۆل:شارەکان لە مەترۆ مانیلا]] [[پۆل:کۆمەڵگە پلان بۆ داڕێژراوەکان لە فلیپین]] [[پۆل:شوێنە نیشتەجێبووەکانی دامەزراو لە ١٥٧٤]] [[پۆل:شوێنە نیشتەجێبووەکان لەسەر کەنداوی مانیلا]] [[پۆل:شوێنە نیشتەجێبووەکان لەسەر ڕووباری پاسیگ]] [[پۆل:شارە بەندەرییەکان و شارۆچکەکان لە فلیپین]] [[پۆل:شارە زۆر بەشاربووەکان لە فلیپین]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٧٤]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی فلیپین]] <references /> 9yesfn640mnlt31rl4cj5yesqsmutbj 0 8396 1689457 1444330 2026-10-18T19:33:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1689457 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Meninges-en.svg|300x300px|وێنۆک|پەردەکانی مێشک|alt=دایەگڕامێک کە نموونەیەک لە کەللەی سەری مرۆڤی کردووەتە چەند چینێک و پەردەکانی مێشک نیشاندەدات]] '''پەردەکانی مێشک''' بریتین لەو سێ پەردەیەی کە دەوری [[مێشک]] و [[دڕکەپەتک]] دەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Meninges: What They Are & Function|ناونیشان=https://my.clevelandclinic.org/health/articles/22266-meninges|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Cleveland Clinic|زمان=en}}</ref> لە [[گوانداران|شیردەرەکاندا]]، ئەم پەردانە ئەمانەن؛ ئەستوورەماک، تەونۆکەماک، و تەنکەماک. فرمانی سەرەکییان پاراستنی [[کۆئەندامی دەماریی ناوەندی|کۆئەندامی دەماریی ناوەندییە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Decimo|یەکەم=Ilaria|دوایین٢=Fumagalli|یەکەم٢=Guido|دوایین٣=Berton|یەکەم٣=Valeria|دوایین٤=Krampera|یەکەم٤=Mauro|دوایین٥=Bifari|یەکەم٥=Francesco|ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=Meninges: from protective membrane to stem cell niche|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3636743/#:~:text=The%20primary%20function%20commonly%20attributed,side%20movement%20and%20providing%20stability.|journal=American Journal of Stem Cells|زمان=en|بەرگ=١|issue=2}}</ref> == پێکھاتە == === ئەستوورەماک === ئەستوورەماک (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Dura mater، دایکە توندەکە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Altibbi.com|سەردێڕ=الام الجافیة (Dura mater, pachymeninx)|ناونیشان=https://altibbi.com/مصطلحات-طبیة/علم-التشریح/ام-جافیة|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=الطبی|زمان=ar-US}}{{بەستەری مردوو|url=https://altibbi.com/مصطلحات-طبیة/علم-التشریح/ام-جافیة |date=شوباتی ٢٠٢٤}}</ref>)یەکێکە لەو سێ چینە [[شانەی گرێدەر|بەستەرەشانەی]] کە پەردەکانی مێشک پێک دەھێنن. سەرووترینی سێ پەردەکەیە کە بەیەکەوە دەوری مێشک و دڕکەپەتک دەدەن و دەیپارێزن. ئەستوورەماک لە فایبڕۆبلاست و بڕێکی زۆر لە کۆلاجین دروست بووە. ئەم پەردەیە لە دوو توێ پێک ھاتووە: چینی ژێرئێسکی و چینی پەردەیی.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Kekere|یەکەم=Victor|سەردێڕ=Anatomy, Head and Neck, Dura Mater|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK545301/|ئیش=StatPearls|شوێن=Treasure Island (FL)|بڵاوکەرەوە=StatPearls Publishing|pmid=٣١٤٢٤٨٨٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|دوایین٢=Alsayouri|یەکەم٢=Khalid}}</ref> === تەونۆکەماک === تەونۆکەماک (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Arachnoid، ھاوشێوەی تۆڕی جاڵجاڵۆکە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of ARACHNOID|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/arachnoid|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.merriam-webster.com|زمان=en}}</ref>) دەکەوێتە نێوان دوو پەردەکەی تری مێشک، چینێکی بێ لوولەخوێنە و بەشدارە لە [[مێتابۆلیزم|زیندەچاڵاکییەکانی]] شلەی دڕکەمۆخ لە ڕێی بۆشاییی ژێر تەونۆکەماکەوە.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Ghannam|یەکەم=Jack Y.|سەردێڕ=Neuroanatomy, Cranial Meninges|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK539882/|ئیش=StatPearls|شوێن=Treasure Island (FL)|بڵاوکەرەوە=StatPearls Publishing|pmid=٣٠٩٦٩٧٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|دوایین٢=Al Kharazi|یەکەم٢=Khalid A.}}</ref> === تەنکەماک === تەنکەماک (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Pia mater، دایکە نەرمەکە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of PIA MATER|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/pia+mater|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.merriam-webster.com|زمان=en}}</ref>) پەردەیەکی ھەرە ناسکە. بە توندی بە ڕووی [[مێشک]] و [[دڕکەپەتک|دڕکەپەتکدا]] لکاوە و دای دەپۆشێت، بە تەواوی پەیڕەوی شێوەی مێشک دەکات (شێوەی لۆچەکان وەردەگرێت). پەردەیەکی زۆر تەنکە کە پێکھاتووە لە ڕیشاڵەشانە و چینێکی دەرەکی لە خانەی تەخت کە واپێدەچێت پیانەڕۆ بن بۆ شلە. تەنکەماک کوندەکرێت لەلایەن [[خوێنبۆری|لوولەخوێنەکان]] کە بەرەو مێشک و دڕکەپەتک دەڕۆن، ھەروەھا ئەو [[موولوولەی خوێن|موولوولەخوێنانەی]] ئەوان کە خۆراکی مێشک دەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Adeeb|یەکەم=Nimer|دوایین٢=Mortazavi|یەکەم٢=Martin M.|دوایین٣=Deep|یەکەم٣=Aman|دوایین٤=Griessenauer|یەکەم٤=Christoph J.|دوایین٥=Watanabe|یەکەم٥=Koichi|دوایین٦=Shoja|یەکەم٦=Mohammadali M.|دوایین٧=Loukas|یەکەم٧=Marios|دوایین٨=Tubbs|یەکەم٨=R. Shane|ڕێکەوت=2013-10|سەردێڕ=The pia mater: a comprehensive review of literature|ناونیشان=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23381008/|journal=Child's Nervous System: ChNS: Official Journal of the International Society for Pediatric Neurosurgery|بەرگ=٢٩|issue=10|پەڕەکان=١٨٠٣–١٨١٠|doi=10.1007/s00381-013-2044-5|issn=1433-0350|pmid=٢٣٣٨١٠٠٨}}</ref> === پەردەی لیمفەئاسای ژێرتەونۆکەیی === ئەم پەردەیە (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: SLYM، کورتکراوەی Subarachnoidal Lymphatic-like Membrane) پێکھاتەیەکی [[توێکاری]]ی تازە پێناسەکراوە لە [[مێشکی مرۆڤ]]دا، کە لە ساڵی ٢٠٢٣ دا پێشنیازکراوە وەک ئەگەری پەردەی چوارەم لە مێشکدا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Møllgård|یەکەم=Kjeld|دوایین٢=Beinlich|یەکەم٢=Felix R. M.|دوایین٣=Kusk|یەکەم٣=Peter|دوایین٤=Miyakoshi|یەکەم٤=Leo M.|دوایین٥=Delle|یەکەم٥=Christine|دوایین٦=Plá|یەکەم٦=Virginia|دوایین٧=Hauglund|یەکەم٧=Natalie L.|دوایین٨=Esmail|یەکەم٨=Tina|دوایین٩=Rasmussen|یەکەم٩=Martin K.|دوایین١٠=Gomolka|یەکەم١٠=Ryszard S.|دوایین١١=Mori|یەکەم١١=Yuki|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=A mesothelium divides the subarachnoid space into functional compartments|ناونیشان=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36603070/|journal=Science (New York, N.Y.)|بەرگ=٣٧٩|issue=6627|پەڕەکان=٨٤–٨٨|doi=10.1126/science.adc8810|issn=1095-9203|pmid=٣٦٦٠٣٠٧٠}}</ref> پەردەی لیمفەئاسای ژێرتەونۆکەیی کەوتوەتە ناو بۆشاییی ژێرتەونۆکەیییەوە کە بۆشایییەکە لە نێوان پەردەی نێوەڕاست و تەنکە پەردەکەی ژێرەوە کە بە مێشکەوە وەنوساوە؛ بەم شێوەیە بۆشاییی ژێرتەونۆکەیی دابەشدەکات بۆ دەرەچینێکی ڕووکەش و ناوچەیەکی ناوەکی قووڵتر کە دەوری مێشک دەدات.<ref name=":0"/> [[پەڕگە:1316 Meningeal LayersN.jpg|alt=دایەگڕامێک کە چینەکانی کەللەی سەر و پەردەی مێشک پێشاندەدات|وێنۆک|440x440پیکسڵ|دایەگڕامێک کە چینەکانی پەردەی مێشک پێشاندەدات (بڕوانە ژێرتەونۆکە بۆشایی کە بەڕەنگی زەرد دیاریکراوە)]] === ژێرتەونۆکە بۆشایی === ژێرتەونۆکە بۆشایی ئەو بۆشایییەیە کە لە نێوان تەونۆکە و تەنکەماکدا ھەیە. ئەم بۆشایییە پڕکراوە لە شلەی دڕکەمۆخ و بەرەوخوارەوە ھاوشانی دڕکەپەتک بەردەوامدەبێت، جگەلەوە [[خوێنبۆری|لوولەخوێنە]] سەرەکییەکان و ئەستێلکەکانیشی تێدایە کە پێیان دەوترێت ژێرتەونۆکە ئەستێلک؛ کە ئەمانیش پڕن لە شلەی دڕکەمۆخ. ئەم ئەستێلکانە دروستبوون بەھۆی توند لکانی تەنکەماک بە مێشکەوە و جیابوونەوەی لە تەونۆکەماک.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Shafique|یەکەم=Shiza|سەردێڕ=Anatomy, Head and Neck, Subarachnoid Space|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557521/|ئیش=StatPearls|شوێن=Treasure Island (FL)|بڵاوکەرەوە=StatPearls Publishing|pmid=٣٢٤٩١٤٥٣|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٤|دوایین٢=Rayi|یەکەم٢=Appaji}}</ref> == بایەخی کلینیکی == [[برین|زامداربوونەکان]] کە دەگەنە پەردەکانی مێشکیش دەکرێت ببنە ھۆی خوێنبەربوون و ھەروەھا دوو جۆری خوێنتێزانیش.<ref name=":1">{{بیرخستنەوە|دوایین=Tenny|یەکەم=Steven|سەردێڕ=Intracranial Hemorrhage|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470242/|ئیش=StatPearls|شوێن=Treasure Island (FL)|بڵاوکەرەوە=StatPearls Publishing|pmid=٢٩٢٦٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٤|دوایین٢=Thorell|یەکەم٢=William}}</ref> * ژێرتەونۆکە [[خوێنبەربوون]] بریتییە لە خوێنبەربوونێکی توند لەژێر تەونۆکەماکەوە؛ کە دەکرێت ڕووبدات لەخۆیەوە یان لە ئەنجامی [[زەبر|زەبرێک]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=van Gijn|یەکەم=Jan|دوایین٢=Kerr|یەکەم٢=Richard S.|دوایین٣=Rinkel|یەکەم٣=Gabriel J. E.|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Subarachnoid haemorrhage|ناونیشان=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17258671/|journal=Lancet (London, England)|بەرگ=٣٦٩|issue=9558|پەڕەکان=٣٠٦–٣١٨|doi=10.1016/S0140-6736(07)60153-6|issn=1474-547X|pmid=١٧٢٥٨٦٧١}}</ref> * خوێنتێزانی ژێردیوڕا بریتییە لە خوێنتێزانێک (کۆبوونەوەی خوێن) کە کەوتووەتە نێوانی تەونۆکە و ئەستوورەماکەوە. پردەخوێنھێنەرەکان کە ئەستوورە و تەونۆکەماک بەیەکەوە پەیوەست دەکەن دڕاون، بەزۆری لەکاتی ڕووداوێکدا، بەمەش خوێن دزە دەکاتە ئەم ناوچەیە.<ref name=":1" /> * خوێنتێزانی سەردیوڕا دروست دەبێت لە خوێنبەربوونی نێوان [[کەللەسەری مرۆڤ|کەللەی سەر]] و ئەستوورەماکدا، لەوانەیە لەخۆوە بێت یان بەھۆی ڕووداوێک.<ref name=":1" /> بارە تەندروستییەکانی تر کە کاردەکەنە سەر پەردەکان؛ [[ھەوکردنی پەردەکانی مێشک]] (بەزۆری لە [[بەکتریا]]، [[ڤایرۆس]]، یان [[کەڕوو|کەڕووە]] [[تەشەنا|تەشەنایەکەوە]]) و پەردەلووەکان کە لە پەردەکانەوە گەشەدەکەن، یان لە شێرپەنجەی پەردەیی کە لە شوێنێکی تری جەستە دروست دەبن و تەشەندەکەن بۆ پەردەکانی مێشک. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Meninges}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|لەشی مرۆڤ}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:سەر و ملی مرۆڤ]] [[پۆل:پەردەکانی مێشک]] kruvoszt6qece6oab9jfovzsx7enrd7 0 8457 1689425 1657891 2026-10-18T17:31:04Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٣ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689425 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = People's Democratic Republic of Algeria الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية Tagduda tazzayrit tamagdayt taɣerfant ⵜⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ ⵜⴰⵎⴰⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ '' ثاڨدودا ثازايريث ثاماڨدايث ثاغيرفانث'' | common_name = جەزائیر | | image_flag = Flag of Algeria.svg | flag_border = yes | image_coat = National Emblem of Algeria (bronze effect).svg | symbol_type = [[Emblem of Algeria|Emblem]] | national_motto = {{lang|ar|بِالشَّعْبِ و لِلشَّعْبِ}}<br />{{transliteration|ar|Bi-sh-shaʿb wa li-sh-shaʿb}}<br />"By the people and for the people"<ref name="CONST-AR">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.el-mouradia.dz/arabe/symbole/textes/constitution96.htm|سەردێڕ=Constitution of Algeria, Art. 11|id=language: France and Arabic (government language); people of Algeria speak Arabic and Berber|بڵاوکەرەوە=El-mouradia.dz|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120718124116/http://www.el-mouradia.dz/arabe/symbole/textes/constitution96.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="CONST-EN">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apn-dz.org/apn/english/constitution96/titre_01.htm|سەردێڕ=Constitution of Algeria; Art. 11|بڵاوکەرەوە=Apn-dz.org|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130725130249/http://www.apn-dz.org/apn/english/constitution96/titre_01.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> | national_anthem = {{lang|ar|قَسَمًا}}<br />''[[قەسەمەن|قەسەمەن]]''<br />"ئێمە پەیمان دەدەین"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:National anthem of Algeria, by the U.S. Navy Band.oga]]}}</div> | image_map = Algeria (centered orthographic projection).svg | map_width = 250px | image_map2 = | capital = [[جەزائیر (شار)|جەزائیر]] | coordinates = {{Coord|36|42|N|3|13|E|type:city_region:DZ}} | largest_city = capital | area_km2 = 2381741 | area_rank = 10th | area_sq_mi = 919595 | percent_water = | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 47,400,000<ref name=population>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://elwatan-dz.com/demographie-plus-de-47-millions-dalgeriens-dici-2025|سەردێڕ=Démographie: Plus de 47 millions d'Algériens d'ici 2025 |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Aït Saâda|یەکەم١=Farid|سەردێڕ=L'espérance de vie moyenne des Algériens est de 79,6 ans: Une qualité de vie nettement meilleure|ناونیشان=https://www.elmoudjahid.dz/fr/economie/l-esperance-de-vie-moyenne-des-algeriens-est-de-79-6-ans-une-qualite-de-vie-nettement-meilleure-220929|وێبگە=[[El Moudjahid]]|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|زمان=fr}}{{Dead link|date=January 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> | population_estimate_year = 2025 | population_estimate_rank = 32nd | population_census_year = | population_density_km2 = 19 | population_density_sq_mi = 49 | population_density_rank = 206th | GDP_PPP = {{increase}} $941.544 billion<ref name="IMFWEO.DZ">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |سەردێڕ=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |بڵاوکەرەوە=[[International Monetary Fund]] |وێبگە=www.imf.org |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_rank = 39th | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $19,677<ref name="IMFWEO.DZ" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 100th | GDP_nominal = {{increase}} $317.173 billion<ref name="IMFWEO.DZ" /> | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_rank = 49th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $6,628<ref name="IMFWEO.DZ" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 111th | Gini = 27.6 | Gini_year = 2011 | Gini_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|سەردێڕ=Distribution of Family Income&nbsp;– Gini Index|ئیش=[[The World Factbook]]|بڵاوکەرەوە=[[Central Intelligence Agency]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070613005439/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=DZ|سەردێڕ=GINI index (World Bank estimate)|بڵاوکەرەوە=World Bank|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181118143415/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=DZ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | HDI = 0.763 | HDI_year = 2023<!--Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Human Development Report 2025|ناونیشان=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme]]|زمان=en}}</ref> | HDI_rank = 96th | currency = [[دیناری جەزائیری]] | currency_code = DZD | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | calling_code = [[Telephone numbers in Algeria|+213]] | cctld = {{ublist |[[.dz]] |{{lang|ar|[[Internationalized country code top-level domain|.الجزائر]]}}|today=}} | religion_year = 2012 | established_event13 = [[Algerian War of Independence]] and the [[Provisional Government of the Algerian Republic|Provisional Government]] | established_date13 = 1 November 1954 – 19 March 1962 | established_event14 = [[Évian Accords|Independence]] | established_date14 = 5 July 1962 }} '''جەزائیر،''' بە فەرمی ''کۆماری دیموکراتیی خەڵکی جەزائیر''ی پێدەوترێت، وڵاتێکە لە [[ناوچەی مەغریب]] (نەوەک وڵاتی [[مەغریب]]) لە [[باکووری ئەفریقا]]. بە پانتایی یان [[ڕووبەر]]ی زیاتر لە ٢،٣٨١.٧٤١ [[کیلۆمەتری چوارگۆشە]] دەخەمڵێنرێت.<ref>/ælˈdʒɪəriə/ ⓘ al-JEER-ee-ə Arabic: الجزائر, romanised: al-Jazāʾir, pronounced [æl.d͡ʒæzæːʔɪr] ⓘ locally [(ɪ)ˈd͡ːzæːjɪr] Standard Algerian Berber: Dzayer, ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ, لزاير French: Algérie, [alʒeʁi]</ref> <ref>Arabic: الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية, romanised: al-Jumhūriyyah al-Jazāʾiriyyah ad-Dīmuqrāṭiyyah ash‑Shaʿbiyyah Standard Algerian Berber: Tagduda tazzayrit tamagdayt taɣerfant ⵜⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ ⵜⴰⵎⴰⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ ثاڨدودا ثازايريث ثاماڨدايث ثاغيرفانث French: République algérienne démocratique et populaire, [ʁe.py.blik al.ʒe.ʁjɛn de.mɔ.kʁa.tik e pɔ.py.lɛʁ] Formerly also rendered as the Democratic and Popular Republic of Algeria in English, as seen on the 1981 Algiers Accords</ref> <ref>http://www.woatlas.com/country/algeria/</ref> <ref>https://www.mfa.gov.dz/discover-algeria/about-algeria</ref> <ref>https://cieffa.au.int/index.php/en/member-states/algeria</ref> بە گەورەترین وڵاتی کیشوەری [[ئەفریقا]] و دەیەم گەورەترین وڵاتی [[جیهان]] دادەنرێت. لە باکووری ڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ [[تونس]] هاوجێیە؛ وە لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ [[لیبیا]]؛ لە باشووری ڕۆژهەڵات لەگەڵ وڵاتی [[نیجەر]]؛ لە باشووری ڕۆژئاوا لەگەڵ [[مالی]]، [[مۆریتانیا]] و [[سەحرای ڕۆژئاوا]]؛ وە لە ڕۆژئاوا لەگەڵ وڵاتی [[مەغریب]] هاوجێیە؛ هەروەها لە باکوورەوە لەگەڵ [[دەریای ناوەڕاست]]. بە دانیشتوانی زیاتر لە ٤٧ ملیۆن دەخەمڵێنرێت، وە جەزائیر دەیەم گەورەترین وڵاتە لە ئەفریقا، هەروەها پایتەختی وڵاتەکە و گەورەترین [[شار]] تێیدا، [[جەزائیر (شار)|شاری جەزائیر]]ە.<ref>https://user.iiasa.ac.at/~marek/fbook/04/geos/ag.html</ref> <ref>https://www.encyclopedia.com/places/africa/algerian-political-geography/algeria</ref> <ref>https://www.britannica.com/summary/Algeria</ref> خاکی جەزائیر بۆ هەزاران ساڵە گۆڕەپانی کولتوورە جیاواز و شارستانیەتە جیاوازەکان بووە، سەرەتا لەلایەن کۆمەڵگە ڕەسەنەکانی وەک [[گەلی ئەمازیغی|ئەمازیغییەکان]]وە ئاوەدان کراوە، لەوانەش [[نومیدییەکان]]، کە شانشینەکەیان بووە یەکێک لە سەرەتاییترین دەوڵەتە گەورەکانی جەزائیری ئێستا، هەروەها کاریگەرییەکانی مەسیححیە ڕەسەنەکانی [[لوبنان]] ناسراو بە [[فینیقی]]، هەروەها [[ڕۆمانی]]یەکان، یان [[ڤاندال]] و [[بیزەنتین]]ییەکان کە گشط ئەمانە کاریگەرییان لەسەر جەزائیر هەبووە. <ref>https://algerianembassy.ug/history-of-algeria</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Algeria</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260730100140/https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ |url-status=dead}}</ref> <ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-14118852</ref> <ref>https://www.amb-algerie.vn/brief-historical-overview-of-algeria?l=en</ref> لە سەدەی حەوتەمەوە بەدواوە لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ئاینی [[ئیسلام]] و هاتنی [[هۆزە عەرەبەکان]]ی ئەو سەردەمە، وردە وردە دیمەنی زمانەوانی و ئایینی و کولتووری ناوچەکە گۆڕدرا، ئەمەش بەشدار بوو لە پەرەپێدانی ناسنامەیەکی جیاوازی جەزائیری-مۆدێرن کە لە ئێستادا ڕەگ و ڕیشەی لە هەردوو میراتی مێژوویی عەرەبی-ئیسلامی و میراتی مێژوویی ئەمازیغ و ئەوانی دیکەشدا هەیە.<ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-14118852</ref> <ref>https://algerianembassy.ug/history-of-algeria</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Algeria</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260730100140/https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ |url-status=dead}}</ref> <ref>https://www.amb-algerie.vn/brief-historical-overview-of-algeria?l=en</ref> لە نێوان [[سەدەی هەشتەم]] و [[سەدەی پازدەهەم]]دا، جەزائیر لەلایەن یەک لە دوای یەکی بنەماڵە و هۆزە ئیسلامیی یان عەرەب یان هەردووکیانەوە بەڕێوەدەبرا کە بریتی بوون لە [[ڕوستامی]]، [[فاتیمی]]، [[زیرید]]، [[حەمادید]]، [[ئەلموحەد]] و [[زەیانی]]. لە ساڵی ١٥١٦دا، [[فەڕمانڕەوایەتی جێنشینی جەزائیر]] دامەزرا، وردە وردە وەک نیمچە دەوڵەتێکی تاڕادەیەکی زۆر سەربەخۆ بەڕێوەدەچوو بەهۆی ئەوەی کە پەیوەندییەکی ناوەکی و هاوبەشییەکی زۆری لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتی عوسمانی]]یدا هەبوو، وە زۆربەی ئەم هۆزانە ناوخۆیی بوون.<ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-14118852</ref> <ref>https://algerianembassy.ug/history-of-algeria</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Algeria</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260730100140/https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ |url-status=dead}}</ref> <ref>https://www.amb-algerie.vn/brief-historical-overview-of-algeria?l=en</ref> <ref>https://www.researchgate.net/publication/408249291_The_Great_Stages_of_Algerian_History_-_From_Prehistory_to_the_Contemporary_Nation</ref> دوای نزیکەی سێ سەدە وەک زلهێزێکی سەرەکی لە [[دەریای ناوەڕاست]]، وڵاتەکە لە ساڵی ١٨٣٠ لەلایەن [[فەرەنسا]]وە داگیرکرا وە لە ساڵی ١٨٤٨ بە فەرمی لکێندرا، ئەمەش لە کاتێکدا تا ساڵی ١٩٠٣ بە تەواوی داگیر نەکرا و جیگیر نەبوو. <ref>https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/BF00244586.pdf</ref> <ref>https://sahistory.org.za/place/algeria</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/French_conquest_of_Algeria</ref> <ref>https://gpe.wikipedia.org/wiki/French_Algeria</ref> تا ناوەڕاستی ساڵی ١٨٧٠، [[ڕەسەنەکانی جەزائیر]] تا یەک لەسەر سێ کەمیان کرد بەهۆی شەڕ و نەخۆشی و برسێتی، [[کۆلۆنیالیزمی فەرەنسا]] ڕووبەڕووی هەوڵی بەردەوامی نەتەوەکانی جەزائیر بووەوە، هەر لە هەوڵەکانی [[ئەمیر عەبدولقادر]] و [[ڕاپەڕینی مۆکرانی]]ەوە تا سەرهەڵدانی [[بزووتنەوە]] [[نەتەوەخوازیی|نەتەوەخوازەکان]] لە [[سەدەی بیستەم]]دا. [[کۆمەڵکوژی سێتیف و گوێلما]] لە ساڵی ١٩٤٥دا بووە هۆی جەنگی ناوخۆیی کە لە ساڵی ١٩٥٤دا بە سەرهەڵدانی جەنگی جەزائیر، جەنگەکان و ڕێژەیان گەیشتە گەیشتە لوتکە. <ref>https://kids.britannica.com/students/article/Algeria/272806</ref> <ref>https://yris.yira.org/column/a-short-examination-of-the-causes-of-the-1992-algerian-civil-war/</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/2000s_in_Algeria</ref> <ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-14118852</ref> <ref>https://academic.oup.com/edited-volume/34445/chapter/292270440</ref> جەزائیر لە ساڵی ١٩٦٢ سەربەخۆیی بەدەستهێنا. لە ڕووی کەش و هەواوە جەزائیر کەشوهەوایەکی نیمچە وشکی هەیە، کەشی [[بیابانی سەحرا]] زاڵە بەسەر زۆربەی خاکەکەیدا جگە لەوەی کە باکوری وڵاتەکە بەپیتە و شاخاوییە، کە وایکردووە زۆربەی دانیشتووانەکەی تێیدا بژین. <ref>https://academic.oup.com/edited-volume/34445/chapter/292270440</ref> <ref>https://www.ebsco.com/research-starters/political-science/france-recognizes-algerian-independence</ref> <ref>https://storymaps.arcgis.com/stories/ad356ec5ce164b2f8003bc7b120170ac</ref> <ref>https://www.q-files.com/geography/africa/algeria</ref> زمانە فەرمییەکانی جەزائیر [[زمانی عەرەبی]] و [[زمانی تەمەزیتین]] {نەوەک زمانی ئەمازیغیی، هەرچەندە لە لایەن ئەمازیغییەکانەوە بەکاردێت بەڵام ناوەکەی جیاوازە)، لە کاتێکدا لە ڕوویی فەرمییەوە، زۆرینەیەکی ڕەهای دانیشتووانەکەی بە [[شێوەزاری زمانی عەرەبیی جەزائیریی]] قسە دەکەن. لە ئێستادا بەکارهێنانی زمانی فەرەنسی بەردەوامە، بەتایبەتی لە میدیا و پەروەردە و هەندێک بابەتی بەڕێوەبردندا، بەڵام زمانی فەرمیی نییە. <ref>https://www.q-files.com/geography/africa/algeria</ref> <ref>https://gamma.app/docs/Introduction-to-Algeria-po2jxxmj36rgbrt</ref> == ناو و وشەناسی == شێوە جیاوازەکانی ناوی جەزائیر بە<ref>Proclamación de la República argelina Archived 28 February 2021 at the Wayback Machine, Journal officiel de la republique algerienne, 1st year, 1st issue, 1962, páge 5.</ref> <ref>Aps-dz. "ⵜⵉⵔⵣⵉ ⵜⵓⵏⵚⵉⴱⵜ ⵏ ⵓⵙⴻⵍⵡⴰⵢ ⵏ ⵜⴻⴱⴱⵓⵏ ⵖⴻⵔ ⴽⵓⵡⴰⵢⵜ: ⵜⴰⵙⴳⵓⵔⵉ ⵜⵓⵛⵔⵉⴽⵜ". Algeria Press Service. Archived from the original on 23 February 2022. Retrieved 17 August 2024.</ref> <ref>"Ministère de l'Énergie | Algérie". www.energy.gov.dz. Retrieved 17 August 2024.</ref> <ref>"Aseɣnew n GPRA ila iswi n useddukkel n Tegrawla akked usegrew n umɣiwan aɣelnaw". Algeria Press Service. Archived from the original on 15 August 2024. Retrieved 17 August 2024.</ref> <ref>The transcription of Tamazight in the Tifinagh alphabet is not codified</ref>: * '''عەرەبی''': ''الجزائر''، [[ڕۆمانیزەکراو]]ە: al-Jazāʾir. * '''عەرەبی بە زاراوەی جەزائیریی''': ''دزاير''، [[ڕۆمانیزەکراو]]ە: dzāyer، *'''فەڕەنسی''': ''l'Algérie''. ناوی تەواوی وڵاتەکە بە فەرمی ''کۆماری دێموکراتیی خەڵکی جەزائیرە''، کە بە: *'''عەرەبی:''' الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية. *'''ڕۆمانیزەکراو''': al-Jumhūriyah al-Jazāʾiriyah ad-Dīmuqrāṭiyah ash-Shaʿbiyah. *'''بە فەڕەنسی''': République algérienne démocratique et populaire، abbr. *'''بە زمانی تەمەزیتین''': ⵜⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ ⵜⴰⵎⴰⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ، دەخوێنرێتەوە بە: Tagduda tazzayrit tamagdayt taɣerfant. [[File:Algerian diplomatic passport.svg|thumb|گوزەرنامەی دیپلۆماسیی جەزائیر لە ساڵی ٢٠١٣دا.]] ناوی جەزائیر لە شاری جەزائیرەوە وەرگیراوە، کە ناوی عەرەبییەکەی، ئەلجەزائیر (الجزائر، بە واتای "دوورگەکان")، ئاماژەیە بۆ ئەو دوورگە بچووکانە کە ڕۆژانێک لە کەناراوەکانی شارەکەدا بوون. [خودی ئەم زاراوەیە جۆرێکی کورتکراوەی جەزائر بانی مەزغاننا (جزائر بني مزغنة، "[[دوورگەکانی بانی مەزغانا]]") بووە، کە بە ناوی هۆزێکی بەربەری (ئەمازیغی) ناوخۆییەوە ناونراوە. شارەکە لە ساڵی ٩٥٠ لەلایەن ئەمیری [[سەنهاجە بەربەرەکان]]، [[بولوگینی کوڕی زیری]] لە شوێنی شاری کۆنی [[ئیکۆسیۆم]] دامەزراوە و دواتر ناوەکەی لە نووسراوەکانی جوگرافیناسە موسوڵمانەکانی ئەوێ وەک [[ئەلبەکری]]دا دەرکەوتووە. <ref>LLC, Forbidden Fruits (30 January 2013). iAfrica – Ancient History UNTOLD. Forbidden Fruit Books LLC. Archived from the original on 28 March 2024. Retrieved 8 November 2020</ref> <ref>Pierre 2025, p. 105-106.</ref> ==مێژوو== ===مێژوویی سەرەتایی (دێرین)=== کەلوپەلی بەردین لە [[عەین هانیچ]] (جەزائیر) بە کەلوپەلیی مێژوویی و شوێنەواری لە باکووری ئەفریقا دادەنرێت, کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نزیکەی ١.٨ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر.<ref>Sahnouni; et al. (14 December 2018). "1.9-million- and 2.4-million-year-old artifacts and stone tool–cutmarked bones from Ain Boucherit, Algeria". Science. 362 (6420): 1297–1301. Bibcode:2018Sci...362.1297S. doi:10.1126/science.aau0008. hdl:10072/383164. ISSN 0036-8075. PMID 30498166. S2CID 54166305. Archived from the original on 22 November 2021. Retrieved 22 November 2021.</ref> ئەو شوێنەوارە بەردیی و ئێسکە بڕاوەنەی کە کە لە نزیک شوێنێک بە ناوی [[عەین بوچێریت]] هەڵکەندراون، تەمەنیان بە ~١.٩ ملیۆن ساڵ مەزەندە دەکرێت، هەروەها [[شوێنەواری بەردی]]ی دیکەش دۆزراوەتەوە کە تەمەنیان دەگاتە ~2.4 ملیۆن ساڵ. [[File:The Tanzoumaitak cave painting in Tassili n'ajjer.jpg|thumb|هونەری بەردین لە بەرزایی کێوەکانی [[تاسسیلی ناجیر]] لە جەزائیر مێژووەکەی بۆ حەوت بۆ ١٠ هەزار ساڵ پێش ئێستا دیاریکراوە.]] <ref>Sahnouni; et al. (14 December 2018). "1.9-million- and 2.4-million-year-old artifacts and stone tool–cutmarked bones from Ain Boucherit, Algeria". Science. 362 (6420): 1297–1301. Bibcode:2018Sci...362.1297S. doi:10.1126/science.aau0008. hdl:10072/383164. ISSN 0036-8075. PMID 30498166. S2CID 54166305. Archived from the original on 22 November 2021. Retrieved 22 November 2021.</ref> هەر بۆیە لێکۆڵینەوەکانی سەردەم دەری دەخەن کە [[مرۆڤی سەرەتایی|مرۆڤە سەرەتاییەکان]] نێشتەجێی سنوورەکانی [[دەریای ناوەڕاست]] و باکوری ئەفریقا بوون زۆر زیاتر و زووتر لەوەی پێشتر بیری لێدەکرایەوە، بەڵگەکان بەکارهێنان و بەرهەمهێنانی ئامێرە بەردییەکان دەردەدەخەن لە هەردوو باکور و [[خۆرهەڵاتی ئەفریقا]].<ref>Sahnouni, Mohamed; de Heinzelin, Jean. "The Site of Ain Hanech Revisited: New Investigations at this Lower Pleistocene Site in Northern Algeria" (PDF). Journal of Archaeological Science. Archived from the original (PDF) on 10 May 2013. Retrieved 14 January 2013.</ref> <ref>"Research at Ain Hanech, Algeria". Stoneageinstitute.org. Archived from the original on 12 July 2012. Retrieved 14 January 2013.</ref> لە کاتی گەشەسەندنی بەربەرەکان، [[کارتاژییەکان]]یش پەرەیان سەند و نیشتەجێبوونی بچووکیان لە درێژایی کەناراوەکانی باکووری ئەفریقادا دامەزراند؛ تا ساڵی ٦٠٠ی پێش زایین، فینیقییەکان لە کەناراوەکانی جەزائیردا هەبوون، وەک (ئیکۆسیۆم) لە جەزائیری پایتەختی ئێستا و (هیپۆ ڕیجیۆس) لە [[عەننایە]]ی ئێستا. ئەم نیشتەجێبوونانە هەم وەک شوێنی ژیان، بازاڕ و لەنگەرگا خزمەتیان دەکرد. کارتاژییەکان خۆیان لە داگیرکردنی هۆزە بەهێزەکانی بەربەر لە ناوخۆدا بەدوور گرت. لەبری ئەوە، سەرانەیان کۆدەکردەوە، سەرنجیان لەسەر بازرگانی بوو (بەتایبەت [[کانزاکان]])، و پەیوەندییەکی دۆستانەیان دەپاراست. بەربەرەکان لە ڕێگەی تۆڕە هۆزییەکانی خۆیانەوە لە بیابانی گەورەوە (بیابانی سەحرا)، کاڵا و کۆیلە و سوارچاکی کارامەیان بۆ دابین دەکردن. کلتووری کارتاژی کاریگەرییەکی بەهێزی لەسەر هۆزە بەربەرەکانی نزیک خۆی هەبوو، کە زۆرێک لە توخمەکانیان وەرگرت. لە سەدەی شەشەمی پێش زایینەوە، لە ژێر سایەی [[بنەماڵەی ماگۆنی]]دا، کارتاژ هێرشبەرانەتر بوو، ئەمەش بەشێکی بەهۆی ڕکابەریی لەگەڵ [[یۆنانییەکان]]دا بوو، کە لە ساڵی ٥٨٠ی پێش زاییندا بووە هۆی دروستبوونی ململانێ لە سیستەر ([[سیسیلیا]]).<ref>Naylor 2015a, p. 25</ref> <ref>Naylor 2015a, p. 26</ref> <ref>Naylor 2015a, p. 26</ref> ===مێژوو لە سەدەکانی ناوەڕاست=== داگیرکردنی موسڵمانان بۆ سەر مەغریب لە نێوان ساڵانی ٦٤٧ بۆ ٧٠٩ ڕوویدا، ئەمەش بووە هۆی فراوانبوونی عەرەب و ئیسلامی بۆ باکووری ئەفریقا، کە دواتر لە نێوان خاکە کەنارییەکانی ژێر کۆنترۆڵی بیزەنتین و شانشینی و هۆزە سەربەخۆکانی بەربەر لە ناوخۆدا دابەشکرا.<ref>Ruedy 2005, p. 11.</ref> فەتحەکە لە سێ قۆناغی سەرەکیدا پەرەی سەند و لە کۆتاییدا زۆربەی ناوچەکەی خستە ژێر کۆنترۆڵی خەلافەتی ئومەویەکانەوە. یەکەم لەشکرکێشی (٦٤٧-٦٤٨) بە سەرۆکایەتی عەبدوڵڵای کوڕی سەعد لە سەردەمی خەلیفە عوسمان، ئێکسارکاتی کارتاجی کردە ئامانج. عەرەبەکان لە شەڕی سوفێتولادا شکستیان بە گریگۆری پاتریسی بیزەنتین هێنا و دەسەڵاتی بیزەنتینیان لە ئیفریقیە لاواز کرد.<ref>Abun-Nasr, Jamil M. (1987). A History of the Maghrib in the Islamic Period. Cambridge: Cambridge University Press. p. 26. ISBN 978-0-521-33767-0.</ref> بەڵام هەڵمەتەکە لە هەڵکوتانە سەری زیاتر نەبوو.دوای ماوەیەک شەڕی ناوخۆ لە جیهانی موسڵمانان، شەپۆلی دووەم لە دەوروبەری ساڵانی ٦٦٥-٦٨٩ دەستی پێکرد.<ref>Abun-Nasr 1987, p. 29</ref> <ref>Ruedy 2005, p. 11</ref> [[File:Statue of Dyhia in Khenchela (Algeria) (cropped).jpg|thumb|پەیکەری [[دەهییە]] کە شەڕکەرە موسوڵمانەکان ناویان ناوە بە [[کاهینە]]، قەشە و شاژنی [[شانشینی ئۆرێنس]]ی مەسیحی لە جەزائیر، کە جەنگی دژی داگیرکارییەکە بەرپاکرد.]] عوقبەی کوڕی نافی ڕۆڵێکی سەرەکی بینی: لە ساڵی ٦٧٠ شاری قەیروانی دامەزراند، کە بووە بنکەیەکی گەورەی ئیسلامی و ناوەندێکی ڕۆشنبیری. ئەو سەرکردایەتی هەڵمەتە گەورە مەبەستەکانی کرد لە قووڵایی ناوخۆی وڵات، بەپێی زانیارییەکان گەیشتە کەنارەکانی ئەتڵەسی، بەڵام ڕووبەڕووی بەرخۆدانی توندی هێزەکانی بیزەنتین و بەربەر بووەوە. هاوپەیمانییەک بە سەرۆکایەتی کوسەیلا سەرۆکی بەربەرەکان لە ساڵی ٦٨٣ لە شەڕی تەهودا ئۆقبایان دانا و کوشتیان. <ref>Abun-Nasr 1987, p. 29</ref> <ref>Abun-Nasr 1987, p. 30</ref> ===مێژووی سەردەمی نوێ (مۆدێرن)=== *'''مێژوویی مۆدێرنی سەرەتایی:''' دوای ڕووخانی [[شانشینی گرانادا]] لە ساڵی ١٤٩٢دا، جێگرییەتیی عوسمانیی جەزائیر لە کەناراوەکانی باکووری ئەفریقا لە سەردەمی ململانێ عوسمانی-[[هابسبۆرگییەکان]]ەوە لە [[سەدەی شانزەهەم]]دا سەری هەڵدا، ئەمەش وەک وەڵامێک بۆ زیادبوونی دەستدرێژیی [[ئیسپانی]] بۆ سەر شارە کەناراوییەکانی جەزائیر. ئەم جێگرییەتییە لە ساڵی ١٥١٦ لەلایەن برا دەریاوانەکانەوە، [[عروج بابرۆسا]] و [[خەیرەدین بابرۆسا]] دامەزرا، کە بە هاوکاریی خەڵکی خۆجێیی دژی فراوانخوازیی ئیسپانی دەستیان بەسەر جەزائیردا گرت و خاکی ناوبراویان خستە ژێر چاودێری و پاراستنی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییەوە. سەرەڕای ئەوەی بە ناوی وەفادار بوون بۆ سوڵتانی عوسمانی، بەڵام جێگرییەتییەکە بە تێپەڕبوونی کات گەشەی کرد و بوو بە "دەوڵەتێکی ئیمپراتۆری"ی زۆر سەربەخۆ کە زیاتر لەلایەن [[یەنیچەرییەکان]]، سەرکردە دەریاوانەکان و ئەنجوومەنی دیوانەوە بەڕێوەدەبرا نەک ڕاستەوخۆ لەلایەن کارگێڕیی عوسمانییەوە.<ref>Ruedy 2005, p. 16</ref> <ref>Mikaberidze, Alexander (2011). Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia, Volume 1. ABC-CLIO. p. 847.</ref> <ref>Merouche 2007, p. 139, 186</ref> لە سەدەکانی دواتردا، دەسەڵات بە چەند سیستەمێکی حوکمڕانیدا گۆڕا: سەرەتا [[بەیلەربەییەکان]] کە لەلایەن [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبووڵ]]ەوە داری دەکران، پاشان پاشاکان و ئاغاکان، پێش ئەوەی [[سەردەمی دەیوەکان]] لە ساڵی ١٦٧١ـەوە دەست پێبکات. لە پراکتیزەدا، دەسەڵات زۆر جار لە لایەن [[ئۆدجاک]] ([[سوپای یەنیچەری]]) و تائیفەی سەرکردە دەریاوانەکانەوە بوو، لە کاتێکدا [[دەی]] لە ڕێگەی دانوستاندن لەگەڵ توێژە سەربازییە باڵاکانەوە حوکمی دەکرد. مێژوونووسان ئەم جێگرییەتییەیان بە "[[کۆماری سەربازی]]" وەسف کردووە، کە دامەزراوە کارگێڕییەکانی عوسمانی لەگەڵ نەریتە سیاسییە خۆجێییەکان تێکەڵ دەکات کە لە دەوڵەتە ناوەڕاستییەکانی باکووری ئەفریقاوە بۆی ماونەتەوە. <ref>Naylor 2015b, p. 439.</ref> <ref>Merouche 2007, p. 123</ref> *'''داگیرکاریی فەڕەنسا (١٨٣٠ - ١٩٦٢)''': سەڕەڕای ئەوەی فەرەنسییەکان جێگرییەتیی عوسمانیی جەزائیریان هەڵوەشاندەوە، بەڵام جۆرێکی سەرەتایی لە نەتەوەپەروەریی جەزائیر و هۆشیاریی دەوڵەتی پێشتر بوونی هەبوو. کاتێک فەرەنسییەکان هێرشیان کرد، هۆزە خۆجێییەکان سەرەڕای بەرەنگاربوونەوەیان دژی جێگرییەتییەکە،<ref>Naylor 2015b, p. 13.</ref> کۆبۆوە بۆ پشتگیریکردنی عوسمانییەکان. فەرەنسییەکان وردە وردە کۆنتڕۆڵی خۆیان فراوان کرد و لە ساڵی ١٨٣٧دا [[قەڵای قوستەنتینە]]یان گرت. لە ڕۆژاوای جەزائیردا، ئەمیر عەبدولقادر دەوڵەتێکی ڕاستەقینەی دامەزراند و سەرکردایەتیی بەرەنگاربوونەوەیەکی توندی دژی فەرەنسییەکان کرد، بەتایبەت لە شەڕی مەقتەع (١٨٣٥). دوای چەندین ساڵ لە جەنگ کە بە ڕێکارە دڕندانەکانی فەرەنسییەکان لەوانەش ڕازیا (هێرشی کتوپڕ) ناسرابوو، ناوبراو لە ساڵی ١٨٤٧دا خۆی بەدەستەوە دا.<ref>Naylor 2015a, p. 154. </ref><ref>Naylor 2015b, p. 14</ref> جەنگی جەزائیر یەکێک بوو گرنگترین خەباتە دژە-کۆلۆنیالیزمیەکانی جیهانی سێیەم. ئەم جەنگە سەرکەوتووبوو بەهۆی بەردەوامی بەرەی ڕزگاریی نەتەوەیی (FLN) لە بەدیهێنانی ئامانجە سەرەکییەکانی (وەک ئەوەی لە جاڕنامەی 1ی تشرینی دووەمی 1954 و [[کۆنگرەی صومام]] لە ساڵی 1956دا دیاری کرابوون)؛ و ڕاکێشانی سەرنجی نێودەوڵەتی بۆ لای خەبات لە پێناو "بوژاندنەوەی دەوڵەتی جەزائیردا". [[باڵی سەربازیی بەرەی ڕزگاریی نەتەوەیی (FLN)]] کە بە [[سوپای ڕزگاریی نەتەوەیی (ALN)]] ناسراوە، توانی هەڕەشەیەکی ئەمنی قورس بۆ سەر فەرەنسا دروست بکات لە هەمان کاتدا کە ڕووبەڕووی ناکۆکیی قووڵی ناوخۆیی بووەوە و توانی تێیانپەڕێنێت.<ref>Naylor 2015a, p. 187.</ref> <ref>Bouamrane, Chikh; Jayjalī, Muḥammad (2009). L'Algérie coloniale par les textes (1830-1962) (in French). Editions ANEP. p. 75. ISBN 978-9947-21-443-5.</ref> <ref>Naylor 2015a, p. 187</ref> <ref>Bedjaoui (juriste).), Mohammed (1961). La révolution algérienne et le droit (in French). Éditions de l'Association internationale des juristes démocrates.</ref> [[File:Six chefs FLN - 1954.jpg|thumb|سەرکردە مێژووییە شەش کەسییەکەی بەرەی ڕزگاریی نەتەوەیی (FLN): [[ڕەباح بیتات]]، [[مستەفا بن بۆلائید]]، [[موراد دیدوش]]، [[محەممەد بۆدیان]]، [[کەریم بێلقاسم]] و [[لەربی بن مەهیدی]].]] کارەساتیی مرۆیی زۆر گەورە لەم جەنگەدا ڕوویدا. مێژوونووسان، وەک [[ئەلیستێر هۆرن]] و [[ڕایمۆند ئارۆن]]، دەڵێن کە ژمارەی ڕاستەقینەی کوژراوانی جەزائیر لە موسڵمانان زۆر زیاتر بوو لەو خەمڵاندنانەی کە لەلایەن بەرەی ڕزگاریی نەتەوەیی (FLN) و فەرەنساوە بە فەرمی ڕاگەیەندراون، بەڵام لەو ملیۆنێک مردنە کەمتر بوو کە حکوومەتی جەزائیر دوای سەربەخۆیی بانگەشەی بۆ دەکرد. هۆرن ژمارەی قوربانییانی جەزائیر لە ماوەی هەشت ساڵدا بە نزیکەی ٧٠٠,٠٠٠ کەس خەمڵاند. جەنگەکە زیاتر لە ٢ ملیۆن جەزائیریی ئاوارە کرد.<ref>Horne, Alistair (1978). A Savage War of Peace. Viking Press. p. 538. ISBN 978-0-670-61964-1.</ref> <ref>Windrow, Martin (15 November 1997). The Algerian War 1954–62. Bloomsbury USA. p. 13. ISBN 1-85532-658-2.</ref> ژمارەی ئەو [[ئەورووپا|ئەورووپی]]یانەی کە ناسرابوون بە "پێ ڕەشەکان" (Pied-Noirs) کە لە جەزائیر هەڵاتن، لە نێوان ساڵانی ١٩٦٢ بۆ ١٩٦٤دا گەیشتە زیاتر لە ٩٠٠,٠٠٠ کەس. کۆچکردن بۆ خاکی سەرەکیی فەرەنسا دوای [[کۆمەڵکوژیی ئۆران]] لە ساڵی ١٩٦٢ خێرا بوو، کە تێیدا ژمارەیەکی زۆر لە ئەورووپییەکان وەک تۆڵەسەندنەوەیەک بەرامبەر بە هێرشە تێرۆریستییەکانی ([[OAS]]) کوژران. خەمڵاندنەکان ئەوە دەرئەخەن کە لە نێوان ٣٠,٠٠٠ بۆ ١٥٠,٠٠٠ لە چەکدارە هاوکارەکانی فەرەنسا ([[هارکی]] - Harkis) و بنەماڵەکانیان لەلایەن [[بەرەی ڕزگاریی نەتەوەیی (FLN)]] یان لەلایەن خەڵکی تووڕەوە لە جەزائیر کوژراون، ئەمەش ببوە هۆی زەبری کۆمەڵایەتی و دەروونی لە سەرجەم قوربانییەکان بە بێ جیاوازی نەتەوە. <ref>Ussama Samir Makdisi; Paul A. Silverstein (2006). Memory and Violence in the Middle East and North Africa. Indiana University Press. p. 160. ISBN 978-0-253-34655-1. Archived from the original on 16 April 2017. Retrieved 12 August 2015.</ref> <ref>McDougall 2017, p. 231</ref> <ref>"French 'Reparation' for Algerians". BBC News. 6 December 2007. Archived from the original on 20 April 2010. Retrieved 16 November 2009.</ref> <ref>Ruedy 2005, p. 189-190.</ref> *'''سێ دەیە لە سەربەخۆیی(١٩٦٢-١٩٩١)''': یەکڕیزیی لاوازەکەی بەرەی ڕزگاریی نەتەوەیی (FLN) دەستبەجێ دوای سەربەخۆیی تێکشکا، و بووە هۆی ململانێی دەسەڵات لە نێوان [[سەرۆکایەتی کاتیی حکوومەتی کۆماری جەزائیر (GPRA)]]، [[بن یوسف بن خەدە]]، ئەندامەکانی تری حکوومەت لەوانە [[ئایت ئەحمەد]]، [[ڕەباح بیتات]] و [[ئەحمەد بن بێلا]]. [[ئەحمەد بن بێلا]] پشتگیریی سوپای دەرەکیی ڕزگاریی نەتەوەیی (ALN)ـی هەبوو بە سەرکردایەتیی [[هواری بومێدیەن]] کە بەرەو شاری جەزائیر پێشڕەویی کرد. دوای خۆپیشاندانی بەکۆمەڵ کە لەلایەن [[یەکێتیی گشتیی کرێکارانی جەزائیر (UGTA)]]ـوە ڕێکخرابوون، پێشگیری لە جەنگی ناوخۆ کرا و بن بێلا لە ئەیلوولی ١٩٦٢دا دەسەڵاتی گرتە دەست. وڵاتە نوێیەکە ڕووبەڕووی ئاستەنگی زۆر گەورە بووەوە لە دووبارە بنیاتنانەوەی ئابوورییەکی تێکشکاو و دروستکردنەوەی ناسنامەیەکی نەتەوەییی یەکگرتوو.<ref>Naylor 2015a, p. 190-191</ref> <ref>Naylor 2015b, p. 24</ref> یەکەم سەرۆکی جەزائیر سەرکردەی بەرەی ڕزگاریی نەتەوەیی (FLN) ئەحمەد بن بێلا بوو. ناکۆکییەکی خاکی کە بەهۆی داواکارییەکانی [[مەغریب]]ەوە بۆ سەر بەشێک لە ڕۆژئاوای جەزائیر دروست بوو، بووە هۆی هەڵگیرسانی "[[جەنگی لوولە]]" یان جەنگی خاکی لە ساڵی ١٩٦٣دا. بن بێلا لە ساڵی ١٩٦٥ لەلایەن [[هواری بومێدیەن]]ەوە، هاوپەیمانی پێشووی و وەزیری بەرگریی خۆی، ڕووخێنرا. لە سەردەمی بن بێلادا، حکوومەت زیاتر بەرەو [[سۆسیالیزم]] و [[تاکڕەوی]] هەنگاوی نابوو؛ بومێدیەنیش ئەم ڕێبازەی درێژە پێدا. بەڵام ناوبراو بۆ مانەوەی پشتئەستوور بوو بە سوپا و ڕۆڵی حیزبە ڕێگەپێدراوە تاقانەکەی بۆ ئاستێکی سیمبولی کەمکردەوە. ئەو کشتوکاڵی بە کۆمەڵ کرد ([[بە کۆمەڵکردنی کشتوکاڵ]]) و هەڵمەتێکی فراوانی بۆ [[پیشەسازی]] کردن دەستپێکرد. بنکەکانی دەرهێنانی نەوت نیشتمانی کران. ئەمەش سوودێکی زۆری بە سەرکردایەتی گەیاند، بەتایبەت دوای [[قەیرانی جیهانیی نەوت]] لە ساڵی ١٩٧٣.<ref>Evans, Martin (February 2024). "Sand War: The Cold War in North Africa". History Today. Vol. 74, no. 2. Retrieved 17 June 2026.</ref> جێگرەوەی بومێدیەن، [[شادلی بن جەدید]]، هەندێک چاکسازیی [[ئابووریی لیبراڵی]] هێنایە ئاراوە. ئەو سیاسەتی [[بەعەرەبکردن]]ی لە کۆمەڵگە و ژیانی گشتیی جەزائیردا پەرە پێدا. مامۆستایانی زمانی عەرەبی، کە لە وڵاتانی تری موسڵمانەوە هێنرابوون، [[بیری ئیسلامیی سوننەتی]]ان لە قوتابخانەکاندا بڵاو کردەوە و بنمیچی گەڕانەوە بۆ ئیسلامیان داکوتی." <ref>"Country Profile: Algeria". Foreign and Commonwealth Office. Archived from the original on 13 December 2010.</ref> ئابووریی جەزائیر زیاتر و زیاتر پشتی بە نەوت بەست، ئەمەش بووە هۆی سەختبوونی ژیان کاتێک نرخەکەی لە کاتی قەیرانی پڕبوونی بازار بە نەوت لە هەشتاکاندا دابەزی. قەیرانی ئابووریی بەهۆی دابەزینی نرخەکانی نەوتی جیهانییەوە بووە هۆی نائارامیی کۆمەڵایەتی لە جەزائیر لە دەیەی هەشتاکاندا؛ تا کۆتایی دەیەکە، بن جەدید [[سیستەمی فرەحیزبی]] پێشکەش کرد. حیزبە سیاسییەکان گەشەیان کرد، وەک [[بەرەی ڕزگاریی ئیسلامی (FIS)]]، کە هاوپەیمانییەکی فراوانی گروپە موسڵمانەکان بوو.<ref>Prochaska, David. "That Was Then, This Is Now: The Battle of Algiers and After". p. 141. Archived from the original on 25 July 2013. Retrieved 10 March 2012.</ref> <ref>"Country Profile: Algeria". Foreign and Commonwealth Office. Archived from the original on 13 December 2010.</ref> *'''شەڕی ناوخۆ (١٩٩١-٢٠٠٢) و مێژووی دواتر''': لە کانوونی یەکەمی ١٩٩١دا، بەرەی ڕزگاریی ئیسلامی (FIS) توانی سەرکەوتنی گەورە بەدەستبهێنێت و دەست بەسەر گەڕی یەکەمی هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکاندا بگرێت کە لە دوو گەڕ پێکهاتبون. لە ترس ئەوەی حکوومەتێکی ئیسلامی هەڵبژێردرێت، دەسەڵاتداران لە ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢دا دەوەستنە ناو پرۆسەکەوە و هەڵبژاردنەکانیان هەڵوەشاندەوە. بن جەدید دەستبەکاربوونی خۆی کێشایەوە و "ئەنجوومەنی باڵای دەوڵەت" دامەزرا بۆ ئەوەی وەکو سەرۆکایەتی کار بکات. ئەم ئەنجوومەنە بەرەی (FIS)ـی قەدەغە کرد، ئەمەش بووە هۆی هەڵگیرسانی ڕاپەڕینێکی چەکداریی ناوخۆیی لە نێوان باڵی سەربازیی بەرەکە، کە بریتی بوو لە "گرووپی چەکداری ئیسلامی (GIA)"، و هێزە چەکدارە نیشتمانییەکان، کە پێدەچێت زیاتر لە ١٠٠,٠٠٠ کەس لەو ململانێیەدا گیانیان لەدەست داوە. چەکدارە ئیسلامییەکان هەڵمەتێکی توندوتیژیان لە کۆمەڵکوژیی خەڵکی سڤیل ئەنجام دا. لە چەند قۆناغێکی جەنگەکەدا، دۆخی جەزائیر بوو بە جێگەی نیگەرانیی نێودەوڵەتی، بە دیاریکراوی لە کاتی [[قەیرانی فڕۆکەی هێڵی ئاسمانی فەرەنسی گەشتی ٨٩٦٩]]، کە رفاندنێک بوو لەلایەن گرووپی چەکداری ئیسلامییەوە ئەنجام درا. گرووپی چەکداری ئیسلامی لە تشرینی یەکەمی ١٩٩٧دا ئاگربەستی ڕاگەیاند.<ref>"98 Die in One of Algerian Civil War's Worst Massacres. Archived 23 June 2017 at the Wayback Machine". The New York Times. 30 August 1997.</ref> <ref>"Country Profile: Algeria". Foreign and Commonwealth Office. Archived from the original on 13 December 2010.</ref> لە ساڵی ١٩٩٩دا جەزائیر هەڵبژاردنی ئەنجام دا، کە لەلایەن چاودێرانی نێودەوڵەتی و زۆرینەی گروپە ئۆپۆزیسیۆنەکانەوە بە هەڵبژاردنێکی نادادپەروەر و لایەنگیر دادەنرا، و لەلایەن سەرۆک [[عەبدولعەزیز بوتەفلیقە]]وە بردراوەوە. ئەو کار بۆ گەڕاندنەوەی جێگیربوونی سیاسی بۆ وڵات کرد و دەستپێشخەرییەکی بە ناوی "ڕێککەوتنی مەدەنی" ڕاگەیاند، کە لە ڕێفراندۆمێکدا پەسەند کرا، و بە پێی ئەوە زۆرێک لە زیندانییە سیاسییەکان لێخۆشبوونیان بۆ دەرکرا، و چەندین هەزار ئەندامی گروپە چەکدارەکان لێخۆشبوونیان لە دادگاییکردن پێبەخشرا لە ژێر چەتری لێخۆشبوونێکی سنورداردا کە تا ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠ کاری پێدەکرا. [[سوپای ڕزگاریی ئیسلامی (AIS)]] هەڵوەشایەوە و ڕێژەی توندوتیژیی چەکداران بە خێرایی دابەزی. [[گرووپی سەلەفی بۆ بانگەواز و جیهاد (GSPC)]]، کە گرووپێکی جیابووەوە بوو لە گرووپی چەکداری ئیسلامی، هەڵمەتێکی تێرۆریستی دژ بە حکوومەت درێژە پێدا. <ref>Freedom House. "Freedom in the World 2013: Algeria". Freedom House. Archived from the original on 2 February 2014. Retrieved 22 January 2014.</ref> <ref>"Country Profile: Algeria". Foreign and Commonwealth Office. Archived from the original on 13 December 2010.</ref> بوتەفلیقە لە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی نیسانی ٢٠٠٤دا سەرلەنوێ هەڵبژێردرایەوە دوای ئەوەی بانگەشەی لەسەر بەرنامەی ئاشتەوایی نیشتمانی کرد. بەرنامەکە چاکسازیی ئابووری، دامەزراوەیی، سیاسی و کۆمەڵایەتی لەخۆ گرت بۆ مۆدێرنکردن و پێشکەوتنی وڵات، بەرزکردنەوەی ئاستی ژیان، و چارەسەرکردن و بەرەنگاربوونەوەی هۆکارەکانی دوورکەوتنەوە هۆکاری ئایدۆلۆژی و توندڕەوی. هەروەها دەستپێشخەرییەکی دووەمی لێخۆشبوونی تێدا بوو، کە بریتی بوو لە "[[چارتەری ئاشتی و ئاشتەوایی نیشتمانی]]"، کە لە ڕێفراندۆمێکدا لە ئەیلوولی ٢٠٠٥دا پەسەند کرا. چارتەرەکە لێخۆشبوونی پێشکەش بە زۆرینەی چەکدارە گەریللاکان و هێزە ئەمنییەکانی حکوومەت کرد. <ref>"Country Profile: Algeria". Foreign and Commonwealth Office. Archived from the original on 13 December 2010</ref> [[File:Arrêt du processus électoral de 1991 en Algérie.jpg|thumb| جەزائیر، ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢. تانکەکانی سوپای نیشتمانیی گەلی (ANP) لە شەقامەکانی شاری جەزائیر، لە ڕۆژی دوای ڕاگەیاندنی کۆتاییهاتنی گەڕی دووەمی هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکانی ٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٩١.]] لە ٢ی نیسانی ٢٠١٩دا، بوتەفلیقە دەستی لە پۆستی سەرۆکایەتی کێشایەوە دوای خۆپیشاندانی بەکۆمەڵ دژی خۆپاڵاوتنەوەی بۆ خولی پێنجەمی سەرۆکایەتی.<ref>"Algeria parliament to meet on Tuesday to name interim president". Al Jazeera. 6 April 2019. Archived from the original on 7 April 2019. Retrieved 7 April 2019.</ref> لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٩دا، [[عەبدولمەجید تەبون]] بوو بە سەرۆکی جەزائیر، دوای ئەوەی لە گەڕی یەکەمی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا سەرکەوتنی بەدەستهێنا بە بەرزترین ڕێژەی بایکۆت و ئامادەنەبوون لە مێژووی هەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکانەوە لە دوای دەستپێکردنی [[دیموکراسی لە جەزائیر]] لە ساڵی ١٩٨٩وە. تەبون تۆمەتبار دەکرێت بەوەی نزیکە لە سوپا و دڵسۆزە بۆ سەرۆکەکەی پێشوو. تەبون ئەم تۆمەتانە ڕەت دەکاتەوە و بانگەشەی ئەوە دەکات کە تەبوون قوربانیی هەڵمەتێکی چەوساندنەوە و پشکنینی سیاسییە. هەروەها بە ڕەخنەگرەکانی وتووە کە لە ئابی ٢٠١٧دا بەهۆی دەوەشاندن و هاندانی باڵادەستانی تر کە ئێستا لە زینداندان، لە حکوومەت دوور خراوەتەوە و دەرکراوە. لە ئەیلوولی ٢٠٢٤دا، سەرۆک تەبون خولی دووەمی سەرۆکایەتی بردەوە بە بەدەستهێنانی ڕێژەیەکی زۆر و بێوێنەی ٨٤.٣ لەسەدی دەنگەکان، هەرچەندە دژبەرەکانی ئەنجامەکەیان بە ناپاکی و فێڵ ناو برد. <ref>"Algeria: Who is new president Abdelmadjid Tebboune?". The Africa Report.com. 17 December 2019. Archived from the original on 17 December 2021. Retrieved 17 December 2021.</ref> <ref>"Algeria court certifies President Tebboune's landslide re-election win". Al Jazeera.</ref> ==سەربازی و سوپا== سوپای جەزائیر پێکهاتووە لە [[سوپای نیشتمانیی گەلی (ANP)]]، [[هێزی دەریایی نیشتمانیی جەزائیر (MRA)]]، و [[هێزی ئاسمانیی جەزائیر (QJJ)]]، لەگەڵ هێزەکانی بەرگریی ئاسمانیی هەرێمی. سوپا جێنشینی ڕاستەقینەی سوپای ڕزگاریی نەتەوەیی (ALN)ـیە، کە باڵێکی سەربازیی بەرەی ڕزگاریی نەتەوەیی بوو کە لە لایەن هەندێک ڕەخنەگران بە نەتەوەپەرست ناودەبرێ، کە لە کاتی جەنگی سەربەخۆیی جەزائیردا (١٩٥٤-١٩٦٢) دژی داگیرکاریی کۆلۆنیالیستیی فەرەنسا جەنگا. <ref>"Algeria". The World Factbook (2013 ed.). Central Intelligence Agency. Retrieved 24 December 2013.</ref> ==مافی مرۆڤ== جەزائیر لەلایەن [[ڕێکخراوی "فریدم هاوس"]]ـەوە کە لەلایەن حکوومەتی [[ئەمریکا]]وە پارەدار دەکرێت، لە سەرەتای دەستپێکردنی بڵاوکردنەوەی ئەو هەڵسەنگاندنانە لە ساڵی ١٩٧٢وە بە "ئازاد نەکراو" پۆلێن کراوە، بەبێ ئەو ساڵانەی کە بریتی بوون لە ١٩٨٩، ١٩٩٠ و ١٩٩١، کە لەو ساڵانەدا وڵاتەکە بە "تا ڕادەیەک ئازاد" ناوی هێنرابوو . لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٦دا، [[چاودێری مافەکانی مرۆڤی ئەورووپا-دەریای سپی ناوەڕاست]] ڕاپۆرتێکی سەبارەت بە پێشێلکردنی ئازادیی ڕاگەیاندن لە جەزائیر بڵاو کردەوە. ڕاپۆرتەکە روونی کردەوە کە حکوومەتی جەزائیر سنوردارکردنی بەسەر ئازادیی رۆژنامەگەری، دەربڕین، و مافی خۆپیشاندان و کۆبوونەوەی ئاشتیانەدا سەپاندووە، هاوکات توندوتیژی لە چاودێریکردنی میدیاکان و وێبسایتەکاندا کردووە. بەهۆی ئەوەی کە ڕۆژنامەنووسان و چالاکوانان ڕەخنە لە حکوومەتی دەسەڵاتدار ده‌گرن، مۆڵەتی هەندێک لە دەزگا ڕاگەیاندنەکان هەڵدەوەشێنرێتەوە.<ref>"Freedom in the World". Freedom House. Archived from the original on 27 January 2013. Retrieved 19 January 2013.</ref> <ref>Monitor, Euro-Med (December 2016). "Algeria must stop crushing dissent by imprisoning journalists and activists". Euro-Mediterranean. Archived from the original on 2 February 2017. Retrieved 21 May 20</ref> سەندیکاکانی کرێکاران کە سەربخۆ و خودموختارن، ڕووبەڕووی هەراسانکردنی بەردەوامی حکوومەت دەبنەوە، بە شێوەیەک کە زۆرێک لە سەرکردەکانیان زیندانی کراون و خۆپیشاندانەکانیان سەرکوت کراون. لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەیەک سەندیکا، کە زۆرێکیان تێوەگلاون لە خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٠-٢٠١٢ی جەزائیر، تۆمارکردنیان لەلایەن حکوومەتەوە هەڵوەشێنراوەتەوە.<ref>Izouaouen, Noreddine (4 December 2017). "Algérie: Dissolution du Snateg, le secrétaire général conteste". Maghreb Emergent (in French). Archived from the original on 15 March 2018</ref> <ref>"Algérie: Les droits des travailleurs bafoués" (in French). Human Rights Watch. 27 May 2014. Archived from the original on 21 April 2017. Retrieved 15 March 2</ref> ==ئابووری== دراوی جەزائیر دینارە (DZD). ئابووریی وڵاتەکە هێشتا لەژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتدایە، کە ئەمەش میراتی مۆدێلی گەشەپێدانی سۆسیالستیی دوای سەربەخۆیی وڵاتەکەیە. لە حوزەیرانی ٢٠٢٤دا، ڕاپۆرتی ساڵی ٢٠٢٤ی بانکی جیهانی خاڵێکی وەرچەرخان بۆ جەزائیر تۆمار دەکات، کە تێیدا وڵاتەکە پەیوەندی بە یانەی هەڵبژاردەی وڵاتانی خاوەن داهاتی مامناوەندی سەرەوە دەکات. ئەم هەڵکشانە ئابوورییە، کە دەرئەنجامی ستراتیژێکی گەشەپێدانی=ێکی خێرایە، وڵاتەکە دەخاتە هەمان پۆلی هێزی وڵاتە تازەپێگەیشتووەکان وەک [[چین]]، [[بەڕازیل]] و [[تورکیا]]. <ref>"Banque mondiale: 6 pays d'Afrique dont 2 du maghreb à revenu intermédiaire supérieur". La Nouvelle Tribune (in French). 24 July 2024. Retrieved 30 July 2024</ref> <ref>"World Bank: Algeria's positioning improves in new classification of economies". Archived from the original on 30 July 2024. Retrieved 30 July 2024.</ref> <ref>"Algeria reclassification to upper middle income by World Bank". World Bank Blogs.</ref> [[File:GDP per capita development in Algeria.png|thumb| [[پێشکەوتنی بەرهەمی ناوخۆیی گشتی (GDP)]] بۆ هەر تاکێک لە جەزائیر.]] لە ساڵانی ڕابردوودا، حکوومەتی جەزائیر پڕۆسەی [[بەتاکیبکردن]] (پێدانی کەرتی تایبەت)ی پیشەسازییەکانی سەر بە دەوڵەتی ڕاگرت و سنوردارکردنی بەسەر هاوردەکردن و تێوەگلانی بیانی لە ئابوورییەکەیدا سەپاند. ئەم سنوردارکردنانە تازە دەستیان پێکردووە بەوەی وردە وردە هەڵبگیرێن، هەرچەندە پرسیارەکان سەبارەت بە خاوی لە فرەچەشنکردنی ئابووریی جەزائیر هێشتا بە هەڵواسراوی ماونەتەوە.<ref>Cilliers, Jakkie; Kwasi, Stellah (8 June 2023). "Stagnation or Growth? Algeria's development pathway to 2040". futures.issafrica.org. Retrieved 21 January 2025.</ref> <ref>"Algerian efforts to diversify the economy will be slow". Emerald Expert Briefings. 1 January 2023. doi:10.1108/OXAN-DB280723. ISSN 2633-304X.</ref> <ref>Alby, Stéphane (25 June 2024). "ALGERIA: POSITIVE SIGNS BUT MAJOR CHALLENGES". Eco Emerging (Q3 2024): 21–22 – via BNP Paribas.</ref> ==دانیشتووان== لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، ژمارەی دانیشتووانی جەزائیر نزیکەی ٤ ملیۆن کەس بوو. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، ژمارەی دانیشتووانی جەزائیر بە مەزەندە گەیشتۆتە ٤٧.٤ ملیۆن کەس.<ref>"Algeria - Place Explorer - Data Commons". datacommons.org. Retrieved 10 November 2024.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Algeria|جەزائیر}} {{وڵاتەکانی ئەفریقا}} {{وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{کۆمکاری عەرەبی}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئەفریقا|جەزائیر|وڵاتەکان}} [[پۆل:جەزائیر]] [[پۆل:ئەندامانی کۆمکاری عەرەبی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئەفریقا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٢]] [[پۆل:نەتەوەکانی جی ١٥]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئۆپێک]] oidhnqvo0zl622kgbdt9u1xe9kek4q9 0 8662 1689470 1382786 2026-10-18T19:35:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە) 1689470 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Kurdistan Parliament.jpg|وێنۆک|پەرلەمانی هەرێمی کوردستان]] '''پەرلەمان''' (بە[[ئینگلیزی]]: Parliament) بە شاندێک دەوترێت کە لە ھەر [[وڵات|وڵاتێک]] لەلایەن خەڵکەوە [[ھەڵبژاردن|ھەڵدەبژێردرێ]] بۆ دانانی [[یاسا]] و چاودێریکردن بەسەر چۆنیتیی بەڕێوەچوونیدا.<ref>شەبانی، ئەحمەد؛ فەرھەنگی زانستی سیاسی؛ لاپەڕەی ٧٠.</ref> وشەی پارلەمان لە زمانی فەڕەنسەوە ھاتووە و واتە ''ئاخاوتن''.<ref>[http://www.etymonline.com/index.php?term=parliament فەرھەنگی ئێتیمۆلۆژیای سەرھێڵ]</ref><ref>[http://ku.wiktionary.org/wiki/perleman ویکیفەرھەنگی کوردی]</ref> لە کوردیدا ''ئەنجومەنی نیشتمانی'' -شی پێ دەوترێ. == ماھییەتی پارلەمان لە وڵاتە سەرمایەدارییەکاندا == لە وڵاتە [[سەرمایەداری|سەرمایەدارییەکاندا]]، لە ڕووی ماھییەتەوە، دوو جۆر پارلەمان ھەیە:<ref>فەرھەنگی نوێ؛ [[داریووش ئاشووری]]/دکتۆر بەھائەددین پازارگاد؛ وەرگێران: [[بورھان قانع]]؛ چاپی یەکەم؛ ٢٠٠٣ سلێمانی.</ref> * لەو وڵاتانەی [[کۆماری پە رلەمانی|کۆماری پارلەمانین]]، وەکوو [[ئیتالیا]]، [[تورکیا]]، [[ھیندستان]]، و ...، یان لەو وڵاتانەی [[پاشایەتیی مەرجدار|پاشایەتیی مەرجدارن]] (''پاشایەتیی دەستووری'' و ''مەشرووتەی سەڵتەنەتی'' -شیان پێ دەوترێ) وەکو: [[بەریتانیا]]، [[سوید]]، [[دانمارک]]، و...، پارلەمان چاودێریی ھەموو کاروبارێکی [[دەوڵەتی حاکم|دەوڵەت]] دەکات و بە گەورەترین و باڵاترین سەرچاوەی [[دەسەڵات|دەسەڵاتی]] دەوڵەت دەژمێردرێت. * لەو وڵاتانەی تر کە [[سەرکۆمار]] دەسەڵاتی فراوانی ھەیە وەکو [[وڵاتە یەکگرتووەکان|وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[فەڕەنسا]]، چەند وڵاتێکی [[ئەمریکای لاتین]]، و ...، پارلەمان تەنیا خەریکی ئەرکی یاسادانان دەبێت؛ [[کۆڕی وەزیران]] بەرپەرچی پارلەمان ناداتەوە. == وتارە پێوەندیدارەکان == * [[پەرلەمانی کوردستان]] * [[حکوومەت]] == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{پۆلی کۆمنز|Parliaments}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:شێوەکانی حکوومەت]] [[پۆل:ئەنجومەنەکانی یاسادانان]] [[پۆل:سیستەمی وێستمینستەر]] [[پۆل:پرۆسەی پەرلەمان]] rqpxk75dtdxo9tkj9r69pqo7lu6nt58 0 8717 1689782 1682332 2026-10-19T08:56:50Z Kushared 5048 1689782 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Use dmy dates|date=April 2022}} {{Infobox settlement | official_name = ئەستەمبوڵ | native_name = {{nativename|tr|İstanbul}} | native_name_lang = tr | settlement_type = {{wrap|[[شارەوانیی گەورەشاری ئەستەمبوڵ|شارەوانیی گەورەشار]] و [[پارێزگاکانی تورکیا|پارێزگا]]}} | image_skyline = {{multiple image|total_width=300px|perrow=1/3/2/1|border=infobox|caption_align = center | image1 = Historical peninsula and modern skyline of Istanbul.jpg | caption1 = [[فاتیح، ئەستەمبوڵ|نیمچەدوورگەی مێژوویی]]، لەگەڵ [[مزگەوتی شین، ئەستەمبوڵ|مزگەوتی شین]] و [[ئایا سۆفیا]] | image2 = Istanbul_asv2020-02_img53_Maiden's_Tower.jpg | caption2 = [[تاوەری کچ]] | image4 = Galata tower 01 23.jpg | caption4 = [[تاوەری گالاتا]] | image3 = Nostalgic tram on Istiklal Avenue in Istanbul.jpg | caption3 = [[شەقامی ئیستقلال]] و [[تراموایەکانی ئەستەمبوڵ|ترامواکەی]] | image5 = View of Topkapı Palace from the Galata Tower, Istanbul, Turkey 001 (cropped).jpg | caption5 = [[کۆشکی تۆپقاپی]] | image6 = View of Levent financial district from Istanbul Sapphire.jpg | caption6 = [[لێڤێنت]]، ناوچەیەکی بازرگانی | image7 = Istanbul, Turkey Bosporus.jpg | caption7 = [[گەرووی بۆسفۆر|بۆسفۆر]]، [[پردی شەھیدانی ١٥ی تەممووز]] و [[مزگەوتی ئۆرتەکیۆی]] }} | image_blank_emblem = Coat of arms İstanbul.svg | blank_emblem_size = 50px | blank_emblem_type = نیشانەی ئەستەمبوڵ | image_flag = İstanbul Büyükşehir Belediyesi.svg | flag_size = 100px | mapsize = 230px | pushpin_map = Turkey#Europe#Asia | pushpin_map_alt = تورکیا، بە دیاریکردنی ئەستەمبوڵ لە باکووری ڕۆژئاوا لەسەر پارچە زەوییەکی تەنک کە بە ئاو دەورەدراوە | pushpin_map_caption = شوێنی لە تورکیا##شوێنی لە ئەورووپا##شوێنی لە ئاسیا | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{Coord|41|00|49|N|28|57|18|E|region:TR-34_type:adm2nd|display=inline,title}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Turkey}} | subdivision_type1 = [[ھەرێمە جوگرافییەکانی تورکیا|ھەرێم]] | subdivision_type2 = [[پارێزگاکانی تورکیا|پارێزگا]] | subdivision_name1 = [[ھەرێمی مەڕمەڕە|مەڕمەڕە]] | subdivision_name2 = '''ئەستەمبوڵ''' | seat_type = ناوەندی پارێزگا | seat = [[جاغائۆغڵو]]، فاتیح | parts_type = قەزاکان | parts = [[پێڕستی قەزاکانی ئەستەمبوڵ|<bdi>39</bdi>]] | leader_party = [[پارتی گەلی کۆماری (تورکیا)|CHP]] | leader_title = [[سەرۆک شارەوانیی ئەستەمبوڵ|سەرۆک شارەوانی]] | leader_name = [[نووری ئاسلان]] (بە وەکالەت) | leader_title1 = [[پارێزگار]] | leader_name1 = | area_footnotes = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ibb.istanbul/SitePage/Index/82|بڵاوکەرەوە=Istanbul Buyuksehir Belediyesi|سەردێڕ=YETKİ ALANI|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200406112545/https://www.ibb.istanbul/SitePage/Index/82|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{efn|پارێزگای ئەستەمبوڵ {{=}} <bdi>5,460.85</bdi>&nbsp;کم²{{Plain list| * ڕووبەری وشکانی {{=}} <bdi>5,343.22</bdi>&nbsp;کم² * دەریاچە/بەنداوی {{=}} <bdi>117.63</bdi>&nbsp;کم² * ئەورووپا (<bdi>25</bdi> قەزا) {{=}} <bdi>3,474.35</bdi>&nbsp;کم² * ئاسیا (<bdi>14</bdi> قەزا) {{=}} <bdi>1,868.87</bdi>&nbsp;کم² * شارنشین (<bdi>36</bdi> قەزا) {{=}} <bdi>2,576.85</bdi>&nbsp;کم² [گەورەشار (<bdi>39</bdi> قەزا) – (چاتاڵجا+سیلیڤری+شیلە)] }} <nowiki>*</nowiki>بەپێی قەبارەی دانیشتووان و پێگەی گەورەشار، سنوورەکانی شاری ئەستەمبوڵ ھاوتایە لەگەڵ سنوورەکانی پارێزگاکە، و پارێزگاکە وەک گەورەشاری ئەستەمبوڵ مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت. }} | area_water_km2 = | area_urban_km2 = 2,576.85 | area_metro_km2 = 5,343.22 | elevation_max_footnotes = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=İstanbul'un En Yüksek Tepeleri |ناونیشان=https://www.kartal24.com/104583-istanbulun-en-yuksek-tepesi-neresidir |وێبگە=Hava Forumu |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Hava Durumu Forumu}}</ref> | elevation_max_m = 537 | population_total = 15,754,053 | population_urban = 15,382,791 | population_as_of = <bdi>31</bdi>ی کانوونی یەکەمی <bdi>2025</bdi> | population_footnotes = <ref name="Population of Turkey">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=The-Results-of-Address-Based-Population-Registration-System-2025-53899&dil=2 |سەردێڕ=The Results of Address Based Population Registration System, 2025 |بڵاوکەرەوە=[[Turkish Statistical Institute]] |وێبگە=www.tuik.gov.tr |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٦}}</ref> <!-- do not add update figure as that stat is only published once a year due to legal reasons --> | population_density_urban_km2 = 5,970 | population_density_metro_km2 = 2,948 | population_rank = یەکەم لە [[پێڕستی شارەکانی تورکیا|تورکیا]] و [[پێڕستی شارەکانی ئەورووپا|ئەورووپا]]<br>[[پێڕستی شارەکانی ئاسیا|ھەشتەم]] لە ئاسیا | population_demonym = ئەستەمبوڵیی {{nwr|({{langx|tr|İstanbullu}})}} | demographics_type1 = بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) {{nobold|(ناوەکی، <bdi>2024</bdi>)}} | demographics1_footnotes = <ref name=TUIK_GDP>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Gross-Domestic-Product-by-Provinces-2024-53930&dil=2 |سەردێڕ=Gross Domestic Product by Provinces, 2024 [Table-1 total in ₺ and Table-3 per capita in US$ with the exchange rate ₺/$] |بڵاوکەرەوە=[[Turkish Statistical Institute]] |وێبگە=www.tuik.gov.tr |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cip.tuik.gov.tr/ |زمان=tr|سەردێڕ=Ulusal Hesaplar - Kişi başına GSYH ($)|trans-title=National Accounts - GDP per capita ($) |بڵاوکەرەوە=[[Turkish Statistical Institute]] |وێبگە=www.tuik.gov.tr |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> | demographics1_title1 = [[شارەوانییە گەورەشارەکانی تورکیا|شارەوانیی گەورەشار]] و [[پارێزگاکانی تورکیا|پارێزگا]] | demographics1_info1 = {{Plainlist| * [[لیرەی تورکی|₺]]<bdi>13.011</bdi> تریلیۆن * ([[دۆلاری ئەمریکی|US$]]<bdi>396.3</bdi> ملیار) }} | demographics1_title2 = [[پێڕستی پارێزگاکانی تورکیا بەپێی بەرھەمی ناوخۆیی|بۆ ھەر تاکێک]] | demographics1_info2 = {{Plainlist| * ₺<bdi>802,669</bdi> * (US$<bdi>24,452</bdi>) }} | postal_code_type = [[کۆدی پۆستە]] | postal_code = <bdi>34000</bdi> بۆ <bdi>34990</bdi> | area_codes = {{ubl|+90 212 (دیوی ئەورووپا)|+90 216 (دیوی ئاسیا)}} | registration_plate = 34 | blank_name_sec2 = [[GeoTLD]] | blank_info_sec2 = [[.ist]]، [[.istanbul]] | website = {{Ubl|{{URL|https://ibb.istanbul/en|ibb.istanbul (شارەوانی)}}|{{URL|http://istanbul.gov.tr/|istanbul.gov.tr (پارێزگا)}}}} | blank3_name = [[پێوەرەکانی گەشەسەندنی مرۆڤ|HDI]] (<bdi>2022</bdi>) | blank3_info = <bdi>0.888</bdi><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org}}</ref> (<span style="color:#090;">زۆر بەرز</span>) · [[پێڕستی ھەرێمەکانی تورکیا بەپێی پێوەرەکانی گەشەسەندنی مرۆڤ|یەکەم]] | blank4_name = ئاووھەوا | blank4_info = [[ئاووھەوای ناوینەیی]] (Csa) | timezone = [[کاتی تورکیا|TRT]] | utc_offset = +3 | iso_code = TR-34 | module = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = [[ناوچە مێژووییەکانی ئەستەمبوڵ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(i)(ii)(iii)(iv)}}(i)(ii)(iii)(iv) | ID = 356 | year = 1985 | extension = 2017 | area = {{convert|765.5|ha|acre|abbr=on}} }} | name = | government_type = [[حکومەتی سەرۆک شارەوانی-ئەنجومەن|سەرۆک شارەوانی-ئەنجومەن]] | governing_body = [[ئەنجومەنی شارەوانیی ئەستەمبوڵ]] | image_shield = | established_date = <bdi>11</bdi>ی ئایاری <bdi>330</bdi> | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | image_map = Istanbul in Turkey.svg }} '''ئەستەمبوڵ'''{{efn|name=naming|{{ubl|{{IPAc-en|lang|ˌ|ɪ|s|t|æ|n|ˈ|b|ʊ|l|audio=LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-Istanbul.wav}} {{respell|IST|an|BUUL}}،<ref>{{cite LPD|3}}</ref><ref>{{cite RDPCE|page=704}}</ref> {{IPAc-en|USalso|ˈ|ɪ|s|t|æ|n|b|ʊ|l}} {{respell|IST|an|buul}} یان {{IPAc-en|ˈ|ɪ|s|t|ɑː|n|b|ʊ|l|audio=LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-Istanbul.wav}} {{respell|IST|ahn|buul}}|{{langx|tr|İstanbul}} ({{IPA|tr|isˈtanbuɫ|audio=Istanbul pronunciation.ogg}}، لە قسەکردنی ئاساییدا {{IPA|tr|ɯsˈtambuɫ|}})}}}} [[پێڕستی گەورەترین شارەکانی تورکیا|گەورەترین شاری]] [[تورکیا]]یە، و سەنتەری ئابووری، کولتووری و مێژوویی وڵاتەکە پێکدەھێنێت. بە بوونی [[دیمۆگرافیای ئەستەمبوڵ|دانیشتووانێک]]ی زیاتر لە <bdi>15</bdi> ملیۆن کەس، شوێنی نیشتەجێبوونی <bdi>18%</bdi>ی [[دیمۆگرافیای تورکیا|دانیشتووانی تورکیا]]یە.<ref name="Population of Turkey"/> ئەستەمبوڵ یەکێکە لە [[پێڕستی شارەکانی ئەورووپا|گەورەترین شارەکانی ئەورووپا]]{{efn|ئەستەمبوڵ گەورەترینە لە ئەورووپا ئەگەر تەواوی شارەکە وەک بەشێک لە ئەورووپا ھەژمار بکرێت، بەڵام دەکەوێتە نێوان ھەردوو کیشوەری ئەورووپا و ئاسیاوە، کە سەنتەرە بازرگانی و مێژووییەکەی و دوو لەسەر سێی دانیشتووانەکەی لە ئەورووپان و ئەوەی دەمێنێتەوە لە ئاسیادایە. لەبەر ئەوەی ئەستەمبوڵ شارێکی نێوان کیشوەرەکانە، [[مۆسکۆ]] گەورەترین شارە کە بە تەواوی بکەوێتە ناو ئەورووپاوە.|group=lower-alpha}} و یەکێک لە گەورەترینەکانی جیھانیشە لە ڕووی دانیشتووانەوە. شارێکە لەسەر دوو کیشوەرە؛ نزیکەی دوو لەسەر سێی دانیشتووانەکەی لە [[ئەورووپا]] دەژین و ئەوەی دەمێنێتەوە لە [[ئاسیا]]ن.<ref>{{harvnb|Tepe|2019|p=1}}</ref> ئەستەمبوڵ دەکەوێتە سەر [[گەرووی بۆسفۆر]] – یەکێک لە قەرەباڵغترین ڕێڕەوە ئاوییەکانی جیھان – لە باکووری ڕۆژئاوای تورکیا، لە نێوان [[دەریای مەڕمەڕە]] و [[دەریای ڕەش]]. ڕووبەرەکەی کە پێکھاتووە لە {{convert|5461|km2|mi2|sp=us}} ھاوتایە لەگەڵ پارێزگای ئەستەمبوڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=n.d. |سەردێڕ=Yetki Alanı |ناونیشان=https://ibb.istanbul/ibb/belediye-hakkinda/yetki-alani/#kanunlar |وێبگە=İstanbul Büyükşehir Belediyesi |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وتەگێڕانەوە=...geçici 2. Madde ile İstanbul ve İzmit illeri için istisnai bir uygulama yapılarak büyükşehir belediye sınırları, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi itibariyle il mülkî sınırı olarak genişletildi. Bu hükümle birlikte İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin yetki alanı 5460,85 km² (5343,22 km² kara alanı + 117,63 km² göl alanı) oldu.}}</ref> شارەکە گەشەی کرد و بوو بە یەکێک لە گرنگترین شارەکان لە مێژوودا. [[بیزانتیۆم]] لەسەر نیمچەدوورگەی (ئێستای) [[سارایبۆرنو]] لەلایەن [[کۆلۆنیالیستە مێگارایییەکان|کۆلۆنیالیستە یۆنانییەکان]]ەوە لە سەدەی حەوتەمی پێش زایین دامەزرا.<ref name="Herrin2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herrin|یەکەم= Judith |ڕێکەوت= ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|پەڕە=٥|سەردێڕ= Byzantium: The Surprising Life of a Medieval Empire |بڵاوکەرەوە= Princeton University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٩١-١٤٣٦٩-٩|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=n2aYDwAAQBAJ}}</ref> بۆ ماوەی نزیکەی <bdi>16</bdi> سەدە دوای دووبارە دامەزراندنی وەک [[کۆنستنتینۆپڵ]] لە ساڵی <bdi>330</bdi>ی زایینی، وەک پایتەختی چوار ئیمپراتۆریەت خزمەتی کرد: [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]] (<bdi>330</bdi>–<bdi>395</bdi>)، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات (بیزەنتی)]] (<bdi>395</bdi>–<bdi>1204</bdi> و <bdi>1261</bdi>–<bdi>1453</bdi>)، [[ئیمپراتۆریەتیی لاتین]] (<bdi>1204</bdi>–<bdi>1261</bdi>)، و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] (<bdi>1453</bdi>–<bdi>1922</bdi>).<ref>{{harvnb|Çelik|1993|p=xv}}</ref> ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە پێشکەوتنی مەسیحییەت لە سەردەمی ڕۆم و بیزەنتییەکاندا، پێش ئەوەی عوسمانییەکان [[کەوتنی کۆنستنتینۆپڵ|شارەکە فەتح بکەن]] لە ساڵی <bdi>1453</bdi> و بیکەن بە قەڵایەکی ئیسلامی و ناوەندی [[خەلافەتی عوسمانی]]ی خۆیان.<ref name="maag1145">{{harvnb|Masters|Ágoston|2009|pp=114–5}}</ref> ھەرچەندە کۆماری تورکیا پایتەختەکەی لە [[ئەنقەرە]] دامەزراند، بەڵام کۆشک و مزگەوتە ئیمپراتۆرییەکان ھێشتا لەسەر گردەکانی ئەستەمبوڵ وەک بیرخەرەوەیەکی بینراو بۆ ڕۆڵی ناوەندیی پێشووی شارەکە دەبینرێن. [[ناوچە مێژووییەکانی ئەستەمبوڵ|سەنتەرە مێژووییەکەی ئەستەمبوڵ]] یەکێکە لە [[پێڕستی شوێنەوارەکانی میراتی جیھانیی یوونێسکۆ|شوێنەوارەکانی میراتی جیھانیی یوونێسکۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Stanford professor sees Hagia Sophia as a “time tunnel” linking Ottomans to the Roman Empire |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2020/08/hagia-sophias-continuing-legacy |وێبگە=stanford}}</ref> پێگەی ستراتیژیی ئەستەمبوڵ بە درێژایی [[ڕێگای ئاوریشم]]ی مێژوویی،<ref>{{harvnb|Dumper|Stanley|2007|p=320}}</ref> تۆڕەکانی ھێڵی ئاسن بۆ ئەورووپا و [[ڕۆژئاوای ئاسیا]]، و تاکە ڕێڕەوی دەریایی لە نێوان دەریای ڕەش و [[دەریای ناوین]] یارمەتیدەر بوون لە پەروەردەکردنی دانیشتووانێکی فرەچەشن، ھەرچەندە لە دوای دامەزراندنی کۆمار لە ساڵی <bdi>1923</bdi>ەوە ئەم فرەچەشنییە کەمتر بووەتەوە. دوای ئەوەی لە ماوەی نێوان دوو جەنگەکەدا وەک پایتەختێکی نوێ پشتگوێ خرا، شارەکە لەو کاتەوە بەشێکی زۆری پێگەی پێشووی خۆی بەدەستھێناوەتەوە. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە لە ساڵانی <bdi>1950</bdi>ەکانەوە دە ھێندە زیادی کردووە، بەو پێیەی کۆچبەران لە سەرانسەری [[ئەنادۆڵ]]ەوە ڕوویان لەو گەورەشارە کردووە و سنوورەکانی شارەکەش فراوان بوون بۆ لەخۆگرتنیان.<ref name="tu224">{{harvnb|Turan|2010|p=224}}</ref><ref name="ecoc-popdem">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ibb.gov.tr/sites/ks/en-US/0-Exploring-The-City/Location/Pages/PopulationandDemographicStructure.aspx|بڵاوکەرەوە=Istanbul Metropolitan Municipality|سەردێڕ=Population and Demographic Structure|ساڵ=٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٢|ئیش=Istanbul 2010: European Capital of Culture}}</ref> زۆرینەی ھاووڵاتییە تورکەکانی ئەستەمبوڵ بە ڕەچەڵەک تورکن، لەکاتێکدا [[کورد|کوردەکان]] گەورەترین کەمینەی نەتەوەیی لە شارەکەدا پێکدەھێنن. ئەستەمبوڵ کە بە شارێکی جیھانیی ئالفا دادەنرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |سەردێڕ=World Cities 2024 |وێبگە=[[Globalization and World Cities Research Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> نزیکەی سی لە سەدی [[ئابووریی تورکیا]] پێکدەھێنێت.<ref name=TUIK_GDP/> ناوچەی ئەستەمبوڵ-[[ئیزمیت]] یەکێکە لە ناوچە پیشەسازییە سەرەکییەکانی تورکیا.<ref>{{harvnb|Bölükbaşı|2012|p=344}}</ref> لە ساڵی <bdi>2025</bdi>، [[یورۆمۆنیتۆر ئینتەرناشناڵ]] ئەستەمبوڵی وەک [[پێڕستی زۆرترین سەردانکراوترین شارەکان|پێنجەم سەردانکراوترین شاری جیھان]] پۆلێن کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Top 100 City Destinations Index 2025: Driving Growth and Innovation|ناونیشان=https://www.euromonitor.com/article/top-100-city-destinations-index-2025-driving-growth-and-innovation|وێبگە=Euromonitor International |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> ئەستەمبوڵ شوێنی دوو فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی، چەندین بەندەر، و [[پێڕستی زانکۆکان لە تورکیا|ژمارەیەکی زۆر لە زانکۆکانە]].<ref> *بۆ فڕۆکەخانە و بەندەرەکان، بڕوانە: {{harvnb|Tepe|2019|p=4}} *بۆ زانکۆکان، بڕوانە: {{harvnb|Heper|Öztürk-Tunçel|Criss|2018|p=268}}</ref> لە نێو <bdi>100</bdi> باشترین کۆمەڵگەی زانست و تەکنەلۆژیای جیھاندایە.<ref>{{harvnb|World Intellectual Property Organization (WIPO)|2024|pp=76–77}}</ref> شارەکە میوانداری بەشێکی گەورەی [[تۆپی پێ لە تورکیا]] و وەرزش بەگشتی دەکات، بە ھەبوونی یانەکانی وەک [[یانەی گالاتاسارای|گالاتاسارای]]، [[یانەی فەنەرباخچە|فەنەرباخچە]] و [[یانەی بێشیکتاش|بێشیکتاش]]. ئەستەمبوڵ مەترسیی بوومەلەرزەی لەسەرە چونکە لە نزیکی [[ھێڵی درزی باکووری ئەنادۆڵ]]دایە.<ref> * {{harvnb|Tepe|2019|p=1–2}} * {{harvnb|Şengör|Kındap|2019|p=256–257}}</ref> == ناوەکان == یەکەمین ناوی زانراوی شارەکە ''[[بیزانتیۆم]]''ە ({{langx|grc|Βυζάντιον}}، {{Transliteration|grc|Byzántion}})، کە لە کاتی دامەزراندنیدا لەلایەن کۆلۆنیالیستە [[مێگارایییەکان|مێگارایییەکانەوە]] لە دەوروبەری ساڵی <bdi>657</bdi>ی پێش زایین پێی دراوە.<ref name="Britannica-Istanbul">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Istanbul|سەردێڕ=Istanbul|وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]]|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="roo177">{{harvnb|Room|2006|p=177}}</ref> کۆلۆنیالیستە مێگارایییەکان بانگەشەی ڕەچەڵەکێکی ڕاستەوخۆیان دەکرد بۆ دامەزرێنەرانی شارەکە، بیزاس، کە کوڕی خواوەند پۆسایدن و نیمف کێرۆیسا بوو.<ref name="roo177"/> ھەڵکۆڵینە مۆدێرنەکان ئەو ئەگەرەیان خستۆتە ڕوو کە ناوی بیزانتیۆم لەوانەیە ڕەنگدانەوەی شوێنی نیشتەجێبوونە ڕەسەنە [[تراکییەکان|تراکییەکان]] بێت کە پێش شارۆچکە تەواوەکە ھەبوون.{{sfn|Georgacas|1947|p=352ff}} [[کۆنستنتینۆپڵ]] ({{langx|el|Κωνσταντινούπολις|translit=Kōnstantinoupolis}}؛ {{langx|lat|Constantinopolis}}) لە ناوی لاتینیی {{langr|la|Constantinus}}ەوە ھاتووە، بە ناوی [[کۆنستانتینی مەزن]]، ئەو ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەی کە لە ساڵی <bdi>324</bdi>ی زایینیدا شارەکەی دووبارە دامەزراندەوە.<ref name="roo177"/> کۆنستانتین لە سەرەتادا شارەکەی ناوبرد بە [[ڕۆمای نوێ]] ({{langx|grc|Νέα Ῥώμη}}؛ {{lang|grc-Latn|Nea Rhomē}}؛ {{langx|la|Nova Roma}}).<ref name="Britannica-Istanbul"/> کۆنستنتینۆپڵ باوترین ناو بوو بۆ شارەکە لە ڕۆژئاوا تا ساڵانی <bdi>1930</bdi>یەکان، کاتێک دەسەڵاتدارانی تورکیا دەستیان کرد بە ھاندانی بەکارھێنانی ناوی ''ئەستەمبوڵ (Istanbul)'' لە زمانە بیانییەکاندا. {{Transliteration|ota|Ḳosṭanṭīnīye}} ({{langx|ota|قسطنطينيه}}) و {{lang|tr|İstanbul}} ئەو ناوانە بوون کە لەلایەن عوسمانییەکانەوە بە یەکسانی لە کاتی فەرمانڕەوایەتییاندا بەکاردەھێنران.{{sfn|Necipoğlu|2010|p=262}} ناوی {{lang|tr|İstanbul}} ({{langx|ota|استانبول}}<nowiki>؛</nowiki> {{IPA|tr|isˈtanbuɫ||audio=Istanbul pronunciation.ogg}} یان لە قسەکردنی ئاساییدا {{IPA|tr|ɯsˈtambuɫ|pron}}) بەگشتی وای بۆ دەچن کە لە دەستەواژەی [[یۆنانیی ناوەڕاست|یۆنانیی ناوەڕاستی]] {{Transliteration|grc|eis tḕn [[Polis|Pólin]]}} ({{lang|grc|εἰς τὴν Πόλιν}}، {{IPA|grc|is tim ˈbolin|pron}})ەوە ھاتبێت، کە بە واتای وشەیی دەبێتە "بۆ ناو شارەکە"،<ref>Necdet Sakaoğlu (1993/94a): "İstanbul'un adları" ["The names of Istanbul"]. In: ''Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi'', ed. Türkiye Kültür Bakanlığı, Istanbul.</ref> و ئەوەش ئەو شێوازە بوو کە یۆنانییە ناوخۆیییەکان کۆنستنتینۆپڵیان پێ دەگوت. ئەمە ڕەنگدانەوەی پێگەکەی بوو وەک تاکە شاری گەورەی ناوچەکە. گرنگیی کۆنستنتینۆپڵ لە جیھانی عوسمانیدا ھەروەھا بە نازناوەکەی ڕەنگیدابووەوە کە بریتی بوو لە {{lang|tr|Dersaadet}} ({{langx|ota|درساعدت}}) بە واتای 'دەروازەی بەختەوەری' لە تورکیی عوسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Grosvenor |یەکەم١=Edwin Augustus |سەردێڕ=Constantinople |ڕێکەوت=١٨٩٥|بڵاوکەرەوە=Roberts Brothers |بەرگ=١|پەڕە=٦٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IGoLAQAAIAAJ&pg=PA69 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> بۆچوونێکی تر ئەوەیە کە ناوەکە ڕاستەوخۆ لە "کۆنستنتینۆپڵ"ەوە گەشەی کردبێت، بە لابردنی بڕگەی یەکەم و سێیەم.<ref name="roo177" /> ھەندێک سەرچاوەی عوسمانیی سەدەی <bdi>17</bdi>ەم، وەک [[ئەڤلییا چەلەبی]]، وەک ناوی باوی تورکیی ئەوکاتە وەسفی دەکەن؛ لە نێوان کۆتاییی سەدەی <bdi>17</bdi>ەم و کۆتاییی سەدەی <bdi>18</bdi>ەمدا، لە بەکارھێنانی فەرمیشدا بووە. یەکەم بەکارھێنانی وشەی {{Transliteration|ota|Islambol}} ({{langx|ota|اسلامبول}}) لەسەر دراو لە ساڵی <bdi>1730</bdi> لە سەردەمی دەسەڵاتی سوڵتان [[مەحموودی یەکەم]]دا بوو.{{sfn|Finkel|2005|pp=57, 383}} لە [[زمانی تورکی|تورکی]]ی مۆدێرندا، ناوەکە بە {{lang|tr|İstanbul}} دەنووسرێت، بە پیتی İ ی خاڵدار، چونکە لە [[ئەلفوبێی تورکی|ئەلفوبێی تورکی]]دا جیاوازی ھەیە لە نێوان [[İ|Iی خاڵدار]] و [[بێ خاڵ I]]. لە ئینگلیزیدا، کێشی دەنگەکە لەسەر بڕگەی یەکەم یان کۆتایییە، بەڵام لە تورکیدا لەسەر بڕگەی دووەمە.{{sfn|Göksel|Kerslake|2005|p=27}} کەسێک کە خەڵکی شارەکە بێت پێی دەوترێت {{lang|tr|İstanbullu}} (کۆی {{lang|tr|İstanbullular}})؛ ''Istanbulite'' لە ئینگلیزیدا بەکاردێت.{{sfn|Keyder|1999|p=95}} == مێژوو == ئاسەوارە [[نیۆلیتیک|نیۆلیتیکییەکان (بەردینی نوێ)]]، کە لەلایەن شوێنەوارناسانەوە لە سەرەتای سەدەی <bdi>21</bdi>ەمدا دۆزراونەتەوە، ئاماژە بەوە دەکەن کە نیمچەدوورگە مێژوویییەکەی ئەستەمبوڵ ھەر لە ھەزارەی <bdi>6</bdi>ەمی پێش زایینەوە ئاوەدان بووە.<ref name="BBC-Rainsford-2009">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rainsford |یەکەم=Sarah |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Istanbul's ancient past unearthed |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7820924.stm |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.bbc.com |بڵاوکەرەوە=BBC}}</ref> ئەو نیشتەجێبوونە سەرەتایییە، کە گرنگ بوو لە بڵاوبوونەوەی [[شۆڕشی نیۆلیتیک]] لە ڕۆژھەڵاتی نزیکەوە بۆ ئەورووپا، بۆ ماوەی نزیکەی ھەزارەیەک بەردەوام بوو پێش ئەوەی بەھۆی بەرزبوونەوەی ئاستی ئاوەوە نوقم بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Algan |یەکەم١= O. |دوایین٢= Yalçın |یەکەم٢= M.N.K. |دوایین٣= Özdoğan |یەکەم٣= M. |دوایین٤= Yılmaz |یەکەم٤= Y.C. |دوایین٥= Sarı |یەکەم٥= E. |دوایین٦= Kırcı-Elmas |یەکەم٦= E. |دوایین٧= Yılmaz |یەکەم٧= İ. |دوایین٨= Bulkan |یەکەم٨= Ö. |دوایین٩= Ongan |یەکەم٩= D. |دوایین١٠= Gazioğlu |یەکەم١٠= C. |دوایین١١= Nazik |یەکەم١١= A. |دوایین١٢= Polat |یەکەم١٢= M.A. |دوایین١٣= Meriç |یەکەم١٣= E. |سەردێڕ= Holocene coastal change in the ancient harbor of Yenikapı–İstanbul and its impact on cultural history | doi = 10.1016/j.yqres.2011.04.002 | journal = Quaternary Research |بەرگ= ٧٦| issue = 1 |پەڕە= ٣٠|ساڵ= ٢٠١١| bibcode = 2011QuRes..76...30A| s2cid = 129280217 |issn=0033-5894}}</ref><ref name="BBC-Rainsford-2009"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10027341.asp?gid=229&sz=32429|سەردێڕ=Bu keşif tarihi değiştirir|ئیش=hurriyet.com.tr|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150901051312/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10027341.asp?gid=229&sz=32429|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Marmaray kazılarında tarih gün ışığına çıktı|ناونیشان=http://fotogaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay.aspx?cid=16504&rid=2|ئیش=fotogaleri.hurriyet.com.tr|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151118065613/http://fotogaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay.aspx?cid=16504&rid=2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەکەم نیشتەجێبوونی مرۆڤ لە دیوی ئاسیا، گردی فیکیرتەپە، دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[چاخی مس]]، بە ئاسەوارێک کە مێژووەکەی بۆ <bdi>5500</bdi> تا <bdi>3500</bdi>ی پێش زایین دەگەڕێتەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cultural Details of Istanbul |ناونیشان=http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313A79D6F5E6C1B43FF6169B43EA8C08474 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070912131044/http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313A79D6F5E6C1B43FF6169B43EA8C08474|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Republic of Turkey, Minister of Culture and Tourism|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> لە دیوی ئەورووپا، لە نزیک لووتکەی نیمچەدوورگەکە ([[سارایبۆرنو]])، نیشتەجێبوونێکی تراکییەکان ھەبووە لە سەرەتای ھەزارەی یەکەمی پێش زایین. نووسەرە مۆدێرنەکان ئەمەیان بەستۆتەوە بە ناوی ناوچەی تراکیی ''لیگۆس''،<ref name="janin">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Constantinople byzantine|دوایین=Janin|یەکەم=Raymond |بەستەری نووسەر= Raymond Janin|شوێن=Paris|بڵاوکەرەوە=Institut Français d'Études Byzantines|ساڵ=١٩٦٤|پەڕەکان=١٠ff}}</ref> کە لەلایەن [[پلینیی پیر]]ەوە وەک ناوێکی پێشووتری شوێنی بیزانتیۆم ئاماژەی پێکراوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.masseiana.org/pliny.htm#BOOK%20IV |سەردێڕ=Pliny the Elder, book IV, chapter XI:<br /> "''On leaving the Dardanelles we come to the Bay of Casthenes, ... and the promontory of the Golden Horn, on which is the town of Byzantium, a free state, formerly called Lygos; it is 711 miles from Durazzo,'' ..." |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=usurped |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170101063545/http://www.masseiana.org/pliny.htm#BOOK%20IV}} </ref> مێژووی شارەکە خۆی لە دەوروبەری <bdi>660</bdi>ی پێش زایینەوە دەست پێدەکات،<ref name="Britannica-Istanbul"/>{{sfn|Bloom|Blair|2009|p=1}}{{efn|name=byz-date|دامەزراندنی بیزانتیۆم ([[بیزانتیۆم]]) ھەندێک جار، بەتایبەتی لە ئینسایکلۆپیدیاکان یان سەرچاوە سێیەمییەکانی تردا، بە توندی لە ساڵی <bdi>667</bdi>ی پێش زایین دادەنرێت. مێژوونووسان مشتومڕیان لەسەر ساڵی دروستی دامەزراندنی شارەکە ھەیە. زۆرجار ئاماژە بە کاری مێژوونووسی سەدەی پێنجەمی پێش زایین [[ھێرۆدۆت]] دەکرێت، کە دەڵێت شارەکە حەڤدە ساڵ دوای [[خالکیدۆن]] دامەزراوە،<ref>Herodotus ''Histories'' 4.144, translated in {{harvnb|De Sélincourt|2003|p=288}}</ref> کە لە دەوروبەری ساڵی <bdi>685</bdi>ی پێش زایین ھاتۆتە بوون. [[یوسێبیوس]] ھاوڕایە لەگەڵ ساڵی <bdi>685</bdi>ی پێش زایین وەک ساڵی دامەزراندنی خالکیدۆن، بەڵام دامەزراندنی بیزانتیۆم دەخاتە ساڵی <bdi>659</bdi>ی پێش زایین.{{sfn|Isaac|1986|p=199}} لە نێو مێژوونووسە مۆدێرنەکاندا، کارل ڕۆبوک ساڵانی <bdi>640</bdi>ەکانی پێش زایینی پێشنیار کردووە<ref>{{harvnb|Roebuck|1959|p=119}}, also as mentioned in {{harvnb|Isaac|1986|p=199}}</ref> و ئەوانی تریش پێشنیاری ساڵی درەنگتریان کردووە. ڕێکەوتی دامەزراندنی خالکیدۆن خۆی جێگەی ھەندێک مشتومڕە؛ لەکاتێکدا زۆرێک لە سەرچاوەکان دەیخەنە ساڵی <bdi>685</bdi>ی پێش زایینەوە،{{sfn|Lister|1979|p=35}} ھەندێکی تر دەیخەنە ساڵی <bdi>675</bdi>ی پێش زایینەوە{{sfn|Freely|1996|p=10}} یان تەنانەت <bdi>639</bdi>ی پێش زایینەوە (کە بەمەش دامەزراندنی بیزانتیۆم دەکەوێتە ساڵی <bdi>619</bdi>ی پێش زایینەوە).{{sfn|Isaac|1986|p=199}} ھەندێک سەرچاوە ئاماژە بە دامەزراندنی بیزانتیۆم دەکەن وەک سەدەی <bdi>7</bdi>ەمی پێش زایین.}} کاتێک کۆلۆنیالیستە یۆنانییەکانی مێگارا بیزانتیۆمیان لە دیوی ئەورووپای بۆسفۆر دامەزراند. کۆلۆنیالیستەکان قەڵایەکیان ([[ئەکرۆپۆلیس]]) لە تەنیشت [[قۆچی زێڕین]]ەوە لەسەر شوێنی نیشتەجێبوونە کۆنەکانی تراکییەکان دروست کرد، کە بووە ھۆی گەشەپێدانی ئابووریی شارە تازە لەدایکبووەکە.{{sfn|Çelik|1993|p=11}} شارەکە بۆ ماوەیەکی کورت کەوتە ژێر فەرمانڕەوایەتیی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|فارسەکان]] لە سەرەتای سەدەی <bdi>5</bdi>ەمی پێش زاییندا، بەڵام یۆنانییەکان لە کاتی [[شەڕەکانی یۆنان و فارس|شەڕەکانی یۆنان-فارسدا]] کۆنترۆڵیان کردەوە.{{sfn|De Souza|2003|p=88}} دواتر بیزانتیۆم وەک بەشێک لە [[ھاوپەیمانیی دێلیان|ھاوپەیمانیی ئەتینا]] و جێگرەوەکەی، [[ھاوپەیمانیی دووەمی ئەتینا]] بەردەوام بوو، پێش ئەوەی لە ساڵی <bdi>355</bdi>ی پێش زایین سەربەخۆیی بەدەستبھێنێت.{{sfn|Freely|1996|p=20}} بیزانتیۆم کە بۆ ماوەیەکی زۆر ھاوپەیمانی ڕۆمەکان بوو، لە ساڵی <bdi>73</bdi>ی زایینیدا بە فەرمی بوو بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]].{{sfn|Freely|1996|p=22}} بڕیارەکەی بیزانتیۆم بۆ چوونە پاڵ [[داگیرکەری ڕۆمانی]] [[پێسێنیوس نایگەر]] دژی ئیمپراتۆر [[سێپتیمیۆس سێڤێروس]] باجێکی قورسی ھەبوو؛ تا ئەو کاتەی لە کۆتاییی ساڵی <bdi>195</bdi>ی زایینیدا خۆی ڕادەست کرد، دوو ساڵ گەمارۆدان شارەکەی وێران کردبوو.{{sfn|Grant|1996|pp=8–10}} پێنج ساڵ دواتر، سێڤێروس دەستی کرد بە دووبارە بونیاتنانەوەی بیزانتیۆم، و شارەکە ئاوەدانیی پێشووی خۆی بەدەستھێنایەوە – و، بەپێی ھەندێک سەرچاوە، لێیشی تێپەڕاند.{{sfn|Limberis|1994|pp=11–12}} === سەردەمی بیزەنتی === [[File:Istanbul_Hagia_Irene_IMG_8067_1920.jpg|thumb|[[ئایا ئیرین]] کە لە بنەڕەتدا لەلایەن کۆنستانتینی مەزنەوە لە سەدەی <bdi>4</bdi>ەمدا دروست کراوە و دواتر لەلایەن [[یوستینیانی یەکەم]]ەوە دوای [[ئاژاوەکانی نیکا]] لە ساڵی <bdi>532</bdi> دووبارە دروست کراوەتەوە، کڵێسایەکی [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵاتە]] و دەکەوێتە حەوشەی دەرەوەی [[کۆشکی تۆپقاپی]] لە ئەستەمبوڵ. یەکێکە لەو کڵێسا دەگمەنانەی سەردەمی بیزەنتی کە ھەرگیز نەکراوە بە مزگەوت؛ لە سەردەمی عوسمانییەکاندا وەک جبەخانەی سەرەکیی تۆپقاپی خزمەتی کردووە]] کۆنستانتینی مەزن لە ئەیلوولی <bdi>324</bdi>دا بە کردار بوو بە ئیمپراتۆری تەواوی ئیمپراتۆریەتی ڕۆم.<ref>{{harvnb|Barnes|1981|p=77}}</ref> دوو مانگ دواتر، نەخشەی شارێکی نوێی مەسیحی کێشا بۆ ئەوەی جێگەی بیزانتیۆم بگرێتەوە. وەک پایتەختی ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆریەتەکە، شارەکە ناونرا ''[[ڕۆمای نوێ|نۆڤا ڕۆما]]''؛ زۆربەی خەڵک پێیان دەگوت کۆنستنتینۆپڵ، ناوێک کە تا سەدەی <bdi>20</bdi>ەم بەردەوام بوو.<ref>{{harvnb|Barnes|1981|p=212}}</ref> لە <bdi>11</bdi>ی ئایاری <bdi>330</bdi>، کۆنستنتینۆپڵ وەک پایتەختی ئیمپراتۆریەتی ڕۆم ڕاگەیەندرا، کە دواتر بە شێوەیەکی ھەمیشەیی لە نێوان ھەردوو کوڕەکەی [[تیۆدۆسیۆسی یەکەم]]دا دابەشکرا دوای مردنی لە <bdi>17</bdi>ی کانوونی دووەمی <bdi>395</bdi>، کاتێک شارەکە بوو بە پایتەختی ئیمپراتۆریەتی ڕۆژھەڵات. لە ماوەی ھەزارەی داھاتووی مێژووی ڕۆمدا، دەوڵەتەکە بە گشتی بە "[[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]" ناودەبرا.<ref name="ba222">{{harvnb|Barnes|1981|p=222}}</ref> دامەزراندنی کۆنستنتینۆپڵ یەکێک بوو لە دەستکەوتە ھەرە درێژخایەنەکانی کۆنستانتین، کە دەسەڵاتی ڕۆمەکانی گواستەوە بۆ ڕۆژھەڵات کاتێک شارەکە بوو بە سەنتەری کولتووری یۆنانی و مەسیحییەت.<ref name="ba222"/><ref name="gr63">{{harvnb|Gregory|2010|p=63}}</ref> چەندین کڵێسا لە سەرتاسەری شارەکەدا دروستکران، لەوانە [[ئایا سۆفیا]] کە لە سەردەمی دەسەڵاتی [[یوستینیانی یەکەم]]دا دروستکرا و بۆ ماوەی ھەزار ساڵ وەک گەورەترین کڵێسای جیھان مایەوە.<ref name="klwa171">{{harvnb|Klimczuk|Warner|2009|p=171}}</ref> کۆنستانتین ھەروەھا ھەستا بە نۆژەنکردنەوە و فراوانکردنێکی گەورەی [[ھیپۆدرۆمی کۆنستنتینۆپڵ]]؛ کە جێگەی دەیان ھەزار بینەری تێدا دەبووەوە، ھیپۆدرۆم بووە سەنتەری ژیانی مەدەنی و، لە سەدەکانی <bdi>5</bdi>ەم و <bdi>6</bdi>ەمدا، سەنتەری زنجیرەیەک لە ئاژاوە، لەوانە [[ئاژاوەکانی نیکا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dash|یەکەم=Mike|ناونیشان=http://blogs.smithsonianmag.com/history/2012/03/blue-versus-green-rocking-the-byzantine-empire/|سەردێڕ=Blue Versus Green: Rocking the Byzantine Empire|بڵاوکەرەوە=The Smithsonian Institution|ئیش=Smithsonian Magazine|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120805185404/http://blogs.smithsonianmag.com/history/2012/03/blue-versus-green-rocking-the-byzantine-empire/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{harvnb|Dahmus|1995|p=117}}</ref> ھەڵکەوتەی کۆنستنتینۆپڵ ھەروەھا زامنی ئەوەی دەکرد کە مانەوەی بەرگەی تاقیکردنەوەی کات بگرێت؛ بۆ چەندین سەدە، دیوارەکانی و کەناراوەکانی ئەورووپایان لە بەرامبەر داگیرکەرانی ڕۆژھەڵات و پێشڕەویی ئیسلام پاراست.<ref name="gr63"/> لە زۆربەی سەردەمی [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، قۆناغی کۆتاییی سەردەمی بیزەنتی، کۆنستنتینۆپڵ گەورەترین و دەوڵەمەندترین شار بوو لە کیشوەری ئەورووپا و ھەندێک جاریش گەورەترین شاری جیھان بوو.<ref>{{harvnb|Cantor|1994|p=226}}</ref><ref>{{harvnb|Morris|2010|pp=109–18}}</ref> کۆنستنتینۆپڵ بە گشتی وەک سەنتەر و "لانکەی [[شارستانییەتی مەسیحی|شارستانییەتی مەسیحیی]] ئۆرتۆدۆکس" دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Christianity: Religions of the World|یەکەم=Ken |دوایین=Parry|ساڵ= ٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨١٤٣٨١٠٦٣٩٧|پەڕە=١٣٩|بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Blackwell Companion to Eastern Christianity|یەکەم=Ken|دوایین=Parry|ساڵ= ٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨١٤٤٤٣٣٣٦١٩|پەڕە=٣٦٨|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons}}</ref> [[File:Basilica Cistern after restoration 2022 (11).jpg|thumb|250px|[[کۆگای ئاوی باسیلیکا]] لە سەدەی <bdi>6</bdi>ەم لەلایەن [[یوستینیانی یەکەم|یوستینیانی مەزنەوە]] دروست کراوە]] کۆنستنتینۆپڵ دەستی بە دابەزینێکی بەردەوام کرد لە دوای کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی [[باسیلی دووەم]] لە ساڵی <bdi>1025</bdi>. [[چوارەمین خاچپەرستی]] لە ئامانجەکەی خۆی لادرا لە ساڵی <bdi>1204</bdi>، و شارەکە لەلایەن خاچپەرستەکانەوە تاڵان و وێران کرا.{{sfn|Gregory|2010|pp=324–29}} ئەوان [[ئیمپراتۆریەتیی لاتین]]یان لە جێگەی ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتیی ئۆرتۆدۆکس دامەزراند.{{sfn|Gregory|2010|pp=330–333}} ئایا سۆفیا لە ساڵی <bdi>1204</bdi> کرا بە کڵێسایەکی کاسۆلیکی. ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی دووبارە دامەزرێنرایەوە، ھەرچەندە لاواز بووبوو، لە ساڵی <bdi>1261</bdi>.{{sfn|Gregory|2010|p=340}} کڵێساکان، بەرگرییەکان، و خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەکانی کۆنستنتینۆپڵ لە دۆخێکی خراپدا بوون،{{sfn|Gregory|2010|pp=341–342}} و ژمارەی دانیشتووانەکەی لە نیو ملیۆنەوە لە سەدەی <bdi>8</bdi>ەمدا دابەزیبوو بۆ سەد ھەزار کەس.{{efn|name=pop-figures}} بەڵام، دوای کۆنتڕۆڵکردنەوەی شارەکە لە ساڵی <bdi>1261</bdi>، ھەندێک لە شوێنەوارەکانی شارەکە نۆژەنکرانەوە، و ھەندێکیش، وەک دوو مۆزاییکەکەی [[دێیسیس]] لە ئایا سۆفیا و کارییە، دروستکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Deesis Mosaic |وێبگە=Hagia Sophia|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://hagiasophiaturkey.com/deesis-mosaic/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> سیاسەتە ئابووری و سەربازییە جیاوازەکان کە لەلایەن [[ئاندرۆنیکۆسی دووەمی پالایۆلۆگۆس]]ەوە دامەزرابوون، وەک کەمکردنەوەی ھێزە سەربازییەکان، ئیمپراتۆریەتەکەی لاواز کرد و کردیە ئامانجێکی ئاسان بۆ ھێرش.{{sfn|Reinert|2002|pp=258–260}} لە ناوەڕاستی سەدەی <bdi>14</bdi>ەمدا، [[تورکە عوسمانییەکان]] ستراتیژییەکیان گرتەبەر بۆ گرتنی وردە وردەی شارۆچکە و شارە بچووکەکان، بڕینی ڕێگاکانی دابینکردنی پێداویستی بۆ کۆنستنتینۆپڵ و خنکاندنی بە ھێواشی.{{sfn|Baynes|1949|p=47}} لە <bdi>29</bdi>ی ئایاری <bdi>1453</bdi>، دوای گەمارۆدانێکی <bdi>55</bdi> ڕۆژە کە تێیدا کۆتا ئیمپراتۆری ڕۆمانی، [[کۆنستانتینی یانزدەھەم پالایۆلۆگۆس|کۆنستانتینی یانزدەھەم]] کوژرا، سوڵتان [[محەممەدی دووەم]] "فاتیح" [[کەوتنی کۆنستنتینۆپڵ|کۆنستنتینۆپڵی فەتح کرد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fall of Constantinople {{!}} Facts, Summary, & Significance {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/event/Fall-of-Constantinople-1453 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> === ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی === [[File:Topkapı - 01.jpg|thumb|[[کۆشکی تۆپقاپی]] لەلایەن سوڵتان [[محەممەدی دووەم]]ەوە لە نێوان ساڵانی <bdi>1459</bdi> بۆ <bdi>1465</bdi> دروست کراوە]] سوڵتان محەممەد کۆنستنتینۆپڵی وەک پایتەختی نوێی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] ڕاگەیاند. چەند کاتژمێرێک دوای کەوتنی شارەکە، سوڵتان سواری ئەسپەکەی بوو بەرەو ئایا سۆفیا و بانگی ئیمامێکی کرد بۆ خوێندنی ''[[شایەتمان]]''، و بەھۆی ئەوەی شارەکە ئامادەنەبوو بە ئاشتی خۆی ڕادەست بکات، کڵێسا گەورەکەی گۆڕی بۆ مزگەوتێکی ئیمپراتۆری.{{sfn|Gregory|2010|pp=394–399}} محەممەد خۆی وەک ''[[قەیسەری ڕۆم]]''ی نوێ ڕاگەیاند، کە ھاوتای تورکیی عوسمانی بوو بۆ [[قەیسەر (نازناو)|قەیسەر]]ی ڕۆم، و دەوڵەتی عوسمانی ڕێکخرایەوە بۆ ئیمپراتۆریەتێک.{{sfn|Béhar|1999|p=38}}{{sfn|Bideleux|Jeffries|1998|p=71}} [[File:Matrakçı Nasuh - İstanbul.jpg|thumb|upright=1|نەخشەی ئەستەمبوڵ لە سەدەی <bdi>16</bdi>ەمدا لەلایەن زانای ھەمەلایەنی عوسمانی [[ماتراکچی ناسوح]]]] دوای فەتحکردنی کۆنستنتینۆپڵ، [[محەممەدی دووەم]] دەستبەجێ دەستی کرد بە بوژاندنەوەی شارەکە. بە درککردن بەوەی کە بوژاندنەوە سەرکەوتوو نابێت بەبێ دووبارە نیشتەجێکردنەوەی شارەکە، محەممەدی دووەم پێشوازی لە ھەموو کەسێک کرد–بیانییەکان، تاوانباران، و ھەڵاتووەکان– بە پیشاندانی کراوەیییەکی لەڕادەبەدەر و ئامادەیی بۆ لەخۆگرتنی کەسانی دەرەکی کە دواتر بوو بە ناسنامەی کولتووری سیاسیی عوسمانی.<ref>Inalcik, Halil. "The Policy of Mehmed II toward the Greek Population of Istanbul and the Byzantine Buildings of the City." Dumbarton Oaks Papers 23, (1969): 229–49. p. 236</ref> ئەو ھەروەھا خەڵکی لە سەرتاسەری ئەورووپاوە بانگھێشتی پایتەختەکەی کرد، کۆمەڵگەیەکی فرەنەتەوەی دروست کرد کە لە زۆربەی سەردەمی عوسمانییەکاندا بەردەوام بوو.<ref>{{harvnb|Holt|Lambton|Lewis|1977|pp=306–07}}</ref> بوژاندنەوەی ئەستەمبوڵ ھەروەھا پێویستی بە پڕۆژەیەکی گەورەی نۆژەنکردنەوە ھەبوو، بۆ ھەموو شتێک لە ڕێگاکانەوە تا [[قەناتی ڤالێنس#سەردەمی عوسمانی|قەناتەکان]].<ref name="hughes2020">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hughes |یەکەم١=Bettany |سەردێڕ=Istanbul: A Tale of Three Cities |ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Weidenfeld & Nicolson |شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٢٢-٤٧٣-٢}}</ref> ھەروەک زۆرێک لە پاشاکانی پێش و دوای خۆی، محەممەدی دووەم دیمەنی شارستانیی ئەستەمبوڵی گۆڕی بە دروستکردنەوەی تەواوەتیی سەنتەری شارەکە.<ref name="madden2020">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Madden |یەکەم١=Thomas F. |سەردێڕ=Istanbul: City of Majesty at the Crossroads of the World |ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Penguin Books |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-٠-١٤-٣١٢٩٦٩-١}}</ref> [[کۆشکی تۆپقاپی|کۆشکێکی نوێی گەورە]] دروست کرا بۆ ئەوەی ڕکابەری بکات، ئەگەر سێبەریش نەخاتە سەر، [[کۆشکی گەورەی کۆنستنتینۆپڵ|کۆشکە کۆنەکە]]، ھەروەھا بازاڕێکی نوێی داپۆشراو (کە ھێشتا ماوە وەک [[بازاڕی گەورە (قاپاڵی چارشی)|بازاڕی گەورە]])، پۆرტიკۆ، کۆشکەکان، ڕێڕەوەکان، و ھەروەھا زیاتر لە دەزەنێک مزگەوتی نوێ.<ref name="hughes2020"/> محەممەدی دووەم شارۆچکە کۆنە وێرانەکەی گۆڕی بۆ شتێک کە لە پایتەختێکی ئیمپراتۆری بچێت.<ref name="madden2020"/> [[چینایەتیی کۆمەڵایەتی|پلەبەندیی کۆمەڵایەتی]] لەلایەن تاعوونی بڵاوەوە پشتگوێ خرا، کە لە سەدەی <bdi>16</bdi>ەمدا دەوڵەمەند و ھەژاری وەک یەک کوشت.<ref name="blackd">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Byrne |یەکەم١=Joseph Patrick |سەردێڕ=Encyclopedia of the Black Death |ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[ABC-Clio]] |شوێن=Santa Barbara, CA |ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٨٨٤-٢٥٣-١}}</ref> پارە نەیدەتوانی دەوڵەمەندەکان بپارێزێت لە ھەموو ناڕەحەتییەکان و لایەنە سەختەکانی ئەستەمبوڵ.<ref name="blackd"/> ھەرچەندە سوڵتان لە دوورییەکی سەلامەت لە جەماوەرەوە دەژیا، و دەوڵەمەند و ھەژار زیاتر لە تەنیشت یەکترەوە دەژیان، بەڵام بۆ زۆربەی بەشەکان ئەستەمبوڵ وەک شارە مۆدێرنەکان زۆنبەندی نەکرابوو.<ref name="blackd"/> خانووە لوکسەکان لە ھەمان شەقام و گەڕەکەکاندا بوون لەگەڵ کوخە بچووکەکاندا.<ref name="blackd"/> ئەوانەی ئەوەندە دەوڵەمەند بوون کە موڵکی دابڕاوی گوندەوارییان ھەبوو چانسی ڕزگاربوونیان ھەبوو لە پەتا دەورییەکانی نەخۆشی کە بەغدای وێران دەکرد.<ref name="blackd"/> [[File:Istanbul panorama (16293921746).jpg|thumb|250px|دیمەنی [[قۆچی زێڕین]] و [[سارایبۆرنو]] لە [[تاوەری گالاتا]]وە]] [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|خانەوادەی عوسمانی]] لە ساڵی <bdi>1517</bdi>دا بانگەشەی پێگەی [[خەلافەت]]ی کرد، و کۆنستنتینۆپڵ بۆ ماوەی چوار سەدە وەک پایتەختی ئەم [[خەلافەتی عوسمانی|کۆتا خەلافەتە]] مایەوە.<ref name="maag1145" /> سەردەمی دەسەڵاتی [[سولەیمانی قانوونی]] لە <bdi>1520</bdi> بۆ <bdi>1566</bdi> قۆناغێکی دەستکەوتی ھونەری و تەلارسازیی زۆر گەورە بوو؛ تەلارسازی سەرەکی [[میمار سینان]] چەندین بینای ئایکۆنیی لە شارەکەدا دیزاین کرد، لەکاتێکدا ھونەرەکانی عوسمانی وەک [[کەشی|سیرامیک]]، [[شووشەی ڕەنگاوڕەنگ]]، [[خۆشنووسیی ئیسلامی|خۆشنووسی]]، و [[مینیاتۆری عوسمانی|مینیاتۆر]] گەشەیان کرد.<ref>{{harvnb|Holt|Lambton|Lewis|1977|pp=735–36}}</ref> دانیشتووانی کۆنستنتینۆپڵ لە کۆتاییی سەدەی <bdi>18</bdi>ەمدا <bdi>570,000</bdi> کەس بوون.<ref name="chfo">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Chandler|یەکەم١=Tertius|دوایین٢=Fox|یەکەم٢=Gerald|سەردێڕ=3000 Years of Urban Growth|ساڵ=١٩٧٤|بڵاوکەرەوە=Academic Press|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٧٨٥١٠٩-٩|ناونیشان=https://archive.org/details/3000yearsofurban0000chan}}</ref> قۆناغێکی یاخیبوون لە سەرەتای سەدەی <bdi>19</bdi>ەمدا بووە ھۆی سەرهەڵدانی سوڵتانی پێشکەوتنخواز [[مەحموودی دووەم]] و لە کۆتاییدا بۆ سەردەمی ''[[تەنزیمات]]''، کە چاکسازیی سیاسیی لێکەوتەوە و ڕێگەی بە ھێنانە ناوەوەی تەکنەلۆژیای نوێ بۆ شارەکە دا.<ref>{{harvnb|Shaw|Shaw|1977|pp=4–6, 55}}</ref> پردەکان بەسەر قۆچی زێڕیندا لەم قۆناغەدا دروستکران،<ref>{{harvnb|Çelik|1993|pp=87–89}}</ref> و کۆنستنتینۆپڵ لە ساڵانی <bdi>1880</bdi>ەکاندا بەسەر تۆڕی ھێڵی ئاسنی ئەورووپاوە بەسترایەوە.<ref name="ha251">{{harvnb|Harter|2005|p=251}}</ref> دامەزراوە مۆدێرنەکانی وەک تۆڕی دابینکردنی ئاو، کارەبا، تەلەفۆن، و تراموا، لە دەیەکانی دواتردا وردە وردە ھێنرانە کۆنستنتینۆپڵەوە، ھەرچەندە درەنگتر لە شارەکانی تری ئەورووپا.<ref>{{harvnb|Shaw|Shaw|1977|pp=230, 287, 306}}</ref> ھەوڵەکانی مۆدێرنیزاسیۆن بەس نەبوون بۆ ڕێگریکردن لە [[دابەزینی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Çelik |یەکەم=Zeynep |سەردێڕ=The Remaking of Istanbul: Portrait of an Ottoman City in the Nineteenth Century|بڵاوکەرەوە=University of California Press |ساڵ=١٩٨٦|شوێن=Berkeley. Los Angeles. London |پەڕە=٣٧}}</ref> [[File:Grand Rue de Pera, Constantinople LCCN2004672935 (cropped).jpg|thumb|[[شەقامی ئیستیقلال|شەقامی کەبیر]] لە ساڵی <bdi>1912</bdi> (ئێستا [[شەقامی ئیستیقلال]] لە [[بەیئۆغڵو]]). دەروازەی [[کڵێسای سانت ئەنتۆنیی پادوا، ئەستەمبوڵ|کڵێسای سانت ئەنتۆنیی پادوا]] لە لای چەپەوە دەبینرێت. ڕیکلامێکی [[نێسلی]] لەسەر بینایەکی پاشبنەمادا دیارە.]] لەگەڵ [[شۆڕشی تورکە لاوەکان]] لە ساڵی <bdi>1908</bdi>، [[پەرلەمانی عوسمانی]]، کە لە <bdi>14</bdi>ی شوباتی <bdi>1878</bdi>ەوە داخرابوو، <bdi>30</bdi> ساڵ دواتر لە <bdi>23</bdi>ی تەممووزی <bdi>1908</bdi> دووبارە کرایەوە، کە بووە سەرەتای [[سەردەمی دووەمی دەستووری]].<ref name=tarihiolaylar>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.tarihiolaylar.com/tarihi-olaylar/meclis-i-mebusan-mebuslar-meclisi-991|سەردێڕ=Meclis-i Mebusan (Mebuslar Meclisi)|newspaper=Tarihi Olaylar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210225071412/https://www.tarihiolaylar.com/tarihi-olaylar/meclis-i-mebusan-mebuslar-meclisi-991|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ململانێی ناوخۆیی و ناسەقامگیرییە سیاسییەکان لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا لە مانگەکانی دوای شۆڕش ھانی [[نەمسا-مەجارستان]]ی دا بۆ [[قەیرانی بۆسنیا|لکاندنی بۆسنیا]] و [[میرنشینی بولگاریا|بولگاریا]] بۆ [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی بولگاریا|ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی]] لە ھەنگاوێکی ھاوبەشدا لە <bdi>5</bdi>ی تشرینی یەکەمی <bdi>1908</bdi>. سوڵتان [[عەبدولحەمیدی دووەم]] لە ساڵی <bdi>1909</bdi> لەسەر کار لادرا، دوای ھەوڵی دژە-شۆڕش کە بە [[ڕووداوی ٣١ی ئازار]] ناسراوە. زنجیرەیەک شەڕ لە سەرەتای سەدەی <bdi>20</bdi>ەمدا، وەک [[شەڕی ئیتاڵیا-تورکیا]] (<bdi>1911</bdi>–<bdi>1912</bdi>) و [[جەنگەکانی باڵکان]] (<bdi>1912</bdi>–<bdi>1913</bdi>)، پایتەختی ئیمپراتۆریەتە نەخۆشەکەیان وێران کرد و بوونە ھۆی [[کودەتای ١٩١٣ی عوسمانی]]، کە ڕژێمی [[سێ پاشاکە]]ی ھێنایە کایەوە.<ref>{{harvnb|Çelik|1993|p=31}}</ref> ئیمپراتۆریەتی عوسمانی چووە پاڵ [[ھێزەکانی ناوەند]] لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] (<bdi>1914</bdi>–<bdi>1918</bdi>) و لە کۆتاییدا شکا. [[دەرکردنی ڕۆشنبیرانی ئەرمەنی لە ٢٤ی نیسانی ١٩١٥]] یەکێک بوو لەو ڕووداوە سەرەکییانەی کە سەرەتای [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]ی لە کاتی جەنگی جیھانیی یەکەمدا نیشان دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Freedman|یەکەم١=Jeri|سەردێڕ=The Armenian genocide|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Rosen Pub. Group|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٤٢-١٨٢٥-٣|پەڕەکان=٢١–٢٢|edition=1st|ناونیشان={{Google books|cuqxYldvClQC|plainurl=yes}}}}</ref> بەھۆی سیاسەتەکانی عوسمانی و تورکیا بۆ [[بە تورککردن]] و [[پاکتاوی نەتەوەیی]]، دانیشتووانی [[مەسیحییەکان لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|مەسیحی]]ی شارەکە لە <bdi>450,000</bdi>ەوە بۆ <bdi>240,000</bdi> دابەزی لە نێوان ساڵانی <bdi>1914</bdi> و <bdi>1927</bdi>دا.<ref>[https://www.scribd.com/doc/6920910/Globalization-Cosmopolitanism-and-the-Donme-in-Ottoman-Salonica-and-Turkish-Istanbul Globalization, Cosmopolitanism, and the Dönme in Ottoman Salonica and Turkish Istanbul]. Marc Baer, University of California, Irvine.</ref> لە کاتی جەنگی جیھانیی یەکەمدا، لە نێوان ساڵانی <bdi>1916</bdi> و <bdi>1918</bdi>، چەندین [[بۆردومانی ئاسمانی کۆنستنتینۆپڵ لە جەنگی جیھانیی یەکەم|ھێرشی بۆردومانی ئاسمانی لەلایەن فڕۆکە بەریتانییەکانەوە]] لەناو یان نزیک ئەستەمبوڵ ڕوویاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Selçuk |یەکەم=Mustafa |سەردێڕ=Birinci Dünya Savaşın'da İtilaf Devletleri'nin İstanbul'a Yönelik Hava Taaruzları |trans-title=The Allied Powers' Air Attacks on Istanbul in World War I |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/108927 |journal=Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kurt |یەکەم١=Emin |سەردێڕ=Birinci Dünya Savaşı'nda İstanbul'a Yapılan Hava Saldırıları |دوایین٢=Güvenbaş |یەکەم٢=Mesut |بڵاوکەرەوە=Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları |ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-٦٠٥-٢٩٥-٣٦٩-٣|trans-title=Air Raids on Istanbul in World War I}}</ref> [[ئاگربەستی مودرۆس]] لە <bdi>30</bdi>ی تشرینی یەکەمی <bdi>1918</bdi> واژوو کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=World War I {{!}} Causes, Years, Combatants, Casualties, Maps, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/event/World-War-I |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> کەمتر لە مانگێک دواتر، لە <bdi>12</bdi>ی تشرینی دووەمی <bdi>1918</bdi>، کەشتییەک کە لیوایەکی فەڕەنسیی ھەڵگرتبوو چووە ناو شارەکەوە، کە بووە سەرەتای [[داگیرکردنی کۆنستنتینۆپڵ]]. بەدوایدا بەلەمگەلێک کە لە کەشتییەکانی بەریتانیا، ئیتاڵیا، یۆنان، و فەڕەنسا پێکھاتبوو، سەربازیان لەسەر زەوی جێگیر کرد لە ڕۆژی دواتردا. دواتر [[داگیرکردنی سمیرنا]] ([[ئیزمییر]])، کە ئەوکات دووەم گەورەترین شاری عوسمانی بوو، لە <bdi>15</bdi>ی ئایاری <bdi>1919</bdi> ھەروەھا بووە سەرەتای [[شەڕی سەربەخۆییی تورکیا]] بە سەرکردایەتی [[موستەفا کەمال ئەتاتورک|موستەفا کەمال پاشا]] و [[بزووتنەوەی نیشتمانیی تورکیا]]، کە لە کۆنگرەی [[کۆنگرەی ئەرزرۆم|ئەرزرۆم]] و [[کۆنگرەی سێواس|سێواس]] کۆبوونەوە بۆ یەکخستنی گرووپەکانی بەرگری لە [[ئەنادۆڵ]]. [[پەرلەمانی عوسمانی]] لەلایەن [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی یەکەم|ھاوپەیمانانەوە]] لە <bdi>11</bdi>ی نیسانی <bdi>1920</bdi> ھەڵوەشێنرایەوە، کە لەسەر ئەوە زۆرێک لە ئەندامانی پێشووی چوونە پاڵ بزووتنەوەی نیشتمانیی تورکیا کە بارەگاکەی لە [[ئەنقەرە]] بوو، کە لەوێ [[ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورەی تورکیا]] لە <bdi>23</bdi>ی نیسانی <bdi>1920</bdi> دامەزرا. کەمتر لە چوار مانگ دواتر، نوێنەرانی حکومەتی عوسمانی کە بارەگاکەی لە ئەستەمبوڵ بوو بە سەرۆکایەتی [[دەماط فەرید پاشا]] [[پەیماننامەی سێڤر]]یان لە <bdi>10</bdi>ی ئابی <bdi>1920</bdi> واژوو کرد، کە لەلایەن GNAT لە ئەنقەرە ڕەتکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=3. Ottoman Empire (1908-1923) |ناونیشان=https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/ottoman-empite-1908-1923/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥ |وێبگە=uca.edu |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250426084524/https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/ottoman-empite-1908-1923/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای [[شەڕی سەربەخۆییی تورکیا]] (<bdi>1919</bdi>–<bdi>1922</bdi>)، [[ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورەی تورکیا]] لە ئەنقەرە لە <bdi>1</bdi>ی تشرینی دووەمی <bdi>1922</bdi> سوڵتانەتی ھەڵوەشاندەوە، و کۆتا سوڵتانی عوسمانی، [[محەممەدی شەشەم]]، وەک ''[[١٥٠ کەسایەتییە نەویستراوەکەی تورکیا|کەسایەتییەکی نەویستراو]]'' ڕاگەیەندرا. بە جێھێشتنی وڵات لەسەر کەشتیی جەنگیی بەریتانیی [[HMS Malaya|HMS ''Malaya'']] لە <bdi>17</bdi>ی تشرینی دووەمی <bdi>1922</bdi>، چووە مەنفا و لە [[سانرێمۆ]]، ئیتاڵیا، لە <bdi>16</bdi>ی ئایاری <bdi>1926</bdi> مرد. [[File:Bankalar Caddesi in the 1920's.jpg|thumb|دیمەنێکی [[شەقامی بانکەکان]] (''Bankalar Caddesi'') لە کۆتایییەکانی <bdi>1920</bdi>ەکان. کە لە ساڵی <bdi>1892</bdi> تەواو بووە، بارەگای سەرەکیی [[بانکی عوسمانی]] لە لای چەپەوە دەبینرێت. لە ساڵی <bdi>1995</bdi> [[بۆرسەی ئەستەمبوڵ]] گواسترایەوە بۆ [[ئیستینیە]]، لەکاتێکدا چەندین بانکی تورکی گواستراونەتەوە بۆ [[لێڤێنت]] و [[ماسلاک]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.borsaistanbul.com/en/sayfa/24/milestones-in-borsa-istanbul-history|سەردێڕ=Milestones in Borsa Istanbul History|وێبگە=www.borsaistanbul.com|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref>]] [[پەیماننامەی لۆزان]] لە <bdi>24</bdi>ی تەممووزی <bdi>1923</bdi> واژوو کرا، و داگیرکردنی کۆنستنتینۆپڵ بە ڕۆیشتنی کۆتا ھێزەکانی ھاوپەیمانان لە شارەکە لە <bdi>4</bdi>ی تشرینی یەکەمی <bdi>1923</bdi> کۆتایی ھات.<ref name=liberation-of-istanbul>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/6-ekim-istanbulun-kurtulusu-2039060/|سەردێڕ=6 Ekim İstanbul'un Kurtuluşu|بڵاوکەرەوە=[[Sözcü]]|زمان=tr|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> ھێزەکانی تورکیا سەربە حکومەتی ئەنقەرە، بە فەرماندەیی [[شوکرو نائیلی گۆکبێرک|شوکرو نائیلی پاشا]] (فەیلەقی سێیەم)، لە ڕێوڕەسمێکدا لە <bdi>6</bdi>ی تشرینی یەکەمی <bdi>1923</bdi> چوونە ناو شارەکەوە، کە وەک "ڕۆژی ڕزگاریی ئەستەمبوڵ" ({{lang|tr|İstanbul'un Kurtuluşu}}) دەستنیشان کراوە، و لەو کاتەوە ساڵانە یادی دەکرێتەوە.<ref name=liberation-of-istanbul/> === کۆماری تورکیا === [[File:Istanbul 1930s.jpg|thumb|وێستگەی [[بەلەمەکانی ئەستەمبوڵ|بەلەمەکانی]] [[کاراکیۆی]] لە ساڵانی <bdi>1930</bdi>ەکاندا]] لە <bdi>29</bdi>ی تشرینی یەکەمی <bdi>1923</bdi> [[ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورەی تورکیا]] دامەزراندنی کۆماری تورکیای ڕاگەیاند، بە پایتەختبوونی [[ئەنقەرە]]. [[موستەفا کەمال ئەتاتورک]] بوو بە یەکەم [[سەرۆک کۆماری تورکیا|سەرۆک کۆماری]] کۆمارەکە.<ref>{{harvnb|Landau|1984|p=50}}</ref><ref>{{harvnb|Dumper|Stanley|2007|p=39}}</ref> ناوی ''[[کۆنستنتینۆپڵ]]''، کە بۆ ماوەی <bdi>1600</bdi> ساڵ بەکاردەھێنرا، بە فەرمی گۆڕدرا بۆ ''ئەستەمبوڵ'' لە <bdi>28</bdi>ی ئازاری <bdi>1930</bdi>؛ بڕیارێک کە بووە ئیلھامبەخش بۆ تێکستی گۆرانیی ساڵی <bdi>1953</bdi> ''[[ئەستەمبوڵ (نەک کۆنستنتینۆپڵ)]]''، کە لە <bdi>500</bdi>ەمین ساڵیادی [[کەوتنی کۆنستنتینۆپڵ|فەتحکردنی شارەکە]] لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تورکە عوسمانییەکان]] لە ساڵی <bdi>1453</bdi> نووسراوە. ناوەکانی تری شارەکان کە گۆڕدران بە یاسای خزمەتگوزارییەکانی پۆستە ([[زمانی تورکی|تورکی]]: ''Posta Hizmetleri Kanunu'') لە <bdi>28</bdi>ی ئازاری <bdi>1930</bdi> بریتین لە ''[[ئەنقەرە#وشەناسی|ئەنگۆرا]]'' کە گۆڕدرا بۆ ''[[ئەنقەرە]]''، و ''[[ئیزمییر#ناوەکان و وشەناسی|سمیرنا]]'' کە گۆڕدرا بۆ ''[[ئیزمییر]]''، لە نێو چەندین نموونەی تری ناوی شارەکان کە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بەکاردەھێنران و جێگەیان گیرایەوە بە ناوە تورکییە ستانداردکراوە فەرمییەکان. [[File:Taksim, İstanbul (12966438075).jpg|thumb|[[گۆڕەپانی تەقسیم]]، نزیکەی <bdi>1936</bdi>]] لە ساڵانی <bdi>1930</bdi>ەکانەوە بەدواوە، بە ھەوڵە بەرفراوانەکانی پلاندانانی شار کە لە سەرەتادا لەلایەن [[ھێنری پرۆست]]ەوە سەرپەرشتی دەکرا لە نێوان ساڵانی <bdi>1936</bdi> بۆ <bdi>1950</bdi> و دواتر لەلایەن ھاوکارەکانییەوە وەک [[لویجی پیچیناتۆ]] لە ساڵانی دواتردا بەردەوام بوو، ئەستەمبوڵ گۆڕانکارییەکی پێکھاتەییی گەورەی بەخۆیەوە بینی، بە دروستکردنی گۆڕەپانی گشتیی نوێ، بولڤارەکان، شەقامەکان و پارکەکان لە سەرتاسەری شارەکەدا، کە زۆرجار لەسەر حیسابی بینا مێژووییەکان بوو؛ وەک [[گۆڕەپانی تەقسیم]]، [[پارکی گەزیی تەقسیم]]، شەقامی ڤەتەن، بولڤاری ئەتاتورک، شەقامی کەمرالتی، شەقامی مەجلیسی مەبوسان، [[بولڤاری باربارۆس|بولڤاری باربارۆس]]، شەقامی جمھوریەت و بولڤاری تارلاباشی، لە نێو ئەوانی تردا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://dergipark.org.tr/en/pub/iticusbe/article/1224428|سەردێڕ= İstanbul’da Cumhuriyet Döneminde Planlama Çalışmaları: Henri Prost ve Luigi Piccinato’nun Planlarının Sonraki Dönemlere Etkileri Açısından Mukayeseli Analizi|نووسەر=Erhan Erken|journal=İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi|بەرگ=٢١|ژمارە=٤٥|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|doi=10.46928/iticusbe.1224428}}</ref><ref>{{harvnb|Keyder|1999|pp=11–12, 34–36}}</ref> [[باجی سەروەت (ڤارلیک ڤێرگیسی)|باجی سەروەتی ١٩٤٢]] لە کاتی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، کە بە ڕێژەیەکی زۆر بەرزتر بەسەر ناموسڵمانەکاندا سەپێندرا، بووە ھۆی گواستنەوە یان ھەڵوەشاندنەوەی زۆرێک لەو کارانەی کە خاوەنەکانیان کەمینە ئایینییەکان بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ağır |یەکەم١=Seven |دوایین٢=Artunç |یەکەم٢=Cihan |سەردێڕ=The Wealth Tax of 1942 and the Disappearance of Non-Muslim Enterprises in Turkey |journal=The Journal of Economic History |ڕێکەوت=٢٠١٩|بەرگ=٧٩|issue=1 |پەڕەکان=٢٠١–٢٤٣|doi=10.1017/S0022050718000724|s2cid=159425371 |hdl=11511/35674 |hdl-access=free}}</ref> [[پۆگرۆمی ١٩٥٥ی ئەستەمبوڵ]]، کە تێیدا چەندین یۆنانی (بە چەندین خەمڵاندنی جیاواز) کوژران، بریندار بوون یان دەستدرێژیی سێکسییان کرایە سەر، بووە ھۆی کۆچکردنی زۆربەی یۆنانییەکانی ماوە لە ئەستەمبوڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Erdemir |یەکەم١=Aykan |سەردێڕ=The Turkish Kristallnacht |ناونیشان=http://www.politico.eu/article/the-turkish-kristallnacht-greece-1955-pogrom-polites-orthodox/ |ئیش=[[Politico Europe]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161020061818/http://www.politico.eu/article/the-turkish-kristallnacht-greece-1955-pogrom-polites-orthodox/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="zayas">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=de Zayas |یەکەم١=Alfred |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The Istanbul Pogrom of 6–7 September 1955 in the Light of International Law |ناونیشان=https://digitalcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1206&context=gsp|journal=Genocide Studies and Prevention |بەرگ=٢|issue=2 |پەڕەکان=١٣٧–١٥٤|issn=1911-0359|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> زیاتر [[دەرکردنی یۆنانییەکان لە ئەستەمبوڵ|دەرکردنی بەکۆمەڵی یۆنانییەکانی ئەستەمبوڵ]] لە <bdi>1964</bdi>–<bdi>1965</bdi> ڕوویدا، کاتێک ئەوانەی کە [[دەرکردنی یۆنانییەکان لە ئەستەمبوڵ#دانیشتووانی کاریگەر|بە فەرمی ھاووڵاتیی یۆنان بوون]] بەڵام ڕێگەیان پێدرابوو لە تورکیا بمێننەوە بەپێی [[پەیماننامەی لۆزان]] و لێخۆشبوونیان ھەبوو لە [[ئاڵوگۆڕی دانیشتووان لە نێوان یۆنان و تورکیا|ئاڵوگۆڕی دانیشتووان]]، فەرمانیان پێکرا کە بە خێرایی وڵات جێبھێڵن، تەنانەت ئەوانەشی کە ھاوسەرەکانیان ھەڵگری ڕەگەزنامەی تورکی بوون.<ref name="o112">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Roudometof |یەکەم١=V. |دوایین٢=Agadjanian |یەکەم٢=A. |دوایین٣=Pankhurst |یەکەم٣=J. |سەردێڕ=Eastern Orthodoxy in a Global Age: Tradition Faces the 21st Century |بڵاوکەرەوە=AltaMira Press |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٩١-١٤٧٧-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mQRtAAAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|پەڕە=٢٧٣}}</ref> بڕیارەکە درا دوای ئەوەی تورکیا و یۆنان گەیشتنە لێواری جەنگ لە ساڵی <bdi>1964</bdi> لەسەر [[توندوتیژیی نێوان پێکھاتەکانی قوبرس#توندوتیژیی نێوان پێکھاتەکان|پێکدادانە توندوتیژەکان لە قوبرس]]، کە بەھۆی دەستوەردانی سەرۆکی ئەمریکا [[لیندن بی. جۆنسۆن]]ەوە ڕێگری لێکرا، کە دەیویست ڕێگری بکات لە ململانێی نێوان دوو ئەندامی [[ناتۆ]] لە لوتکەی [[شەڕی سارد]]دا. لە ئەنجامی ئەم سیاسەتانەدا، ژمارەی دانیشتووانی یۆنانی لە ئەستەمبوڵ لە <bdi>110,000</bdi> لە ساڵی <bdi>1919</bdi>ەوە دابەزی بۆ <bdi>2,500</bdi> تا کۆتاییی سەدەی <bdi>20</bdi>ەم.<ref name="m310">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Whitman |یەکەم=L. |نووسەر٢=Helsinki Watch (Organization : U.S.) |نووسەر٣=Human Rights Watch (Organization) |سەردێڕ=Denying Human Rights and Ethnic Identity: The Greeks of Turkey |بڵاوکەرەوە=Human Rights Watch |زنجیرە=Helsinki Watch report |ساڵ=١٩٩٢|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٤٣٢-٠٥٦-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=7YJpAAAAMAAJ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> [[File:66-034 Istanbul Turkey 1966.jpg|thumb|دیمەنێکی [[پردی گالاتا#چوارەم پرد|چوارەم پردی گالاتا]] (<bdi>1912</bdi>–<bdi>1992</bdi>) لە ساڵی <bdi>1966</bdi>، لەگەڵ [[:File:Istanbul Turkey 1966 (51192080241).jpg|کارەکانی نۆژەنکردنەوە]] (<bdi>1965</bdi>–<bdi>1967</bdi>)<ref name="Galata_Tower_1"/>ی [[سەقفی قووچەکی]]ی [[تاوەری گالاتا]] (ئەوەی [[:File:View of constantinople by evening light.jpg|پێشتر]] لە سەدەی <bdi>19</bdi>ەمدا [[:File:Galata Tower.jpg|لابرابوو]])<ref name="Galata_Tower_1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.arkitera.com/haber/galata-kulesinin-1967-tarihli-restorasyonu/|سەردێڕ=Galata Kulesi’nin 1967 Tarihli Restorasyonu|وێبگە=arkitera.com|نووسەر=Emine Merdim|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="Galata_Tower_2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.istanbulium.net/2015/02/ayn-acidan-istanbul-galata-kulesi.html|سەردێڕ=Aynı Açıdan İstanbul: Büyük Hendek Caddesi’nden Galata Kulesi|وێبگە=istanbulium.net|نووسەر=Caner Cangül|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref><ref name="Galata_Tower_3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eskiistanbul.net/4126/galata-kulesi-francis-bedford-21-mayis-1862|سەردێڕ=Galata Kulesi: Francis Bedford / 21 Mayıs 1862|وێبگە=eskiistanbul.net|نووسەر=Francis Bedford|ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ١٨٦٢}}</ref>{{efn|بەپێی ھەندێک سەرچاوە، سەقفە قووچەکییەکەی [[تاوەری گالاتا]] لەلایەن زریانێکەوە لە ساڵی <bdi>1875</bdi> وێران کرا،<ref name="Galata_Tower_1"/> بەڵام ئەو وێنانەی کە لەلایەن گەشتیارە بیانییەکانی وەک جەیمس ڕۆبێرتسۆن، ئێرنست دی کارانزا و فرانسیس بێدفۆردەوە لە سەدەی <bdi>19</bdi>ەمدا گیراون ئەوەیان دەرخستووە کە سەقفە قووچەکییەکە، کە لە ساڵی <bdi>1854</bdi>دا ھەبووە،<ref name="Galata_Tower_2"/><ref name="Robertson_1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eskiistanbul.net/2003/galata-kulesi-1854-james-robertson|سەردێڕ=Galata Kulesi: James Robertson / 1854|وێبگە=eskiistanbul.net|نووسەر=James Robertson|ساڵ=١٨٥٤}}</ref><ref name="Robertson_2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eskiistanbul.net/2004/galata-kulesi-1854-1855-james-robertson|سەردێڕ=Galata Kulesi: James Robertson / 1854-1855|وێبگە=eskiistanbul.net|نووسەر=James Robertson|ساڵ=١٨٥٤}}</ref><ref name="De_Caranza">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eskiistanbul.net/1999/galata-kulesi-ernest-de-caranza-1854|سەردێڕ=Galata Kulesi: Ernest De Caranza / 1854|وێبگە=eskiistanbul.net|نووسەر=Ernest De Caranza|ساڵ=١٨٥٤}}</ref> تا ساڵی <bdi>1862</bdi> لابرابوو.<ref name="Galata_Tower_2"/><ref name="Galata_Tower_3"/> ئەو وێنەیەی کە لەلایەن فرانسیس بێدفۆردەوە لە <bdi>21</bdi>ی ئایاری <bdi>1862</bdi> گیراوە<ref name="Galata_Tower_2"/><ref name="Galata_Tower_3"/> دەریدەخات کە کارەکانی چاککردنەوە (یان دەستکاری) لە ساڵی <bdi>1862</bdi>دا بەردەوام بووە، و داری ئاڵاکەی سەرەوەی کاتییانە دیار نەبووە.<ref name="Galata_Tower_2"/><ref name="Galata_Tower_3"/> یان ئەوەتە "زریانی ساڵی <bdi>1875</bdi>" لە ڕاستیدا زووتر ڕوویداوە، لە دەوروبەری <bdi>1862</bdi>،<ref name="Galata_Tower_2"/><ref name="Galata_Tower_3"/> یان ئەوەتە بەشی ھەرە سەرەوەی تاوەرەکە تەنیا دەستکاری کراوە یان دووبارە دروست کراوەتەوە لە دەوروبەری <bdi>1862</bdi>.<ref name="Galata_Tower_2"/><ref name="Galata_Tower_3"/> ئەگەرێکی تر ئەوەیە کە ئەو سەقفە قووچەکییەی کە لە دەوروبەری <bdi>1862</bdi> دروست کرایەوە، لەوانەیە چەند ساڵێک دواتر بە زریانێکی ساڵی <bdi>1875</bdi> وێران بووبێت.<ref name="Galata_Tower_1"/>|group=lower-alpha}} لە لای چەپەوە دیارە.]] تورکیا لە نێوان [[کودەتای ١٩٦٠ی تورکیا|1960]] و [[کودەتای ١٩٨٠ی تورکیا|1980]] بەدەست قەیرانی سیاسی و ئابوورییەوە دەیناڵاند، و کۆچی کەمینە نەتەوەیی و ئایینییەکانی ئەستەمبوڵ، بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ [[ئەورووپا]] و [[ئەمەریکای باکوور]]، لەم قۆناغەدا بەردەوام بوو؛ لەکاتێکدا یاسای نوێ بە ئامانجی [[بە تورککردن]] ھێنرانە کایەوە، وەک بەنیشتمانیکردن یان داخستنی دامەزراوە تایبەتەکانی خوێندنی باڵا لە [[یاداشتنامەی سەربازیی ١٩٧١ی تورکیا|1971]].<ref name="Grigoriadis-Canpolat">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/08883254231203338|سەردێڕ=Elite Universities as Populist Scapegoats: Evidence from Hungary and Turkey|نووسەر١=Ioannis N. Grigoriadis|نووسەر٢=Ece Işık Canpolat|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|journal=East European Politics and Societies|بەرگ=٣٨|issue=2|doi=10.1177/08883254231203338|doi-access=free}}</ref><ref name="Yellice"/> لە ئەنجامدا، بەشی [[کۆلێژ]]ی [[کۆلێژی ڕۆبەرت]] (RC) لە ئەستەمبوڵ، کە پرۆگرامی <bdi>4</bdi>-ساڵەی [[بەکالۆریۆس]] (وەک پرۆگرامەکانی قوتابخانەی ئەندازیاری) و پرۆگرامی [[ماستەر]]ی (وەک ئەندازیاری پیشەسازی) پێشکەش دەکرد، بەنیشتمانی کرا و وەک [[زانکۆی بۆغازچی]] لە ساڵی <bdi>1971</bdi> ڕێکخرایەوە؛ لەکاتێکدا بەشی [[ئامادەیی]]، کە پێشتر ناوی ئەکادیمیای ڕۆبەرت (RA) بوو، بەردەوامە لە کارکردن وەک ئامادەیییەکی ئەمریکی، بە ناوی تورکی ''Robert Kolej'' کە ئاماژەیە بۆ بەشی ئامادەیی کە ھێشتا چالاکە لە دوای ساڵی <bdi>1971</bdi>ەوە.<ref name="Grigoriadis-Canpolat"/><ref name="Yellice"/> بە جێبەجێکردنی ھەمان یاسای ساڵی <bdi>1971</bdi>، [[وەزارەتی پەروەردەی نیشتمانی (تورکیا)|وەزارەتی پەروەردەی نیشتمانیی تورکیا]] پێشنیاری کرد کە [[قوتابخانەی تیۆلۆجی ھالکی|قوتابخانەی تیۆلۆجی ھالکی]] ([[دورگەی هەیبەلی]]) بخرێتە سەر فاکەڵتیی تیۆلۆجی (''İlahiyat Fakültesi'') لە [[زانکۆی ئەستەمبوڵ]]، بەڵام [[پاتریارکای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی کۆنستنتینۆپڵ|پاتریارکای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی]]، بە پشتبەستن بە [[پەیماننامەی لۆزان]]، ڕەتیکردەوە ئەم گۆڕانکارییە قبوڵ بکات و بڕیاریدا قوتابخانەکە بە داخراوی بھێڵێتەوە تا گەڕاندنەوەی پێگەی یاسایی پێشووی، کە لە <bdi>9</bdi>ی تەممووزی <bdi>1971</bdi> ھەڵوەشێنرابووەوە.<ref name="Yellice">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4248233|سەردێڕ=The Halki Theological School Issue: The Closure of the School Amidst the Cyprus Crisis and Its Repercussions in Greece, 1955-1971|نووسەر=Gürhan Yellice|journal=International Journal of Historical Researches|بەرگ=٩|پەڕە=٢٤٦٤|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|issn=2149-9535}}</ref> سەربەخۆیی زانکۆکانی تورکیا، کە بە ماددەی <bdi>120</bdi>ی [[دەستووری تورکیا ١٩٦١|دەستووری تورکیای 1961]] پێیان درابوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.anayasa.gen.tr/1961constitution-text.pdf|سەردێڕ=Constitution of the Turkish Republic (1961), Article 120|ساڵ=١٩٦١|پەڕەکان=٣٢-٣٣}}</ref> لە [[یاداشتنامەی سەربازیی ١٩٧١ی تورکیا|1971]] ھەڵپەسێردرا و لە ساڵی <bdi>1981</bdi> ھەڵوەشێنرایەوە.<ref name="Resmi_Gazete_06.11.1981">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/17506.pdf|سەردێڕ=T.C. Resmî Gazete (Official Gazette) of 6 November 1981|ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ١٩٨١}}</ref> [[ئەنجومەنی خوێندنی باڵا (تورکیا)|ئەنجومەنی خوێندنی باڵا]]، کە لە <bdi>6</bdi>ی تشرینی دووەمی <bdi>1981</bdi> دامەزرا<ref name="Resmi_Gazete_06.11.1981"/> کاتێک تورکیا لەلایەن [[ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی (تورکیا، ١٩٨٠)|ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی]] بە سەرۆکایەتی جەنەڕاڵ [[کەنعان ئەڤرێن]] بەڕێوەدەبرا لە نێوان [[کودەتای ١٩٨٠ی تورکیا|1980]] و [[ھەڵبژاردنی گشتیی تورکیا ١٩٨٣|1983]]، بەرپرسیارە لە سەرپەرشتیکردنی [[پێڕستی زانکۆکان لە تورکیا|زانکۆکانی تورکیا]]، لەو چوارچێوەیەی کە بە ماددەی <bdi>130</bdi>ی [[دەستووری تورکیا|دەستووری تورکیای 1982]] پێناسە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cdn.tbmm.gov.tr/TbmmWeb/Icerik/Dosya/2e5836e4-4d42-4255-92ff-7e749130096c.pdf|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Türkiye, Article 130|بڵاوکەرەوە=[[Grand National Assembly of Turkey|GNAT]] Printing House|ساڵ=٢٠١٩|پەڕەکان=١٠٠-١٠٢}}</ref> دەسەڵاتی مەدەنی بە [[ھەڵبژاردنی گشتیی تورکیا ١٩٨٣|ھەڵبژاردنە گشتییەکانی 1983]] گەڕێندرایەوە. [[File:Bosphorus Bridge, İstanbul (13080111123).jpg|thumb|[[پردی بۆسفۆر]] لە ساڵی <bdi>1973</bdi>]] تێکڕای ژمارەی دانیشتووانی ئەستەمبوڵ لە ساڵانی <bdi>1970</bdi>ەکاندا دەستی بە بەرزبوونەوەیەکی خێرا کرد، کاتێک خەڵک لە [[ئەنادۆڵ]]ەوە کۆچیان کرد بۆ شارەکە بۆ دۆزینەوەی ھەلی کار لەو کارگە نوێیانەی کە لە دەوروبەری گەورەشارە فراوانبووەکە دروستکرابوون. ئەم بەرزبوونەوە لەناکاو و خێرایەی ژمارەی دانیشتووانی شارەکە بووە ھۆی دروستبوونی خواستێکی زۆر بۆ نیشتەجێبوون، و زۆرێک لەو گوند و دارستانانەی پێشتر لە دەرەوەی شار بوون کەوتنە ناو [[ناوچەی گەورەشار|ناوچەی گەورەشاری]] ئەستەمبوڵەوە بەھۆی [[بەربڵاوبوونی شار|فراوانبوونی شارەکەوە]].<ref>{{harvnb|Efe|Cürebal|2011|pp=718–719}}</ref> [[پردی بۆسفۆر]]، کە بەشەکانی ئەورووپا و ئاسیای شارەکە بەیەکەوە دەبەستێتەوە، لە ساڵی <bdi>1973</bdi> کرایەوە و بە شێوەیەکی بەرچاو بەشداربوو لە زیادبوونی کۆچکردن لە ئەنادۆڵەوە. دواتر پرد و تونێلی تری بەدوادا ھات کە بەسەر [[گەرووی بۆسفۆر|گەرووی بۆسفۆر]]دا دەپەڕنەوە، ئەوانیش [[پردی سوڵتان محەممەد فاتیح]] (<bdi>1988</bdi>)، [[تونێلی مارمارای]] (<bdi>2013</bdi>)، [[پردی سوڵتان سەلیمی یەکەم]] (<bdi>2016</bdi>)، و [[تونێلی ئۆراسیا]] (<bdi>2016</bdi>). [[File:Tour of Turkey Stage 8 Bağdat Avenue 1.JPG|thumb|[[شەقامی بەغدا]] شەقامی بازاڕکردنی سەرەکییە لە دیوی ئاسیا]] لە نیوەی دووەمی ساڵانی <bdi>1980</bdi>ەکاندا، ''ساھیلیۆلۆ'' (ڕێگای کەنار دەریا)، کە ڕێگایەکی دیمەن جوانی کەنار [[دەریای مەڕمەڕە|مەڕمەڕە]]یە لە دیوی ئەنادۆڵی شارەکە، ھاوتەریب لەگەڵ [[شەقامی بەغدا]] و بەرامبەر بە [[دوورگەکانی شازادەکان]] دروست کرا (کە بەشەکەی نێوان [[جاددەبۆستان]] و [[بۆستانجی]] بە بولڤاری چەتین ئەمەچ ناونراوە، و بەشەکەی نێوان بۆستانجی و [[پەندیک]] بە بولڤاری تورگوت ئۆزال ناونراوە)، و کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو لەسەر گەشەکردن و پەرەپێدانی قەزاکانی دیوی ئاسیای شارەکە. [[بەلەمەکانی دەریای ئەستەمبوڵ|پاسە دەریایییەکانی ئەستەمبوڵ]] (İDO)، کە لە نێوان دیوی ئەورووپا و ئاسیای شارەکە کاردەکەن، ھەروەھا لەم قۆناغەدا پێشکەش کران، کە یەکەم نەوەی لە <bdi>10</bdi> بەلەمی خێرای کەتەماران پێکھاتبوو و لەلایەن Kvaerner Fjellstrand لە [[نەرویژ]] دروستکرابوون و لە ساڵی <bdi>1987</bdi> خرانە خزمەتەوە. لە ساڵی <bdi>1990</bdi> پیادەکردنی [[شەقامی ئیستیقلال]] لە [[بەیئۆغڵو]] تەواو بوو و [[تراموایەکانی ئەستەمبوڵ|تراموایە کۆنەکان]] دووبارە خرانەوە کار. بولڤاری تارلاباشی لە بەیئۆغڵو لە ھەمان قۆناغدا دروست کرا وەک ڕێگایەکی نوێ بۆ گۆڕینی ئاراستەی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلەکان کە پێشتر بە شەقامی ئیستیقلالدا دەڕۆیشتن پێش پیادەکردنی. [[File:M8 Metro Line.jpg|thumb|ھێڵی [[M8 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M8]]ی [[میترۆی ئەستەمبوڵ]] یەکێکە لەو ھێڵە نوێیانەی کە [[کارپێکردنی ئۆتۆماتیکیی شەمەندەفەر|شەمەندەفەری بەتەواوی ئۆتۆماتیکی (بێ شۆفێر)]] و [[دەرگای سەکۆی وێستگە|دەرگای سەکۆ]] لەخۆدەگرێت بۆ زیادکردنی سەلامەتیی سەرنشینان]] ھێڵی [[M1 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M1]]ی [[میترۆی ئەستەمبوڵ]] لە ساڵی <bdi>1989</bdi> کرایەوە. دواتر ھێڵەکانی [[M2 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M2]] (<bdi>2000</bdi>)، [[M4 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M4]] (<bdi>2012</bdi>)، [[M3 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M3]] (<bdi>2013</bdi>)، [[M6 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M6]] (<bdi>2015</bdi>)، [[M5 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M5]] (<bdi>2017</bdi>)، [[M7 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M7]] (<bdi>2020</bdi>)، [[M9 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M9]] (<bdi>2021</bdi>)، [[M8 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M8]] (<bdi>2023</bdi>) و [[M11 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M11]] (<bdi>2023</bdi>) بەدوایدا ھاتن. ھێڵەکانی [[M10 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M10]]، [[M12 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M12]]، [[M13 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M13]] و [[M14 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M14]] لە ئێستادا لە قۆناغی دروستکردندان. ھێڵەکانی دیوی ئەورووپا و ئاسیای شارەکە لە ڕێگەی [[تونێلی مارمارای]] بە ژێر [[گەرووی بۆسفۆر|گەرووی بۆسفۆر]]ەوە بەیەکەوە بەستراونەتەوە. [[فڕۆکەخانەی ئەتاتورک]]، کە لە بنەڕەتدا ناوی فڕۆکەخانەی [[یەشیلکۆی]] بوو، لە ساڵی <bdi>1912</bdi> وەک فڕۆکەخانەیەک بۆ [[ھێزی ئاسمانیی عوسمانی]] دروست کرا. لە ساڵی <bdi>1933</bdi> بوو بە فڕۆکەخانەیەکی مەدەنی و بنکەی سەرەکیی [[ھێڵی ئاسمانیی تورکی]] بۆ گەشتە ناوخۆیییەکان. یەکەم گەشتی نێودەوڵەتی، لە نێوان ئەستەمبوڵ و [[ئەسینا]]، لە ساڵی <bdi>1947</bdi> ئەنجام درا. لە ساڵی <bdi>1953</bdi> تێرمیناڵی فڕۆکەخانەکە کرایەوە؛ کە شوێنی وێنەگرتنی چەند دیمەنێکی فیلمی <bdi>1963</bdi>ی ''[[پێڕستی فیلمەکانی جەیمس بۆند|جەیمس بۆند]]'' بوو بە ناوی ''[[لە ڕووسیاوە بە خۆشەویستییەوە (فیلم)|لە ڕووسیاوە بە خۆشەویستییەوە]]''. تێرمیناڵێکی نوێی نێودەوڵەتی لەلایەن [[TAV Airports Holding|TAV]]ەوە لە نێوان ساڵانی <bdi>1998</bdi> بۆ <bdi>2004</bdi> دروست کرا، و بیناکەی پێشوو بوو بە تێرمیناڵی گەشتە ناوخۆیییەکان. فڕۆکەخانەی ئەتاتورک وەک فڕۆکەخانەی سەرەکیی نێودەوڵەتیی ئەستەمبوڵ مایەوە تا کۆتاییھاتنی گەشتەکانی سەرنشینان و داخستنی تێرمیناڵەکانی سەرنشین لە ساڵی <bdi>2019</bdi> (گەشتەکانی باریش لە ساڵی <bdi>2022</bdi> کۆتاییان ھات). لە ساڵی <bdi>2019</bdi>ەوە، [[فڕۆکەخانەی ئەستەمبوڵ]]، بنکەی ئێستای [[ھێڵی ئاسمانیی تورکی]] و یەکێک لە گەورەترین فڕۆکەخانەکانی جیھان، فڕۆکەخانەی سەرەکیی نێودەوڵەتییە لە دیوی ئەورووپای شارەکە. [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سەبیحە گۆکچەن]]، کە فڕۆکەخانەی سەرەکییە لە دیوی ئاسیای شارەکە، لە ساڵی <bdi>2001</bdi> کرایەوە. لە کۆتایییەکانی سەدەی <bdi>20</bdi>ەم و سەرەتای سەدەی <bdi>21</bdi>ەمدا، ئەستەمبوڵ بووە ماڵی نوێی کۆچبەران، نیشتەجێیان و پەنابەرانی وڵاتانی جیاواز، وەک [[بولگاریا]]، [[بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]]، [[سربیا]]، [[کۆسۆڤۆ]]، [[مەقدوونیای باکوور]]، [[ڕێکخراوی وڵاتانی تورک|وڵاتانی تورک]]ی حەوزی [[دەریای خەزەر|خەزەر]]، [[ڕووسیا]]، [[ئوکراینا]]، [[مۆڵدۆڤا]]، [[وڵاتانی عەرەبی کەنداوی فارس|وڵاتانی عەرەبیی کەنداو]]، [[سووریا]]، [[ئێران]]، [[ئەفغانستان]]، [[پاکستان]]، [[لیبیا]]، [[سوودان]]، [[ئێریتریا]]، [[سۆماڵ]]، [[ئەتیۆپیا]]، [[کینیا]]، [[سێنیگال]]، [[گانا]]، [[نێجیریا]] و چەندین وڵاتی تر بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[ئەورووپا]]، [[ئاسیا]] و [[ئەفریقا]]. == جوگرافیا و ژینگە == {{Further|جوگرافیای تورکیا}} [[File:Istanbul by Sentinel-2, 2020-05-09.jpg|alt=وێنەی سەتەلایت کە پارچە زەوییەکی تەنک پیشان دەدات، لە باشوورەوە چڕیی دانیشتووانی زۆرە، و بە ڕێڕەوێکی ئاوییەوە کراوە بە دوو بەشەوە|thumb|دیمەنی سەتەلایتی ئەستەمبوڵ و بۆسفۆر]] ئەستەمبوڵ دەکەوێتە باکووری ڕۆژئاوای تورکیا و دەکەوێتە سەر [[گەرووی بۆسفۆر]]، کە تاکە ڕێڕەوە لە [[دەریای ڕەش]]ەوە بۆ [[دەریای ناوین]] لە ڕێگەی [[دەریای مەڕمەڕە]]وە.<ref name="hisdic"/> لە ڕووی مێژوویییەوە، شارەکە ھەڵکەوتەیەکی زۆر گونجاوی ھەبووە بۆ بازرگانی و بەرگری: یەکگرتنی دەریای مەڕمەڕە، بۆسفۆر، و قۆچی زێڕین بەرگرییەکی زۆر باشیان دژ بە ھێرشی دوژمن دابین کردووە و لە ھەمان کاتدا وەک خاڵێکی کۆنترۆڵی سروشتیش بوون.<ref name="hisdic"/> چەندین دوورگەی دیمەن جوان – [[بویوکادا]]، [[ھەیبێلیادا]]، [[بورگازادا]]، [[کناڵیادا]]، و پێنج دوورگەی بچووکتر – بەشێکن لە شارەکە.<ref name="hisdic"/> کەناراوەکانی ئەستەمبوڵ لە سنوورە سروشتییەکانی خۆی زیاتر فراوان بووە. بەشێکی گەورەی [[جاددەبۆستان]] دەکەوێتە سەر ئەو زەوییانەی کە بە پڕکردنەوەی دەریا دروستکراون، کە ڕووبەری گشتیی شارەکەی گەیاندووەتە {{convert|5343|km2|sqmi|sp=us}}.<ref name="hisdic"/> سەرەڕای ئەو ئەفسانەیەی کە گوایە [[حەوت گردەکانی ئەستەمبوڵ|حەوت گرد شارەکە پێکدەھێنن]]، لە ڕاستیدا زیاتر لە <bdi>50</bdi> گرد لەناو سنوورەکانی شارەکەدا ھەن. بەرزترین گردی ئەستەمبوڵ، ئایدۆس، {{convert|537|m|sp=us}} بەرزە.<ref name="hisdic"/> === بوومەلەرزەکان === [[ھێڵی درزی باکووری ئەنادۆڵ]]، لەژێر [[دەریای مەڕمەڕە]]، تەنیا لە باشووری شارەکەوە [[بوومەلەرزەناسی|قوفڵ بووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Locked and creeping fault segments off Istanbul |ناونیشان=https://www.gfz-potsdam.de/en/press/news/details/kriechen-und-verhaken-vor-istanbul-systematisches-bild-der-plattengrenze-im-marmara-meer |ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.gfz-potsdam.de |زمان=en-US}}</ref> ئەم ھێڵی درزە بووە ھۆی ڕوودانی بوومەلەرزەکانی ساڵی [[بوومەلەرزەی ١٧٦٦ی ئەستەمبوڵ|<bdi>1766</bdi>]] و [[بوومەلەرزەی ١٨٩٤ی ئەستەمبوڵ|<bdi>1894</bdi>]]،<ref name="econ1214">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Turkey recovers from one earthquake and braces for more |ناونیشان=https://www.economist.com/europe/2020/12/05/turkey-recovers-from-one-earthquake-and-braces-for-more |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|newspaper=The Economist}}</ref> و ئەگەری زۆرە بوومەلەرزەیەک بە لایەنی کەم [[پێوەری گوڕی سات|گوڕی]] <bdi>7.0</bdi> لە سەدەی <bdi>21</bdi>ەمدا ڕووبدات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=64 pct chance of Istanbul quake to hit before 2030: Expert |ناونیشان=https://www.hurriyetdailynews.com/64-pct-chance-of-istanbul-quake-to-hit-before-2030-expert-171945 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=[[Hürriyet Daily News]] |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> ھەرچەندە پێیانوایە بوومەلەرزەیەک بە گوڕی سەرووی <bdi>7.5</bdi> مەحاڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Earthquake hazard in Istanbul |ناونیشان=https://www.eskp.de/en/natural-hazards/earthquake-hazard-in-istanbul-935494/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.eskp.de |زمان=en}}</ref> بەڕێوەبەرایەتیی بوومەلەرزە و لێکۆڵینەوەی زەوی سەربە شارەوانیی ئەستەمبوڵ بەرپرسیارە لە شیکردنەوەی ئەو شێوازانەی کە [[مەترسیی بوومەلەرزە لە شارەکان|مەترسیی بوومەلەرزە لە شارەکە]] کەم دەکەنەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Directorate of Earthquake and Geotechnical Investigation |ناونیشان=https://depremzemin.ibb.istanbul/en/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤ |وێبگە=depremzemin.ibb.istanbul |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240331110523/https://depremzemin.ibb.istanbul/en/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەکاتێکدا [[سەرۆکایەتیی بەڕێوەبردنی کارەسات و باری لەناکاو]] کە سەر بە حکومەتی نیشتمانییە بەرپرسیارە لە [[وەڵامدانەوەی باری لەناکاو بۆ بوومەلەرزە]]، و لەلایەن ڕێکخراوە ناحکومییەکانی وەک [[ئای ئەیچ ئەیچ (ڕێکخراوی ناحکومی تورکی)|İHH]] ھاوکاری دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=İHH Humanitarian Relief Foundation |ناونیشان=https://ihh.org.tr/en/news/istanbul-earthquake-expected-to-affect-40-million-people |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=İHH Humanitarian Relief Foundation |زمان=en}}</ref> مەترسیی بوومەلەرزە گەورەکان ڕۆڵێکی گەورە دەبینێت لە گەشەپێدانی ژێرخانی شارەکەدا، کە لە ساڵی <bdi>2012</bdi>ەوە زیاتر لە <bdi>500,000</bdi> بینای مەترسیدار ڕووخێنراون و جێگەیان پڕکراوەتەوە.<ref name="econ1214" /> بەپێی لێدوانەکانی وەزارەت و سەرنجی زەویناسان لە ساڵی <bdi>2023</bdi>، ژێرخانی شارەکە تاڕادەیەک لە دۆخێکی باشدا بوو، بەڵام، بەھۆی تێچووی زۆر بەرزەوە، بیناکان وانەبوون: زیاتر لە نیو ملیۆن شوقە ھێشتا مەترسیی داڕمانیان لەسەر بوو، و [[خەمڵاندنی قوربانیانی بوومەلەرزە|ژمارەی قوربانیانیش تاڕادەیەکی زۆر بەندە]] بەوەی چەندێکیان دادەڕمێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Turkey's earthquake is a warning for Istanbul, which would face even more deaths from a quake |ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/world/turkey-death-toll-building-structures-1.6741119}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=600,000 flats would collapse in major earthquake in Istanbul, says minister |ناونیشان=https://www.duvarenglish.com/600000-flats-would-collapse-in-major-earthquake-in-istanbul-says-minister-news-62834 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=[[Gazete Duvar]] |زمان=tr-TR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Earthquake fears loom large in Istanbul's mayoral race |ناونیشان=https://www.economist.com/europe/2024/03/18/earthquake-fears-loom-large-in-istanbuls-mayoral-race |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤|newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> تا ساڵی <bdi>2024</bdi>، زۆربەی [[بیناکان لە ئەستەمبوڵ]] بە پێوەرێکی نزمی بەرگەگرتنی بوومەلەرزە لە سەدەی <bdi>20</bdi>ەمدا دروستکراون،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=EFE |یەکەم=Agencia |ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Is Istanbul prepared for a big earthquake? |ناونیشان=https://efe.com/en/latest-news/2024-02-05/is-istanbul-prepared-for-a-big-earthquake/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=EFE Noticias |زمان=en-US}}</ref> و دانیشتووان پێیانوایە شارەکە بە باشی [[ئامادەکاری بۆ بوومەلەرزە|ئامادە نییە بۆ بوومەلەرزەکە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Istanbulites concerned over impending earthquake: Survey - Türkiye News |ناونیشان=https://www.hurriyetdailynews.com/survey-reveals-istanbulites-concerns-over-impending-earthquake-191971 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Hürriyet Daily News |زمان=en}}</ref> لە <bdi>23</bdi>ی نیسانی <bdi>2025</bdi> بوومەلەرزەیەک بە گوڕی سەرەتاییی <bdi>6.2</bdi> شارەکە و ناوچەکانی تری ھەژاند. چەندین کەس چارەسەری برینەکانیان بۆ کرا کە لەکاتی ھەوڵدان بۆ خۆھەڵدان لە بیناکان یان بەھۆی ھێرشی دڵەڕاوکێوە تووشیان ببوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Istanbul residents flood streets after 6.2-magnitude quake |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c9djn06l9z2o |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey: 151 hurt jumping from buildings amid earthquake, say authorities |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/23/turkey-people-hurt-jumping-from-buildings-amid-earthquake-near-istanbul-say-authorities |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥|ئیش=The Guardian |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|issn=0261-3077 |agency=Associated Press |زمان=en-GB}}</ref> بوومەلەرزەکە تا پارێزگاکانی [[تەکیرداغ]]، [[یالۆڤا]]، [[بورسا]] و [[باڵکەسیر]] و لە شاری کەناراوی [[ئیزمییر]] ھەستی پێکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Turkey earthquake: Powerful 6.2 magnitude quake rattles Istanbul {{!}} Watch News Videos Online |ناونیشان=https://globalnews.ca/video/11145815/turkey-earthquake-powerful-6-2-magnitude-quake-rattles-istanbul |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Global News |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Pietromarchi |یەکەم١=Virginia |دوایین٢=Kestler-D'Amours |یەکەم٢=Jillian |دوایین٣=Mohamed |یەکەم٣=Edna |سەردێڕ=Turkiye earthquake updates: Istanbul rocked by magnitude 6.2 quake |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/4/23/turkiye-earthquake-live-news-istanbul-rocked-by-6-2-magnitude-quake |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> === ئاووھەوا === [[File:TuerkeiKilyosSchwarzeMeer.jpg|thumb|[[شیلە]] و [[کیلیۆس]] دوو ھاوینەھەواری کەنار دەریان لەسەر دەریای ڕەش، ئەو ئاوەی کە ئاووھەوای ئەستەمبوڵ مامناوەند دەکات]] ئاووھەوای ئەستەمبوڵ [[ئاووھەوای مامناوەند|مامناوەندە]]؛ ھەڵکەوتەی شارەکە لەسەر [[حەوزی دەریای ناوین]] و نزیکیی لە چەندین ئاودا ئاووھەوایەکی مامناوەند، بەڵام لە ڕووی ناوخۆیییەوە ئاڵۆز لەگەڵ تایبەتمەندییە دەریایییە بەھێزەکاندا دروست دەکات.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Yılmaz |یەکەم١=Merve |دوایین٢=Kara |یەکەم٢=Yiğitalp |دوایین٣=Toros |یەکەم٣=Hüseyin |دوایین٤=İncecik |یەکەم٤=Selahattin |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Analysis of the summer thermal comfort indices in İstanbul |ناونیشان=https://doi.org/10.1007/s00484-024-02669-7 |journal=International Journal of Biometeorology |زمان=en |بەرگ=٦٨|issue=7 |پەڕەکان=١٣٢٧–١٣٤٢|doi=10.1007/s00484-024-02669-7 |issn=1432-1254 |pmc=١١٢٧٢٨١٧|pmid=٣٨٦٥٦٣٥٢|bibcode=2024IJBm...68.1327Y}}</ref> بەپێی [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کۆپن]]، شارەکە بە گشتی بە [[ئاووھەوای ناوینەیی|ئاووھەوای ناوینەییی ھاوین-گەرم]] (''Csa'') دادەنرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Taşoğlu |یەکەم١=Enes |دوایین٢=Öztürk |یەکەم٢=Muhammed Zeynel |دوایین٣=Yazıcı |یەکەم٣=Öznur |ڕێکەوت=٢٠٢٤|سەردێڕ=High Resolution Köppen-Geiger Climate Zones of Türkiye |ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/joc.8635 |journal=International Journal of Climatology |زمان=en |بەرگ=٤٤|issue=14 |پەڕەکان=٥٢٤٨–٥٢٦٥|doi=10.1002/joc.8635 |bibcode=2024IJCli..44.5248T |issn=1097-0088|doi-access=free}}</ref> لەکاتێکدا [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای تریوارتھا|تریوارتھا]] زۆربەی شارەکە بە [[ئاووھەوای ژێر-خولگەییی شێدار]] (''Cf'') دادەنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Belda |یەکەم١=Michal |دوایین٢=Holtanová |یەکەم٢=Eva |دوایین٣=Halenka |یەکەم٣=Tomáš |دوایین٤=Kalvová |یەکەم٤=Jaroslava |ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Climate classification revisited: from Köppen to Trewartha |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/24896147 |journal=Climate Research |بەرگ=٥٩|issue=1 |پەڕەکان=١–١٣|doi=10.3354/cr01204 |jstor=24896147 |bibcode=2014ClRes..59....1B |issn=0936-577X}}</ref> ئالیسۆڤ تەواوی شارەکە دەخاتە ناو ناوچەی [[ئاووھەوای ئۆقیانووسی|ئۆقیانووسی]] (''PmSm'')،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Shimabukuro |یەکەم١=Ryu |دوایین٢=Tomita |یەکەم٢=Tomohiko |دوایین٣=Fukui |یەکەم٣=Ken-ichi |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Update of global maps of Alisov's climate classification |journal=Progress in Earth and Planetary Science |بەرگ=١٠|issue=1 |پەڕەکان=١٩|doi=10.1186/s40645-023-00547-1 |bibcode=2023PEPS...10...19S |doi-access=free |issn=2197-4284}}</ref> لەکاتێکدا بۆن، بە پوختەیی، ئاووھەوای شارەکە وەک "گواستنەوەی ژێر-کیشوەری-ژێر-ناوینەیی" وەسف دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Karte der natürlichen Vegetation Europas, Erl.-Text. - Deutsche Digitale Bibliothek |ناونیشان=https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/TZPUURC2NFYW7G4BR6JPMSRKCGKLWCDL |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=www.deutsche-digitale-bibliothek.de |زمان=de}}</ref> ھاوینەکانی شارەکە گەرم و تاڕادەیەک وشکن، بە تێکڕای پلەی گەرمیی ڕۆژانەی نزیکەی {{Convert|28|C|F}}، و کەمتر لە <bdi>7</bdi> ڕۆژ بارانبارین لە مانگێکدا.<ref name=":3" /><ref name=":5" /> سەرەڕای مەودای پلەی گەرمیی بەگشتی پەسەندکراو، ناوەڕاستی ھاوین لە ئەستەمبوڵ بە تاڕادەیەک ناڕەحەت دادەنرێت، بەھۆی بەرزیی خاڵی شەونم و شێی ڕێژەیی.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Abbasnia |یەکەم١=Mohsen |دوایین٢=Toros |یەکەم٢=Hüseyin |دوایین٣=Memarian |یەکەم٣=Hadi |ڕێکەوت=٢٠١٩|سەردێڕ=Analysis of Climate in the Megacity of Istanbul Based on Human Bioclimatic Comfort Index |ناونیشان=https://avesis.itu.edu.tr/yayin/26af2d5e-0c30-4b5d-83a5-9ffe2be7a179/analysis-of-climate-in-the-megacity-of-istanbul-based-on-human-bioclimatic-comfort-index |journal=Journal of Research in Atmospheric Science |بەرگ=١|issue=1 |issn=0000-0000 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230227075544/https://avesis.itu.edu.tr/yayin/26af2d5e-0c30-4b5d-83a5-9ffe2be7a179/analysis-of-climate-in-the-megacity-of-istanbul-based-on-human-bioclimatic-comfort-index |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":5" /> لەکاتێکدا زستانەکان، پلەی گەرمیی ڕۆژانەیان ھەیە کە لە نێوان {{Convert|5-10|C|F}}دایە، لەگەڵ بارانبارینی زۆرجار و ھەندێک جار بەھێز.<ref name=":5" /> بۆیە بارانبارینی ئەستەمبوڵ بە نایەکسانی دابەش بووە، کە مانگەکانی زستان لایەنی کەم دوو ھێندەی ھاوتا ھاوینییەکانیان بارانیان لێ دەبارێت. ھەورەکان، ھاوشێوەی بارانبارین، بەپێی وەرزەکان زۆر دەگۆڕێن. زستانەکان زۆر ھەوراوییە، بە نزیکەی <bdi>20</bdi> لە سەدی ڕۆژەکان کە تیشکی خۆری تێدایە. لەکاتێکدا، ھاوینەکان <bdi>60-70</bdi> لە سەدی تیشکی خۆری گونجاو بەخۆیانەوە دەبینن. بەفربارین پچڕپچڕە، بەڵام نزیکەی ھەموو زستانێک کەڵەکە دەبێت؛ و کاتێکیش دەبارێت، زۆر تێکدەرە بۆ ژێرخانی شارەکە. [[بەفری کاریگەری-دەریاچە|زریانی بەفری کاریگەری-دەریایی]] کە زیاتر لە {{Convert|30|cm|ft|sigfig=1}} بەفر کەڵەکە دەکات نزیکەی ساڵانە ڕوودەدات، کە دواترینیان لە [[زریانی ئێلپیس|2022]] بوو.<ref name=":10">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=La neve sulle coste del Mediterraneo |trans-title=Snow on the Mediterranean coasts |ناونیشان=http://www.nimbus.it/liguria/rlm44/neve_mediterraneo.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.nimbus.it |زمان=it}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=İstanbul'da bazı ilçelerde kar kalınlığı 85 santimetreyi buldu |trans-title=In some districts of Istanbul, the snow depth reached 85 centimeters |ناونیشان=https://www.birgun.net/haber/istanbul-da-bazi-ilcelerde-kar-kalinligi-85-santimetreyi-buldu-374544 |وێبگە=www.birgun.net |زمان=tr}}</ref><!-- Do not replace weatherbox with other data without consensus, per earlier discussions on talk page. -->{{Weather box | location = [[کیرەچبورنۆ]] (ئاسایی <bdi>1991</bdi>–<bdi>2020</bdi>، ڕۆژانی بارانبارین و تیشکی خۆر <bdi>1981</bdi>–<bdi>2010</bdi>؛ بڕوانە [[ئاووھەوای ئەستەمبوڵ#ناوخۆ لە بۆسفۆرەوە|وتاری سەرەکی]] بۆ زانیاریی زیاتر) | metric first = yes | single line = yes | Jan high C = 8.8 | Feb high C = 9.4 | Mar high C = 12.0 | Apr high C = 16.1 | May high C = 21.0 | Jun high C = 25.7 | Jul high C = 28.0 | Aug high C = 28.2 | Sep high C = 24.6 | Oct high C = 19.9 | Nov high C = 15.0 | Dec high C = 10.7 | year high C = | Jan mean C = 5.9 | Feb mean C = 6.1 | Mar mean C = 8.0 | Apr mean C = 11.5 | May mean C = 16.3 | Jun mean C = 21.1 | Jul mean C = 23.7 | Aug mean C = 24.2 | Sep mean C = 20.5 | Oct mean C = 16.2 | Nov mean C = 11.7 | Dec mean C = 7.9 | year mean C = | Jan low C = 3.6 | Feb low C = 3.5 | Mar low C = 4.9 | Apr low C = 8.1 | May low C = 12.8 | Jun low C = 17.4 | Jul low C = 20.3 | Aug low C = 21.2 | Sep low C = 17.4 | Oct low C = 13.6 | Nov low C = 9.2 | Dec low C = 5.5 | year low C = | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 96.1 | Feb precipitation mm = 87.7 | Mar precipitation mm = 69.8 | Apr precipitation mm = 45.1 | May precipitation mm = 37.1 | Jun precipitation mm = 44.7 | Jul precipitation mm = 36.3 | Aug precipitation mm = 43.5 | Sep precipitation mm = 81.3 | Oct precipitation mm = 98.3 | Nov precipitation mm = 100.5 | Dec precipitation mm = 124.8 | year precipitation mm = | Jan precipitation days = 16.9 | Feb precipitation days = 15.2 | Mar precipitation days = 13.2 | Apr precipitation days = 10.0 | May precipitation days = 7.4 | Jun precipitation days = 7.0 | Jul precipitation days = 4.7 | Aug precipitation days = 5.1 | Sep precipitation days = 8.1 | Oct precipitation days = 12.3 | Nov precipitation days = 13.9 | Dec precipitation days = 17.5 | year precipitation days = 131.3 | unit precipitation days = 0.1 mm | Jan snow days = 4.5 | Feb snow days = 4.7 | Mar snow days = 2.9 | Apr snow days = 0.1 | May snow days = 0.0 | Jun snow days = 0.0 | Jul snow days = 0.0 | Aug snow days = 0.0 | Sep snow days = 0.0 | Oct snow days = 0.0 | Nov snow days = 0.3 | Dec snow days = 2.7 | year snow days = | unit snow days = 0.1 cm | Jan sun = 68.2 | Feb sun = 89.6 | Mar sun = 142.6 | Apr sun = 180.0 | May sun = 248.0 | Jun sun = 297.6 | Jul sun = 319.3 | Aug sun = 288.3 | Sep sun = 234.0 | Oct sun = 158.1 | Nov sun = 93.0 | Dec sun = 62.0 | year sun = | Jan percentsun = 22 | Feb percentsun = 29 | Mar percentsun = 38 | Apr percentsun = 46 | May percentsun = 57 | Jun percentsun = 64 | Jul percentsun = 69 | Aug percentsun = 66 | Sep percentsun = 65 | Oct percentsun = 46 | Nov percentsun = 31 | Dec percentsun = 22 | Jan humidity = 79.8 | Feb humidity = 78.6 | Mar humidity = 75.8 | Apr humidity = 75.1 | May humidity = 76.5 | Jun humidity = 75.7 | Jul humidity = 75.3 | Aug humidity = 75.9 | Sep humidity = 75.0 | Oct humidity = 78.4 | Nov humidity = 78.9 | Dec humidity = 78.4 | year humidity = | year percentsun = | source =<ref name="mgm2020"> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Resmi İstatistikler |ناونیشان=https://mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=ISTANBUL |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201223163236/https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&m=ISTANBUL |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Meteoroloji Genel Müdürlüğü}} </ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rivista Ligure di Meteorologia 44 - La neve sulle coste del Mediterraneo |ناونیشان=http://www.nimbus.it/liguria/rlm44/neve_mediterraneo.htm |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=www.nimbus.it}} </ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Sariyer_17061.csv |سەردێڕ= World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020 |بڵاوکەرەوە= National Oceanic and Atmospheric Administration |ڕێکەوتی سەردان= ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}} </ref> }} ==== گۆڕانی ئاووھەوا ==== [[File:Müze Gazhane (2).jpg|thumb| [[وێستگەی غازی حەسەنپاشا|مۆزەخانەی غازخانە]] لە [[کادیکۆی]] یەکەمین مۆزەخانەی گۆڕانی ئاووھەوایە لە تورکیا]] [[گۆڕانی ئاووھەوا]] بووەتە ھۆی زیادبوونی شەپۆلەکانی گەرمای ئەستەمبوڵ،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey reeling from African heat wave |ناونیشان=https://www.dailysabah.com/turkey/2017/07/03/turkey-reeling-from-african-heat-wave |ئیش=Daily Sabah |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref> وشکەساڵییەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Gov't forced to take measures amid below average rainfall across Turkey |ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/govt-forced-to-take-measures-amid-below-average-rainfall-across-turkey-126069 |ئیش=Hürriyet Daily News |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> زریانەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Lightning electrifies Istanbul, northwestern Turkey skies as thunderstorms take over |ناونیشان=https://www.dailysabah.com/istanbul/2018/07/24/lightning-electrifies-istanbul-northwestern-turkey-skies-as-thunderstorms-take-over |ئیش=Daily Sabah |ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> و لافاوەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Istanbul flood result of Turkey's climate change |ناونیشان=https://www.dailysabah.com/life/2017/07/21/istanbul-flood-result-of-turkeys-climate-change |agency=Anadolu Agency|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref name="CCTur">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین١=Şen |یەکەم١=Ömer Lütfi |سەردێڕ=Climate Change in Turkey |ناونیشان=http://climatechangeinturkey.com/effects-of-climate-change-population.html |بڵاوکەرەوە=Mercator–IPC Fellowship Program= |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220331031757/http://climatechangeinturkey.com/effects-of-climate-change-population.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، لەبەر ئەوەی ئەستەمبوڵ شارێکی گەورە و بەخێرایی فراوانبووە، دیاردەی [[دوورگەی گەرمای شار]]ەکەی کاریگەرییەکانی گۆڕانی ئاووھەوای زیاتر کردووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climatologie globale à Istanbul / Ataturk - Infoclimat |ناونیشان=https://www.infoclimat.fr/climatologie/globale/istanbul-ataturk/17060.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.infoclimat.fr}}</ref> ئەگەر ڕەوتەکان بەردەوام بن، ئەگەری زۆرە بەرزبوونەوەی ئاستی دەریا کاریگەری لەسەر ژێرخانی شارەکە ھەبێت، بۆ نموونە [[کادیکۆی (میترۆی ئەستەمبوڵ)|وێستگەی میترۆی کادیکۆی]] ھەڕەشەی لافاوی لەسەرە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Temperature to increase significantly in Turkey in 30 years due to global warming, warns climate expert |ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/temperature-to-increase-significantly-in-turkey-in-30-years-due-to-global-warming-warns-climate-expert-128980 |ئیش=Hürriyet Daily News |ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> [[باخداری وشک|زێریسکەیپینگ]] (باخداری بە ئاوی کەم)ی ناوچە سەوزەکان پێشنیار کراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Çetin |یەکەم١=Nefise |دوایین٢=Mansuroğlu |یەکەم٢=Sibel |دوایین٣=Kalaycı Önaç |یەکەم٣=Ayşe |سەردێڕ=Xeriscaping Feasibility as an Urban Adaptation Method for Global Warming: A Case Study from Turkey |journal=Pol. J. Environ. Stud. |بەرگ=٢٧|issue=3 |پەڕەکان=١٠٠٩–١٨|doi=10.15244/pjoes/76678 |ساڵ=٢٠١٨|doi-access=free |bibcode=2018PJES...27.1009C}}</ref> و ئەستەمبوڵ پلانێکی چالاکیی گۆڕانی ئاووھەوای ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=İstanbul İklim Değişikliği Eylem Planı |trans-title=Istanbul Climate Change Action Plan |ناونیشان=https://www.iklim.istanbul/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190417071317/https://www.iklim.istanbul/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٩|زمان=tr}}</ref> === ئاو === {{Excerpt|Water supply and sanitation in Istanbul}} === ڕووەک و ئاژەڵ === [[File:Birdwatching Tower 2.jpg|thumb|باکووری ئەستەمبوڵ وەک لە تاوەری ڕوانگەی باڵندەکانەوە لە [[سارییەر]] دەردەکەوێت]] ڕووەکی سروشتیی پارێزگاکە پێکھاتووە لە [[دارستانە گەڵاپانەکان و تێکەڵەکان|دارستانی گەڵاپانی تێکەڵ]] و [[پسیودۆ-ماکیس]]، کە ڕەنگدانەوەی ئاووھەوایەکی [[ئاووھەوای مامناوەندی شێدار|مامناوەندی شێداری]] گواستراوەیە بە کاریگەریی دەریای ناوین.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.mgm.gov.tr/iklim/iklim.aspx?key=C |سەردێڕ=Klimatoloji 2 |بڵاوکەرەوە=Çevre ve Orman Bakanlığı}}</ref> [[شەستانە|شەستانە (کەستانە)]]، [[بەڕوو]]، [[نارەوەن]]، [[تێلیا|لیندن (دارەزەردە)]]، [[دارەبەن]] و [[ڕۆبینیا|لۆکەست]] دیارترین جۆرەکانی دارستانی مامناوەندن، لەکاتێکدا [[غار|دارغار]]، [[بەن|بەن (قەزوان)]]، ''[[Cercis siliquastrum|ئەرخەوان]]''، [[Spartium junceum|گێسک]]، [[Pyracantha coccinea|سێوی دڕکاوی]]، و جۆرەکانی بەڕوو وەک ''[[Quercus cerris|بەڕووی تورکی]]'' و ''[[Quercus coccifera|مازی]]'' گرنگترین جۆرەکانی دابەشبوونی [[دارستانەکانی دەریای ناوین|دەریای ناوین]] و [[ناوچە ژیانییەکانی ناوچەی دەریای ناوین|ژێر-دەریای ناوین]]ن. جگە لە ڕووەکە سروشتییەکان، ''[[چنار]]''، [[Aesculus hippocastanum|شەستانەی ئەسپی]]، [[سەروو|سەروو]] و [[سنەوبەری بەردین]] ئەو [[جۆرە ھێنراوانە]] پێکدەھێنن کە لەگەڵ ژینگەی ئەستەمبوڵدا [[ڕاھاتن|ڕاھاتوون]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bosphorus as our cultural heritage |ناونیشان=http://cipa.icomos.org/text%20files/antalya/203.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110722110923/http://cipa.icomos.org/text%20files/antalya/203.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> لە توێژینەوەیەکدا کە بەدواداچوونی بۆ ڕووەکی شاری کردووە لە [[کارتال]]، تێکڕا <bdi>576</bdi> جۆری ڕووەک تۆمارکراون؛ لەوانە <bdi>477</bdi> جۆریان سروشتی بوون و <bdi>99</bdi> جۆریان نامۆ و چێندراو بوون. دیارترین جۆرە ڕەسەنەکان لە خێزانی [[Asteraceae|کوڵەکەکان]] (<bdi>50</bdi> جۆر) بوون، لەکاتێکدا فرەچەشنترین خێزانی ڕووەکی نامۆ خێزانی [[Rosaceae|گوڵەباخییەکان]] (<bdi>16</bdi> جۆر) بوو.<ref>Altay, Volkan; Ouml, Brahim Lker; zyiit; Yarci, Celal (31 January 2010). "Urban flora and ecological characteristics of the Kartal District (Istanbul): A contribution to urban ecology in Turkey".</ref> [[گەرەوەکانی تورکیا]] و دەریای مەڕمەڕە ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن بۆ [[کۆچی ماسی|ماسییە کۆچەرییەکان]] و گیانەوەرە دەریایییەکانی تر لە نێوان دەریای ناوین، مەڕمەڕە و دەریای ڕەش. بۆسفۆر میوانداری جۆرەکانی ماسیی [[ماسیی پەلاجیک|پەلاجیک]]، [[ماسیی دێمێرسال|دێمێرسال]] و نیمچە-پەلاجیک دەکات و زیاتر لە <bdi>130</bdi> جۆری جیاواز لە گەرووەکەدا بەڵگەدار کراون.<ref>Artüz M.L. (1999) [https://web.archive.org/web/20150607003453/http://www.artuz.com/Artuz/LeventDeniz/Levent/PDF/5558.pdf Inventory of Existing Species and Their Habitats in the Bosphorus Area]. Marine bio abs., 1: 112–023.</ref> [[ماسیی شین]]، [[بۆنیتۆ]]، [[ماسیی دەریایی|ماسیی بەس]]، [[ماسیی ئەسپ|ماسیی ماکرێڵی ئەسپ]] و [[ئەنچۆڤی|ئەنچۆڤییەکان]] جۆرە گرنگە ئابوورییەکان پێکدەھێنن. فرەچەشنیی ماسی لە ئاوەکانی ئەستەمبوڵدا لە دەیەکانی ڕابردوودا کەمی کردووە. لە کۆی نزیکەی <bdi>60</bdi> جۆری ماسی کە لە ساڵانی <bdi>1970</bdi>ەکاندا تۆمارکراون، تەنیا <bdi>20</bdi> جۆریان ھێشتا لە بۆسفۆردا ماونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Deniz Kirliliğini Önlemeye İlişkin Hedefler |ناونیشان=http://www.iski.gov.tr/Web/statik.aspx?KID=1001221 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110722093754/http://www.iski.gov.tr/Web/statik.aspx?KID=1001221 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١١|وێبگە=İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi}}</ref>{{Dubious|date=July 2021}}<!-- Most studies show more fish species compared to İSKİ's stated numbers. This is either excluding seasonal fishes, only including economically viable species or just plainly wrong. --> [[دۆلفینی لووت-شووشەیی]] (بە تورکی: ''afalina'')، [[دۆلفینی باوی دەنووک-کورت]] (بە تورکی: ''tırtak'') و [[بەرائزی بەندەری|بەرازی دەریاییی بەندەری]] (بە تورکی: ''mutur'') ئەو مەمکدارە دەریایییانە پێکدەھێنن کە لە ئێستادا لە بۆسفۆر و ئاوەکانی دەوروبەریدا دەدۆزرێنەوە، ھەرچەندە لە ساڵانی <bdi>1950</bdi>ەکانەوە ژمارەی بینینی دۆلفینەکان تا دێت دەگمەنتر دەبێت. [[سەگی دەریاییی دەریای ناوین|سەگە دەریایییەکانی دەریای ناوین]] لە بۆسفۆردا ھەبوون، و کەناراوەکانی دوورگەکانی شازادەکان و توزلە ناوچەی زاوزێی سەگی دەریایی بوون لە ھاویندا، بەڵام لە ساڵانی <bdi>1960</bdi>ەکانەوە لە ئەستەمبوڵ نەبینراون و وا دادەنرێت کە لە ناوچەکەدا لەناوچووبن.<ref>"İstanbul'da balıklar". ''Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi''. '''II'''. İstanbul: Tarih Vakfı.</ref> پیسبوونی ئاو، [[ڕاوکردنی لەڕادەبەدەر]] و تێکدانی ژینگەی کەناراوەکان کە بەھۆی فراوانبوونی شارەوە دروست بووە، ھەڕەشە سەرەکییەکانن بۆ سەر ژینگەی دەریاییی ئەستەمبوڵ. [[File:Süleymaniye Camii Haziresi'nde bir kedi.jpg|thumb|پشیلەیەکی سەر شەقام لە ئەستەمبوڵ]] جگە لە مەمکدارە کێوییەکانی وشکانی، ئەستەمبوڵ میوانداری دانیشتووانێکی زۆری [[ئاژەڵە بێلانەکان|ئاژەڵە بێلانەکان]] دەکات. بوونی [[پشیلەی کێوی لە ئەستەمبوڵ|پشیلەی کێوی لە ئەستەمبوڵ]] (بە تورکی: ''sokak kedisi'') زۆر بەربڵاوە، بە خەمڵاندنێک کە لە سەد ھەزارەوە بۆ زیاتر لە یەک ملیۆن پشیلەی سەر شەقامەکان دەگۆڕێت. پشیلە کێوییەکان لە شارەکەدا سەرنجی زۆری میدیا و خەڵکیان بۆ خۆیان ڕاکێشاوە و بە ھێمای شارەکە دادەنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Why so many stray cats in Istanbul? |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/av/world-europe-37880274 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=BBC News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Brady |یەکەم=Tara |سەردێڕ=How the street cats of Istanbul landed on their feet |ناونیشان=https://www.irishtimes.com/culture/film/how-the-street-cats-of-istanbul-landed-on-their-feet-1.3129936 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|newspaper=The Irish Times}}</ref> کۆلۆنییەکانی [[پەپوولەسوولە|تووتیی پەپوولەسوولە]] لە ناوچە شارییەکاندا ھەن، ھاوشێوەی شارەکانی تری ئەورووپا وەک [[تووتیی کێوی|تووتیی کێوی]]، و بە [[جۆرە داگیرکەرەکان]] دادەنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=İstanbul'da istilacı yeşil papağan uyarısı: Sayıları 5-6 bini geçti, kent faunası bozulabilir |trans-title=Warning about invasive green parrots in Istanbul: Their numbers have exceeded 5–6 thousand, the urban fauna may be disrupted |ناونیشان=https://www.birgun.net/haber/istanbul-da-istilaci-yesil-papagan-uyarisi-sayilari-5-6-bini-gecti-kent-faunasi-bozulabilir-318525 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=birgun.net |زمان=Turkish}}</ref> === پیسبوون === [[پیسبوونی ھەوا لە تورکیا]] لە ئەستەمبوڵدا زۆر خراپە بەھۆی ئەوەی ئۆتۆمبێل، پاس و تەکسییەکان زۆرجار دەبنە ھۆی دروستبوونی [[تەم و دووکەڵ|تەمودووکەڵی شاری]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=Fed up with Istanbul traffic |ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/opinion/melis-alphan/fed-up-with-istanbul-traffic--109965 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> چونکە یەکێکە لەو چەند شارە کەمەی ئەورووپا کە [[ناوچەی کەم-دەرپەڕین]]ی نییە. تا ساڵی <bdi>2019</bdi>، تێکڕای [[پێوەرەکانی کوالێتیی ھەوا|کوالێتیی ھەوا]]ی شارەکە لە ئاستێکدایە کە کاریگەری لەسەر دڵ و سییەکانی ئەو کەسانە ھەیە کە لە کاتەکانی لوتکەی ھاتوچۆدا لە شەقامەکاندا دەوەستن،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Understanding Vehicular Pollution – AQI, Harmful Effects and How to Reduce It? |ناونیشان=https://www.news18.com/news/auto/understanding-vehicular-pollution-aqi-harmful-effects-and-how-to-reduce-it-2047845.html |ئیش=News18}}</ref> و نزیکەی <bdi>200</bdi> ڕۆژی پیسبوون لەلایەن [[ھەستەوەری پیسبوونی ھەوا|ھەستەوەرەکانی پیسبوونی ھەوا]] لە [[سوڵتانگازی]]، [[مەجیدییەکۆی]]، ئالیبەیكۆی و [[کاگتحانا]] پێوراون.<ref>{{Cite report |url=https://www.temizhavahakki.com/kararapor2020/ |title=Kara Rapor 2020: Hava Kirliliği ve Sağlık Etkileri |trans-title=Black Report 2020: Air Pollution and Health Effects |date=August 2020 |publisher=[[Right to Clean Air Platform Turkey]] |language=tr}}</ref> یەکێکە لە <bdi>10</bdi> خراپترین شارەکان بۆ {{Chem|link=Nitrogen_dioxide#Long-term|N|O|2}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Harvey |یەکەم١=Fiona |بەستەری نووسەر=Fiona Harvey |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Major cities blighted by nitrogen dioxide pollution, research finds &#124; Air pollution |ناونیشان=https://www.theguardian.com/environment/2022/aug/17/major-cities-blighted-by-nitrogen-dioxide-pollution-research-finds |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=[[The Guardian]]}}</ref> بەڵام پلان ھەیە بۆ تاقیکردنەوەی نرخدانانی قەرەباڵغی لە نیمچەدوورگە مێژووییەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Istanbul tops 2024 global traffic congestion rankings - Türkiye News |ناونیشان=https://www.hurriyetdailynews.com/istanbul-tops-2024-global-traffic-congestion-rankings-204482#:~:text=The%20pricing%20is%20set%20to,covering%20approximately%20six%20square%20kilometers. |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Hürriyet Daily News |زمان=en}}</ref> [[گوڵکردنی قەوزە|گوڵکردنی قەوزە]] و [[شەپۆلی سوور]] لە دەریای مەڕمەڕە و بۆسفۆر (بە تایبەتی لە قۆچی زێڕین) ڕاگەیەندراون، و بە شێوەیەکی بەردەوام لە دەریاچە شارییەکانی وەک [[دەریاچەی بویوکچەکمەجە]] و [[دەریاچەی کوچوکچەکمەجە|کوچوکچەکمەجە]] ڕوودەدەن. لە حوزەیرانی <bdi>2021</bdi>، شەپۆلێکی [[چڵمی دەریایی]] کە گوایە بەھۆی پیسبوونی ئاوەوە بووە، بڵاوبووەوە بۆ دەریای مەڕمەڕە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ='Sea snot' outbreak off Turkish coast poses threat to marine life |ناونیشان=https://www.reuters.com/business/environment/sea-snot-outbreak-off-turkish-coast-poses-threat-marine-life-2021-06-01/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Reuters}}</ref> == دیمەنی شار == === قەزا و گەڕەکەکان === ==== دیوی ئەورووپا ==== [[File:Historical peninsula and modern skyline of Istanbul.jpg|thumb|قەزای [[فاتیح، ئەستەمبوڵ|فاتیح]] [[کۆنستنتینۆپڵ|نیمچەدوورگەی مێژوویی]] ئەستەمبوڵ پێکدەھێنێت]] {{anchor|Rumeli}}<!--[[Rumeli (Istanbul)]] redirects here-->{{lang|tr|Rumeli}} ("[[ڕومێلیا]]") نازناوێکی ناوخۆیییە بۆ دیوی ئەورووپای ئەستەمبوڵ. قەزای [[فاتیح، ئەستەمبوڵ|فاتیح]]، کە بە ناوی محەممەدی دووەمەوە ناونراوە (بە تورکی: ''Fatih Sultan Mehmed'')، ھاوتایە لەگەڵ تەواوی کۆنستنتینۆپڵ تا پێش فەتحی عوسمانییەکان؛ ئەمڕۆ قەزای پایتەختە و بە ''نیمچەدوورگەی مێژوویی'' ئەستەمبوڵ ناودەبرێت کە دەکەوێتە کەناری باشووری [[قۆچی زێڕین]]، بەرامبەر قەڵای سەدەکانی ناوەڕاستی [[کۆماری جەنەوا|جەنەوایی]]یەکانی [[گالاتا]] لە کەناری باکوور. قەڵاکانی جەنەوا لە گالاتا تا ڕادەیەکی زۆر لە سەدەی <bdi>19</bdi>ەمدا ڕووخێنران، و تەنیا [[تاوەری گالاتا]] مایەوە، بۆ ئەوەی ڕێگە بۆ فراوانبوونی شارەکە بەرەو باکوور بکرێتەوە.<ref>{{harvnb|Çelik|1993|pp=70, 169}}</ref> گالاتا ([[کاراکیۆی]]) لەمڕۆدا گەڕەکێکە لەناو قەزای بەیئۆغڵودا، کە سەنتەری بازرگانی و کات بەسەربردنی ئەستەمبوڵ پێکدەھێنێت و [[شەقامی ئیستیقلال]] و [[گۆڕەپانی تەقسیم]] لەخۆدەگرێت.<ref>{{harvnb|Çelik|1993|p=127}}</ref> [[File:Wooden building on the Bosphorus.jpg|thumb|لە بنەڕەتدا لە دەرەوەی شار بوون، کۆشکەکانی ''[[یالی]]'' بەدرێژایی بۆسفۆر ئێستا ماڵن لە ھەندێک لە گەڕەکە ئاستبەرزەکانی ئەستەمبوڵدا|alt=خانووی ڕەنگاوڕەنگی دوو و سێ نھۆمی لەگەڵ لەنگەرگە و باڵکۆنەکان، کە ڕاستەوخۆ لەسەر لێواری ئاوەکە دروستکراون]] [[کۆشکی دۆلمەباخچە]]، بارەگای حکومەت لە کۆتایییەکانی سەردەمی عوسمانیدا، دەکەوێتە قەزای [[بێشیکتاش]] لە کەناری ئەورووپای بۆسفۆر، لە باکووری بەیئۆغڵو. گوندی پێشووی [[ئۆرتەکیۆی]] دەکەوێتە ناو بێشیکتاشەوە و ناوەکەی بەخشیوە بە [[مزگەوتی ئۆرتەکیۆی]] لەسەر بۆسفۆر، لە نزیک [[پردی بۆسفۆر]]. بەدرێژایی ھەردوو کەناری ئەورووپا و ئاسیای بۆسفۆر، ''[[یالی|یالییە]]'' مێژووییەکان ھەن، کە کۆشکی لوکسی دارینن و لەلایەن ئەرستۆکراتەکان و کەسایەتییە دیارەکانی عوسمانییەوە وەک ماڵی ھاوینە دروستکراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1999/10/29/arts/antiques-for-turks-art-to-mark-700th-year.html |دوایین=Moonan|یەکەم=Wendy|ئیش=The New York Times|سەردێڕ=For Turks, Art to Mark 700th Year|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> بەرەو ناوخۆ، لە باکووری گۆڕەپانی تەقسیمەوە [[سەنتەری بازرگانیی ناوەندیی ئەستەمبوڵ]] ھەیە، کە کۆمەڵێک ڕێڕەوە کە پڕن لە بینای ئۆفیسەکان، تاوەری نیشتەجێبوون، سەنتەری بازرگانی، و کامپەسی زانکۆکان، و زیاتر لە {{convert|2000000|m2|abbr=on}} ڕووبەری ئۆفیسی پۆل-A لەخۆدەگرێت بە گشتی. [[ماسلاک]]، [[لێڤێنت]]، و [[بۆمۆنتی]] خاڵی گرنگن لەناو سەنتەری بازرگانیی ناوەندیدا.{{sfn|Oxford Business Group|2009|p=105}}<ref name=property2021>{{cite report|title=Istanbul Office Market General Overview: Third Quarter 2021|pages=3, 9|url=https://www.propin.com.tr/UserFiles/image/PROPIN_Istanbul_Office_Market_General_Overview_2021_Q3.pdf|publisher=Prop In|archive-date=26 January 2022|access-date=27 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126203001/https://www.propin.com.tr/UserFiles/image/PROPIN_Istanbul_Office_Market_General_Overview_2021_Q3.pdf|url-status=dead|archivedate=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220126203001/https://www.propin.com.tr/UserFiles/image/PROPIN_Istanbul_Office_Market_General_Overview_2021_Q3.pdf}}</ref> ڕێڕەوی فڕۆکەخانەی ئەتاتورک ڕێڕەوێکی تری لەو شێوەیەیە کە شێوازی [[شاری قەراغ]]ی ھەیە بۆ بازرگانی، نیشتەجێبوون و بازاڕکردن و زیاتر لە {{convert|900000|m2|abbr=on}} ڕووبەری ئۆفیسی پۆل-A لەخۆدەگرێت.<ref name=property2021/> ==== دیوی ئاسیا ==== [[File:Istanbul Levent skyline.jpg|thumb|دیمەنێکی [[لێڤێنت]] لە [[کانلیجا]]وە لەوبەری بۆسفۆرەوە]] لە سەردەمی عوسمانیدا، [[ئوسکودار]] (ئەوکات سکوتاری) و [[کادیکۆی]] لە دەرەوەی چوارچێوەی ناوچەی شاری بوون، و وەک بنکەی ئارام خزمەتیان دەکرد لەگەڵ ''یالییە'' کەنار دەریایییەکان و باخچەکانیان. بەڵام لە نیوەی دووەمی سەدەی <bdi>20</bdi>ەمدا، دیوی ئاسیا گەشەسەندنێکی شاریی گەورەی بەخۆیەوە بینی؛ گەشەپێدانی درەنگوەختی ئەم بەشەی شارەکە بووە ھۆی دروستبوونی ژێرخانێکی باشتر و پلاندانانێکی شاریی ڕێکخراوتر بەراورد بە زۆربەی ناوچە نیشتەجێبووەکانی تری شارەکە.{{sfn|WCTR Society|Unʼyu Seisaku Kenkyū Kikō|2004|p=281}} بەشێکی زۆری دیوی ئاسیای بۆسفۆر وەک دەوروبەری سەنتەرە ئابووری و بازرگانییەکانی ئەستەمبوڵی ئەورووپا کاردەکات، کە سێیەکی دانیشتووانی شارەکەی تێدایە بەڵام تەنیا چارەکێکی ھەلی کار لەخۆدەگرێت.{{sfn|WCTR Society|Unʼyu Seisaku Kenkyū Kikō|2004|p=281}} بەڵام، [[کۆزیاتاغی]]–[[ئاتاشەھیر]]، [[ئالتونیزادە]]، [[بەیكۆز|کاڤاجک]] و [[عومرانییە]]، کە بە ھەموویانەوە نزیکەی <bdi>1.4</bdi> ملیۆن مەتر چوارگۆشە ڕووبەری ئۆفیسی پۆل-A لەخۆدەگرن، ئێستا وەک "[[شاری قەراغ|شارەکانی قەراغ]]"ی گرنگن، واتە ڕێڕەو و خاڵی یەکگرتنی سەنتەرە بازرگانی و بازاڕەکان و بینا نیشتەجێبوونە بەرزەکانن.<ref name=property2021/> ==== فراوانبوون ==== لە ئەنجامی گەشەسەندنی خێرای ئەستەمبوڵ لە سەدەی <bdi>20</bdi>ەمدا، بەشێکی بەرچاو لە شارەکە لە ''[[گەجەکۆندۆ]]'' (بە واتای وشەیی "بە شەو دروستکراو") پێکدێت، کە ئاماژەیە بۆ ئەو بینا نایاسایییانەی کە لەلایەن داگیرکەرانی زەوییەوە دروستکراون.<ref name="kar7896">{{harvnb|Karpat|1976|pp=78–96}}</ref> لە ئێستادا، ھەندێک ناوچەی ''گەجەکۆندۆ'' بە ھێواشی دەڕووخێنرێن و جێگەیان پڕدەکرێتەوە بە کۆمەڵگەی نیشتەجێبوونی مۆدێرنی بەکۆمەڵ.<ref name="yavuz">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Yavuz |یەکەم=Ercan |ناونیشان=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?load=detay&link=177450&bolum=103 |ئیش=Today's Zaman |سەردێڕ=Gov't launches plan to fight illegal construction |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120120204750/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?load=detay&link=177450&bolum=103 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، پڕۆژەی گەورەی [[پەسندکردنی شاری]] و [[نوێکردنەوەی شاری]] لە جێبەجێکردندان،<ref name="AtkinsonBridge2005">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Rowland|دوایین١=Atkinson|یەکەم٢=Gary|دوایین٢=Bridge|سەردێڕ=Gentrification in a Global Context: The New Urban Colonialism|ناونیشان={{Google books|s_Z8dxsXWxQC|پەڕە=PA١٢٣|plainurl=yes}}|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٣|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٣٢٩٥١-٤|پەڕەکان=١٢٣–}}</ref> وەک ئەوەی لە [[تارلاباشی]]دا ھەیە؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Poor but Proud Istanbul Neighborhood Faces Gentrification |یەکەم=Jessica |دوایین=Bourque |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2012/07/05/world/middleeast/05iht-m05-turkey-tarlabasi.html |newspaper=The New York Times |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> ھەندێک لەم پڕۆژانە، وەک ئەوەی لە [[سولوکولە]]دا ھەیە، ڕووبەڕووی ڕەخنە بوونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Forced gentrification plan spells end for old Roma district in Istanbul |یەکەم=Robert |دوایین=Tait |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2008/jul/22/roma.turkey |newspaper=The Guardian |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> حکومەتی تورکیا ھەروەھا پلانی گەورەی ھەیە بۆ فراوانکردنی شارەکە بەرەو ڕۆژئاوا و باکوور لە دیوی ئەورووپا بە ھاوبەشی لەگەڵ [[فڕۆکەخانەی ئەستەمبوڵ]]ی نوێ، کە لە ساڵی <bdi>2019</bdi> کرایەوە؛ بەشە نوێیەکانی شارەکە چوار شوێنی نیشتەجێبوونی جیاواز لەخۆدەگرن کە ئەرکی شاریی دیاریکراویان ھەیە، و جێگەی <bdi>1.5</bdi> ملیۆن کەسیان تێدا دەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=New city construction to begin in six months |ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/new-city-construction-to-begin-in-six-months.aspx?nid=41622&pageID=238 |newspaper=Hurriyet Daily News |ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> {{wide image|Istanbulpanorama.jpg|800px|align-cap=center|دیمەنێکی پەنۆرامای ئەستەمبوڵ لە باشووری [[فاتیح، ئەستەمبوڵ|نیمچەدوورگەی مێژوویی]] و لە سەرووی [[دەریای مەڕمەڕە]]وە. [[قۆچی زێڕین]] و گەرووی [[گەرووی بۆسفۆر|بۆسفۆر]] لە پاشبنەمادا دیارن. چەندین ناوچەی بازرگانیش دەتوانرێت ببینرێت، وەک [[لێڤێنت]]، [[شیشلی]] و [[ماسلاک]] لە دیوی ئەورووپا (لە نزیک ناوەڕاستی وێنەکە)، و [[ئاتاشەھیر]] لە دیوی ئاسیا (لە لای ڕاست).}} === پارکەکان === [[File:Yildiz Park 02.jpg|thumb|[[پارکی یڵدز]]، [[کۆشکی یڵدز]] بە [[کۆشکی چیراغان]]ەوە دەبەستێتەوە]] ئەستەمبوڵ پارکێکی شاریی سەرەکیی نییە، بەڵام چەندین ناوچەی سەوزی ھەیە. [[پارکی گولھانە]] و [[پارکی یڵدز]] لە بنەڕەتدا لەناو حەوشەی دوو کۆشکی ئەستەمبوڵدا بوون – کۆشکی تۆپقاپی و [[کۆشکی یڵدز]] – بەڵام لە دەیەکانی سەرەتای کۆماری تورکیادا وەک پارکی گشتی دووبارە ڕێکخرانەوە.<ref>{{harvnb|Boyar|Fleet|2010|p=247}}</ref> پارکێکی تر، [[پارکی فەتحی پاشا]]یە، کە دەکەوێتە سەر گردێک لە تەنیشت پردی بۆسفۆر لە ئەنادۆڵ، بەرامبەر کۆشکی یڵدز لە ئەورووپا. بەدرێژاییی دیوی ئەورووپا، و لە نزیک [[پردی سوڵتان محەممەد فاتیح]]، [[پارکی ئەمیرگان]] ھەیە، کە لە سەردەمی بیزەنتیدا بە ''کیپارادێس'' ('دارستانی سەروو') ناسرابوو. لە سەردەمی عوسمانییەکاندا، لە سەدەی <bdi>16</bdi>ەمدا یەکەم جار درا بە [[نیشانجی|نیشانجی (مۆردار)]] [[فەرەیدوون ئەحمەد بەگ]]، پێش ئەوەی لەلایەن سوڵتان [[مورادی چوارەم]]ەوە لە سەدەی <bdi>17</bdi>ەمدا بدرێت بە ئەمیری [[سەفەوییەکان|سەفەوی]]، گونە خان، بۆیە ناوی ''ئەمیرگان''ی لێنرا. پارکەکە کە ڕووبەرەکەی {{convert|47|ha|acre|adj=on}}ە، دواتر لەلایەن خێدیڤ [[ئیسماعیل پاشای میسر|ئیسماعیل پاشا]]ی [[خێدیڤاتی میسر|میسری عوسمانی]]یەوە خاوەندارێتی کرا لە سەدەی <bdi>19</bdi>ەمدا. پارکی ئەمیرگان بە فرەچەشنیی ڕووەکەکانی ناسراوە و لە ساڵی <bdi>2005</bdi>ەوە ساڵانە فیستیڤاڵێکی [[گوڵەباخ]]ی تێدا بەڕێوەدەچێت.<ref>{{harvnb|Taylor|2007|p=241}}</ref> بڕیاری حکومەتی [[پارتی داد و گەشەپێدان (تورکیا)|ئاکەپە (AKP)]] بۆ لەناوبردنی [[پارکی گەزیی تەقسیم]] لە جێگەی وێنەیەکی ھاوشێوەی [[سەربازگەی تەقسیم]]ی سەردەمی عوسمانی (کە لە ساڵی <bdi>1921</bdi>دا گۆڕدرابوو بۆ [[یاریگای تەقسیم]]، پێش ئەوەی لە ساڵی <bdi>1940</bdi> بڕووخێنرێت بۆ دروستکردنی پارکی گەزی) بووە ھۆی سەرهەڵدانی زنجیرەیەک [[خۆپیشاندانەکانی پارکی گەزی|خۆپیشاندانی سەرتاسەری لە ساڵی 2013]] کە کۆمەڵێک کێشەی بەرفراوانی لەخۆگرتبوو. یەکێکی تر لەو شوێنانەی کە لە ھاویندا لای ئەستەمبوڵییەکان زۆر باوە، [[دارستانی بێلگراد]]ە، کە بە ڕووبەری {{convert|5500|ha|acre|adj=off}} لە لێواری باکووری شارەکەدا بڵاوبووەتەوە. ئەم دارستانە لە بنەڕەتدا ئاوی بۆ شارەکە دابین دەکرد و پاشماوەی ئەو بەنداوانەی کە لە سەردەمی بیزەنتی و عوسمانیدا بەکاردەھێنران ھێشتا ماون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-14846/water-supply-systems-reservoirs-charity-and-free-founta-.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101119053754/http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-14846/water-supply-systems-reservoirs-charity-and-free-founta-.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Republic of Turkey Ministry of Culture and Tourism|سەردێڕ=Water Supply Systems, Reservoirs, Charity and Free Fountains, Turkish Baths|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{harvnb|Time Out Guides|2010|p=212}}</ref> === تەلارسازی === [[File:Hagia Sophia (228968325).jpeg|thumb|right|[[ئایا سۆفیا]] لەلایەن [[یوستینیانی یەکەم|یوستینیان]]ەوە لە سەدەی <bdi>6</bdi>ەمدا دروست کراوە|alt=بینایەکی سوورباو کە قوبەیەکی گەورەی لەسەرە و بە قوبەی بچووکتر و چوار تاوەر دەورە دراوە]] ئەستەمبوڵ بە شێوەیەکی سەرەکی بە تەلارسازییە بیزەنتی و عوسمانییەکەی ناسراوە، بەڵام بیناکانی ڕەنگدانەوەی ئەو گەل و ئیمپراتۆریەتە جیاوازانەن کە پێشتر حوکمڕانیی شارەکەیان کردووە. نموونەکانی تەلارسازیی جەنەوایی و ڕۆمانی ھێشتا لە ئەستەمبوڵ لە پاڵ ھاوتا عوسمانییەکانیاندا دەبینرێن. لەکاتێکدا ھیچ شتێک لە [[تەلارسازیی یۆنانی کۆن|تەلارسازیی سەردەمی یۆنانی کلاسیک]] نەماوەتەوە، [[تەلارسازیی ڕۆمانی کۆن|تەلارسازیی ڕۆمانی]] سەلماندوویەتی کە زۆر خۆڕاگرترە. کۆڵەکە مەزەنەکانی [[ھیپۆدرۆمی کۆنستنتینۆپڵ]] ھێشتا لە گۆڕەپانی سوڵتان ئەحمەد دەبینرێن، لەکاتێکدا بەشێکی [[قەناتی ڤالێنس]]، کە لە کۆتایییەکانی سەدەی <bdi>4</bdi>ەمدا دروست کراوە، تاڕادەیەک بە ساغی لە لێواری ڕۆژئاوای قەزای فاتیح ماوەتەوە.<ref name="coaot">{{harvnb|Chamber of Architects of Turkey|2006|pp=80, 118}}</ref> [[کۆڵەکەی کۆنستانتین]]، کە لە ساڵی <bdi>330</bdi>ی زایینیدا بۆ نیشاندانی پایتەختە نوێیەکەی ڕۆم دانرا، ھێشتا لە نزیک ھیپۆدرۆم وەستاوە.<ref name="coaot" /> سەرەتای [[تەلارسازیی بیزەنتی]] پەیڕەوی لە مۆدێلی کلاسیکیی ڕۆمانی دەکرد بۆ قوبە و کەوانەکان، بەڵام ئەم توخمانەی باشتر کرد، وەک لە [[کڵێسای پیرۆزان سێرجیوس و باکۆس]] (ئایا سۆفیای بچووک)دا دەبینرێت. کۆنترین کڵێسای بیزەنتی کە لە ئەستەمبوڵ ماوەتەوە – ھەرچەندە وێرانەش بێت – [[دێری ستۆدیۆس]]ە (کە دواتر گۆڕدرا بۆ مزگەوتی ئیمراھۆر)، کە لە ساڵی <bdi>454</bdi>دا دروست کراوە.<ref>{{harvnb|Chamber of Architects of Turkey|2006|p=176}}</ref> دوای کۆنتڕۆڵکردنەوەی کۆنستنتینۆپڵ لە ساڵی <bdi>1261</bdi>، بیزەنتییەکان دوو لە گرنگترین کڵێساکانیان کە تا ئێستا ماونەتەوە فراوان کرد، ئەوانیش [[کڵێسای چۆرا]] و [[کڵێسای پاماکاریستۆس]]ن. سەرەڕای ئەوەش، لووتکەی تەلارسازیی بیزەنتی، و یەکێک لە ئایکۆنیترین پێکھاتەکانی ئەستەمبوڵ، [[ئایا سۆفیا]]یە. بە قوبەیەک کە تیرەکەی {{convert|31|m|ft|sp=us}} دەبێت،<ref>{{harvnb|Gregory|2010|p=138}}</ref> ئایا سۆفیا بۆ زیاتر لە ھەزار ساڵ وەک گەورەترین کڵێسای جیھان مایەوە، پێش ئەوەی بکرێت بە مزگەوت و، وەک چۆن ئێستا ھەیە، مۆزەخانەیەک.<ref name="klwa171" /> [[File:SultanAhmetMosqueCourtyard.jpg|thumb|حەوشەی [[مزگەوتی شین، ئەستەمبوڵ|مزگەوتی شین]]]] لەنێو کۆنترین نموونە ماوەکانی [[تەلارسازیی عوسمانی]] لە ئەستەمبوڵدا قەڵاکانی [[ئەنادۆڵحسار]] و [[ڕومێلیحسار]] ھەن، کە لە کاتی گەمارۆدانی شارەکەدا یارمەتیی عوسمانییەکانیان دا.<ref>{{harvnb|Freely|2000|p=283}}</ref> لە ماوەی چوار سەدەی داھاتوودا، عوسمانییەکان بەردەوام بوون لە جێھێشتنی جێدەستێکی کاڵنەبووەوە لەسەر دیمەنی ئاسمانیی ئەستەمبوڵ، بە دروستکردنی مزگەوتی بەرز و کۆشکی ڕازاوە. گەورەترین کۆشک، تۆپقاپی، کۆمەڵێکی فرەچەشنی لە شێوازەکانی تەلارسازی لەخۆدەگرێت، لە تەلارسازیی [[تەلارسازیی بارۆکی|بارۆک]] لە ناوەوەی حەرەمسەرا، تا دەگاتە تەلارسازیی [[تەلارسازیی نیۆکلاسیک|نیۆکلاسیک]] لە کتێبخانەی ئێندێروون.<ref>{{harvnb|Necipoğlu|1991|pp=180, 136–137}}</ref> [[مزگەوتەکانی سەردەمی خانەوادەی عوسمانی|مزگەوتە ئیمپراتۆرییەکان]] بریتین لە [[مزگەوتی سوڵتان ئەحمەد]] (مزگەوتی شین)، مزگەوتی سولەیمانییە، و [[مزگەوتی نوێ (ئەستەمبوڵ)|مزگەوتی نوێ (یەنی)]]، کە ھەموویان لە لوتکەی ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا دروستکراون، لە سەدەکانی <bdi>16</bdi>ەم و <bdi>17</bdi>ەمدا. لە سەدەکانی دواتردا، و بە تایبەتی دوای چاکسازییەکانی ''تەنزیمات''، تەلارسازیی عوسمانی جێگەی گیرایەوە بە شێوازە ئەورووپییەکان.<ref>{{harvnb|Çelik|1993|p=159}}</ref> ناوچەکانی دەوروبەری [[شەقامی ئیستیقلال]] پڕکران لە باڵیۆزخانە گەورەکانی ئەورووپا و ڕیزە بیناکان بە شێوازی نیۆکلاسیک و [[تەلارسازیی بوژانەوەی ڕێنێسانس|بوژانەوەی ڕێنێسانس]]، کە دواتر کاریگەرییان کردە سەر تەلارسازیی چەندین پێکھاتەی جیاواز لە بەیئۆغڵو – لەوانە کڵێسا، فرۆشگا، و شانۆکان – و بینا فەرمییەکانی وەک کۆشکی دۆلمەباخچە.<ref>{{harvnb|Çelik|1993|pp=133–34, 141}}</ref> == حکومەت و سیاسەت == === شارەوانیی گەورەشاری ئەستەمبوڵ === [[File:Istanbul_Metropolitan_Municipality_Palace_after_the_Imamoglu_case_in_December_14,_2022_02.jpg|thumb|کۆشکی شارەوانیی ئەستەمبوڵ]]بە دامەزراندنی لە ساڵی <bdi>1930</bdi> و ڕێکخستنەوەی بە یاسای شارەوانییە گەورەشارەکان لە ساڵی <bdi>2004</bdi>،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mevzuat Bilgi Sistemi |ناونیشان=https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5216&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.mevzuat.gov.tr}}</ref> [[شارەوانیی گەورەشاری ئەستەمبوڵ]] (بە تورکی: ''İstanbul Büyükşehir Belediyesi'') دەسەڵاتی سەرەکیی حکومەتی خۆجێییە لە سەرتاسەری شارەکەدا کە بەرپرسیارە لە کارە گشتییەکان، ژێرخانی ئاو، گواستنەوە، خزمەتگوزارییە کولتوورییەکان، و ھاوشێوەکانی. خاوەنکارێکی گەورەیە لە تورکیادا بە ھەبوونی زیاتر لە <bdi>80,000</bdi> فەرمانبەر بە گشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=İBB Başkanı İmamoğlu: Sendikalı sayısı 80 bin kişiye ulaşmıştır |trans-title=Mayor of Istanbul İmamoğlu: The number of unionized workers has reached 80,000 |ناونیشان=https://www.ntv.com.tr/turkiye/ibb-baskani-imamoglu-sendikali-sayisi-80-bin-kisiye-ulasmistir,kedasRQg6kaSOCGi6VlSHg |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.ntv.com.tr |زمان=tr}}</ref> پێکھاتەی ئێستای شارەکە دەگەڕێتەوە بۆ چاکسازییەکانی ''[[تەنزیمات]]'' لە سەدەی <bdi>19</bdi>ەمدا. پێش ئەوە، کارگێڕیی ناوخۆیی لەلایەن ''[[قازی]]''یەکانەوە بەڕێوەدەبرا، کە لەلایەن [[سەدرەعزەم|سەدری ئەعزەم]]ەوە (وەزیری گەورە) دیاری دەکران. ھەندێک لە ڕێبازە ئایینییەکان و [[سەندیکا|سەندیکاکان]]یش خزمەتگوزارییان بۆ کۆمەڵگاکانیان دابین دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Oktay |یەکەم=Tarkan |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠١|سەردێڕ=TANZİMAT DÖNEMİ İSTANBUL'DA BİR BELEDİYE ÖRGÜTLENMESİ ÖRNEĞİ "ALTINCI DÂİRE-İ BELEDİYE" |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/maruoneri/issue/54254/735505 |journal=Öneri Dergisi |زمان=tr |بەرگ=٤|issue=15 |پەڕەکان=١٥٧–١٦٦|doi=10.14783/maruoneri.735505 |issn=1300-0845|hdl=11424/6883 |hdl-access=free}}</ref> [[شۆڕشی پیشەسازی]]، ھەرچەندە عوسمانییەکان بە ڕادەیەکی زۆر کاریگەرییان لێ نەکەوت، بەڵام بووە ھۆی لێشاوی بازرگانانی بیانی بەو پێیەی [[کۆنستنتینۆپڵ]] لە نێوان دوو کیشوەردا ھەڵکەوتبوو، و حکومەتی ئیمپراتۆری ڕێککەوتنامەی بازرگانیی دووقۆڵیی لەگەڵ چەندین وڵاتی ئەورووپی واژوو کرد، کە قەبارەی بازرگانیی زیاد کرد، بەتایبەتی لەگەڵ بەندەرەکانی ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوین، وەک [[ئیزمییر|سمیرنا]]، [[تێسالۆنیکی]]، [[ئەسکەندەرییە]]، و [[بەیرووت]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tanzimat'tan XXI. Yüzyıla İstanbul'un Yönetimi |trans-title=The administration of Istanbul from the Tanzimat to the 21st century |ناونیشان=https://istanbultarihi.ist/81-tanzimattan-xxi-yuzyila-istanbulun-yonetimi |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=istanbultarihi.ist |زمان=tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Önsoy |یەکەم=Rifat |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٤|سەردێڕ=Tanzimat Dönemi sanayileşme politikası 1839-1876 |trans-title=Industrialization policy during the Tanzimat Period (1839–1876) |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/huefd/issue/41170/505131 |journal=Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi |زمان=tr |بەرگ=٢|issue=2 |پەڕەکان=٠|issn=1301-5737}}</ref> لە ساڵی <bdi>1854</bdi>، لە کاتی [[جەنگی کرایمیا|جەنگی کریمیا]]دا، بەھێزبوونی پەیوەندییەکانی نێوان ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و ھێزە ئەورووپییەکانی تر وای لە بیۆرۆکراسییە چاکسازیخوازەکەی عوسمانی کرد کە دەسەڵاتی حکومەتی خۆجێیی بۆ کۆنستنتینۆپڵ جێبەجێ بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TÜRK BELEDİYECİLİĞİNİN GELİŞİM SÜRECİ |ناونیشان=https://www.mevzuatdergisi.com/2009/03a/02.htm |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.mevzuatdergisi.com}}</ref> یەکەم دەسەڵاتی حکومەتی خۆجێیی، ''Şehremaneti'' (شارەوانی)، ئیلھامی لە سیستەمی کۆمیونەکانی فەڕەنسا ([[کۆمۆنەکانی فەڕەنسا]]) وەرگرتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Çiçek |یەکەم=Yeter |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Geçmişten Günümüze Türkiye'de Yerel Yönetimler |trans-title=Local Governments in Turkey from Past to Present |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/ksusbd/issue/10272/126028 |journal=Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi |زمان=tr |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=٥٣–٦٤|issn=1304-8120}}</ref> ئەو یاسایانەی دوای [[دەستووری عوسمانی ساڵی ١٨٧٦]] دەرکران ئامانجیان فراوانکردنی ئەم پێکھاتەیە بوو بە سەرتاسەری شارەکەدا، بە لاساییکردنەوەی بیست ناوچەیی کارگێڕییەکەی پاریس ([[ناوچەی کارگێڕیی پاریس]])، بەڵام بە تەواوی جێبەجێ نەکرا تا ساڵی <bdi>1908</bdi> کاتێک شارەکە وەک پارێزگایەک ڕاگەیەندرا کە لە نۆ قەزای پێکھێنەر پێکھاتبوو.<ref>{{harvnb|Çelik|1993|pp=42–48}}</ref><ref>{{harvnb|Kapucu|Palabiyik|2008|p=145}}</ref> ھەرچەندە ''شارەوانی'' و جێگرەوەکانی لەلایەن [[چاکسازییەکانی ئەتاتورک|شۆڕشی تورکیاوە]] ھەڵوەشێنرانەوە، بەڵام خودی سیستەمەکە بەردەوام بوو بە دامەزراندنی شارەوانیی ئەستەمبوڵ لە ساڵی <bdi>1930</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Belediye Tarihçesi |trans-title=Municipal History |ناونیشان=https://ibb.istanbul/ibb/belediye-hakkinda/belediye-tarihcesi/ |وێبگە=İstanbul Büyükşehir Belediyesi |زمان=tr}}</ref> [[ئەنجومەنی شارەوانیی ئەستەمبوڵ]] ئۆرگانی یاسادانانی شارەوانیی گەورەشاری ئەستەمبوڵە. ھەر پێنج ساڵ جارێک، <bdi>314</bdi> ئەندامی ئەنجومەنی خۆجێیی بە دەنگی خەڵک ھەڵدەبژێردرێن. ئەنجومەنەکە تاقە دەسەڵاتە لەو بابەتانەی کە پەیوەستن بە دەسەڵاتی شارەوانییەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Council |یەکەم١=City |دوایین٢=Köken |یەکەم٢=Enes |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Büyükşehir Belediye Meclisi |trans-title=Metropolitan Municipal Council |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/auhfd/issue/42360/510133 |journal=Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi |زمان=tr |بەرگ=٦٥|issue=4 |پەڕەکان=٣٥١١–٣٥٢٨|issn=1301-1308}}</ref> بە یەک ھەڵاوێردەوە، UKOME (سەنتەری ھەماھەنگیی گواستنەوە)، کە ھاوبەشیی لەگەڵ ئاژانسەکانی حکومەتی ناوەندی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Hükümet, büyükşehir belediyelerinin UKOME'deki çoğunluk yetkisini elinden aldı |trans-title=The government took away the majority authority of metropolitan municipalities in UKOME |ناونیشان=https://www.indyturk.com/node/134601/h%C3%BCk%C3%BCmet-b%C3%BCy%C3%BCk%C5%9Fehir-belediyelerinin-ukome%E2%80%99deki-%C3%A7o%C4%9Funluk-yetkisini-elinden-ald%C4%B1 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Independent Türkçe |زمان=tr}}</ref> [[File:Beyoğlu_City_Hall,_June_2021.jpg|thumb|ھۆڵی شاری [[بەیئۆغڵو]]]] === شارەوانییە قەزایییەکان === شارەوانییە قەزایییەکان بە شێوەیەکی سەرەکی بەرپرسیارن لە بەڕێوەبردنی پاشماوە و پڕۆژەکانی دروستکردن لەناو قەزاکانی خۆیاندا، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا یاسا ڕێگەیان پێدەدات کە بە بنەڕەتی ھەموو خزمەتگوزارییەکان پێشکەش بکەن جگە لە [[ژێرخانی ھەستیار|ژێرخانە ھەستیارەکان]]، وەک گواستنەوەی گشتی و بەڕێوەبردنی ئاو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ertaş |یەکەم=Handan |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=TÜRKİYE'DE YEREL YÖNETİM BİRİMLERİNİN GÖREV VE SORUMLULUKLARI İLE İLGİLİ MEVZUAT VE KARŞILAŞTIRMALI ANALİZ |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/sosyoteknik/issue/80255/1371218 |journal=Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi |زمان=tr |issue=11 |پەڕەکان=٨٧–١١٣|issn=2146-7226}}</ref> ئەوان سەربەخۆن لە شارەوانیی گەورەشاری ئەستەمبوڵ و بوودجە و پێکھاتەی خۆیان ھەیە لەگەڵ سەربەخۆیی کارگێڕی تا ئاستێک. شارەوانییە قەزایییەکان و شارەوانیی گەورەشار زۆرجار بۆ پڕۆژە ناوخۆیییەکان ھاوکاری یەکتر دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=İBB ve KİPTAŞ'ın İlçe Belediyeleri ile Yaptığı İş Birliği Protokollerinden Bir Yenisini Daha Avcılar Belediyesi İle İmzalandı! |trans-title=Another of the cooperation protocols between İBB and KİPTAŞ with district municipalities has been signed – this time with Avcılar Municipality! |ناونیشان=https://kiptas.istanbul/haber/ibb-ve-kiptasn-ilce-belediyeleri-ile-yaptg-is-birligi-protokollerinden-bir-yenisini-daha-avclar-belediyesi-ile-imzaland |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=kiptas.istanbul |زمان=tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=T.C. Tuzla Belediyesi Resmi Web Sitesi : Tuzla Belediyesi, İBB iş birliği ile ilçenin kronik sorunlarına çözüm üretiyor |trans-title=Republic of Turkey Tuzla Municipality Official Website: Tuzla Municipality is producing solutions to the district’s chronic problems in cooperation with İBB |ناونیشان=https://www.tuzla.bel.tr/icerik/11/8601/tuzla-belediyesi-ibb-is-birligi-ile-ilcenin-kronik-sorunlarina-cozum-uretiyor.aspx |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٥ |وێبگە=www.tuzla.bel.tr |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250328180742/https://www.tuzla.bel.tr/icerik/11/8601/tuzla-belediyesi-ibb-is-birligi-ile-ilcenin-kronik-sorunlarina-cozum-uretiyor.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[موختار (نازناو)|موختار]] کەمترین ئاستی بەرپرسی ھەڵبژێردراوە لە تورکیا. ھەر گەڕەکێک ''موختار''ێکی ھەیە، کە ئەرکی یارمەتیدانی ھاووڵاتییانە سەبارەت بە کاری کارگێڕی و دروستکردنی پردێکە لە نێوان دانیشتووانی ناوخۆ و حکومەتی ناوەندیدا. ئەوان ڕاپۆرت بە کارگێڕیی مەدەنی دەدەن و یەکەم دەسەڵاتن بۆ نوێنەرایەتیکردنی گەڕەکەکان لە پرۆسەی [[سیاسەتی گشتی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Göküş |دوایین٢=Bayrakcı |دوایین٣=Alptürker |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=MAHALLE YÖNETİMİ VE MAHALLE MUHTARLARININ VATANDAŞLAR TARAFINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduiibfd/issue/20818/222758 |journal=Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi |زمان=tr |بەرگ=١٨|issue=2 |پەڕەکان=٣١–٤٥|issn=1301-0603}}</ref> [[File:Istanbul_asv2020-02_img37_Governors_Office.jpg|thumb|[[ئۆفیسی پارێزگاری ئەستەمبوڵ]]، [[فاتیح، ئەستەمبوڵ|فاتیح]]]] === کارگێڕیی مەدەنی === لە تورکیادا، کارگێڕیی مەدەنی (بە تورکی: ''Mülki idare'') ئاماژەیە بۆ ئەو بەرپرسانەی کە لەلایەن [[حکومەتی تورکیا|حکومەتی ناوەندییەوە]] دادەمەزرێنرێن بۆ [[پارێزگاکانی تورکیا|پارێزگاکان]] و [[قەزاکانی تورکیا|قەزاکان]]. ئەوان کاروباری ناوخۆییی ئاژانسە نیشتمانییەکان بەڕێوەدەبەن، وەک [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ئاسایش (تورکیا)|بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ئاسایش]]. جێبەجێکردنی یاسا لە تورکیا زۆربەی بەناوەندی کراوە، و بەمجۆرە ئەستەمبوڵ ھێزێکی پۆلیسی چەکداری جیاکراوەی نییە. [[پارێزگار|''پارێزگار'' (والی)]] و ڕێکخراوەکەیان بەرپرسیارن لە ھەماھەنگیکردنی ھەوڵەکانی سەلامەتیی گشتی لە سەرتاسەری پارێزگاکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Mecek |یەکەم=Mehmet |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Bir Mülki (Taşra) İdare Birimi Olarak Türkiye'de İl Yönetimleri ve Hukuki - Örgütsel Yapıları |trans-title=Provincial Administrations in Turkey as a Civil (Provincial) Administrative Unit and Their Legal – Organizational Structures |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/kkujebpir/issue/58780/828772 |journal=Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi |زمان=tr |بەرگ=٦|issue=2 |پەڕەکان=٢٩٦–٣٢٥|issn=2149-0732}}</ref> ''[[قایمقامیەت|قایمقام]]'' نوێنەری حکومەتی ناوەندییە لە قەزایەکدا. سروشتی ئەرکەکانیان ھاوشێوەی ''پارێزگار''ێکە، بەڵام ئەوان ھەروەھا کارە کارگێڕییەکان سەبارەت بە ڕێکخراوەکانی حکومەتی ناوەندی لە قەزاکانی خۆیاندا بەڕێوەدەبەن. بۆ نموونە، ''قایمقام'' دەتوانێت وردبینی بکات بۆ قوتابخانەیەک کە لەلایەن [[وەزارەتی پەروەردەی نیشتمانی (تورکیا)|وەزارەتی پەروەردەی نیشتمانی]]یەوە بەڕێوەدەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Parlak |یەکەم١=Bekir |دوایین٢=Doğan |یەکەم٢=Kadir Caner |ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=Türkiye'de Mevcut İl Yönetimi Ve İlçe Yönetimi: Tarihsel Ve Yapısal Bir İnceleme |trans-title=The Current Provincial and District Administration in Turkey: A Historical and Structural Analysis |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/mana/issue/38967/452510 |journal=Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi |زمان=tr |بەرگ=١|issue=2 |پەڕەکان=٤٢–٥٢|issn=2636-8048}}</ref> === سیاسەت === لە ڕووی سیاسییەوە، ئەستەمبوڵ وەک گرنگترین ناوچەی کارگێڕی لە تورکیا دەبینرێت. لە پێش [[ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی ٢٠١٩ی تورکیا|ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی ٢٠١٩دا]]، ئەردۆغان بانگەشەی ئەوەی کرد کە 'ئەگەر لە ئەستەمبوڵ شکست بھێنین، لە تورکیا شکست دەھێنین'.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Erdoğan: 'İstanbul'da teklersek, Türkiye'de tökezleriz' |trans-title="Erdoğan: 'If we stumble in Istanbul, we falter in Turkey.'" |ناونیشان=https://tele1.com.tr/erdogan-istanbulda-teklersek-turkiyede-tokezleriz-44258/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=Tele1}}</ref> [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی شارەوانیی ئەستەمبوڵ لە ئازاری ٢٠١٩|کێبڕکێی ئەستەمبوڵ]] گرنگییەکی قووڵی سیاسی، ئابووری و ڕەمزیی ھەبوو بۆ ئەردۆغان، کە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی شارەوانیی ئەستەمبوڵ لە ١٩٩٤|ھەڵبژاردنی وەک سەرۆک شارەوانیی ئەستەمبوڵ لە ١٩٩٤دا]] وەک خاڵی دەستپێکی کاروانی سیاسیی خزمەتی کردبوو.<ref name="inglebylove">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Ingleby |یەکەم١=Melvyn |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=A Turkish Opposition Leader Is Fighting Erdoğan With 'Radical Love' |ناونیشان=https://www.theatlantic.com/international/archive/2019/06/ex-istanbul-mayor-imamoglu-fights-erdogan-radical-love/591541/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ئیش=The Atlantic}}</ref> بۆ [[ئەکرەم ئیمامئۆغڵو]]، بردنەوەی سەرۆکایەتیی شارەوانیی ئەستەمبوڵ سەرکەوتنێکی گەورەی مەعنەوی بوو، بەڵام بۆ ئەردۆغان لێکەوتەی کرداریی ھەبوو: پارتەکەی، ئاکەپە، کۆنترۆڵی لەسەر بوودجەی <bdi>4.8</bdi> ملیار دۆلاری شارەوانییەکە لەدەستدا، کە بۆ ماوەی <bdi>25</bdi> ساڵ پاراستنی پێگەی جەماوەریی لە کاتی پێشکەشکردنی زۆرێک لە خزمەتگوزارییە گشتییەکاندا دابین کردبوو.<ref name="pitel2019">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Pitel |یەکەم١=Laura |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Erdoğan's defeat in Istanbul shows opposition's changing tactics |ناونیشان=https://www.ft.com/content/93736230-95f9-11e9-8cfb-30c211dcd229 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|newspaper=Financial Times}}</ref>[[File:Imamoglu press conference April 3, 2019.jpg|thumb|[[ئەکرەم ئیمامئۆغڵو]] لە [[پارتی گەلی کۆماری (تورکیا)|پارتی گەلی کۆماری]] ٣٢ەمین و ئێستای [[سەرۆک شارەوانیی ئەستەمبوڵ|سەرۆک شارەوانیی ئەستەمبوڵ]]ە، [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی شارەوانیی ئەستەمبوڵ لە حوزەیرانی ٢٠١٩|کە بۆ یەکەم جار لە ٢٠١٩ ھەڵبژێردرا]] و [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی شارەوانیی ئەستەمبوڵ لە ٢٠٢٤|لە ٢٠٢٤ دووبارە ھەڵبژێردرایەوە]]]] لەم دواییانەدا، ئەستەمبوڵ و زۆرێک لە گەورەشارەکانی تورکیا ڕەوتێکیان گرتۆتەبەر کە لە حکومەت و ئایدۆلۆژیا ڕاستڕەوەکەیان دوور دەکەونەوە. لە ساڵانی <bdi>2013</bdi> و <bdi>2014</bdi>، [[خۆپیشاندانەکانی پارکی گەزی|خۆپیشاندانی بەرفراوانی دژە-حکومەتی ئاکەپە]] لە ئەستەمبوڵ دەستی پێکرد و بە سەرتاسەری وڵاتدا بڵاوبووەوە. ئەم ڕەوتە بۆ یەکەم جار لە ڕووی ھەڵبژاردنەوە دەرکەوت لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی شارەوانیی ئەستەمبوڵ لە ٢٠١٤|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی شارەوانی لە 2014]]دا کاتێک کاندیدی ئۆپۆزسیۆنی ناوەڕاست-چەپ <bdi>40%</bdi>ی دەنگەکانی بەدەستھێنا، ھەرچەندە سەرکەوتنی بەدەستنەھێنا. یەکەم شکستی حکومەت لە ئەستەمبوڵ لە [[ڕیفراندۆمی دەستووریی ٢٠١٧ی تورکیا|ڕیفراندۆمی دەستووریی 2017]]دا ڕوویدا، کە تێیدا ئەستەمبوڵ بە ڕێژەی <bdi>51.4%</bdi> بەرامبەر بە <bdi>48.6%</bdi> دەنگی 'نەخێر'ی دا. حکومەتی ئاکەپە پشتگیری لە دەنگی 'بەڵێ' کردبوو و لەسەر ئاستی نیشتمانی دەنگدانەکەی بردەوە بەھۆی پشتگیرییەکی زۆر لە ناوچە گوندنشینەکانی وڵاتەکەدا. خاڵێکی وەرچەرخانی گەورە بۆ حکومەت لە ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی <bdi>2019</bdi>دا ڕوویدا، کاتێک کاندیدەکەیان بۆ سەرۆک شارەوانی، سەرۆک وەزیرانی پێشوو [[بیناڵی یڵدرم]]، بە جیاوازییەکی زۆر کەم لەلایەن کاندیدی [[پارتی گەلی کۆماری (تورکیا)|پارتی گەلی کۆماری]] ئەکرەم ئیمامئۆغڵوەوە شکستی پێھێنرا. ئیمامئۆغڵو بە بەدەستھێنانی <bdi>48.77%</bdi>ی دەنگەکان لە بەرامبەر <bdi>48.61%</bdi>ی یڵدرم براوە بوو، بەڵام ھەڵبژاردنەکە بە شێوەیەکی مشتومڕھەڵگر لەلایەن [[ئەنجومەنی باڵای ھەڵبژاردنەکانی تورکیا|ئەنجومەنی باڵای ھەڵبژاردنەوە]] ھەڵوەشێنرایەوە بەھۆی بانگەشەی ئاکەپە بۆ بوونی ساختەکاری لە ھەڵبژاردنەکەدا. لە دووبارەکردنەوەی ھەڵبژاردنەکەدا ئیمامئۆغڵو <bdi>54.22%</bdi>ی کۆی دەنگەکانی بەدەستھێنا و جیاوازیی سەرکەوتنەکەی زیاتر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Isil Sariyuce and Ivana Kottasová |سەردێڕ=Istanbul election rerun set to be won by opposition, in blow to Erdogan |ناونیشان=https://www.cnn.com/2019/06/23/europe/turkey-istanbul-mayor-election-intl/index.html |وێبگە=CNN}}</ref> دوای ھەڵبژاردنەکەی <bdi>2019</bdi>، ڕەوتێکی مەیلی زیاتر بۆ جەھەپە (CHP) لە سەرتاسەری شارەکەدا بەردەوام بووە. لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢٣ی تورکیا|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی 2023]]دا کاندیدی جەھەپە، [[کەمال کلچدارئۆغڵو]]، <bdi>48.56%</bdi>ی دەنگی شارەکەی بەدەستھێنا، لەکاتێکدا سەرۆک کۆماری ئێستا و کاندیدی ئاکەپە، [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]]، <bdi>46.68%</bdi>ی بەدەستھێنا. لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی شارەوانیی ئەستەمبوڵ لە ٢٠٢٤|ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی 2024]]دا، ئەکرەم ئیمامئۆغڵو بە جیاوازییەکی <bdi>12</bdi>-خاڵی دووبارە ھەڵبژێردرایەوە. ئیمامئۆغڵو <bdi>51.15%</bdi>ی دەنگەکانی بەدەستھێنا، لەکاتێکدا کاندیدی ئاکەپە [[مورات کوروم]] <bdi>39.59%</bdi>ی بەدەستھێنا. سەرەڕای ئەوەش، جەھەپە سەرۆکایەتیی شارەوانییەکانی لە <bdi>26</bdi> لە <bdi>39</bdi> قەزاکەی ئەستەمبوڵ بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Seçim 2024 |ناونیشان=https://secim.aa.com.tr/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230514223153/https://secim.aa.com.tr// |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=secim.aa.com.tr}}</ref> لە ڕووی کارگێڕییەوە، ئەستەمبوڵ بەسەر <bdi>39</bdi> قەزادا دابەشکراوە، کە زیاترە لە ھەر [[پارێزگاکانی تورکیا|پارێزگا]]یەکی تری تورکیا. [[پارێزگای ئەستەمبوڵ]] <bdi>98</bdi> [[پەرلەمانی تورکیا#تورکیا|ئەندام پەرلەمان]] دەنێرێت بۆ ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورەی تورکیا، کە کۆی گشتی <bdi>600</bdi> کورسی ھەیە. بۆ مەبەستی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی، ئەستەمبوڵ دابەشکراوە بۆ [[ئەستەمبوڵ (بازنەکانی ھەڵبژاردن)|سێ بازنەی ھەڵبژاردن]]؛ دوو لە دیوی ئەورووپا و [[ئەستەمبوڵ (یەکەمین بازنەی ھەڵبژاردن)|یەکێک لە دیوی ئاسیا]]، کە بە ڕیزبەندی <bdi>28</bdi>، <bdi>35</bdi> و <bdi>35</bdi> ئەندام پەرلەمان ھەڵدەبژێرن.{{citation needed|date=November 2020}} == دیمۆگرافیا == {{main|دیمۆگرافیای ئەستەمبوڵ}} {{see also|دیمۆگرافیای تورکیا}} [[File:Istanbul population pyramid.svg|thumb|ھەرەمی دانیشتووانی ئەستەمبوڵ لە ساڵی ٢٠٢٢]] {| class="toccolours" style="clear: right; float: right; border-spacing: 0; margin-left: 1em;" |+ {{resize|110%|'''دانیشتووانی مێژوویی'''}} | style="padding-right:0.2em" | {{Historical populations | title = پێش کۆمار | style="width:12em;"| subbox = yes | percentages = off | 100| 36,000 | 361| 300,000 | 500| 400,000 | سەدەی ٧ەم| 150–350,000 | سەدەی ٨ەم| 125–500,000 | سەدەی ٩ەم| 50–250,000 | 1000| 150–300,000 | 1100| 200,000 | 1200| 150,000| [[ئیمپراتۆریەتیی لاتین|١٢٦١]]| 100,000 | 1350| 80,000| [[ڕووخانی قوستەنتینیە|١٤٥٣]]| 45,000 | 1500| 200,000 | 1550| 660,000 | 1700| 700,000 | 1815| 500,000 | 1860| 715,000 | 1890| 874,000 | 1900| 942,900 }} | style="border-left:solid 1px black; padding-left:0.2em" | {{Historical populations | title = سەردەمی کۆمار | percentages = pagr | subbox = yes | 1925| 881,000 | 1927| 691,000 | 1935| 740,800 | 1940| 793,900 | 1945| 845,300 | 1950| 983,000 | 1960| 1,459,500 | 1965| 1,743,000 | 1970| 2,132,400 | 1975| 2,547,400 | 1980| 2,853,500 | 1985| 5,494,900 | 1990| 6,620,200 | 1994| 7,615,500 | 1997| 8,260,400 | 2000| 8,831,800 | 2007| 11,174,200 | 2015| 14,657,434 | 2016| 14,804,116 | 2017| 15,029,231 | 2018| 15,067,724 | 2019| 15,519,267 }} |- | colspan=2 style="font-size:100%; text-align:center" | سەرچاوەکان: Jan Lahmeyer 2004, {{harvnb|Chandler|1987}}, {{harvnb|Morris|2010}},{{harvnb|Turan|2010}}<ref name="mfa">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/899051/turkey-population-of-istanbul/|سەردێڕ= Population of Istanbul in Turkey from 2007 to 2019|بڵاوکەرەوە=Statista}}</ref><br /> ژمارەکانی پێش کۆمار خەمڵێنراون{{efn|name=pop-figures|مێژوونووسان ناکۆکن – ھەندێک جار بە شێوەیەکی بەرچاو – لەسەر ژمارەی دانیشتووانی ئەستەمبوڵ (قوستەنتینیە)، و شارەکانی تری جیھان، پێش سەدەی ٢٠ەم. بەدواداچوونێک بۆ چاندلەر و فۆکس لە ١٩٧٤،{{harvnb|Chandler|1987|pp=463–505}}<ref name="chfo"/> لێکۆڵینەوە لە خەمڵاندنی سەرچاوە جیاوازەکان دەکات و ئەگەری زۆرترینیان ھەڵدەبژێرێت بەپێی بارودۆخە مێژوویییەکان؛ ئەمە سەرچاوەی زۆربەی ژمارەکانی دانیشتووانە لە نێوان ساڵی ١٠٠ و ١٩١٤. مەودای بەھاکانی نێوان ٥٠٠ و ١٠٠٠ بەھۆی مۆریسەوەیە (٢٠١٠)، کە ھەروەھا شیکردنەوەیەکی گشتگیری سەرچاوەکان دەکات، لەوانە چاندلەر (١٩٨٧)؛ مۆریس تێبینی دەکات کە زۆرێک لە خەمڵاندنەکانی چاندلەر لەو کاتەدا زۆر گەورە دەردەکەون بۆ قەبارەی شارەکە، و خەمڵاندنی بچووکتر دەخاتەڕوو. چاندلەر لەگەڵ توراندا ناکۆکە لەسەر ژمارەی دانیشتووانی شارەکە لە ناوەڕاستی ساڵانی ١٩٢٠ەکاندا (کە یەکەمیان ئاماژە بە ٨١٧،٠٠٠ دەکات لە ساڵی ١٩٢٥)، بەڵام توران، لاپەڕە ٢٢٤، وەک سەرچاوەی ژمارەی دانیشتووان لە نێوان ساڵانی ١٩٢٤ و ٢٠٠٥ بەکاردێت. ژمارەکانی توران، ھەروەھا ژمارەکەی ٢٠١٠،<ref name="turkstat-curr">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=8428|سەردێڕ=Address Based Population Registration System Results of 2010|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Turkish Statistical Institute|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|format=doc}}</ref> لە پەیمانگای ئاماری تورکیاوە ھاتوون. زیادبوونی بەرچاوی ژمارەی دانیشتووان لە نێوان ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٨٥ تاڕادەیەکی زۆر بەھۆی گەورەکردنی سنوورەکانی شارەکەوەیە (بڕوانە بەشی [[#کارگێڕی|کارگێڕی]]). ڕوونکردنەوەکان بۆ گۆڕانکارییەکانی دانیشتووان لە سەردەمەکانی پێش کۆماردا دەکرێت لە بەشی [[#مێژوو|مێژوو]]ەوە ھەڵبێنجرێن.}} |} لە بەشێکی زۆری مێژووی خۆیدا، ئەستەمبوڵ لە ڕیزی گەورەترین شارەکانی جیھاندا بووە. لە دەوروبەری ساڵی <bdi>٥٠٠</bdi>ی زایینیدا، قوستەنتینیە لە نێوان <bdi>٤٠٠٬٠٠٠</bdi> بۆ <bdi>٥٠٠٬٠٠٠</bdi> کەسی تێدابوو، کە پێش ڕۆمای پێشەنگی کەوت و بووە گەورەترین شاری جیھان.<ref>{{harvnb|Morris|2010|p=113}}</ref> قوستەنتینیە ململانێی لەگەڵ شارە مێژوویییە گەورەکانی تری وەک [[بەغدا]]، چانگئان، کایفێنگ و مەرو کرد بۆ بەدەستھێنانی پێگەی گەورەترین شاری جیھان تا سەدەی ١٢. ھەرگیز نەبووەوە بە گەورەترین شاری جیھان، بەڵام وەک گەورەترین شار لە ئەورووپا مایەوە لە نێوان ساڵانی <bdi>١٥٠٠</bdi> بۆ <bdi>١٧٥٠</bdi>، کاتێک لەلایەن [[لەندەن]]ەوە تێپەڕێنرا.<ref name="cha463">{{harvnb|Chandler|1987|pp=463–505}}</ref> پەیمانگای ئاماری تورکیا مەزەندەی دەکات کە ژمارەی دانیشتووانی شارەوانیی گەورەشاری ئەستەمبوڵ لە کۆتایی ساڵی <bdi>٢٠١٩</bdi>دا <bdi>١٥٬٥١٩٬٢٦٧</bdi> کەس بووە، کە میوانداری {{nowrap|<bdi>١٩</bdi> لەسەدی}} دانیشتووانی وڵاتەکەی کردووە.<ref name="tuikpop">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Results of Address Based Population Registration System, 2019 |ناونیشان=http://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=The-Results-of-Address-Based-Population-Registration-System-2019-33705 |وێبگە=data.tuik.gov.tr |بڵاوکەرەوە=Türkiye İstatistik Kurumu |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|شوێن=Istanbul, Turkey |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> <bdi>٦٤٫٤٪</bdi>ی دانیشتووانەکە لە بەشی ئەورووپی و <bdi>٣٥٫٦٪</bdi>یش لە بەشی ئاسیاییدا دەژین.<ref name="tuikpop"/> ئەستەمبوڵ حەوتەمین گەورەترین شارە لە جیھاندا کە بە فەرمی سنووردار کرابێت، و دووەم گەورەترین کۆمەڵگەی شارستانییە لە ئەورووپا، لە دوای ناوچەی گەورەشاری [[مۆسکۆ]]وە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://esa.un.org/unup/Documentation/faq.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120907071902/http://esa.un.org/unup/Documentation/faq.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=The United Nations|ئیش=World Urbanization Prospects, the 2011 Revision |سەردێڕ=Frequently Asked Questions|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://esa.un.org/unpd/wup/Download/Files/WUP2018-F11a-30_Largest_Cities.xls |بڵاوکەرەوە=The United Nations|ئیش=World Urbanization Prospects, the 2018 Revision|سەردێڕ=File 11a: The 30 Largest Urban Agglomerations Ranked by Population Size at Each Point in Time, 1950–2035|format=xls |ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> گەشەی ساڵانەی دانیشتووانی شارەکە کە {{nowrap|<bdi>١٫٥</bdi> لەسەدە}} یەکێکە لە بەرزترینەکان لەنێو حەفتا و ھەشت گەورەترین گەورەشارەکانی [[ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئابووری و گەشەپێدان]] (OECD). گەشە بەرزەکەی دانیشتووان ڕەنگدانەوەی ڕەوتی بەشاربوونە لە سەرتاسەری وڵاتەکەدا، چونکە دووەم و سێیەم خێراترین گەورەشارەکانی OECD کە گەشە دەکەن شارەکانی [[ئیزمیر]] و ئەنقەرەی تورکیان.<ref name="oecd">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://www.oecdbookshop.org/get-it.php?REF=5KZSL2MLL49Q&TYPE=browse |سەردێڕ=OECD Territorial Reviews: Istanbul, Turkey |بڵاوکەرەوە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]] |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٨|زنجیرە=Policy Briefs |ژپنک=٩٧٨-٩٢-٦٤-٠٤٣٨٣-١}}</ref> ئەستەمبوڵ لە ماوەی نیوەی دووەمی سەدەی ٢٠دا گەشەیەکی زۆر خێرای بەخۆیەوە بینی، بە جۆرێک کە ژمارەی دانیشتووانەکەی لە نێوان ساڵانی ١٩٥٠ و ٢٠٠٠دا دە ھێندە زیادی کرد.<ref name="tu224">{{harvnb|Turan|2010|p=224}}</ref> ئەم گەشەیە بەھۆی کۆچی ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەوە بوو. دانیشتووانی بیانیی ئەستەمبوڵ کە مۆڵەتی نیشتەجێبوونیان ھەیە بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە، لە <bdi>٤٣٬٠٠٠</bdi> لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.todayszaman.com/news-201695-starting-up-in-turkey-expats-getting-organized.html |ئیش=Today's Zaman |دوایین=Kamp |یەکەم=Kristina |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Starting Up in Turkey: Expats Getting Organized |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130509024340/http://www.todayszaman.com/news-201695-starting-up-in-turkey-expats-getting-organized.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> بۆ <bdi>٨٥٦٬٣٧٧</bdi> لە ساڵی ٢٠١٩دا.<ref name="immig">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=International Migration Statistics, 2019 |ناونیشان=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=International-Migration-Statistics-2019-33709 |وێبگە=data.tuik.gov.tr |بڵاوکەرەوە=Türk İstatistik Kurumu |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|شوێن=Istanbul, Turkey |ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="immigft">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Peace |یەکەم١=Fergus |سەردێڕ=City stats: Istanbul versus Athens |ناونیشان=https://www.ft.com/content/d5c87fd0-117d-11ea-a225-db2f231cfeae |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|newspaper=Financial Times |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> بەپێی داتاکانی ساڵی ٢٠٢٠ی TÜİK، نزیکەی <bdi>٢٫١</bdi> ملیۆن کەس لە کۆی دانیشتووانی زیاتر لە <bdi>١٥٫٤</bdi> ملیۆن کەس لە ئەستەمبوڵ تۆمار کراون{{Efn|لەسەر بنەمای داتای تۆماری دەوڵەت، کە نەگۆڕە و لە خێزانەوە بۆماوەتەوە. ژنێکی ھاوسەردار ھەروەھا لەسەر پارێزگاکەی مێردەکەی تۆمار دەکرێت.|group=lower-alpha}}، لەکاتێکدا زۆرینەی ڕەھای دانیشتووانەکە لە بنەڕەتدا لە پارێزگاکانی ئەنادۆڵەوە ھاتوون، بەتایبەتی ئەوانەی ناوچەی دەریای ڕەش، ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ بەھۆی کۆچی ناوخۆیییەوە لە ساڵانی پەنجاکانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Murat|یەکەم=Sedat|سەردێڕ=Doğum yerlerine göre İstanbul nüfusu ve iç göçler|ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/9281}}</ref> ئەو کەسانەی لە پارێزگاکانی קەستەمۆنو، ئۆردو، گیرەسون، ئەرزەڕۆم، سامسون، مەلاتیە، ترابزۆن، سینۆپ و ڕیزە تۆمار کراون، گەورەترین گرووپی دانیشتووان لە ئەستەمبوڵ پێکدەھێنن، لەکاتێکدا ئەو کەسانەی لە [[سێواس]] تۆمار کراون بەرزترین ڕێژەیان ھەیە بە زیاتر لە <bdi>٧٦٠</bdi> ھەزار نیشتەجێ لە شارەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Şafak|یەکەم=Yeni|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=İstanbul'da en çok nereli var: İstanbul'da en çok hangi ilden vatandaş yaşıyor?|ناونیشان=https://www.yenisafak.com/istanbulda-en-cok-nereli-var-istanbulda-en-cok-hangi-ilden-vatandas-yasiyor-h-3598629|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Yeni Şafak|زمان=tr-TR}}</ref> ڕاپرسییەکی ساڵی ٢٠١٩ دەریخست کە تەنیا <bdi>٣٦٪</bdi>ی دانیشتووانی ئەستەمبوڵ لەو پارێزگایە لەدایکبوون.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=23 Haziran 2019 Sandık Analizi ve Seçmen Kümeleri|ناونیشان=https://konda.com.tr/wp-content/uploads/2019/07/23Haziran2019_Istanbul_Sandik_Analizi.pdf|وێبگە=KONDA}}</ref> === گرووپە نەتەوەیی و ئایینییەکان === {{Main|ئایین لە ئەستەمبوڵ}} {{see also|ئاشوورییەکان لە تورکیا|کوردانی ئەستەمبوڵ|بۆسنییەکان لە تورکیا|یۆنانییەکان لە تورکیا|ئەرمەنییەکان لە تورکیا|جووەکان لە تورکیا|ئەلبانییەکان لە تورکیا}} {{bar box|title=گرووپە نەتەوەیییەکان لەنێو ھاووڵاتیانی تورکیا<br>لە ئەستەمبوڵ (ڕاپرسیی KONDA ساڵی ٢٠١٩)|title bar=#fff|float=left|bars={{bar percent|[[گەلی تورک|تورکەکان]]|blue|78}} {{bar percent|[[کوردانی ئەستەمبوڵ|کوردەکان]]|red|17}} {{bar percent|[[زازاکان]]|green|1}} {{bar percent|[[عەرەبەکان لە تورکیا|عەرەبەکان]]|yellow|1}} {{bar percent|ئەوانی تر|turquoise|3}}}} [[File:Greeks_in_Istanbul_1844_1997.png|thumb|left|375px|دانیشتووانی [[یۆنانییەکان لە تورکیا|یۆنانی]] لە ئەستەمبوڵ (١٨٤٤-١٩٩٧)، کە دوای [[جینۆسایدی یۆنانییەکان]] بە تەواوی دادەڕووخێت.]] ئەستەمبوڵ لە زۆربەی مێژووەکەیدا شارێکی فرە-نەتەوە و کولتوور بووە، بەڵام لە دوای کۆتاییھاتنی سەردەمی عوسمانییەوە زیاتر یەکڕەنگ بووەتەوە. نەتەوەی باڵادەست لە شارەکەدا [[گەلی تورک|تورکەکانن]]، کە ھەروەھا زۆرینەی خەڵک لە تورکیادا پێکدەھێنن. بەپێی داتاکانی ڕاپرسییەکی ئەمدوایییە، <bdi>٧٨٪</bdi>ی ھاووڵاتیانی تورکیای لە تەمەنی دەنگدان لە ئەستەمبوڵ خۆیان وەک "تورک" دەناسێنن لە ڕووی نەتەوەیییەوە.<ref name=":2" /> بە خەمڵاندنێک کە لە نێوان ٢ بۆ ٤ ملیۆن کەسە، [[کوردانی ئەستەمبوڵ|کوردەکان]] یەکێک لە گەورەترین کەمینە نەتەوەیییەکانی ئەستەمبوڵ پێکدەھێنن و گەورەترین گرووپن دوای تورکەکان لەنێو ھاووڵاتیانی تورکیادا.<ref name="Karadaghi1995">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Mustafa Mohamed Karadaghi|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2HagAAAAMAAJ|سەردێڕ=Handbook of Kurdish Human Rights Watch, Inc: A Non-profit Humanitarian Organization|بڵاوکەرەوە=UN|ساڵ=١٩٩٥}}</ref><ref name="Tirman1997">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=John|دوایین=Tirman|ناونیشان=https://archive.org/details/spoilsofwarhuman00tirm|سەردێڕ=Spoils of War: The Human Cost of America's Arms Trade|بڵاوکەرەوە=Free Press|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٢٧٢٦-١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> بەپێی توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١٩ی کۆمپانیای [[لێکۆڵینەوە و ڕاوێژکاری کۆندا|KONDA]]، کوردەکان نزیکەی <bdi>١٧٪</bdi>ی کۆی دانیشتووانی پێگەیشتووی ئەستەمبوڵیان پێکدەھێنا کە ھاووڵاتیی تورکیا بوون.<ref name=":2" /> ھەرچەندە بوونی سەرەتاییی کورد لە شارەکەدا دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەردەمی عوسمانی،<ref>{{harvnb|Masters|Ágoston|2009|pp=520–21}}</ref> بەڵام زۆرینەی کوردانی شارەکە لە بنەڕەتدا خەڵکی گوندەکانی ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیان.<ref name="BaserToivanen2018">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Bahar|دوایین١=Baser|یەکەم٢=Mari|دوایین٢=Toivanen|یەکەم٣=Begum|دوایین٣=Zorlu|یەکەم٤=Yasin|دوایین٤=Duman|سەردێڕ=Methodological Approaches in Kurdish Studies: Theoretical and Practical Insights from the Field|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=spJ5DwAAQBAJ|ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Lexington Books|ژپنک=٩٧٨-١-٤٩٨٥-٧٥٢٢-٥|پەڕە=٨٧}}</ref> [[زازاکان]] ھەروەھا لە شارەکەدا بوونیان ھەیە و نزیکەی <bdi>١٪</bdi>ی کۆی دانیشتووانی تەمەنی دەنگدان پێکدەھێنن.<ref name=":2" /> [[عەرەبەکان]] کەمینە نەتەوەیییە گەورەکەی تری شارەکە پێکدەھێنن، بە ژمارەی دانیشتووانێک کە بە زیاتر لە ٢ ملیۆن مەزەندە دەکرێت.<ref name="guardian2020">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=McKernan |یەکەم١=Bethan |سەردێڕ=How Istanbul won back its crown as heart of the Muslim world |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2020/apr/18/how-istanbul-won-back-its-crown-as-heart-of-the-muslim-world |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ئیش=The Guardian |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> دوای پشتگیریی تورکیا بۆ [[بەھاری عەرەبی]]، ئەستەمبوڵ دەرکەوت وەک ناوەندێک بۆ ئۆپۆزسیۆن و ناڕازییەکان لە سەرتاسەری [[جیھانی عەرەبی]]، لەوانە کاندیدانی پێشووی سەرۆکایەتی لە میسر، پەرلەمانتارانی کووەیت، و وەزیرانی پێشوو لە ئوردن، عەرەبستانی سعوودی (لەوانەش [[جەمال خاشقجی]])، سووریا، و یەمەن.<ref name="atlantic2013">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Lepeska |یەکەم١=David |سەردێڕ=Istanbul: An Unlikely Refuge for Exiled Journalists |ناونیشان=https://www.theatlantic.com/international/archive/2013/12/istanbul-an-unlikely-refuge-for-exiled-journalists/282671/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=The Atlantic |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref name="nytarabs">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hubbard |یەکەم١=Ben |سەردێڕ=Arab Exiles Sound Off Freely in Istanbul Even as Turkey Muffles Its Own Critics |ئیش=The New York Times |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2019/04/14/world/middleeast/istanbul-turkey-arab-exiles.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="economist2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Why dissidents are gathering in Istanbul |ناونیشان=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2018/10/11/why-dissidents-are-gathering-in-istanbul |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|newspaper=The Economist |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> تا مانگی ئابی ٢٠١٩، ژمارەی [[پەنابەرانی شەڕی ناوخۆیی سووریا لە تورکیا]] کە لە ئەستەمبوڵ دەژین بە نزیکەی ١ ملیۆن کەس مەزەندە کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Syrian migrants in Turkey face deadline to leave Istanbul|ئیش=BBC News |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-49404739|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> دەرکەوتووە کە [[عەرەبەکان لە تورکیا|دانیشتووانی ڕەسەنی عەرەب لە تورکیا]] کە ھاووڵاتیی تورکیان کەمتر لە <bdi>١٪</bdi>ی کۆی دانیشتووانی پێگەیشتووی شارەکە پێکدەھێنن.<ref name=":2" /> تا ئابی ٢٠٢٣، زیاتر لە <bdi>٥٣٠٬٠٠٠</bdi> پەنابەری شەڕی ناوخۆییی سووریا لە ئەستەمبوڵ ھەبوون، کە بەرزترین ژمارەیە لە ھەر شارێکی تورکیادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Number of Syrians in Turkey July 2023 – Refugees Association |ناونیشان=https://multeciler.org.tr/eng/number-of-syrians-in-turkey/ |وێبگە=multeciler.org.tr}}</ref> [[File:Süleymaniye Cami, Süleymaniye Moschee - panoramio.jpg|thumb|مزگەوتی سولەیمانیە (<bdi>١٥٥٠</bdi>–<bdi>١٥٥٧</bdi>) کە لەلایەن [[سوڵتان سولەیمان قانوونی|سولەیمانی قانوونی]]یەوە دروست کراوە، لەلایەن تەلارسازە سەرەکییەکەیەوە [[میعمار سینان]] دیزاین کراوە، کە دیارترینی ھەموو [[تەلارسازیی عوسمانی|تەلارسازە عوسمانییەکانە]]<ref name="sinan-britannica">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Sinan|سەردێڕ=Sinan, Ottoman architect|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref>]] ڕاپرسییەکی ساڵی ٢٠١٩ لەلایەن KONDA کە لێکۆڵینەوەی لە ئاستی ئایینداریی پێگەیشتووانی تەمەنی دەنگدان لە ئەستەمبوڵ کردبوو، دەریخست کە <bdi>٥٧٪</bdi>ی بەشداربووان ئایینێکیان ھەبوو و ھەوڵی جێبەجێکردنی پێداویستییەکانیان دەدا. بەدوای ئەمەدا خەڵکی بێباک (nonobservant) دێت بە ڕێژەی <bdi>٢٦٪</bdi> کە خۆیان بە ئایینێکەوە دەبەستەوە بەڵام بەگشتی پێداویستییەکانیان جێبەجێ نەدەکرد. <bdi>١١٪</bdi> ڕایانگەیاند کە بە تەواوی پابەندن بە ئایینەکەیانەوە، لەکاتێکدا <bdi>٦٪</bdi> [[بێ‌ئایینی لە تورکیا|بێبڕوا]] بوون کە بڕوایان بە ڕێسا و پێداویستییەکانی ئایینێک نەبوو. <bdi>٢٤٪</bdi>ی بەشداربووانیش خۆیان وەک "[[پارێزگاری ئایینی|پارێزگارانی ئایینی]]" ناساند. نزیکەی <bdi>٩٠٪</bdi>ی دانیشتووانی ئەستەمبوڵ [[سوننە|موسڵمانی سوننەن]] و [[عەلەوی]]یەکان دووەم گەورەترین گرووپی ئایینی پێکدەھێنن.<ref name=":2"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sözlük |وێبگە=Konda İnteraktif |ناونیشان=https://interaktif.konda.com.tr/sozluk |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210927164500/https://interaktif.konda.com.tr/sozluk |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە سەدەی ١٩دا، مەسیحییەکانی ئەستەمبوڵ زیاتر یان [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی]] بوون، یان ئەندامی [[کڵێسای نێردراوی ئەرمەنی]] یان کاسۆلیکی [[لێڤانتییەکان (مەسیحییە لاتینییەکان)|لێڤانتی]] بوون.<ref>{{harvnb|Çelik|1993|p=38}}</ref> یۆنانی و ئەرمەنییەکان گەورەترین دانیشتووانی مەسیحی لە شارەکەدا پێکدەھێنن. لەکاتێکدا دانیشتووانە یۆنانییەکەی ئەستەمبوڵ لە ئاڵوگۆڕی دانیشتووانی ساڵی ١٩٢٣ لەگەڵ [[یۆنان]] بەخشرابوون، گۆڕانکارییەکان لە دۆخی باج و [[کوشتاری ئەستەمبوڵ|پۆگرۆمی دژە-یۆنانی ساڵی ١٩٥٥]] وایکرد [[دەرکردنی یۆنانییەکانی ئەستەمبوڵ|ھەزاران کەس شارەکە جێبھێڵن]].<ref name="greek">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Magra |یەکەم١=Iliana |سەردێڕ=Greeks in Istanbul keeping close eye on developments |ناونیشان=https://www.ekathimerini.com/258839/article/ekathimerini/community/greeks-in-istanbul-keeping-close-eye-on-developments |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|agency=Ekathimerini |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> دوای کۆچکردنی یۆنانییەکان بۆ شارەکە بە مەبەستی کارکردن لە دەیەی ٢٠١٠دا، ژمارەی یۆنانییەکان لە ساڵی ٢٠١٩دا بۆ نزیکەی <bdi>٣٬٠٠٠</bdi> بەرزبووەوە، کە ھێشتا زۆر کەمترە بەراورد بە ساڵی ١٩١٩، کاتێک ژمارەیان گەیشتبووە <bdi>٣٥٠٬٠٠٠</bdi>.<ref name="greek"/> ئەمڕۆ ٥٠،٠٠٠ بۆ ٧٠،٠٠٠ [[ئەرمەنییەکانی ئەستەمبوڵ|ئەرمەنی لە ئەستەمبوڵ]] دەژین<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Turay |یەکەم=Anna |سەردێڕ=Tarihte Ermeniler |بڵاوکەرەوە=Bolsohays: Istanbul Armenians |ناونیشان=http://www.bolsohays.com/webac.asp?referans=1 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20061206185130/http://www.bolsohays.com/webac.asp?referans=1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە ئەمە دابەزینێکی گەورەیە لە لوتکەی ١٦٤،٠٠٠ لە ساڵی ١٩١٣دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Grigoryan |یەکەم١=Iliana |سەردێڕ=Armenian Labor Migrants in Istanbul: Reality Check |ڕێکەوت=٢٠١٨|ناونیشان=https://mirekoc.ku.edu.tr/wp-content/uploads/2018/10/Report_Armenian-Labor-Migrants-in-Istanbul.pdf |وێبگە=Migration Research Center at Koç University |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200918201613/https://mirekoc.ku.edu.tr/wp-content/uploads/2018/10/Report_Armenian-Labor-Migrants-in-Istanbul.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تا ساڵی ٢٠١٩، مەزەندە دەکرێت کە <bdi>١٨٬٠٠٠</bdi> لە کۆی ٢٥،٠٠٠ مەسیحیی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] وڵاتەکە لە ئەستەمبوڵ بژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Assyrian community thrives again in southeastern Turkey|ناونیشان=https://www.dailysabah.com/turkey/2019/01/10/assyrian-community-thrives-again-in-southeastern-turkey |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=Daily Sabah|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> [[File:Istanbul asv2021-11 img71 StAnthony of Padua Church.jpg|thumb|<bdi>٢٣٤</bdi> کڵێسا و کەنیسەی چالاک لە شارەکەدا ھەن،<ref name="heper2018">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Heper |یەکەم١=Metin |سەردێڕ=Historical dictionary of Turkey |ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield Publishers |شوێن=Lanham, ND |ژپنک=٩٧٨-١-٥٣٨١-٠٢٢٤-٤|پەڕە=٢١١|edition=Fourth}}</ref> لەوانە [[کڵێسای سانت ئەنتۆنیی پادوا، ئەستەمبوڵ|کڵێسای سانت ئەنتۆنیی پادوا]] لەسەر شەقامی ئیستیقلال لە بەیئۆغڵو (پێرا)]] زۆرینەی کاسۆلیکە ''لێڤانتییەکان'' (بە تورکی: {{lang|tr|Levanten}}) لە ئەستەمبوڵ و [[ئیزمیر]] نەوەی بازرگانان/کۆلۆنیالیستەکانی [[کۆمارە دەریایییەکان|کۆمارە دەریایییەکانی]] ئیتاڵیا لە دەریای ناوین (بەتایبەتی جێنۆا و [[کۆماری ڤێنیز|ڤێنیز]]) و فەرەنسان، کە لە سەدەی ١٦دا ماف و ئیمتیازاتی تایبەتییان بەدەستھێنابوو کە بە [[بەخشینەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|بەخشینەکان]] (کاپیتولەیشن) ناسرابوون لەلایەن سوڵتانەکانی عوسمانییەوە.<ref>[http://www.levantineheritage.com/histor3.htm Levantine historical heritage]</ref> کۆمەڵگەکە زیاتر لە <bdi>١٥٬٠٠٠</bdi> ئەندامی ھەبوو لە سەردەمی سەرۆکایەتیی ئەتاتورک لە ساڵانی بیست و سییەکاندا، بەڵام ئەمڕۆ کەمبووەتەوە بۆ تەنیا چەند سەد کەسێک، بەپێی وتەی نووسەری ئیتالۆ-لێڤانتی جیۆڤانی سکۆگنامیلۆ.<ref>[http://www.levantineheritage.com/testi35.htm Interview with Giovanni Scognamillo]</ref> ئەوان بەردەوامن لە ژیان لە ئەستەمبوڵ (بەزۆری لە کاراکۆی، بەیئۆغڵو و نیشانتاشی)، و ئیزمیر (بەزۆری لە کارشیاکا، بۆرنۆڤا و بوجا). ئەستەمبوڵ لە سەدەکانی ١٦ و ١٧دا بوو بە یەکێک لە گرنگترین ناوەندەکانی جوولەکە لە جیھاندا.<ref name="epstein">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Epstein |یەکەم١=Mark Alan |سەردێڕ=The Ottoman Jewish communities and their role in the fifteenth and sixteenth centuries |ڕێکەوت=١٩٨٠|بڵاوکەرەوە=K. Schwarz |شوێن=Freiburg |ژپنک=٩٧٨-٣-٨٧٩٩٧-٠٧٧-٣}}</ref> کۆمەڵگەکانی ڕۆمانیۆت و ئەشکەنازی پێش فەتحی ئەستەمبوڵ لە شارەکەدا ھەبوون، بەڵام ھاتنی جوولەکە سەفاردییەکان بوو کە سەردەمێکی گەشەکردنی کولتووریی دەستپێکرد. جوولەکە سەفاردییەکان لە شارەکەدا نیشتەجێ بوون دوای دەرکردنیان لە ئیسپانیا و پورتوگال لە ساڵانی ١٤٩٢ و ١٤٩٧دا.<ref name="epstein"/> سوڵتان [[بایەزیدی دووەم]] کە ھاوسۆزی بارودۆخی جوولەکە سەفاردییەکان بوو، [[ھێزی دەریاییی عوسمانی]] لەژێر فەرماندەییی دەریاوان کەمال ڕەئیس لە ساڵی ١٤٩٢ نارد بۆ ئیسپانیا بە مەبەستی گواستنەوەی سەلامەتیان بۆ ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی عوسمانییەکان.<ref name="epstein"/> بە پێچەوانەی تەواوەتیی [[جوولەکەکان لە ئەورووپا]]، [[مێژووی جوولەکەکان لە ئەورووپا|جوولەکەکانی عوسمانی]] ڕێگەیان پێدرابوو لە ھەر پیشەیەکدا کار بکەن.<ref name="makovetsky">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Makovetsky |یەکەم١=Leah |سەردێڕ=The Mediterranean and the Jews. |ڕێکەوت=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=Bar-Ilan University Press |شوێن=Ramat-Gan |ژپنک=٩٧٨-٩٦٥-٢٢٦-٠٩٩-٤|پەڕەکان=٧٥–١٠٤}}</ref> جوولەکەکانی عوسمانی لە ئەستەمبوڵ لە بازرگانیدا پێشکەوتنیان بەدەستھێنا و بەتایبەتی دەستیان بەسەر پیشەی پزیشکیدا گرت.<ref name="makovetsky"/> تا ساڵی ١٧١١، بە بەکارھێنانی ئامێری چاپ، کتێبەکان بە [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] و لادینۆ، ییدیش، و عیبری چاپ دەکران.<ref name="nassigad">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Nassi |یەکەم١=Gad |سەردێڕ=Jewish journalism and printing houses in the Ottoman Empire and modern Turkey |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Gorgias Press |شوێن=Piscataway, NJ |ژپنک=٩٧٨-١-٦١٧١٩-٩٠٩-٧}}</ref> تاڕادەیەکی زۆر بەھۆی کۆچکردن بۆ ئیسرائیل، ژمارەی دانیشتووانی جوولەکە لە شارەکەدا لە <bdi>١٠٠٬٠٠٠</bdi> لە ساڵی ١٩٥٠ەوە دابەزی<ref name="solomon">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Solomon |یەکەم١=Norman |سەردێڕ=Historical dictionary of Judaism |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield Publishers |شوێن=Lanham, MD |ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٢-٤١٤١-١|edition=Third}}</ref> بۆ <bdi>١٥٬٠٠٠</bdi> لە ساڵی ٢٠٢١دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/israel-news/2016-04-15/ty-article/.premium/why-jews-in-terror-stricken-turkey-arent-fleeing-to-israel-yet/0000017f-ed4b-d0f7-a9ff-efcf5ff60000|سەردێڕ=Why Jews in Terror-stricken Turkey Aren't Fleeing to Israel Yet|newspaper=Haaretz |بڵاوکەرەوە=haaretz.com|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><ref name="pop2021">[https://worldpopulationreview.com/country-rankings/jewish-population-by-country Jewish Population by country 2021]</ref> == ئابووری == [[File:IFM_Görsel.jpg|thumb|[[ناوەندی داراییی ئەستەمبوڵ]] لە گەڕەکی فینانسکێنت نزیک ئەتاشەھیر ناوچەی داراییی سەرەکییە لە بەشی ئاسیاییی شارەکە. لێڤێنت، مەسلاک و شیشلی ناوچە دارایییە سەرەکییەکانن لە بەشی ئەورووپیی ئەستەمبوڵ.]] ئەستەمبوڵ [[پێڕستی شارەکان بەپێی بەرھەمی ناوخۆیی|یازدەھەمین گەورەترین ئابووریی]] ھەبوو لە نێوان ناوچە شارستانییەکانی جیھاندا لە ساڵی <bdi>٢٠١٨</bdi>، و بەرپرسیارە لە {{nowrap|<bdi>٣٠</bdi> لەسەدی}} بەرھەمی پیشەسازیی تورکیا،<ref name="oecd2020">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=OECD Regions and Cities at a Glance 2020 |ناونیشان=https://doi.org/10.1787/959d5ba0-en.|ساڵ=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=OECD Publishing|doi=10.1787/959d5ba0-en|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٦٤-٥٨٧٨٥-٤|s2cid=240715488|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> {{nowrap|<bdi>٣١</bdi> لەسەدی}} بەرھەمی ناوخۆییی گشتی،<ref name="oecd2020"/> و {{nowrap|<bdi>٤٧</bdi> لەسەدی}} داھاتەکانی باج.<ref name="oecd2020"/> [[بەرھەمی ناوخۆییی گشتی]]ی شارەکە کە ڕێکخراوە بەپێی [[یەکسانیی کڕین|پێوانەی یەکسانیی کڕین]] (PPP) لە ساڵی ٢٠١٨دا بریتی بوو لە {{nowrap|<bdi>٥٣٧٫٥٠٧</bdi> ملیار دۆلاری ئەمریکی}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Regions and Cities in Turkey at a Glance in 2018 |ناونیشان=https://www.oecd.org/cfe/TURKEY-Regions-and-Cities-2018.pdf |وێبگە=Organisation for Economic Co-operation and Development |بڵاوکەرەوە=OECD Publishing |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> کە بەپێی ڕیزبەندی کەرتی بەرھەمھێنان و خزمەتگوزارییەکان بەرپرسیارن لە {{nowrap|<bdi>٣٦</bdi> لەسەد}} و {{nowrap|<bdi>٦٠</bdi> لەسەد}}ی بەرھەمی ئابووریی شارەکە.<ref name="oecd2020"/> بەرھەمداریی ئەستەمبوڵ بە ڕێژەی {{nowrap|<bdi>١١٠</bdi> لەسەد}} بەرزترە لە تێکڕای نیشتمانی.<ref name="oecd2020"/> بازرگانی لە ڕووی ئابوورییەوە گرنگە، کە {{nowrap|<bdi>٣٠</bdi> لەسەد}}ی بەرھەمی ئابووری لە شارەکەدا پێکدەھێنێت.<ref name="hisdic"/> لە ساڵی <bdi>٢٠١٩</bdi>دا، ئەو کۆمپانیایانەی بنکەیان لە ئەستەمبوڵ بوو ھەناردەیان بە بڕی {{nowrap|<bdi>٨٣٫٦٦</bdi> ملیار دۆلار}} بەرھەمھێنا و ھاوردەیان بە بڕی گشتی {{nowrap|<bdi>١٢٨٫٣٤</bdi> ملیار دۆلار}} وەرگرت؛ ئەم ژمارانە ھاوتان لەگەڵ {{nowrap|<bdi>٤٧</bdi> لەسەد}} و {{nowrap|<bdi>٦١</bdi> لەسەد}}ی، بە ڕیزبەندی، کۆی گشتیی نیشتمانی.<ref name="wbtrade">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Turkey trade statistics |ناونیشان=https://wits.worldbank.org/countryprofile/en/tur |وێبگە=World Bank |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> ئەستەمبوڵ، کە گەرووی بۆسفۆر دەگرێتەوە، بەندەرە نێودەوڵەتییەکان لەخۆ دەگرێت کە ئەورووپا و ئاسیا بەیەکەوە دەبەستنەوە. بۆسفۆر، کە تاکە ڕێڕەوە لە دەریای ڕەشەوە بۆ دەریای ناوین، قەرەباڵغترین و تەسکترین [[گەرووی بەکارھاتوو بۆ ڕێڕەوی دەریاییی نێودەوڵەتی|گەرووە لە جیھاندا کە بۆ ڕێڕەوی نێودەوڵەتی بەکاردێت]]، کە ساڵانە زیاتر لە {{nowrap|<bdi>٢٠٠</bdi> ملیۆن}} تۆن نەوت بەناویدا تێدەپەڕێت.{{sfn|Oxford Business Group|2009|p=112}} [[ڕێککەوتننامەی مۆنترۆ سەبارەت بە ڕژێمی گەرووەکان|ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکان]] [[ئازادیی دەریاوانی|گەرەنتیی تێپەڕبوون دەکەن]] لە نێوان دەریای ڕەش و دەریای ناویندا،<ref name="canalguardian">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Jones|یەکەم١=Sam|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠١١|سەردێڕ=Istanbul's new Bosphorus canal 'to surpass Suez or Panama|ئیش=The Guardian |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2011/apr/27/istanbul-new-bosphorus-canal|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> تەنانەت کاتێک تانکەرەکان نەوت، غازی سروشتی، ماددە کیمیایییەکان، و ماددە سووتێنەر یان تەقەمەنییەکانی تر وەک بار دەگوازنەوە. لە ساڵی ٢٠١١، وەک چارەسەرێکی جێگرەوە، سەرۆک وەزیرانی ئەوکات ئەردۆغان پێشنیاری [[کەناڵی ئەستەمبوڵ]]ی کرد، پڕۆژەیەک بۆ کردنەوەی گەروویەکی نوێ لە نێوان دەریای ڕەش و مەڕمەڕە.<ref name="canalguardian"/> ھەرچەندە پڕۆژەکە لە ساڵی ٢٠٢٠ ھێشتا لە کارنامەی تورکیادا بوو، بەڵام ھیچ بەروارێکی ڕوون بۆی دیاری نەکراوە.<ref name="hisdic">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Heper|یەکەم١=Metin|chapter=Istanbul |سەردێڕ=Historical dictionary of Turkey|ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield |شوێن=Lanham, MD |ژپنک=٩٧٨-١-٥٣٨١-٠٢٢٤-٤|edition=4th}}</ref> [[File:Levent Financial Center - Istanbul.jpg|thumb|left|300px|[[شەقامی بویوکدەرە]] لە لێڤێنت]] گواستنەوەی دەریایی بەشێکی گرنگی ئابووریی شارەکەیە، کە {{nowrap|<bdi>٧٣٫٩</bdi> لەسەد}}ی ھەناردە و {{nowrap|<bdi>٩٢٫٧</bdi> لەسەد}}ی ھاوردە لە ساڵی ٢٠١٨دا لە ڕێگەی دەریایییەوە جێبەجێ کراون.<ref name="hisdic"/> ئەستەمبوڵ سێ بەندەری کەشتیوانیی سەرەکیی ھەیە – [[بەندەری حەیدەرپاشا]]، بەندەری ئەمبارلی، و بەندەری زەیتینبورنو – ھەروەھا چەندین بەندەری بچووکتر و تێرمیناڵی نەوت بەدرێژایی بۆسفۆر و دەریای مەڕمەڕە.<ref name="hisdic"/> حەیدەرپاشا، لە کۆتاییی باشووری ڕۆژھەڵاتی بۆسفۆر، گەورەترین بەندەری ئەستەمبوڵ بوو تا سەرەتای دەیەی ٢٠٠٠.<ref name="lloyds"/> لەو کاتەوە ئۆپەراسیۆنەکان گواسترانەوە بۆ ئەمبارلی، لەگەڵ پلان بۆ گۆڕینی حەیدەرپاشا بۆ کۆمەڵگەیەکی گەشتیاری.<ref name="hisdic"/> لە ساڵی ٢٠١٩دا، ئەمبارلی، لە لێواری ڕۆژئاوای سەنتەری شارستانییەکە، توانای ساڵانەی <bdi>٣٬١٠٤٬٨٨٢</bdi> [[یەکەی ھاوتای بیست-پێ|TEU]] ھەبوو، کە دەیکاتە سێیەم گەورەترین تێرمیناڵی بارھەڵگر لە حەوزی دەریای ناویندا.<ref name="lloyds">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Maritime intelligence on Ambarlı port |ناونیشان=https://lloydslist.maritimeintelligence.informa.com/LL1133308/55-Ambarli-Turkey |وێبگە=Lloyd's List Maritime Intelligence|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Lloyd's Insurance Services |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> {{multiple image | align = right | image1 = Deutsche Orientbank AG.jpg | width1 = 168 | alt1 = | caption1 = | image2 = Ottoman Banks Archives and Research Centre.jpg | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = بانکی دۆیچە ئۆریێنت (١٩٠٩) لە سیرکەچی (چەپ) و بانکی عوسمانی (١٨٩٢) لەسەر شەقامی بانکەکان (ڕاست) }} ئەستەمبوڵ لە ھەشتاکانەوە بووەتە ناوەندێکی بانکیی نێودەوڵەتی،<ref name="hisdic"/> و ماڵی تاکە [[بۆرسە]]ی چالاکە لە تورکیا، بۆرسەی ئەستەمبوڵ، کە لە بنەڕەتدا وەک بۆرسەی عوسمانی لە ساڵی ١٨٦٦ دامەزرا.<ref name="bnf"/> لە ساڵی ١٩٩٥، بۆ ئەوەی لەگەڵ ڕەوتە دارایییەکاندا بگونجێت، بۆرسەی ئەستەمبوڵ بارەگاکەی گواستەوە (کە لە بنەڕەتدا لەسەر شەقامی بانکەکان بوو، ناوەندی داراییی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی،<ref name="bnf">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Imperial Ottoman Bank Patrimoines Partagés تراث مشترك|ناونیشان=https://heritage.bnf.fr/bibliothequesorient/en/imperial-ottoman-bank|وێبگە=heritage.bnf.fr|بڵاوکەرەوە=Bibliothèques d'Orient|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> و دواتر لە بینای ٤ەمین ڤاکیف ھان لە سیرکەچی) بۆ ئیستینیە، لە ناوچەی مەسلاک، کە میوانداریی بارەگای چەندین بانکی تورکی دەکات.<ref name="bist">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=nBorsa Istanbul: A Story of Transformation |ناونیشان=https://www.borsaistanbul.com/data/kilavuzlar/Borsa_Istanbul_A_Story_of_Transformation.pdf |وێبگە=borsaistanbul.com|بڵاوکەرەوە=Borsa Istanbul|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣ەوە، ناوچەی ئەتاشەھیر لە بەشی ئاسیاییی شارەکە ماڵی [[ناوەندی داراییی ئەستەمبوڵ]]ە (IFC)، کە بارەگا نوێیەکانی بانکە دەوڵەتییەکانی تورکیای تێدایە، لەوانەش [[بانکی ناوەندیی کۆماری تورکیا|بانکی ناوەندیی تورکیا]].<ref name="ifm-aa">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/economy/istanbul-finance-center-opens-with-inauguration-of-banking-section/2874556|سەردێڕ=Istanbul Finance Center opens with inauguration of banking section|نووسەر=Tuba Ongun|بڵاوکەرەوە=[[Anadolu Agency]]|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="ifm-1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ifm.gov.tr/properties|سەردێڕ=Istanbul Financial Center: Properties|وێبگە=ifm.gov.tr|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref> تا ساڵی ٢٠٢٣، پێنج [[پێڕستی بەرزترین بیناکانی ئەستەمبوڵ|بەرزترین ئاسمان‌ڕتەکانی ئەستەمبوڵ]] و تورکیا بریتین لە تاوەری CBRT بە بەرزیی {{convert|352|m|ftin|abbr=on}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=103411|سەردێڕ=Central Bank of the Republic of Turkey|وێبگە=skyscraperpage.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.skyscrapercenter.com/building/central-bank-of-the-republic-of-turkey/41146|سەردێڕ=Central Bank of the Republic of Turkey|وێبگە=skyscrapercenter.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.limak.com.tr/sectors/construction/projects/domestic/central-bank-turkey|سەردێڕ=Central Bank of the Republic of Turkey Campus Phase I-II|وێبگە=limak.com.tr|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230516060941/https://www.limak.com.tr/sectors/construction/projects/domestic/central-bank-turkey|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ناوچەی ئەتاشەھیر لە بەشی ئاسیاییی شارەکە؛ تاوەری Aی میترۆپۆل ئەستەمبوڵ (<bdi>٧٠</bdi> نھۆم / <bdi>٣٠١</bdi> مەتر لەگەڵ لووتکە دووانەکانییەوە)<ref name="GAP_Insaat">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gapinsaat.com/en/superstructure/metropol-istanbul.html|سەردێڕ=Metropol İstanbul|وێبگە=gapinsaat.com|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref><ref name="aremas">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://aremas.net/assets/img/ProjectHeader/metropol%20eren.png|سەردێڕ=Image of Metropol Istanbul Towers|وێبگە=aremas.net|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}} {{بەستەری مردوو|url=https://aremas.net/assets/img/ProjectHeader/metropol%20eren.png |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> ھەر لە ناوچەی ئەتاشەھیر؛ تاوەرەکانی ١ و ٢ی سکایلاند ئەستەمبوڵ (<bdi>٢ × ٢٨٤</bdi> مەتر)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.skylandistanbul.com/|سەردێڕ=Skyland Istanbul}}</ref> کە دەکەونە تەنیشت ڕامس پارک لە گەڕەکی ھوزور سەر بە ناوچەی سارییەر لە بەشی ئەورووپی، و تاوەری سەفایەری ئەستەمبوڵ (<bdi>٥٤</bdi> نھۆم / <bdi>٢٣٨</bdi> مەتر؛ <bdi>٢٦١</bdi> مەتر لەگەڵ لووتکەکەی)<ref name=Sapphire>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070429155334/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=kilertower-istanbul-turkey Emporis: Sapphire]}}</ref> لە لێڤێنت لە بەشی ئەورووپی. {{nowrap|<bdi>١٣٫٤</bdi> ملیۆن}} گەشتیاری بیانی لە ساڵی ٢٠١٨دا سەردانی شارەکەیان کردووە، کە ئەستەمبوڵی کردە پێنجەمین زۆرترین سەردانکراوترین شاری جیھان لەو ساڵەدا.<ref name="statista.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Top city destinations by overnight visitors|وێبگە=Statista |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/310355/overnight-visitors-to-top-city-destinations-worldwide/}}</ref> ئەستەمبوڵ و ئەنتاڵیا دوو گەورەترین دەروازەی نێودەوڵەتیی تورکیان، کە چارەکێکی گەشتیارانی بیانی وڵاتەکە وەردەگرن. ئەستەمبوڵ خاوەنی زیاتر لە پەنجا مۆزەخانەیە، و کۆشکی تۆپکاپی، کە زۆرترین سەردانیکراوترین مۆزەخانەیە لە شارەکەدا، ساڵانە زیاتر لە {{nowrap|<bdi>٣٠</bdi> ملیۆن دۆلار}} داھات بەدەستدەھێنێت.<ref name="hisdic"/> ئەستەمبوڵ پێشبینی دەکات ١ ملیۆن گەشتیار لە کۆمپانیاکانی کەشتیی گەشتیارییەوە پێشوازی بکات دوای نۆژەنکردنەوەی بەندەری کەشتییە گەشتیارییەکەی، کە بە [[گالاتاپۆرت]]یش ناسراوە لە ناوچەی کاراکۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hurriyetdailynews.com/turkey-expects-cruise-tourism-boom-in-2022-170574|سەردێڕ=Turkey expects cruise tourism boom in 2022|وێبگە=Hürriyet|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> {{wide image|Istanbul_Skyline_Beşiktaş_Şişli.JPG|900px|align-cap=center|دیمەنێکی کۆشکی دۆلمەباخچە و ئاسمان‌ڕتەکانی ناوچەی داراییی لێڤێنت لە پاشبنەمادا.<ref name="Istanbul-panoramic1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farm8.staticflickr.com/7399/13960279827_8dce6ae69d_k.jpg|سەردێڕ=Panoramic view of the modern skyline of Istanbul's European side, with the skyscrapers of Levent at the center and the Bosphorus Bridge (1973) at right |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="levent-sporcular-park">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://i.hizliresim.com/JDM8NY.jpg|سەردێڕ=A view of the skyscrapers in Levent from Sporcular Park|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> بۆسفۆر کە تاکە ڕێگای دەریایی بۆ دەریای ڕەش دابین دەکات، قەرەباڵغترین ڕێڕەوی ئاویی جیھانە کە بۆ دەریاوانیی نێودەوڵەتی بەکاردەھێنرێت.<ref name="hisdic"/>}} == کولتوور == [[File:Zarif Mustafa Paşa Yalısı in Kanlıca on the Bosphorus, Turkey 001.jpg|thumb|خانووەکانی [[یاڵی]] لەسەر بۆسفۆر لەنێو ئەو شوێنانەدان کە زۆرجار لە درامای تەلەڤیزیۆنی تورکیدا بەکاردەھێنرێن]] لە ڕووی مێژوویییەوە ئەستەمبوڵ وەک ناوەندێکی کولتووری ناسرابوو، بەڵام دیمەنە کولتوورییەکەی وەستا دوای ئەوەی کۆماری تورکیا سەرنجی خۆی گواستەوە بۆ ئەنقەرە.<ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|p=8}}</ref> حکومەتی نیشتمانیی نوێ بەرنامەی داڕشت کە ئامانجیان ئاراستەکردنی تورکەکان بوو بەرەو نەریتە مۆسیقایییەکان، بەتایبەتی ئەوانەی لە ئەورووپاوە سەرچاوەیان گرتووە، بەڵام دامەزراوە مۆسیقایییەکان و سەردانی ھونەرمەندە کلاسیکییە بیانییەکان بە پلەی یەکەم لە پایتەختە نوێیەکەدا جەنگیان دەگرت.<ref>{{harvnb|Reisman|2006|p=88}}</ref> بەشێکی زۆری دیمەنی کولتووریی تورکیا ڕەگ و ڕیشەی لە ئەستەمبوڵدا ھەبوو، و تا ساڵانی ١٩٨٠ەکان و ١٩٩٠ەکان ئەستەمبوڵ جارێکی تر لەسەر ئاستی جیھانی وەک شارێک دەرکەوتەوە کە گرنگییە کولتوورییەکەی تەنیا لەسەر شکۆمەندیی ڕابردووی دانەمەزراوە.<ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|pp=2–4}}</ref> تا کۆتاییی سەدەی ١٩، ئەستەمبوڵ خۆی وەک ناوەندێکی ھونەریی ھەرێمی سەلماندبوو، کە ھونەرمەندانی تورک، ئەورووپی و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ڕوویان تێدەکرد. سەرەڕای ھەوڵەکان بۆ ئەوەی ئەنقەرە ببێتە دڵی کولتووریی تورکیا، ئەستەمبوڵ تا ساڵانی ١٩٧٠ەکان خاوەنی دامەزراوەی سەرەکیی ھونەریی وڵاتەکە بوو.<ref name="gosotu2213">{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|pp=221–23}}</ref> کاتێک زانکۆ و گۆڤارە ھونەرییەکانی زیاتر لە ئەستەمبوڵ لە دەیەی ١٩٨٠دا دامەزران، ئەو ھونەرمەندانەی پێشتر بنکەیان لە ئەنقەرە بوو گواستیانەوە بۆ ئەوێ.<ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|pp=223–24}}</ref> [[File:Istanbularcheology.jpg|thumb|مۆزەخانە شوێنەوارییەکانی ئەستەمبوڵ، کە لەلایەن عوسمان حەمدی بەگەوە لە ساڵی ١٨٩١ دامەزراون، کۆنترین مۆزەخانەی مۆدێرنی تورکیا پێکدەھێنن<ref name="kultur">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-19958/istanbul---archaeology-museum.html|بڵاوکەرەوە=Republic of Turkey Ministry of Culture and Tourism|سەردێڕ=İstanbul – Archaeology Museum|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120203101742/http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-19958/istanbul---archaeology-museum.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|alt=The façade of a masonry building, with four Greek adorning its entrance, under a clear blue sky]] بەیئۆغڵو گۆڕدراوە بۆ ناوەندی ھونەریی شارەکە، لەگەڵ ھونەرمەندە گەنجەکان و ھونەرمەندە کۆنەکانی تورک کە پێشتر لە دەرەوەی وڵات دەژیان و لەوێ جێگەی خۆیان دەکەنەوە. مۆزەخانەکانی ھونەری مۆدێرن، لەوانە مۆزەخانەی ھونەر و پەیکەرسازیی دەوڵەتیی ئەستەمبوڵ، مۆزەخانەی تابلۆکانی کۆشکە نەتەوەیییەکان، ئەستەمبوڵ مۆدێرن، مۆزەخانەی پێرا، مۆزەخانەی ساکیپ سابانجی، ئارتەر و سانترال ئەستەمبوڵ، لە ساڵانی ٢٠٠٠دا کرانەوە بۆ تەواوکردنی ئەو شوێنی پێشانگا و ماڵانەی زیادکردن (مەزاد) کە پێشتر بەشدارییان لە سروشتی فرە-کولتووریی شارەکەدا کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2012/02/12/magazine/istanbul-art-boom-bubble.html|ئیش=The New York Times|سەردێڕ=The Istanbul Art-Boom Bubble|دوایین=Hansen|یەکەم=Suzy|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> ئەم مۆزەخانانە ھێشتا نەگەیشتوونەتە ئاستی ناوبانگی مۆزەخانە کۆنەکانی سەر نیمچەدوورگە مێژوویییەکە، لەوانەش مۆزەخانە شوێنەوارییەکانی ئەستەمبوڵ، کە سەردەمی مۆزەخانە مۆدێرنەکانی لە تورکیا دەستپێکرد، و مۆزەخانەی ھونەرە تورکی و ئیسلامییەکان.<ref name="kultur"/> {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250px | image1 = The Peninsula Istanbul.jpg | image2 = Restored Paket Postanesi (Parcel post office) is now a symbol of Galataport.jpg | footer = ھوتێلەکانی پێنینسولا ئەستەمبوڵ (پێشتر لۆنجی سەرنشینانی بەندەری کاراکۆی بوو) و نووسینگەی پۆستەی پاکەتە نۆژەنکراوەکە لە [[گالاتاپۆرت]]، کە وەک ناوچەیەکی کات بەسەربردنی کەنار دەریایی لەگەڵ مۆزەخانەکانی ھونەر، چێشتخانەکان و کافێکان نۆژەنکراوەتەوە. }} یەکەم نمایشی فیلم لە تورکیا لە کۆشکی یڵدز بوو لە ساڵی ١٨٩٦، یەک ساڵ دوای ئەوەی تەکنەلۆژیاکە بۆ یەکەم جار بە ئاشکرا لە پاریس دەرکەوت.<ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|pp=130–31}}</ref> سینەماکان بە خێرایی لە بەیئۆغڵو سەریان ھەڵدا، کە گەورەترین چڕبوونەوەی سینەماکان بەدرێژاییی ئەو شەقامە بوو کە ئێستا بە شەقامی ئیستیقلال ناسراوە.<ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|pp=133–34}}</ref> ئەستەمبوڵ ھەروەھا بووە دڵی پیشەسازیی فیلمی تازەپێگەیشتووی تورکیا، ھەرچەندە فیلمە تورکییەکان بەردەوام گەشەیان پێنەدەکرا تا دەیەی ١٩٥٠ەکان.<ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|p=146}}</ref> لەو کاتەوە، ئەستەمبوڵ بەناوبانگترین شوێن بووە بۆ وێنەگرتنی دراما و کۆمیدیا تەلەڤیزیۆنییەکانی تورکیا.<ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|p=165}}</ref> پیشەسازیی فیلمی تورکیا لە نیوەی دووەمی سەدەکەدا گەشەی کرد، و بە فیلمەکانی ''دوور'' (٢٠٠٢) و ''باوکم و کوڕەکەم'' (٢٠٠٥)، کە ھەردووکیان لە ئەستەمبوڵ وێنەگیراون، فیلمەکانی نەتەوەکە دەستیان بە بینینی سەرکەوتنی نێودەوڵەتیی بەرچاو کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://infocus.credit-suisse.com/app/article/index.cfm?fuseaction=OpenArticle&aoid=340736&coid=341935&lang=en|بڵاوکەرەوە=Credit-Suisse|سەردێڕ=Golden Age for Turkish Cinema|دوایین=Nikitin|یەکەم=Nikolaj|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130524123154/https://infocus.credit-suisse.com/app/article/index.cfm?fuseaction=OpenArticle&aoid=340736&coid=341935&lang=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەستەمبوڵ و ئاسۆ دڵڕفێنەکەی ھەروەھا وەک پاشبنەمایەک بۆ چەندین فیلمی بیانی بەکارھێنراون، لەوانە ''لە ڕووسیاوە بە خۆشەویستییەوە'' (١٩٦٣)، ''تۆپکاپی'' (١٩٦٤)، ''جیھان بەس نییە'' (١٩٩٩)، و ''مەرجەع ئەستەمبوڵ'' (٢٠٠٨).<ref>{{harvnb|Köksal|2012|pp=24–25}}</ref> ھاوتەریب لەگەڵ ئەم سەرھەڵدانەوە کولتوورییە، دامەزراندنی فیستیڤاڵی ئەستەمبوڵ بوو، کە لە ساڵی ١٩٧٣ دەستی بە پیشاندانی جۆرەھا ھونەر کرد لە تورکیا و سەرتاسەری جیھانەوە. لەم فیستیڤاڵە پێشەنگەوە، فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ئەستەمبوڵ و فیستیڤاڵی جازی ئەستەمبوڵ لە سەرەتای ھەشتاکاندا سەریان ھەڵدا. لەگەڵ ئەوەی ئێستا تەنیا سەرنج دەخاتە سەر مۆسیقا و سەما، فیستیڤاڵی ئەستەمبوڵ لە ساڵی ١٩٩٤ەوە بە فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی مۆسیقای ئەستەمبوڵ ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://muzik.iksv.org/en/thefestival/history|بڵاوکەرەوە=The Istanbul Foundation for Culture and Arts|سەردێڕ=History|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110503092124/http://muzik.iksv.org/en/thefestival/history|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١١}}</ref> دیارترین فیستیڤاڵ کە لە فیستیڤاڵی ڕەسەنی ئەستەمبوڵەوە پەرەی سەندووە، بیئیناڵی ئەستەمبوڵە، کە لە ساڵی ١٩٨٧ەوە ھەر دوو ساڵ جارێک بەڕێوەدەچێت. وەشانە سەرەتایییەکانی ئامانجیان پیشاندانی ھونەری بینراوی تورکی بوو، و لەو کاتەوە بۆ ھونەرمەندانی نێودەوڵەتی کراوەتەوە و لە ڕووی شکۆمەندییەوە بەرزبووەتەوە بۆ ئەوەی بچێتە ڕیزی بیئیناڵە بژاردەکان، لە پاڵ بیئیناڵی ڤێنیز و بیئیناڵی ھونەریی ساو پاوڵۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/travel/2011/sep/21/istanbul-biennial-2011-modern-art|ئیش=The Guardian|دوایین=Gibbons|یەکەم=Fiachra|سەردێڕ=10 of the Best Exhibitions at the Istanbul Biennial|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> === کات بەسەربردن و کەیف و سەفا === [[File:Istiklal Avenue in Istanbul - Turkey.jpg|thumb|شەقامی ئیستیقلال لە بەیئۆغڵو]] شەقامی عەبدی ئیپەکچی لە نیشانتاشی، ناوچەی بازاڕکردنی گالاتاپۆرت لە کاراکۆی و شەقامی بەغدا لە بەشی ئاسیاییی شارەکە پەرەیان سەندووە بۆ ناوچەی بازاڕکردنی ئاستبەرز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=abdi-ipekci-street-to-be-the-new-champs-elysee-2010-09-03|ئیش=Hürriyet Daily News|سەردێڕ=Abdi İpekçi Avenue to be new Champs Elysee|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠|دوایین=Emeksiz|یەکەم=İpek|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnngo.com/explorations/shop/mystery-shoppers-rank-worlds-best-shopping-avenues-060108|بڵاوکەرەوە=CNN|سەردێڕ=Shopping in Singapore is Better than Paris|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120417153848/http://www.cnngo.com/explorations/shop/mystery-shoppers-rank-worlds-best-shopping-avenues-060108|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خاڵە سەرەکییەکانی تری بازاڕکردن، کات بەسەربردن و کەیف و سەفا بریتین لە نیشانتاشی، ئۆرتاکۆی، بێبەک و کادیکۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Tomasetti|یەکەم١=Kathryn|دوایین٢=Rutherford|یەکەم٢=Tristan|ناونیشان=https://www.theguardian.com/travel/2012/mar/23/istanbul-nightlife-bars-breakfast-brunch|ئیش=The Guardian|سەردێڕ=A Big Night Out in Istanbul – And a Big Breakfast the Morning After|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> شارەکە خاوەنی چەندین سەنتەری بازاڕکردنە، لە مێژوویییەوە تا مۆدێرن. ئەستەمبوڵ ھەروەھا خاوەنی ژیانی شەوانەی چالاک و مەیخانەی مێژووییە، کە تایبەتمەندییەکی بەرچاوی شارەکەیە بۆ چەندین سەدە، ئەگەر ھەزارە نەبێت. [[File:Süreyya Opera House in Istanbul, Turkey.jpg|thumb|ماڵی ئۆپێرای سورەیا دەکەوێتە بەشی ئاسیاییی ئەستەمبوڵ و سەنتەری کولتووریی ئەتاتورک ماڵی ئۆپێرای سەرەکییە لە بەشی ئەورووپی]] بازاڕی گەورە (Kapalıçarşı)، کە لە ساڵی ١٤٦١ەوە کاردەکات، لەنێو کۆنترین و گەورەترین بازاڕە داپۆشراوەکانی جیھاندایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|editor-last=Hensel|editor-first=Michael|editor2-last=Sungurogl|editor2-first=Defne|editor3-last=Ertaş|editor3-first=Hülya|سەردێڕ=Turkey at the Threshold|journal=Architectural Design|بەرگ=٨٠|ڕێکەوت=کانوونی دووەم–شوباتی ٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧٠-٧٤٣١٩-٥|شوێن=London|issue=1}}</ref><ref name="kos9192">{{harvnb|Köse|2009|pp=91–92}}</ref> بازاڕی مەحموودپاشا بازاڕێکی کراوەیە کە لە نێوان بازاڕی گەورە و بازاڕی بەھاراتدا درێژ دەبێتەوە، کە لە ساڵی ١٦٦٠ەوە بازاڕی سەرەکیی بەھاراتی ئەستەمبوڵە. گالێریای ئەتاکۆی سەردەمی سەنتەرەکانی بازاڕکردنی مۆدێرنی لە تورکیا دەستپێکرد کاتێک لە ساڵی ١٩٨٧ کرایەوە.<ref>{{harvnb|Taşan-Kok|2004|p=166}}</ref> لەو کاتەوە، مۆڵەکان بوونەتە سەنتەری بازاڕکردنی سەرەکی لە دەرەوەی نیمچەدوورگە مێژوویییەکە. ئاکمەرکەز نازناوی "باشترین مۆڵی ئەورووپا" و "باشترین مۆڵی جیھان"ی لەلایەن ئەنجومەنی نێودەوڵەتیی سەنتەرەکانی بازاڕکردنەوە لە ساڵانی ١٩٩٥ و ١٩٩٦ پێبەخشرا؛ ئەستەمبوڵ جەواھیر لە کاتی کردنەوەیەوە لە ساڵی ٢٠٠٥ یەکێکە لە گەورەترینەکانی کیشوەرەکە؛ و کانیۆن مۆڵ خەڵاتی پێداچوونەوەی تەلارسازیی سیتی‌سکەیپی بردەوە لە پۆلێنی بینای بازرگانی لە ساڵی ٢٠٠٦.<ref name="kos9192"/> سەنتەری زۆرلۆ و ئستینیە پارک لەنێو مۆڵە ئاستبەرزەکانی تری ئەستەمبوڵن کە فرۆشگای دیارترین براندەکانی جلوبەرگی جیھانی لەخۆ دەگرن. [[File:Nişantaşı Abdi İpekçi Avenue.jpg|thumb|شەقامی عەبدی ئیپەکچی لە نیشانتاشی، یەکێکە لە شەقامە سەرەکییەکانی بازاڕکردن لە ئەستەمبوڵ]] بەدرێژاییی شەقامی ئیستیقلال، پاساژی چیچەک (Çiçek Pasajı - بە واتای 'پاساژی گوڵ') ھەیە، کە گەلەرییەکی بازاڕکردنی سەدەی ١٩یە و ئەمڕۆ ماڵی شەرابخانەکان (کە بە ''مەیخانەکان'' ناسراون)، باڕەکان و چێشتخانەکانە.<ref>{{harvnb|Freely|2011|p=429}}</ref> شەقامی ئیستیقلال، کە لە بنەڕەتدا بە مەیخانەکانی ناسرابوو، زیاتر بەرەو بازاڕکردن گۆڕدراوە، بەڵام شەقامی نێڤیزادەی نزیکی ھێشتا پڕە لە شەرابخانە و باڕەکان.<ref>{{harvnb|Keyder|1999|p=34}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kugel|یەکەم=Seth|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E00E4DB1030F934A25754C0A9679D8B63|سەردێڕ=The $100 Istanbul Weekend|ئیش=The New York Times|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> ھەندێک گەڕەکی تری دەوروبەری شەقامی ئیستیقلال نۆژەنکراونەتەوە بۆ خزمەتکردنی ژیانی شەوانەی بەیئۆغڵو، کە شەقامە بازرگانییەکانی پێشوو ئێستا پڕن لە باڕ، کافێ، و چێشتخانە کە مۆسیقای ڕاستەوخۆ لێدەدەن.<ref>{{harvnb|Knieling|Othengrafen|2009|pp=228–34}}</ref> ئەستەمبوڵ بە چێشتخانە مێژوویییەکانی خواردنی دەریایی ناسراوە. زۆرێک لە بەناوبانگترین و ئاستبەرزترین چێشتخانەکانی خواردنی دەریاییی شارەکە کەوتوونەتە سەر کەنارەکانی بۆسفۆر (بەتایبەتی لە گەڕەکەکانی وەک ئۆرتاکۆی، بێبەک، ئارناڤوتکۆی، یەنی‌کۆی، بەیلەربەیی و چەنگەلکۆی). کومکاپی لەسەر دەریای مەڕمەڕە ناوچەیەکی تایبەت بە پیادەڕەوە کە میوانداری نزیکەی پەنجا چێشتخانەی ماسی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=managing-the-difficult-balance-between-tourism-and-authenticity-kumkapi-2008-07-26|ئیش=Hürriyet Daily News|سەردێڕ=Managing the Difficult Balance Between Tourism and Authenticity|دوایین=Schäfers|یەکەم=Marlene|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> [[File:Istanbul, Turkey (November 2023) - 611.jpg|thumb|مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرنی ئەستەمبوڵ کە لەلایەن ڕێنزۆ پیانۆوە دیزاین کراوە]] دوورگەکانی شازادەکان، کە {{convert|15|km|mi|sp=us|0}} لە ناوەندی شارەوە دوورن، ھەروەھا بە چێشتخانەکانی خواردنی دەریایییان ناسراون. بەھۆی چێشتخانەکانیان، کۆشکە ھاوینە مێژوویییەکان، و شەقامە ئارامە بێ ئۆتۆمبێلەکان، دوورگەکانی شازادەکان شوێنێکی بەناوبانگی پشوودانن لەنێو خەڵکی ئەستەمبوڵ و گەشتیارە بیانییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://travel.nytimes.com/2011/07/10/travel/buyukada-near-istanbul-is-an-island-idyll.html|ئیش=The New York Times|سەردێڕ=A Turkish Idyll Lost in Time|دوایین=Schillinger|یەکەم=Liesl|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> ئەستەمبوڵ ھەروەھا بە خواردنە ئاڵۆز و بە وردی ئامادەکراوەکانی چێشتخانەی عوسمانی بەناوبانگە. لەدوای ھاتنی کۆچبەران لە باشووری ڕۆژھەڵات و ڕۆژھەڵاتی تورکیاوە، کە لە شەستەکانەوە دەستی پێکرد، دیمەنی خواردنی شارەکە تا کۆتاییی سەدەکە بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕا؛ کە کاریگەرییەکانی چێشتخانەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست وەک کەباب شوێنێکی گرنگیان لە دیمەنی خواردنەکەدا گرتووە. ئەو چێشتخانانەی کە خواردنی بیانی پێشکەش دەکەن بە شێوەیەکی سەرەکی لە ناوچەکانی بەیئۆغڵو، بێشیکتاش، شیشلی و کادیکۆی کۆبوونەتەوە. جگە لە یاریگا، ھۆڵە وەرزشییەکان و ھۆڵەکانی کۆنسێرتی شارەکە، چەندین شوێنی کراوە بۆ کۆنسێرت و فیستیڤاڵەکان ھەن، وەک شانۆی کراوەی جەمیل تۆپوزلو لە ھاربیەی شیشلی، پاراف کوروچەشمەی کراوە لەسەر کەناری بۆسفۆر لە کوروچەشمە، و پارکۆرمان لە دارستانی مەسلاک. فیستیڤاڵی جازی ئەستەمبوڵ لە ساڵی ١٩٩٤ەوە ساڵانە بەڕێوەدەچێت. کە لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٣ و ٢٠١٣ ڕێکدەخرا، ڕۆک ئێن کۆک گەورەترین فیستیڤاڵی ڕۆکی کراوە بوو لە تورکیا، کە لەلایەن کۆکا کۆلاوە سپۆنسەر دەکرا. بە شێوەیەکی نەریتی لە فڕۆکەخانەی ھەزارفەن لە ئەستەمبوڵ بەڕێوەدەچوو. [[File:EAA Zorlu Center.jpg|thumb|سەنتەری زۆرلۆ، دیزاینکراو لەلایەن EAA و تەلارسازانی تەبانلیئۆغڵو، ھۆڵی پەرەسەندنی ھونەری پێشکەشکردنی زۆرلۆ لەخۆ دەگرێت، کە گەورەترین شانۆی ھونەرەکانی پێشکەشکردن و ھۆڵی کۆنسێرتە لە شارەکەدا]] فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی مۆسیقای ئەستەمبوڵ لە ساڵی ١٩٧٣ەوە ساڵانە بەڕێوەدەچێت، و فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ئەستەمبوڵ لە ساڵی ١٩٨٢ەوە ساڵانە بەڕێوەدەچێت. بیئیناڵی ئەستەمبوڵ پێشانگایەکی ھونەری ھاوچەرخە کە لە ساڵی ١٩٨٧ەوە ھەر دوو ساڵ جارێک بەڕێوەدەچێت. فیستیڤاڵی بازاڕکردنی ئەستەمبوڵ فیستیڤاڵێکی ساڵانەی بازاڕکردنە کە لە ساڵی ٢٠١١ەوە بەڕێوەدەچێت، و تێکنۆفێست فیستیڤاڵێکی ساڵانەی فڕۆکەوانی، گەردوونناسی و تەکنەلۆژیایە، کە لە ساڵی ٢٠١٨ەوە بەڕێوەدەچێت. کاتێک بۆ یەکەم جار لە ساڵی ٢٠٠٣ بەڕێوەچوو، نمایشی شانازیی ئەستەمبوڵ بووە یەکەم نمایشی شانازیی ھاوڕەگەزخوازان لە وڵاتێکدا کە زۆرینەیان موسڵمانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Turkey's LGBT community draws hope from Harvey Milk|ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2013/12/turkey-lgbt-discrimination-legal-protection-public-awareness.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Al Monitor|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ەوە، ڕێگە بە ھەموو جۆرە ڕێپێوانێک لە گۆڕەپانی تەقسیم و شەقامی ئیستیقلال (کە لە ساڵی ٢٠١٣دا، خۆپیشاندانەکانی پارکی گەزیی لێ بەڕێوەچوو) نادرێت لەلایەن حکومەتی پارتی داد و گەشەپێدان (AKP)ەوە، بە بیانووی مەترسییە ئەمنییەکانەوە، بەڵام ھەموو ساڵێک سەدان کەس سەرپێچیی قەدەغەکردنەکە دەکەن. ڕەخنەگران بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە قەدەغەکردنەکان لە ڕاستیدا بەھۆی ھۆکاری ئایدیۆلۆژییەوە بوون. == وەرزش == {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = | image1 = Atatürk_Olimpiyat.jpg | image2 = Turktelekomarenaskgalatasaray.jpg | image3 = Sukrusaracoglu.jpg | image4 = 20220606-L1000240.jpg | footer = {{olist |[[یاریگای ئۆڵۆمپیی ئەتاتورک]] |[[ڕامس پارک]] |[[یاریگای شوکرو ساراجئۆغڵو]] |[[یاریگای بێشیکتاش]]}} }} ئەستەمبوڵ شوێنی ھەندێک لە کۆنترین [[یانەی وەرزشی|یانە وەرزشییەکانی]] تورکیایە. [[یانەی وەرزشیی بێشیکتاش|بێشیکتاش]]، کە لە ساڵی <bdi>١٩٠٣</bdi> دامەزراوە، بە کۆنترینی ئەم یانە وەرزشییانە دادەنرێت. بەھۆی پێگەی سەرەتاییی وەک تاکە یانەی تورکیا، بێشیکتاش ھەندێک جار نوێنەرایەتیی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و کۆماری تورکیای دەکرد لە پێشبڕکێ وەرزشییە نێودەوڵەتییەکاندا، و بەمەش مافی دانانی ئاڵای تورکیای لەناو لۆگۆی تیپەکەیدا بەدەستھێنا.<ref name="fifa-bes">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=44163/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090629192432/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=44163/index.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=FIFA |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Besiktas: The Black Eagles of the Bosporus}}</ref> [[گالاتاسارای]] و [[فەنەرباخچە]] لە پێشبڕکێ نێودەوڵەتییەکاندا ئاستێکی باشتریا نواندووە و نازناوی زیاتریان لە خولی باڵای تورکیا، [[سووپەرلیگ]] بەدەستھێناوە، بە <bdi>٢٤</bdi> و <bdi>١٩</bdi> جار بە ڕیزبەندی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablest/turkchamp.html|سەردێڕ=Turkey – List of Champions|وێبگە=[[RSSSF]]|بڵاوکەرەوە=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]]|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref><ref name="fifa-gal">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=31018/index.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110116183044/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=31018/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=FIFA|سەردێڕ=Galatasaray: The Lions of the Bosporus|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/clubs/52692--fenerbahce/|بڵاوکەرەوە=The Union of European Football Associations|سەردێڕ=UEFA Champions League 2007/08 – History – Fenerbahçe|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> گالاتاسارای و فەنەرباخچە ڕکابەرییەکی مێژوویییان ھەیە، کە گالاتاسارای لە بەشی ئەورووپی و فەنەرباخچە لە بەشی ئاسیاییی شارەکەدان.<ref name="fifa-gal"/> ئەستەمبوڵ حەوت تیپی باسکەی ھەیە – ئانادۆلو ئێفێس، بێشیکتاش، داروشەفەکە، فەنەرباخچە، گالاتاسارای، ئەستەمبوڵ بویوکشەھیر بەلەدیەسپۆر و بویوکچەکمەجە باسکت بۆڵ – کە لە خولی نایابی [[باسکە سووپەرلیگی|باسکەی سووپەرلیگ]] یاری دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bsl.org.tr/bsl/istatistikler/puan-durumu |بڵاوکەرەوە=Turkish Basketball Super League |سەردێڕ=Puan Durumu: 2015–2016 Sezonu 30. Hafta |trans-title=League Table: 2015–16 Season, Round 30 |زمان=tr |ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160514115655/http://www.bsl.org.tr/bsl/istatistikler/puan-durumu |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆرێک لە دامەزراوە وەرزشییەکانی ئەستەمبوڵ لە ساڵی <bdi>٢٠٠٠</bdi>ەوە دروست کراون یان نۆژەن کراونەتەوە بۆ بەھێزکردنی ھەوڵەکانی شارەکە بۆ میوانداریکردنی [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە]]. یاریگای ئۆڵۆمپیی ئەتاتورک، گەورەترین یاریگای فرە-مەبەست لە تورکیا، لە ساڵی <bdi>٢٠٠٢</bdi> تەواو بوو وەک یاریگایەکی پلە یەکی [[یەکێتیی نێودەوڵەتیی فیدراسیۆنەکانی گۆڕەپان و مەیدان|IAAF]] بۆ [[گۆڕەپان و مەیدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iaaf.org/download/download?filename=5b516685-e0c0-499e-8f93-5aa1d5d8b05a.pdf&urlslug=IAAF%20CERTIFICATES%20-%20Certified%20Athletics%20Facilities|بڵاوکەرەوە=The International Association of Athletics Federations|سەردێڕ=List of Certified Athletics Facilities|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> یاریگاکە میوانداریی [[یاری کۆتاییی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٥|یاری کۆتاییی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٥]]ی کرد، و لەلایەن [[یووفا|UEFA]]ەوە ھەڵبژێردرا بۆ میوانداریکردنی یارییەکانی کۆتاییی خولی یانە پاڵەوانەکان لە ساڵانی [[یاری کۆتاییی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠|<bdi>٢٠٢٠</bdi>]] و [[یاری کۆتاییی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٢١|<bdi>٢٠٢١</bdi>]]، کە بەھۆی [[پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩|پەتا جیھانییەکەی کۆڤید-١٩]] گواسترانەوە بۆ [[لیسبۆن]] (<bdi>٢٠٢٠</bdi>) و [[پۆرتۆ]] (<bdi>٢٠٢١</bdi>).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/champions-league-final-2020-istanbul-host-uefa-a8367176.html|سەردێڕ=Istanbul to host 2020 Champions League final, Uefa confirms|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٨|ئیش=The Independent|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> یاریگای شوکرو ساراجئۆغڵو، یاریگای ناوخۆییی فەنەرباخچە، میوانداری [[یاری کۆتاییی جامی یەکێتیی ئەورووپای ٢٠٠٩|یاری کۆتاییی جامی یەکێتیی ئەورووپای ٢٠٠٩]]ی کرد سێ ساڵ دوای تەواوبوونی. تورک تێلێکۆم ئارێنا لە ساڵی <bdi>٢٠١١</bdi> کرایەوە بۆ جێگرتنەوەی یاریگای عەلی سامی یەن وەک یاریگای ناوخۆییی گالاتاسارای،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://en.archive.uefa.com/competitions/uefacup/history/season=2009/intro.html |بڵاوکەرەوە=The Union of European Football Associations |سەردێڕ=2008/09: Pitmen strike gold in Istanbul |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130917034224/http://en.archive.uefa.com/competitions/uefacup/history/season%3D2009/intro.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/ascioglu-sues-partners-in-joint-project-over-ali-sami-yen-land.aspx?pageID=238&nID=15972&NewsCatID=345|ئیش=Hürriyet Daily News|سەردێڕ=Aşçıoğlu Sues Partners in Joint Project Over Ali Sami Yen Land|دوایین=Aktaş|یەکەم=İsmail|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> لەکاتێکدا یاریگای بێشیکتاش، کە لە ساڵی <bdi>٢٠١٦</bdi> کرایەوە بۆ جێگرتنەوەی یاریگای BJK ئینۆنۆ وەک یاریگای ناوخۆییی بێشیکتاش، میوانداری یاریی [[جامی سووپەری ئەورووپای ٢٠١٩|جامی سووپەری ئەورووپای ٢٠١٩]]ی کرد. ھەر چوار یاریگاکە یاریگای بژاردەی پۆلێنی <bdi>٤</bdi>ی یووفان (پێشتر پێنج ئەستێرە).{{efn|name=uefa-category|وادیارە یووفا پێڕستێکی بۆ یاریگاکانی پۆلێنی ٤ نییە، بەڵام ڕێساکان دیاری دەکەن کە تەنیا ئەم یاریگا بژاردانە شایستەن بۆ میوانداریکردنی یارییەکانی کۆتاییی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Regulations/uefa/Others/91/48/36/914836_DOWNLOAD.pdf|بڵاوکەرەوە=The Union of European Football Associations|پەڕە=١٤|سەردێڕ=Regulations of the UEFA European Football Championship 2010–12|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> کە یاریگای ئۆڵۆمپیی ئەتاتورک لە ساڵی ٢٠٠٥ ئەنجامیدا، و یارییەکانی کۆتاییی خولی ئەورووپا (پێشتر جامی یووفا)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Regulations/competitions/Regulations/01/48/48/90/1484890_DOWNLOAD.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100602002855/http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Regulations/competitions/Regulations/01/48/48/90/1484890_DOWNLOAD.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=The Union of European Football Associations|پەڕە=١٧|سەردێڕ=Regulations of the UEFA Europa League 2010/11|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> کە یاریگای شوکرو ساراجئۆغڵو لە ساڵی ٢٠٠٩ ئەنجامیدا. تورک تێلێکۆم ئارێنا لەلایەن تەلارسازەکانییەوە وەک یاریگایەکی بژاردەی یووفا ئاماژەی پێکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.asp-stuttgart.de/index2.php?lan=en&n=2&s=3&d=1&id=38&type=&site=http%3A//www.asp-stuttgart.de/asp_content.php%3Flan%3Den%26n%3D2%26s%3D3%26d%3D1%26id%3D38|بڵاوکەرەوە='asp' Architekten|سەردێڕ=Türk Telekom Arena Istanbul|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130426015930/http://www.asp-stuttgart.de/index2.php?lan=en&n=2&s=3&d=1&id=38&type=&site=http%3A%2F%2Fwww.asp-stuttgart.de%2Fasp_content.php%3Flan%3Den%26n%3D2%26s%3D3%26d%3D1%26id%3D38|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣}}</ref>}} سینان ئەردەم دۆم، کە لەنێو گەورەترین ھۆڵە داخراوەکانی ئەورووپادایە، میوانداری یاریی کۆتاییی [[پاڵەوانێتیی جیھانیی فیبا ٢٠١٠|پاڵەوانێتیی جیھانیی فیبای ٢٠١٠]]، [[پاڵەوانێتیی جیھانیی گۆڕەپان و مەیدانی ناوماڵ ٢٠١٢|پاڵەوانێتیی جیھانیی گۆڕەپان و مەیدانی ناوماڵی ٢٠١٢]]، ھەروەھا یارییەکانی چوارینەی کۆتاییی یۆرۆلیگی [[یۆرۆلیگی ٢٠١١-١٢|<bdi>٢٠١١-١٢</bdi>]] و [[یۆرۆلیگی ٢٠١٦-١٧|<bdi>٢٠١٦-١٧</bdi>]]ی کرد.<ref name="turkey2010"/> پێش تەواوبوونی سینان ئەردەم دۆم لە ساڵی <bdi>٢٠١٠</bdi>، عەبدی ئیپەکچی ئارێنا ھۆڵی ناوخۆییی سەرەکیی ئەستەمبوڵ بوو، کە میوانداری یارییەکانی کۆتاییی [[یۆرۆباسکێتی ٢٠٠١|یۆرۆباسکێتی ٢٠٠١]]ی کردبوو.<ref name="turkey2010">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://turkey2010.fiba.com/pages/eng/fe/10/fwcm/event-guide/cities/istanbul/p/arena.html|بڵاوکەرەوە=FIBA|سەردێڕ=Istanbul – Arenas|ساڵ=٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130603101234/http://turkey2010.fiba.com/pages/eng/fe/10/fwcm/event-guide/cities/istanbul/p/arena.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref> چەندین ھۆڵی ناوخۆییی تر، لەوانە بێشیکتاش ئاکاتلار ئارێنا، لە ساڵی <bdi>٢٠٠٠</bdi>ەوە کراونەتەوە، کە وەک یاریگای ناوخۆییی یانە وەرزشییەکانی ئەستەمبوڵ خزمەت دەکەن. دوایین دانەیان ئولکەر سپۆرتس ئارێنایە بە توانای <bdi>١٣٬٨٠٠</bdi> کورسی، کە لە ساڵی <bdi>٢٠١٢</bdi> کرایەوە وەک یاریگای ناوخۆییی تیپەکانی باسکەی فەنەرباخچە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.euroleague.net/news/i/92943/180/fenerbahce-ulker-s-new-home-ulker-sports-arena-opens|بڵاوکەرەوە=Euroleague Basketball|سەردێڕ=Fenerbahce Ulker's new home, Ulker Sports Arena, opens|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> سەرەڕای بووژانەوەی بیناسازی، پێنج ھەوڵ بۆ میوانداریکردنی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە – لە [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠|<bdi>٢٠٠٠</bdi>]]، [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤|<bdi>٢٠٠٤</bdi>]]، [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨|<bdi>٢٠٠٨</bdi>]]، [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢|<bdi>٢٠١٢</bdi>]]، و [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠|<bdi>٢٠٢٠</bdi>]] – و ھەوڵە نیشتمانییەکان بۆ میوانداریکردنی [[یۆرۆی ٢٠١٢]] و [[یۆرۆی ٢٠١٦]] بەبێ سەرکەوتن کۆتاییان ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.csmonitor.com/World/Latest-News-Wires/2011/0902/2020-Olympics-Six-cities-lodge-bids-for-the-games|ئیش=The Christian Science Monitor|دوایین=Wilson|یەکەم=Stephen|سەردێڕ=2020 Olympics: Six cities lodge bids for the games|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> شارەکە میوانداری [[یارییەکانی ئەورووپی ٢٠٢٧|خولی ساڵی ٢٠٢٧]]ی [[یارییەکانی ئەورووپا]] دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=EOC signs historic MOU with Istanbul Metropolitan Municipality and Turkish Olympic Committee ahead of 2027 European Games |ناونیشان=https://www.eurolympic.org/eoc-signs-historic-mou-with-istanbul-metropolitan-municipality-and-turkish-olympic-committee-ahead-of-2027-european-games/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=The European Olympic Committees |زمان=en-US}}</ref> ھۆڵی وەرزشیی بورھان فەلەک یەکێکە لە گەورەترین ھۆڵەکانی بالە لە شارەکەدا و میوانداری یانەکانی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TVF Burhan Felek Volleyball Hall |ناونیشان=https://activeplanet.com/en/sports-facilities/tvf-burhan-felek-volleyball-hall.html |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Active Planet |زمان=en}}</ref> وەک ئێجزاجیباشی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Eczacıbaşı Spor Kulübü {{!}} Eczacıbaşı VitrA lost in the Golden Set |ناونیشان=https://www.eczacibasisporkulubu.org.tr/en/news/eczacibasi-vitra-lost-in-the-golden-set |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.eczacibasisporkulubu.org.tr}}</ref> ڤاکیفبانک SK، و فەنەرباخچە دەکات کە چەندین نازناوی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بۆ بالەی ژنان|ئەورووپی]] و [[پاڵەوانێتیی جیھانیی یانەکانی بالەی ژنانی FIVB|جیھانییان]] بەدەستھێناوە.{{citation needed|date=November 2020}} لە نێوان وەرزەکانی <bdi>٢٠٠٥</bdi>–<bdi>٢٠١١</bdi>،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/sport/2011/apr/22/turkey-f1-grand-prix|ئیش=The Guardian|دوایین=Richards|یەکەم=Giles|سەردێڕ=Turkey Grand Prix Heads for the Scrapyard Over $26m Price Tag |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> و لە وەرزی <bdi>٢٠٢٠</bdi>دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.formula1.com/en/racing/2020/Turkey.html|سەردێڕ=Turkish Grand Prix 2020 (12-15 November 2020) |وێبگە=formula1.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> بازنەی پێشبڕکێی ئینتەرکۆنتینێنتال ئەستەمبوڵ پارک میوانداری [[خەڵاتی گەورەی تورکیا|خەڵاتی گەورەی تورکیای]] فۆرمولا یەکی کرد. خەڵاتی گەورەی تورکیای F1 بۆ ساڵی <bdi>٢٠٢١</bdi> لە سەرەتادا ھەڵوەشێنرایەوە بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=2021 F1 calendar reshuffled as Turkey drops off and extra Austria race added|ناونیشان=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-2021-f1-calendar-reshuffled-as-turkey-drops-off-and-extra-austria.3TufMtNBGTB4ALrfGaiN9e.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Formula1.com}}</ref> بەڵام لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١ ڕاگەیەندرا کە خەڵاتی گەورەی تورکیای F1 لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بەڕێوەدەچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-turkish-grand-prix-to-rejoin-2021-formula-1-calendar.7JsDzHsgxu26IxaOmPVnOX.html|سەردێڕ=Turkish Grand Prix to rejoin 2021 Formula 1 calendar|وێبگە=formula1.com|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> ئەستەمبوڵ پارک ھەروەھا شوێنی بەڕێوەچوونی پاڵەوانێتیی جیھانیی ئۆتۆمبێلی گەشتیاری و زنجیرەی لێ مانسی ئەورووپی بوو لە ساڵانی <bdi>٢٠٠٥</bdi> و <bdi>٢٠٠٦</bdi>، بەڵام لەو کاتەوە ھیچ کامیان لەم پێشبڕکێیانەی لەخۆ نەگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fiawtcc.com/events |بڵاوکەرەوە=FIA World Touring Car Championship |سەردێڕ=Events |ساڵ=٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120616194425/http://www.igd.com.tr/Upload/file_4d9f1f3815b2d.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.europeanlemansseries.com/en/s02_corporate/s02p17_circuits.php |سەردێڕ=The Circuits |بڵاوکەرەوە=European Le Mans Series |ساڵ=٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120707235004/http://www.europeanlemansseries.com/en/s02_corporate/s02p17_circuits.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> ھەروەھا میوانداری خەڵاتی گەورەی ماتۆڕسکیلی تورکیای کرد لە نێوان ساڵانی <bdi>٢٠٠٥</bdi> و <bdi>٢٠٠٧</bdi>. ئەستەمبوڵ ھەندێک جار شوێنی بەڕێوەچوونی پاڵەوانێتیی جیھانیی بەلەمی خێرای F1 بوو، کە دوایین پێشبڕکێی لەسەر گەرووی بۆسفۆر لە <bdi>١٢</bdi>–<bdi>١٣</bdi>ی ئابی <bdi>٢٠٠٠</bdi> ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.f1h2o.net/calendar/2000|بڵاوکەرەوە=F1 Powerboat World Championship|سەردێڕ=2000 Race Calendar|ساڵ=٢٠٠٠|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref>{{unreliable source?|date=December 2020}} دوایین پێشبڕکێی پاڵەوانێتیی جیھانیی بەلەمی خێرای P1 لەسەر بۆسفۆر لە <bdi>١٩</bdi>–<bdi>٢١</bdi>ی حوزەیرانی <bdi>٢٠٠٩</bdi> ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=LcrqUrNO4dU|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250827232239/https://www.youtube.com/watch?v=LcrqUrNO4dU|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|سەردێڕ=Powerboat P1 – 2009 World Championship – Istanbul, Turkey|بڵاوکەرەوە=Supersport|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٦}}{{cbignore}}</ref> یانەی چارۆکەوانیی ئەستەمبوڵ، کە لە ساڵی <bdi>١٩٥٢</bdi> دامەزراوە، ھەموو ساڵێک پێشبڕکێ و بۆنەکانی تری چارۆکەوانی لەسەر ڕێڕەوە ئاوییەکانی ناوەوە و دەوروبەری ئەستەمبوڵ میوانداری دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.istanbulyelken.org.tr/yarislar/48-2012-yar%C4%B1%C5%9F-program%C4%B1-ve-genel-yar%C4%B1%C5%9F-talimat%C4%B1.html |بڵاوکەرەوە=The Istanbul Sailing Club |سەردێڕ=2012 Yarış Programı ve Genel Yarış Talimatı |زمان=tr |trans-title=2012 Race Schedule and General Sailing Instructions |ساڵ=٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120604022738/http://www.istanbulyelken.org.tr/yarislar/48-2012-yar%C4%B1%C5%9F-program%C4%B1-ve-genel-yar%C4%B1%C5%9F-talimat%C4%B1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=sailing-week-starts-in-istanbul-2008-08-23|ئیش=Hürriyet Daily News|نووسەر=Turkish Daily News|سەردێڕ=Sailing Week Starts in Istanbul|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> == میدیا == [[File:ÇamlıcaTower.jpg|thumb|upright|[[تاوەری ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی چاملیجای بچووک]] ({{convert|369|m|ft|abbr=on}}) بەرزترین پێکھاتەیە لە شارەکەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://camlicakule.istanbul/kule-hakkinda |سەردێڕ=About the Tower|وێبگە=camlicakule.istanbul|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref>]] زۆربەی وێستگەکانی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی دەوڵەت بنکەکەیان لە ئەنقەرەیە، بەڵام ئەستەمبوڵ ناوەندی سەرەکیی میدیای تورکیایە. پیشەسازییەکە ڕەگ و ڕیشەی لە پایتەختی پێشووی عوسمانیدایە، کاتێک یەکەمین ڕۆژنامەی تورکی، ''[[تەقویمی ڤەقایع]]'' (ساڵنامەی ڕووداوەکان)، لە ساڵی <bdi>١٨٣١</bdi> بڵاوکرایەوە. شەقامی جاغالئۆغلو کە ڕۆژنامەکەی تێدا چاپ دەکرا، شەقامی بابی عالی، بە خێرایی بوو بە سەنتەری میدیای چاپکراوی تورکی، لە پاڵ بەیئۆغڵو لە ئەوبەری قۆچی زێڕینەوە.<ref>{{harvnb|Brummett|2000|pp=11, 35, 385–86}}</ref> ئەستەمبوڵ ئێستا چەندین بڵاوکراوەی جۆراوجۆری ھەیە. زۆربەی ڕۆژنامە سەرتاسەرییەکان بنکەکانیان لە ئەستەمبوڵە، لەگەڵ وەشانی ھاوکاتی ئەنقەرە و ئیزمیر.<ref name="loc-pro">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Turkey.pdf|بڵاوکەرەوە=The Library of Congress Federal Research Division|سەردێڕ=Country Profile: Turkey|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> ''[[حوریەت (ڕۆژنامە)|حوریەت]]''، ''[[سەباح (ڕۆژنامە)|سەباح]]''، ''[[پۆستا (ڕۆژنامە)|پۆستا]]'' و ''[[سۆزجو]]''، کە چوار ڕۆژنامە سەرەکییەکەی وڵاتەکەن، ھەموویان بارەگای سەرەکییان لە ئەستەمبوڵە، و ھەریەکەیان زیاتر لە <bdi>٢٧٥٬٠٠٠</bdi> فرۆشی ھەفتانەیان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.medyatava.com/tiraj |سەردێڕ=Tiraj |زمان=tr |ئیش=Medyatava |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161221032505/http://www.medyatava.com/tiraj |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وەشانی ئینگلیزیی ڕۆژنامەی حوریەت بە ناوی ''[[حوریەت دەیلی نیوز]]'' لە ساڵی <bdi>١٩٦١</bdi>ەوە چاپ دەکرێت، بەڵام ڕۆژنامەی ئینگلیزیی ''[[دەیلی سەباح]]''، کە یەکەم جار لە ساڵی <bdi>٢٠١٤</bdi> لەلایەن سەباحەوە بڵاوکرایەوە، پێشی کەوتووە لە بڵاوبوونەوەدا. چەندین ڕۆژنامەی بچووکتر، لەوانەش بڵاوکراوە بەناوبانگەکانی وەک {{Lang|tr|[[جومھورییەت (ڕۆژنامە)|جومھورییەت]]}}، {{lang|tr|[[میللییەت (ڕۆژنامە)|میللییەت]]}} و ''[[خەبەرتورک]]'' ھەروەھا بنکەکانیان لە ئەستەمبوڵە.<ref name="loc-pro"/> ئەستەمبوڵ ھەروەھا ڕۆژنامەی [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]ی دێرینی ھەیە، بەتایبەتی ڕۆژنامە ڕۆژانەکانی ''[[مەرمەرە (ڕۆژنامە)|مەرمەرە]]'' و ''[[ژاماناک]]'' و ھەفتەنامەی دووزمانیی ''[[ئاگۆس]]'' بە ھەردوو زمانی ئەرمەنی و تورکی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Vercihan Ziflioğlu |سەردێڕ=Young editor to take helm of Turkish-Armenian weekly |ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=young-editor-in-chief-to-weekly-agos-2010-06-17 |newspaper=[[Hürriyet Daily News]] |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠١١}}</ref>[[File:İstanbul_radio1.JPG|thumb|ماڵی ڕادیۆی ئەستەمبوڵ]] کۆنترۆڵی پەخشی ڕادیۆیی، و ئەو وێستگە ڕادیۆیییانەی لە دەیەکانی دواتردا دامەزران، لە کۆتاییدا کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[دەزگای ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی تورکیا|دەزگای ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی تورکیای دەوڵەتی]] (TRT)، کە قۆرخکاریی ھەبوو بەسەر پەخشی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن لە نێوان دامەزراندنی لە ساڵی <bdi>١٩٦٤</bdi> و <bdi>١٩٩٠</bdi>دا.<ref name="trt-radio">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.trt.net.tr/Generic/SayfaTasarimiGoster.aspx?TaslakKodu=bc738c28-15c7-4f98-8793-8d75c4a15cba&dil=en |بڵاوکەرەوە=The Turkish Radio and Television Corporation |سەردێڕ=TRT – Radio |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110609031759/http://www.trt.net.tr/Generic/SayfaTasarimiGoster.aspx?TaslakKodu=bc738c28-15c7-4f98-8793-8d75c4a15cba&dil=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref> ئەمڕۆ، TRT چوار وێستگەی ڕادیۆی نیشتمانی بەڕێوەدەبات؛ ئەم وێستگانە ئامێری پەخشکردنیان ھەیە لە سەرتاسەری وڵاتدا بۆ ئەوەی ھەریەکەیان بتوانێت بگاتە زیاتر لە {{nowrap|<bdi>٩٠</bdi> لەسەد}}ی دانیشتووانی وڵاتەکە، بەڵام تەنیا {{nowrap|ڕادیۆی ٢}} بنکەکەی لە ئەستەمبوڵە. بە پێشکەشکردنی چەندین بەرنامە لە پەروەردەیییەوە بۆ ڕووماڵکردنی بۆنە وەرزشییەکان، {{nowrap|ڕادیۆی ٢}} بەناوبانگترین وێستگەی ڕادیۆیە لە تورکیادا.<ref name="trt-radio" /> شەپۆلەکانی ڕادیۆی ئەستەمبوڵ قەرەباڵغترینن لە تورکیادا، بە پلەی یەکەم بەرنامەی بە زمانی تورکی یان ئینگلیزی پێشکەش دەکەن. یەکێک لە ھەڵاوێردەکان، کە ھەردووکیان پێشکەش دەکات، بریتییە لە ڕادیۆی ئاچیک (٩٤.٩ FM). لەنێو یەکەمین وێستگە تایبەتەکانی تورکیا، و یەکەمین کە مۆسیقای باوی بیانی پەخش دەکرد، میترۆ FM (٩٧.٢ FM)ی ئەستەمبوڵ بوو. {{nowrap|ڕادیۆی ٣}}ی دەوڵەتی، ھەرچەندە بنکەکەی لە ئەنقەرەیە، بەڵام مۆسیقای باوی زمانی ئینگلیزیش پەخش دەکات، و بەرنامەی ھەواڵی زمانی ئینگلیزی لەسەر ڕادیۆی NTV (١٠٢.٨ FM) پێشکەش دەکرێت.<ref>{{harvnb|Time Out Guides|2010|p=224}}</ref> TRT-Children تاکە وێستگەی تەلەڤیزیۆنیی TRTیە کە بنکەکەی لە ئەستەمبوڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.trt.net.tr/Generic/SayfaTasarimiGoster.aspx?TaslakKodu=a7de2f34-dc4f-475e-840f-54812bc5b567&dil=en |بڵاوکەرەوە=The Turkish Radio and Television Corporation |سەردێڕ=TRT – Television |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110814161319/http://www.trt.net.tr/Generic/SayfaTasarimiGoster.aspx?TaslakKodu=a7de2f34-dc4f-475e-840f-54812bc5b567&dil=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١١}}</ref> ئەستەمبوڵ شوێنی بارەگای سەرەکیی چەندین وێستگەی تورکی و بارەگای ھەرێمیی دەزگا ڕاگەیاندنە نێودەوڵەتییەکانە. [[ستار تیڤی (تورکیا)|ستار تیڤی]] کە بنکەکەی لە ئەستەمبوڵە، یەکەمین تۆڕی تەلەڤیزیۆنیی تایبەت بوو کە دوای کۆتاییھاتنی قۆرخکاریی TRT دامەزرا؛ ستار تیڤی و شۆو تیڤی (کە ھەروەھا بنکەکەی لە ئەستەمبوڵە) تا ئێستاش زۆر بەناوبانگن لە سەرتاسەری وڵاتدا، و زنجیرە تورکی و ئەمریکییەکان پەخش دەکەن.<ref>{{harvnb|Norris|2010|p=184}}</ref> کاناڵ دی و ئەی تی ڤی وێستگەکانی تری ئەستەمبوڵن کە تێکەڵەیەک لە ھەواڵ و زنجیرەکان پێشکەش دەکەن؛ NTV و ٣٦٠ – کە ھەردووکیان بنکەکانیان لە شارەکەیە – بە شێوەیەکی سەرەکی تەنیا بە ڕووماڵکردنی ھەواڵەکانیان بە زمانی تورکی ناسراون. [[بی بی سی]] نووسینگەیەکی ھەرێمیی لە ئەستەمبوڵ ھەیە، کە یارمەتیی ئۆپەراسیۆنەکانی ھەواڵی دەدات بە زمانی تورکی. کاناڵی ھەواڵی ئەمریکی [[سی ئێن ئێن]] مۆڵەتی بەکارھێنانی براندەکەی دا بە [[سی ئێن ئێن تورک]]ی زمانی تورکی لە ساڵی <bdi>١٩٩٩</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/aboutbbcnews/hi/profiles/newsid_3660000/3660911.stm|بڵاوکەرەوە=BBC|سەردێڕ=Chris Morris|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> == پەروەردە == [[File:BeyazıtMeydanı2.jpg|thumb|دەروازەی سەرەکیی چوونەژوورەوەی [[زانکۆی ئەستەمبوڵ]]، کۆنترین دامەزراوەی تورکی لە شارەکەدا، کە لە ساڵی <bdi>١٤٥٣</bdi> دامەزراوە|alt=A triumphal arch adjacent to a Turkish flag and in front of an open plaza]] تا ساڵی <bdi>٢٠١٩</bdi>، جگە لە زانکۆکان، زیاتر لە <bdi>٣٫١</bdi> ملیۆن خوێندکار لە [[پێڕستی قوتابخانەکان لە ئەستەمبوڵ|<bdi>٧٬٤٣٧</bdi> قوتابخانە]] لە ئەستەمبوڵ دەیانخوێند، کە نزیکەی نیوەی قوتابخانەکان [[قوتابخانەی تایبەت|قوتابخانەی تایبەت]] بوون.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Milli Eğitim Bakanlığı İstanbul Eğitim İstatistikleri Açıklandı |ناونیشان=http://istanbul.gov.tr/milli-egitim-bakanligi-istanbul-egitim-istatistikleri-aciklandi |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=istanbul.gov.tr}}</ref> تێکڕای قەبارەی پۆلەکان <bdi>٣٠</bdi> بوو بۆ دامەزراوەکانی پەروەردەی سەرەتایی، <bdi>٢٧</bdi> بۆ قوتابخانە پیشەیییەکان و <bdi>٢٣</bdi> بۆ ئامادەیییە گشتییەکان.<ref name=":1" /> لە کۆی <bdi>٨٤٢</bdi> ئامادەییی حکومی، <bdi>٢٦٣</bdi>یان [[قوتابخانەی پیشەیی|قوتابخانەی پیشەیی]]ن، <bdi>٢٦٣</bdi>ی تریان [[ئامادەییی ئەنادۆڵ|ئامادەییی ئەنادۆڵ]]ن، <bdi>٢٠٧</bdi> قوتابخانەی ئایینیی [[ئیمام خەتیب|ئیمام خەتیبین]]، و <bdi>١٤</bdi> قوتابخانە لەسەر بنەمای [[STEM]] وەک [[پەروەردەی زانست|ئامادەییی زانستی]] کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Şafak |یەکەم=Yeni |سەردێڕ=İstanbul'daki en iyi liseler hangileri: 2022 İstanbul Anadolu Liseleri, Fen Liseleri, İmam Hatip ve Teknik Liseleri taban puanları ve yüzdelik dilimleri belli oldu mu? |ناونیشان=https://www.yenisafak.com/istanbuldaki-en-iyi-liseler-hangileri-2022-istanbul-anadolu-liseleri-fen-liseleri-imam-hatip-ve-teknik-liseleri-taban-puanlari-ve-yuzdelik-dilimleri-belli-oldu-mu-h-3833401 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Yeni Şafak |زمان=tr-TR}}</ref> [[قوتابخانەی ئامادەییی گالاتاسارای]] لە ساڵی <bdi>١٤٨١</bdi> دامەزراوە و کۆنترین قوتابخانەی ئامادەییی گشتییە لە تورکیادا.<ref name="educationheper">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Heper |یەکەم١=Metin |سەردێڕ=Historical dictionary of Turkey |ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press |ژپنک=٩٧٨-١-٥٣٨١-٠٢٢٤-٤|edition=Fourth |شوێن=Lanham, MD |پەڕەکان=١٥٥–٥٧}}</ref> [[ئامادەییی کوڕانی کاباتاش]]، [[ئامادەییی ئەستەمبوڵ]] و [[ئامادەییی ئەنادۆڵی جاغالئۆغلو]] لەنێو قوتابخانە ئامادەیییە گشتییەکانی تری شارەکەدان. ئەستەمبوڵ ھەروەھا قوتابخانەی ئامادەیی لەخۆ دەگرێت کە لە سەدەی ١٩ لەلایەن کۆچبەران و میسیۆنێرە ئەورووپی و ئەمریکییەکانەوە دامەزراون و لە ئێستادا پەروەردەی عەلمانی و بە زمانی بیانی پێشکەش دەکەن، وەک [[کۆلێژی ڕۆبەرت]]، [[قوتابخانەی ئەڵمانیی ئەستەمبوڵ]]، [[ئامادەییی نەمساییی سانت جۆرج|کۆلێژی سانت جۆرج]]، [[لیسێی سانت جۆزێف، ئەستەمبوڵ|لیسێی سانت جۆزێف]] و [[ئامادەییی ئیتاڵی لە ئەستەمبوڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Türkiye'de kaç yabancı lise var? Yasaktan neden muaflar? |ناونیشان=https://www.gazeteilksayfa.com/turkiyede-kac-yabanci-lise-var-186210h.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Gazete İlk Sayfa |زمان=tr}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، [[کەمینەکان لە تورکیا|ھاووڵاتیانی تورک بە ڕەچەڵەک جوو، ئەرمەنی، یۆنانی و ئاشووری]] ڕێگەیان پێدراوە قوتابخانەی خۆیان دابمەزرێنن و تێیدا بخوێنن وەک ئەوەی لە [[پەیماننامەی لۆزان]]دا پێیان دراوە، کە [[کۆلێژی ئۆرسۆدۆکسی یۆنانیی فانار]] نموونەیەکە بۆ ئەمە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Azınlık Okulları Sorunlarla Açılıyor |ناونیشان=https://bianet.org/bianet/azinliklar/167867-azinlik-okullari-sorunlarla-aciliyor |وێبگە=bianet.org}}</ref> زۆربەی [[پەروەردە لە تورکیا#پەروەردەی ئامادەیی|قوتابخانە ئامادەیییەکان]] زۆر وردبینن لە وەرگرتندا و داوای نمرەی بەرز دەکەن لە تاقیکردنەوەی نیشتمانیی ستانداردی {{ill|تاقیکردنەوەی LGS|tr|Liselere Geçiş Sistemi|vertical-align=sup}} بۆ وەرگرتن، کە گالاتاسارای و کۆلێژی ڕۆبەرت تەنیا <bdi>٠٫١٪</bdi> بۆ <bdi>٠٫٠١٪</bdi>ی سەرەوەی بەشداربووانی تاقیکردنەوەکە وەردەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Aydınlık |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=İstanbul'un en iyi liseleri açıklandı! İşte 2023 lise taban puanları |ناونیشان=https://www.aydinlik.com.tr/haber/istanbulun-en-iyi-liseleri-aciklandi-iste-2023-lise-taban-puanlari-istanbulun-en-iyi-liseleri-istanbul-lise-taban-puanlari-2023-lise-taban-puanlari-lgs-400928 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=aydinlik.com.tr |زمان=tr-TR}}</ref> ئەستەمبوڵ نزیکەی یەک لەسەر سێی ھەموو [[پێڕستی زانکۆکان لە تورکیا|زانکۆکانی تورکیا]] لەخۆ دەگرێت. تا ساڵی <bdi>٢٠١٩</bdi> ئەستەمبوڵ خاوەنی <bdi>٦١</bdi> کۆلێژ و زانکۆیە، کە بەپێی ئامارە فەرمییەکان زیاتر لە <bdi>١٫٨</bdi> ملیۆن خوێندکاری تێدایە. لەوانە، چواردەیان دەوڵەتین، <bdi>٤٤</bdi>یان [[زانکۆی تایبەت|زانکۆی تایبەت]]ی "سەر بە دامەزراوەی خێرخوازی"ن و سێیان [[زانکۆی پیشەیی|زانکۆی پیشەیی]]ی سەر بە دامەزراوەن بۆ خوێندنی باڵا. ھەروەھا ئەکادیمیای سەربازیش ھەن، لەوانە [[ئەکادیمیای ھێزی ئاسمانیی تورکیا]] و [[ئەکادیمیای دەریاییی تورکیا]] لەگەڵ چوار زانکۆی پیشەییی سەر بە دامەزراوە بۆ خوێندنی باڵا کە سەر بە ھیچ زانکۆیەک نین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The City of Universities: Istanbul |ناونیشان=http://en.istanbul.gov.tr/the-city-of-universities-istanbul |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=en.istanbul.gov.tr |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230728093130/http://en.istanbul.gov.tr/the-city-of-universities-istanbul |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{multiple image | align = right | image1 = Istanbul asv2020-02 img69 Maçka Armory.jpg | width1 = 150 | alt1 = | caption1 = | image2 = Istanbul asv2021-10 img09 Taşkışla.jpg | width2 = 200 | alt2 = | caption2 = | footer = کامپەسەکانی [[مەچکە، ئەستەمبوڵ|مەچکە]] (چەپ) و تاشکیشلا (ڕاست) سەربە [[زانکۆی تەکنیکیی ئەستەمبوڵ]] }} ھەندێک لە بەناوبانگترین و ئاستبەرزترین زانکۆکانی تورکیا لە ئەستەمبوڵن. [[زانکۆی ئەستەمبوڵ]]، کۆنترین دامەزراوەی خوێندنی باڵای نەتەوەکە، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی <bdi>١٤٥٣</bdi> و قوتابخانەکانی پزیشکیی ددان، یاسا، و پزیشکییەکەی لە سەدەی ١٩ دامەزراون. گەورەترین زانکۆ تایبەتەکانی شارەکە بریتین لە [[زانکۆی سابانجی]]، کە کامپەسی سەرەکی لە [[توزلە، ئەستەمبوڵ|توزلە]]یە، [[زانکۆی کۆچ]] لە سارییەر، [[زانکۆی ئۆزیێگین]] لە نزیک [[ئاڵتونی زادە]]. یەکەم زانکۆی تایبەتی ئەستەمبوڵ، زانکۆی کۆچ، تا درەنگانی ساڵی <bdi>١٩٩٢</bdi> دامەزرا، چونکە زانکۆ تایبەتەکان پێش [[دەستووری تورکیا|ھەمواری ١٩٨٢]]ی دەستوور لە تورکیادا ڕێگەپێدراو نەبوون.<ref name="educationheper" /> ئەستەمبوڵ ھەروەھا شوێنی چەندین پەیمانگای مۆسیقا و قوتابخانەی ھونەرییە، لەوانە [[زانکۆی ھونەرە جوانەکانی میعمار سینان|ئەکادیمیای ھونەرە جوانەکانی میعمار سینان]]، کە لە ساڵی <bdi>١٨٨٢</bdi> دامەزراوە.<ref name="finearts">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Heper |یەکەم١=Metin |سەردێڕ=Historical dictionary of Turkey |ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Preess |شوێن=Lanham, MD |ژپنک=٩٧٨-١-٥٣٨١-٠٢٢٤-٤|پەڕەکان=١٨٣–٨٥|edition=Fourth}}</ref> زانکۆ گشتییەکان کە پێگەیەکی گەورەیان لە شارەکەدا ھەیە، وەک زانکۆی ئەستەمبوڵ، [[زانکۆی تەکنیکیی ئەستەمبوڵ]] (سێیەم کۆنترین زانکۆی جیھان کە تەنیا تەرخانکرابێت بۆ ئەندازیاری، دامەزراو لە ساڵی <bdi>١٧٧٣</bdi>)، و [[زانکۆی بۆغازیچی]] (کە پێشتر بەشی خوێندنی باڵای کۆلێژی ڕۆبەرت بوو تا ساڵی <bdi>١٩٧١</bdi>) پەروەردە بە زمانی ئینگلیزی وەک زمانی بیانیی سەرەکی دابین دەکەن، لەکاتێکدا زمانی بیانیی سەرەکیی پەروەردە لە [[زانکۆی گالاتاسارای]] فەرەنسییە.<ref name="educationheper"/> == خزمەتگوزارییە گشتییەکان == [[File:Sunset at Santral Istanbul.jpg|thumb|[[وێستگەی کارەبای سیلاحتارئاغا]]، ناسراو بە [[سانتڕاڵ‌ئەستەمبوڵ]]، بەشێکە لە [[زانکۆی بیلگیی ئەستەمبوڵ]]، تەنیا سەرچاوەی کارەبای ئەستەمبوڵ بوو لە نێوان ساڵانی <bdi>١٩١٤</bdi> بۆ <bdi>١٩٥٢</bdi>|alt=A brick factory stands in front of a park, with open green space, a reflecting pool, and benches]] یەکەمین سیستەمەکانی [[دابینکردنی ئاو]]ی ئەستەمبوڵ دەگەڕێنەوە بۆ مێژووی سەرەتایی شارەکە، کاتێک [[ئاوەڕۆ (کەناڵی ئاو)|ئاوەڕۆکان]] (وەک [[ئاوەڕۆی ڤالێنس]]) ئاویان لەناو چەندین [[ئاوئەمبار|ئاوئەمباری]] شارەکەدا کۆدەکردەوە.<ref name=iskitarihce>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iski.gov.tr/en-US/arasayfalar.php?sayfa=0-1&dosya=tarihce_1.phtm |سەردێڕ=Istanbul and the History of Water in Istanbul |بڵاوکەرەوە=Istanbul Water and Sewerage Administration |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070929003533/http://www.iski.gov.tr/en-US/arasayfalar.php?sayfa=0-1&dosya=tarihce_1.phtm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەسەر فەرمانی سوڵتان سولەیمانی قانوونی، تۆڕی دابینکردنی ئاوی کرکچەشمە دروست کرا؛ تا ساڵی <bdi>١٥٦٣</bdi>، تۆڕەکە ڕۆژانە {{convert|4200|m3|ft3|sp=us}} ئاوی بۆ {{nowrap|<bdi>١٥٨</bdi> شوێن}} دابین دەکرد.<ref name=iskitarihce/> لە ساڵانی دواتردا، لە وەڵامی زیادبوونی خواستی خەڵکدا، ئاوی چەندین کانیی جیاواز لە ڕێگەی ھێڵەکانی دابینکردنەوە دەگوازرانەوە بۆ نافوورە گشتییەکان، وەک [[نافوورەی ئەحمەدی سێیەم]].<ref>{{harvnb|Tigrek|Kibaroğlu|2011|pp=33–34}}</ref> ئەمڕۆ، ئەستەمبوڵ خاوەنی دابینکردنی ئاوی کلۆرکراو و پاڵێوراوە لەگەڵ سیستەمێکی [[چارەسەرکردنی ئاوەڕۆ]] کە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی ئاو و ئاوەڕۆی ئەستەمبوڵ (İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi, İSKİ)ەوە بەڕێوەدەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iski.gov.tr/en-US/arasayfalar.php?sayfa=0-1&dosya=tarihce_2.phtm |سەردێڕ=İSKİ Administration |بڵاوکەرەوە=Istanbul Water and Sewerage Administration |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070929003514/http://www.iski.gov.tr/en-US/arasayfalar.php?sayfa=0-1&dosya=tarihce_2.phtm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[وێستگەی کارەبای سیلاحتارئاغا]]، کە [[وێستگەی کارەبای خەڵووز|وێستگەیەکی کارەبای خەڵووز]] بوو بەدرێژاییی قۆچی زێڕین، تاکە سەرچاوەی کارەبای ئەستەمبوڵ بوو لە نێوان ساڵی <bdi>١٩١٤</bdi> کاتێک یەکەم ژووری مەکینەکەی تەواو بوو، تا ساڵی <bdi>١٩٥٢</bdi>.<ref name="silah">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.santralistanbul.org/pages/index/silahtaraga-elektrik-santrali/en |سەردێڕ=Silahtarağa Power Plant |بڵاوکەرەوە=SantralIstanbul |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120730074538/http://www.santralistanbul.org/pages/index/silahtaraga-elektrik-santrali/en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> دوای دامەزراندنی کۆماری تورکیا، وێستگەکە نۆژەنکرایەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ خواستی لەزیادبووی شارەکەدا بگونجێت؛ تواناکەی لە {{nowrap|<bdi>٢٣</bdi> مێگاوات}}ەوە لە ساڵی <bdi>١٩٢٣</bdi>ەوە گەشەی کرد بۆ لوتکەی {{nowrap|<bdi>١٢٠</bdi> مێگاوات}} لە ساڵی <bdi>١٩٥٦</bdi>.<ref name="silah"/><ref name="teias">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.teias.gov.tr/istatistikler/tarihce(ing).htm |ساڵ=٢٠٠١|سەردێڕ=Short History of Electrical Energy in Turkey |بڵاوکەرەوە=Turkish Electricity Transmission Company |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091128083310/http://www.teias.gov.tr/istatistikler/tarihce%28ing%29.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> تواناکەی کەمی کرد تا وێستگەی کارەباکە گەیشتە کۆتایی تەمەنی ئابووریی خۆی و لە ساڵی <bdi>١٩٨٣</bdi> داخرایەوە.<ref name="silah"/> دەسەڵاتی کارەبای تورکیا (TEK) کە لەلایەن دەوڵەتەوە بەڕێوەدەبرا بۆ ماوەیەکی کورت – لە نێوان دامەزراندنی لە ساڵی <bdi>١٩٧٠</bdi> تا <bdi>١٩٨٤</bdi> – قۆرخکاریی ھەبوو بەسەر بەرھەمھێنان و دابەشکردنی کارەبادا، بەڵام ئێستا دەسەڵاتەکە – کە دابەشبووە لە نێوان کۆمپانیای گواستنەوەی بەرھەمھێنانی کارەبای تورکیا (TEAŞ) و کۆمپانیای دابەشکردنی کارەبای تورکیا (TEDAŞ) – ڕکابەری دەکات لەگەڵ [[خزمەتگوزارییە کارەبایییەکان|کۆمپانیا تایبەتەکانی کارەبا]].<ref name="teias"/> [[File:Istanbul Grand Post Office.jpg|thumb|[[نووسینگەی پۆستەی سەرەکیی ئەستەمبوڵ|نووسینگەی پۆستەی گەورە]] لە [[سیرکەچی]]، ئەستەمبوڵ، لەلایەن [[ڤێدات تەک]]ەوە بە [[تەلارسازیی تورکیا#1920s to early 1930s: First national architectural movement|شێوازی نیۆکلاسیکی تورکی]] لە سەرەتای سەدەی ٢٠ دیزاین کراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emporis.com/building/centralpostoffice-istanbul-turkey|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130430172824/http://www.emporis.com/building/centralpostoffice-istanbul-turkey|ڕەوشی ناونیشان=usurped|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Emporis|سەردێڕ=Central Post Office|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref>|alt=An arched neoclassical building with hanging PTT banners]] وەزارەتی پۆست و تەلەگرافی عوسمانی لە ساڵی <bdi>١٨٤٠</bdi> دامەزرا و یەکەم نووسینگەی پۆستە، بە ناوی نووسینگەی پۆستەی ئیمپراتۆری، لە نزیک حەوشەی مزگەوتی یەنی کرایەوە. تا ساڵی <bdi>١٨٧٦</bdi>، یەکەم تۆڕی پۆستەی نێودەوڵەتی لە نێوان ئەستەمبوڵ و ناوچەکانی دەرەوەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی دامەزرێنرا.<ref name="PTT">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ptt.gov.tr/index.snet?wapp=histor_en&open=1|بڵاوکەرەوە=The Post and Telegraph Organization|سەردێڕ=About Us &#124; Brief History|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110807083921/http://www.ptt.gov.tr/index.snet?wapp=histor_en&open=1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سوڵتان [[عەبدولمەجیدی یەکەم]] لە ساڵی <bdi>١٨٤٧</bdi> یەکەم خەڵاتی فەرمیی خۆی بەخشییە [[ساموێل مۆرس]] بۆ داھێنانی [[تەلەگرافی کارەبایی]]، و دروستکردنی یەکەم ھێڵی تەلەگراف – لە نێوان ئەستەمبوڵ و [[ئەدرنە]] – لە کاتی خۆیدا تەواو بوو بۆ ڕاگەیاندنی کۆتاییھاتنی [[جەنگی کریمیا]] لە ساڵی <bdi>١٨٥٦</bdi>.<ref>{{harvnb|Masters|Ágoston|2009|p=557}}</ref> سیستەمێکی سەرەتاییی تەلەفۆن لە ئەستەمبوڵ لە ساڵی <bdi>١٨٨١</bdi> دەستی بە دەرکەوتن کرد و دوای ئەوەی یەکەم [[سەنتەری تەلەفۆن|سەنتەری گۆڕینەوەی تەلەفۆنی]] دەستی لە ئەستەمبوڵ لە ساڵی <bdi>١٩٠٩</bdi> کەوتە کار، وەزارەتی پۆست و تەلەگراف بوو بە وەزارەتی پۆست، تەلەگراف، و تەلەفۆن.<ref name="PTT"/><ref>{{harvnb|Shaw|Shaw|1977|p=230}}</ref> تۆڕەکانی مۆبایلی [[مۆبایل|GSM]] لە ساڵی <bdi>١٩٩٤</bdi> گەیشتنە تورکیا، و ئەستەمبوڵ لەنێو یەکەمین شارەکان بوو کە خزمەتگوزارییەکەی وەرگرت.<ref name="turkt">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.turktelekom.com.tr/tt/portal/About-TT/Company-Profile/History/|سەردێڕ=About Türk Telekom: History|بڵاوکەرەوە=Türk Telekom|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160306193336/http://turktelekom.com.tr/tt/portal/about-tt/company-profile/history|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەمڕۆ، خزمەتگوزاریی [[مۆبایل]] و [[ھێڵی تەلەفۆنی زەوی]] لەلایەن کۆمپانیا تایبەتەکانەوە دابین دەکرێت، دوای ئەوەی [[تورک تێلێکۆم]]، کە لە ساڵی <bdi>١٩٩٥</bdi> لە وەزارەتی پۆست، تەلەگراف، و تەلەفۆن جیابووەوە، لە ساڵی <bdi>٢٠٠٥</bdi> تایبەتخرا.<ref name="PTT"/><ref name="turkt"/> خزمەتگوزارییەکانی پۆست ھێشتا لەژێر دەسەڵاتی ئەوەدان کە ئێستا پێی دەوترێت ڕێکخراوی پۆست و تەلەگراف (کە ھێشتا کورتکراوەی PTTی پاراستووە).<ref name="PTT"/> [[File:BaşakşehirCityHospital_(1).jpg|thumb|[[نەخۆشخانەی شاریی چام و ساکورای باشاکشەھیر]]ی مۆدێرن نەخۆشخانەیەکی گشتیی گەورەی ناوچەیییە لە ناوچەی باشاکشەھیر لە ئەستەمبوڵ.]] لە ساڵی <bdi>٢٠٠٠</bdi>دا، ئەستەمبوڵ خاوەنی {{nowrap|<bdi>١٣٧</bdi> نەخۆشخانە}} بوو، کە <bdi>١٠٠</bdi>یان تایبەت بوون.<ref>{{harvnb|Sanal|2011|p=85}}</ref>{{Update inline|date=August 2020|reason=}} ھاووڵاتیانی تورک مافی ئەوەیان ھەیە کە چارەسەری تەندروستیی پاڵپشتیکراو وەربگرن لە نەخۆشخانە دەوڵەتییەکانی وڵاتەکەدا.<ref name="loc-pro"/> لەبەر ئەوەی نەخۆشخانە گشتییەکان زۆرجار قەرەباڵغن یان خاون، نەخۆشخانە تایبەتەکان باشترن بۆ ئەوانەی کە توانای دارایییان ھەیە. بڵاوبوونەوەیان بە شێوەیەکی بەرچاو لە دەیەی ڕابردوودا زیادی کردووە، بە جۆرێک کە ڕێژەی ئەو نەخۆشانەی کە نەخۆشخانە تایبەتەکان بەکاردەھێنن لە {{nowrap|<bdi>٦</bdi> لەسەد}}ەوە بەرزبووەتەوە بۆ {{nowrap|<bdi>٢٣</bdi> لەسەد}} لە نێوان ساڵانی <bdi>٢٠٠٥</bdi> و <bdi>٢٠٠٩</bdi>.<ref name="loc-pro"/>{{sfn|Oxford Business Group|2009|p=197}} زۆرێک لەم نەخۆشخانە تایبەتانە، ھەروەھا ھەندێک لە نەخۆشخانە گشتییەکانیش، تەیارکراون بە ئامێری تەکنەلۆژیای بەرز، لەوانە ئامێرەکانی [[وێنەگرتنی کەرتیی موگناتیسی|MRI]]، یان پەیوەستن بە سەنتەرەکانی توێژینەوەی پزیشکییەوە.{{sfn|Oxford Business Group|2009|p=198}} تورکیا زیاتر لە ھەر وڵاتێکی تری جیھان نەخۆشخانەی باوەڕپێکراوی ھەیە لەلایەن [[کۆمیسیۆنی ھاوبەش]]ەوە کە بنکەکەی لە ئەمریکایە، کە زۆربەیان لە شارە گەورەکانی وڵاتەکەدا کۆبوونەتەوە. کوالێتیی بەرزی چاودێریی تەندروستی، بەتایبەتی لە نەخۆشخانە تایبەتەکاندا، بووەتە ھۆی بەرزبوونەوەیەکی ئەم دوایییەی [[گەشتیاریی پزیشکی]] بۆ تورکیا (بە زیادبوونێکی {{nowrap|<bdi>٤٠</bdi> لەسەد}} لە نێوان ساڵانی <bdi>٢٠٠٧</bdi> و <bdi>٢٠٠٨</bdi>).<ref>{{harvnb|Connell|2010|pp=52–53}}</ref> نەشتەرگەریی [[نەشتەرگەریی چاو|چاوی]] لێزەر و نەشتەرگەریی [[چاندنی قژ]] زۆر باون لەنێو گەشتیارە پزیشکییەکاندا، چونکە تورکیا بە پسپۆڕی لەم نەشتەرگەرییانەدا ناسراوە.<ref>{{harvnb|Papathanassis|2011|p=63}}</ref> == گواستنەوە == {{Multiple image | width = 210 | align = right | direction = vertical | header = [[پردی ھەڵواسراو|پردە ھەڵواسراوەکان]]ی سەر بۆسفۆر | caption_align = center | image1 = Bosphorus_Bridge_(1973)_in_Istanbul.jpg | caption1 = [[پردی بۆسفۆر|پردی شەھیدانی ١٥ی تەممووز]] | image2 = Fatih sultan mehmet köprüsü (cropped).jpg | caption2 = [[پردی فاتیح سوڵتان محەممەد]] | image3 = Yavuz Sultan Selim Bridge-1642 (47470304532).jpg | caption3 = [[پردی یاڤوز سوڵتان سەلیم]] }} === ڕێگاکان === تۆڕی خێرارێیەکانی ئەستەمبوڵ بریتین لە [[ئۆتۆیۆل ١|O-1]]، [[ئۆتۆیۆل ٢|O-2]]، [[ئۆتۆیۆل ٣|O-3]]، [[ئۆتۆیۆل ٤|O-4]] و [[ئۆتۆیۆل ٧|O-7]]. کۆی درێژیی تۆڕی [[ڕێگای باجدار|ڕێگا باجدارەکانی]] پارێزگای ئەستەمبوڵ {{Cvt|543|km}}یە (٢٠٢٤) و تۆڕی ڕێگاوبانە خێرا نیشتمانییەکان (''devlet yolları'') {{Cvt|353|km}}یە (٢٠٢٤)، کە بە گشتی دەکاتە {{Cvt|896|km}} لە خێرارێیەکان (بە لایەنی کەمەوە ٢×٢ ڕێڕەو)، بەدەر لە ڕێگا لاوەکییەکان و شەقامە شارستانییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=YILLAR İTİBARIYLA YAPIMI TAMAMLANMIŞ OTOYOLLAR (2024) |ناونیشان=https://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionDocuments/KGMdocuments/Istatistikler/OtoyolEnvanterBilgisi/Yillar%C4%B0tibariyleYapimiTamamlanmisOtoyollar.pdf |وێبگە=Kgm.gov.tr |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lengths of State Highways according to surface types by Provinces (Km)(2024) |ناونیشان=https://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionDocuments/KGMdocuments/Istatistikler/DevletIlYolEnvanter/IllereGoreDevletYollari.pdf |وێبگە=Kgm.gov.tr |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="Otoyollar1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Otoyollar Istanbul (2024) |ناونیشان=https://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionImages/KGMimages/Otoyollar/istanbul.jpg |وێبگە=Kgm.gov.tr |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> چڕیی تۆڕی خێرارێیەکان <bdi>١٦٫٨</bdi> کم بۆ ھەر <bdi>١٠٠</bdi> کم٢یە. O-1 [[شەقامی بازنەیی|شەقامی بازنەییی]] ناوەوەی شارەکە پێکدەھێنێت، کە بەسەر [[پردی بۆسفۆر]]دا تێدەپەڕێت، و O-2 شەقامی بازنەییی دەرەوەی شارەکەیە، کە بەسەر [[پردی فاتیح سوڵتان محەممەد]]دا تێدەپەڕێت. O-2 بەرەو ڕۆژئاوا تا ئەدرنە بەردەوام دەبێت و O-4 بەرەو ڕۆژھەڵات تا ئەنقەرە بەردەوام دەبێت. O-2، O-3، و O-4 بەشێکن لە ڕێگای ئەورووپیی E80 (خێرارێی ترانس-ئەورووپا) لە نێوان پورتوگال و [[سنووری ئێران و تورکیا|سنووری ئێران-تورکیا]].<ref name="googma">{{Google maps|url=https://maps.google.com/maps?ll=41.036118,29.047165&spn=0.147611,0.292168&t=m&z=12|title=Istanbul Overview|access-date=1 April 2012|link=no}}</ref> لە ساڵی ٢٠١١دا، پردی یەکەم و دووەمی سەر بۆسفۆر ڕۆژانە {{nowrap|<bdi>٤٠٠٬٠٠٠</bdi> ئۆتۆمبێلیان}} دەگواستەوە.<ref>{{harvnb|Efe|Cürebal|2011|p=720}}</ref> O-7<ref name="Otoyollar1" /> یان خێرارێی باکووری مەڕمەڕە، خێرارێیەکە کە لە باکووری ئەستەمبوڵەوە دەسوڕێتەوە. خێرارێی O-7 لە وێستگەی باجی کینالییەوە تا خزمەتگوزاریی پارکی ئەستەمبوڵ درێژییەکەی {{Cvt|139.2|km}}یە، بە ٨ ڕێڕەو (٤×٤)، و لە ئۆدایەری-K10 بۆ [[فڕۆکەخانەی ئەتاتورکی ئەستەمبوڵ]] درێژییەکەی {{Cvt|30.4|km}}یە.<ref name="Otoyollar1"/> بەشە تەواوبووەکەی خێرارێکە لە ڕێگەی پردی [[پردی یاڤوز سوڵتان سەلیم|یاڤوز سوڵتان سەلیم (سێیەمین پردی بۆسفۆر)]]ەوە بەسەر بۆسفۆردا تێدەپەڕێت، کە لە ٢٦ی ئابی ٢٠١٦دا کەوتە خزمەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.trtworld.com/turkey/3rd-bosphorus-bridge-opening-ceremony-172455|سەردێڕ=3rd Bosphorus bridge opening ceremony|بڵاوکەرەوە=[[TRT World]]|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160828093449/http://www.trtworld.com/turkey/3rd-bosphorus-bridge-opening-ceremony-172455|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> O-7 (ڕێگای پشتێنەییی باکوور) پشتێنەی سێیەم فڕۆکەخانەی ئەتاتورک دەبەستێتەوە بە فڕۆکەخانەی ئەستەمبوڵ و [[فڕۆکەخانەی سەبیحە گۆکچەن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Güzergah Harita Uygulaması |ناونیشان=https://www.ysskoprusuveotoyolu.com.tr/tr/harita |وێبگە=ysskoprusuveotoyolu.com.tr |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=tr}}</ref> گرووپە ژینگەپارێزەکان نیگەرانن لەوەی کە سێیەم پرد مەترسی دەخاتە سەر ئەو ناوچە سەوزانەی لە باکووری ئەستەمبوڵ ماونەتەوە.<ref name="eib">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eib.org/attachments/pipeline/20090678_nts_en.pdf|بڵاوکەرەوە=The European Investment Bank|ئیش=Eurasia Tunnel Environmental and Social Impact Assessment|سەردێڕ=Volume I: Non Technical Summary (NTS)|نووسەر=ERM Group (Germany and UK) and ELC-Group (Istanbul)|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="let">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2012/jun/08/bosphorus-bridge-row-istanbul-turkey|ئیش=The Guardian|دوایین=Letsch|یەکەم=Constanze|سەردێڕ=Plan for New Bosphorus Bridge Sparks Row Over Future of Istanbul|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> جگە لە سێ پردەکەی بۆسفۆر، [[تونێلی یۆرئاسیا|تونێلی یۆرئاسیای]] دوو نھۆمی بە درێژیی {{convert|14.6|km|mi|adj=on|sp=us}} (کە لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦دا کەوتە خزمەتەوە) لەژێر گەرووی بۆسفۆرەوە ھەروەھا پەڕینەوەی ڕێگای ئۆتۆمبێلەکان لە نێوان بەشەکانی ئاسیا و ئەورووپای تورکیا دابین دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://aa.com.tr/en/economy/istanbuls-13bn-eurasia-tunnel-prepares-to-open/709440|سەردێڕ=Istanbul's $1.3BN Eurasia Tunnel prepares to open|بڵاوکەرەوە=[[Anadolu Agency]]|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> گواستنەوەی ڕێگاوبان بڕێکی زۆر لە دووانە ئۆکسیدی کاربۆن دەردەدات، کە لە ساڵی ٢٠٢١دا بە <bdi>٧</bdi> ملیۆن تۆن خەمڵێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Emissions Map - Climate TRACE |ناونیشان=https://climatetrace.org/map/turkey-co2e100 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=climatetrace.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221112141728/https://climatetrace.org/map/turkey-co2e100 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === گواستنەوەی گشتی === [[File:Istanbul asv2020-02 img01 Tünel Karaköy station.jpg|thumb|[[تونێل]] لە ١٧ی کانوونی دووەمی <bdi>١٨٧٥</bdi> کرایەوە، کە دەیکاتە دووەم کۆنترین [[گواستنەوەی خێرا|شەمەندەفەری شارستانیی]] ژێر زەوی لە جیھاندا دوای [[میترۆی لەندەن]] کە لە ١٠ی کانوونی دووەمی <bdi>١٨٦٣</bdi> کرایەوە.<ref name=Tunel>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iett.istanbul/icerik/Tunnel|سەردێڕ=Tunnel|بڵاوکەرەوە=IETT|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> لە بنەڕەتدا بە ھۆی دوو وێستگەی وزەی [[مەکینەی ھەڵمی|ھەڵمی]] بە ھێزی ١٥٠ [[ھێزی ئەسپ|ئەسپ]]ەوە کاردەکرا.<ref name=Tunel/> واگۆنەکان بە [[چرای غاز]] ڕووناک دەکرانەوە بەھۆی نەبوونی [[کارەبا]] لەو قۆناغەدا.<ref name=Tunel/>]] سیستەمی گواستنەوەی گشتیی ناوخۆییی ئەستەمبوڵ تۆڕێکە لە [[شەمەندەفەری گەڕۆک]]، [[تراموای]]، [[شەمەندەفەری کێشراو بە کێبڵ|فونیکولار]]، ھێڵەکانی [[میترۆ (گواستنەوەی خێرا)|میترۆ]]، پاس، [[پاسی خێرا]]، و [[کەشتییە نەفەرھەڵگرەکان لە ئەستەمبوڵ|کەشتییە نەفەرھەڵگرەکان]]. کرێی گەشتکردن لە سەرانسەری ھۆکارەکانی گواستنەوەدا یەکخراوە، بە بەکارھێنانی کارتی [[ئەستەمبوڵ‌کارت]]ی [[کارتی زیرەکی بێ‌بەرکەوتن|بێ‌بەرکەوتن]]، کە لە ساڵی ٢٠٠٩ ناسێندرا، یان ئامێری بلیت‌بڕینی ئەلیکترۆنیی کۆنتری [[ئاکبیل (بلیتی زیرەک)|ئاکبیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=new-card-alternative-to-akbil-raises-questions-2010-07-16|دوایین=Songün|یەکەم=Sevim|ئیش=Hürriyet Daily News|سەردێڕ=Istanbul Commuters Skeptical of Transit Change|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> تراموایەکان لە ئەستەمبوڵ [[تراموایەکانی ئەستەمبوڵ (١٨٧١-١٩٦٦)|دەگەڕێنەوە بۆ ساڵی ١٨٧٢]]، کاتێک بە ئەسپ ڕادەکێشران، بەڵام تەنانەت یەکەمین تراموایە کارەبایییەکانیش لە شەستەکاندا لەکار خران.<ref name="iett-history">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iett.gov.tr/en/metin.php?no=8 |بڵاوکەرەوە=Istanbul Electricity, Tramway and Tunnel General Management |سەردێڕ=Chronological History of IETT |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120616194425/http://www.igd.com.tr/Upload/file_4d9f1f3815b2d.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> بە بەڕێوەبردنی لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کارەبا، تراموای و تونێلی ئەستەمبوڵ (İETT)، تراموایەکان ھێواش ھێواش لە نەوەدەکاندا گەڕانەوە بۆ شارەکە بە ناساندنی [[تراموای نۆستالژیکی ئەستەمبوڵ]] و ھێڵێکی خێراتری [[تراموای مۆدێرنی ئەستەمبوڵ]]، کە ئێستا ڕۆژانە {{nowrap|<bdi>٢٦٥٬٠٠٠</bdi> سەرنشین}} دەگوازێتەوە.<ref name="iett-history"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/t1-kabata%C5%9F-%E2%80%93-ba%C4%9Fc%C4%B1lar.aspx|بڵاوکەرەوە=İstanbul Ulaşım A.Ş. (Istanbul Transport Corporation)|سەردێڕ=T1 Bağcılar–Kabataş Tramvay Hattı|زمان=tr|trans-title=T1 Bağcılar–Kabataş Tram Line|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140418201109/http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/t1-kabata%C5%9F-%E2%80%93-ba%C4%9Fc%C4%B1lar.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[تونێل]] لە ساڵی ١٨٧٥دا وەک دووەم کۆنترین ھێڵی ئاسنی ژێر زەوی لە جیھاندا کرایەوە، دوای [[میترۆپۆلیتەن ڕەیلوی]] لە لەندەن.<ref name=Tunel/><ref name="iett-history"/> ھێشتا سەرنشینان لە نێوان کاراکۆی و شەقامی ئیستیقلال بەدرێژاییی ڕێگایەکی لێژی {{convert|573|m|ft|adj=on|sp=us}} دەگوازێتەوە؛ ھێڵێکی مۆدێرنتری فونیکولار لە نێوان گۆڕەپانی تەقسیم و [[کاباتاش، ئەستەمبوڵ|کاباتاش]] لە ساڵی ٢٠٠٦دا دەستی بە کارکردن کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iett.gov.tr/en/metin.php?no=46 |بڵاوکەرەوە=Istanbul Electricity, Tramway and Tunnel |سەردێڕ=Tunnel |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120106054844/http://www.iett.gov.tr/en/metin.php?no=46 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}} (Note: It is apparent this is a machine translation of the original.)</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/f1-taksim-%E2%80%93-kabata%C5%9F.aspx|بڵاوکەرەوە=İstanbul Ulaşım A.Ş. (Istanbul Transport Corporation)|سەردێڕ=F1 Taksim–Kabataş Füniküler Hattı|زمان=tr|trans-title=F1 Bağcılar–Kabataş Funicular Line|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120826135525/http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/f1-taksim-%E2%80%93-kabata%C5%9F.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[میترۆی ئەستەمبوڵ]] لە دە ھێڵ پێکدێت ([[M1 (ئەستەمبوڵ)|M1]]، [[M2 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M2]]، [[M3 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M3]]، [[M6 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M6]]، [[M7 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M7]]، [[M9 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M9]] و [[M11 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M11]] لە بەشی ئەورووپی، وە [[M4 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M4]]، [[M5 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M5]] و [[M8 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M8]] لە بەشی ئاسیایی) لەگەڵ چەند ھێڵێکی تر ([[M12 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M12]] و [[M14 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M14]]) و درێژکردنەوەکانیان کە لە قۆناغی دروستکردندان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler.aspx|بڵاوکەرەوە=İstanbul Ulaşım A.Ş. (Istanbul Transport Corporation)|سەردێڕ=Raylı Sistemler|زمان=tr|trans-title=Rail Systems|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140409202426/http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.istanbul-ulasim.com.tr/yolcu-hizmetleri/a%C4%9F-haritalar%C4%B1.aspx|بڵاوکەرەوە=İstanbul Ulaşım A.Ş. (Istanbul Transport Corporation)|سەردێڕ=Ağ Haritaları|زمان=tr|trans-title=Network Maps|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120815003309/http://www.istanbul-ulasim.com.tr/yolcu-hizmetleri/a%C4%9F-haritalar%C4%B1.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوو بەشەکەی میترۆی ئەستەمبوڵ لەژێر بۆسفۆرەوە بەیەکەوە بەستراونەتەوە لە ڕێگەی [[تونێلی مارمارای]]، کە لە ساڵی ٢٠١٣ وەک یەکەمین ھێڵی ئاسنی نێوان تڕاس و ئەنادۆڵ کرایەوە و درێژییەکەی {{Cvt|13.5|km}}یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oxfordbusinessgroup.com/economic_updates/turkey-connecting-continents|بڵاوکەرەوە=Oxford Business Group|سەردێڕ=Turkey: Connecting Continents|ئیش=Economic Updates|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130426121906/http://www.oxfordbusinessgroup.com/economic_updates/turkey-connecting-continents|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تونێلی مارمارای لەگەڵ ھێڵەکانی شەمەندەفەری دەوروبەری شار بەدرێژاییی دەریای مەڕمەڕە، ھێڵی شەمەندەفەری گەڕۆکی نێوان کیشوەرەکانی ئەستەمبوڵ پێکدەھێنن، کە بە فەرمی ناوی B1ە، لە [[وێستگەی شەمەندەفەری ھالکالی|ھالکالی]] لە بەشی ئەورووپییەوە بۆ [[گەبزە]] لە بەشی ئاسیایی. ئەم ھێڵی شەمەندەفەرە {{Cvt|76.6|km}}یە، و تەواوی ھێڵەکە لە ١٢ی ئازاری ٢٠١٩دا کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=GEBZE-HALKALI BANLİYÖ HATTI 2018 SONUNDA HİZMETE GİRİYOR|ناونیشان=http://www.marmaray.gov.tr/duyurudetay/Haber/GEBZE-HALKALI-BANL%C4%B0Y%C3%96-HATTI-2018-SONUNDA-H%C4%B0ZMETE-G%C4%B0R%C4%B0YOR/182|بڵاوکەرەوە=Marmaray|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|زمان=tr|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190312225203/http://www.marmaray.gov.tr/duyurudetay/Haber/GEBZE-HALKALI-BANL%C4%B0Y%C3%96-HATTI-2018-SONUNDA-H%C4%B0ZMETE-G%C4%B0R%C4%B0YOR/182|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> تا ئەو کاتە، پاسەکان گواستنەوەیان لەناو و لە نێوان ھەردوو بەشەکەی شارەکەدا دابین دەکرد، کە ڕۆژانە جێگەی {{nowrap|<bdi>٢٫٢</bdi> ملیۆن}} گەشتی سەرنشین دەکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iett.gov.tr/en/metin.php?no=38 |بڵاوکەرەوە=Istanbul Electricity, Tramway and Tunnel General Management |سەردێڕ=Public Transportation in Istanbul |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130104133258/http://www.iett.gov.tr/en/metin.php?no=38 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> [[میترۆبوس (ئەستەمبوڵ)|میترۆبوس]]، کە جۆرێکە لە پاسی خێرا، بەسەر پردی بۆسفۆردا دەپەڕێتەوە، بە ڕێڕەوی تایبەت کە دەگاتە وێستگەکانی کۆتاییی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iett.gov.tr/en/metin.php?no=58 |بڵاوکەرەوە=Istanbul Electricity, Tramway and Tunnel General Management |سەردێڕ=Metrobus |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111006035227/http://www.iett.gov.tr/en/metin.php?no=58}}</ref> <gallery widths="190px"> File:20260210 Istanbul 002 (17253).jpg|[[تراموای نۆستالژیکی ئەستەمبوڵ|تراموایەکی نۆستالژیک]] لە [[شەقامی ئیستیقلال]]، کە بۆ یادی <bdi>١١٢</bdi> ساڵەی دەستپێکردنی خزمەتگوزاریی [[گواستنەوەی گشتی لە ئەستەمبوڵ|تراموای]] بە [[کارەبا|وزەی کارەبا]] لە شارەکەدا ڕازێنراوەتەوە کە [[وێستگەی کارەبای سیلاحتارئاغا|لە ساڵی ١٩١٤ دەستی پێکرد]]، و جێگەی خزمەتگوزاریی [[تراموای ئەسپ|تراموای بە ئەسپ ڕاکێشراو]]ی گرتەوە کە لە نێوان ساڵانی ١٨٧٢ و ١٩١٤ ھەبوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rmk-museum.org.tr/istanbul/en/collection/rail-transportation/horse-drawn-tram|سەردێڕ=Horse Drawn Tram|وێبگە=rmk-museum.org.tr|بڵاوکەرەوە=[[مۆزەخانەی ڕەھمی م. کۆچ]]|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> File:Istanbul T1 line Alstom Citadis tram.jpg|[[تراموای مۆدێرنی ئەستەمبوڵ]] File:Bogazici_Universitesi_metro.jpg|وێستگەی [[زانکۆی بۆغازیچی]] لە [[میترۆی ئەستەمبوڵ]] File:MarmarayAyrılıkÇeşmesiStation.JPG|[[مارمارای|شەمەندەفەری گەڕۆکی مارمارای]] لە وێستگەی ئایریلیکچەشمەسی </gallery> === کەشتییە نەفەرھەڵگرەکان === {{Multiple image | image1 = Emin Kul.jpg | caption1 = M/V ''ئەمین کول''، ''[[کەشتییە نەفەرھەڵگرەکان لە ئەستەمبوڵ|ڤاپور]]''ێک کە لەلایەن [[شەھیر خەتڵاری]]یەوە کارپێدەکرێت، بەسەر بۆسفۆردا دەپەڕێتەوە | image2 = Ido2.JPG | alt2 = | direction = vertical | caption2 = ''دێنیز ئۆتۆبوسو''یەکی [[İDO]] (پاسی دەریایی) کەشتییەکی نەفەرھەڵگری خێرا لە ئەستەمبوڵەوە بەڕێدەکەوێت }} سێ [[کەشتییە نەفەرھەڵگرەکان لە ئەستەمبوڵ|کۆمپانیای سەرەکیی کەشتیی نەفەرھەڵگر]] لە ئەستەمبوڵ ھەن. کۆمپانیای [[شەھیر خەتڵاری]] کە خاوەندارێتییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ شارەوانی، کەشتییە نەفەرھەڵگرە نەریتییەکانی ''ڤاپور'' (vapur) بەڕێوەدەبات لە <bdi>٨٩١</bdi> گەشتی ڕۆژانەدا لە نێوان <bdi>٥٣</bdi> شۆستەی کەشتی لە سەرتاسەری بۆسفۆر و [[دوورگەکانی شازادەکان]].<ref>.{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sehirhatlari.istanbul/en/corporate/sehir-hatlari-616 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Sehir Hatlari}}</ref> کۆمپانیای تایبەتی [[İDO]] (پاسە دەریایییەکانی ئەستەمبوڵ) تێکەڵەیەک لە کەشتیی نەفەرھەڵگری خێرا و کەشتیی گواستنەوەی ئۆتۆمبێل بەڕێوەدەبات لە ناوخۆی ئەستەمبوڵ و بۆ ناوچەکانی تری دەریای مەڕمەڕە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=İstanbul Deniz Otobüsleri - Online Bilet Al|ناونیشان=https://www.ido.com.tr/tr/hizmetlerimiz/iskelelerimiz |ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.ido.com.tr}}</ref> کۆمپانیایەکی تایبەتیی بچووکتر بە ناوی [[توریۆل]] ھەروەھا خزمەتگوزارییەکانی بەسەر بۆسفۆردا بەڕێوەدەبات. تێرمیناڵی سەرەکیی کەشتیی گەشتیاریی شارەکە [[بەندەری ئەستەمبوڵ]]ە لە کاراکۆی، کە توانای لەخۆگرتنی <bdi>١٠٬٠٠٠</bdi> سەرنشینی ھەیە لە کاتژمێرێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tdi.com.tr/?s=icerikDetay&icerikId=44 |بڵاوکەرەوە=Turkey Maritime Organization |سەردێڕ=Liman Hizmetleri |زمان=tr |trans-title=Port Services |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121016021601/http://www.tdi.com.tr/?s=icerikDetay&icerikId=44 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> === ھێڵی ئاسن === [[File:Bahnhofsfront-Istanbul-Sirkeci retouched 2.jpg|thumb|لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٨٧٣ بە بینایەکی تێرمیناڵی بچووکتر وەک وێستگەی کۆتاییی سەرەکی لە [[ھێڵی ئاسنی ڕۆژھەڵات]]ی عوسمانیدا کرایەوە، کە ئەستەمبوڵی بە [[ڤیێنا]]وە دەبەستەوە، بینای ئێستای [[تێرمیناڵی سیرکەچیی ئەستەمبوڵ|تێرمیناڵی سیرکەچی]] لە نێوان ساڵانی ١٨٨٨ و ١٨٩٠ دروست کرا، و بوو بە وێستگەی کۆتاییی ڕۆژھەڵاتی شەمەندەفەری [[ئۆریێنت ئێکسپرێس]] لە [[پاریس]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Orient-Express|سەردێڕ=Orient Express|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref>]] خزمەتگوزاریی ھێڵی ئاسنی نێودەوڵەتی لە ئەستەمبوڵەوە لە ساڵی ١٨٨٩ دەستی پێکرد، بە ھێڵێک لە نێوان بوخارێست و [[تێرمیناڵی سیرکەچی]]ی ئەستەمبوڵ، کە لە کۆتاییدا وەک وێستگەی کۆتاییی ڕۆژھەڵاتی [[ئۆریێنت ئێکسپرێس]] لە پاریسەوە ناوبانگی دەرکرد.<ref name="ha251"/> خزمەتگوزاریی ڕێکخراو بۆ بوخارێست و [[سەلۆنیک]] بەردەوام بوو تا سەرەتای دەیەی ٢٠١٠، کاتێک یەکەمیان پچڕا بەھۆی دروستکردنی مارمارای بەڵام لە ساڵی ٢٠١٩ دووبارە دەستی بە کارکردن کردەوە و دووەمیان وەستێنرا بەھۆی کێشە ئابوورییەکان لە یۆنان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tcdd.gov.tr/home/detail/?id=599|بڵاوکەرەوە=Turkish State Railways|زمان=tr|سەردێڕ=Bölgesel Yolcu Trenleri|trans-title=Regional Passenger Trains|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120404194631/http://www.tcdd.gov.tr/home/detail/?id=599|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/travel/2012/jun/22/greek-summer-holiday-save-greece|ئیش=The Guardian|دوایین=Keenan|یەکەم=Steve|سەردێڕ=How Your Greek Summer Holiday Can Help Save Greece|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref> دوای ئەوەی [[تێرمیناڵی حەیدەرپاشا]]ی ئەستەمبوڵ لە ساڵی ١٩٠٨ کرایەوە، وەک وێستگەی کۆتاییی ڕۆژئاوای [[ھێڵی ئاسنی بەغدا]] و درێژکراوەیەکی [[ھێڵی ئاسنی حیجاز]] خزمەتی دەکرد؛ ئەمڕۆ، ھیچ کام لەو خزمەتگوزارییانە ڕاستەوخۆ لە ئەستەمبوڵەوە پێشکەش ناکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emporis.com/building/haydarpasatrainstation-istanbul-turkey|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121023021752/http://www.emporis.com/building/haydarpasatrainstation-istanbul-turkey|ڕەوشی ناونیشان=usurped|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Emporis|سەردێڕ=Haydarpasa Train Station|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/8518109.stm|بڵاوکەرەوە=BBC|دوایین=Head|یەکەم=Jonathan|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Iraq – Turkey railway link re-opens}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tcdd.gov.tr/tcdding/ortadogu_ing.html |بڵاوکەرەوە=Turkish National Railways |سەردێڕ=Transports to Middle-Eastern Countries |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120415025732/http://www.tcdd.gov.tr/tcdding/ortadogu_ing.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> خزمەتگوزاری بۆ ئەنقەرە و خاڵەکانی تری سەرتاسەری تورکیا بە شێوەیەکی ئاسایی لەلایەن [[ھێڵەکانی ئاسنی دەوڵەتیی تورکیا]]وە پێشکەش دەکرێت، بەڵام دروستکردنی مارمارای و [[ھێڵی ئاسنی خێرای ئەنقەرە-ئەستەمبوڵ]] وایان کرد وێستگەکە لە ساڵی ٢٠١٢ دابخرێت.<ref name="akay">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?newsId=270498 |دوایین=Akay |یەکەم=Latifa |ئیش=Today's Zaman |سەردێڕ=2012 Sees End of Line for Haydarpaşa Station |ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130916191411/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?newsId=270498 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> وێستگە نوێیەکان بۆ جێگرتنەوەی ھەردوو تێرمیناڵی حەیدەرپاشا و سیرکەچی، و بەستنەوەی تۆڕە پچڕاوەکانی ھێڵی ئاسنی شارەکە، ئێستا بە تەواوبوونی قۆناغی دووەمی مارمارای کراونەتەوە بۆ خەڵک.<ref name="akay"/> کۆمپانیا تایبەتەکانی پاس تا ئەمڕۆش کاردەکەن. وێستگەی سەرەکیی پاسەکانی ئەستەمبوڵ گەورەترینە لە ئەورووپا، بە توانای ڕۆژانەی {{nowrap|<bdi>١٥٬٠٠٠</bdi> پاس}} و {{nowrap|<bdi>٦٠٠٬٠٠٠</bdi> سەرنشین}}، کە خزمەتی شوێنە دوورەکانی وەک [[فرانکفۆرت]]یش دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.otogaristanbul.com/index.php?sayfa=otogar1 |بڵاوکەرەوە=Avrasya Terminal İşletmeleri A.Ş. (Eurasian Terminal Management, Inc.) |سەردێڕ=İstanbul Otogarı |زمان=tr |trans-title=Istanbul Bus Station |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120420152916/http://www.otogaristanbul.com/index.php?sayfa=otogar1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.touring.de/index.php?id=2&L=1|بڵاوکەرەوە=Touring|سەردێڕ=Eurolines Germany–Deutsche Touring GmbH–Europabus|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> === فڕۆکەخانەکان === ئەستەمبوڵ سێ فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی گەورەی ھەبووە، کە ئێستا دووانیان خزمەتی گەشتە بازرگانییەکانی سەرنشینان دەکەن. گەورەترینیان [[فڕۆکەخانەی ئەستەمبوڵ]]ی نوێیە، کە لە ساڵی ٢٠١٨ لە ناوچەی [[ئارناڤوتکۆی (ناوچە)|ئارناڤوتکۆی]] لە باکووری ڕۆژئاوای ناوەندی شارەکە، لە بەشی ئەورووپی، نزیک کەنارەکانی دەریای ڕەش کرایەوە. ھەموو گەشتە بازرگانییە ڕێکخراوەکانی سەرنشینان لە [[فڕۆکەخانەی ئەتاتورک]]ەوە گواسترانەوە بۆ فڕۆکەخانەی ئەستەمبوڵ لە ٦ی نیسانی ٢٠١٩، دوای داخرانی فڕۆکەخانەی ئەتاتورکی ئەستەمبوڵ بۆ گەشتە ڕێکخراوەکانی سەرنشینان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-turkey-airport/last-flight-leaves-ataturk-as-istanbul-switches-airports-idUSKCN1RI0CY|سەردێڕ=Last flight leaves Ataturk as Istanbul switches airports|وێبگە=Reuters|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> [[کۆدی IATA]]ی (IST) ھەروەھا گواسترایەوە بۆ فڕۆکەخانە نوێیەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://atwonline.com/airports-routes/turkish-airlines-relocates-new-istanbul-airport|سەردێڕ=Turkish Airlines relocates to new Istanbul Airport|بڵاوکەرەوە=ATWOnline|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> کاتێک ھەموو قۆناغەکان لە ساڵی ٢٠٢٥ تەواو دەبن، فڕۆکەخانەکە شەش کۆمەڵە ڕێڕەوی فڕین (بە گشتی ھەشت)، ١٦ ڕێڕەوی ھاتوچۆکردنی فڕۆکە (تەکسی‌وێی) دەبێت، و دەتوانێت جێگەی ٢٠٠ ملیۆن سەرنشین لە ساڵێکدا بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkish Airlines is switching to a new Istanbul airport – all in 45 hours|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.theguardian.com/cities/2019/apr/06/turkish-airlines-switching-to-new-airport-all-in-45-hours|ئیش=The Guardian|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٩|وتەگێڕانەوە=The opening date has been pushed back three times, but authorities insist that the main terminal building and two runways will be fully operational by Sunday, in what critics say it is a rushed and dangerous attempt to stay on schedule.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ay|یەکەم١=Hasan|سەردێڕ=Havalimanı değil zafer anıtı|ناونیشان=http://www.sabah.com.tr/Gundem/2014/06/08/havalimani-degil-zafer-aniti|وێبگە=sabah.com.tr|بڵاوکەرەوە=Sabah|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤}}</ref> گواستنەوە لە فڕۆکەخانەوە بۆ شار لە ڕێگەی O-7ەوەیە، و لە کۆتاییدا بە دوو ھێڵی میترۆی ئەستەمبوڵەوە دەبەسترێتەوە. [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سەبیحە گۆکچەن]]، بە دووریی {{convert|45|km|mi|0|sp=us}} لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ناوەندی شارەوە، لە بەشی ئاسیایی، لە ساڵی ٢٠٠١ کرایەوە بۆ کەمکردنەوەی قەرەباڵغی لەسەر فڕۆکەخانەی ئەتاتورک. فڕۆکەخانەی دووەمی ئەستەمبوڵ، کە تێیدا [[ھێڵی ئاسمانیی تێچووکەم|ھێڵە ئاسمانییە تێچووکەمەکان]] باڵادەستن، بە خێرایی ناوبانگی پەیدا کرد، بەتایبەتی دوای کردنەوەی تێرمیناڵێکی نوێی نێودەوڵەتی لە ساڵی ٢٠٠٩دا؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/3f88624c-d88f-11de-b63a-00144feabdc0.html|ئیش=The Financial Times|دوایین=Strauss|یەکەم=Delphine|سەردێڕ=Sabiha Gökçen: New Terminal Lands on Time and Budget|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> فڕۆکەخانەکە لە ساڵی ٢٠١٢دا مامەڵەی لەگەڵ {{nowrap|<bdi>١٤٫٧</bdi> ملیۆن}} سەرنشیندا کرد، ساڵێک دوای ئەوەی [[ئەنجومەنی نێودەوڵەتیی فڕۆکەخانەکان]] بە خێراترین فڕۆکەخانەی گەشەسەندووی جیھان ناوی برد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dhmi.gov.tr/getBinaryFile.aspx?Type=13&dosyaID=3&IstatistikID=67|بڵاوکەرەوە=General Directorate of State Airports Authority|سەردێڕ=Yolcu Trafiği (Gelen-Giden)|زمان=tr|trans-title=Passenger Traffic (Incoming-Outgoing)|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131104222525/http://dhmi.gov.tr/getBinaryFile.aspx?Type=13&dosyaID=3&IstatistikID=67|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=80B2A61513A6823BCDA930B0513BCC04?newsId=254217 |ئیش=Today's Zaman |سەردێڕ=Sabiha Gökçen Named World's Fastest Growing Airport |ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130916183259/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action%3Bjsessionid%3D80B2A61513A6823BCDA930B0513BCC04?newsId=254217 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> فڕۆکەخانەی ئەتاتورک ھەروەھا گەشەیەکی خێرای بەخۆیەوە بینیبوو، کە بەرزبوونەوەی {{nowrap|<bdi>٢٠٫٦</bdi> لەسەدی}} ھاتوچۆی سەرنشینان لە نێوان ساڵانی ٢٠١١ و ٢٠١٢دا بەرزترین بوو لەنێو ٣٠ گەورەترین فڕۆکەخانەکانی جیھاندا.<ref name="aci"/> فڕۆکەخانەی ئەتاتورکی ئەستەمبوڵ، کە دەکەوێتە دووریی {{convert|24|km|mi|sp=us}} لە ڕۆژئاوای ناوەندی شارەوە، لە بەشی ئەورووپی، نزیک کەنارەکانی دەریای مەڕمەڕە، پێشتر گەورەترین فڕۆکەخانەی شارەکە بوو. دوای داخرانی بەڕووی گەشتە بازرگانییەکاندا لە ساڵی ٢٠١٩، بۆ ماوەیەکی کورت لەلایەن فڕۆکە بارھەڵگرەکان و فڕۆکە فەرمییەکانی دەوڵەت کە خاوەندارێتییان دەگەڕێتەوە بۆ حکومەتی تورکیا بەکاردەھێنرا، تا ئەوکاتەی ڕووخاندنی ڕێڕەوەکانی لە ساڵی ٢٠٢٠ دەستی پێکرد. لە ساڵی ٢٠١٥دا مامەڵەی لەگەڵ {{nowrap|<bdi>٦١٫٣</bdi> ملیۆن}} سەرنشیندا کردووە، کە کردیە [[پێڕستی قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی ئەورووپا|سێیەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانە لە ئەورووپا]] و [[قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی جیھان بەپێی ھاتوچۆی سەرنشینان|١٨ەمین قەرەباڵغترین لە جیھاندا]] لەو ساڵەدا.<ref name="aci">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aci.aero/Data-Centre/Monthly-Traffic-Data/Passenger-Summary/Year-to-date|بڵاوکەرەوە=Airports Council International|سەردێڕ=Preliminary 2013 World Airport Traffic and Rankings|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180813170044/http://www.aci.aero/Data-Centre/Monthly-Traffic-Data/Passenger-Summary/Year-to-date|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <gallery widths="200px" heights="150px"> File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|[[فڕۆکەخانەی ئەستەمبوڵ]] File:Sabiha Gökçen Airport.JPG|[[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سەبیحە گۆکچەنی ئەستەمبوڵ|فڕۆکەخانەی سەبیحە گۆکچەن]] </gallery> == ئەمانەش ببینە == {{Portal|تورکیا|شارەکان|ئەورووپا|ئاسیا}} == تێبینییەکان == {{notelist}} === کتێبناسی === {{refbegin|27em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ʻAner|یەکەم=Nadav|ساڵ=٢٠٠٥|editor-last=Pergola|editor-first=Sergio Della|editor2-last=Gilboa|editor2-first=Amos|editor3-last=Ṭal|editor3-first=Rami|سەردێڕ=The Jewish People Policy Planning Institute Planning Assessment, 2004–2005: The Jewish People Between Thriving and Decline|بڵاوکەرەوە=Gefen Publishing House Ltd.|شوێن=Jerusalem|ژپنک=٩٧٨-٩٦٥-٢٢٩-٣٤٦-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Athanasopulos|یەکەم=Haralambos|سەردێڕ=Greece, Turkey, and the Aegean Sea: A Case Study in International Law|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=McFarland & Company, Inc.|شوێن=Jefferson, NC|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٠٩٤٣-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Barnes|یەکەم=Timothy David|سەردێڕ=Constantine and Eusebius|ساڵ=١٩٨١|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|شوێن=Cambridge, MA|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-١٦٥٣١-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Baynes|یەکەم=Norman H.|editor-last=Baynes|editor-first=Norman H.|editor2-last=Moss|editor2-first=Henry S. L. B. |سەردێڕ=Byzantium: An Introduction to East Roman Civilization|ساڵ=١٩٤٩|بڵاوکەرەوە=Clarendon Press |شوێن=Oxford}} {{ISBN|978-0-674-16531-1}}. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Béhar|یەکەم=Pierre|سەردێڕ=Vestiges d'Empires: La Décomposition de l'Europe Centrale et Balkanique|شوێن=Paris|بڵاوکەرەوە=Éditions Desjonquères|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٢-٨٤٣٢١-٠١٥-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bideleux|یەکەم١=Robert|دوایین٢=Jeffries|یەکەم٢=Ian|سەردێڕ=A History of Eastern Europe: Crisis and Change|شوێن=New York and London|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٦١١١-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Boyar|یەکەم١=Ebru|دوایین٢=Fleet|یەکەم٢=Kate|سەردێڕ=A Social History of Ottoman Istanbul|ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|شوێن=Cambridge|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-١٣٦٢٣-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bloom|یەکەم١=Jonathan M. |دوایین٢=Blair|یەکەم٢=Sheila|سەردێڕ=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture: Delhi to Mosque|ناونیشان={{Google books|un4WcfEASZwC|پەڕە=RA١-PA٣١٥|plainurl=yes}} |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١٣|ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٠٩٩١-١|وتەگێڕانەوە=Whatever the prehistoric antecedents of Istanbul, the continuous historical development of the site began with the foundation of a Greek colony from Megara in the mid-7th century BCE...}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brink-Danan|یەکەم=Marcy|سەردێڕ=Jewish Life in Twenty-First-Century Turkey: The Other Side of Tolerance|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Indiana University Press|زنجیرە=New Anthropologies of Europe |شوێن=Bloomington, IN |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-٣٥٦٩٠-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brummett|یەکەم=Palmira Johnson|سەردێڕ=Image and Imperialism in the Ottoman Revolutionary Press, 1908–1911|ساڵ=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|شوێن=Albany, NY|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٤٤٦٣-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cantor|یەکەم=Norman F.|سەردێڕ=Civilization of the Middle Ages|ساڵ=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=HarperCollins|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٠٩٢٥٥٣-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Çelik|یەکەم=Zeynep|سەردێڕ=The Remaking of Istanbul: Portrait of an Ottoman City in the Nineteenth Century|ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=University of California Press|شوێن=Berkeley and Los Angeles|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٠٨٢٣٩-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Chamber of Architects of Turkey|سەردێڕ=Architectural Guide to Istanbul: Historic Peninsula|ساڵ=٢٠٠٦|بەرگ=١|بڵاوکەرەوە=Chamber of Architects of Turkey, Istanbul Metropolitan Branch|شوێن=Istanbul|ژپنک=٩٧٨-٩٧٥-٣٩٥-٨٩٩-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chandler|یەکەم=Tertius|سەردێڕ=Four Thousand Years of Urban Growth: An Historical Census|ساڵ=١٩٨٧|بڵاوکەرەوە=St. David's University Press|شوێن=Lewiston, NY|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٨٩٤٦-٢٠٧-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Connell|یەکەم=John|ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=Medical Tourism|زنجیرە=CAB Books|بڵاوکەرەوە=CABI|شوێن=Wallingford, Eng.|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥٩٣-٦٦٠-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dahmus|یەکەم=Joseph|ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=A History of the Middle Ages|بڵاوکەرەوە=Barnes & Noble Publishing|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٠٧-٠٠٣٦-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=De Sélincourt|یەکەم=Aubery|سەردێڕ=The Histories|زنجیرە=Penguin Classics|editor-last=Marincola|editor-first=John M.|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Penguin Books|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-٠-١٤-٠٤٤٩٠٨-٢|ناونیشان=https://archive.org/details/histories00hero}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=De Souza|یەکەم=Philip|سەردێڕ=The Greek and Persian Wars, 499–386 B.C|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٦٨٥٤-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Dumper|editor-first=Michael|editor2-last=Stanley|editor2-first=Bruce E. |سەردێڕ=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia|ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|شوێن=Santa Barbara, CA |ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٦٠٧-٩١٩-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Efe|یەکەم١=Recep|دوایین٢=Cürebal|یەکەم٢=Isa|chapter=Impacts of the "Marmaray" Project (Bosphorus Tube Crossing, Tunnels, and Stations) on Transportation and Urban Environment in Istanbul |سەردێڕ=Engineering Earth: The Impacts of Megaengineering Projects |ناونیشان=https://archive.org/details/engineeringearth00brun|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ساڵ=٢٠١١|editor-last=Brunn |editor-first=Stanley D|بڵاوکەرەوە=Springer|شوێن=London & New York|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٨١-٩٩١٩-٨|پەڕەکان=٧١٥–٧٣٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Cheikh|یەکەم=Nadia Maria|سەردێڕ=Byzantium Viewed by the Arabs|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|شوێن=Cambridge, MA|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٣٢٨٨٥-٣٠-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Finkel|یەکەم=Caroline|سەردێڕ=Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300–1923 |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Basic Books|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٢٣٩٦-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Freely|یەکەم=John|سەردێڕ=Istanbul: The Imperial City|ساڵ=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Viking|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٠-٨٥٩٧٢-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Freely|یەکەم=John|سەردێڕ=The Companion Guide to Istanbul and Around the Marmara|ساڵ=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Companion Guides|شوێن=Woodbridge, Eng.|ژپنک=٩٧٨-١-٩٠٠٦٣٩-٣١-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Freely|یەکەم=John|سەردێڕ=A History of Ottoman Architecture|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=WIT Press|شوێن=Southampton, Eng.|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥٦٤-٥٠٦-٩}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Georgacas|یەکەم=Demetrius John |ساڵ=١٩٤٧|سەردێڕ=The Names of Constantinople |journal=Transactions and Proceedings of the American Philological Association |بەرگ=٧٨|پەڕەکان=٣٤٧–٦٧|doi=10.2307/283503 |jstor=283503}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Göksel|یەکەم١=Aslı|دوایین٢=Kerslake|یەکەم٢=Celia|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Turkish: A Comprehensive Grammar|زنجیرە=Comprehensive Grammars|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=Abingdon, Eng.|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٢١٧٦١-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Göktürk|editor-first=Deniz|editor2-last=Soysal|editor2-first=Levent|editor3-last=Türeli|editor3-first=İpek|ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=Orienting Istanbul: Cultural Capital of Europe? |بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٥٨٠١١-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grant|یەکەم=Michael|سەردێڕ=The Severans: The Changed Roman Empire|ساڵ=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٢٧٧٢-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gregory|یەکەم=Timothy E.|سەردێڕ=A History of Byzantium|ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=John Wiley and Sons|شوێن=Oxford|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٥١-٨٤٧١-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gül|یەکەم=Murat|سەردێڕ=The Emergence of Modern Istanbul: Transformation and Modernisation of a City|ساڵ=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=IB.Tauris|شوێن=London|edition=Revised Paperback|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٧٦-٣٧٤-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Harter|یەکەم=Jim|سەردێڕ=World Railways of the Nineteenth Century: A Pictorial History in Victorian Engravings|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Johns Hopkins University Press|شوێن=Baltimore, MD |edition=illustrated |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٨-٨٠٨٩-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Heper |editor-first1=Metin |editor-last2=Sayarı |editor-first2=Sabri |سەردێڕ=The Routledge Handbook of Modern Turkey |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٨-١١٠١٠-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=a0yaXTpWR90C |doi=10.4324/9780203118399}} ** {{harvc |last1=Bölükbaşı |first1=H. Tolga |chapter=Political economy |in1=Heper |in2=Sayarı |year=2012 |pages=341–351}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PydWDwAAQBAJ |سەردێڕ=Historical Dictionary of Turkey |ژپنک=٩٧٨-١-٥٣٨١-٠٢٢٥-١|دوایین١=Heper |یەکەم١=Metin |دوایین٢=Öztürk-Tunçel |یەکەم٢=Duygu |دوایین٣=Criss |یەکەم٣=Nur Bilge |ساڵ=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield |edition=4th}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Holt|editor-first=Peter M.|editor2-last=Lambton|editor2-first=Ann K.S.|editor3-last=Lewis|editor3-first=Bernard|سەردێڕ=The Cambridge History of Islam|بەرگ=١A|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |شوێن=Cambridge|ساڵ=١٩٧٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٥-٤|edition=illustrated, reprint}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Isaac|یەکەم=Benjamin H.|سەردێڕ=The Greek Settlements in Thrace Until the Macedonian Conquest|ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=BRILL|شوێن=Leiden |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٦٩٢١-٣|edition=illustrated}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kapucu|یەکەم١=Naim|دوایین٢=Palabiyik|یەکەم٢=Hamit|سەردێڕ=Turkish Public Administration: From Tradition to the Modern Age|زنجیرە=USAK Publications|بەرگ=١٧|بڵاوکەرەوە=USAK|شوێن=Ankara|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٦٠٥-٤٠٣٠-٠١-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karpat|یەکەم=Kemal H.|سەردێڕ=The Gecekondu: Rural Migration and Urbanization|ساڵ=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|شوێن=Cambridge, Eng.|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٠٩٥٤-٠|edition=illustrated |ناونیشان=https://archive.org/details/gecekondururalmi0000karp}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Keyder|editor-first=Çağlar|ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Istanbul: Between the Global and the Local|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield|شوێن=Lanham, MD|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٤٧٦-٩٤٩٥-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=King|یەکەم=Charles|ساڵ=٢٠١٤|سەردێڕ=Midnight at the Pera Palace, The birth of modern Istanbul|بڵاوکەرەوە=Norton & Cy|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٠٨٩١٤-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Klimczuk|یەکەم١=Stephen|دوایین٢=Warner|یەکەم٢=Gerald|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Secret Places, Hidden Sanctuaries: Uncovering Mysterious Sights, Symbols, and Societies|بڵاوکەرەوە=Sterling Publishing Company |شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٢٧-٦٢٠٧-٩|ناونیشان=https://archive.org/details/secretplaceshidd0000klim}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Knieling|یەکەم١=Jörg|دوایین٢=Othengrafen|یەکەم٢=Frank|سەردێڕ=Planning Cultures in Europe: Decoding Cultural Phenomena in Urban and Regional Planning|زنجیرە=Urban and Regional Planning and Development |بڵاوکەرەوە=Ashgate Publishing|شوێن=Surrey, Eng.|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٤٦-٧٥٦٥-٥|ساڵ=٢٠٠٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Köksal|editor-first=Özlem|سەردێڕ=World Film Locations: Istanbul|بڵاوکەرەوە=Intellect Books|شوێن=Bristol, Eng.|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٥٠-٥٦٧-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Köse|یەکەم=Yavuz|editor-last=Atabaki|editor-first=Touraj|editor2-last=Brockett|editor2-first=Gavin|chapter=Vertical Bazaars of Modernity: Western Department Stores and Their Staff in Istanbul (1889–1921) |سەردێڕ=Ottoman and Republican Turkish Labour History|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |شوێن=Cambridge|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-١٢٨٠٥-٦|پەڕەکان=٩١–١١٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Landscapes and Landforms of Turkey |زنجیرە=World Geomorphological Landscapes |editor-last1=Kuzucuoğlu |editor-first1=Catherine |editor-last2=Çiner |editor-first2=Attila |editor-last3=Kazancı |editor-first3=Nizamettin |بڵاوکەرەوە=Springer Cham |ساڵ=٢٠١٩|ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣٠-٠٣٥١٣-٦| doi=10.1007/978-3-030-03515-0 |ناونیشان=https://paris1.hal.science/hal-03939323}} ** {{harvc |last1=Şengör |first1=A. M. Celâl |last2=Kındap |first2=Tayfun |chapter=The Geology and Geomorphology of İstanbul |in1=Kuzucuoğlu |in2=Çiner |in3=Kazancı |year=2019 |pages=249–263 |doi=10.1007/978-3-030-03515-0_10}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Landau|یەکەم=Jacob M.|ساڵ=١٩٨٤|سەردێڕ=Atatürk and the Modernization of Turkey|بڵاوکەرەوە=E.J. Brill|شوێن=Leiden |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٧٠٧٠-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Limberis|یەکەم=Vasiliki|سەردێڕ=Divine Heiress: The Virgin Mary and the Creation of Christian Constantinople|ساڵ=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٠٩٦٧٧-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lister|یەکەم=Richard P.|سەردێڕ=The Travels of Herodotus|ساڵ=١٩٧٩|بڵاوکەرەوە=Gordon & Cremonesi|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٠٣٣-٠٨١-٣}} * [[Philip Mansel|Mansel, Philip]]. ''[[Constantinople: City of the World's Desire, 1453–1924]]'' (2011) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Masters|یەکەم١=Bruce Alan|دوایین٢=Ágoston|یەکەم٢=Gábor|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Encyclopedia of the Ottoman Empire|بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨١-١٠٢٥-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morris|یەکەم=Ian|سەردێڕ=Social Development|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Stanford University|شوێن=Stanford, CA |ناونیشان=http://ianmorris.org/docs/social-development.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120915115325/http://ianmorris.org/docs/social-development.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Necipoğlu|یەکەم=Gülru|سەردێڕ=Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries|ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=The MIT Press|شوێن=Cambridge, MA|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٦٢-١٤٠٥٠-٨|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ناونیشان=https://archive.org/details/architecturecere0000neci}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Necipoğlu|یەکەم=Gülru|contribution= From Byzantine Constantinople to Ottoman Kostantiniyye|editor-last=ölcer|editor-first=Nazan|ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=From Byzantion to Istanbul|بڵاوکەرەوە=SSM |شوێن=Istanbul |ژپنک=٩٧٨-٦٠٥-٤٣٤٨-٠٤-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Norris|یەکەم=Pippa|ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=Public Sentinel: News Media & Governance Reform |بڵاوکەرەوە=World Bank Publications|شوێن=Washington, DC|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢١٣-٨٢٠٠-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Organisation for Economic Co-operation and Development|سەردێڕ=Istanbul, Turkey |زنجیرە=OECD Territorial Reviews|ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=OECD Publishing|شوێن=Paris|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٦٤-٠٤٣٧١-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|doi=10.1002/9781118568446 |سەردێڕ=The Wiley Blackwell Encyclopedia of Urban and Regional Studies |ساڵ=٢٠١٩|editor-last1=Orum |editor-first1=Anthony M. |ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٥٦٨٤٥-٣|بڵاوکەرەوە=Wiley}} ** {{harvc |last1=Tepe |first1=Sultan |chapter=Istanbul |in1=Orum |year=2019 |doi=10.1002/9781118568446.eurs0517}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Report: Turkey 2009|بڵاوکەرەوە=Oxford Business Group|شوێن=Oxford|ژپنک=٩٧٨-١-٩٠٢٣٣٩-١٣-٩|ref={{SfnRef|Oxford Business Group|2009}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Papathanassis|یەکەم=Alexis|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=The Long Tail of Tourism: Holiday Niches and Their Impact on Mainstream Tourism|بڵاوکەرەوە=Springer|شوێن=Berlin|ژپنک=٩٧٨-٣-٨٣٤٩-٣٠٦٢-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Quantic|یەکەم=Roy|ساڵ=٢٠٠٨|سەردێڕ=Climatology for Airline Pilots|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons|شوێن=Oxford|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧٠-٦٩٨٤٧-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reinert|یەکەم=Stephen W.|editor-last=Mango|editor-first=Cyril|سەردێڕ=The Oxford History of Byzantium|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|شوێن=Oxford|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨١٤٠٩٨-٦|chapter=Fragmentation (1204–1453)}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reisman|یەکەم=Arnold|سەردێڕ=Turkey's Modernization: Refugees from Nazism and Atatürk's Vision|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=New Academia Publishing, LLC|شوێن=Washington, DC|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٧٧٧٩٠٨-٨-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roebuck|یەکەم=Carl|سەردێڕ=Ionian Trade and Colonization|ساڵ=١٩٥٩|زنجیرە=Monographs on Archaeology and Fine Arts|بڵاوکەرەوە=Archaeological Institute of America|شوێن=New York}} Reprint: {{ISBN|978-0-89005-528-1}}. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Room|یەکەم=Adrian|سەردێڕ=Placenames of the World: Origins and Meanings of the Names for 6,600 Countries, Cities, Territories, Natural Features, and Historic Sites|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=McFarland & Company |شوێن=Jefferson, NC|edition=2nd|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٢٢٤٨-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rôzen|یەکەم=Mînnā|سەردێڕ=A History of the Jewish Community in Istanbul: The Formative Years, 1453–1566|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=BRILL|شوێن=Leiden |edition=illustrated|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٢٥٣٠-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sanal|یەکەم=Aslihan|editor-last=Fischer|editor-first=Michael M. J.|editor2-last=Dumit |editor2-first=Joseph|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=New Organs Within Us: Transplants and the Moral Economy |زنجیرە=Experimental Futures |edition=illustrated|بڵاوکەرەوە=Duke University Press|شوێن=Chapel Hill, NC |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٢٣-٤٩١٢-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schmitt|یەکەم=Oliver Jens|سەردێڕ=Levantiner: Lebenswelten und Identitäten einer ethnokonfessionellen Gruppe im osmanischen Reich im "langen 19. Jahrhundert" |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Oldenbourg |شوێن=Munich |زمان=de|ژپنک=٩٧٨-٣-٤٨٦-٥٧٧١٣-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Shaw|یەکەم١=Stanford J.|دوایین٢=Shaw|یەکەم٢=Ezel K.|سەردێڕ=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey|بەرگ=٢|ساڵ=١٩٧٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|شوێن=Cambridge|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٦٦-٨|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ناونیشان=https://archive.org/details/historyofottoman00stan}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Tarasov|یەکەم١=Oleg|دوایین٢=Milner-Gulland|یەکەم٢=R.R.|سەردێڕ=Icon and Devotion: Sacred Spaces in Imperial Russia|شوێن=London|بڵاوکەرەوە=Reaktion|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦١٨٩-١١٨-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Taşan-Kok|یەکەم=Tuna|سەردێڕ=Budapest, Istanbul, and Warsaw: Institutional and Spatial Change|بڵاوکەرەوە=Eburon Uitgeverij B.V.|شوێن=Delft, the Neth.|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٥٩٧٢-٠٤١-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Taylor|یەکەم=Jane|سەردێڕ=Imperial Istanbul: A Traveller's Guide: Includes Iznik, Bursa and Edirne|بڵاوکەرەوە=Tauris Parke Paperbacks|شوێن=New York|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٣٣٤-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Tigrek|یەکەم١=Sahnaz|دوایین٢=Kibaroğlu|یەکەم٢=Ayșegül|ساڵ=٢٠١١|editor-last=Kibaroğlu |editor-first=Ayșegül|editor2-last=Scheumann|editor2-first=Waltina|editor3-last=Kramer|editor3-first=Annika |سەردێڕ=Turkey's Water Policy: National Frameworks and International Cooperation|chapter=Strategic Role of Water Resources for Turkey|بڵاوکەرەوە=Springer|شوێن=London & New York|ژپنک=٩٧٨-٣-٦٤٢-١٩٦٣٥-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor=Time Out Guides|سەردێڕ=Time Out Istanbul|بڵاوکەرەوە=Time Out Guides|شوێن=London |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٦٧٠-١١٥-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Turan|یەکەم=Neyran|editor1-last=Sorensen|editor1-first=André|editor2-last=Okata|editor2-first=Junichiro|سەردێڕ=Megacities: Urban Form, Governance, and Sustainability |ناونیشان=https://archive.org/details/megacitiesurbanf00sore|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|زنجیرە=Library for Sustainable Urban Regeneration|بڵاوکەرەوە=Springer|شوێن=London & New York|ساڵ=٢٠١٠|پەڕەکان=[https://archive.org/details/megacitiesurbanf٠٠sore/page/n٢٣٦ ٢٢٣]–٤٢|chapter=Towards an Ecological Urbanism for Istanbul|ژپنک=٩٧٨-٤-٤٣١-٩٩٢٦٦-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=WCTR Society |نووسەر٢=Unʼyu Seisaku Kenkyū Kikō |سەردێڕ=Urban Transport and the Environment: An International Perspective|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Elsevier|شوێن=Amsterdam|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٨-٠٤٤٥١٢-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wedel|یەکەم=Heidi|ساڵ=٢٠٠٠|editor1-last=Ibrahim|editor1-first=Ferhad|editor2-last=Gürbey|editor2-first=Gülistan|سەردێڕ=The Kurdish Conflict in Turkey|بڵاوکەرەوە=LIT Verlag Münster|شوێن=Berlin |ژپنک=٩٧٨-٣-٨٢٥٨-٤٧٤٤-٩|پەڕەکان=١٨١–٩٣}} * {{Cite report |author=World Intellectual Property Organization (WIPO) |year=2024 |title=Global Innovation Index 2024: Unlocking the Promise of Social Entrepreneurship |url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2024/assets/67729/2000%20Global%20Innovation%20Index%202024_WEB3lite.pdf |location=Geneva |publisher=WIPO |doi=10.34667/tind.50062 |author-link=World Intellectual Property Organization}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wynn|یەکەم=Martin|سەردێڕ=Planning and Urban Growth in Southern Europe|زنجیرە=Studies in History, Planning, and the Environment|بڵاوکەرەوە=Mansell|شوێن=Los Altos, CA|ساڵ=١٩٨٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٢٠١-١٦٠٨-٣}} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Prone to spam|date=January 2026}} <!-- {{No more links}} Please be cautious when adding more external links. Wikipedia is not a collection of links and should not be used for advertising. Excessive or inappropriate links will be removed. See [[Wikipedia:External links]] and [[Wikipedia:Spam]] for details. If there are already suitable links, propose additions or replacements on the article's talk page. --> {{Sister project links|auto=yes|d=yes}} * [https://www.ibb.istanbul/ ماڵپەڕی شارەوانیی گەورەشاری ئەستەمبوڵ] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190906202031/https://www.ibb.istanbul/ |date=6 September 2019 }}) * [http://en.istanbul.gov.tr/ ماڵپەڕی پارێزگاریی ئەستەمبوڵ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231217232114/http://en.istanbul.gov.tr/ |date=17 December 2023 }} * [http://sehirrehberi.ibb.gov.tr/Map.aspx?&scl=6&cx=88707&cy=96189&ap=uydu&lng=en شارەوانیی گەورەشاری ئەستەمبوڵ: وێنەی ئاسمانیی کارلێکەر لە ساڵانی ١٩٤٦، ١٩٦٦، ١٩٧٠، ١٩٨٢، ٢٠٠٦، ٢٠١١ و ٢٠١٣] * [http://historic-cities.huji.ac.il/turkey/istanbul/istanbul.html نەخشە کۆنەکانی ئەستەمبوڵ] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018220434/http://historic-cities.huji.ac.il/turkey/istanbul/istanbul.html |date=18 October 2021 }}); کۆکراوەی کارتۆگرافیای ئەران لاۆر، [[کتێبخانەی نەتەوەییی ئیسرائیل]] – [http://historic-cities.huji.ac.il/historic_cities.html پڕۆژەی توێژینەوەی شارە مێژوویییەکان] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325051637/http://historic-cities.huji.ac.il/historic_cities.html |date=25 March 2022 }}) {{Istanbul}} {{navboxes | list= {{Districts of Turkey | provname = Istanbul}} {{Provinces of Turkey}} {{Mayors of İstanbul}} {{World Heritage Sites in Turkey}} {{Turkey topics}} {{European Capital of Culture}} {{European Capital of Sport}} {{50th Anniversary Sculptures}} {{World's most populous urban areas}} {{Metropolitan centers in Turkey}} {{Largest cities in Turkey}} {{Megacities}} }} {{Authority control}} <!-- Leave the empty space as per [[WP:EPONYMOUS]] --> == سەرچاوەکان == {{reflist|colwidth=30em}} <references /> == تێبینییەکان == <references group="lower-alpha"/> {{تووڵی دەروازە|تورکیا}} [[پۆل:ئەستەمبوڵ| ]] [[پۆل:شوێنەوارە ئەرکئۆلۆژییە یۆنانییە کۆنەکان لە تورکیا]] [[پۆل:شوێنەوارە ئەرکئۆلۆژییەکان لە ناوچەی مەڕمەڕە]] [[پۆل:پایتەختەکانی خەلافەتەکان]] [[پۆل:پایتەختەکانی وڵاتانی پێشوو]] [[پۆل:قوستەنتینیە]] [[پۆل:شارە پیرۆزەکان]] [[پۆل:ناوچە گەورەشارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شوێنە کەناراوییە ئاوەدانەکان لە تورکیا]] [[پۆل:ئەو شوێنە ئاوەدانانەی لە سەدەی حەوتەمی پێش زایین دامەزراون]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان بەدرێژاییی ڕێگای ئاوریشم]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکان لە تورکیا]] [[پۆل:پارێزگاکانی تورکیا]] [[پۆل:شوێنەوارە ڕۆمانییەکان لە تورکیا]] [[پۆل:شارە نێوان کیشوەرییەکان]] [[پۆل:گەورەشارەکان]] [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:پایتەختەکانی خەلافەتی ئیسلامی]] [[پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان]] [[پۆل:قوستەنتینە]] [[پۆل:شارە گەورەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٧ەمی پ.ز]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا]] 4mk9o6bg9tp7sm1qifranpn6sumt889 1689783 1689782 2026-10-19T08:57:00Z Kushared 5048 1689783 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=April 2022}} {{Infobox settlement | official_name = ئەستەمبوڵ | native_name = {{nativename|tr|İstanbul}} | native_name_lang = tr | settlement_type = {{wrap|[[شارەوانیی گەورەشاری ئەستەمبوڵ|شارەوانیی گەورەشار]] و [[پارێزگاکانی تورکیا|پارێزگا]]}} | image_skyline = {{multiple image|total_width=300px|perrow=1/3/2/1|border=infobox|caption_align = center | image1 = Historical peninsula and modern skyline of Istanbul.jpg | caption1 = [[فاتیح، ئەستەمبوڵ|نیمچەدوورگەی مێژوویی]]، لەگەڵ [[مزگەوتی شین، ئەستەمبوڵ|مزگەوتی شین]] و [[ئایا سۆفیا]] | image2 = Istanbul_asv2020-02_img53_Maiden's_Tower.jpg | caption2 = [[تاوەری کچ]] | image4 = Galata tower 01 23.jpg | caption4 = [[تاوەری گالاتا]] | image3 = Nostalgic tram on Istiklal Avenue in Istanbul.jpg | caption3 = [[شەقامی ئیستقلال]] و [[تراموایەکانی ئەستەمبوڵ|ترامواکەی]] | image5 = View of Topkapı Palace from the Galata Tower, Istanbul, Turkey 001 (cropped).jpg | caption5 = [[کۆشکی تۆپقاپی]] | image6 = View of Levent financial district from Istanbul Sapphire.jpg | caption6 = [[لێڤێنت]]، ناوچەیەکی بازرگانی | image7 = Istanbul, Turkey Bosporus.jpg | caption7 = [[گەرووی بۆسفۆر|بۆسفۆر]]، [[پردی شەھیدانی ١٥ی تەممووز]] و [[مزگەوتی ئۆرتەکیۆی]] }} | image_blank_emblem = Coat of arms İstanbul.svg | blank_emblem_size = 50px | blank_emblem_type = نیشانەی ئەستەمبوڵ | image_flag = İstanbul Büyükşehir Belediyesi.svg | flag_size = 100px | mapsize = 230px | pushpin_map = Turkey#Europe#Asia | pushpin_map_alt = تورکیا، بە دیاریکردنی ئەستەمبوڵ لە باکووری ڕۆژئاوا لەسەر پارچە زەوییەکی تەنک کە بە ئاو دەورەدراوە | pushpin_map_caption = شوێنی لە تورکیا##شوێنی لە ئەورووپا##شوێنی لە ئاسیا | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{Coord|41|00|49|N|28|57|18|E|region:TR-34_type:adm2nd|display=inline,title}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Turkey}} | subdivision_type1 = [[ھەرێمە جوگرافییەکانی تورکیا|ھەرێم]] | subdivision_type2 = [[پارێزگاکانی تورکیا|پارێزگا]] | subdivision_name1 = [[ھەرێمی مەڕمەڕە|مەڕمەڕە]] | subdivision_name2 = '''ئەستەمبوڵ''' | seat_type = ناوەندی پارێزگا | seat = [[جاغائۆغڵو]]، فاتیح | parts_type = قەزاکان | parts = [[پێڕستی قەزاکانی ئەستەمبوڵ|<bdi>39</bdi>]] | leader_party = [[پارتی گەلی کۆماری (تورکیا)|CHP]] | leader_title = [[سەرۆک شارەوانیی ئەستەمبوڵ|سەرۆک شارەوانی]] | leader_name = [[نووری ئاسلان]] (بە وەکالەت) | leader_title1 = [[پارێزگار]] | leader_name1 = | area_footnotes = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ibb.istanbul/SitePage/Index/82|بڵاوکەرەوە=Istanbul Buyuksehir Belediyesi|سەردێڕ=YETKİ ALANI|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200406112545/https://www.ibb.istanbul/SitePage/Index/82|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{efn|پارێزگای ئەستەمبوڵ {{=}} <bdi>5,460.85</bdi>&nbsp;کم²{{Plain list| * ڕووبەری وشکانی {{=}} <bdi>5,343.22</bdi>&nbsp;کم² * دەریاچە/بەنداوی {{=}} <bdi>117.63</bdi>&nbsp;کم² * ئەورووپا (<bdi>25</bdi> قەزا) {{=}} <bdi>3,474.35</bdi>&nbsp;کم² * ئاسیا (<bdi>14</bdi> قەزا) {{=}} <bdi>1,868.87</bdi>&nbsp;کم² * شارنشین (<bdi>36</bdi> قەزا) {{=}} <bdi>2,576.85</bdi>&nbsp;کم² [گەورەشار (<bdi>39</bdi> قەزا) – (چاتاڵجا+سیلیڤری+شیلە)] }} <nowiki>*</nowiki>بەپێی قەبارەی دانیشتووان و پێگەی گەورەشار، سنوورەکانی شاری ئەستەمبوڵ ھاوتایە لەگەڵ سنوورەکانی پارێزگاکە، و پارێزگاکە وەک گەورەشاری ئەستەمبوڵ مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت. }} | area_water_km2 = | area_urban_km2 = 2,576.85 | area_metro_km2 = 5,343.22 | elevation_max_footnotes = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=İstanbul'un En Yüksek Tepeleri |ناونیشان=https://www.kartal24.com/104583-istanbulun-en-yuksek-tepesi-neresidir |وێبگە=Hava Forumu |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Hava Durumu Forumu}}</ref> | elevation_max_m = 537 | population_total = 15,754,053 | population_urban = 15,382,791 | population_as_of = <bdi>31</bdi>ی کانوونی یەکەمی <bdi>2025</bdi> | population_footnotes = <ref name="Population of Turkey">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=The-Results-of-Address-Based-Population-Registration-System-2025-53899&dil=2 |سەردێڕ=The Results of Address Based Population Registration System, 2025 |بڵاوکەرەوە=[[Turkish Statistical Institute]] |وێبگە=www.tuik.gov.tr |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٦}}</ref> <!-- do not add update figure as that stat is only published once a year due to legal reasons --> | population_density_urban_km2 = 5,970 | population_density_metro_km2 = 2,948 | population_rank = یەکەم لە [[پێڕستی شارەکانی تورکیا|تورکیا]] و [[پێڕستی شارەکانی ئەورووپا|ئەورووپا]]<br>[[پێڕستی شارەکانی ئاسیا|ھەشتەم]] لە ئاسیا | population_demonym = ئەستەمبوڵیی {{nwr|({{langx|tr|İstanbullu}})}} | demographics_type1 = بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) {{nobold|(ناوەکی، <bdi>2024</bdi>)}} | demographics1_footnotes = <ref name=TUIK_GDP>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Gross-Domestic-Product-by-Provinces-2024-53930&dil=2 |سەردێڕ=Gross Domestic Product by Provinces, 2024 [Table-1 total in ₺ and Table-3 per capita in US$ with the exchange rate ₺/$] |بڵاوکەرەوە=[[Turkish Statistical Institute]] |وێبگە=www.tuik.gov.tr |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cip.tuik.gov.tr/ |زمان=tr|سەردێڕ=Ulusal Hesaplar - Kişi başına GSYH ($)|trans-title=National Accounts - GDP per capita ($) |بڵاوکەرەوە=[[Turkish Statistical Institute]] |وێبگە=www.tuik.gov.tr |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> | demographics1_title1 = [[شارەوانییە گەورەشارەکانی تورکیا|شارەوانیی گەورەشار]] و [[پارێزگاکانی تورکیا|پارێزگا]] | demographics1_info1 = {{Plainlist| * [[لیرەی تورکی|₺]]<bdi>13.011</bdi> تریلیۆن * ([[دۆلاری ئەمریکی|US$]]<bdi>396.3</bdi> ملیار) }} | demographics1_title2 = [[پێڕستی پارێزگاکانی تورکیا بەپێی بەرھەمی ناوخۆیی|بۆ ھەر تاکێک]] | demographics1_info2 = {{Plainlist| * ₺<bdi>802,669</bdi> * (US$<bdi>24,452</bdi>) }} | postal_code_type = [[کۆدی پۆستە]] | postal_code = <bdi>34000</bdi> بۆ <bdi>34990</bdi> | area_codes = {{ubl|+90 212 (دیوی ئەورووپا)|+90 216 (دیوی ئاسیا)}} | registration_plate = 34 | blank_name_sec2 = [[GeoTLD]] | blank_info_sec2 = [[.ist]]، [[.istanbul]] | website = {{Ubl|{{URL|https://ibb.istanbul/en|ibb.istanbul (شارەوانی)}}|{{URL|http://istanbul.gov.tr/|istanbul.gov.tr (پارێزگا)}}}} | blank3_name = [[پێوەرەکانی گەشەسەندنی مرۆڤ|HDI]] (<bdi>2022</bdi>) | blank3_info = <bdi>0.888</bdi><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org}}</ref> (<span style="color:#090;">زۆر بەرز</span>) · [[پێڕستی ھەرێمەکانی تورکیا بەپێی پێوەرەکانی گەشەسەندنی مرۆڤ|یەکەم]] | blank4_name = ئاووھەوا | blank4_info = [[ئاووھەوای ناوینەیی]] (Csa) | timezone = [[کاتی تورکیا|TRT]] | utc_offset = +3 | iso_code = TR-34 | module = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = [[ناوچە مێژووییەکانی ئەستەمبوڵ]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(i)(ii)(iii)(iv)}}(i)(ii)(iii)(iv) | ID = 356 | year = 1985 | extension = 2017 | area = {{convert|765.5|ha|acre|abbr=on}} }} | name = | government_type = [[حکومەتی سەرۆک شارەوانی-ئەنجومەن|سەرۆک شارەوانی-ئەنجومەن]] | governing_body = [[ئەنجومەنی شارەوانیی ئەستەمبوڵ]] | image_shield = | established_date = <bdi>11</bdi>ی ئایاری <bdi>330</bdi> | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | image_map = Istanbul in Turkey.svg }} '''ئەستەمبوڵ'''{{efn|name=naming|{{ubl|{{IPAc-en|lang|ˌ|ɪ|s|t|æ|n|ˈ|b|ʊ|l|audio=LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-Istanbul.wav}} {{respell|IST|an|BUUL}}،<ref>{{cite LPD|3}}</ref><ref>{{cite RDPCE|page=704}}</ref> {{IPAc-en|USalso|ˈ|ɪ|s|t|æ|n|b|ʊ|l}} {{respell|IST|an|buul}} یان {{IPAc-en|ˈ|ɪ|s|t|ɑː|n|b|ʊ|l|audio=LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-Istanbul.wav}} {{respell|IST|ahn|buul}}|{{langx|tr|İstanbul}} ({{IPA|tr|isˈtanbuɫ|audio=Istanbul pronunciation.ogg}}، لە قسەکردنی ئاساییدا {{IPA|tr|ɯsˈtambuɫ|}})}}}} [[پێڕستی گەورەترین شارەکانی تورکیا|گەورەترین شاری]] [[تورکیا]]یە، و سەنتەری ئابووری، کولتووری و مێژوویی وڵاتەکە پێکدەھێنێت. بە بوونی [[دیمۆگرافیای ئەستەمبوڵ|دانیشتووانێک]]ی زیاتر لە <bdi>15</bdi> ملیۆن کەس، شوێنی نیشتەجێبوونی <bdi>18%</bdi>ی [[دیمۆگرافیای تورکیا|دانیشتووانی تورکیا]]یە.<ref name="Population of Turkey"/> ئەستەمبوڵ یەکێکە لە [[پێڕستی شارەکانی ئەورووپا|گەورەترین شارەکانی ئەورووپا]]{{efn|ئەستەمبوڵ گەورەترینە لە ئەورووپا ئەگەر تەواوی شارەکە وەک بەشێک لە ئەورووپا ھەژمار بکرێت، بەڵام دەکەوێتە نێوان ھەردوو کیشوەری ئەورووپا و ئاسیاوە، کە سەنتەرە بازرگانی و مێژووییەکەی و دوو لەسەر سێی دانیشتووانەکەی لە ئەورووپان و ئەوەی دەمێنێتەوە لە ئاسیادایە. لەبەر ئەوەی ئەستەمبوڵ شارێکی نێوان کیشوەرەکانە، [[مۆسکۆ]] گەورەترین شارە کە بە تەواوی بکەوێتە ناو ئەورووپاوە.|group=lower-alpha}} و یەکێک لە گەورەترینەکانی جیھانیشە لە ڕووی دانیشتووانەوە. شارێکە لەسەر دوو کیشوەرە؛ نزیکەی دوو لەسەر سێی دانیشتووانەکەی لە [[ئەورووپا]] دەژین و ئەوەی دەمێنێتەوە لە [[ئاسیا]]ن.<ref>{{harvnb|Tepe|2019|p=1}}</ref> ئەستەمبوڵ دەکەوێتە سەر [[گەرووی بۆسفۆر]] – یەکێک لە قەرەباڵغترین ڕێڕەوە ئاوییەکانی جیھان – لە باکووری ڕۆژئاوای تورکیا، لە نێوان [[دەریای مەڕمەڕە]] و [[دەریای ڕەش]]. ڕووبەرەکەی کە پێکھاتووە لە {{convert|5461|km2|mi2|sp=us}} ھاوتایە لەگەڵ پارێزگای ئەستەمبوڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=n.d. |سەردێڕ=Yetki Alanı |ناونیشان=https://ibb.istanbul/ibb/belediye-hakkinda/yetki-alani/#kanunlar |وێبگە=İstanbul Büyükşehir Belediyesi |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وتەگێڕانەوە=...geçici 2. Madde ile İstanbul ve İzmit illeri için istisnai bir uygulama yapılarak büyükşehir belediye sınırları, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi itibariyle il mülkî sınırı olarak genişletildi. Bu hükümle birlikte İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin yetki alanı 5460,85 km² (5343,22 km² kara alanı + 117,63 km² göl alanı) oldu.}}</ref> شارەکە گەشەی کرد و بوو بە یەکێک لە گرنگترین شارەکان لە مێژوودا. [[بیزانتیۆم]] لەسەر نیمچەدوورگەی (ئێستای) [[سارایبۆرنو]] لەلایەن [[کۆلۆنیالیستە مێگارایییەکان|کۆلۆنیالیستە یۆنانییەکان]]ەوە لە سەدەی حەوتەمی پێش زایین دامەزرا.<ref name="Herrin2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herrin|یەکەم= Judith |ڕێکەوت= ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|پەڕە=٥|سەردێڕ= Byzantium: The Surprising Life of a Medieval Empire |بڵاوکەرەوە= Princeton University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٩١-١٤٣٦٩-٩|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=n2aYDwAAQBAJ}}</ref> بۆ ماوەی نزیکەی <bdi>16</bdi> سەدە دوای دووبارە دامەزراندنی وەک [[کۆنستنتینۆپڵ]] لە ساڵی <bdi>330</bdi>ی زایینی، وەک پایتەختی چوار ئیمپراتۆریەت خزمەتی کرد: [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]] (<bdi>330</bdi>–<bdi>395</bdi>)، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات (بیزەنتی)]] (<bdi>395</bdi>–<bdi>1204</bdi> و <bdi>1261</bdi>–<bdi>1453</bdi>)، [[ئیمپراتۆریەتیی لاتین]] (<bdi>1204</bdi>–<bdi>1261</bdi>)، و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] (<bdi>1453</bdi>–<bdi>1922</bdi>).<ref>{{harvnb|Çelik|1993|p=xv}}</ref> ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە پێشکەوتنی مەسیحییەت لە سەردەمی ڕۆم و بیزەنتییەکاندا، پێش ئەوەی عوسمانییەکان [[کەوتنی کۆنستنتینۆپڵ|شارەکە فەتح بکەن]] لە ساڵی <bdi>1453</bdi> و بیکەن بە قەڵایەکی ئیسلامی و ناوەندی [[خەلافەتی عوسمانی]]ی خۆیان.<ref name="maag1145">{{harvnb|Masters|Ágoston|2009|pp=114–5}}</ref> ھەرچەندە کۆماری تورکیا پایتەختەکەی لە [[ئەنقەرە]] دامەزراند، بەڵام کۆشک و مزگەوتە ئیمپراتۆرییەکان ھێشتا لەسەر گردەکانی ئەستەمبوڵ وەک بیرخەرەوەیەکی بینراو بۆ ڕۆڵی ناوەندیی پێشووی شارەکە دەبینرێن. [[ناوچە مێژووییەکانی ئەستەمبوڵ|سەنتەرە مێژووییەکەی ئەستەمبوڵ]] یەکێکە لە [[پێڕستی شوێنەوارەکانی میراتی جیھانیی یوونێسکۆ|شوێنەوارەکانی میراتی جیھانیی یوونێسکۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Stanford professor sees Hagia Sophia as a “time tunnel” linking Ottomans to the Roman Empire |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2020/08/hagia-sophias-continuing-legacy |وێبگە=stanford}}</ref> پێگەی ستراتیژیی ئەستەمبوڵ بە درێژایی [[ڕێگای ئاوریشم]]ی مێژوویی،<ref>{{harvnb|Dumper|Stanley|2007|p=320}}</ref> تۆڕەکانی ھێڵی ئاسن بۆ ئەورووپا و [[ڕۆژئاوای ئاسیا]]، و تاکە ڕێڕەوی دەریایی لە نێوان دەریای ڕەش و [[دەریای ناوین]] یارمەتیدەر بوون لە پەروەردەکردنی دانیشتووانێکی فرەچەشن، ھەرچەندە لە دوای دامەزراندنی کۆمار لە ساڵی <bdi>1923</bdi>ەوە ئەم فرەچەشنییە کەمتر بووەتەوە. دوای ئەوەی لە ماوەی نێوان دوو جەنگەکەدا وەک پایتەختێکی نوێ پشتگوێ خرا، شارەکە لەو کاتەوە بەشێکی زۆری پێگەی پێشووی خۆی بەدەستھێناوەتەوە. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە لە ساڵانی <bdi>1950</bdi>ەکانەوە دە ھێندە زیادی کردووە، بەو پێیەی کۆچبەران لە سەرانسەری [[ئەنادۆڵ]]ەوە ڕوویان لەو گەورەشارە کردووە و سنوورەکانی شارەکەش فراوان بوون بۆ لەخۆگرتنیان.<ref name="tu224">{{harvnb|Turan|2010|p=224}}</ref><ref name="ecoc-popdem">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ibb.gov.tr/sites/ks/en-US/0-Exploring-The-City/Location/Pages/PopulationandDemographicStructure.aspx|بڵاوکەرەوە=Istanbul Metropolitan Municipality|سەردێڕ=Population and Demographic Structure|ساڵ=٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٢|ئیش=Istanbul 2010: European Capital of Culture}}</ref> زۆرینەی ھاووڵاتییە تورکەکانی ئەستەمبوڵ بە ڕەچەڵەک تورکن، لەکاتێکدا [[کورد|کوردەکان]] گەورەترین کەمینەی نەتەوەیی لە شارەکەدا پێکدەھێنن. ئەستەمبوڵ کە بە شارێکی جیھانیی ئالفا دادەنرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |سەردێڕ=World Cities 2024 |وێبگە=[[Globalization and World Cities Research Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> نزیکەی سی لە سەدی [[ئابووریی تورکیا]] پێکدەھێنێت.<ref name=TUIK_GDP/> ناوچەی ئەستەمبوڵ-[[ئیزمیت]] یەکێکە لە ناوچە پیشەسازییە سەرەکییەکانی تورکیا.<ref>{{harvnb|Bölükbaşı|2012|p=344}}</ref> لە ساڵی <bdi>2025</bdi>، [[یورۆمۆنیتۆر ئینتەرناشناڵ]] ئەستەمبوڵی وەک [[پێڕستی زۆرترین سەردانکراوترین شارەکان|پێنجەم سەردانکراوترین شاری جیھان]] پۆلێن کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Top 100 City Destinations Index 2025: Driving Growth and Innovation|ناونیشان=https://www.euromonitor.com/article/top-100-city-destinations-index-2025-driving-growth-and-innovation|وێبگە=Euromonitor International |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> ئەستەمبوڵ شوێنی دوو فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی، چەندین بەندەر، و [[پێڕستی زانکۆکان لە تورکیا|ژمارەیەکی زۆر لە زانکۆکانە]].<ref> *بۆ فڕۆکەخانە و بەندەرەکان، بڕوانە: {{harvnb|Tepe|2019|p=4}} *بۆ زانکۆکان، بڕوانە: {{harvnb|Heper|Öztürk-Tunçel|Criss|2018|p=268}}</ref> لە نێو <bdi>100</bdi> باشترین کۆمەڵگەی زانست و تەکنەلۆژیای جیھاندایە.<ref>{{harvnb|World Intellectual Property Organization (WIPO)|2024|pp=76–77}}</ref> شارەکە میوانداری بەشێکی گەورەی [[تۆپی پێ لە تورکیا]] و وەرزش بەگشتی دەکات، بە ھەبوونی یانەکانی وەک [[یانەی گالاتاسارای|گالاتاسارای]]، [[یانەی فەنەرباخچە|فەنەرباخچە]] و [[یانەی بێشیکتاش|بێشیکتاش]]. ئەستەمبوڵ مەترسیی بوومەلەرزەی لەسەرە چونکە لە نزیکی [[ھێڵی درزی باکووری ئەنادۆڵ]]دایە.<ref> * {{harvnb|Tepe|2019|p=1–2}} * {{harvnb|Şengör|Kındap|2019|p=256–257}}</ref> == ناوەکان == یەکەمین ناوی زانراوی شارەکە ''[[بیزانتیۆم]]''ە ({{langx|grc|Βυζάντιον}}، {{Transliteration|grc|Byzántion}})، کە لە کاتی دامەزراندنیدا لەلایەن کۆلۆنیالیستە [[مێگارایییەکان|مێگارایییەکانەوە]] لە دەوروبەری ساڵی <bdi>657</bdi>ی پێش زایین پێی دراوە.<ref name="Britannica-Istanbul">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Istanbul|سەردێڕ=Istanbul|وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]]|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="roo177">{{harvnb|Room|2006|p=177}}</ref> کۆلۆنیالیستە مێگارایییەکان بانگەشەی ڕەچەڵەکێکی ڕاستەوخۆیان دەکرد بۆ دامەزرێنەرانی شارەکە، بیزاس، کە کوڕی خواوەند پۆسایدن و نیمف کێرۆیسا بوو.<ref name="roo177"/> ھەڵکۆڵینە مۆدێرنەکان ئەو ئەگەرەیان خستۆتە ڕوو کە ناوی بیزانتیۆم لەوانەیە ڕەنگدانەوەی شوێنی نیشتەجێبوونە ڕەسەنە [[تراکییەکان|تراکییەکان]] بێت کە پێش شارۆچکە تەواوەکە ھەبوون.{{sfn|Georgacas|1947|p=352ff}} [[کۆنستنتینۆپڵ]] ({{langx|el|Κωνσταντινούπολις|translit=Kōnstantinoupolis}}؛ {{langx|lat|Constantinopolis}}) لە ناوی لاتینیی {{langr|la|Constantinus}}ەوە ھاتووە، بە ناوی [[کۆنستانتینی مەزن]]، ئەو ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەی کە لە ساڵی <bdi>324</bdi>ی زایینیدا شارەکەی دووبارە دامەزراندەوە.<ref name="roo177"/> کۆنستانتین لە سەرەتادا شارەکەی ناوبرد بە [[ڕۆمای نوێ]] ({{langx|grc|Νέα Ῥώμη}}؛ {{lang|grc-Latn|Nea Rhomē}}؛ {{langx|la|Nova Roma}}).<ref name="Britannica-Istanbul"/> کۆنستنتینۆپڵ باوترین ناو بوو بۆ شارەکە لە ڕۆژئاوا تا ساڵانی <bdi>1930</bdi>یەکان، کاتێک دەسەڵاتدارانی تورکیا دەستیان کرد بە ھاندانی بەکارھێنانی ناوی ''ئەستەمبوڵ (Istanbul)'' لە زمانە بیانییەکاندا. {{Transliteration|ota|Ḳosṭanṭīnīye}} ({{langx|ota|قسطنطينيه}}) و {{lang|tr|İstanbul}} ئەو ناوانە بوون کە لەلایەن عوسمانییەکانەوە بە یەکسانی لە کاتی فەرمانڕەوایەتییاندا بەکاردەھێنران.{{sfn|Necipoğlu|2010|p=262}} ناوی {{lang|tr|İstanbul}} ({{langx|ota|استانبول}}<nowiki>؛</nowiki> {{IPA|tr|isˈtanbuɫ||audio=Istanbul pronunciation.ogg}} یان لە قسەکردنی ئاساییدا {{IPA|tr|ɯsˈtambuɫ|pron}}) بەگشتی وای بۆ دەچن کە لە دەستەواژەی [[یۆنانیی ناوەڕاست|یۆنانیی ناوەڕاستی]] {{Transliteration|grc|eis tḕn [[Polis|Pólin]]}} ({{lang|grc|εἰς τὴν Πόλιν}}، {{IPA|grc|is tim ˈbolin|pron}})ەوە ھاتبێت، کە بە واتای وشەیی دەبێتە "بۆ ناو شارەکە"،<ref>Necdet Sakaoğlu (1993/94a): "İstanbul'un adları" ["The names of Istanbul"]. In: ''Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi'', ed. Türkiye Kültür Bakanlığı, Istanbul.</ref> و ئەوەش ئەو شێوازە بوو کە یۆنانییە ناوخۆیییەکان کۆنستنتینۆپڵیان پێ دەگوت. ئەمە ڕەنگدانەوەی پێگەکەی بوو وەک تاکە شاری گەورەی ناوچەکە. گرنگیی کۆنستنتینۆپڵ لە جیھانی عوسمانیدا ھەروەھا بە نازناوەکەی ڕەنگیدابووەوە کە بریتی بوو لە {{lang|tr|Dersaadet}} ({{langx|ota|درساعدت}}) بە واتای 'دەروازەی بەختەوەری' لە تورکیی عوسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Grosvenor |یەکەم١=Edwin Augustus |سەردێڕ=Constantinople |ڕێکەوت=١٨٩٥|بڵاوکەرەوە=Roberts Brothers |بەرگ=١|پەڕە=٦٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IGoLAQAAIAAJ&pg=PA69 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> بۆچوونێکی تر ئەوەیە کە ناوەکە ڕاستەوخۆ لە "کۆنستنتینۆپڵ"ەوە گەشەی کردبێت، بە لابردنی بڕگەی یەکەم و سێیەم.<ref name="roo177" /> ھەندێک سەرچاوەی عوسمانیی سەدەی <bdi>17</bdi>ەم، وەک [[ئەڤلییا چەلەبی]]، وەک ناوی باوی تورکیی ئەوکاتە وەسفی دەکەن؛ لە نێوان کۆتاییی سەدەی <bdi>17</bdi>ەم و کۆتاییی سەدەی <bdi>18</bdi>ەمدا، لە بەکارھێنانی فەرمیشدا بووە. یەکەم بەکارھێنانی وشەی {{Transliteration|ota|Islambol}} ({{langx|ota|اسلامبول}}) لەسەر دراو لە ساڵی <bdi>1730</bdi> لە سەردەمی دەسەڵاتی سوڵتان [[مەحموودی یەکەم]]دا بوو.{{sfn|Finkel|2005|pp=57, 383}} لە [[زمانی تورکی|تورکی]]ی مۆدێرندا، ناوەکە بە {{lang|tr|İstanbul}} دەنووسرێت، بە پیتی İ ی خاڵدار، چونکە لە [[ئەلفوبێی تورکی|ئەلفوبێی تورکی]]دا جیاوازی ھەیە لە نێوان [[İ|Iی خاڵدار]] و [[بێ خاڵ I]]. لە ئینگلیزیدا، کێشی دەنگەکە لەسەر بڕگەی یەکەم یان کۆتایییە، بەڵام لە تورکیدا لەسەر بڕگەی دووەمە.{{sfn|Göksel|Kerslake|2005|p=27}} کەسێک کە خەڵکی شارەکە بێت پێی دەوترێت {{lang|tr|İstanbullu}} (کۆی {{lang|tr|İstanbullular}})؛ ''Istanbulite'' لە ئینگلیزیدا بەکاردێت.{{sfn|Keyder|1999|p=95}} == مێژوو == ئاسەوارە [[نیۆلیتیک|نیۆلیتیکییەکان (بەردینی نوێ)]]، کە لەلایەن شوێنەوارناسانەوە لە سەرەتای سەدەی <bdi>21</bdi>ەمدا دۆزراونەتەوە، ئاماژە بەوە دەکەن کە نیمچەدوورگە مێژوویییەکەی ئەستەمبوڵ ھەر لە ھەزارەی <bdi>6</bdi>ەمی پێش زایینەوە ئاوەدان بووە.<ref name="BBC-Rainsford-2009">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rainsford |یەکەم=Sarah |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Istanbul's ancient past unearthed |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7820924.stm |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.bbc.com |بڵاوکەرەوە=BBC}}</ref> ئەو نیشتەجێبوونە سەرەتایییە، کە گرنگ بوو لە بڵاوبوونەوەی [[شۆڕشی نیۆلیتیک]] لە ڕۆژھەڵاتی نزیکەوە بۆ ئەورووپا، بۆ ماوەی نزیکەی ھەزارەیەک بەردەوام بوو پێش ئەوەی بەھۆی بەرزبوونەوەی ئاستی ئاوەوە نوقم بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Algan |یەکەم١= O. |دوایین٢= Yalçın |یەکەم٢= M.N.K. |دوایین٣= Özdoğan |یەکەم٣= M. |دوایین٤= Yılmaz |یەکەم٤= Y.C. |دوایین٥= Sarı |یەکەم٥= E. |دوایین٦= Kırcı-Elmas |یەکەم٦= E. |دوایین٧= Yılmaz |یەکەم٧= İ. |دوایین٨= Bulkan |یەکەم٨= Ö. |دوایین٩= Ongan |یەکەم٩= D. |دوایین١٠= Gazioğlu |یەکەم١٠= C. |دوایین١١= Nazik |یەکەم١١= A. |دوایین١٢= Polat |یەکەم١٢= M.A. |دوایین١٣= Meriç |یەکەم١٣= E. |سەردێڕ= Holocene coastal change in the ancient harbor of Yenikapı–İstanbul and its impact on cultural history | doi = 10.1016/j.yqres.2011.04.002 | journal = Quaternary Research |بەرگ= ٧٦| issue = 1 |پەڕە= ٣٠|ساڵ= ٢٠١١| bibcode = 2011QuRes..76...30A| s2cid = 129280217 |issn=0033-5894}}</ref><ref name="BBC-Rainsford-2009"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10027341.asp?gid=229&sz=32429|سەردێڕ=Bu keşif tarihi değiştirir|ئیش=hurriyet.com.tr|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150901051312/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10027341.asp?gid=229&sz=32429|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Marmaray kazılarında tarih gün ışığına çıktı|ناونیشان=http://fotogaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay.aspx?cid=16504&rid=2|ئیش=fotogaleri.hurriyet.com.tr|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151118065613/http://fotogaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay.aspx?cid=16504&rid=2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەکەم نیشتەجێبوونی مرۆڤ لە دیوی ئاسیا، گردی فیکیرتەپە، دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[چاخی مس]]، بە ئاسەوارێک کە مێژووەکەی بۆ <bdi>5500</bdi> تا <bdi>3500</bdi>ی پێش زایین دەگەڕێتەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cultural Details of Istanbul |ناونیشان=http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313A79D6F5E6C1B43FF6169B43EA8C08474 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070912131044/http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313A79D6F5E6C1B43FF6169B43EA8C08474|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Republic of Turkey, Minister of Culture and Tourism|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> لە دیوی ئەورووپا، لە نزیک لووتکەی نیمچەدوورگەکە ([[سارایبۆرنو]])، نیشتەجێبوونێکی تراکییەکان ھەبووە لە سەرەتای ھەزارەی یەکەمی پێش زایین. نووسەرە مۆدێرنەکان ئەمەیان بەستۆتەوە بە ناوی ناوچەی تراکیی ''لیگۆس''،<ref name="janin">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Constantinople byzantine|دوایین=Janin|یەکەم=Raymond |بەستەری نووسەر= Raymond Janin|شوێن=Paris|بڵاوکەرەوە=Institut Français d'Études Byzantines|ساڵ=١٩٦٤|پەڕەکان=١٠ff}}</ref> کە لەلایەن [[پلینیی پیر]]ەوە وەک ناوێکی پێشووتری شوێنی بیزانتیۆم ئاماژەی پێکراوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.masseiana.org/pliny.htm#BOOK%20IV |سەردێڕ=Pliny the Elder, book IV, chapter XI:<br /> "''On leaving the Dardanelles we come to the Bay of Casthenes, ... and the promontory of the Golden Horn, on which is the town of Byzantium, a free state, formerly called Lygos; it is 711 miles from Durazzo,'' ..." |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=usurped |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170101063545/http://www.masseiana.org/pliny.htm#BOOK%20IV}} </ref> مێژووی شارەکە خۆی لە دەوروبەری <bdi>660</bdi>ی پێش زایینەوە دەست پێدەکات،<ref name="Britannica-Istanbul"/>{{sfn|Bloom|Blair|2009|p=1}}{{efn|name=byz-date|دامەزراندنی بیزانتیۆم ([[بیزانتیۆم]]) ھەندێک جار، بەتایبەتی لە ئینسایکلۆپیدیاکان یان سەرچاوە سێیەمییەکانی تردا، بە توندی لە ساڵی <bdi>667</bdi>ی پێش زایین دادەنرێت. مێژوونووسان مشتومڕیان لەسەر ساڵی دروستی دامەزراندنی شارەکە ھەیە. زۆرجار ئاماژە بە کاری مێژوونووسی سەدەی پێنجەمی پێش زایین [[ھێرۆدۆت]] دەکرێت، کە دەڵێت شارەکە حەڤدە ساڵ دوای [[خالکیدۆن]] دامەزراوە،<ref>Herodotus ''Histories'' 4.144, translated in {{harvnb|De Sélincourt|2003|p=288}}</ref> کە لە دەوروبەری ساڵی <bdi>685</bdi>ی پێش زایین ھاتۆتە بوون. [[یوسێبیوس]] ھاوڕایە لەگەڵ ساڵی <bdi>685</bdi>ی پێش زایین وەک ساڵی دامەزراندنی خالکیدۆن، بەڵام دامەزراندنی بیزانتیۆم دەخاتە ساڵی <bdi>659</bdi>ی پێش زایین.{{sfn|Isaac|1986|p=199}} لە نێو مێژوونووسە مۆدێرنەکاندا، کارل ڕۆبوک ساڵانی <bdi>640</bdi>ەکانی پێش زایینی پێشنیار کردووە<ref>{{harvnb|Roebuck|1959|p=119}}, also as mentioned in {{harvnb|Isaac|1986|p=199}}</ref> و ئەوانی تریش پێشنیاری ساڵی درەنگتریان کردووە. ڕێکەوتی دامەزراندنی خالکیدۆن خۆی جێگەی ھەندێک مشتومڕە؛ لەکاتێکدا زۆرێک لە سەرچاوەکان دەیخەنە ساڵی <bdi>685</bdi>ی پێش زایینەوە،{{sfn|Lister|1979|p=35}} ھەندێکی تر دەیخەنە ساڵی <bdi>675</bdi>ی پێش زایینەوە{{sfn|Freely|1996|p=10}} یان تەنانەت <bdi>639</bdi>ی پێش زایینەوە (کە بەمەش دامەزراندنی بیزانتیۆم دەکەوێتە ساڵی <bdi>619</bdi>ی پێش زایینەوە).{{sfn|Isaac|1986|p=199}} ھەندێک سەرچاوە ئاماژە بە دامەزراندنی بیزانتیۆم دەکەن وەک سەدەی <bdi>7</bdi>ەمی پێش زایین.}} کاتێک کۆلۆنیالیستە یۆنانییەکانی مێگارا بیزانتیۆمیان لە دیوی ئەورووپای بۆسفۆر دامەزراند. کۆلۆنیالیستەکان قەڵایەکیان ([[ئەکرۆپۆلیس]]) لە تەنیشت [[قۆچی زێڕین]]ەوە لەسەر شوێنی نیشتەجێبوونە کۆنەکانی تراکییەکان دروست کرد، کە بووە ھۆی گەشەپێدانی ئابووریی شارە تازە لەدایکبووەکە.{{sfn|Çelik|1993|p=11}} شارەکە بۆ ماوەیەکی کورت کەوتە ژێر فەرمانڕەوایەتیی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|فارسەکان]] لە سەرەتای سەدەی <bdi>5</bdi>ەمی پێش زاییندا، بەڵام یۆنانییەکان لە کاتی [[شەڕەکانی یۆنان و فارس|شەڕەکانی یۆنان-فارسدا]] کۆنترۆڵیان کردەوە.{{sfn|De Souza|2003|p=88}} دواتر بیزانتیۆم وەک بەشێک لە [[ھاوپەیمانیی دێلیان|ھاوپەیمانیی ئەتینا]] و جێگرەوەکەی، [[ھاوپەیمانیی دووەمی ئەتینا]] بەردەوام بوو، پێش ئەوەی لە ساڵی <bdi>355</bdi>ی پێش زایین سەربەخۆیی بەدەستبھێنێت.{{sfn|Freely|1996|p=20}} بیزانتیۆم کە بۆ ماوەیەکی زۆر ھاوپەیمانی ڕۆمەکان بوو، لە ساڵی <bdi>73</bdi>ی زایینیدا بە فەرمی بوو بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]].{{sfn|Freely|1996|p=22}} بڕیارەکەی بیزانتیۆم بۆ چوونە پاڵ [[داگیرکەری ڕۆمانی]] [[پێسێنیوس نایگەر]] دژی ئیمپراتۆر [[سێپتیمیۆس سێڤێروس]] باجێکی قورسی ھەبوو؛ تا ئەو کاتەی لە کۆتاییی ساڵی <bdi>195</bdi>ی زایینیدا خۆی ڕادەست کرد، دوو ساڵ گەمارۆدان شارەکەی وێران کردبوو.{{sfn|Grant|1996|pp=8–10}} پێنج ساڵ دواتر، سێڤێروس دەستی کرد بە دووبارە بونیاتنانەوەی بیزانتیۆم، و شارەکە ئاوەدانیی پێشووی خۆی بەدەستھێنایەوە – و، بەپێی ھەندێک سەرچاوە، لێیشی تێپەڕاند.{{sfn|Limberis|1994|pp=11–12}} === سەردەمی بیزەنتی === [[File:Istanbul_Hagia_Irene_IMG_8067_1920.jpg|thumb|[[ئایا ئیرین]] کە لە بنەڕەتدا لەلایەن کۆنستانتینی مەزنەوە لە سەدەی <bdi>4</bdi>ەمدا دروست کراوە و دواتر لەلایەن [[یوستینیانی یەکەم]]ەوە دوای [[ئاژاوەکانی نیکا]] لە ساڵی <bdi>532</bdi> دووبارە دروست کراوەتەوە، کڵێسایەکی [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵاتە]] و دەکەوێتە حەوشەی دەرەوەی [[کۆشکی تۆپقاپی]] لە ئەستەمبوڵ. یەکێکە لەو کڵێسا دەگمەنانەی سەردەمی بیزەنتی کە ھەرگیز نەکراوە بە مزگەوت؛ لە سەردەمی عوسمانییەکاندا وەک جبەخانەی سەرەکیی تۆپقاپی خزمەتی کردووە]] کۆنستانتینی مەزن لە ئەیلوولی <bdi>324</bdi>دا بە کردار بوو بە ئیمپراتۆری تەواوی ئیمپراتۆریەتی ڕۆم.<ref>{{harvnb|Barnes|1981|p=77}}</ref> دوو مانگ دواتر، نەخشەی شارێکی نوێی مەسیحی کێشا بۆ ئەوەی جێگەی بیزانتیۆم بگرێتەوە. وەک پایتەختی ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆریەتەکە، شارەکە ناونرا ''[[ڕۆمای نوێ|نۆڤا ڕۆما]]''؛ زۆربەی خەڵک پێیان دەگوت کۆنستنتینۆپڵ، ناوێک کە تا سەدەی <bdi>20</bdi>ەم بەردەوام بوو.<ref>{{harvnb|Barnes|1981|p=212}}</ref> لە <bdi>11</bdi>ی ئایاری <bdi>330</bdi>، کۆنستنتینۆپڵ وەک پایتەختی ئیمپراتۆریەتی ڕۆم ڕاگەیەندرا، کە دواتر بە شێوەیەکی ھەمیشەیی لە نێوان ھەردوو کوڕەکەی [[تیۆدۆسیۆسی یەکەم]]دا دابەشکرا دوای مردنی لە <bdi>17</bdi>ی کانوونی دووەمی <bdi>395</bdi>، کاتێک شارەکە بوو بە پایتەختی ئیمپراتۆریەتی ڕۆژھەڵات. لە ماوەی ھەزارەی داھاتووی مێژووی ڕۆمدا، دەوڵەتەکە بە گشتی بە "[[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]" ناودەبرا.<ref name="ba222">{{harvnb|Barnes|1981|p=222}}</ref> دامەزراندنی کۆنستنتینۆپڵ یەکێک بوو لە دەستکەوتە ھەرە درێژخایەنەکانی کۆنستانتین، کە دەسەڵاتی ڕۆمەکانی گواستەوە بۆ ڕۆژھەڵات کاتێک شارەکە بوو بە سەنتەری کولتووری یۆنانی و مەسیحییەت.<ref name="ba222"/><ref name="gr63">{{harvnb|Gregory|2010|p=63}}</ref> چەندین کڵێسا لە سەرتاسەری شارەکەدا دروستکران، لەوانە [[ئایا سۆفیا]] کە لە سەردەمی دەسەڵاتی [[یوستینیانی یەکەم]]دا دروستکرا و بۆ ماوەی ھەزار ساڵ وەک گەورەترین کڵێسای جیھان مایەوە.<ref name="klwa171">{{harvnb|Klimczuk|Warner|2009|p=171}}</ref> کۆنستانتین ھەروەھا ھەستا بە نۆژەنکردنەوە و فراوانکردنێکی گەورەی [[ھیپۆدرۆمی کۆنستنتینۆپڵ]]؛ کە جێگەی دەیان ھەزار بینەری تێدا دەبووەوە، ھیپۆدرۆم بووە سەنتەری ژیانی مەدەنی و، لە سەدەکانی <bdi>5</bdi>ەم و <bdi>6</bdi>ەمدا، سەنتەری زنجیرەیەک لە ئاژاوە، لەوانە [[ئاژاوەکانی نیکا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dash|یەکەم=Mike|ناونیشان=http://blogs.smithsonianmag.com/history/2012/03/blue-versus-green-rocking-the-byzantine-empire/|سەردێڕ=Blue Versus Green: Rocking the Byzantine Empire|بڵاوکەرەوە=The Smithsonian Institution|ئیش=Smithsonian Magazine|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120805185404/http://blogs.smithsonianmag.com/history/2012/03/blue-versus-green-rocking-the-byzantine-empire/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{harvnb|Dahmus|1995|p=117}}</ref> ھەڵکەوتەی کۆنستنتینۆپڵ ھەروەھا زامنی ئەوەی دەکرد کە مانەوەی بەرگەی تاقیکردنەوەی کات بگرێت؛ بۆ چەندین سەدە، دیوارەکانی و کەناراوەکانی ئەورووپایان لە بەرامبەر داگیرکەرانی ڕۆژھەڵات و پێشڕەویی ئیسلام پاراست.<ref name="gr63"/> لە زۆربەی سەردەمی [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، قۆناغی کۆتاییی سەردەمی بیزەنتی، کۆنستنتینۆپڵ گەورەترین و دەوڵەمەندترین شار بوو لە کیشوەری ئەورووپا و ھەندێک جاریش گەورەترین شاری جیھان بوو.<ref>{{harvnb|Cantor|1994|p=226}}</ref><ref>{{harvnb|Morris|2010|pp=109–18}}</ref> کۆنستنتینۆپڵ بە گشتی وەک سەنتەر و "لانکەی [[شارستانییەتی مەسیحی|شارستانییەتی مەسیحیی]] ئۆرتۆدۆکس" دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Christianity: Religions of the World|یەکەم=Ken |دوایین=Parry|ساڵ= ٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨١٤٣٨١٠٦٣٩٧|پەڕە=١٣٩|بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Blackwell Companion to Eastern Christianity|یەکەم=Ken|دوایین=Parry|ساڵ= ٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨١٤٤٤٣٣٣٦١٩|پەڕە=٣٦٨|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons}}</ref> [[File:Basilica Cistern after restoration 2022 (11).jpg|thumb|250px|[[کۆگای ئاوی باسیلیکا]] لە سەدەی <bdi>6</bdi>ەم لەلایەن [[یوستینیانی یەکەم|یوستینیانی مەزنەوە]] دروست کراوە]] کۆنستنتینۆپڵ دەستی بە دابەزینێکی بەردەوام کرد لە دوای کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی [[باسیلی دووەم]] لە ساڵی <bdi>1025</bdi>. [[چوارەمین خاچپەرستی]] لە ئامانجەکەی خۆی لادرا لە ساڵی <bdi>1204</bdi>، و شارەکە لەلایەن خاچپەرستەکانەوە تاڵان و وێران کرا.{{sfn|Gregory|2010|pp=324–29}} ئەوان [[ئیمپراتۆریەتیی لاتین]]یان لە جێگەی ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتیی ئۆرتۆدۆکس دامەزراند.{{sfn|Gregory|2010|pp=330–333}} ئایا سۆفیا لە ساڵی <bdi>1204</bdi> کرا بە کڵێسایەکی کاسۆلیکی. ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی دووبارە دامەزرێنرایەوە، ھەرچەندە لاواز بووبوو، لە ساڵی <bdi>1261</bdi>.{{sfn|Gregory|2010|p=340}} کڵێساکان، بەرگرییەکان، و خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەکانی کۆنستنتینۆپڵ لە دۆخێکی خراپدا بوون،{{sfn|Gregory|2010|pp=341–342}} و ژمارەی دانیشتووانەکەی لە نیو ملیۆنەوە لە سەدەی <bdi>8</bdi>ەمدا دابەزیبوو بۆ سەد ھەزار کەس.{{efn|name=pop-figures}} بەڵام، دوای کۆنتڕۆڵکردنەوەی شارەکە لە ساڵی <bdi>1261</bdi>، ھەندێک لە شوێنەوارەکانی شارەکە نۆژەنکرانەوە، و ھەندێکیش، وەک دوو مۆزاییکەکەی [[دێیسیس]] لە ئایا سۆفیا و کارییە، دروستکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Deesis Mosaic |وێبگە=Hagia Sophia|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://hagiasophiaturkey.com/deesis-mosaic/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> سیاسەتە ئابووری و سەربازییە جیاوازەکان کە لەلایەن [[ئاندرۆنیکۆسی دووەمی پالایۆلۆگۆس]]ەوە دامەزرابوون، وەک کەمکردنەوەی ھێزە سەربازییەکان، ئیمپراتۆریەتەکەی لاواز کرد و کردیە ئامانجێکی ئاسان بۆ ھێرش.{{sfn|Reinert|2002|pp=258–260}} لە ناوەڕاستی سەدەی <bdi>14</bdi>ەمدا، [[تورکە عوسمانییەکان]] ستراتیژییەکیان گرتەبەر بۆ گرتنی وردە وردەی شارۆچکە و شارە بچووکەکان، بڕینی ڕێگاکانی دابینکردنی پێداویستی بۆ کۆنستنتینۆپڵ و خنکاندنی بە ھێواشی.{{sfn|Baynes|1949|p=47}} لە <bdi>29</bdi>ی ئایاری <bdi>1453</bdi>، دوای گەمارۆدانێکی <bdi>55</bdi> ڕۆژە کە تێیدا کۆتا ئیمپراتۆری ڕۆمانی، [[کۆنستانتینی یانزدەھەم پالایۆلۆگۆس|کۆنستانتینی یانزدەھەم]] کوژرا، سوڵتان [[محەممەدی دووەم]] "فاتیح" [[کەوتنی کۆنستنتینۆپڵ|کۆنستنتینۆپڵی فەتح کرد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fall of Constantinople {{!}} Facts, Summary, & Significance {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/event/Fall-of-Constantinople-1453 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> === ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی === [[File:Topkapı - 01.jpg|thumb|[[کۆشکی تۆپقاپی]] لەلایەن سوڵتان [[محەممەدی دووەم]]ەوە لە نێوان ساڵانی <bdi>1459</bdi> بۆ <bdi>1465</bdi> دروست کراوە]] سوڵتان محەممەد کۆنستنتینۆپڵی وەک پایتەختی نوێی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] ڕاگەیاند. چەند کاتژمێرێک دوای کەوتنی شارەکە، سوڵتان سواری ئەسپەکەی بوو بەرەو ئایا سۆفیا و بانگی ئیمامێکی کرد بۆ خوێندنی ''[[شایەتمان]]''، و بەھۆی ئەوەی شارەکە ئامادەنەبوو بە ئاشتی خۆی ڕادەست بکات، کڵێسا گەورەکەی گۆڕی بۆ مزگەوتێکی ئیمپراتۆری.{{sfn|Gregory|2010|pp=394–399}} محەممەد خۆی وەک ''[[قەیسەری ڕۆم]]''ی نوێ ڕاگەیاند، کە ھاوتای تورکیی عوسمانی بوو بۆ [[قەیسەر (نازناو)|قەیسەر]]ی ڕۆم، و دەوڵەتی عوسمانی ڕێکخرایەوە بۆ ئیمپراتۆریەتێک.{{sfn|Béhar|1999|p=38}}{{sfn|Bideleux|Jeffries|1998|p=71}} [[File:Matrakçı Nasuh - İstanbul.jpg|thumb|upright=1|نەخشەی ئەستەمبوڵ لە سەدەی <bdi>16</bdi>ەمدا لەلایەن زانای ھەمەلایەنی عوسمانی [[ماتراکچی ناسوح]]]] دوای فەتحکردنی کۆنستنتینۆپڵ، [[محەممەدی دووەم]] دەستبەجێ دەستی کرد بە بوژاندنەوەی شارەکە. بە درککردن بەوەی کە بوژاندنەوە سەرکەوتوو نابێت بەبێ دووبارە نیشتەجێکردنەوەی شارەکە، محەممەدی دووەم پێشوازی لە ھەموو کەسێک کرد–بیانییەکان، تاوانباران، و ھەڵاتووەکان– بە پیشاندانی کراوەیییەکی لەڕادەبەدەر و ئامادەیی بۆ لەخۆگرتنی کەسانی دەرەکی کە دواتر بوو بە ناسنامەی کولتووری سیاسیی عوسمانی.<ref>Inalcik, Halil. "The Policy of Mehmed II toward the Greek Population of Istanbul and the Byzantine Buildings of the City." Dumbarton Oaks Papers 23, (1969): 229–49. p. 236</ref> ئەو ھەروەھا خەڵکی لە سەرتاسەری ئەورووپاوە بانگھێشتی پایتەختەکەی کرد، کۆمەڵگەیەکی فرەنەتەوەی دروست کرد کە لە زۆربەی سەردەمی عوسمانییەکاندا بەردەوام بوو.<ref>{{harvnb|Holt|Lambton|Lewis|1977|pp=306–07}}</ref> بوژاندنەوەی ئەستەمبوڵ ھەروەھا پێویستی بە پڕۆژەیەکی گەورەی نۆژەنکردنەوە ھەبوو، بۆ ھەموو شتێک لە ڕێگاکانەوە تا [[قەناتی ڤالێنس#سەردەمی عوسمانی|قەناتەکان]].<ref name="hughes2020">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hughes |یەکەم١=Bettany |سەردێڕ=Istanbul: A Tale of Three Cities |ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Weidenfeld & Nicolson |شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٢٢-٤٧٣-٢}}</ref> ھەروەک زۆرێک لە پاشاکانی پێش و دوای خۆی، محەممەدی دووەم دیمەنی شارستانیی ئەستەمبوڵی گۆڕی بە دروستکردنەوەی تەواوەتیی سەنتەری شارەکە.<ref name="madden2020">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Madden |یەکەم١=Thomas F. |سەردێڕ=Istanbul: City of Majesty at the Crossroads of the World |ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Penguin Books |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-٠-١٤-٣١٢٩٦٩-١}}</ref> [[کۆشکی تۆپقاپی|کۆشکێکی نوێی گەورە]] دروست کرا بۆ ئەوەی ڕکابەری بکات، ئەگەر سێبەریش نەخاتە سەر، [[کۆشکی گەورەی کۆنستنتینۆپڵ|کۆشکە کۆنەکە]]، ھەروەھا بازاڕێکی نوێی داپۆشراو (کە ھێشتا ماوە وەک [[بازاڕی گەورە (قاپاڵی چارشی)|بازاڕی گەورە]])، پۆرტიკۆ، کۆشکەکان، ڕێڕەوەکان، و ھەروەھا زیاتر لە دەزەنێک مزگەوتی نوێ.<ref name="hughes2020"/> محەممەدی دووەم شارۆچکە کۆنە وێرانەکەی گۆڕی بۆ شتێک کە لە پایتەختێکی ئیمپراتۆری بچێت.<ref name="madden2020"/> [[چینایەتیی کۆمەڵایەتی|پلەبەندیی کۆمەڵایەتی]] لەلایەن تاعوونی بڵاوەوە پشتگوێ خرا، کە لە سەدەی <bdi>16</bdi>ەمدا دەوڵەمەند و ھەژاری وەک یەک کوشت.<ref name="blackd">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Byrne |یەکەم١=Joseph Patrick |سەردێڕ=Encyclopedia of the Black Death |ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[ABC-Clio]] |شوێن=Santa Barbara, CA |ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٨٨٤-٢٥٣-١}}</ref> پارە نەیدەتوانی دەوڵەمەندەکان بپارێزێت لە ھەموو ناڕەحەتییەکان و لایەنە سەختەکانی ئەستەمبوڵ.<ref name="blackd"/> ھەرچەندە سوڵتان لە دوورییەکی سەلامەت لە جەماوەرەوە دەژیا، و دەوڵەمەند و ھەژار زیاتر لە تەنیشت یەکترەوە دەژیان، بەڵام بۆ زۆربەی بەشەکان ئەستەمبوڵ وەک شارە مۆدێرنەکان زۆنبەندی نەکرابوو.<ref name="blackd"/> خانووە لوکسەکان لە ھەمان شەقام و گەڕەکەکاندا بوون لەگەڵ کوخە بچووکەکاندا.<ref name="blackd"/> ئەوانەی ئەوەندە دەوڵەمەند بوون کە موڵکی دابڕاوی گوندەوارییان ھەبوو چانسی ڕزگاربوونیان ھەبوو لە پەتا دەورییەکانی نەخۆشی کە بەغدای وێران دەکرد.<ref name="blackd"/> [[File:Istanbul panorama (16293921746).jpg|thumb|250px|دیمەنی [[قۆچی زێڕین]] و [[سارایبۆرنو]] لە [[تاوەری گالاتا]]وە]] [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|خانەوادەی عوسمانی]] لە ساڵی <bdi>1517</bdi>دا بانگەشەی پێگەی [[خەلافەت]]ی کرد، و کۆنستنتینۆپڵ بۆ ماوەی چوار سەدە وەک پایتەختی ئەم [[خەلافەتی عوسمانی|کۆتا خەلافەتە]] مایەوە.<ref name="maag1145" /> سەردەمی دەسەڵاتی [[سولەیمانی قانوونی]] لە <bdi>1520</bdi> بۆ <bdi>1566</bdi> قۆناغێکی دەستکەوتی ھونەری و تەلارسازیی زۆر گەورە بوو؛ تەلارسازی سەرەکی [[میمار سینان]] چەندین بینای ئایکۆنیی لە شارەکەدا دیزاین کرد، لەکاتێکدا ھونەرەکانی عوسمانی وەک [[کەشی|سیرامیک]]، [[شووشەی ڕەنگاوڕەنگ]]، [[خۆشنووسیی ئیسلامی|خۆشنووسی]]، و [[مینیاتۆری عوسمانی|مینیاتۆر]] گەشەیان کرد.<ref>{{harvnb|Holt|Lambton|Lewis|1977|pp=735–36}}</ref> دانیشتووانی کۆنستنتینۆپڵ لە کۆتاییی سەدەی <bdi>18</bdi>ەمدا <bdi>570,000</bdi> کەس بوون.<ref name="chfo">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Chandler|یەکەم١=Tertius|دوایین٢=Fox|یەکەم٢=Gerald|سەردێڕ=3000 Years of Urban Growth|ساڵ=١٩٧٤|بڵاوکەرەوە=Academic Press|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٧٨٥١٠٩-٩|ناونیشان=https://archive.org/details/3000yearsofurban0000chan}}</ref> قۆناغێکی یاخیبوون لە سەرەتای سەدەی <bdi>19</bdi>ەمدا بووە ھۆی سەرهەڵدانی سوڵتانی پێشکەوتنخواز [[مەحموودی دووەم]] و لە کۆتاییدا بۆ سەردەمی ''[[تەنزیمات]]''، کە چاکسازیی سیاسیی لێکەوتەوە و ڕێگەی بە ھێنانە ناوەوەی تەکنەلۆژیای نوێ بۆ شارەکە دا.<ref>{{harvnb|Shaw|Shaw|1977|pp=4–6, 55}}</ref> پردەکان بەسەر قۆچی زێڕیندا لەم قۆناغەدا دروستکران،<ref>{{harvnb|Çelik|1993|pp=87–89}}</ref> و کۆنستنتینۆپڵ لە ساڵانی <bdi>1880</bdi>ەکاندا بەسەر تۆڕی ھێڵی ئاسنی ئەورووپاوە بەسترایەوە.<ref name="ha251">{{harvnb|Harter|2005|p=251}}</ref> دامەزراوە مۆدێرنەکانی وەک تۆڕی دابینکردنی ئاو، کارەبا، تەلەفۆن، و تراموا، لە دەیەکانی دواتردا وردە وردە ھێنرانە کۆنستنتینۆپڵەوە، ھەرچەندە درەنگتر لە شارەکانی تری ئەورووپا.<ref>{{harvnb|Shaw|Shaw|1977|pp=230, 287, 306}}</ref> ھەوڵەکانی مۆدێرنیزاسیۆن بەس نەبوون بۆ ڕێگریکردن لە [[دابەزینی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Çelik |یەکەم=Zeynep |سەردێڕ=The Remaking of Istanbul: Portrait of an Ottoman City in the Nineteenth Century|بڵاوکەرەوە=University of California Press |ساڵ=١٩٨٦|شوێن=Berkeley. Los Angeles. London |پەڕە=٣٧}}</ref> [[File:Grand Rue de Pera, Constantinople LCCN2004672935 (cropped).jpg|thumb|[[شەقامی ئیستیقلال|شەقامی کەبیر]] لە ساڵی <bdi>1912</bdi> (ئێستا [[شەقامی ئیستیقلال]] لە [[بەیئۆغڵو]]). دەروازەی [[کڵێسای سانت ئەنتۆنیی پادوا، ئەستەمبوڵ|کڵێسای سانت ئەنتۆنیی پادوا]] لە لای چەپەوە دەبینرێت. ڕیکلامێکی [[نێسلی]] لەسەر بینایەکی پاشبنەمادا دیارە.]] لەگەڵ [[شۆڕشی تورکە لاوەکان]] لە ساڵی <bdi>1908</bdi>، [[پەرلەمانی عوسمانی]]، کە لە <bdi>14</bdi>ی شوباتی <bdi>1878</bdi>ەوە داخرابوو، <bdi>30</bdi> ساڵ دواتر لە <bdi>23</bdi>ی تەممووزی <bdi>1908</bdi> دووبارە کرایەوە، کە بووە سەرەتای [[سەردەمی دووەمی دەستووری]].<ref name=tarihiolaylar>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.tarihiolaylar.com/tarihi-olaylar/meclis-i-mebusan-mebuslar-meclisi-991|سەردێڕ=Meclis-i Mebusan (Mebuslar Meclisi)|newspaper=Tarihi Olaylar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210225071412/https://www.tarihiolaylar.com/tarihi-olaylar/meclis-i-mebusan-mebuslar-meclisi-991|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ململانێی ناوخۆیی و ناسەقامگیرییە سیاسییەکان لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا لە مانگەکانی دوای شۆڕش ھانی [[نەمسا-مەجارستان]]ی دا بۆ [[قەیرانی بۆسنیا|لکاندنی بۆسنیا]] و [[میرنشینی بولگاریا|بولگاریا]] بۆ [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی بولگاریا|ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی]] لە ھەنگاوێکی ھاوبەشدا لە <bdi>5</bdi>ی تشرینی یەکەمی <bdi>1908</bdi>. سوڵتان [[عەبدولحەمیدی دووەم]] لە ساڵی <bdi>1909</bdi> لەسەر کار لادرا، دوای ھەوڵی دژە-شۆڕش کە بە [[ڕووداوی ٣١ی ئازار]] ناسراوە. زنجیرەیەک شەڕ لە سەرەتای سەدەی <bdi>20</bdi>ەمدا، وەک [[شەڕی ئیتاڵیا-تورکیا]] (<bdi>1911</bdi>–<bdi>1912</bdi>) و [[جەنگەکانی باڵکان]] (<bdi>1912</bdi>–<bdi>1913</bdi>)، پایتەختی ئیمپراتۆریەتە نەخۆشەکەیان وێران کرد و بوونە ھۆی [[کودەتای ١٩١٣ی عوسمانی]]، کە ڕژێمی [[سێ پاشاکە]]ی ھێنایە کایەوە.<ref>{{harvnb|Çelik|1993|p=31}}</ref> ئیمپراتۆریەتی عوسمانی چووە پاڵ [[ھێزەکانی ناوەند]] لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] (<bdi>1914</bdi>–<bdi>1918</bdi>) و لە کۆتاییدا شکا. [[دەرکردنی ڕۆشنبیرانی ئەرمەنی لە ٢٤ی نیسانی ١٩١٥]] یەکێک بوو لەو ڕووداوە سەرەکییانەی کە سەرەتای [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]ی لە کاتی جەنگی جیھانیی یەکەمدا نیشان دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Freedman|یەکەم١=Jeri|سەردێڕ=The Armenian genocide|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Rosen Pub. Group|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٤٢-١٨٢٥-٣|پەڕەکان=٢١–٢٢|edition=1st|ناونیشان={{Google books|cuqxYldvClQC|plainurl=yes}}}}</ref> بەھۆی سیاسەتەکانی عوسمانی و تورکیا بۆ [[بە تورککردن]] و [[پاکتاوی نەتەوەیی]]، دانیشتووانی [[مەسیحییەکان لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|مەسیحی]]ی شارەکە لە <bdi>450,000</bdi>ەوە بۆ <bdi>240,000</bdi> دابەزی لە نێوان ساڵانی <bdi>1914</bdi> و <bdi>1927</bdi>دا.<ref>[https://www.scribd.com/doc/6920910/Globalization-Cosmopolitanism-and-the-Donme-in-Ottoman-Salonica-and-Turkish-Istanbul Globalization, Cosmopolitanism, and the Dönme in Ottoman Salonica and Turkish Istanbul]. Marc Baer, University of California, Irvine.</ref> لە کاتی جەنگی جیھانیی یەکەمدا، لە نێوان ساڵانی <bdi>1916</bdi> و <bdi>1918</bdi>، چەندین [[بۆردومانی ئاسمانی کۆنستنتینۆپڵ لە جەنگی جیھانیی یەکەم|ھێرشی بۆردومانی ئاسمانی لەلایەن فڕۆکە بەریتانییەکانەوە]] لەناو یان نزیک ئەستەمبوڵ ڕوویاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Selçuk |یەکەم=Mustafa |سەردێڕ=Birinci Dünya Savaşın'da İtilaf Devletleri'nin İstanbul'a Yönelik Hava Taaruzları |trans-title=The Allied Powers' Air Attacks on Istanbul in World War I |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/108927 |journal=Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kurt |یەکەم١=Emin |سەردێڕ=Birinci Dünya Savaşı'nda İstanbul'a Yapılan Hava Saldırıları |دوایین٢=Güvenbaş |یەکەم٢=Mesut |بڵاوکەرەوە=Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları |ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-٦٠٥-٢٩٥-٣٦٩-٣|trans-title=Air Raids on Istanbul in World War I}}</ref> [[ئاگربەستی مودرۆس]] لە <bdi>30</bdi>ی تشرینی یەکەمی <bdi>1918</bdi> واژوو کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=World War I {{!}} Causes, Years, Combatants, Casualties, Maps, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/event/World-War-I |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> کەمتر لە مانگێک دواتر، لە <bdi>12</bdi>ی تشرینی دووەمی <bdi>1918</bdi>، کەشتییەک کە لیوایەکی فەڕەنسیی ھەڵگرتبوو چووە ناو شارەکەوە، کە بووە سەرەتای [[داگیرکردنی کۆنستنتینۆپڵ]]. بەدوایدا بەلەمگەلێک کە لە کەشتییەکانی بەریتانیا، ئیتاڵیا، یۆنان، و فەڕەنسا پێکھاتبوو، سەربازیان لەسەر زەوی جێگیر کرد لە ڕۆژی دواتردا. دواتر [[داگیرکردنی سمیرنا]] ([[ئیزمییر]])، کە ئەوکات دووەم گەورەترین شاری عوسمانی بوو، لە <bdi>15</bdi>ی ئایاری <bdi>1919</bdi> ھەروەھا بووە سەرەتای [[شەڕی سەربەخۆییی تورکیا]] بە سەرکردایەتی [[موستەفا کەمال ئەتاتورک|موستەفا کەمال پاشا]] و [[بزووتنەوەی نیشتمانیی تورکیا]]، کە لە کۆنگرەی [[کۆنگرەی ئەرزرۆم|ئەرزرۆم]] و [[کۆنگرەی سێواس|سێواس]] کۆبوونەوە بۆ یەکخستنی گرووپەکانی بەرگری لە [[ئەنادۆڵ]]. [[پەرلەمانی عوسمانی]] لەلایەن [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی یەکەم|ھاوپەیمانانەوە]] لە <bdi>11</bdi>ی نیسانی <bdi>1920</bdi> ھەڵوەشێنرایەوە، کە لەسەر ئەوە زۆرێک لە ئەندامانی پێشووی چوونە پاڵ بزووتنەوەی نیشتمانیی تورکیا کە بارەگاکەی لە [[ئەنقەرە]] بوو، کە لەوێ [[ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورەی تورکیا]] لە <bdi>23</bdi>ی نیسانی <bdi>1920</bdi> دامەزرا. کەمتر لە چوار مانگ دواتر، نوێنەرانی حکومەتی عوسمانی کە بارەگاکەی لە ئەستەمبوڵ بوو بە سەرۆکایەتی [[دەماط فەرید پاشا]] [[پەیماننامەی سێڤر]]یان لە <bdi>10</bdi>ی ئابی <bdi>1920</bdi> واژوو کرد، کە لەلایەن GNAT لە ئەنقەرە ڕەتکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=3. Ottoman Empire (1908-1923) |ناونیشان=https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/ottoman-empite-1908-1923/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥ |وێبگە=uca.edu |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250426084524/https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/ottoman-empite-1908-1923/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای [[شەڕی سەربەخۆییی تورکیا]] (<bdi>1919</bdi>–<bdi>1922</bdi>)، [[ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورەی تورکیا]] لە ئەنقەرە لە <bdi>1</bdi>ی تشرینی دووەمی <bdi>1922</bdi> سوڵتانەتی ھەڵوەشاندەوە، و کۆتا سوڵتانی عوسمانی، [[محەممەدی شەشەم]]، وەک ''[[١٥٠ کەسایەتییە نەویستراوەکەی تورکیا|کەسایەتییەکی نەویستراو]]'' ڕاگەیەندرا. بە جێھێشتنی وڵات لەسەر کەشتیی جەنگیی بەریتانیی [[HMS Malaya|HMS ''Malaya'']] لە <bdi>17</bdi>ی تشرینی دووەمی <bdi>1922</bdi>، چووە مەنفا و لە [[سانرێمۆ]]، ئیتاڵیا، لە <bdi>16</bdi>ی ئایاری <bdi>1926</bdi> مرد. [[File:Bankalar Caddesi in the 1920's.jpg|thumb|دیمەنێکی [[شەقامی بانکەکان]] (''Bankalar Caddesi'') لە کۆتایییەکانی <bdi>1920</bdi>ەکان. کە لە ساڵی <bdi>1892</bdi> تەواو بووە، بارەگای سەرەکیی [[بانکی عوسمانی]] لە لای چەپەوە دەبینرێت. لە ساڵی <bdi>1995</bdi> [[بۆرسەی ئەستەمبوڵ]] گواسترایەوە بۆ [[ئیستینیە]]، لەکاتێکدا چەندین بانکی تورکی گواستراونەتەوە بۆ [[لێڤێنت]] و [[ماسلاک]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.borsaistanbul.com/en/sayfa/24/milestones-in-borsa-istanbul-history|سەردێڕ=Milestones in Borsa Istanbul History|وێبگە=www.borsaistanbul.com|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref>]] [[پەیماننامەی لۆزان]] لە <bdi>24</bdi>ی تەممووزی <bdi>1923</bdi> واژوو کرا، و داگیرکردنی کۆنستنتینۆپڵ بە ڕۆیشتنی کۆتا ھێزەکانی ھاوپەیمانان لە شارەکە لە <bdi>4</bdi>ی تشرینی یەکەمی <bdi>1923</bdi> کۆتایی ھات.<ref name=liberation-of-istanbul>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/6-ekim-istanbulun-kurtulusu-2039060/|سەردێڕ=6 Ekim İstanbul'un Kurtuluşu|بڵاوکەرەوە=[[Sözcü]]|زمان=tr|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> ھێزەکانی تورکیا سەربە حکومەتی ئەنقەرە، بە فەرماندەیی [[شوکرو نائیلی گۆکبێرک|شوکرو نائیلی پاشا]] (فەیلەقی سێیەم)، لە ڕێوڕەسمێکدا لە <bdi>6</bdi>ی تشرینی یەکەمی <bdi>1923</bdi> چوونە ناو شارەکەوە، کە وەک "ڕۆژی ڕزگاریی ئەستەمبوڵ" ({{lang|tr|İstanbul'un Kurtuluşu}}) دەستنیشان کراوە، و لەو کاتەوە ساڵانە یادی دەکرێتەوە.<ref name=liberation-of-istanbul/> === کۆماری تورکیا === [[File:Istanbul 1930s.jpg|thumb|وێستگەی [[بەلەمەکانی ئەستەمبوڵ|بەلەمەکانی]] [[کاراکیۆی]] لە ساڵانی <bdi>1930</bdi>ەکاندا]] لە <bdi>29</bdi>ی تشرینی یەکەمی <bdi>1923</bdi> [[ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورەی تورکیا]] دامەزراندنی کۆماری تورکیای ڕاگەیاند، بە پایتەختبوونی [[ئەنقەرە]]. [[موستەفا کەمال ئەتاتورک]] بوو بە یەکەم [[سەرۆک کۆماری تورکیا|سەرۆک کۆماری]] کۆمارەکە.<ref>{{harvnb|Landau|1984|p=50}}</ref><ref>{{harvnb|Dumper|Stanley|2007|p=39}}</ref> ناوی ''[[کۆنستنتینۆپڵ]]''، کە بۆ ماوەی <bdi>1600</bdi> ساڵ بەکاردەھێنرا، بە فەرمی گۆڕدرا بۆ ''ئەستەمبوڵ'' لە <bdi>28</bdi>ی ئازاری <bdi>1930</bdi>؛ بڕیارێک کە بووە ئیلھامبەخش بۆ تێکستی گۆرانیی ساڵی <bdi>1953</bdi> ''[[ئەستەمبوڵ (نەک کۆنستنتینۆپڵ)]]''، کە لە <bdi>500</bdi>ەمین ساڵیادی [[کەوتنی کۆنستنتینۆپڵ|فەتحکردنی شارەکە]] لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تورکە عوسمانییەکان]] لە ساڵی <bdi>1453</bdi> نووسراوە. ناوەکانی تری شارەکان کە گۆڕدران بە یاسای خزمەتگوزارییەکانی پۆستە ([[زمانی تورکی|تورکی]]: ''Posta Hizmetleri Kanunu'') لە <bdi>28</bdi>ی ئازاری <bdi>1930</bdi> بریتین لە ''[[ئەنقەرە#وشەناسی|ئەنگۆرا]]'' کە گۆڕدرا بۆ ''[[ئەنقەرە]]''، و ''[[ئیزمییر#ناوەکان و وشەناسی|سمیرنا]]'' کە گۆڕدرا بۆ ''[[ئیزمییر]]''، لە نێو چەندین نموونەی تری ناوی شارەکان کە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بەکاردەھێنران و جێگەیان گیرایەوە بە ناوە تورکییە ستانداردکراوە فەرمییەکان. [[File:Taksim, İstanbul (12966438075).jpg|thumb|[[گۆڕەپانی تەقسیم]]، نزیکەی <bdi>1936</bdi>]] لە ساڵانی <bdi>1930</bdi>ەکانەوە بەدواوە، بە ھەوڵە بەرفراوانەکانی پلاندانانی شار کە لە سەرەتادا لەلایەن [[ھێنری پرۆست]]ەوە سەرپەرشتی دەکرا لە نێوان ساڵانی <bdi>1936</bdi> بۆ <bdi>1950</bdi> و دواتر لەلایەن ھاوکارەکانییەوە وەک [[لویجی پیچیناتۆ]] لە ساڵانی دواتردا بەردەوام بوو، ئەستەمبوڵ گۆڕانکارییەکی پێکھاتەییی گەورەی بەخۆیەوە بینی، بە دروستکردنی گۆڕەپانی گشتیی نوێ، بولڤارەکان، شەقامەکان و پارکەکان لە سەرتاسەری شارەکەدا، کە زۆرجار لەسەر حیسابی بینا مێژووییەکان بوو؛ وەک [[گۆڕەپانی تەقسیم]]، [[پارکی گەزیی تەقسیم]]، شەقامی ڤەتەن، بولڤاری ئەتاتورک، شەقامی کەمرالتی، شەقامی مەجلیسی مەبوسان، [[بولڤاری باربارۆس|بولڤاری باربارۆس]]، شەقامی جمھوریەت و بولڤاری تارلاباشی، لە نێو ئەوانی تردا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://dergipark.org.tr/en/pub/iticusbe/article/1224428|سەردێڕ= İstanbul’da Cumhuriyet Döneminde Planlama Çalışmaları: Henri Prost ve Luigi Piccinato’nun Planlarının Sonraki Dönemlere Etkileri Açısından Mukayeseli Analizi|نووسەر=Erhan Erken|journal=İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi|بەرگ=٢١|ژمارە=٤٥|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|doi=10.46928/iticusbe.1224428}}</ref><ref>{{harvnb|Keyder|1999|pp=11–12, 34–36}}</ref> [[باجی سەروەت (ڤارلیک ڤێرگیسی)|باجی سەروەتی ١٩٤٢]] لە کاتی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، کە بە ڕێژەیەکی زۆر بەرزتر بەسەر ناموسڵمانەکاندا سەپێندرا، بووە ھۆی گواستنەوە یان ھەڵوەشاندنەوەی زۆرێک لەو کارانەی کە خاوەنەکانیان کەمینە ئایینییەکان بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ağır |یەکەم١=Seven |دوایین٢=Artunç |یەکەم٢=Cihan |سەردێڕ=The Wealth Tax of 1942 and the Disappearance of Non-Muslim Enterprises in Turkey |journal=The Journal of Economic History |ڕێکەوت=٢٠١٩|بەرگ=٧٩|issue=1 |پەڕەکان=٢٠١–٢٤٣|doi=10.1017/S0022050718000724|s2cid=159425371 |hdl=11511/35674 |hdl-access=free}}</ref> [[پۆگرۆمی ١٩٥٥ی ئەستەمبوڵ]]، کە تێیدا چەندین یۆنانی (بە چەندین خەمڵاندنی جیاواز) کوژران، بریندار بوون یان دەستدرێژیی سێکسییان کرایە سەر، بووە ھۆی کۆچکردنی زۆربەی یۆنانییەکانی ماوە لە ئەستەمبوڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Erdemir |یەکەم١=Aykan |سەردێڕ=The Turkish Kristallnacht |ناونیشان=http://www.politico.eu/article/the-turkish-kristallnacht-greece-1955-pogrom-polites-orthodox/ |ئیش=[[Politico Europe]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161020061818/http://www.politico.eu/article/the-turkish-kristallnacht-greece-1955-pogrom-polites-orthodox/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="zayas">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=de Zayas |یەکەم١=Alfred |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The Istanbul Pogrom of 6–7 September 1955 in the Light of International Law |ناونیشان=https://digitalcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1206&context=gsp|journal=Genocide Studies and Prevention |بەرگ=٢|issue=2 |پەڕەکان=١٣٧–١٥٤|issn=1911-0359|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> زیاتر [[دەرکردنی یۆنانییەکان لە ئەستەمبوڵ|دەرکردنی بەکۆمەڵی یۆنانییەکانی ئەستەمبوڵ]] لە <bdi>1964</bdi>–<bdi>1965</bdi> ڕوویدا، کاتێک ئەوانەی کە [[دەرکردنی یۆنانییەکان لە ئەستەمبوڵ#دانیشتووانی کاریگەر|بە فەرمی ھاووڵاتیی یۆنان بوون]] بەڵام ڕێگەیان پێدرابوو لە تورکیا بمێننەوە بەپێی [[پەیماننامەی لۆزان]] و لێخۆشبوونیان ھەبوو لە [[ئاڵوگۆڕی دانیشتووان لە نێوان یۆنان و تورکیا|ئاڵوگۆڕی دانیشتووان]]، فەرمانیان پێکرا کە بە خێرایی وڵات جێبھێڵن، تەنانەت ئەوانەشی کە ھاوسەرەکانیان ھەڵگری ڕەگەزنامەی تورکی بوون.<ref name="o112">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Roudometof |یەکەم١=V. |دوایین٢=Agadjanian |یەکەم٢=A. |دوایین٣=Pankhurst |یەکەم٣=J. |سەردێڕ=Eastern Orthodoxy in a Global Age: Tradition Faces the 21st Century |بڵاوکەرەوە=AltaMira Press |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٩١-١٤٧٧-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mQRtAAAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|پەڕە=٢٧٣}}</ref> بڕیارەکە درا دوای ئەوەی تورکیا و یۆنان گەیشتنە لێواری جەنگ لە ساڵی <bdi>1964</bdi> لەسەر [[توندوتیژیی نێوان پێکھاتەکانی قوبرس#توندوتیژیی نێوان پێکھاتەکان|پێکدادانە توندوتیژەکان لە قوبرس]]، کە بەھۆی دەستوەردانی سەرۆکی ئەمریکا [[لیندن بی. جۆنسۆن]]ەوە ڕێگری لێکرا، کە دەیویست ڕێگری بکات لە ململانێی نێوان دوو ئەندامی [[ناتۆ]] لە لوتکەی [[شەڕی سارد]]دا. لە ئەنجامی ئەم سیاسەتانەدا، ژمارەی دانیشتووانی یۆنانی لە ئەستەمبوڵ لە <bdi>110,000</bdi> لە ساڵی <bdi>1919</bdi>ەوە دابەزی بۆ <bdi>2,500</bdi> تا کۆتاییی سەدەی <bdi>20</bdi>ەم.<ref name="m310">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Whitman |یەکەم=L. |نووسەر٢=Helsinki Watch (Organization : U.S.) |نووسەر٣=Human Rights Watch (Organization) |سەردێڕ=Denying Human Rights and Ethnic Identity: The Greeks of Turkey |بڵاوکەرەوە=Human Rights Watch |زنجیرە=Helsinki Watch report |ساڵ=١٩٩٢|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٤٣٢-٠٥٦-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=7YJpAAAAMAAJ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> [[File:66-034 Istanbul Turkey 1966.jpg|thumb|دیمەنێکی [[پردی گالاتا#چوارەم پرد|چوارەم پردی گالاتا]] (<bdi>1912</bdi>–<bdi>1992</bdi>) لە ساڵی <bdi>1966</bdi>، لەگەڵ [[:File:Istanbul Turkey 1966 (51192080241).jpg|کارەکانی نۆژەنکردنەوە]] (<bdi>1965</bdi>–<bdi>1967</bdi>)<ref name="Galata_Tower_1"/>ی [[سەقفی قووچەکی]]ی [[تاوەری گالاتا]] (ئەوەی [[:File:View of constantinople by evening light.jpg|پێشتر]] لە سەدەی <bdi>19</bdi>ەمدا [[:File:Galata Tower.jpg|لابرابوو]])<ref name="Galata_Tower_1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.arkitera.com/haber/galata-kulesinin-1967-tarihli-restorasyonu/|سەردێڕ=Galata Kulesi’nin 1967 Tarihli Restorasyonu|وێبگە=arkitera.com|نووسەر=Emine Merdim|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="Galata_Tower_2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.istanbulium.net/2015/02/ayn-acidan-istanbul-galata-kulesi.html|سەردێڕ=Aynı Açıdan İstanbul: Büyük Hendek Caddesi’nden Galata Kulesi|وێبگە=istanbulium.net|نووسەر=Caner Cangül|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref><ref name="Galata_Tower_3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eskiistanbul.net/4126/galata-kulesi-francis-bedford-21-mayis-1862|سەردێڕ=Galata Kulesi: Francis Bedford / 21 Mayıs 1862|وێبگە=eskiistanbul.net|نووسەر=Francis Bedford|ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ١٨٦٢}}</ref>{{efn|بەپێی ھەندێک سەرچاوە، سەقفە قووچەکییەکەی [[تاوەری گالاتا]] لەلایەن زریانێکەوە لە ساڵی <bdi>1875</bdi> وێران کرا،<ref name="Galata_Tower_1"/> بەڵام ئەو وێنانەی کە لەلایەن گەشتیارە بیانییەکانی وەک جەیمس ڕۆبێرتسۆن، ئێرنست دی کارانزا و فرانسیس بێدفۆردەوە لە سەدەی <bdi>19</bdi>ەمدا گیراون ئەوەیان دەرخستووە کە سەقفە قووچەکییەکە، کە لە ساڵی <bdi>1854</bdi>دا ھەبووە،<ref name="Galata_Tower_2"/><ref name="Robertson_1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eskiistanbul.net/2003/galata-kulesi-1854-james-robertson|سەردێڕ=Galata Kulesi: James Robertson / 1854|وێبگە=eskiistanbul.net|نووسەر=James Robertson|ساڵ=١٨٥٤}}</ref><ref name="Robertson_2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eskiistanbul.net/2004/galata-kulesi-1854-1855-james-robertson|سەردێڕ=Galata Kulesi: James Robertson / 1854-1855|وێبگە=eskiistanbul.net|نووسەر=James Robertson|ساڵ=١٨٥٤}}</ref><ref name="De_Caranza">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eskiistanbul.net/1999/galata-kulesi-ernest-de-caranza-1854|سەردێڕ=Galata Kulesi: Ernest De Caranza / 1854|وێبگە=eskiistanbul.net|نووسەر=Ernest De Caranza|ساڵ=١٨٥٤}}</ref> تا ساڵی <bdi>1862</bdi> لابرابوو.<ref name="Galata_Tower_2"/><ref name="Galata_Tower_3"/> ئەو وێنەیەی کە لەلایەن فرانسیس بێدفۆردەوە لە <bdi>21</bdi>ی ئایاری <bdi>1862</bdi> گیراوە<ref name="Galata_Tower_2"/><ref name="Galata_Tower_3"/> دەریدەخات کە کارەکانی چاککردنەوە (یان دەستکاری) لە ساڵی <bdi>1862</bdi>دا بەردەوام بووە، و داری ئاڵاکەی سەرەوەی کاتییانە دیار نەبووە.<ref name="Galata_Tower_2"/><ref name="Galata_Tower_3"/> یان ئەوەتە "زریانی ساڵی <bdi>1875</bdi>" لە ڕاستیدا زووتر ڕوویداوە، لە دەوروبەری <bdi>1862</bdi>،<ref name="Galata_Tower_2"/><ref name="Galata_Tower_3"/> یان ئەوەتە بەشی ھەرە سەرەوەی تاوەرەکە تەنیا دەستکاری کراوە یان دووبارە دروست کراوەتەوە لە دەوروبەری <bdi>1862</bdi>.<ref name="Galata_Tower_2"/><ref name="Galata_Tower_3"/> ئەگەرێکی تر ئەوەیە کە ئەو سەقفە قووچەکییەی کە لە دەوروبەری <bdi>1862</bdi> دروست کرایەوە، لەوانەیە چەند ساڵێک دواتر بە زریانێکی ساڵی <bdi>1875</bdi> وێران بووبێت.<ref name="Galata_Tower_1"/>|group=lower-alpha}} لە لای چەپەوە دیارە.]] تورکیا لە نێوان [[کودەتای ١٩٦٠ی تورکیا|1960]] و [[کودەتای ١٩٨٠ی تورکیا|1980]] بەدەست قەیرانی سیاسی و ئابوورییەوە دەیناڵاند، و کۆچی کەمینە نەتەوەیی و ئایینییەکانی ئەستەمبوڵ، بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ [[ئەورووپا]] و [[ئەمەریکای باکوور]]، لەم قۆناغەدا بەردەوام بوو؛ لەکاتێکدا یاسای نوێ بە ئامانجی [[بە تورککردن]] ھێنرانە کایەوە، وەک بەنیشتمانیکردن یان داخستنی دامەزراوە تایبەتەکانی خوێندنی باڵا لە [[یاداشتنامەی سەربازیی ١٩٧١ی تورکیا|1971]].<ref name="Grigoriadis-Canpolat">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/08883254231203338|سەردێڕ=Elite Universities as Populist Scapegoats: Evidence from Hungary and Turkey|نووسەر١=Ioannis N. Grigoriadis|نووسەر٢=Ece Işık Canpolat|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|journal=East European Politics and Societies|بەرگ=٣٨|issue=2|doi=10.1177/08883254231203338|doi-access=free}}</ref><ref name="Yellice"/> لە ئەنجامدا، بەشی [[کۆلێژ]]ی [[کۆلێژی ڕۆبەرت]] (RC) لە ئەستەمبوڵ، کە پرۆگرامی <bdi>4</bdi>-ساڵەی [[بەکالۆریۆس]] (وەک پرۆگرامەکانی قوتابخانەی ئەندازیاری) و پرۆگرامی [[ماستەر]]ی (وەک ئەندازیاری پیشەسازی) پێشکەش دەکرد، بەنیشتمانی کرا و وەک [[زانکۆی بۆغازچی]] لە ساڵی <bdi>1971</bdi> ڕێکخرایەوە؛ لەکاتێکدا بەشی [[ئامادەیی]]، کە پێشتر ناوی ئەکادیمیای ڕۆبەرت (RA) بوو، بەردەوامە لە کارکردن وەک ئامادەیییەکی ئەمریکی، بە ناوی تورکی ''Robert Kolej'' کە ئاماژەیە بۆ بەشی ئامادەیی کە ھێشتا چالاکە لە دوای ساڵی <bdi>1971</bdi>ەوە.<ref name="Grigoriadis-Canpolat"/><ref name="Yellice"/> بە جێبەجێکردنی ھەمان یاسای ساڵی <bdi>1971</bdi>، [[وەزارەتی پەروەردەی نیشتمانی (تورکیا)|وەزارەتی پەروەردەی نیشتمانیی تورکیا]] پێشنیاری کرد کە [[قوتابخانەی تیۆلۆجی ھالکی|قوتابخانەی تیۆلۆجی ھالکی]] ([[دورگەی هەیبەلی]]) بخرێتە سەر فاکەڵتیی تیۆلۆجی (''İlahiyat Fakültesi'') لە [[زانکۆی ئەستەمبوڵ]]، بەڵام [[پاتریارکای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی کۆنستنتینۆپڵ|پاتریارکای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی]]، بە پشتبەستن بە [[پەیماننامەی لۆزان]]، ڕەتیکردەوە ئەم گۆڕانکارییە قبوڵ بکات و بڕیاریدا قوتابخانەکە بە داخراوی بھێڵێتەوە تا گەڕاندنەوەی پێگەی یاسایی پێشووی، کە لە <bdi>9</bdi>ی تەممووزی <bdi>1971</bdi> ھەڵوەشێنرابووەوە.<ref name="Yellice">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4248233|سەردێڕ=The Halki Theological School Issue: The Closure of the School Amidst the Cyprus Crisis and Its Repercussions in Greece, 1955-1971|نووسەر=Gürhan Yellice|journal=International Journal of Historical Researches|بەرگ=٩|پەڕە=٢٤٦٤|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|issn=2149-9535}}</ref> سەربەخۆیی زانکۆکانی تورکیا، کە بە ماددەی <bdi>120</bdi>ی [[دەستووری تورکیا ١٩٦١|دەستووری تورکیای 1961]] پێیان درابوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.anayasa.gen.tr/1961constitution-text.pdf|سەردێڕ=Constitution of the Turkish Republic (1961), Article 120|ساڵ=١٩٦١|پەڕەکان=٣٢-٣٣}}</ref> لە [[یاداشتنامەی سەربازیی ١٩٧١ی تورکیا|1971]] ھەڵپەسێردرا و لە ساڵی <bdi>1981</bdi> ھەڵوەشێنرایەوە.<ref name="Resmi_Gazete_06.11.1981">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/17506.pdf|سەردێڕ=T.C. Resmî Gazete (Official Gazette) of 6 November 1981|ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ١٩٨١}}</ref> [[ئەنجومەنی خوێندنی باڵا (تورکیا)|ئەنجومەنی خوێندنی باڵا]]، کە لە <bdi>6</bdi>ی تشرینی دووەمی <bdi>1981</bdi> دامەزرا<ref name="Resmi_Gazete_06.11.1981"/> کاتێک تورکیا لەلایەن [[ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی (تورکیا، ١٩٨٠)|ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی]] بە سەرۆکایەتی جەنەڕاڵ [[کەنعان ئەڤرێن]] بەڕێوەدەبرا لە نێوان [[کودەتای ١٩٨٠ی تورکیا|1980]] و [[ھەڵبژاردنی گشتیی تورکیا ١٩٨٣|1983]]، بەرپرسیارە لە سەرپەرشتیکردنی [[پێڕستی زانکۆکان لە تورکیا|زانکۆکانی تورکیا]]، لەو چوارچێوەیەی کە بە ماددەی <bdi>130</bdi>ی [[دەستووری تورکیا|دەستووری تورکیای 1982]] پێناسە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cdn.tbmm.gov.tr/TbmmWeb/Icerik/Dosya/2e5836e4-4d42-4255-92ff-7e749130096c.pdf|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Türkiye, Article 130|بڵاوکەرەوە=[[Grand National Assembly of Turkey|GNAT]] Printing House|ساڵ=٢٠١٩|پەڕەکان=١٠٠-١٠٢}}</ref> دەسەڵاتی مەدەنی بە [[ھەڵبژاردنی گشتیی تورکیا ١٩٨٣|ھەڵبژاردنە گشتییەکانی 1983]] گەڕێندرایەوە. [[File:Bosphorus Bridge, İstanbul (13080111123).jpg|thumb|[[پردی بۆسفۆر]] لە ساڵی <bdi>1973</bdi>]] تێکڕای ژمارەی دانیشتووانی ئەستەمبوڵ لە ساڵانی <bdi>1970</bdi>ەکاندا دەستی بە بەرزبوونەوەیەکی خێرا کرد، کاتێک خەڵک لە [[ئەنادۆڵ]]ەوە کۆچیان کرد بۆ شارەکە بۆ دۆزینەوەی ھەلی کار لەو کارگە نوێیانەی کە لە دەوروبەری گەورەشارە فراوانبووەکە دروستکرابوون. ئەم بەرزبوونەوە لەناکاو و خێرایەی ژمارەی دانیشتووانی شارەکە بووە ھۆی دروستبوونی خواستێکی زۆر بۆ نیشتەجێبوون، و زۆرێک لەو گوند و دارستانانەی پێشتر لە دەرەوەی شار بوون کەوتنە ناو [[ناوچەی گەورەشار|ناوچەی گەورەشاری]] ئەستەمبوڵەوە بەھۆی [[بەربڵاوبوونی شار|فراوانبوونی شارەکەوە]].<ref>{{harvnb|Efe|Cürebal|2011|pp=718–719}}</ref> [[پردی بۆسفۆر]]، کە بەشەکانی ئەورووپا و ئاسیای شارەکە بەیەکەوە دەبەستێتەوە، لە ساڵی <bdi>1973</bdi> کرایەوە و بە شێوەیەکی بەرچاو بەشداربوو لە زیادبوونی کۆچکردن لە ئەنادۆڵەوە. دواتر پرد و تونێلی تری بەدوادا ھات کە بەسەر [[گەرووی بۆسفۆر|گەرووی بۆسفۆر]]دا دەپەڕنەوە، ئەوانیش [[پردی سوڵتان محەممەد فاتیح]] (<bdi>1988</bdi>)، [[تونێلی مارمارای]] (<bdi>2013</bdi>)، [[پردی سوڵتان سەلیمی یەکەم]] (<bdi>2016</bdi>)، و [[تونێلی ئۆراسیا]] (<bdi>2016</bdi>). [[File:Tour of Turkey Stage 8 Bağdat Avenue 1.JPG|thumb|[[شەقامی بەغدا]] شەقامی بازاڕکردنی سەرەکییە لە دیوی ئاسیا]] لە نیوەی دووەمی ساڵانی <bdi>1980</bdi>ەکاندا، ''ساھیلیۆلۆ'' (ڕێگای کەنار دەریا)، کە ڕێگایەکی دیمەن جوانی کەنار [[دەریای مەڕمەڕە|مەڕمەڕە]]یە لە دیوی ئەنادۆڵی شارەکە، ھاوتەریب لەگەڵ [[شەقامی بەغدا]] و بەرامبەر بە [[دوورگەکانی شازادەکان]] دروست کرا (کە بەشەکەی نێوان [[جاددەبۆستان]] و [[بۆستانجی]] بە بولڤاری چەتین ئەمەچ ناونراوە، و بەشەکەی نێوان بۆستانجی و [[پەندیک]] بە بولڤاری تورگوت ئۆزال ناونراوە)، و کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو لەسەر گەشەکردن و پەرەپێدانی قەزاکانی دیوی ئاسیای شارەکە. [[بەلەمەکانی دەریای ئەستەمبوڵ|پاسە دەریایییەکانی ئەستەمبوڵ]] (İDO)، کە لە نێوان دیوی ئەورووپا و ئاسیای شارەکە کاردەکەن، ھەروەھا لەم قۆناغەدا پێشکەش کران، کە یەکەم نەوەی لە <bdi>10</bdi> بەلەمی خێرای کەتەماران پێکھاتبوو و لەلایەن Kvaerner Fjellstrand لە [[نەرویژ]] دروستکرابوون و لە ساڵی <bdi>1987</bdi> خرانە خزمەتەوە. لە ساڵی <bdi>1990</bdi> پیادەکردنی [[شەقامی ئیستیقلال]] لە [[بەیئۆغڵو]] تەواو بوو و [[تراموایەکانی ئەستەمبوڵ|تراموایە کۆنەکان]] دووبارە خرانەوە کار. بولڤاری تارلاباشی لە بەیئۆغڵو لە ھەمان قۆناغدا دروست کرا وەک ڕێگایەکی نوێ بۆ گۆڕینی ئاراستەی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلەکان کە پێشتر بە شەقامی ئیستیقلالدا دەڕۆیشتن پێش پیادەکردنی. [[File:M8 Metro Line.jpg|thumb|ھێڵی [[M8 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M8]]ی [[میترۆی ئەستەمبوڵ]] یەکێکە لەو ھێڵە نوێیانەی کە [[کارپێکردنی ئۆتۆماتیکیی شەمەندەفەر|شەمەندەفەری بەتەواوی ئۆتۆماتیکی (بێ شۆفێر)]] و [[دەرگای سەکۆی وێستگە|دەرگای سەکۆ]] لەخۆدەگرێت بۆ زیادکردنی سەلامەتیی سەرنشینان]] ھێڵی [[M1 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M1]]ی [[میترۆی ئەستەمبوڵ]] لە ساڵی <bdi>1989</bdi> کرایەوە. دواتر ھێڵەکانی [[M2 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M2]] (<bdi>2000</bdi>)، [[M4 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M4]] (<bdi>2012</bdi>)، [[M3 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M3]] (<bdi>2013</bdi>)، [[M6 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M6]] (<bdi>2015</bdi>)، [[M5 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M5]] (<bdi>2017</bdi>)، [[M7 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M7]] (<bdi>2020</bdi>)، [[M9 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M9]] (<bdi>2021</bdi>)، [[M8 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M8]] (<bdi>2023</bdi>) و [[M11 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M11]] (<bdi>2023</bdi>) بەدوایدا ھاتن. ھێڵەکانی [[M10 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M10]]، [[M12 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M12]]، [[M13 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M13]] و [[M14 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M14]] لە ئێستادا لە قۆناغی دروستکردندان. ھێڵەکانی دیوی ئەورووپا و ئاسیای شارەکە لە ڕێگەی [[تونێلی مارمارای]] بە ژێر [[گەرووی بۆسفۆر|گەرووی بۆسفۆر]]ەوە بەیەکەوە بەستراونەتەوە. [[فڕۆکەخانەی ئەتاتورک]]، کە لە بنەڕەتدا ناوی فڕۆکەخانەی [[یەشیلکۆی]] بوو، لە ساڵی <bdi>1912</bdi> وەک فڕۆکەخانەیەک بۆ [[ھێزی ئاسمانیی عوسمانی]] دروست کرا. لە ساڵی <bdi>1933</bdi> بوو بە فڕۆکەخانەیەکی مەدەنی و بنکەی سەرەکیی [[ھێڵی ئاسمانیی تورکی]] بۆ گەشتە ناوخۆیییەکان. یەکەم گەشتی نێودەوڵەتی، لە نێوان ئەستەمبوڵ و [[ئەسینا]]، لە ساڵی <bdi>1947</bdi> ئەنجام درا. لە ساڵی <bdi>1953</bdi> تێرمیناڵی فڕۆکەخانەکە کرایەوە؛ کە شوێنی وێنەگرتنی چەند دیمەنێکی فیلمی <bdi>1963</bdi>ی ''[[پێڕستی فیلمەکانی جەیمس بۆند|جەیمس بۆند]]'' بوو بە ناوی ''[[لە ڕووسیاوە بە خۆشەویستییەوە (فیلم)|لە ڕووسیاوە بە خۆشەویستییەوە]]''. تێرمیناڵێکی نوێی نێودەوڵەتی لەلایەن [[TAV Airports Holding|TAV]]ەوە لە نێوان ساڵانی <bdi>1998</bdi> بۆ <bdi>2004</bdi> دروست کرا، و بیناکەی پێشوو بوو بە تێرمیناڵی گەشتە ناوخۆیییەکان. فڕۆکەخانەی ئەتاتورک وەک فڕۆکەخانەی سەرەکیی نێودەوڵەتیی ئەستەمبوڵ مایەوە تا کۆتاییھاتنی گەشتەکانی سەرنشینان و داخستنی تێرمیناڵەکانی سەرنشین لە ساڵی <bdi>2019</bdi> (گەشتەکانی باریش لە ساڵی <bdi>2022</bdi> کۆتاییان ھات). لە ساڵی <bdi>2019</bdi>ەوە، [[فڕۆکەخانەی ئەستەمبوڵ]]، بنکەی ئێستای [[ھێڵی ئاسمانیی تورکی]] و یەکێک لە گەورەترین فڕۆکەخانەکانی جیھان، فڕۆکەخانەی سەرەکیی نێودەوڵەتییە لە دیوی ئەورووپای شارەکە. [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سەبیحە گۆکچەن]]، کە فڕۆکەخانەی سەرەکییە لە دیوی ئاسیای شارەکە، لە ساڵی <bdi>2001</bdi> کرایەوە. لە کۆتایییەکانی سەدەی <bdi>20</bdi>ەم و سەرەتای سەدەی <bdi>21</bdi>ەمدا، ئەستەمبوڵ بووە ماڵی نوێی کۆچبەران، نیشتەجێیان و پەنابەرانی وڵاتانی جیاواز، وەک [[بولگاریا]]، [[بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]]، [[سربیا]]، [[کۆسۆڤۆ]]، [[مەقدوونیای باکوور]]، [[ڕێکخراوی وڵاتانی تورک|وڵاتانی تورک]]ی حەوزی [[دەریای خەزەر|خەزەر]]، [[ڕووسیا]]، [[ئوکراینا]]، [[مۆڵدۆڤا]]، [[وڵاتانی عەرەبی کەنداوی فارس|وڵاتانی عەرەبیی کەنداو]]، [[سووریا]]، [[ئێران]]، [[ئەفغانستان]]، [[پاکستان]]، [[لیبیا]]، [[سوودان]]، [[ئێریتریا]]، [[سۆماڵ]]، [[ئەتیۆپیا]]، [[کینیا]]، [[سێنیگال]]، [[گانا]]، [[نێجیریا]] و چەندین وڵاتی تر بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[ئەورووپا]]، [[ئاسیا]] و [[ئەفریقا]]. == جوگرافیا و ژینگە == {{Further|جوگرافیای تورکیا}} [[File:Istanbul by Sentinel-2, 2020-05-09.jpg|alt=وێنەی سەتەلایت کە پارچە زەوییەکی تەنک پیشان دەدات، لە باشوورەوە چڕیی دانیشتووانی زۆرە، و بە ڕێڕەوێکی ئاوییەوە کراوە بە دوو بەشەوە|thumb|دیمەنی سەتەلایتی ئەستەمبوڵ و بۆسفۆر]] ئەستەمبوڵ دەکەوێتە باکووری ڕۆژئاوای تورکیا و دەکەوێتە سەر [[گەرووی بۆسفۆر]]، کە تاکە ڕێڕەوە لە [[دەریای ڕەش]]ەوە بۆ [[دەریای ناوین]] لە ڕێگەی [[دەریای مەڕمەڕە]]وە.<ref name="hisdic"/> لە ڕووی مێژوویییەوە، شارەکە ھەڵکەوتەیەکی زۆر گونجاوی ھەبووە بۆ بازرگانی و بەرگری: یەکگرتنی دەریای مەڕمەڕە، بۆسفۆر، و قۆچی زێڕین بەرگرییەکی زۆر باشیان دژ بە ھێرشی دوژمن دابین کردووە و لە ھەمان کاتدا وەک خاڵێکی کۆنترۆڵی سروشتیش بوون.<ref name="hisdic"/> چەندین دوورگەی دیمەن جوان – [[بویوکادا]]، [[ھەیبێلیادا]]، [[بورگازادا]]، [[کناڵیادا]]، و پێنج دوورگەی بچووکتر – بەشێکن لە شارەکە.<ref name="hisdic"/> کەناراوەکانی ئەستەمبوڵ لە سنوورە سروشتییەکانی خۆی زیاتر فراوان بووە. بەشێکی گەورەی [[جاددەبۆستان]] دەکەوێتە سەر ئەو زەوییانەی کە بە پڕکردنەوەی دەریا دروستکراون، کە ڕووبەری گشتیی شارەکەی گەیاندووەتە {{convert|5343|km2|sqmi|sp=us}}.<ref name="hisdic"/> سەرەڕای ئەو ئەفسانەیەی کە گوایە [[حەوت گردەکانی ئەستەمبوڵ|حەوت گرد شارەکە پێکدەھێنن]]، لە ڕاستیدا زیاتر لە <bdi>50</bdi> گرد لەناو سنوورەکانی شارەکەدا ھەن. بەرزترین گردی ئەستەمبوڵ، ئایدۆس، {{convert|537|m|sp=us}} بەرزە.<ref name="hisdic"/> === بوومەلەرزەکان === [[ھێڵی درزی باکووری ئەنادۆڵ]]، لەژێر [[دەریای مەڕمەڕە]]، تەنیا لە باشووری شارەکەوە [[بوومەلەرزەناسی|قوفڵ بووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Locked and creeping fault segments off Istanbul |ناونیشان=https://www.gfz-potsdam.de/en/press/news/details/kriechen-und-verhaken-vor-istanbul-systematisches-bild-der-plattengrenze-im-marmara-meer |ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.gfz-potsdam.de |زمان=en-US}}</ref> ئەم ھێڵی درزە بووە ھۆی ڕوودانی بوومەلەرزەکانی ساڵی [[بوومەلەرزەی ١٧٦٦ی ئەستەمبوڵ|<bdi>1766</bdi>]] و [[بوومەلەرزەی ١٨٩٤ی ئەستەمبوڵ|<bdi>1894</bdi>]]،<ref name="econ1214">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Turkey recovers from one earthquake and braces for more |ناونیشان=https://www.economist.com/europe/2020/12/05/turkey-recovers-from-one-earthquake-and-braces-for-more |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|newspaper=The Economist}}</ref> و ئەگەری زۆرە بوومەلەرزەیەک بە لایەنی کەم [[پێوەری گوڕی سات|گوڕی]] <bdi>7.0</bdi> لە سەدەی <bdi>21</bdi>ەمدا ڕووبدات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=64 pct chance of Istanbul quake to hit before 2030: Expert |ناونیشان=https://www.hurriyetdailynews.com/64-pct-chance-of-istanbul-quake-to-hit-before-2030-expert-171945 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=[[Hürriyet Daily News]] |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> ھەرچەندە پێیانوایە بوومەلەرزەیەک بە گوڕی سەرووی <bdi>7.5</bdi> مەحاڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Earthquake hazard in Istanbul |ناونیشان=https://www.eskp.de/en/natural-hazards/earthquake-hazard-in-istanbul-935494/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.eskp.de |زمان=en}}</ref> بەڕێوەبەرایەتیی بوومەلەرزە و لێکۆڵینەوەی زەوی سەربە شارەوانیی ئەستەمبوڵ بەرپرسیارە لە شیکردنەوەی ئەو شێوازانەی کە [[مەترسیی بوومەلەرزە لە شارەکان|مەترسیی بوومەلەرزە لە شارەکە]] کەم دەکەنەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Directorate of Earthquake and Geotechnical Investigation |ناونیشان=https://depremzemin.ibb.istanbul/en/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤ |وێبگە=depremzemin.ibb.istanbul |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240331110523/https://depremzemin.ibb.istanbul/en/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەکاتێکدا [[سەرۆکایەتیی بەڕێوەبردنی کارەسات و باری لەناکاو]] کە سەر بە حکومەتی نیشتمانییە بەرپرسیارە لە [[وەڵامدانەوەی باری لەناکاو بۆ بوومەلەرزە]]، و لەلایەن ڕێکخراوە ناحکومییەکانی وەک [[ئای ئەیچ ئەیچ (ڕێکخراوی ناحکومی تورکی)|İHH]] ھاوکاری دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=İHH Humanitarian Relief Foundation |ناونیشان=https://ihh.org.tr/en/news/istanbul-earthquake-expected-to-affect-40-million-people |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=İHH Humanitarian Relief Foundation |زمان=en}}</ref> مەترسیی بوومەلەرزە گەورەکان ڕۆڵێکی گەورە دەبینێت لە گەشەپێدانی ژێرخانی شارەکەدا، کە لە ساڵی <bdi>2012</bdi>ەوە زیاتر لە <bdi>500,000</bdi> بینای مەترسیدار ڕووخێنراون و جێگەیان پڕکراوەتەوە.<ref name="econ1214" /> بەپێی لێدوانەکانی وەزارەت و سەرنجی زەویناسان لە ساڵی <bdi>2023</bdi>، ژێرخانی شارەکە تاڕادەیەک لە دۆخێکی باشدا بوو، بەڵام، بەھۆی تێچووی زۆر بەرزەوە، بیناکان وانەبوون: زیاتر لە نیو ملیۆن شوقە ھێشتا مەترسیی داڕمانیان لەسەر بوو، و [[خەمڵاندنی قوربانیانی بوومەلەرزە|ژمارەی قوربانیانیش تاڕادەیەکی زۆر بەندە]] بەوەی چەندێکیان دادەڕمێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Turkey's earthquake is a warning for Istanbul, which would face even more deaths from a quake |ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/world/turkey-death-toll-building-structures-1.6741119}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=600,000 flats would collapse in major earthquake in Istanbul, says minister |ناونیشان=https://www.duvarenglish.com/600000-flats-would-collapse-in-major-earthquake-in-istanbul-says-minister-news-62834 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=[[Gazete Duvar]] |زمان=tr-TR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Earthquake fears loom large in Istanbul's mayoral race |ناونیشان=https://www.economist.com/europe/2024/03/18/earthquake-fears-loom-large-in-istanbuls-mayoral-race |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤|newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> تا ساڵی <bdi>2024</bdi>، زۆربەی [[بیناکان لە ئەستەمبوڵ]] بە پێوەرێکی نزمی بەرگەگرتنی بوومەلەرزە لە سەدەی <bdi>20</bdi>ەمدا دروستکراون،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=EFE |یەکەم=Agencia |ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Is Istanbul prepared for a big earthquake? |ناونیشان=https://efe.com/en/latest-news/2024-02-05/is-istanbul-prepared-for-a-big-earthquake/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=EFE Noticias |زمان=en-US}}</ref> و دانیشتووان پێیانوایە شارەکە بە باشی [[ئامادەکاری بۆ بوومەلەرزە|ئامادە نییە بۆ بوومەلەرزەکە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Istanbulites concerned over impending earthquake: Survey - Türkiye News |ناونیشان=https://www.hurriyetdailynews.com/survey-reveals-istanbulites-concerns-over-impending-earthquake-191971 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Hürriyet Daily News |زمان=en}}</ref> لە <bdi>23</bdi>ی نیسانی <bdi>2025</bdi> بوومەلەرزەیەک بە گوڕی سەرەتاییی <bdi>6.2</bdi> شارەکە و ناوچەکانی تری ھەژاند. چەندین کەس چارەسەری برینەکانیان بۆ کرا کە لەکاتی ھەوڵدان بۆ خۆھەڵدان لە بیناکان یان بەھۆی ھێرشی دڵەڕاوکێوە تووشیان ببوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Istanbul residents flood streets after 6.2-magnitude quake |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c9djn06l9z2o |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey: 151 hurt jumping from buildings amid earthquake, say authorities |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/23/turkey-people-hurt-jumping-from-buildings-amid-earthquake-near-istanbul-say-authorities |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥|ئیش=The Guardian |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|issn=0261-3077 |agency=Associated Press |زمان=en-GB}}</ref> بوومەلەرزەکە تا پارێزگاکانی [[تەکیرداغ]]، [[یالۆڤا]]، [[بورسا]] و [[باڵکەسیر]] و لە شاری کەناراوی [[ئیزمییر]] ھەستی پێکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Turkey earthquake: Powerful 6.2 magnitude quake rattles Istanbul {{!}} Watch News Videos Online |ناونیشان=https://globalnews.ca/video/11145815/turkey-earthquake-powerful-6-2-magnitude-quake-rattles-istanbul |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Global News |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Pietromarchi |یەکەم١=Virginia |دوایین٢=Kestler-D'Amours |یەکەم٢=Jillian |دوایین٣=Mohamed |یەکەم٣=Edna |سەردێڕ=Turkiye earthquake updates: Istanbul rocked by magnitude 6.2 quake |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/4/23/turkiye-earthquake-live-news-istanbul-rocked-by-6-2-magnitude-quake |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> === ئاووھەوا === [[File:TuerkeiKilyosSchwarzeMeer.jpg|thumb|[[شیلە]] و [[کیلیۆس]] دوو ھاوینەھەواری کەنار دەریان لەسەر دەریای ڕەش، ئەو ئاوەی کە ئاووھەوای ئەستەمبوڵ مامناوەند دەکات]] ئاووھەوای ئەستەمبوڵ [[ئاووھەوای مامناوەند|مامناوەندە]]؛ ھەڵکەوتەی شارەکە لەسەر [[حەوزی دەریای ناوین]] و نزیکیی لە چەندین ئاودا ئاووھەوایەکی مامناوەند، بەڵام لە ڕووی ناوخۆیییەوە ئاڵۆز لەگەڵ تایبەتمەندییە دەریایییە بەھێزەکاندا دروست دەکات.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Yılmaz |یەکەم١=Merve |دوایین٢=Kara |یەکەم٢=Yiğitalp |دوایین٣=Toros |یەکەم٣=Hüseyin |دوایین٤=İncecik |یەکەم٤=Selahattin |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Analysis of the summer thermal comfort indices in İstanbul |ناونیشان=https://doi.org/10.1007/s00484-024-02669-7 |journal=International Journal of Biometeorology |زمان=en |بەرگ=٦٨|issue=7 |پەڕەکان=١٣٢٧–١٣٤٢|doi=10.1007/s00484-024-02669-7 |issn=1432-1254 |pmc=١١٢٧٢٨١٧|pmid=٣٨٦٥٦٣٥٢|bibcode=2024IJBm...68.1327Y}}</ref> بەپێی [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کۆپن]]، شارەکە بە گشتی بە [[ئاووھەوای ناوینەیی|ئاووھەوای ناوینەییی ھاوین-گەرم]] (''Csa'') دادەنرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Taşoğlu |یەکەم١=Enes |دوایین٢=Öztürk |یەکەم٢=Muhammed Zeynel |دوایین٣=Yazıcı |یەکەم٣=Öznur |ڕێکەوت=٢٠٢٤|سەردێڕ=High Resolution Köppen-Geiger Climate Zones of Türkiye |ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/joc.8635 |journal=International Journal of Climatology |زمان=en |بەرگ=٤٤|issue=14 |پەڕەکان=٥٢٤٨–٥٢٦٥|doi=10.1002/joc.8635 |bibcode=2024IJCli..44.5248T |issn=1097-0088|doi-access=free}}</ref> لەکاتێکدا [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای تریوارتھا|تریوارتھا]] زۆربەی شارەکە بە [[ئاووھەوای ژێر-خولگەییی شێدار]] (''Cf'') دادەنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Belda |یەکەم١=Michal |دوایین٢=Holtanová |یەکەم٢=Eva |دوایین٣=Halenka |یەکەم٣=Tomáš |دوایین٤=Kalvová |یەکەم٤=Jaroslava |ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Climate classification revisited: from Köppen to Trewartha |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/24896147 |journal=Climate Research |بەرگ=٥٩|issue=1 |پەڕەکان=١–١٣|doi=10.3354/cr01204 |jstor=24896147 |bibcode=2014ClRes..59....1B |issn=0936-577X}}</ref> ئالیسۆڤ تەواوی شارەکە دەخاتە ناو ناوچەی [[ئاووھەوای ئۆقیانووسی|ئۆقیانووسی]] (''PmSm'')،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Shimabukuro |یەکەم١=Ryu |دوایین٢=Tomita |یەکەم٢=Tomohiko |دوایین٣=Fukui |یەکەم٣=Ken-ichi |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Update of global maps of Alisov's climate classification |journal=Progress in Earth and Planetary Science |بەرگ=١٠|issue=1 |پەڕەکان=١٩|doi=10.1186/s40645-023-00547-1 |bibcode=2023PEPS...10...19S |doi-access=free |issn=2197-4284}}</ref> لەکاتێکدا بۆن، بە پوختەیی، ئاووھەوای شارەکە وەک "گواستنەوەی ژێر-کیشوەری-ژێر-ناوینەیی" وەسف دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Karte der natürlichen Vegetation Europas, Erl.-Text. - Deutsche Digitale Bibliothek |ناونیشان=https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/TZPUURC2NFYW7G4BR6JPMSRKCGKLWCDL |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=www.deutsche-digitale-bibliothek.de |زمان=de}}</ref> ھاوینەکانی شارەکە گەرم و تاڕادەیەک وشکن، بە تێکڕای پلەی گەرمیی ڕۆژانەی نزیکەی {{Convert|28|C|F}}، و کەمتر لە <bdi>7</bdi> ڕۆژ بارانبارین لە مانگێکدا.<ref name=":3" /><ref name=":5" /> سەرەڕای مەودای پلەی گەرمیی بەگشتی پەسەندکراو، ناوەڕاستی ھاوین لە ئەستەمبوڵ بە تاڕادەیەک ناڕەحەت دادەنرێت، بەھۆی بەرزیی خاڵی شەونم و شێی ڕێژەیی.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Abbasnia |یەکەم١=Mohsen |دوایین٢=Toros |یەکەم٢=Hüseyin |دوایین٣=Memarian |یەکەم٣=Hadi |ڕێکەوت=٢٠١٩|سەردێڕ=Analysis of Climate in the Megacity of Istanbul Based on Human Bioclimatic Comfort Index |ناونیشان=https://avesis.itu.edu.tr/yayin/26af2d5e-0c30-4b5d-83a5-9ffe2be7a179/analysis-of-climate-in-the-megacity-of-istanbul-based-on-human-bioclimatic-comfort-index |journal=Journal of Research in Atmospheric Science |بەرگ=١|issue=1 |issn=0000-0000 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230227075544/https://avesis.itu.edu.tr/yayin/26af2d5e-0c30-4b5d-83a5-9ffe2be7a179/analysis-of-climate-in-the-megacity-of-istanbul-based-on-human-bioclimatic-comfort-index |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":5" /> لەکاتێکدا زستانەکان، پلەی گەرمیی ڕۆژانەیان ھەیە کە لە نێوان {{Convert|5-10|C|F}}دایە، لەگەڵ بارانبارینی زۆرجار و ھەندێک جار بەھێز.<ref name=":5" /> بۆیە بارانبارینی ئەستەمبوڵ بە نایەکسانی دابەش بووە، کە مانگەکانی زستان لایەنی کەم دوو ھێندەی ھاوتا ھاوینییەکانیان بارانیان لێ دەبارێت. ھەورەکان، ھاوشێوەی بارانبارین، بەپێی وەرزەکان زۆر دەگۆڕێن. زستانەکان زۆر ھەوراوییە، بە نزیکەی <bdi>20</bdi> لە سەدی ڕۆژەکان کە تیشکی خۆری تێدایە. لەکاتێکدا، ھاوینەکان <bdi>60-70</bdi> لە سەدی تیشکی خۆری گونجاو بەخۆیانەوە دەبینن. بەفربارین پچڕپچڕە، بەڵام نزیکەی ھەموو زستانێک کەڵەکە دەبێت؛ و کاتێکیش دەبارێت، زۆر تێکدەرە بۆ ژێرخانی شارەکە. [[بەفری کاریگەری-دەریاچە|زریانی بەفری کاریگەری-دەریایی]] کە زیاتر لە {{Convert|30|cm|ft|sigfig=1}} بەفر کەڵەکە دەکات نزیکەی ساڵانە ڕوودەدات، کە دواترینیان لە [[زریانی ئێلپیس|2022]] بوو.<ref name=":10">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=La neve sulle coste del Mediterraneo |trans-title=Snow on the Mediterranean coasts |ناونیشان=http://www.nimbus.it/liguria/rlm44/neve_mediterraneo.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.nimbus.it |زمان=it}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=İstanbul'da bazı ilçelerde kar kalınlığı 85 santimetreyi buldu |trans-title=In some districts of Istanbul, the snow depth reached 85 centimeters |ناونیشان=https://www.birgun.net/haber/istanbul-da-bazi-ilcelerde-kar-kalinligi-85-santimetreyi-buldu-374544 |وێبگە=www.birgun.net |زمان=tr}}</ref><!-- Do not replace weatherbox with other data without consensus, per earlier discussions on talk page. -->{{Weather box | location = [[کیرەچبورنۆ]] (ئاسایی <bdi>1991</bdi>–<bdi>2020</bdi>، ڕۆژانی بارانبارین و تیشکی خۆر <bdi>1981</bdi>–<bdi>2010</bdi>؛ بڕوانە [[ئاووھەوای ئەستەمبوڵ#ناوخۆ لە بۆسفۆرەوە|وتاری سەرەکی]] بۆ زانیاریی زیاتر) | metric first = yes | single line = yes | Jan high C = 8.8 | Feb high C = 9.4 | Mar high C = 12.0 | Apr high C = 16.1 | May high C = 21.0 | Jun high C = 25.7 | Jul high C = 28.0 | Aug high C = 28.2 | Sep high C = 24.6 | Oct high C = 19.9 | Nov high C = 15.0 | Dec high C = 10.7 | year high C = | Jan mean C = 5.9 | Feb mean C = 6.1 | Mar mean C = 8.0 | Apr mean C = 11.5 | May mean C = 16.3 | Jun mean C = 21.1 | Jul mean C = 23.7 | Aug mean C = 24.2 | Sep mean C = 20.5 | Oct mean C = 16.2 | Nov mean C = 11.7 | Dec mean C = 7.9 | year mean C = | Jan low C = 3.6 | Feb low C = 3.5 | Mar low C = 4.9 | Apr low C = 8.1 | May low C = 12.8 | Jun low C = 17.4 | Jul low C = 20.3 | Aug low C = 21.2 | Sep low C = 17.4 | Oct low C = 13.6 | Nov low C = 9.2 | Dec low C = 5.5 | year low C = | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 96.1 | Feb precipitation mm = 87.7 | Mar precipitation mm = 69.8 | Apr precipitation mm = 45.1 | May precipitation mm = 37.1 | Jun precipitation mm = 44.7 | Jul precipitation mm = 36.3 | Aug precipitation mm = 43.5 | Sep precipitation mm = 81.3 | Oct precipitation mm = 98.3 | Nov precipitation mm = 100.5 | Dec precipitation mm = 124.8 | year precipitation mm = | Jan precipitation days = 16.9 | Feb precipitation days = 15.2 | Mar precipitation days = 13.2 | Apr precipitation days = 10.0 | May precipitation days = 7.4 | Jun precipitation days = 7.0 | Jul precipitation days = 4.7 | Aug precipitation days = 5.1 | Sep precipitation days = 8.1 | Oct precipitation days = 12.3 | Nov precipitation days = 13.9 | Dec precipitation days = 17.5 | year precipitation days = 131.3 | unit precipitation days = 0.1 mm | Jan snow days = 4.5 | Feb snow days = 4.7 | Mar snow days = 2.9 | Apr snow days = 0.1 | May snow days = 0.0 | Jun snow days = 0.0 | Jul snow days = 0.0 | Aug snow days = 0.0 | Sep snow days = 0.0 | Oct snow days = 0.0 | Nov snow days = 0.3 | Dec snow days = 2.7 | year snow days = | unit snow days = 0.1 cm | Jan sun = 68.2 | Feb sun = 89.6 | Mar sun = 142.6 | Apr sun = 180.0 | May sun = 248.0 | Jun sun = 297.6 | Jul sun = 319.3 | Aug sun = 288.3 | Sep sun = 234.0 | Oct sun = 158.1 | Nov sun = 93.0 | Dec sun = 62.0 | year sun = | Jan percentsun = 22 | Feb percentsun = 29 | Mar percentsun = 38 | Apr percentsun = 46 | May percentsun = 57 | Jun percentsun = 64 | Jul percentsun = 69 | Aug percentsun = 66 | Sep percentsun = 65 | Oct percentsun = 46 | Nov percentsun = 31 | Dec percentsun = 22 | Jan humidity = 79.8 | Feb humidity = 78.6 | Mar humidity = 75.8 | Apr humidity = 75.1 | May humidity = 76.5 | Jun humidity = 75.7 | Jul humidity = 75.3 | Aug humidity = 75.9 | Sep humidity = 75.0 | Oct humidity = 78.4 | Nov humidity = 78.9 | Dec humidity = 78.4 | year humidity = | year percentsun = | source =<ref name="mgm2020"> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Resmi İstatistikler |ناونیشان=https://mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=ISTANBUL |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201223163236/https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&m=ISTANBUL |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Meteoroloji Genel Müdürlüğü}} </ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rivista Ligure di Meteorologia 44 - La neve sulle coste del Mediterraneo |ناونیشان=http://www.nimbus.it/liguria/rlm44/neve_mediterraneo.htm |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=www.nimbus.it}} </ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Sariyer_17061.csv |سەردێڕ= World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020 |بڵاوکەرەوە= National Oceanic and Atmospheric Administration |ڕێکەوتی سەردان= ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}} </ref> }} ==== گۆڕانی ئاووھەوا ==== [[File:Müze Gazhane (2).jpg|thumb| [[وێستگەی غازی حەسەنپاشا|مۆزەخانەی غازخانە]] لە [[کادیکۆی]] یەکەمین مۆزەخانەی گۆڕانی ئاووھەوایە لە تورکیا]] [[گۆڕانی ئاووھەوا]] بووەتە ھۆی زیادبوونی شەپۆلەکانی گەرمای ئەستەمبوڵ،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey reeling from African heat wave |ناونیشان=https://www.dailysabah.com/turkey/2017/07/03/turkey-reeling-from-african-heat-wave |ئیش=Daily Sabah |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref> وشکەساڵییەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Gov't forced to take measures amid below average rainfall across Turkey |ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/govt-forced-to-take-measures-amid-below-average-rainfall-across-turkey-126069 |ئیش=Hürriyet Daily News |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> زریانەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Lightning electrifies Istanbul, northwestern Turkey skies as thunderstorms take over |ناونیشان=https://www.dailysabah.com/istanbul/2018/07/24/lightning-electrifies-istanbul-northwestern-turkey-skies-as-thunderstorms-take-over |ئیش=Daily Sabah |ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> و لافاوەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Istanbul flood result of Turkey's climate change |ناونیشان=https://www.dailysabah.com/life/2017/07/21/istanbul-flood-result-of-turkeys-climate-change |agency=Anadolu Agency|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref name="CCTur">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین١=Şen |یەکەم١=Ömer Lütfi |سەردێڕ=Climate Change in Turkey |ناونیشان=http://climatechangeinturkey.com/effects-of-climate-change-population.html |بڵاوکەرەوە=Mercator–IPC Fellowship Program= |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220331031757/http://climatechangeinturkey.com/effects-of-climate-change-population.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، لەبەر ئەوەی ئەستەمبوڵ شارێکی گەورە و بەخێرایی فراوانبووە، دیاردەی [[دوورگەی گەرمای شار]]ەکەی کاریگەرییەکانی گۆڕانی ئاووھەوای زیاتر کردووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climatologie globale à Istanbul / Ataturk - Infoclimat |ناونیشان=https://www.infoclimat.fr/climatologie/globale/istanbul-ataturk/17060.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.infoclimat.fr}}</ref> ئەگەر ڕەوتەکان بەردەوام بن، ئەگەری زۆرە بەرزبوونەوەی ئاستی دەریا کاریگەری لەسەر ژێرخانی شارەکە ھەبێت، بۆ نموونە [[کادیکۆی (میترۆی ئەستەمبوڵ)|وێستگەی میترۆی کادیکۆی]] ھەڕەشەی لافاوی لەسەرە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Temperature to increase significantly in Turkey in 30 years due to global warming, warns climate expert |ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/temperature-to-increase-significantly-in-turkey-in-30-years-due-to-global-warming-warns-climate-expert-128980 |ئیش=Hürriyet Daily News |ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> [[باخداری وشک|زێریسکەیپینگ]] (باخداری بە ئاوی کەم)ی ناوچە سەوزەکان پێشنیار کراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Çetin |یەکەم١=Nefise |دوایین٢=Mansuroğlu |یەکەم٢=Sibel |دوایین٣=Kalaycı Önaç |یەکەم٣=Ayşe |سەردێڕ=Xeriscaping Feasibility as an Urban Adaptation Method for Global Warming: A Case Study from Turkey |journal=Pol. J. Environ. Stud. |بەرگ=٢٧|issue=3 |پەڕەکان=١٠٠٩–١٨|doi=10.15244/pjoes/76678 |ساڵ=٢٠١٨|doi-access=free |bibcode=2018PJES...27.1009C}}</ref> و ئەستەمبوڵ پلانێکی چالاکیی گۆڕانی ئاووھەوای ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=İstanbul İklim Değişikliği Eylem Planı |trans-title=Istanbul Climate Change Action Plan |ناونیشان=https://www.iklim.istanbul/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190417071317/https://www.iklim.istanbul/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٩|زمان=tr}}</ref> === ئاو === {{Excerpt|Water supply and sanitation in Istanbul}} === ڕووەک و ئاژەڵ === [[File:Birdwatching Tower 2.jpg|thumb|باکووری ئەستەمبوڵ وەک لە تاوەری ڕوانگەی باڵندەکانەوە لە [[سارییەر]] دەردەکەوێت]] ڕووەکی سروشتیی پارێزگاکە پێکھاتووە لە [[دارستانە گەڵاپانەکان و تێکەڵەکان|دارستانی گەڵاپانی تێکەڵ]] و [[پسیودۆ-ماکیس]]، کە ڕەنگدانەوەی ئاووھەوایەکی [[ئاووھەوای مامناوەندی شێدار|مامناوەندی شێداری]] گواستراوەیە بە کاریگەریی دەریای ناوین.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.mgm.gov.tr/iklim/iklim.aspx?key=C |سەردێڕ=Klimatoloji 2 |بڵاوکەرەوە=Çevre ve Orman Bakanlığı}}</ref> [[شەستانە|شەستانە (کەستانە)]]، [[بەڕوو]]، [[نارەوەن]]، [[تێلیا|لیندن (دارەزەردە)]]، [[دارەبەن]] و [[ڕۆبینیا|لۆکەست]] دیارترین جۆرەکانی دارستانی مامناوەندن، لەکاتێکدا [[غار|دارغار]]، [[بەن|بەن (قەزوان)]]، ''[[Cercis siliquastrum|ئەرخەوان]]''، [[Spartium junceum|گێسک]]، [[Pyracantha coccinea|سێوی دڕکاوی]]، و جۆرەکانی بەڕوو وەک ''[[Quercus cerris|بەڕووی تورکی]]'' و ''[[Quercus coccifera|مازی]]'' گرنگترین جۆرەکانی دابەشبوونی [[دارستانەکانی دەریای ناوین|دەریای ناوین]] و [[ناوچە ژیانییەکانی ناوچەی دەریای ناوین|ژێر-دەریای ناوین]]ن. جگە لە ڕووەکە سروشتییەکان، ''[[چنار]]''، [[Aesculus hippocastanum|شەستانەی ئەسپی]]، [[سەروو|سەروو]] و [[سنەوبەری بەردین]] ئەو [[جۆرە ھێنراوانە]] پێکدەھێنن کە لەگەڵ ژینگەی ئەستەمبوڵدا [[ڕاھاتن|ڕاھاتوون]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bosphorus as our cultural heritage |ناونیشان=http://cipa.icomos.org/text%20files/antalya/203.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110722110923/http://cipa.icomos.org/text%20files/antalya/203.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> لە توێژینەوەیەکدا کە بەدواداچوونی بۆ ڕووەکی شاری کردووە لە [[کارتال]]، تێکڕا <bdi>576</bdi> جۆری ڕووەک تۆمارکراون؛ لەوانە <bdi>477</bdi> جۆریان سروشتی بوون و <bdi>99</bdi> جۆریان نامۆ و چێندراو بوون. دیارترین جۆرە ڕەسەنەکان لە خێزانی [[Asteraceae|کوڵەکەکان]] (<bdi>50</bdi> جۆر) بوون، لەکاتێکدا فرەچەشنترین خێزانی ڕووەکی نامۆ خێزانی [[Rosaceae|گوڵەباخییەکان]] (<bdi>16</bdi> جۆر) بوو.<ref>Altay, Volkan; Ouml, Brahim Lker; zyiit; Yarci, Celal (31 January 2010). "Urban flora and ecological characteristics of the Kartal District (Istanbul): A contribution to urban ecology in Turkey".</ref> [[گەرەوەکانی تورکیا]] و دەریای مەڕمەڕە ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن بۆ [[کۆچی ماسی|ماسییە کۆچەرییەکان]] و گیانەوەرە دەریایییەکانی تر لە نێوان دەریای ناوین، مەڕمەڕە و دەریای ڕەش. بۆسفۆر میوانداری جۆرەکانی ماسیی [[ماسیی پەلاجیک|پەلاجیک]]، [[ماسیی دێمێرسال|دێمێرسال]] و نیمچە-پەلاجیک دەکات و زیاتر لە <bdi>130</bdi> جۆری جیاواز لە گەرووەکەدا بەڵگەدار کراون.<ref>Artüz M.L. (1999) [https://web.archive.org/web/20150607003453/http://www.artuz.com/Artuz/LeventDeniz/Levent/PDF/5558.pdf Inventory of Existing Species and Their Habitats in the Bosphorus Area]. Marine bio abs., 1: 112–023.</ref> [[ماسیی شین]]، [[بۆنیتۆ]]، [[ماسیی دەریایی|ماسیی بەس]]، [[ماسیی ئەسپ|ماسیی ماکرێڵی ئەسپ]] و [[ئەنچۆڤی|ئەنچۆڤییەکان]] جۆرە گرنگە ئابوورییەکان پێکدەھێنن. فرەچەشنیی ماسی لە ئاوەکانی ئەستەمبوڵدا لە دەیەکانی ڕابردوودا کەمی کردووە. لە کۆی نزیکەی <bdi>60</bdi> جۆری ماسی کە لە ساڵانی <bdi>1970</bdi>ەکاندا تۆمارکراون، تەنیا <bdi>20</bdi> جۆریان ھێشتا لە بۆسفۆردا ماونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Deniz Kirliliğini Önlemeye İlişkin Hedefler |ناونیشان=http://www.iski.gov.tr/Web/statik.aspx?KID=1001221 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110722093754/http://www.iski.gov.tr/Web/statik.aspx?KID=1001221 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١١|وێبگە=İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi}}</ref>{{Dubious|date=July 2021}}<!-- Most studies show more fish species compared to İSKİ's stated numbers. This is either excluding seasonal fishes, only including economically viable species or just plainly wrong. --> [[دۆلفینی لووت-شووشەیی]] (بە تورکی: ''afalina'')، [[دۆلفینی باوی دەنووک-کورت]] (بە تورکی: ''tırtak'') و [[بەرائزی بەندەری|بەرازی دەریاییی بەندەری]] (بە تورکی: ''mutur'') ئەو مەمکدارە دەریایییانە پێکدەھێنن کە لە ئێستادا لە بۆسفۆر و ئاوەکانی دەوروبەریدا دەدۆزرێنەوە، ھەرچەندە لە ساڵانی <bdi>1950</bdi>ەکانەوە ژمارەی بینینی دۆلفینەکان تا دێت دەگمەنتر دەبێت. [[سەگی دەریاییی دەریای ناوین|سەگە دەریایییەکانی دەریای ناوین]] لە بۆسفۆردا ھەبوون، و کەناراوەکانی دوورگەکانی شازادەکان و توزلە ناوچەی زاوزێی سەگی دەریایی بوون لە ھاویندا، بەڵام لە ساڵانی <bdi>1960</bdi>ەکانەوە لە ئەستەمبوڵ نەبینراون و وا دادەنرێت کە لە ناوچەکەدا لەناوچووبن.<ref>"İstanbul'da balıklar". ''Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi''. '''II'''. İstanbul: Tarih Vakfı.</ref> پیسبوونی ئاو، [[ڕاوکردنی لەڕادەبەدەر]] و تێکدانی ژینگەی کەناراوەکان کە بەھۆی فراوانبوونی شارەوە دروست بووە، ھەڕەشە سەرەکییەکانن بۆ سەر ژینگەی دەریاییی ئەستەمبوڵ. [[File:Süleymaniye Camii Haziresi'nde bir kedi.jpg|thumb|پشیلەیەکی سەر شەقام لە ئەستەمبوڵ]] جگە لە مەمکدارە کێوییەکانی وشکانی، ئەستەمبوڵ میوانداری دانیشتووانێکی زۆری [[ئاژەڵە بێلانەکان|ئاژەڵە بێلانەکان]] دەکات. بوونی [[پشیلەی کێوی لە ئەستەمبوڵ|پشیلەی کێوی لە ئەستەمبوڵ]] (بە تورکی: ''sokak kedisi'') زۆر بەربڵاوە، بە خەمڵاندنێک کە لە سەد ھەزارەوە بۆ زیاتر لە یەک ملیۆن پشیلەی سەر شەقامەکان دەگۆڕێت. پشیلە کێوییەکان لە شارەکەدا سەرنجی زۆری میدیا و خەڵکیان بۆ خۆیان ڕاکێشاوە و بە ھێمای شارەکە دادەنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Why so many stray cats in Istanbul? |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/av/world-europe-37880274 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=BBC News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Brady |یەکەم=Tara |سەردێڕ=How the street cats of Istanbul landed on their feet |ناونیشان=https://www.irishtimes.com/culture/film/how-the-street-cats-of-istanbul-landed-on-their-feet-1.3129936 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|newspaper=The Irish Times}}</ref> کۆلۆنییەکانی [[پەپوولەسوولە|تووتیی پەپوولەسوولە]] لە ناوچە شارییەکاندا ھەن، ھاوشێوەی شارەکانی تری ئەورووپا وەک [[تووتیی کێوی|تووتیی کێوی]]، و بە [[جۆرە داگیرکەرەکان]] دادەنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=İstanbul'da istilacı yeşil papağan uyarısı: Sayıları 5-6 bini geçti, kent faunası bozulabilir |trans-title=Warning about invasive green parrots in Istanbul: Their numbers have exceeded 5–6 thousand, the urban fauna may be disrupted |ناونیشان=https://www.birgun.net/haber/istanbul-da-istilaci-yesil-papagan-uyarisi-sayilari-5-6-bini-gecti-kent-faunasi-bozulabilir-318525 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=birgun.net |زمان=Turkish}}</ref> === پیسبوون === [[پیسبوونی ھەوا لە تورکیا]] لە ئەستەمبوڵدا زۆر خراپە بەھۆی ئەوەی ئۆتۆمبێل، پاس و تەکسییەکان زۆرجار دەبنە ھۆی دروستبوونی [[تەم و دووکەڵ|تەمودووکەڵی شاری]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=Fed up with Istanbul traffic |ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/opinion/melis-alphan/fed-up-with-istanbul-traffic--109965 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> چونکە یەکێکە لەو چەند شارە کەمەی ئەورووپا کە [[ناوچەی کەم-دەرپەڕین]]ی نییە. تا ساڵی <bdi>2019</bdi>، تێکڕای [[پێوەرەکانی کوالێتیی ھەوا|کوالێتیی ھەوا]]ی شارەکە لە ئاستێکدایە کە کاریگەری لەسەر دڵ و سییەکانی ئەو کەسانە ھەیە کە لە کاتەکانی لوتکەی ھاتوچۆدا لە شەقامەکاندا دەوەستن،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Understanding Vehicular Pollution – AQI, Harmful Effects and How to Reduce It? |ناونیشان=https://www.news18.com/news/auto/understanding-vehicular-pollution-aqi-harmful-effects-and-how-to-reduce-it-2047845.html |ئیش=News18}}</ref> و نزیکەی <bdi>200</bdi> ڕۆژی پیسبوون لەلایەن [[ھەستەوەری پیسبوونی ھەوا|ھەستەوەرەکانی پیسبوونی ھەوا]] لە [[سوڵتانگازی]]، [[مەجیدییەکۆی]]، ئالیبەیكۆی و [[کاگتحانا]] پێوراون.<ref>{{Cite report |url=https://www.temizhavahakki.com/kararapor2020/ |title=Kara Rapor 2020: Hava Kirliliği ve Sağlık Etkileri |trans-title=Black Report 2020: Air Pollution and Health Effects |date=August 2020 |publisher=[[Right to Clean Air Platform Turkey]] |language=tr}}</ref> یەکێکە لە <bdi>10</bdi> خراپترین شارەکان بۆ {{Chem|link=Nitrogen_dioxide#Long-term|N|O|2}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Harvey |یەکەم١=Fiona |بەستەری نووسەر=Fiona Harvey |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Major cities blighted by nitrogen dioxide pollution, research finds &#124; Air pollution |ناونیشان=https://www.theguardian.com/environment/2022/aug/17/major-cities-blighted-by-nitrogen-dioxide-pollution-research-finds |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=[[The Guardian]]}}</ref> بەڵام پلان ھەیە بۆ تاقیکردنەوەی نرخدانانی قەرەباڵغی لە نیمچەدوورگە مێژووییەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Istanbul tops 2024 global traffic congestion rankings - Türkiye News |ناونیشان=https://www.hurriyetdailynews.com/istanbul-tops-2024-global-traffic-congestion-rankings-204482#:~:text=The%20pricing%20is%20set%20to,covering%20approximately%20six%20square%20kilometers. |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Hürriyet Daily News |زمان=en}}</ref> [[گوڵکردنی قەوزە|گوڵکردنی قەوزە]] و [[شەپۆلی سوور]] لە دەریای مەڕمەڕە و بۆسفۆر (بە تایبەتی لە قۆچی زێڕین) ڕاگەیەندراون، و بە شێوەیەکی بەردەوام لە دەریاچە شارییەکانی وەک [[دەریاچەی بویوکچەکمەجە]] و [[دەریاچەی کوچوکچەکمەجە|کوچوکچەکمەجە]] ڕوودەدەن. لە حوزەیرانی <bdi>2021</bdi>، شەپۆلێکی [[چڵمی دەریایی]] کە گوایە بەھۆی پیسبوونی ئاوەوە بووە، بڵاوبووەوە بۆ دەریای مەڕمەڕە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ='Sea snot' outbreak off Turkish coast poses threat to marine life |ناونیشان=https://www.reuters.com/business/environment/sea-snot-outbreak-off-turkish-coast-poses-threat-marine-life-2021-06-01/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Reuters}}</ref> == دیمەنی شار == === قەزا و گەڕەکەکان === ==== دیوی ئەورووپا ==== [[File:Historical peninsula and modern skyline of Istanbul.jpg|thumb|قەزای [[فاتیح، ئەستەمبوڵ|فاتیح]] [[کۆنستنتینۆپڵ|نیمچەدوورگەی مێژوویی]] ئەستەمبوڵ پێکدەھێنێت]] {{anchor|Rumeli}}<!--[[Rumeli (Istanbul)]] redirects here-->{{lang|tr|Rumeli}} ("[[ڕومێلیا]]") نازناوێکی ناوخۆیییە بۆ دیوی ئەورووپای ئەستەمبوڵ. قەزای [[فاتیح، ئەستەمبوڵ|فاتیح]]، کە بە ناوی محەممەدی دووەمەوە ناونراوە (بە تورکی: ''Fatih Sultan Mehmed'')، ھاوتایە لەگەڵ تەواوی کۆنستنتینۆپڵ تا پێش فەتحی عوسمانییەکان؛ ئەمڕۆ قەزای پایتەختە و بە ''نیمچەدوورگەی مێژوویی'' ئەستەمبوڵ ناودەبرێت کە دەکەوێتە کەناری باشووری [[قۆچی زێڕین]]، بەرامبەر قەڵای سەدەکانی ناوەڕاستی [[کۆماری جەنەوا|جەنەوایی]]یەکانی [[گالاتا]] لە کەناری باکوور. قەڵاکانی جەنەوا لە گالاتا تا ڕادەیەکی زۆر لە سەدەی <bdi>19</bdi>ەمدا ڕووخێنران، و تەنیا [[تاوەری گالاتا]] مایەوە، بۆ ئەوەی ڕێگە بۆ فراوانبوونی شارەکە بەرەو باکوور بکرێتەوە.<ref>{{harvnb|Çelik|1993|pp=70, 169}}</ref> گالاتا ([[کاراکیۆی]]) لەمڕۆدا گەڕەکێکە لەناو قەزای بەیئۆغڵودا، کە سەنتەری بازرگانی و کات بەسەربردنی ئەستەمبوڵ پێکدەھێنێت و [[شەقامی ئیستیقلال]] و [[گۆڕەپانی تەقسیم]] لەخۆدەگرێت.<ref>{{harvnb|Çelik|1993|p=127}}</ref> [[File:Wooden building on the Bosphorus.jpg|thumb|لە بنەڕەتدا لە دەرەوەی شار بوون، کۆشکەکانی ''[[یالی]]'' بەدرێژایی بۆسفۆر ئێستا ماڵن لە ھەندێک لە گەڕەکە ئاستبەرزەکانی ئەستەمبوڵدا|alt=خانووی ڕەنگاوڕەنگی دوو و سێ نھۆمی لەگەڵ لەنگەرگە و باڵکۆنەکان، کە ڕاستەوخۆ لەسەر لێواری ئاوەکە دروستکراون]] [[کۆشکی دۆلمەباخچە]]، بارەگای حکومەت لە کۆتایییەکانی سەردەمی عوسمانیدا، دەکەوێتە قەزای [[بێشیکتاش]] لە کەناری ئەورووپای بۆسفۆر، لە باکووری بەیئۆغڵو. گوندی پێشووی [[ئۆرتەکیۆی]] دەکەوێتە ناو بێشیکتاشەوە و ناوەکەی بەخشیوە بە [[مزگەوتی ئۆرتەکیۆی]] لەسەر بۆسفۆر، لە نزیک [[پردی بۆسفۆر]]. بەدرێژایی ھەردوو کەناری ئەورووپا و ئاسیای بۆسفۆر، ''[[یالی|یالییە]]'' مێژووییەکان ھەن، کە کۆشکی لوکسی دارینن و لەلایەن ئەرستۆکراتەکان و کەسایەتییە دیارەکانی عوسمانییەوە وەک ماڵی ھاوینە دروستکراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1999/10/29/arts/antiques-for-turks-art-to-mark-700th-year.html |دوایین=Moonan|یەکەم=Wendy|ئیش=The New York Times|سەردێڕ=For Turks, Art to Mark 700th Year|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> بەرەو ناوخۆ، لە باکووری گۆڕەپانی تەقسیمەوە [[سەنتەری بازرگانیی ناوەندیی ئەستەمبوڵ]] ھەیە، کە کۆمەڵێک ڕێڕەوە کە پڕن لە بینای ئۆفیسەکان، تاوەری نیشتەجێبوون، سەنتەری بازرگانی، و کامپەسی زانکۆکان، و زیاتر لە {{convert|2000000|m2|abbr=on}} ڕووبەری ئۆفیسی پۆل-A لەخۆدەگرێت بە گشتی. [[ماسلاک]]، [[لێڤێنت]]، و [[بۆمۆنتی]] خاڵی گرنگن لەناو سەنتەری بازرگانیی ناوەندیدا.{{sfn|Oxford Business Group|2009|p=105}}<ref name=property2021>{{cite report|title=Istanbul Office Market General Overview: Third Quarter 2021|pages=3, 9|url=https://www.propin.com.tr/UserFiles/image/PROPIN_Istanbul_Office_Market_General_Overview_2021_Q3.pdf|publisher=Prop In|archive-date=26 January 2022|access-date=27 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126203001/https://www.propin.com.tr/UserFiles/image/PROPIN_Istanbul_Office_Market_General_Overview_2021_Q3.pdf|url-status=dead|archivedate=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220126203001/https://www.propin.com.tr/UserFiles/image/PROPIN_Istanbul_Office_Market_General_Overview_2021_Q3.pdf}}</ref> ڕێڕەوی فڕۆکەخانەی ئەتاتورک ڕێڕەوێکی تری لەو شێوەیەیە کە شێوازی [[شاری قەراغ]]ی ھەیە بۆ بازرگانی، نیشتەجێبوون و بازاڕکردن و زیاتر لە {{convert|900000|m2|abbr=on}} ڕووبەری ئۆفیسی پۆل-A لەخۆدەگرێت.<ref name=property2021/> ==== دیوی ئاسیا ==== [[File:Istanbul Levent skyline.jpg|thumb|دیمەنێکی [[لێڤێنت]] لە [[کانلیجا]]وە لەوبەری بۆسفۆرەوە]] لە سەردەمی عوسمانیدا، [[ئوسکودار]] (ئەوکات سکوتاری) و [[کادیکۆی]] لە دەرەوەی چوارچێوەی ناوچەی شاری بوون، و وەک بنکەی ئارام خزمەتیان دەکرد لەگەڵ ''یالییە'' کەنار دەریایییەکان و باخچەکانیان. بەڵام لە نیوەی دووەمی سەدەی <bdi>20</bdi>ەمدا، دیوی ئاسیا گەشەسەندنێکی شاریی گەورەی بەخۆیەوە بینی؛ گەشەپێدانی درەنگوەختی ئەم بەشەی شارەکە بووە ھۆی دروستبوونی ژێرخانێکی باشتر و پلاندانانێکی شاریی ڕێکخراوتر بەراورد بە زۆربەی ناوچە نیشتەجێبووەکانی تری شارەکە.{{sfn|WCTR Society|Unʼyu Seisaku Kenkyū Kikō|2004|p=281}} بەشێکی زۆری دیوی ئاسیای بۆسفۆر وەک دەوروبەری سەنتەرە ئابووری و بازرگانییەکانی ئەستەمبوڵی ئەورووپا کاردەکات، کە سێیەکی دانیشتووانی شارەکەی تێدایە بەڵام تەنیا چارەکێکی ھەلی کار لەخۆدەگرێت.{{sfn|WCTR Society|Unʼyu Seisaku Kenkyū Kikō|2004|p=281}} بەڵام، [[کۆزیاتاغی]]–[[ئاتاشەھیر]]، [[ئالتونیزادە]]، [[بەیكۆز|کاڤاجک]] و [[عومرانییە]]، کە بە ھەموویانەوە نزیکەی <bdi>1.4</bdi> ملیۆن مەتر چوارگۆشە ڕووبەری ئۆفیسی پۆل-A لەخۆدەگرن، ئێستا وەک "[[شاری قەراغ|شارەکانی قەراغ]]"ی گرنگن، واتە ڕێڕەو و خاڵی یەکگرتنی سەنتەرە بازرگانی و بازاڕەکان و بینا نیشتەجێبوونە بەرزەکانن.<ref name=property2021/> ==== فراوانبوون ==== لە ئەنجامی گەشەسەندنی خێرای ئەستەمبوڵ لە سەدەی <bdi>20</bdi>ەمدا، بەشێکی بەرچاو لە شارەکە لە ''[[گەجەکۆندۆ]]'' (بە واتای وشەیی "بە شەو دروستکراو") پێکدێت، کە ئاماژەیە بۆ ئەو بینا نایاسایییانەی کە لەلایەن داگیرکەرانی زەوییەوە دروستکراون.<ref name="kar7896">{{harvnb|Karpat|1976|pp=78–96}}</ref> لە ئێستادا، ھەندێک ناوچەی ''گەجەکۆندۆ'' بە ھێواشی دەڕووخێنرێن و جێگەیان پڕدەکرێتەوە بە کۆمەڵگەی نیشتەجێبوونی مۆدێرنی بەکۆمەڵ.<ref name="yavuz">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Yavuz |یەکەم=Ercan |ناونیشان=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?load=detay&link=177450&bolum=103 |ئیش=Today's Zaman |سەردێڕ=Gov't launches plan to fight illegal construction |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120120204750/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?load=detay&link=177450&bolum=103 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، پڕۆژەی گەورەی [[پەسندکردنی شاری]] و [[نوێکردنەوەی شاری]] لە جێبەجێکردندان،<ref name="AtkinsonBridge2005">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Rowland|دوایین١=Atkinson|یەکەم٢=Gary|دوایین٢=Bridge|سەردێڕ=Gentrification in a Global Context: The New Urban Colonialism|ناونیشان={{Google books|s_Z8dxsXWxQC|پەڕە=PA١٢٣|plainurl=yes}}|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٣|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٣٢٩٥١-٤|پەڕەکان=١٢٣–}}</ref> وەک ئەوەی لە [[تارلاباشی]]دا ھەیە؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Poor but Proud Istanbul Neighborhood Faces Gentrification |یەکەم=Jessica |دوایین=Bourque |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2012/07/05/world/middleeast/05iht-m05-turkey-tarlabasi.html |newspaper=The New York Times |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> ھەندێک لەم پڕۆژانە، وەک ئەوەی لە [[سولوکولە]]دا ھەیە، ڕووبەڕووی ڕەخنە بوونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Forced gentrification plan spells end for old Roma district in Istanbul |یەکەم=Robert |دوایین=Tait |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2008/jul/22/roma.turkey |newspaper=The Guardian |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> حکومەتی تورکیا ھەروەھا پلانی گەورەی ھەیە بۆ فراوانکردنی شارەکە بەرەو ڕۆژئاوا و باکوور لە دیوی ئەورووپا بە ھاوبەشی لەگەڵ [[فڕۆکەخانەی ئەستەمبوڵ]]ی نوێ، کە لە ساڵی <bdi>2019</bdi> کرایەوە؛ بەشە نوێیەکانی شارەکە چوار شوێنی نیشتەجێبوونی جیاواز لەخۆدەگرن کە ئەرکی شاریی دیاریکراویان ھەیە، و جێگەی <bdi>1.5</bdi> ملیۆن کەسیان تێدا دەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=New city construction to begin in six months |ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/new-city-construction-to-begin-in-six-months.aspx?nid=41622&pageID=238 |newspaper=Hurriyet Daily News |ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> {{wide image|Istanbulpanorama.jpg|800px|align-cap=center|دیمەنێکی پەنۆرامای ئەستەمبوڵ لە باشووری [[فاتیح، ئەستەمبوڵ|نیمچەدوورگەی مێژوویی]] و لە سەرووی [[دەریای مەڕمەڕە]]وە. [[قۆچی زێڕین]] و گەرووی [[گەرووی بۆسفۆر|بۆسفۆر]] لە پاشبنەمادا دیارن. چەندین ناوچەی بازرگانیش دەتوانرێت ببینرێت، وەک [[لێڤێنت]]، [[شیشلی]] و [[ماسلاک]] لە دیوی ئەورووپا (لە نزیک ناوەڕاستی وێنەکە)، و [[ئاتاشەھیر]] لە دیوی ئاسیا (لە لای ڕاست).}} === پارکەکان === [[File:Yildiz Park 02.jpg|thumb|[[پارکی یڵدز]]، [[کۆشکی یڵدز]] بە [[کۆشکی چیراغان]]ەوە دەبەستێتەوە]] ئەستەمبوڵ پارکێکی شاریی سەرەکیی نییە، بەڵام چەندین ناوچەی سەوزی ھەیە. [[پارکی گولھانە]] و [[پارکی یڵدز]] لە بنەڕەتدا لەناو حەوشەی دوو کۆشکی ئەستەمبوڵدا بوون – کۆشکی تۆپقاپی و [[کۆشکی یڵدز]] – بەڵام لە دەیەکانی سەرەتای کۆماری تورکیادا وەک پارکی گشتی دووبارە ڕێکخرانەوە.<ref>{{harvnb|Boyar|Fleet|2010|p=247}}</ref> پارکێکی تر، [[پارکی فەتحی پاشا]]یە، کە دەکەوێتە سەر گردێک لە تەنیشت پردی بۆسفۆر لە ئەنادۆڵ، بەرامبەر کۆشکی یڵدز لە ئەورووپا. بەدرێژاییی دیوی ئەورووپا، و لە نزیک [[پردی سوڵتان محەممەد فاتیح]]، [[پارکی ئەمیرگان]] ھەیە، کە لە سەردەمی بیزەنتیدا بە ''کیپارادێس'' ('دارستانی سەروو') ناسرابوو. لە سەردەمی عوسمانییەکاندا، لە سەدەی <bdi>16</bdi>ەمدا یەکەم جار درا بە [[نیشانجی|نیشانجی (مۆردار)]] [[فەرەیدوون ئەحمەد بەگ]]، پێش ئەوەی لەلایەن سوڵتان [[مورادی چوارەم]]ەوە لە سەدەی <bdi>17</bdi>ەمدا بدرێت بە ئەمیری [[سەفەوییەکان|سەفەوی]]، گونە خان، بۆیە ناوی ''ئەمیرگان''ی لێنرا. پارکەکە کە ڕووبەرەکەی {{convert|47|ha|acre|adj=on}}ە، دواتر لەلایەن خێدیڤ [[ئیسماعیل پاشای میسر|ئیسماعیل پاشا]]ی [[خێدیڤاتی میسر|میسری عوسمانی]]یەوە خاوەندارێتی کرا لە سەدەی <bdi>19</bdi>ەمدا. پارکی ئەمیرگان بە فرەچەشنیی ڕووەکەکانی ناسراوە و لە ساڵی <bdi>2005</bdi>ەوە ساڵانە فیستیڤاڵێکی [[گوڵەباخ]]ی تێدا بەڕێوەدەچێت.<ref>{{harvnb|Taylor|2007|p=241}}</ref> بڕیاری حکومەتی [[پارتی داد و گەشەپێدان (تورکیا)|ئاکەپە (AKP)]] بۆ لەناوبردنی [[پارکی گەزیی تەقسیم]] لە جێگەی وێنەیەکی ھاوشێوەی [[سەربازگەی تەقسیم]]ی سەردەمی عوسمانی (کە لە ساڵی <bdi>1921</bdi>دا گۆڕدرابوو بۆ [[یاریگای تەقسیم]]، پێش ئەوەی لە ساڵی <bdi>1940</bdi> بڕووخێنرێت بۆ دروستکردنی پارکی گەزی) بووە ھۆی سەرهەڵدانی زنجیرەیەک [[خۆپیشاندانەکانی پارکی گەزی|خۆپیشاندانی سەرتاسەری لە ساڵی 2013]] کە کۆمەڵێک کێشەی بەرفراوانی لەخۆگرتبوو. یەکێکی تر لەو شوێنانەی کە لە ھاویندا لای ئەستەمبوڵییەکان زۆر باوە، [[دارستانی بێلگراد]]ە، کە بە ڕووبەری {{convert|5500|ha|acre|adj=off}} لە لێواری باکووری شارەکەدا بڵاوبووەتەوە. ئەم دارستانە لە بنەڕەتدا ئاوی بۆ شارەکە دابین دەکرد و پاشماوەی ئەو بەنداوانەی کە لە سەردەمی بیزەنتی و عوسمانیدا بەکاردەھێنران ھێشتا ماون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-14846/water-supply-systems-reservoirs-charity-and-free-founta-.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101119053754/http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-14846/water-supply-systems-reservoirs-charity-and-free-founta-.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Republic of Turkey Ministry of Culture and Tourism|سەردێڕ=Water Supply Systems, Reservoirs, Charity and Free Fountains, Turkish Baths|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{harvnb|Time Out Guides|2010|p=212}}</ref> === تەلارسازی === [[File:Hagia Sophia (228968325).jpeg|thumb|right|[[ئایا سۆفیا]] لەلایەن [[یوستینیانی یەکەم|یوستینیان]]ەوە لە سەدەی <bdi>6</bdi>ەمدا دروست کراوە|alt=بینایەکی سوورباو کە قوبەیەکی گەورەی لەسەرە و بە قوبەی بچووکتر و چوار تاوەر دەورە دراوە]] ئەستەمبوڵ بە شێوەیەکی سەرەکی بە تەلارسازییە بیزەنتی و عوسمانییەکەی ناسراوە، بەڵام بیناکانی ڕەنگدانەوەی ئەو گەل و ئیمپراتۆریەتە جیاوازانەن کە پێشتر حوکمڕانیی شارەکەیان کردووە. نموونەکانی تەلارسازیی جەنەوایی و ڕۆمانی ھێشتا لە ئەستەمبوڵ لە پاڵ ھاوتا عوسمانییەکانیاندا دەبینرێن. لەکاتێکدا ھیچ شتێک لە [[تەلارسازیی یۆنانی کۆن|تەلارسازیی سەردەمی یۆنانی کلاسیک]] نەماوەتەوە، [[تەلارسازیی ڕۆمانی کۆن|تەلارسازیی ڕۆمانی]] سەلماندوویەتی کە زۆر خۆڕاگرترە. کۆڵەکە مەزەنەکانی [[ھیپۆدرۆمی کۆنستنتینۆپڵ]] ھێشتا لە گۆڕەپانی سوڵتان ئەحمەد دەبینرێن، لەکاتێکدا بەشێکی [[قەناتی ڤالێنس]]، کە لە کۆتایییەکانی سەدەی <bdi>4</bdi>ەمدا دروست کراوە، تاڕادەیەک بە ساغی لە لێواری ڕۆژئاوای قەزای فاتیح ماوەتەوە.<ref name="coaot">{{harvnb|Chamber of Architects of Turkey|2006|pp=80, 118}}</ref> [[کۆڵەکەی کۆنستانتین]]، کە لە ساڵی <bdi>330</bdi>ی زایینیدا بۆ نیشاندانی پایتەختە نوێیەکەی ڕۆم دانرا، ھێشتا لە نزیک ھیپۆدرۆم وەستاوە.<ref name="coaot" /> سەرەتای [[تەلارسازیی بیزەنتی]] پەیڕەوی لە مۆدێلی کلاسیکیی ڕۆمانی دەکرد بۆ قوبە و کەوانەکان، بەڵام ئەم توخمانەی باشتر کرد، وەک لە [[کڵێسای پیرۆزان سێرجیوس و باکۆس]] (ئایا سۆفیای بچووک)دا دەبینرێت. کۆنترین کڵێسای بیزەنتی کە لە ئەستەمبوڵ ماوەتەوە – ھەرچەندە وێرانەش بێت – [[دێری ستۆدیۆس]]ە (کە دواتر گۆڕدرا بۆ مزگەوتی ئیمراھۆر)، کە لە ساڵی <bdi>454</bdi>دا دروست کراوە.<ref>{{harvnb|Chamber of Architects of Turkey|2006|p=176}}</ref> دوای کۆنتڕۆڵکردنەوەی کۆنستنتینۆپڵ لە ساڵی <bdi>1261</bdi>، بیزەنتییەکان دوو لە گرنگترین کڵێساکانیان کە تا ئێستا ماونەتەوە فراوان کرد، ئەوانیش [[کڵێسای چۆرا]] و [[کڵێسای پاماکاریستۆس]]ن. سەرەڕای ئەوەش، لووتکەی تەلارسازیی بیزەنتی، و یەکێک لە ئایکۆنیترین پێکھاتەکانی ئەستەمبوڵ، [[ئایا سۆفیا]]یە. بە قوبەیەک کە تیرەکەی {{convert|31|m|ft|sp=us}} دەبێت،<ref>{{harvnb|Gregory|2010|p=138}}</ref> ئایا سۆفیا بۆ زیاتر لە ھەزار ساڵ وەک گەورەترین کڵێسای جیھان مایەوە، پێش ئەوەی بکرێت بە مزگەوت و، وەک چۆن ئێستا ھەیە، مۆزەخانەیەک.<ref name="klwa171" /> [[File:SultanAhmetMosqueCourtyard.jpg|thumb|حەوشەی [[مزگەوتی شین، ئەستەمبوڵ|مزگەوتی شین]]]] لەنێو کۆنترین نموونە ماوەکانی [[تەلارسازیی عوسمانی]] لە ئەستەمبوڵدا قەڵاکانی [[ئەنادۆڵحسار]] و [[ڕومێلیحسار]] ھەن، کە لە کاتی گەمارۆدانی شارەکەدا یارمەتیی عوسمانییەکانیان دا.<ref>{{harvnb|Freely|2000|p=283}}</ref> لە ماوەی چوار سەدەی داھاتوودا، عوسمانییەکان بەردەوام بوون لە جێھێشتنی جێدەستێکی کاڵنەبووەوە لەسەر دیمەنی ئاسمانیی ئەستەمبوڵ، بە دروستکردنی مزگەوتی بەرز و کۆشکی ڕازاوە. گەورەترین کۆشک، تۆپقاپی، کۆمەڵێکی فرەچەشنی لە شێوازەکانی تەلارسازی لەخۆدەگرێت، لە تەلارسازیی [[تەلارسازیی بارۆکی|بارۆک]] لە ناوەوەی حەرەمسەرا، تا دەگاتە تەلارسازیی [[تەلارسازیی نیۆکلاسیک|نیۆکلاسیک]] لە کتێبخانەی ئێندێروون.<ref>{{harvnb|Necipoğlu|1991|pp=180, 136–137}}</ref> [[مزگەوتەکانی سەردەمی خانەوادەی عوسمانی|مزگەوتە ئیمپراتۆرییەکان]] بریتین لە [[مزگەوتی سوڵتان ئەحمەد]] (مزگەوتی شین)، مزگەوتی سولەیمانییە، و [[مزگەوتی نوێ (ئەستەمبوڵ)|مزگەوتی نوێ (یەنی)]]، کە ھەموویان لە لوتکەی ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا دروستکراون، لە سەدەکانی <bdi>16</bdi>ەم و <bdi>17</bdi>ەمدا. لە سەدەکانی دواتردا، و بە تایبەتی دوای چاکسازییەکانی ''تەنزیمات''، تەلارسازیی عوسمانی جێگەی گیرایەوە بە شێوازە ئەورووپییەکان.<ref>{{harvnb|Çelik|1993|p=159}}</ref> ناوچەکانی دەوروبەری [[شەقامی ئیستیقلال]] پڕکران لە باڵیۆزخانە گەورەکانی ئەورووپا و ڕیزە بیناکان بە شێوازی نیۆکلاسیک و [[تەلارسازیی بوژانەوەی ڕێنێسانس|بوژانەوەی ڕێنێسانس]]، کە دواتر کاریگەرییان کردە سەر تەلارسازیی چەندین پێکھاتەی جیاواز لە بەیئۆغڵو – لەوانە کڵێسا، فرۆشگا، و شانۆکان – و بینا فەرمییەکانی وەک کۆشکی دۆلمەباخچە.<ref>{{harvnb|Çelik|1993|pp=133–34, 141}}</ref> == حکومەت و سیاسەت == === شارەوانیی گەورەشاری ئەستەمبوڵ === [[File:Istanbul_Metropolitan_Municipality_Palace_after_the_Imamoglu_case_in_December_14,_2022_02.jpg|thumb|کۆشکی شارەوانیی ئەستەمبوڵ]]بە دامەزراندنی لە ساڵی <bdi>1930</bdi> و ڕێکخستنەوەی بە یاسای شارەوانییە گەورەشارەکان لە ساڵی <bdi>2004</bdi>،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mevzuat Bilgi Sistemi |ناونیشان=https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5216&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.mevzuat.gov.tr}}</ref> [[شارەوانیی گەورەشاری ئەستەمبوڵ]] (بە تورکی: ''İstanbul Büyükşehir Belediyesi'') دەسەڵاتی سەرەکیی حکومەتی خۆجێییە لە سەرتاسەری شارەکەدا کە بەرپرسیارە لە کارە گشتییەکان، ژێرخانی ئاو، گواستنەوە، خزمەتگوزارییە کولتوورییەکان، و ھاوشێوەکانی. خاوەنکارێکی گەورەیە لە تورکیادا بە ھەبوونی زیاتر لە <bdi>80,000</bdi> فەرمانبەر بە گشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=İBB Başkanı İmamoğlu: Sendikalı sayısı 80 bin kişiye ulaşmıştır |trans-title=Mayor of Istanbul İmamoğlu: The number of unionized workers has reached 80,000 |ناونیشان=https://www.ntv.com.tr/turkiye/ibb-baskani-imamoglu-sendikali-sayisi-80-bin-kisiye-ulasmistir,kedasRQg6kaSOCGi6VlSHg |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.ntv.com.tr |زمان=tr}}</ref> پێکھاتەی ئێستای شارەکە دەگەڕێتەوە بۆ چاکسازییەکانی ''[[تەنزیمات]]'' لە سەدەی <bdi>19</bdi>ەمدا. پێش ئەوە، کارگێڕیی ناوخۆیی لەلایەن ''[[قازی]]''یەکانەوە بەڕێوەدەبرا، کە لەلایەن [[سەدرەعزەم|سەدری ئەعزەم]]ەوە (وەزیری گەورە) دیاری دەکران. ھەندێک لە ڕێبازە ئایینییەکان و [[سەندیکا|سەندیکاکان]]یش خزمەتگوزارییان بۆ کۆمەڵگاکانیان دابین دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Oktay |یەکەم=Tarkan |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠١|سەردێڕ=TANZİMAT DÖNEMİ İSTANBUL'DA BİR BELEDİYE ÖRGÜTLENMESİ ÖRNEĞİ "ALTINCI DÂİRE-İ BELEDİYE" |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/maruoneri/issue/54254/735505 |journal=Öneri Dergisi |زمان=tr |بەرگ=٤|issue=15 |پەڕەکان=١٥٧–١٦٦|doi=10.14783/maruoneri.735505 |issn=1300-0845|hdl=11424/6883 |hdl-access=free}}</ref> [[شۆڕشی پیشەسازی]]، ھەرچەندە عوسمانییەکان بە ڕادەیەکی زۆر کاریگەرییان لێ نەکەوت، بەڵام بووە ھۆی لێشاوی بازرگانانی بیانی بەو پێیەی [[کۆنستنتینۆپڵ]] لە نێوان دوو کیشوەردا ھەڵکەوتبوو، و حکومەتی ئیمپراتۆری ڕێککەوتنامەی بازرگانیی دووقۆڵیی لەگەڵ چەندین وڵاتی ئەورووپی واژوو کرد، کە قەبارەی بازرگانیی زیاد کرد، بەتایبەتی لەگەڵ بەندەرەکانی ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوین، وەک [[ئیزمییر|سمیرنا]]، [[تێسالۆنیکی]]، [[ئەسکەندەرییە]]، و [[بەیرووت]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tanzimat'tan XXI. Yüzyıla İstanbul'un Yönetimi |trans-title=The administration of Istanbul from the Tanzimat to the 21st century |ناونیشان=https://istanbultarihi.ist/81-tanzimattan-xxi-yuzyila-istanbulun-yonetimi |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=istanbultarihi.ist |زمان=tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Önsoy |یەکەم=Rifat |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٤|سەردێڕ=Tanzimat Dönemi sanayileşme politikası 1839-1876 |trans-title=Industrialization policy during the Tanzimat Period (1839–1876) |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/huefd/issue/41170/505131 |journal=Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi |زمان=tr |بەرگ=٢|issue=2 |پەڕەکان=٠|issn=1301-5737}}</ref> لە ساڵی <bdi>1854</bdi>، لە کاتی [[جەنگی کرایمیا|جەنگی کریمیا]]دا، بەھێزبوونی پەیوەندییەکانی نێوان ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و ھێزە ئەورووپییەکانی تر وای لە بیۆرۆکراسییە چاکسازیخوازەکەی عوسمانی کرد کە دەسەڵاتی حکومەتی خۆجێیی بۆ کۆنستنتینۆپڵ جێبەجێ بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TÜRK BELEDİYECİLİĞİNİN GELİŞİM SÜRECİ |ناونیشان=https://www.mevzuatdergisi.com/2009/03a/02.htm |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.mevzuatdergisi.com}}</ref> یەکەم دەسەڵاتی حکومەتی خۆجێیی، ''Şehremaneti'' (شارەوانی)، ئیلھامی لە سیستەمی کۆمیونەکانی فەڕەنسا ([[کۆمۆنەکانی فەڕەنسا]]) وەرگرتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Çiçek |یەکەم=Yeter |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Geçmişten Günümüze Türkiye'de Yerel Yönetimler |trans-title=Local Governments in Turkey from Past to Present |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/ksusbd/issue/10272/126028 |journal=Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi |زمان=tr |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=٥٣–٦٤|issn=1304-8120}}</ref> ئەو یاسایانەی دوای [[دەستووری عوسمانی ساڵی ١٨٧٦]] دەرکران ئامانجیان فراوانکردنی ئەم پێکھاتەیە بوو بە سەرتاسەری شارەکەدا، بە لاساییکردنەوەی بیست ناوچەیی کارگێڕییەکەی پاریس ([[ناوچەی کارگێڕیی پاریس]])، بەڵام بە تەواوی جێبەجێ نەکرا تا ساڵی <bdi>1908</bdi> کاتێک شارەکە وەک پارێزگایەک ڕاگەیەندرا کە لە نۆ قەزای پێکھێنەر پێکھاتبوو.<ref>{{harvnb|Çelik|1993|pp=42–48}}</ref><ref>{{harvnb|Kapucu|Palabiyik|2008|p=145}}</ref> ھەرچەندە ''شارەوانی'' و جێگرەوەکانی لەلایەن [[چاکسازییەکانی ئەتاتورک|شۆڕشی تورکیاوە]] ھەڵوەشێنرانەوە، بەڵام خودی سیستەمەکە بەردەوام بوو بە دامەزراندنی شارەوانیی ئەستەمبوڵ لە ساڵی <bdi>1930</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Belediye Tarihçesi |trans-title=Municipal History |ناونیشان=https://ibb.istanbul/ibb/belediye-hakkinda/belediye-tarihcesi/ |وێبگە=İstanbul Büyükşehir Belediyesi |زمان=tr}}</ref> [[ئەنجومەنی شارەوانیی ئەستەمبوڵ]] ئۆرگانی یاسادانانی شارەوانیی گەورەشاری ئەستەمبوڵە. ھەر پێنج ساڵ جارێک، <bdi>314</bdi> ئەندامی ئەنجومەنی خۆجێیی بە دەنگی خەڵک ھەڵدەبژێردرێن. ئەنجومەنەکە تاقە دەسەڵاتە لەو بابەتانەی کە پەیوەستن بە دەسەڵاتی شارەوانییەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Council |یەکەم١=City |دوایین٢=Köken |یەکەم٢=Enes |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Büyükşehir Belediye Meclisi |trans-title=Metropolitan Municipal Council |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/auhfd/issue/42360/510133 |journal=Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi |زمان=tr |بەرگ=٦٥|issue=4 |پەڕەکان=٣٥١١–٣٥٢٨|issn=1301-1308}}</ref> بە یەک ھەڵاوێردەوە، UKOME (سەنتەری ھەماھەنگیی گواستنەوە)، کە ھاوبەشیی لەگەڵ ئاژانسەکانی حکومەتی ناوەندی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Hükümet, büyükşehir belediyelerinin UKOME'deki çoğunluk yetkisini elinden aldı |trans-title=The government took away the majority authority of metropolitan municipalities in UKOME |ناونیشان=https://www.indyturk.com/node/134601/h%C3%BCk%C3%BCmet-b%C3%BCy%C3%BCk%C5%9Fehir-belediyelerinin-ukome%E2%80%99deki-%C3%A7o%C4%9Funluk-yetkisini-elinden-ald%C4%B1 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Independent Türkçe |زمان=tr}}</ref> [[File:Beyoğlu_City_Hall,_June_2021.jpg|thumb|ھۆڵی شاری [[بەیئۆغڵو]]]] === شارەوانییە قەزایییەکان === شارەوانییە قەزایییەکان بە شێوەیەکی سەرەکی بەرپرسیارن لە بەڕێوەبردنی پاشماوە و پڕۆژەکانی دروستکردن لەناو قەزاکانی خۆیاندا، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا یاسا ڕێگەیان پێدەدات کە بە بنەڕەتی ھەموو خزمەتگوزارییەکان پێشکەش بکەن جگە لە [[ژێرخانی ھەستیار|ژێرخانە ھەستیارەکان]]، وەک گواستنەوەی گشتی و بەڕێوەبردنی ئاو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ertaş |یەکەم=Handan |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=TÜRKİYE'DE YEREL YÖNETİM BİRİMLERİNİN GÖREV VE SORUMLULUKLARI İLE İLGİLİ MEVZUAT VE KARŞILAŞTIRMALI ANALİZ |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/sosyoteknik/issue/80255/1371218 |journal=Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi |زمان=tr |issue=11 |پەڕەکان=٨٧–١١٣|issn=2146-7226}}</ref> ئەوان سەربەخۆن لە شارەوانیی گەورەشاری ئەستەمبوڵ و بوودجە و پێکھاتەی خۆیان ھەیە لەگەڵ سەربەخۆیی کارگێڕی تا ئاستێک. شارەوانییە قەزایییەکان و شارەوانیی گەورەشار زۆرجار بۆ پڕۆژە ناوخۆیییەکان ھاوکاری یەکتر دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=İBB ve KİPTAŞ'ın İlçe Belediyeleri ile Yaptığı İş Birliği Protokollerinden Bir Yenisini Daha Avcılar Belediyesi İle İmzalandı! |trans-title=Another of the cooperation protocols between İBB and KİPTAŞ with district municipalities has been signed – this time with Avcılar Municipality! |ناونیشان=https://kiptas.istanbul/haber/ibb-ve-kiptasn-ilce-belediyeleri-ile-yaptg-is-birligi-protokollerinden-bir-yenisini-daha-avclar-belediyesi-ile-imzaland |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=kiptas.istanbul |زمان=tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=T.C. Tuzla Belediyesi Resmi Web Sitesi : Tuzla Belediyesi, İBB iş birliği ile ilçenin kronik sorunlarına çözüm üretiyor |trans-title=Republic of Turkey Tuzla Municipality Official Website: Tuzla Municipality is producing solutions to the district’s chronic problems in cooperation with İBB |ناونیشان=https://www.tuzla.bel.tr/icerik/11/8601/tuzla-belediyesi-ibb-is-birligi-ile-ilcenin-kronik-sorunlarina-cozum-uretiyor.aspx |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٥ |وێبگە=www.tuzla.bel.tr |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250328180742/https://www.tuzla.bel.tr/icerik/11/8601/tuzla-belediyesi-ibb-is-birligi-ile-ilcenin-kronik-sorunlarina-cozum-uretiyor.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[موختار (نازناو)|موختار]] کەمترین ئاستی بەرپرسی ھەڵبژێردراوە لە تورکیا. ھەر گەڕەکێک ''موختار''ێکی ھەیە، کە ئەرکی یارمەتیدانی ھاووڵاتییانە سەبارەت بە کاری کارگێڕی و دروستکردنی پردێکە لە نێوان دانیشتووانی ناوخۆ و حکومەتی ناوەندیدا. ئەوان ڕاپۆرت بە کارگێڕیی مەدەنی دەدەن و یەکەم دەسەڵاتن بۆ نوێنەرایەتیکردنی گەڕەکەکان لە پرۆسەی [[سیاسەتی گشتی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Göküş |دوایین٢=Bayrakcı |دوایین٣=Alptürker |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=MAHALLE YÖNETİMİ VE MAHALLE MUHTARLARININ VATANDAŞLAR TARAFINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduiibfd/issue/20818/222758 |journal=Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi |زمان=tr |بەرگ=١٨|issue=2 |پەڕەکان=٣١–٤٥|issn=1301-0603}}</ref> [[File:Istanbul_asv2020-02_img37_Governors_Office.jpg|thumb|[[ئۆفیسی پارێزگاری ئەستەمبوڵ]]، [[فاتیح، ئەستەمبوڵ|فاتیح]]]] === کارگێڕیی مەدەنی === لە تورکیادا، کارگێڕیی مەدەنی (بە تورکی: ''Mülki idare'') ئاماژەیە بۆ ئەو بەرپرسانەی کە لەلایەن [[حکومەتی تورکیا|حکومەتی ناوەندییەوە]] دادەمەزرێنرێن بۆ [[پارێزگاکانی تورکیا|پارێزگاکان]] و [[قەزاکانی تورکیا|قەزاکان]]. ئەوان کاروباری ناوخۆییی ئاژانسە نیشتمانییەکان بەڕێوەدەبەن، وەک [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ئاسایش (تورکیا)|بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ئاسایش]]. جێبەجێکردنی یاسا لە تورکیا زۆربەی بەناوەندی کراوە، و بەمجۆرە ئەستەمبوڵ ھێزێکی پۆلیسی چەکداری جیاکراوەی نییە. [[پارێزگار|''پارێزگار'' (والی)]] و ڕێکخراوەکەیان بەرپرسیارن لە ھەماھەنگیکردنی ھەوڵەکانی سەلامەتیی گشتی لە سەرتاسەری پارێزگاکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Mecek |یەکەم=Mehmet |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Bir Mülki (Taşra) İdare Birimi Olarak Türkiye'de İl Yönetimleri ve Hukuki - Örgütsel Yapıları |trans-title=Provincial Administrations in Turkey as a Civil (Provincial) Administrative Unit and Their Legal – Organizational Structures |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/kkujebpir/issue/58780/828772 |journal=Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi |زمان=tr |بەرگ=٦|issue=2 |پەڕەکان=٢٩٦–٣٢٥|issn=2149-0732}}</ref> ''[[قایمقامیەت|قایمقام]]'' نوێنەری حکومەتی ناوەندییە لە قەزایەکدا. سروشتی ئەرکەکانیان ھاوشێوەی ''پارێزگار''ێکە، بەڵام ئەوان ھەروەھا کارە کارگێڕییەکان سەبارەت بە ڕێکخراوەکانی حکومەتی ناوەندی لە قەزاکانی خۆیاندا بەڕێوەدەبەن. بۆ نموونە، ''قایمقام'' دەتوانێت وردبینی بکات بۆ قوتابخانەیەک کە لەلایەن [[وەزارەتی پەروەردەی نیشتمانی (تورکیا)|وەزارەتی پەروەردەی نیشتمانی]]یەوە بەڕێوەدەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Parlak |یەکەم١=Bekir |دوایین٢=Doğan |یەکەم٢=Kadir Caner |ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=Türkiye'de Mevcut İl Yönetimi Ve İlçe Yönetimi: Tarihsel Ve Yapısal Bir İnceleme |trans-title=The Current Provincial and District Administration in Turkey: A Historical and Structural Analysis |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/mana/issue/38967/452510 |journal=Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi |زمان=tr |بەرگ=١|issue=2 |پەڕەکان=٤٢–٥٢|issn=2636-8048}}</ref> === سیاسەت === لە ڕووی سیاسییەوە، ئەستەمبوڵ وەک گرنگترین ناوچەی کارگێڕی لە تورکیا دەبینرێت. لە پێش [[ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی ٢٠١٩ی تورکیا|ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی ٢٠١٩دا]]، ئەردۆغان بانگەشەی ئەوەی کرد کە 'ئەگەر لە ئەستەمبوڵ شکست بھێنین، لە تورکیا شکست دەھێنین'.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Erdoğan: 'İstanbul'da teklersek, Türkiye'de tökezleriz' |trans-title="Erdoğan: 'If we stumble in Istanbul, we falter in Turkey.'" |ناونیشان=https://tele1.com.tr/erdogan-istanbulda-teklersek-turkiyede-tokezleriz-44258/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=Tele1}}</ref> [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی شارەوانیی ئەستەمبوڵ لە ئازاری ٢٠١٩|کێبڕکێی ئەستەمبوڵ]] گرنگییەکی قووڵی سیاسی، ئابووری و ڕەمزیی ھەبوو بۆ ئەردۆغان، کە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی شارەوانیی ئەستەمبوڵ لە ١٩٩٤|ھەڵبژاردنی وەک سەرۆک شارەوانیی ئەستەمبوڵ لە ١٩٩٤دا]] وەک خاڵی دەستپێکی کاروانی سیاسیی خزمەتی کردبوو.<ref name="inglebylove">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Ingleby |یەکەم١=Melvyn |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=A Turkish Opposition Leader Is Fighting Erdoğan With 'Radical Love' |ناونیشان=https://www.theatlantic.com/international/archive/2019/06/ex-istanbul-mayor-imamoglu-fights-erdogan-radical-love/591541/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ئیش=The Atlantic}}</ref> بۆ [[ئەکرەم ئیمامئۆغڵو]]، بردنەوەی سەرۆکایەتیی شارەوانیی ئەستەمبوڵ سەرکەوتنێکی گەورەی مەعنەوی بوو، بەڵام بۆ ئەردۆغان لێکەوتەی کرداریی ھەبوو: پارتەکەی، ئاکەپە، کۆنترۆڵی لەسەر بوودجەی <bdi>4.8</bdi> ملیار دۆلاری شارەوانییەکە لەدەستدا، کە بۆ ماوەی <bdi>25</bdi> ساڵ پاراستنی پێگەی جەماوەریی لە کاتی پێشکەشکردنی زۆرێک لە خزمەتگوزارییە گشتییەکاندا دابین کردبوو.<ref name="pitel2019">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Pitel |یەکەم١=Laura |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Erdoğan's defeat in Istanbul shows opposition's changing tactics |ناونیشان=https://www.ft.com/content/93736230-95f9-11e9-8cfb-30c211dcd229 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|newspaper=Financial Times}}</ref>[[File:Imamoglu press conference April 3, 2019.jpg|thumb|[[ئەکرەم ئیمامئۆغڵو]] لە [[پارتی گەلی کۆماری (تورکیا)|پارتی گەلی کۆماری]] ٣٢ەمین و ئێستای [[سەرۆک شارەوانیی ئەستەمبوڵ|سەرۆک شارەوانیی ئەستەمبوڵ]]ە، [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی شارەوانیی ئەستەمبوڵ لە حوزەیرانی ٢٠١٩|کە بۆ یەکەم جار لە ٢٠١٩ ھەڵبژێردرا]] و [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی شارەوانیی ئەستەمبوڵ لە ٢٠٢٤|لە ٢٠٢٤ دووبارە ھەڵبژێردرایەوە]]]] لەم دواییانەدا، ئەستەمبوڵ و زۆرێک لە گەورەشارەکانی تورکیا ڕەوتێکیان گرتۆتەبەر کە لە حکومەت و ئایدۆلۆژیا ڕاستڕەوەکەیان دوور دەکەونەوە. لە ساڵانی <bdi>2013</bdi> و <bdi>2014</bdi>، [[خۆپیشاندانەکانی پارکی گەزی|خۆپیشاندانی بەرفراوانی دژە-حکومەتی ئاکەپە]] لە ئەستەمبوڵ دەستی پێکرد و بە سەرتاسەری وڵاتدا بڵاوبووەوە. ئەم ڕەوتە بۆ یەکەم جار لە ڕووی ھەڵبژاردنەوە دەرکەوت لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی شارەوانیی ئەستەمبوڵ لە ٢٠١٤|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی شارەوانی لە 2014]]دا کاتێک کاندیدی ئۆپۆزسیۆنی ناوەڕاست-چەپ <bdi>40%</bdi>ی دەنگەکانی بەدەستھێنا، ھەرچەندە سەرکەوتنی بەدەستنەھێنا. یەکەم شکستی حکومەت لە ئەستەمبوڵ لە [[ڕیفراندۆمی دەستووریی ٢٠١٧ی تورکیا|ڕیفراندۆمی دەستووریی 2017]]دا ڕوویدا، کە تێیدا ئەستەمبوڵ بە ڕێژەی <bdi>51.4%</bdi> بەرامبەر بە <bdi>48.6%</bdi> دەنگی 'نەخێر'ی دا. حکومەتی ئاکەپە پشتگیری لە دەنگی 'بەڵێ' کردبوو و لەسەر ئاستی نیشتمانی دەنگدانەکەی بردەوە بەھۆی پشتگیرییەکی زۆر لە ناوچە گوندنشینەکانی وڵاتەکەدا. خاڵێکی وەرچەرخانی گەورە بۆ حکومەت لە ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی <bdi>2019</bdi>دا ڕوویدا، کاتێک کاندیدەکەیان بۆ سەرۆک شارەوانی، سەرۆک وەزیرانی پێشوو [[بیناڵی یڵدرم]]، بە جیاوازییەکی زۆر کەم لەلایەن کاندیدی [[پارتی گەلی کۆماری (تورکیا)|پارتی گەلی کۆماری]] ئەکرەم ئیمامئۆغڵوەوە شکستی پێھێنرا. ئیمامئۆغڵو بە بەدەستھێنانی <bdi>48.77%</bdi>ی دەنگەکان لە بەرامبەر <bdi>48.61%</bdi>ی یڵدرم براوە بوو، بەڵام ھەڵبژاردنەکە بە شێوەیەکی مشتومڕھەڵگر لەلایەن [[ئەنجومەنی باڵای ھەڵبژاردنەکانی تورکیا|ئەنجومەنی باڵای ھەڵبژاردنەوە]] ھەڵوەشێنرایەوە بەھۆی بانگەشەی ئاکەپە بۆ بوونی ساختەکاری لە ھەڵبژاردنەکەدا. لە دووبارەکردنەوەی ھەڵبژاردنەکەدا ئیمامئۆغڵو <bdi>54.22%</bdi>ی کۆی دەنگەکانی بەدەستھێنا و جیاوازیی سەرکەوتنەکەی زیاتر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Isil Sariyuce and Ivana Kottasová |سەردێڕ=Istanbul election rerun set to be won by opposition, in blow to Erdogan |ناونیشان=https://www.cnn.com/2019/06/23/europe/turkey-istanbul-mayor-election-intl/index.html |وێبگە=CNN}}</ref> دوای ھەڵبژاردنەکەی <bdi>2019</bdi>، ڕەوتێکی مەیلی زیاتر بۆ جەھەپە (CHP) لە سەرتاسەری شارەکەدا بەردەوام بووە. لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢٣ی تورکیا|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی 2023]]دا کاندیدی جەھەپە، [[کەمال کلچدارئۆغڵو]]، <bdi>48.56%</bdi>ی دەنگی شارەکەی بەدەستھێنا، لەکاتێکدا سەرۆک کۆماری ئێستا و کاندیدی ئاکەپە، [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]]، <bdi>46.68%</bdi>ی بەدەستھێنا. لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی شارەوانیی ئەستەمبوڵ لە ٢٠٢٤|ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی 2024]]دا، ئەکرەم ئیمامئۆغڵو بە جیاوازییەکی <bdi>12</bdi>-خاڵی دووبارە ھەڵبژێردرایەوە. ئیمامئۆغڵو <bdi>51.15%</bdi>ی دەنگەکانی بەدەستھێنا، لەکاتێکدا کاندیدی ئاکەپە [[مورات کوروم]] <bdi>39.59%</bdi>ی بەدەستھێنا. سەرەڕای ئەوەش، جەھەپە سەرۆکایەتیی شارەوانییەکانی لە <bdi>26</bdi> لە <bdi>39</bdi> قەزاکەی ئەستەمبوڵ بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Seçim 2024 |ناونیشان=https://secim.aa.com.tr/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230514223153/https://secim.aa.com.tr// |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=secim.aa.com.tr}}</ref> لە ڕووی کارگێڕییەوە، ئەستەمبوڵ بەسەر <bdi>39</bdi> قەزادا دابەشکراوە، کە زیاترە لە ھەر [[پارێزگاکانی تورکیا|پارێزگا]]یەکی تری تورکیا. [[پارێزگای ئەستەمبوڵ]] <bdi>98</bdi> [[پەرلەمانی تورکیا#تورکیا|ئەندام پەرلەمان]] دەنێرێت بۆ ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورەی تورکیا، کە کۆی گشتی <bdi>600</bdi> کورسی ھەیە. بۆ مەبەستی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی، ئەستەمبوڵ دابەشکراوە بۆ [[ئەستەمبوڵ (بازنەکانی ھەڵبژاردن)|سێ بازنەی ھەڵبژاردن]]؛ دوو لە دیوی ئەورووپا و [[ئەستەمبوڵ (یەکەمین بازنەی ھەڵبژاردن)|یەکێک لە دیوی ئاسیا]]، کە بە ڕیزبەندی <bdi>28</bdi>، <bdi>35</bdi> و <bdi>35</bdi> ئەندام پەرلەمان ھەڵدەبژێرن.{{citation needed|date=November 2020}} == دیمۆگرافیا == {{main|دیمۆگرافیای ئەستەمبوڵ}} {{see also|دیمۆگرافیای تورکیا}} [[File:Istanbul population pyramid.svg|thumb|ھەرەمی دانیشتووانی ئەستەمبوڵ لە ساڵی ٢٠٢٢]] {| class="toccolours" style="clear: right; float: right; border-spacing: 0; margin-left: 1em;" |+ {{resize|110%|'''دانیشتووانی مێژوویی'''}} | style="padding-right:0.2em" | {{Historical populations | title = پێش کۆمار | style="width:12em;"| subbox = yes | percentages = off | 100| 36,000 | 361| 300,000 | 500| 400,000 | سەدەی ٧ەم| 150–350,000 | سەدەی ٨ەم| 125–500,000 | سەدەی ٩ەم| 50–250,000 | 1000| 150–300,000 | 1100| 200,000 | 1200| 150,000| [[ئیمپراتۆریەتیی لاتین|١٢٦١]]| 100,000 | 1350| 80,000| [[ڕووخانی قوستەنتینیە|١٤٥٣]]| 45,000 | 1500| 200,000 | 1550| 660,000 | 1700| 700,000 | 1815| 500,000 | 1860| 715,000 | 1890| 874,000 | 1900| 942,900 }} | style="border-left:solid 1px black; padding-left:0.2em" | {{Historical populations | title = سەردەمی کۆمار | percentages = pagr | subbox = yes | 1925| 881,000 | 1927| 691,000 | 1935| 740,800 | 1940| 793,900 | 1945| 845,300 | 1950| 983,000 | 1960| 1,459,500 | 1965| 1,743,000 | 1970| 2,132,400 | 1975| 2,547,400 | 1980| 2,853,500 | 1985| 5,494,900 | 1990| 6,620,200 | 1994| 7,615,500 | 1997| 8,260,400 | 2000| 8,831,800 | 2007| 11,174,200 | 2015| 14,657,434 | 2016| 14,804,116 | 2017| 15,029,231 | 2018| 15,067,724 | 2019| 15,519,267 }} |- | colspan=2 style="font-size:100%; text-align:center" | سەرچاوەکان: Jan Lahmeyer 2004, {{harvnb|Chandler|1987}}, {{harvnb|Morris|2010}},{{harvnb|Turan|2010}}<ref name="mfa">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/899051/turkey-population-of-istanbul/|سەردێڕ= Population of Istanbul in Turkey from 2007 to 2019|بڵاوکەرەوە=Statista}}</ref><br /> ژمارەکانی پێش کۆمار خەمڵێنراون{{efn|name=pop-figures|مێژوونووسان ناکۆکن – ھەندێک جار بە شێوەیەکی بەرچاو – لەسەر ژمارەی دانیشتووانی ئەستەمبوڵ (قوستەنتینیە)، و شارەکانی تری جیھان، پێش سەدەی ٢٠ەم. بەدواداچوونێک بۆ چاندلەر و فۆکس لە ١٩٧٤،{{harvnb|Chandler|1987|pp=463–505}}<ref name="chfo"/> لێکۆڵینەوە لە خەمڵاندنی سەرچاوە جیاوازەکان دەکات و ئەگەری زۆرترینیان ھەڵدەبژێرێت بەپێی بارودۆخە مێژوویییەکان؛ ئەمە سەرچاوەی زۆربەی ژمارەکانی دانیشتووانە لە نێوان ساڵی ١٠٠ و ١٩١٤. مەودای بەھاکانی نێوان ٥٠٠ و ١٠٠٠ بەھۆی مۆریسەوەیە (٢٠١٠)، کە ھەروەھا شیکردنەوەیەکی گشتگیری سەرچاوەکان دەکات، لەوانە چاندلەر (١٩٨٧)؛ مۆریس تێبینی دەکات کە زۆرێک لە خەمڵاندنەکانی چاندلەر لەو کاتەدا زۆر گەورە دەردەکەون بۆ قەبارەی شارەکە، و خەمڵاندنی بچووکتر دەخاتەڕوو. چاندلەر لەگەڵ توراندا ناکۆکە لەسەر ژمارەی دانیشتووانی شارەکە لە ناوەڕاستی ساڵانی ١٩٢٠ەکاندا (کە یەکەمیان ئاماژە بە ٨١٧،٠٠٠ دەکات لە ساڵی ١٩٢٥)، بەڵام توران، لاپەڕە ٢٢٤، وەک سەرچاوەی ژمارەی دانیشتووان لە نێوان ساڵانی ١٩٢٤ و ٢٠٠٥ بەکاردێت. ژمارەکانی توران، ھەروەھا ژمارەکەی ٢٠١٠،<ref name="turkstat-curr">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=8428|سەردێڕ=Address Based Population Registration System Results of 2010|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Turkish Statistical Institute|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|format=doc}}</ref> لە پەیمانگای ئاماری تورکیاوە ھاتوون. زیادبوونی بەرچاوی ژمارەی دانیشتووان لە نێوان ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٨٥ تاڕادەیەکی زۆر بەھۆی گەورەکردنی سنوورەکانی شارەکەوەیە (بڕوانە بەشی [[#کارگێڕی|کارگێڕی]]). ڕوونکردنەوەکان بۆ گۆڕانکارییەکانی دانیشتووان لە سەردەمەکانی پێش کۆماردا دەکرێت لە بەشی [[#مێژوو|مێژوو]]ەوە ھەڵبێنجرێن.}} |} لە بەشێکی زۆری مێژووی خۆیدا، ئەستەمبوڵ لە ڕیزی گەورەترین شارەکانی جیھاندا بووە. لە دەوروبەری ساڵی <bdi>٥٠٠</bdi>ی زایینیدا، قوستەنتینیە لە نێوان <bdi>٤٠٠٬٠٠٠</bdi> بۆ <bdi>٥٠٠٬٠٠٠</bdi> کەسی تێدابوو، کە پێش ڕۆمای پێشەنگی کەوت و بووە گەورەترین شاری جیھان.<ref>{{harvnb|Morris|2010|p=113}}</ref> قوستەنتینیە ململانێی لەگەڵ شارە مێژوویییە گەورەکانی تری وەک [[بەغدا]]، چانگئان، کایفێنگ و مەرو کرد بۆ بەدەستھێنانی پێگەی گەورەترین شاری جیھان تا سەدەی ١٢. ھەرگیز نەبووەوە بە گەورەترین شاری جیھان، بەڵام وەک گەورەترین شار لە ئەورووپا مایەوە لە نێوان ساڵانی <bdi>١٥٠٠</bdi> بۆ <bdi>١٧٥٠</bdi>، کاتێک لەلایەن [[لەندەن]]ەوە تێپەڕێنرا.<ref name="cha463">{{harvnb|Chandler|1987|pp=463–505}}</ref> پەیمانگای ئاماری تورکیا مەزەندەی دەکات کە ژمارەی دانیشتووانی شارەوانیی گەورەشاری ئەستەمبوڵ لە کۆتایی ساڵی <bdi>٢٠١٩</bdi>دا <bdi>١٥٬٥١٩٬٢٦٧</bdi> کەس بووە، کە میوانداری {{nowrap|<bdi>١٩</bdi> لەسەدی}} دانیشتووانی وڵاتەکەی کردووە.<ref name="tuikpop">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Results of Address Based Population Registration System, 2019 |ناونیشان=http://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=The-Results-of-Address-Based-Population-Registration-System-2019-33705 |وێبگە=data.tuik.gov.tr |بڵاوکەرەوە=Türkiye İstatistik Kurumu |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|شوێن=Istanbul, Turkey |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> <bdi>٦٤٫٤٪</bdi>ی دانیشتووانەکە لە بەشی ئەورووپی و <bdi>٣٥٫٦٪</bdi>یش لە بەشی ئاسیاییدا دەژین.<ref name="tuikpop"/> ئەستەمبوڵ حەوتەمین گەورەترین شارە لە جیھاندا کە بە فەرمی سنووردار کرابێت، و دووەم گەورەترین کۆمەڵگەی شارستانییە لە ئەورووپا، لە دوای ناوچەی گەورەشاری [[مۆسکۆ]]وە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://esa.un.org/unup/Documentation/faq.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120907071902/http://esa.un.org/unup/Documentation/faq.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=The United Nations|ئیش=World Urbanization Prospects, the 2011 Revision |سەردێڕ=Frequently Asked Questions|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://esa.un.org/unpd/wup/Download/Files/WUP2018-F11a-30_Largest_Cities.xls |بڵاوکەرەوە=The United Nations|ئیش=World Urbanization Prospects, the 2018 Revision|سەردێڕ=File 11a: The 30 Largest Urban Agglomerations Ranked by Population Size at Each Point in Time, 1950–2035|format=xls |ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> گەشەی ساڵانەی دانیشتووانی شارەکە کە {{nowrap|<bdi>١٫٥</bdi> لەسەدە}} یەکێکە لە بەرزترینەکان لەنێو حەفتا و ھەشت گەورەترین گەورەشارەکانی [[ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئابووری و گەشەپێدان]] (OECD). گەشە بەرزەکەی دانیشتووان ڕەنگدانەوەی ڕەوتی بەشاربوونە لە سەرتاسەری وڵاتەکەدا، چونکە دووەم و سێیەم خێراترین گەورەشارەکانی OECD کە گەشە دەکەن شارەکانی [[ئیزمیر]] و ئەنقەرەی تورکیان.<ref name="oecd">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://www.oecdbookshop.org/get-it.php?REF=5KZSL2MLL49Q&TYPE=browse |سەردێڕ=OECD Territorial Reviews: Istanbul, Turkey |بڵاوکەرەوە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]] |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٨|زنجیرە=Policy Briefs |ژپنک=٩٧٨-٩٢-٦٤-٠٤٣٨٣-١}}</ref> ئەستەمبوڵ لە ماوەی نیوەی دووەمی سەدەی ٢٠دا گەشەیەکی زۆر خێرای بەخۆیەوە بینی، بە جۆرێک کە ژمارەی دانیشتووانەکەی لە نێوان ساڵانی ١٩٥٠ و ٢٠٠٠دا دە ھێندە زیادی کرد.<ref name="tu224">{{harvnb|Turan|2010|p=224}}</ref> ئەم گەشەیە بەھۆی کۆچی ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەوە بوو. دانیشتووانی بیانیی ئەستەمبوڵ کە مۆڵەتی نیشتەجێبوونیان ھەیە بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە، لە <bdi>٤٣٬٠٠٠</bdi> لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.todayszaman.com/news-201695-starting-up-in-turkey-expats-getting-organized.html |ئیش=Today's Zaman |دوایین=Kamp |یەکەم=Kristina |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Starting Up in Turkey: Expats Getting Organized |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130509024340/http://www.todayszaman.com/news-201695-starting-up-in-turkey-expats-getting-organized.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> بۆ <bdi>٨٥٦٬٣٧٧</bdi> لە ساڵی ٢٠١٩دا.<ref name="immig">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=International Migration Statistics, 2019 |ناونیشان=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=International-Migration-Statistics-2019-33709 |وێبگە=data.tuik.gov.tr |بڵاوکەرەوە=Türk İstatistik Kurumu |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|شوێن=Istanbul, Turkey |ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="immigft">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Peace |یەکەم١=Fergus |سەردێڕ=City stats: Istanbul versus Athens |ناونیشان=https://www.ft.com/content/d5c87fd0-117d-11ea-a225-db2f231cfeae |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|newspaper=Financial Times |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> بەپێی داتاکانی ساڵی ٢٠٢٠ی TÜİK، نزیکەی <bdi>٢٫١</bdi> ملیۆن کەس لە کۆی دانیشتووانی زیاتر لە <bdi>١٥٫٤</bdi> ملیۆن کەس لە ئەستەمبوڵ تۆمار کراون{{Efn|لەسەر بنەمای داتای تۆماری دەوڵەت، کە نەگۆڕە و لە خێزانەوە بۆماوەتەوە. ژنێکی ھاوسەردار ھەروەھا لەسەر پارێزگاکەی مێردەکەی تۆمار دەکرێت.|group=lower-alpha}}، لەکاتێکدا زۆرینەی ڕەھای دانیشتووانەکە لە بنەڕەتدا لە پارێزگاکانی ئەنادۆڵەوە ھاتوون، بەتایبەتی ئەوانەی ناوچەی دەریای ڕەش، ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ بەھۆی کۆچی ناوخۆیییەوە لە ساڵانی پەنجاکانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Murat|یەکەم=Sedat|سەردێڕ=Doğum yerlerine göre İstanbul nüfusu ve iç göçler|ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/9281}}</ref> ئەو کەسانەی لە پارێزگاکانی קەستەمۆنو، ئۆردو، گیرەسون، ئەرزەڕۆم، سامسون، مەلاتیە، ترابزۆن، سینۆپ و ڕیزە تۆمار کراون، گەورەترین گرووپی دانیشتووان لە ئەستەمبوڵ پێکدەھێنن، لەکاتێکدا ئەو کەسانەی لە [[سێواس]] تۆمار کراون بەرزترین ڕێژەیان ھەیە بە زیاتر لە <bdi>٧٦٠</bdi> ھەزار نیشتەجێ لە شارەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Şafak|یەکەم=Yeni|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=İstanbul'da en çok nereli var: İstanbul'da en çok hangi ilden vatandaş yaşıyor?|ناونیشان=https://www.yenisafak.com/istanbulda-en-cok-nereli-var-istanbulda-en-cok-hangi-ilden-vatandas-yasiyor-h-3598629|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Yeni Şafak|زمان=tr-TR}}</ref> ڕاپرسییەکی ساڵی ٢٠١٩ دەریخست کە تەنیا <bdi>٣٦٪</bdi>ی دانیشتووانی ئەستەمبوڵ لەو پارێزگایە لەدایکبوون.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=23 Haziran 2019 Sandık Analizi ve Seçmen Kümeleri|ناونیشان=https://konda.com.tr/wp-content/uploads/2019/07/23Haziran2019_Istanbul_Sandik_Analizi.pdf|وێبگە=KONDA}}</ref> === گرووپە نەتەوەیی و ئایینییەکان === {{Main|ئایین لە ئەستەمبوڵ}} {{see also|ئاشوورییەکان لە تورکیا|کوردانی ئەستەمبوڵ|بۆسنییەکان لە تورکیا|یۆنانییەکان لە تورکیا|ئەرمەنییەکان لە تورکیا|جووەکان لە تورکیا|ئەلبانییەکان لە تورکیا}} {{bar box|title=گرووپە نەتەوەیییەکان لەنێو ھاووڵاتیانی تورکیا<br>لە ئەستەمبوڵ (ڕاپرسیی KONDA ساڵی ٢٠١٩)|title bar=#fff|float=left|bars={{bar percent|[[گەلی تورک|تورکەکان]]|blue|78}} {{bar percent|[[کوردانی ئەستەمبوڵ|کوردەکان]]|red|17}} {{bar percent|[[زازاکان]]|green|1}} {{bar percent|[[عەرەبەکان لە تورکیا|عەرەبەکان]]|yellow|1}} {{bar percent|ئەوانی تر|turquoise|3}}}} [[File:Greeks_in_Istanbul_1844_1997.png|thumb|left|375px|دانیشتووانی [[یۆنانییەکان لە تورکیا|یۆنانی]] لە ئەستەمبوڵ (١٨٤٤-١٩٩٧)، کە دوای [[جینۆسایدی یۆنانییەکان]] بە تەواوی دادەڕووخێت.]] ئەستەمبوڵ لە زۆربەی مێژووەکەیدا شارێکی فرە-نەتەوە و کولتوور بووە، بەڵام لە دوای کۆتاییھاتنی سەردەمی عوسمانییەوە زیاتر یەکڕەنگ بووەتەوە. نەتەوەی باڵادەست لە شارەکەدا [[گەلی تورک|تورکەکانن]]، کە ھەروەھا زۆرینەی خەڵک لە تورکیادا پێکدەھێنن. بەپێی داتاکانی ڕاپرسییەکی ئەمدوایییە، <bdi>٧٨٪</bdi>ی ھاووڵاتیانی تورکیای لە تەمەنی دەنگدان لە ئەستەمبوڵ خۆیان وەک "تورک" دەناسێنن لە ڕووی نەتەوەیییەوە.<ref name=":2" /> بە خەمڵاندنێک کە لە نێوان ٢ بۆ ٤ ملیۆن کەسە، [[کوردانی ئەستەمبوڵ|کوردەکان]] یەکێک لە گەورەترین کەمینە نەتەوەیییەکانی ئەستەمبوڵ پێکدەھێنن و گەورەترین گرووپن دوای تورکەکان لەنێو ھاووڵاتیانی تورکیادا.<ref name="Karadaghi1995">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Mustafa Mohamed Karadaghi|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2HagAAAAMAAJ|سەردێڕ=Handbook of Kurdish Human Rights Watch, Inc: A Non-profit Humanitarian Organization|بڵاوکەرەوە=UN|ساڵ=١٩٩٥}}</ref><ref name="Tirman1997">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=John|دوایین=Tirman|ناونیشان=https://archive.org/details/spoilsofwarhuman00tirm|سەردێڕ=Spoils of War: The Human Cost of America's Arms Trade|بڵاوکەرەوە=Free Press|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٢٧٢٦-١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> بەپێی توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١٩ی کۆمپانیای [[لێکۆڵینەوە و ڕاوێژکاری کۆندا|KONDA]]، کوردەکان نزیکەی <bdi>١٧٪</bdi>ی کۆی دانیشتووانی پێگەیشتووی ئەستەمبوڵیان پێکدەھێنا کە ھاووڵاتیی تورکیا بوون.<ref name=":2" /> ھەرچەندە بوونی سەرەتاییی کورد لە شارەکەدا دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەردەمی عوسمانی،<ref>{{harvnb|Masters|Ágoston|2009|pp=520–21}}</ref> بەڵام زۆرینەی کوردانی شارەکە لە بنەڕەتدا خەڵکی گوندەکانی ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیان.<ref name="BaserToivanen2018">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Bahar|دوایین١=Baser|یەکەم٢=Mari|دوایین٢=Toivanen|یەکەم٣=Begum|دوایین٣=Zorlu|یەکەم٤=Yasin|دوایین٤=Duman|سەردێڕ=Methodological Approaches in Kurdish Studies: Theoretical and Practical Insights from the Field|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=spJ5DwAAQBAJ|ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Lexington Books|ژپنک=٩٧٨-١-٤٩٨٥-٧٥٢٢-٥|پەڕە=٨٧}}</ref> [[زازاکان]] ھەروەھا لە شارەکەدا بوونیان ھەیە و نزیکەی <bdi>١٪</bdi>ی کۆی دانیشتووانی تەمەنی دەنگدان پێکدەھێنن.<ref name=":2" /> [[عەرەبەکان]] کەمینە نەتەوەیییە گەورەکەی تری شارەکە پێکدەھێنن، بە ژمارەی دانیشتووانێک کە بە زیاتر لە ٢ ملیۆن مەزەندە دەکرێت.<ref name="guardian2020">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=McKernan |یەکەم١=Bethan |سەردێڕ=How Istanbul won back its crown as heart of the Muslim world |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2020/apr/18/how-istanbul-won-back-its-crown-as-heart-of-the-muslim-world |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ئیش=The Guardian |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> دوای پشتگیریی تورکیا بۆ [[بەھاری عەرەبی]]، ئەستەمبوڵ دەرکەوت وەک ناوەندێک بۆ ئۆپۆزسیۆن و ناڕازییەکان لە سەرتاسەری [[جیھانی عەرەبی]]، لەوانە کاندیدانی پێشووی سەرۆکایەتی لە میسر، پەرلەمانتارانی کووەیت، و وەزیرانی پێشوو لە ئوردن، عەرەبستانی سعوودی (لەوانەش [[جەمال خاشقجی]])، سووریا، و یەمەن.<ref name="atlantic2013">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Lepeska |یەکەم١=David |سەردێڕ=Istanbul: An Unlikely Refuge for Exiled Journalists |ناونیشان=https://www.theatlantic.com/international/archive/2013/12/istanbul-an-unlikely-refuge-for-exiled-journalists/282671/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=The Atlantic |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref name="nytarabs">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hubbard |یەکەم١=Ben |سەردێڕ=Arab Exiles Sound Off Freely in Istanbul Even as Turkey Muffles Its Own Critics |ئیش=The New York Times |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2019/04/14/world/middleeast/istanbul-turkey-arab-exiles.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="economist2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Why dissidents are gathering in Istanbul |ناونیشان=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2018/10/11/why-dissidents-are-gathering-in-istanbul |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|newspaper=The Economist |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> تا مانگی ئابی ٢٠١٩، ژمارەی [[پەنابەرانی شەڕی ناوخۆیی سووریا لە تورکیا]] کە لە ئەستەمبوڵ دەژین بە نزیکەی ١ ملیۆن کەس مەزەندە کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Syrian migrants in Turkey face deadline to leave Istanbul|ئیش=BBC News |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-49404739|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> دەرکەوتووە کە [[عەرەبەکان لە تورکیا|دانیشتووانی ڕەسەنی عەرەب لە تورکیا]] کە ھاووڵاتیی تورکیان کەمتر لە <bdi>١٪</bdi>ی کۆی دانیشتووانی پێگەیشتووی شارەکە پێکدەھێنن.<ref name=":2" /> تا ئابی ٢٠٢٣، زیاتر لە <bdi>٥٣٠٬٠٠٠</bdi> پەنابەری شەڕی ناوخۆییی سووریا لە ئەستەمبوڵ ھەبوون، کە بەرزترین ژمارەیە لە ھەر شارێکی تورکیادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Number of Syrians in Turkey July 2023 – Refugees Association |ناونیشان=https://multeciler.org.tr/eng/number-of-syrians-in-turkey/ |وێبگە=multeciler.org.tr}}</ref> [[File:Süleymaniye Cami, Süleymaniye Moschee - panoramio.jpg|thumb|مزگەوتی سولەیمانیە (<bdi>١٥٥٠</bdi>–<bdi>١٥٥٧</bdi>) کە لەلایەن [[سوڵتان سولەیمان قانوونی|سولەیمانی قانوونی]]یەوە دروست کراوە، لەلایەن تەلارسازە سەرەکییەکەیەوە [[میعمار سینان]] دیزاین کراوە، کە دیارترینی ھەموو [[تەلارسازیی عوسمانی|تەلارسازە عوسمانییەکانە]]<ref name="sinan-britannica">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Sinan|سەردێڕ=Sinan, Ottoman architect|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref>]] ڕاپرسییەکی ساڵی ٢٠١٩ لەلایەن KONDA کە لێکۆڵینەوەی لە ئاستی ئایینداریی پێگەیشتووانی تەمەنی دەنگدان لە ئەستەمبوڵ کردبوو، دەریخست کە <bdi>٥٧٪</bdi>ی بەشداربووان ئایینێکیان ھەبوو و ھەوڵی جێبەجێکردنی پێداویستییەکانیان دەدا. بەدوای ئەمەدا خەڵکی بێباک (nonobservant) دێت بە ڕێژەی <bdi>٢٦٪</bdi> کە خۆیان بە ئایینێکەوە دەبەستەوە بەڵام بەگشتی پێداویستییەکانیان جێبەجێ نەدەکرد. <bdi>١١٪</bdi> ڕایانگەیاند کە بە تەواوی پابەندن بە ئایینەکەیانەوە، لەکاتێکدا <bdi>٦٪</bdi> [[بێ‌ئایینی لە تورکیا|بێبڕوا]] بوون کە بڕوایان بە ڕێسا و پێداویستییەکانی ئایینێک نەبوو. <bdi>٢٤٪</bdi>ی بەشداربووانیش خۆیان وەک "[[پارێزگاری ئایینی|پارێزگارانی ئایینی]]" ناساند. نزیکەی <bdi>٩٠٪</bdi>ی دانیشتووانی ئەستەمبوڵ [[سوننە|موسڵمانی سوننەن]] و [[عەلەوی]]یەکان دووەم گەورەترین گرووپی ئایینی پێکدەھێنن.<ref name=":2"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sözlük |وێبگە=Konda İnteraktif |ناونیشان=https://interaktif.konda.com.tr/sozluk |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210927164500/https://interaktif.konda.com.tr/sozluk |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە سەدەی ١٩دا، مەسیحییەکانی ئەستەمبوڵ زیاتر یان [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی|ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی]] بوون، یان ئەندامی [[کڵێسای نێردراوی ئەرمەنی]] یان کاسۆلیکی [[لێڤانتییەکان (مەسیحییە لاتینییەکان)|لێڤانتی]] بوون.<ref>{{harvnb|Çelik|1993|p=38}}</ref> یۆنانی و ئەرمەنییەکان گەورەترین دانیشتووانی مەسیحی لە شارەکەدا پێکدەھێنن. لەکاتێکدا دانیشتووانە یۆنانییەکەی ئەستەمبوڵ لە ئاڵوگۆڕی دانیشتووانی ساڵی ١٩٢٣ لەگەڵ [[یۆنان]] بەخشرابوون، گۆڕانکارییەکان لە دۆخی باج و [[کوشتاری ئەستەمبوڵ|پۆگرۆمی دژە-یۆنانی ساڵی ١٩٥٥]] وایکرد [[دەرکردنی یۆنانییەکانی ئەستەمبوڵ|ھەزاران کەس شارەکە جێبھێڵن]].<ref name="greek">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Magra |یەکەم١=Iliana |سەردێڕ=Greeks in Istanbul keeping close eye on developments |ناونیشان=https://www.ekathimerini.com/258839/article/ekathimerini/community/greeks-in-istanbul-keeping-close-eye-on-developments |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|agency=Ekathimerini |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> دوای کۆچکردنی یۆنانییەکان بۆ شارەکە بە مەبەستی کارکردن لە دەیەی ٢٠١٠دا، ژمارەی یۆنانییەکان لە ساڵی ٢٠١٩دا بۆ نزیکەی <bdi>٣٬٠٠٠</bdi> بەرزبووەوە، کە ھێشتا زۆر کەمترە بەراورد بە ساڵی ١٩١٩، کاتێک ژمارەیان گەیشتبووە <bdi>٣٥٠٬٠٠٠</bdi>.<ref name="greek"/> ئەمڕۆ ٥٠،٠٠٠ بۆ ٧٠،٠٠٠ [[ئەرمەنییەکانی ئەستەمبوڵ|ئەرمەنی لە ئەستەمبوڵ]] دەژین<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Turay |یەکەم=Anna |سەردێڕ=Tarihte Ermeniler |بڵاوکەرەوە=Bolsohays: Istanbul Armenians |ناونیشان=http://www.bolsohays.com/webac.asp?referans=1 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20061206185130/http://www.bolsohays.com/webac.asp?referans=1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە ئەمە دابەزینێکی گەورەیە لە لوتکەی ١٦٤،٠٠٠ لە ساڵی ١٩١٣دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Grigoryan |یەکەم١=Iliana |سەردێڕ=Armenian Labor Migrants in Istanbul: Reality Check |ڕێکەوت=٢٠١٨|ناونیشان=https://mirekoc.ku.edu.tr/wp-content/uploads/2018/10/Report_Armenian-Labor-Migrants-in-Istanbul.pdf |وێبگە=Migration Research Center at Koç University |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200918201613/https://mirekoc.ku.edu.tr/wp-content/uploads/2018/10/Report_Armenian-Labor-Migrants-in-Istanbul.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تا ساڵی ٢٠١٩، مەزەندە دەکرێت کە <bdi>١٨٬٠٠٠</bdi> لە کۆی ٢٥،٠٠٠ مەسیحیی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] وڵاتەکە لە ئەستەمبوڵ بژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Assyrian community thrives again in southeastern Turkey|ناونیشان=https://www.dailysabah.com/turkey/2019/01/10/assyrian-community-thrives-again-in-southeastern-turkey |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=Daily Sabah|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> [[File:Istanbul asv2021-11 img71 StAnthony of Padua Church.jpg|thumb|<bdi>٢٣٤</bdi> کڵێسا و کەنیسەی چالاک لە شارەکەدا ھەن،<ref name="heper2018">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Heper |یەکەم١=Metin |سەردێڕ=Historical dictionary of Turkey |ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield Publishers |شوێن=Lanham, ND |ژپنک=٩٧٨-١-٥٣٨١-٠٢٢٤-٤|پەڕە=٢١١|edition=Fourth}}</ref> لەوانە [[کڵێسای سانت ئەنتۆنیی پادوا، ئەستەمبوڵ|کڵێسای سانت ئەنتۆنیی پادوا]] لەسەر شەقامی ئیستیقلال لە بەیئۆغڵو (پێرا)]] زۆرینەی کاسۆلیکە ''لێڤانتییەکان'' (بە تورکی: {{lang|tr|Levanten}}) لە ئەستەمبوڵ و [[ئیزمیر]] نەوەی بازرگانان/کۆلۆنیالیستەکانی [[کۆمارە دەریایییەکان|کۆمارە دەریایییەکانی]] ئیتاڵیا لە دەریای ناوین (بەتایبەتی جێنۆا و [[کۆماری ڤێنیز|ڤێنیز]]) و فەرەنسان، کە لە سەدەی ١٦دا ماف و ئیمتیازاتی تایبەتییان بەدەستھێنابوو کە بە [[بەخشینەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|بەخشینەکان]] (کاپیتولەیشن) ناسرابوون لەلایەن سوڵتانەکانی عوسمانییەوە.<ref>[http://www.levantineheritage.com/histor3.htm Levantine historical heritage]</ref> کۆمەڵگەکە زیاتر لە <bdi>١٥٬٠٠٠</bdi> ئەندامی ھەبوو لە سەردەمی سەرۆکایەتیی ئەتاتورک لە ساڵانی بیست و سییەکاندا، بەڵام ئەمڕۆ کەمبووەتەوە بۆ تەنیا چەند سەد کەسێک، بەپێی وتەی نووسەری ئیتالۆ-لێڤانتی جیۆڤانی سکۆگنامیلۆ.<ref>[http://www.levantineheritage.com/testi35.htm Interview with Giovanni Scognamillo]</ref> ئەوان بەردەوامن لە ژیان لە ئەستەمبوڵ (بەزۆری لە کاراکۆی، بەیئۆغڵو و نیشانتاشی)، و ئیزمیر (بەزۆری لە کارشیاکا، بۆرنۆڤا و بوجا). ئەستەمبوڵ لە سەدەکانی ١٦ و ١٧دا بوو بە یەکێک لە گرنگترین ناوەندەکانی جوولەکە لە جیھاندا.<ref name="epstein">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Epstein |یەکەم١=Mark Alan |سەردێڕ=The Ottoman Jewish communities and their role in the fifteenth and sixteenth centuries |ڕێکەوت=١٩٨٠|بڵاوکەرەوە=K. Schwarz |شوێن=Freiburg |ژپنک=٩٧٨-٣-٨٧٩٩٧-٠٧٧-٣}}</ref> کۆمەڵگەکانی ڕۆمانیۆت و ئەشکەنازی پێش فەتحی ئەستەمبوڵ لە شارەکەدا ھەبوون، بەڵام ھاتنی جوولەکە سەفاردییەکان بوو کە سەردەمێکی گەشەکردنی کولتووریی دەستپێکرد. جوولەکە سەفاردییەکان لە شارەکەدا نیشتەجێ بوون دوای دەرکردنیان لە ئیسپانیا و پورتوگال لە ساڵانی ١٤٩٢ و ١٤٩٧دا.<ref name="epstein"/> سوڵتان [[بایەزیدی دووەم]] کە ھاوسۆزی بارودۆخی جوولەکە سەفاردییەکان بوو، [[ھێزی دەریاییی عوسمانی]] لەژێر فەرماندەییی دەریاوان کەمال ڕەئیس لە ساڵی ١٤٩٢ نارد بۆ ئیسپانیا بە مەبەستی گواستنەوەی سەلامەتیان بۆ ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی عوسمانییەکان.<ref name="epstein"/> بە پێچەوانەی تەواوەتیی [[جوولەکەکان لە ئەورووپا]]، [[مێژووی جوولەکەکان لە ئەورووپا|جوولەکەکانی عوسمانی]] ڕێگەیان پێدرابوو لە ھەر پیشەیەکدا کار بکەن.<ref name="makovetsky">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Makovetsky |یەکەم١=Leah |سەردێڕ=The Mediterranean and the Jews. |ڕێکەوت=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=Bar-Ilan University Press |شوێن=Ramat-Gan |ژپنک=٩٧٨-٩٦٥-٢٢٦-٠٩٩-٤|پەڕەکان=٧٥–١٠٤}}</ref> جوولەکەکانی عوسمانی لە ئەستەمبوڵ لە بازرگانیدا پێشکەوتنیان بەدەستھێنا و بەتایبەتی دەستیان بەسەر پیشەی پزیشکیدا گرت.<ref name="makovetsky"/> تا ساڵی ١٧١١، بە بەکارھێنانی ئامێری چاپ، کتێبەکان بە [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] و لادینۆ، ییدیش، و عیبری چاپ دەکران.<ref name="nassigad">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Nassi |یەکەم١=Gad |سەردێڕ=Jewish journalism and printing houses in the Ottoman Empire and modern Turkey |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Gorgias Press |شوێن=Piscataway, NJ |ژپنک=٩٧٨-١-٦١٧١٩-٩٠٩-٧}}</ref> تاڕادەیەکی زۆر بەھۆی کۆچکردن بۆ ئیسرائیل، ژمارەی دانیشتووانی جوولەکە لە شارەکەدا لە <bdi>١٠٠٬٠٠٠</bdi> لە ساڵی ١٩٥٠ەوە دابەزی<ref name="solomon">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Solomon |یەکەم١=Norman |سەردێڕ=Historical dictionary of Judaism |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield Publishers |شوێن=Lanham, MD |ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٢-٤١٤١-١|edition=Third}}</ref> بۆ <bdi>١٥٬٠٠٠</bdi> لە ساڵی ٢٠٢١دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/israel-news/2016-04-15/ty-article/.premium/why-jews-in-terror-stricken-turkey-arent-fleeing-to-israel-yet/0000017f-ed4b-d0f7-a9ff-efcf5ff60000|سەردێڕ=Why Jews in Terror-stricken Turkey Aren't Fleeing to Israel Yet|newspaper=Haaretz |بڵاوکەرەوە=haaretz.com|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><ref name="pop2021">[https://worldpopulationreview.com/country-rankings/jewish-population-by-country Jewish Population by country 2021]</ref> == ئابووری == [[File:IFM_Görsel.jpg|thumb|[[ناوەندی داراییی ئەستەمبوڵ]] لە گەڕەکی فینانسکێنت نزیک ئەتاشەھیر ناوچەی داراییی سەرەکییە لە بەشی ئاسیاییی شارەکە. لێڤێنت، مەسلاک و شیشلی ناوچە دارایییە سەرەکییەکانن لە بەشی ئەورووپیی ئەستەمبوڵ.]] ئەستەمبوڵ [[پێڕستی شارەکان بەپێی بەرھەمی ناوخۆیی|یازدەھەمین گەورەترین ئابووریی]] ھەبوو لە نێوان ناوچە شارستانییەکانی جیھاندا لە ساڵی <bdi>٢٠١٨</bdi>، و بەرپرسیارە لە {{nowrap|<bdi>٣٠</bdi> لەسەدی}} بەرھەمی پیشەسازیی تورکیا،<ref name="oecd2020">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=OECD Regions and Cities at a Glance 2020 |ناونیشان=https://doi.org/10.1787/959d5ba0-en.|ساڵ=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=OECD Publishing|doi=10.1787/959d5ba0-en|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٦٤-٥٨٧٨٥-٤|s2cid=240715488|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> {{nowrap|<bdi>٣١</bdi> لەسەدی}} بەرھەمی ناوخۆییی گشتی،<ref name="oecd2020"/> و {{nowrap|<bdi>٤٧</bdi> لەسەدی}} داھاتەکانی باج.<ref name="oecd2020"/> [[بەرھەمی ناوخۆییی گشتی]]ی شارەکە کە ڕێکخراوە بەپێی [[یەکسانیی کڕین|پێوانەی یەکسانیی کڕین]] (PPP) لە ساڵی ٢٠١٨دا بریتی بوو لە {{nowrap|<bdi>٥٣٧٫٥٠٧</bdi> ملیار دۆلاری ئەمریکی}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Regions and Cities in Turkey at a Glance in 2018 |ناونیشان=https://www.oecd.org/cfe/TURKEY-Regions-and-Cities-2018.pdf |وێبگە=Organisation for Economic Co-operation and Development |بڵاوکەرەوە=OECD Publishing |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> کە بەپێی ڕیزبەندی کەرتی بەرھەمھێنان و خزمەتگوزارییەکان بەرپرسیارن لە {{nowrap|<bdi>٣٦</bdi> لەسەد}} و {{nowrap|<bdi>٦٠</bdi> لەسەد}}ی بەرھەمی ئابووریی شارەکە.<ref name="oecd2020"/> بەرھەمداریی ئەستەمبوڵ بە ڕێژەی {{nowrap|<bdi>١١٠</bdi> لەسەد}} بەرزترە لە تێکڕای نیشتمانی.<ref name="oecd2020"/> بازرگانی لە ڕووی ئابوورییەوە گرنگە، کە {{nowrap|<bdi>٣٠</bdi> لەسەد}}ی بەرھەمی ئابووری لە شارەکەدا پێکدەھێنێت.<ref name="hisdic"/> لە ساڵی <bdi>٢٠١٩</bdi>دا، ئەو کۆمپانیایانەی بنکەیان لە ئەستەمبوڵ بوو ھەناردەیان بە بڕی {{nowrap|<bdi>٨٣٫٦٦</bdi> ملیار دۆلار}} بەرھەمھێنا و ھاوردەیان بە بڕی گشتی {{nowrap|<bdi>١٢٨٫٣٤</bdi> ملیار دۆلار}} وەرگرت؛ ئەم ژمارانە ھاوتان لەگەڵ {{nowrap|<bdi>٤٧</bdi> لەسەد}} و {{nowrap|<bdi>٦١</bdi> لەسەد}}ی، بە ڕیزبەندی، کۆی گشتیی نیشتمانی.<ref name="wbtrade">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Turkey trade statistics |ناونیشان=https://wits.worldbank.org/countryprofile/en/tur |وێبگە=World Bank |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> ئەستەمبوڵ، کە گەرووی بۆسفۆر دەگرێتەوە، بەندەرە نێودەوڵەتییەکان لەخۆ دەگرێت کە ئەورووپا و ئاسیا بەیەکەوە دەبەستنەوە. بۆسفۆر، کە تاکە ڕێڕەوە لە دەریای ڕەشەوە بۆ دەریای ناوین، قەرەباڵغترین و تەسکترین [[گەرووی بەکارھاتوو بۆ ڕێڕەوی دەریاییی نێودەوڵەتی|گەرووە لە جیھاندا کە بۆ ڕێڕەوی نێودەوڵەتی بەکاردێت]]، کە ساڵانە زیاتر لە {{nowrap|<bdi>٢٠٠</bdi> ملیۆن}} تۆن نەوت بەناویدا تێدەپەڕێت.{{sfn|Oxford Business Group|2009|p=112}} [[ڕێککەوتننامەی مۆنترۆ سەبارەت بە ڕژێمی گەرووەکان|ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکان]] [[ئازادیی دەریاوانی|گەرەنتیی تێپەڕبوون دەکەن]] لە نێوان دەریای ڕەش و دەریای ناویندا،<ref name="canalguardian">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Jones|یەکەم١=Sam|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠١١|سەردێڕ=Istanbul's new Bosphorus canal 'to surpass Suez or Panama|ئیش=The Guardian |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2011/apr/27/istanbul-new-bosphorus-canal|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> تەنانەت کاتێک تانکەرەکان نەوت، غازی سروشتی، ماددە کیمیایییەکان، و ماددە سووتێنەر یان تەقەمەنییەکانی تر وەک بار دەگوازنەوە. لە ساڵی ٢٠١١، وەک چارەسەرێکی جێگرەوە، سەرۆک وەزیرانی ئەوکات ئەردۆغان پێشنیاری [[کەناڵی ئەستەمبوڵ]]ی کرد، پڕۆژەیەک بۆ کردنەوەی گەروویەکی نوێ لە نێوان دەریای ڕەش و مەڕمەڕە.<ref name="canalguardian"/> ھەرچەندە پڕۆژەکە لە ساڵی ٢٠٢٠ ھێشتا لە کارنامەی تورکیادا بوو، بەڵام ھیچ بەروارێکی ڕوون بۆی دیاری نەکراوە.<ref name="hisdic">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Heper|یەکەم١=Metin|chapter=Istanbul |سەردێڕ=Historical dictionary of Turkey|ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield |شوێن=Lanham, MD |ژپنک=٩٧٨-١-٥٣٨١-٠٢٢٤-٤|edition=4th}}</ref> [[File:Levent Financial Center - Istanbul.jpg|thumb|left|300px|[[شەقامی بویوکدەرە]] لە لێڤێنت]] گواستنەوەی دەریایی بەشێکی گرنگی ئابووریی شارەکەیە، کە {{nowrap|<bdi>٧٣٫٩</bdi> لەسەد}}ی ھەناردە و {{nowrap|<bdi>٩٢٫٧</bdi> لەسەد}}ی ھاوردە لە ساڵی ٢٠١٨دا لە ڕێگەی دەریایییەوە جێبەجێ کراون.<ref name="hisdic"/> ئەستەمبوڵ سێ بەندەری کەشتیوانیی سەرەکیی ھەیە – [[بەندەری حەیدەرپاشا]]، بەندەری ئەمبارلی، و بەندەری زەیتینبورنو – ھەروەھا چەندین بەندەری بچووکتر و تێرمیناڵی نەوت بەدرێژایی بۆسفۆر و دەریای مەڕمەڕە.<ref name="hisdic"/> حەیدەرپاشا، لە کۆتاییی باشووری ڕۆژھەڵاتی بۆسفۆر، گەورەترین بەندەری ئەستەمبوڵ بوو تا سەرەتای دەیەی ٢٠٠٠.<ref name="lloyds"/> لەو کاتەوە ئۆپەراسیۆنەکان گواسترانەوە بۆ ئەمبارلی، لەگەڵ پلان بۆ گۆڕینی حەیدەرپاشا بۆ کۆمەڵگەیەکی گەشتیاری.<ref name="hisdic"/> لە ساڵی ٢٠١٩دا، ئەمبارلی، لە لێواری ڕۆژئاوای سەنتەری شارستانییەکە، توانای ساڵانەی <bdi>٣٬١٠٤٬٨٨٢</bdi> [[یەکەی ھاوتای بیست-پێ|TEU]] ھەبوو، کە دەیکاتە سێیەم گەورەترین تێرمیناڵی بارھەڵگر لە حەوزی دەریای ناویندا.<ref name="lloyds">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Maritime intelligence on Ambarlı port |ناونیشان=https://lloydslist.maritimeintelligence.informa.com/LL1133308/55-Ambarli-Turkey |وێبگە=Lloyd's List Maritime Intelligence|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Lloyd's Insurance Services |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> {{multiple image | align = right | image1 = Deutsche Orientbank AG.jpg | width1 = 168 | alt1 = | caption1 = | image2 = Ottoman Banks Archives and Research Centre.jpg | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = بانکی دۆیچە ئۆریێنت (١٩٠٩) لە سیرکەچی (چەپ) و بانکی عوسمانی (١٨٩٢) لەسەر شەقامی بانکەکان (ڕاست) }} ئەستەمبوڵ لە ھەشتاکانەوە بووەتە ناوەندێکی بانکیی نێودەوڵەتی،<ref name="hisdic"/> و ماڵی تاکە [[بۆرسە]]ی چالاکە لە تورکیا، بۆرسەی ئەستەمبوڵ، کە لە بنەڕەتدا وەک بۆرسەی عوسمانی لە ساڵی ١٨٦٦ دامەزرا.<ref name="bnf"/> لە ساڵی ١٩٩٥، بۆ ئەوەی لەگەڵ ڕەوتە دارایییەکاندا بگونجێت، بۆرسەی ئەستەمبوڵ بارەگاکەی گواستەوە (کە لە بنەڕەتدا لەسەر شەقامی بانکەکان بوو، ناوەندی داراییی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی،<ref name="bnf">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Imperial Ottoman Bank Patrimoines Partagés تراث مشترك|ناونیشان=https://heritage.bnf.fr/bibliothequesorient/en/imperial-ottoman-bank|وێبگە=heritage.bnf.fr|بڵاوکەرەوە=Bibliothèques d'Orient|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> و دواتر لە بینای ٤ەمین ڤاکیف ھان لە سیرکەچی) بۆ ئیستینیە، لە ناوچەی مەسلاک، کە میوانداریی بارەگای چەندین بانکی تورکی دەکات.<ref name="bist">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=nBorsa Istanbul: A Story of Transformation |ناونیشان=https://www.borsaistanbul.com/data/kilavuzlar/Borsa_Istanbul_A_Story_of_Transformation.pdf |وێبگە=borsaistanbul.com|بڵاوکەرەوە=Borsa Istanbul|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣ەوە، ناوچەی ئەتاشەھیر لە بەشی ئاسیاییی شارەکە ماڵی [[ناوەندی داراییی ئەستەمبوڵ]]ە (IFC)، کە بارەگا نوێیەکانی بانکە دەوڵەتییەکانی تورکیای تێدایە، لەوانەش [[بانکی ناوەندیی کۆماری تورکیا|بانکی ناوەندیی تورکیا]].<ref name="ifm-aa">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/economy/istanbul-finance-center-opens-with-inauguration-of-banking-section/2874556|سەردێڕ=Istanbul Finance Center opens with inauguration of banking section|نووسەر=Tuba Ongun|بڵاوکەرەوە=[[Anadolu Agency]]|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="ifm-1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ifm.gov.tr/properties|سەردێڕ=Istanbul Financial Center: Properties|وێبگە=ifm.gov.tr|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref> تا ساڵی ٢٠٢٣، پێنج [[پێڕستی بەرزترین بیناکانی ئەستەمبوڵ|بەرزترین ئاسمان‌ڕتەکانی ئەستەمبوڵ]] و تورکیا بریتین لە تاوەری CBRT بە بەرزیی {{convert|352|m|ftin|abbr=on}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=103411|سەردێڕ=Central Bank of the Republic of Turkey|وێبگە=skyscraperpage.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.skyscrapercenter.com/building/central-bank-of-the-republic-of-turkey/41146|سەردێڕ=Central Bank of the Republic of Turkey|وێبگە=skyscrapercenter.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.limak.com.tr/sectors/construction/projects/domestic/central-bank-turkey|سەردێڕ=Central Bank of the Republic of Turkey Campus Phase I-II|وێبگە=limak.com.tr|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230516060941/https://www.limak.com.tr/sectors/construction/projects/domestic/central-bank-turkey|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ناوچەی ئەتاشەھیر لە بەشی ئاسیاییی شارەکە؛ تاوەری Aی میترۆپۆل ئەستەمبوڵ (<bdi>٧٠</bdi> نھۆم / <bdi>٣٠١</bdi> مەتر لەگەڵ لووتکە دووانەکانییەوە)<ref name="GAP_Insaat">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gapinsaat.com/en/superstructure/metropol-istanbul.html|سەردێڕ=Metropol İstanbul|وێبگە=gapinsaat.com|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref><ref name="aremas">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://aremas.net/assets/img/ProjectHeader/metropol%20eren.png|سەردێڕ=Image of Metropol Istanbul Towers|وێبگە=aremas.net|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}} {{بەستەری مردوو|url=https://aremas.net/assets/img/ProjectHeader/metropol%20eren.png |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> ھەر لە ناوچەی ئەتاشەھیر؛ تاوەرەکانی ١ و ٢ی سکایلاند ئەستەمبوڵ (<bdi>٢ × ٢٨٤</bdi> مەتر)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.skylandistanbul.com/|سەردێڕ=Skyland Istanbul}}</ref> کە دەکەونە تەنیشت ڕامس پارک لە گەڕەکی ھوزور سەر بە ناوچەی سارییەر لە بەشی ئەورووپی، و تاوەری سەفایەری ئەستەمبوڵ (<bdi>٥٤</bdi> نھۆم / <bdi>٢٣٨</bdi> مەتر؛ <bdi>٢٦١</bdi> مەتر لەگەڵ لووتکەکەی)<ref name=Sapphire>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070429155334/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=kilertower-istanbul-turkey Emporis: Sapphire]}}</ref> لە لێڤێنت لە بەشی ئەورووپی. {{nowrap|<bdi>١٣٫٤</bdi> ملیۆن}} گەشتیاری بیانی لە ساڵی ٢٠١٨دا سەردانی شارەکەیان کردووە، کە ئەستەمبوڵی کردە پێنجەمین زۆرترین سەردانکراوترین شاری جیھان لەو ساڵەدا.<ref name="statista.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Top city destinations by overnight visitors|وێبگە=Statista |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/310355/overnight-visitors-to-top-city-destinations-worldwide/}}</ref> ئەستەمبوڵ و ئەنتاڵیا دوو گەورەترین دەروازەی نێودەوڵەتیی تورکیان، کە چارەکێکی گەشتیارانی بیانی وڵاتەکە وەردەگرن. ئەستەمبوڵ خاوەنی زیاتر لە پەنجا مۆزەخانەیە، و کۆشکی تۆپکاپی، کە زۆرترین سەردانیکراوترین مۆزەخانەیە لە شارەکەدا، ساڵانە زیاتر لە {{nowrap|<bdi>٣٠</bdi> ملیۆن دۆلار}} داھات بەدەستدەھێنێت.<ref name="hisdic"/> ئەستەمبوڵ پێشبینی دەکات ١ ملیۆن گەشتیار لە کۆمپانیاکانی کەشتیی گەشتیارییەوە پێشوازی بکات دوای نۆژەنکردنەوەی بەندەری کەشتییە گەشتیارییەکەی، کە بە [[گالاتاپۆرت]]یش ناسراوە لە ناوچەی کاراکۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hurriyetdailynews.com/turkey-expects-cruise-tourism-boom-in-2022-170574|سەردێڕ=Turkey expects cruise tourism boom in 2022|وێبگە=Hürriyet|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> {{wide image|Istanbul_Skyline_Beşiktaş_Şişli.JPG|900px|align-cap=center|دیمەنێکی کۆشکی دۆلمەباخچە و ئاسمان‌ڕتەکانی ناوچەی داراییی لێڤێنت لە پاشبنەمادا.<ref name="Istanbul-panoramic1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farm8.staticflickr.com/7399/13960279827_8dce6ae69d_k.jpg|سەردێڕ=Panoramic view of the modern skyline of Istanbul's European side, with the skyscrapers of Levent at the center and the Bosphorus Bridge (1973) at right |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="levent-sporcular-park">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://i.hizliresim.com/JDM8NY.jpg|سەردێڕ=A view of the skyscrapers in Levent from Sporcular Park|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> بۆسفۆر کە تاکە ڕێگای دەریایی بۆ دەریای ڕەش دابین دەکات، قەرەباڵغترین ڕێڕەوی ئاویی جیھانە کە بۆ دەریاوانیی نێودەوڵەتی بەکاردەھێنرێت.<ref name="hisdic"/>}} == کولتوور == [[File:Zarif Mustafa Paşa Yalısı in Kanlıca on the Bosphorus, Turkey 001.jpg|thumb|خانووەکانی [[یاڵی]] لەسەر بۆسفۆر لەنێو ئەو شوێنانەدان کە زۆرجار لە درامای تەلەڤیزیۆنی تورکیدا بەکاردەھێنرێن]] لە ڕووی مێژوویییەوە ئەستەمبوڵ وەک ناوەندێکی کولتووری ناسرابوو، بەڵام دیمەنە کولتوورییەکەی وەستا دوای ئەوەی کۆماری تورکیا سەرنجی خۆی گواستەوە بۆ ئەنقەرە.<ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|p=8}}</ref> حکومەتی نیشتمانیی نوێ بەرنامەی داڕشت کە ئامانجیان ئاراستەکردنی تورکەکان بوو بەرەو نەریتە مۆسیقایییەکان، بەتایبەتی ئەوانەی لە ئەورووپاوە سەرچاوەیان گرتووە، بەڵام دامەزراوە مۆسیقایییەکان و سەردانی ھونەرمەندە کلاسیکییە بیانییەکان بە پلەی یەکەم لە پایتەختە نوێیەکەدا جەنگیان دەگرت.<ref>{{harvnb|Reisman|2006|p=88}}</ref> بەشێکی زۆری دیمەنی کولتووریی تورکیا ڕەگ و ڕیشەی لە ئەستەمبوڵدا ھەبوو، و تا ساڵانی ١٩٨٠ەکان و ١٩٩٠ەکان ئەستەمبوڵ جارێکی تر لەسەر ئاستی جیھانی وەک شارێک دەرکەوتەوە کە گرنگییە کولتوورییەکەی تەنیا لەسەر شکۆمەندیی ڕابردووی دانەمەزراوە.<ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|pp=2–4}}</ref> تا کۆتاییی سەدەی ١٩، ئەستەمبوڵ خۆی وەک ناوەندێکی ھونەریی ھەرێمی سەلماندبوو، کە ھونەرمەندانی تورک، ئەورووپی و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ڕوویان تێدەکرد. سەرەڕای ھەوڵەکان بۆ ئەوەی ئەنقەرە ببێتە دڵی کولتووریی تورکیا، ئەستەمبوڵ تا ساڵانی ١٩٧٠ەکان خاوەنی دامەزراوەی سەرەکیی ھونەریی وڵاتەکە بوو.<ref name="gosotu2213">{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|pp=221–23}}</ref> کاتێک زانکۆ و گۆڤارە ھونەرییەکانی زیاتر لە ئەستەمبوڵ لە دەیەی ١٩٨٠دا دامەزران، ئەو ھونەرمەندانەی پێشتر بنکەیان لە ئەنقەرە بوو گواستیانەوە بۆ ئەوێ.<ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|pp=223–24}}</ref> [[File:Istanbularcheology.jpg|thumb|مۆزەخانە شوێنەوارییەکانی ئەستەمبوڵ، کە لەلایەن عوسمان حەمدی بەگەوە لە ساڵی ١٨٩١ دامەزراون، کۆنترین مۆزەخانەی مۆدێرنی تورکیا پێکدەھێنن<ref name="kultur">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-19958/istanbul---archaeology-museum.html|بڵاوکەرەوە=Republic of Turkey Ministry of Culture and Tourism|سەردێڕ=İstanbul – Archaeology Museum|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120203101742/http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-19958/istanbul---archaeology-museum.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|alt=The façade of a masonry building, with four Greek adorning its entrance, under a clear blue sky]] بەیئۆغڵو گۆڕدراوە بۆ ناوەندی ھونەریی شارەکە، لەگەڵ ھونەرمەندە گەنجەکان و ھونەرمەندە کۆنەکانی تورک کە پێشتر لە دەرەوەی وڵات دەژیان و لەوێ جێگەی خۆیان دەکەنەوە. مۆزەخانەکانی ھونەری مۆدێرن، لەوانە مۆزەخانەی ھونەر و پەیکەرسازیی دەوڵەتیی ئەستەمبوڵ، مۆزەخانەی تابلۆکانی کۆشکە نەتەوەیییەکان، ئەستەمبوڵ مۆدێرن، مۆزەخانەی پێرا، مۆزەخانەی ساکیپ سابانجی، ئارتەر و سانترال ئەستەمبوڵ، لە ساڵانی ٢٠٠٠دا کرانەوە بۆ تەواوکردنی ئەو شوێنی پێشانگا و ماڵانەی زیادکردن (مەزاد) کە پێشتر بەشدارییان لە سروشتی فرە-کولتووریی شارەکەدا کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2012/02/12/magazine/istanbul-art-boom-bubble.html|ئیش=The New York Times|سەردێڕ=The Istanbul Art-Boom Bubble|دوایین=Hansen|یەکەم=Suzy|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> ئەم مۆزەخانانە ھێشتا نەگەیشتوونەتە ئاستی ناوبانگی مۆزەخانە کۆنەکانی سەر نیمچەدوورگە مێژوویییەکە، لەوانەش مۆزەخانە شوێنەوارییەکانی ئەستەمبوڵ، کە سەردەمی مۆزەخانە مۆدێرنەکانی لە تورکیا دەستپێکرد، و مۆزەخانەی ھونەرە تورکی و ئیسلامییەکان.<ref name="kultur"/> {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250px | image1 = The Peninsula Istanbul.jpg | image2 = Restored Paket Postanesi (Parcel post office) is now a symbol of Galataport.jpg | footer = ھوتێلەکانی پێنینسولا ئەستەمبوڵ (پێشتر لۆنجی سەرنشینانی بەندەری کاراکۆی بوو) و نووسینگەی پۆستەی پاکەتە نۆژەنکراوەکە لە [[گالاتاپۆرت]]، کە وەک ناوچەیەکی کات بەسەربردنی کەنار دەریایی لەگەڵ مۆزەخانەکانی ھونەر، چێشتخانەکان و کافێکان نۆژەنکراوەتەوە. }} یەکەم نمایشی فیلم لە تورکیا لە کۆشکی یڵدز بوو لە ساڵی ١٨٩٦، یەک ساڵ دوای ئەوەی تەکنەلۆژیاکە بۆ یەکەم جار بە ئاشکرا لە پاریس دەرکەوت.<ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|pp=130–31}}</ref> سینەماکان بە خێرایی لە بەیئۆغڵو سەریان ھەڵدا، کە گەورەترین چڕبوونەوەی سینەماکان بەدرێژاییی ئەو شەقامە بوو کە ئێستا بە شەقامی ئیستیقلال ناسراوە.<ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|pp=133–34}}</ref> ئەستەمبوڵ ھەروەھا بووە دڵی پیشەسازیی فیلمی تازەپێگەیشتووی تورکیا، ھەرچەندە فیلمە تورکییەکان بەردەوام گەشەیان پێنەدەکرا تا دەیەی ١٩٥٠ەکان.<ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|p=146}}</ref> لەو کاتەوە، ئەستەمبوڵ بەناوبانگترین شوێن بووە بۆ وێنەگرتنی دراما و کۆمیدیا تەلەڤیزیۆنییەکانی تورکیا.<ref>{{harvnb|Göktürk|Soysal|Türeli|2010|p=165}}</ref> پیشەسازیی فیلمی تورکیا لە نیوەی دووەمی سەدەکەدا گەشەی کرد، و بە فیلمەکانی ''دوور'' (٢٠٠٢) و ''باوکم و کوڕەکەم'' (٢٠٠٥)، کە ھەردووکیان لە ئەستەمبوڵ وێنەگیراون، فیلمەکانی نەتەوەکە دەستیان بە بینینی سەرکەوتنی نێودەوڵەتیی بەرچاو کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://infocus.credit-suisse.com/app/article/index.cfm?fuseaction=OpenArticle&aoid=340736&coid=341935&lang=en|بڵاوکەرەوە=Credit-Suisse|سەردێڕ=Golden Age for Turkish Cinema|دوایین=Nikitin|یەکەم=Nikolaj|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130524123154/https://infocus.credit-suisse.com/app/article/index.cfm?fuseaction=OpenArticle&aoid=340736&coid=341935&lang=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەستەمبوڵ و ئاسۆ دڵڕفێنەکەی ھەروەھا وەک پاشبنەمایەک بۆ چەندین فیلمی بیانی بەکارھێنراون، لەوانە ''لە ڕووسیاوە بە خۆشەویستییەوە'' (١٩٦٣)، ''تۆپکاپی'' (١٩٦٤)، ''جیھان بەس نییە'' (١٩٩٩)، و ''مەرجەع ئەستەمبوڵ'' (٢٠٠٨).<ref>{{harvnb|Köksal|2012|pp=24–25}}</ref> ھاوتەریب لەگەڵ ئەم سەرھەڵدانەوە کولتوورییە، دامەزراندنی فیستیڤاڵی ئەستەمبوڵ بوو، کە لە ساڵی ١٩٧٣ دەستی بە پیشاندانی جۆرەھا ھونەر کرد لە تورکیا و سەرتاسەری جیھانەوە. لەم فیستیڤاڵە پێشەنگەوە، فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ئەستەمبوڵ و فیستیڤاڵی جازی ئەستەمبوڵ لە سەرەتای ھەشتاکاندا سەریان ھەڵدا. لەگەڵ ئەوەی ئێستا تەنیا سەرنج دەخاتە سەر مۆسیقا و سەما، فیستیڤاڵی ئەستەمبوڵ لە ساڵی ١٩٩٤ەوە بە فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی مۆسیقای ئەستەمبوڵ ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://muzik.iksv.org/en/thefestival/history|بڵاوکەرەوە=The Istanbul Foundation for Culture and Arts|سەردێڕ=History|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110503092124/http://muzik.iksv.org/en/thefestival/history|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١١}}</ref> دیارترین فیستیڤاڵ کە لە فیستیڤاڵی ڕەسەنی ئەستەمبوڵەوە پەرەی سەندووە، بیئیناڵی ئەستەمبوڵە، کە لە ساڵی ١٩٨٧ەوە ھەر دوو ساڵ جارێک بەڕێوەدەچێت. وەشانە سەرەتایییەکانی ئامانجیان پیشاندانی ھونەری بینراوی تورکی بوو، و لەو کاتەوە بۆ ھونەرمەندانی نێودەوڵەتی کراوەتەوە و لە ڕووی شکۆمەندییەوە بەرزبووەتەوە بۆ ئەوەی بچێتە ڕیزی بیئیناڵە بژاردەکان، لە پاڵ بیئیناڵی ڤێنیز و بیئیناڵی ھونەریی ساو پاوڵۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/travel/2011/sep/21/istanbul-biennial-2011-modern-art|ئیش=The Guardian|دوایین=Gibbons|یەکەم=Fiachra|سەردێڕ=10 of the Best Exhibitions at the Istanbul Biennial|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> === کات بەسەربردن و کەیف و سەفا === [[File:Istiklal Avenue in Istanbul - Turkey.jpg|thumb|شەقامی ئیستیقلال لە بەیئۆغڵو]] شەقامی عەبدی ئیپەکچی لە نیشانتاشی، ناوچەی بازاڕکردنی گالاتاپۆرت لە کاراکۆی و شەقامی بەغدا لە بەشی ئاسیاییی شارەکە پەرەیان سەندووە بۆ ناوچەی بازاڕکردنی ئاستبەرز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=abdi-ipekci-street-to-be-the-new-champs-elysee-2010-09-03|ئیش=Hürriyet Daily News|سەردێڕ=Abdi İpekçi Avenue to be new Champs Elysee|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠|دوایین=Emeksiz|یەکەم=İpek|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnngo.com/explorations/shop/mystery-shoppers-rank-worlds-best-shopping-avenues-060108|بڵاوکەرەوە=CNN|سەردێڕ=Shopping in Singapore is Better than Paris|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120417153848/http://www.cnngo.com/explorations/shop/mystery-shoppers-rank-worlds-best-shopping-avenues-060108|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خاڵە سەرەکییەکانی تری بازاڕکردن، کات بەسەربردن و کەیف و سەفا بریتین لە نیشانتاشی، ئۆرتاکۆی، بێبەک و کادیکۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Tomasetti|یەکەم١=Kathryn|دوایین٢=Rutherford|یەکەم٢=Tristan|ناونیشان=https://www.theguardian.com/travel/2012/mar/23/istanbul-nightlife-bars-breakfast-brunch|ئیش=The Guardian|سەردێڕ=A Big Night Out in Istanbul – And a Big Breakfast the Morning After|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> شارەکە خاوەنی چەندین سەنتەری بازاڕکردنە، لە مێژوویییەوە تا مۆدێرن. ئەستەمبوڵ ھەروەھا خاوەنی ژیانی شەوانەی چالاک و مەیخانەی مێژووییە، کە تایبەتمەندییەکی بەرچاوی شارەکەیە بۆ چەندین سەدە، ئەگەر ھەزارە نەبێت. [[File:Süreyya Opera House in Istanbul, Turkey.jpg|thumb|ماڵی ئۆپێرای سورەیا دەکەوێتە بەشی ئاسیاییی ئەستەمبوڵ و سەنتەری کولتووریی ئەتاتورک ماڵی ئۆپێرای سەرەکییە لە بەشی ئەورووپی]] بازاڕی گەورە (Kapalıçarşı)، کە لە ساڵی ١٤٦١ەوە کاردەکات، لەنێو کۆنترین و گەورەترین بازاڕە داپۆشراوەکانی جیھاندایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|editor-last=Hensel|editor-first=Michael|editor2-last=Sungurogl|editor2-first=Defne|editor3-last=Ertaş|editor3-first=Hülya|سەردێڕ=Turkey at the Threshold|journal=Architectural Design|بەرگ=٨٠|ڕێکەوت=کانوونی دووەم–شوباتی ٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧٠-٧٤٣١٩-٥|شوێن=London|issue=1}}</ref><ref name="kos9192">{{harvnb|Köse|2009|pp=91–92}}</ref> بازاڕی مەحموودپاشا بازاڕێکی کراوەیە کە لە نێوان بازاڕی گەورە و بازاڕی بەھاراتدا درێژ دەبێتەوە، کە لە ساڵی ١٦٦٠ەوە بازاڕی سەرەکیی بەھاراتی ئەستەمبوڵە. گالێریای ئەتاکۆی سەردەمی سەنتەرەکانی بازاڕکردنی مۆدێرنی لە تورکیا دەستپێکرد کاتێک لە ساڵی ١٩٨٧ کرایەوە.<ref>{{harvnb|Taşan-Kok|2004|p=166}}</ref> لەو کاتەوە، مۆڵەکان بوونەتە سەنتەری بازاڕکردنی سەرەکی لە دەرەوەی نیمچەدوورگە مێژوویییەکە. ئاکمەرکەز نازناوی "باشترین مۆڵی ئەورووپا" و "باشترین مۆڵی جیھان"ی لەلایەن ئەنجومەنی نێودەوڵەتیی سەنتەرەکانی بازاڕکردنەوە لە ساڵانی ١٩٩٥ و ١٩٩٦ پێبەخشرا؛ ئەستەمبوڵ جەواھیر لە کاتی کردنەوەیەوە لە ساڵی ٢٠٠٥ یەکێکە لە گەورەترینەکانی کیشوەرەکە؛ و کانیۆن مۆڵ خەڵاتی پێداچوونەوەی تەلارسازیی سیتی‌سکەیپی بردەوە لە پۆلێنی بینای بازرگانی لە ساڵی ٢٠٠٦.<ref name="kos9192"/> سەنتەری زۆرلۆ و ئستینیە پارک لەنێو مۆڵە ئاستبەرزەکانی تری ئەستەمبوڵن کە فرۆشگای دیارترین براندەکانی جلوبەرگی جیھانی لەخۆ دەگرن. [[File:Nişantaşı Abdi İpekçi Avenue.jpg|thumb|شەقامی عەبدی ئیپەکچی لە نیشانتاشی، یەکێکە لە شەقامە سەرەکییەکانی بازاڕکردن لە ئەستەمبوڵ]] بەدرێژاییی شەقامی ئیستیقلال، پاساژی چیچەک (Çiçek Pasajı - بە واتای 'پاساژی گوڵ') ھەیە، کە گەلەرییەکی بازاڕکردنی سەدەی ١٩یە و ئەمڕۆ ماڵی شەرابخانەکان (کە بە ''مەیخانەکان'' ناسراون)، باڕەکان و چێشتخانەکانە.<ref>{{harvnb|Freely|2011|p=429}}</ref> شەقامی ئیستیقلال، کە لە بنەڕەتدا بە مەیخانەکانی ناسرابوو، زیاتر بەرەو بازاڕکردن گۆڕدراوە، بەڵام شەقامی نێڤیزادەی نزیکی ھێشتا پڕە لە شەرابخانە و باڕەکان.<ref>{{harvnb|Keyder|1999|p=34}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kugel|یەکەم=Seth|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E00E4DB1030F934A25754C0A9679D8B63|سەردێڕ=The $100 Istanbul Weekend|ئیش=The New York Times|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> ھەندێک گەڕەکی تری دەوروبەری شەقامی ئیستیقلال نۆژەنکراونەتەوە بۆ خزمەتکردنی ژیانی شەوانەی بەیئۆغڵو، کە شەقامە بازرگانییەکانی پێشوو ئێستا پڕن لە باڕ، کافێ، و چێشتخانە کە مۆسیقای ڕاستەوخۆ لێدەدەن.<ref>{{harvnb|Knieling|Othengrafen|2009|pp=228–34}}</ref> ئەستەمبوڵ بە چێشتخانە مێژوویییەکانی خواردنی دەریایی ناسراوە. زۆرێک لە بەناوبانگترین و ئاستبەرزترین چێشتخانەکانی خواردنی دەریاییی شارەکە کەوتوونەتە سەر کەنارەکانی بۆسفۆر (بەتایبەتی لە گەڕەکەکانی وەک ئۆرتاکۆی، بێبەک، ئارناڤوتکۆی، یەنی‌کۆی، بەیلەربەیی و چەنگەلکۆی). کومکاپی لەسەر دەریای مەڕمەڕە ناوچەیەکی تایبەت بە پیادەڕەوە کە میوانداری نزیکەی پەنجا چێشتخانەی ماسی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=managing-the-difficult-balance-between-tourism-and-authenticity-kumkapi-2008-07-26|ئیش=Hürriyet Daily News|سەردێڕ=Managing the Difficult Balance Between Tourism and Authenticity|دوایین=Schäfers|یەکەم=Marlene|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> [[File:Istanbul, Turkey (November 2023) - 611.jpg|thumb|مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرنی ئەستەمبوڵ کە لەلایەن ڕێنزۆ پیانۆوە دیزاین کراوە]] دوورگەکانی شازادەکان، کە {{convert|15|km|mi|sp=us|0}} لە ناوەندی شارەوە دوورن، ھەروەھا بە چێشتخانەکانی خواردنی دەریایییان ناسراون. بەھۆی چێشتخانەکانیان، کۆشکە ھاوینە مێژوویییەکان، و شەقامە ئارامە بێ ئۆتۆمبێلەکان، دوورگەکانی شازادەکان شوێنێکی بەناوبانگی پشوودانن لەنێو خەڵکی ئەستەمبوڵ و گەشتیارە بیانییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://travel.nytimes.com/2011/07/10/travel/buyukada-near-istanbul-is-an-island-idyll.html|ئیش=The New York Times|سەردێڕ=A Turkish Idyll Lost in Time|دوایین=Schillinger|یەکەم=Liesl|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> ئەستەمبوڵ ھەروەھا بە خواردنە ئاڵۆز و بە وردی ئامادەکراوەکانی چێشتخانەی عوسمانی بەناوبانگە. لەدوای ھاتنی کۆچبەران لە باشووری ڕۆژھەڵات و ڕۆژھەڵاتی تورکیاوە، کە لە شەستەکانەوە دەستی پێکرد، دیمەنی خواردنی شارەکە تا کۆتاییی سەدەکە بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕا؛ کە کاریگەرییەکانی چێشتخانەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست وەک کەباب شوێنێکی گرنگیان لە دیمەنی خواردنەکەدا گرتووە. ئەو چێشتخانانەی کە خواردنی بیانی پێشکەش دەکەن بە شێوەیەکی سەرەکی لە ناوچەکانی بەیئۆغڵو، بێشیکتاش، شیشلی و کادیکۆی کۆبوونەتەوە. جگە لە یاریگا، ھۆڵە وەرزشییەکان و ھۆڵەکانی کۆنسێرتی شارەکە، چەندین شوێنی کراوە بۆ کۆنسێرت و فیستیڤاڵەکان ھەن، وەک شانۆی کراوەی جەمیل تۆپوزلو لە ھاربیەی شیشلی، پاراف کوروچەشمەی کراوە لەسەر کەناری بۆسفۆر لە کوروچەشمە، و پارکۆرمان لە دارستانی مەسلاک. فیستیڤاڵی جازی ئەستەمبوڵ لە ساڵی ١٩٩٤ەوە ساڵانە بەڕێوەدەچێت. کە لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٣ و ٢٠١٣ ڕێکدەخرا، ڕۆک ئێن کۆک گەورەترین فیستیڤاڵی ڕۆکی کراوە بوو لە تورکیا، کە لەلایەن کۆکا کۆلاوە سپۆنسەر دەکرا. بە شێوەیەکی نەریتی لە فڕۆکەخانەی ھەزارفەن لە ئەستەمبوڵ بەڕێوەدەچوو. [[File:EAA Zorlu Center.jpg|thumb|سەنتەری زۆرلۆ، دیزاینکراو لەلایەن EAA و تەلارسازانی تەبانلیئۆغڵو، ھۆڵی پەرەسەندنی ھونەری پێشکەشکردنی زۆرلۆ لەخۆ دەگرێت، کە گەورەترین شانۆی ھونەرەکانی پێشکەشکردن و ھۆڵی کۆنسێرتە لە شارەکەدا]] فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی مۆسیقای ئەستەمبوڵ لە ساڵی ١٩٧٣ەوە ساڵانە بەڕێوەدەچێت، و فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ئەستەمبوڵ لە ساڵی ١٩٨٢ەوە ساڵانە بەڕێوەدەچێت. بیئیناڵی ئەستەمبوڵ پێشانگایەکی ھونەری ھاوچەرخە کە لە ساڵی ١٩٨٧ەوە ھەر دوو ساڵ جارێک بەڕێوەدەچێت. فیستیڤاڵی بازاڕکردنی ئەستەمبوڵ فیستیڤاڵێکی ساڵانەی بازاڕکردنە کە لە ساڵی ٢٠١١ەوە بەڕێوەدەچێت، و تێکنۆفێست فیستیڤاڵێکی ساڵانەی فڕۆکەوانی، گەردوونناسی و تەکنەلۆژیایە، کە لە ساڵی ٢٠١٨ەوە بەڕێوەدەچێت. کاتێک بۆ یەکەم جار لە ساڵی ٢٠٠٣ بەڕێوەچوو، نمایشی شانازیی ئەستەمبوڵ بووە یەکەم نمایشی شانازیی ھاوڕەگەزخوازان لە وڵاتێکدا کە زۆرینەیان موسڵمانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Turkey's LGBT community draws hope from Harvey Milk|ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2013/12/turkey-lgbt-discrimination-legal-protection-public-awareness.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Al Monitor|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ەوە، ڕێگە بە ھەموو جۆرە ڕێپێوانێک لە گۆڕەپانی تەقسیم و شەقامی ئیستیقلال (کە لە ساڵی ٢٠١٣دا، خۆپیشاندانەکانی پارکی گەزیی لێ بەڕێوەچوو) نادرێت لەلایەن حکومەتی پارتی داد و گەشەپێدان (AKP)ەوە، بە بیانووی مەترسییە ئەمنییەکانەوە، بەڵام ھەموو ساڵێک سەدان کەس سەرپێچیی قەدەغەکردنەکە دەکەن. ڕەخنەگران بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە قەدەغەکردنەکان لە ڕاستیدا بەھۆی ھۆکاری ئایدیۆلۆژییەوە بوون. == وەرزش == {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = | image1 = Atatürk_Olimpiyat.jpg | image2 = Turktelekomarenaskgalatasaray.jpg | image3 = Sukrusaracoglu.jpg | image4 = 20220606-L1000240.jpg | footer = {{olist |[[یاریگای ئۆڵۆمپیی ئەتاتورک]] |[[ڕامس پارک]] |[[یاریگای شوکرو ساراجئۆغڵو]] |[[یاریگای بێشیکتاش]]}} }} ئەستەمبوڵ شوێنی ھەندێک لە کۆنترین [[یانەی وەرزشی|یانە وەرزشییەکانی]] تورکیایە. [[یانەی وەرزشیی بێشیکتاش|بێشیکتاش]]، کە لە ساڵی <bdi>١٩٠٣</bdi> دامەزراوە، بە کۆنترینی ئەم یانە وەرزشییانە دادەنرێت. بەھۆی پێگەی سەرەتاییی وەک تاکە یانەی تورکیا، بێشیکتاش ھەندێک جار نوێنەرایەتیی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و کۆماری تورکیای دەکرد لە پێشبڕکێ وەرزشییە نێودەوڵەتییەکاندا، و بەمەش مافی دانانی ئاڵای تورکیای لەناو لۆگۆی تیپەکەیدا بەدەستھێنا.<ref name="fifa-bes">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=44163/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090629192432/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=44163/index.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=FIFA |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Besiktas: The Black Eagles of the Bosporus}}</ref> [[گالاتاسارای]] و [[فەنەرباخچە]] لە پێشبڕکێ نێودەوڵەتییەکاندا ئاستێکی باشتریا نواندووە و نازناوی زیاتریان لە خولی باڵای تورکیا، [[سووپەرلیگ]] بەدەستھێناوە، بە <bdi>٢٤</bdi> و <bdi>١٩</bdi> جار بە ڕیزبەندی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablest/turkchamp.html|سەردێڕ=Turkey – List of Champions|وێبگە=[[RSSSF]]|بڵاوکەرەوە=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]]|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref><ref name="fifa-gal">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=31018/index.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110116183044/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=31018/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=FIFA|سەردێڕ=Galatasaray: The Lions of the Bosporus|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/clubs/52692--fenerbahce/|بڵاوکەرەوە=The Union of European Football Associations|سەردێڕ=UEFA Champions League 2007/08 – History – Fenerbahçe|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> گالاتاسارای و فەنەرباخچە ڕکابەرییەکی مێژوویییان ھەیە، کە گالاتاسارای لە بەشی ئەورووپی و فەنەرباخچە لە بەشی ئاسیاییی شارەکەدان.<ref name="fifa-gal"/> ئەستەمبوڵ حەوت تیپی باسکەی ھەیە – ئانادۆلو ئێفێس، بێشیکتاش، داروشەفەکە، فەنەرباخچە، گالاتاسارای، ئەستەمبوڵ بویوکشەھیر بەلەدیەسپۆر و بویوکچەکمەجە باسکت بۆڵ – کە لە خولی نایابی [[باسکە سووپەرلیگی|باسکەی سووپەرلیگ]] یاری دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bsl.org.tr/bsl/istatistikler/puan-durumu |بڵاوکەرەوە=Turkish Basketball Super League |سەردێڕ=Puan Durumu: 2015–2016 Sezonu 30. Hafta |trans-title=League Table: 2015–16 Season, Round 30 |زمان=tr |ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160514115655/http://www.bsl.org.tr/bsl/istatistikler/puan-durumu |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆرێک لە دامەزراوە وەرزشییەکانی ئەستەمبوڵ لە ساڵی <bdi>٢٠٠٠</bdi>ەوە دروست کراون یان نۆژەن کراونەتەوە بۆ بەھێزکردنی ھەوڵەکانی شارەکە بۆ میوانداریکردنی [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە]]. یاریگای ئۆڵۆمپیی ئەتاتورک، گەورەترین یاریگای فرە-مەبەست لە تورکیا، لە ساڵی <bdi>٢٠٠٢</bdi> تەواو بوو وەک یاریگایەکی پلە یەکی [[یەکێتیی نێودەوڵەتیی فیدراسیۆنەکانی گۆڕەپان و مەیدان|IAAF]] بۆ [[گۆڕەپان و مەیدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iaaf.org/download/download?filename=5b516685-e0c0-499e-8f93-5aa1d5d8b05a.pdf&urlslug=IAAF%20CERTIFICATES%20-%20Certified%20Athletics%20Facilities|بڵاوکەرەوە=The International Association of Athletics Federations|سەردێڕ=List of Certified Athletics Facilities|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> یاریگاکە میوانداریی [[یاری کۆتاییی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٥|یاری کۆتاییی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٥]]ی کرد، و لەلایەن [[یووفا|UEFA]]ەوە ھەڵبژێردرا بۆ میوانداریکردنی یارییەکانی کۆتاییی خولی یانە پاڵەوانەکان لە ساڵانی [[یاری کۆتاییی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠|<bdi>٢٠٢٠</bdi>]] و [[یاری کۆتاییی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٢١|<bdi>٢٠٢١</bdi>]]، کە بەھۆی [[پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩|پەتا جیھانییەکەی کۆڤید-١٩]] گواسترانەوە بۆ [[لیسبۆن]] (<bdi>٢٠٢٠</bdi>) و [[پۆرتۆ]] (<bdi>٢٠٢١</bdi>).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/champions-league-final-2020-istanbul-host-uefa-a8367176.html|سەردێڕ=Istanbul to host 2020 Champions League final, Uefa confirms|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٨|ئیش=The Independent|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> یاریگای شوکرو ساراجئۆغڵو، یاریگای ناوخۆییی فەنەرباخچە، میوانداری [[یاری کۆتاییی جامی یەکێتیی ئەورووپای ٢٠٠٩|یاری کۆتاییی جامی یەکێتیی ئەورووپای ٢٠٠٩]]ی کرد سێ ساڵ دوای تەواوبوونی. تورک تێلێکۆم ئارێنا لە ساڵی <bdi>٢٠١١</bdi> کرایەوە بۆ جێگرتنەوەی یاریگای عەلی سامی یەن وەک یاریگای ناوخۆییی گالاتاسارای،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://en.archive.uefa.com/competitions/uefacup/history/season=2009/intro.html |بڵاوکەرەوە=The Union of European Football Associations |سەردێڕ=2008/09: Pitmen strike gold in Istanbul |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130917034224/http://en.archive.uefa.com/competitions/uefacup/history/season%3D2009/intro.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/ascioglu-sues-partners-in-joint-project-over-ali-sami-yen-land.aspx?pageID=238&nID=15972&NewsCatID=345|ئیش=Hürriyet Daily News|سەردێڕ=Aşçıoğlu Sues Partners in Joint Project Over Ali Sami Yen Land|دوایین=Aktaş|یەکەم=İsmail|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> لەکاتێکدا یاریگای بێشیکتاش، کە لە ساڵی <bdi>٢٠١٦</bdi> کرایەوە بۆ جێگرتنەوەی یاریگای BJK ئینۆنۆ وەک یاریگای ناوخۆییی بێشیکتاش، میوانداری یاریی [[جامی سووپەری ئەورووپای ٢٠١٩|جامی سووپەری ئەورووپای ٢٠١٩]]ی کرد. ھەر چوار یاریگاکە یاریگای بژاردەی پۆلێنی <bdi>٤</bdi>ی یووفان (پێشتر پێنج ئەستێرە).{{efn|name=uefa-category|وادیارە یووفا پێڕستێکی بۆ یاریگاکانی پۆلێنی ٤ نییە، بەڵام ڕێساکان دیاری دەکەن کە تەنیا ئەم یاریگا بژاردانە شایستەن بۆ میوانداریکردنی یارییەکانی کۆتاییی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Regulations/uefa/Others/91/48/36/914836_DOWNLOAD.pdf|بڵاوکەرەوە=The Union of European Football Associations|پەڕە=١٤|سەردێڕ=Regulations of the UEFA European Football Championship 2010–12|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> کە یاریگای ئۆڵۆمپیی ئەتاتورک لە ساڵی ٢٠٠٥ ئەنجامیدا، و یارییەکانی کۆتاییی خولی ئەورووپا (پێشتر جامی یووفا)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Regulations/competitions/Regulations/01/48/48/90/1484890_DOWNLOAD.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100602002855/http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Regulations/competitions/Regulations/01/48/48/90/1484890_DOWNLOAD.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=The Union of European Football Associations|پەڕە=١٧|سەردێڕ=Regulations of the UEFA Europa League 2010/11|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> کە یاریگای شوکرو ساراجئۆغڵو لە ساڵی ٢٠٠٩ ئەنجامیدا. تورک تێلێکۆم ئارێنا لەلایەن تەلارسازەکانییەوە وەک یاریگایەکی بژاردەی یووفا ئاماژەی پێکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.asp-stuttgart.de/index2.php?lan=en&n=2&s=3&d=1&id=38&type=&site=http%3A//www.asp-stuttgart.de/asp_content.php%3Flan%3Den%26n%3D2%26s%3D3%26d%3D1%26id%3D38|بڵاوکەرەوە='asp' Architekten|سەردێڕ=Türk Telekom Arena Istanbul|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130426015930/http://www.asp-stuttgart.de/index2.php?lan=en&n=2&s=3&d=1&id=38&type=&site=http%3A%2F%2Fwww.asp-stuttgart.de%2Fasp_content.php%3Flan%3Den%26n%3D2%26s%3D3%26d%3D1%26id%3D38|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣}}</ref>}} سینان ئەردەم دۆم، کە لەنێو گەورەترین ھۆڵە داخراوەکانی ئەورووپادایە، میوانداری یاریی کۆتاییی [[پاڵەوانێتیی جیھانیی فیبا ٢٠١٠|پاڵەوانێتیی جیھانیی فیبای ٢٠١٠]]، [[پاڵەوانێتیی جیھانیی گۆڕەپان و مەیدانی ناوماڵ ٢٠١٢|پاڵەوانێتیی جیھانیی گۆڕەپان و مەیدانی ناوماڵی ٢٠١٢]]، ھەروەھا یارییەکانی چوارینەی کۆتاییی یۆرۆلیگی [[یۆرۆلیگی ٢٠١١-١٢|<bdi>٢٠١١-١٢</bdi>]] و [[یۆرۆلیگی ٢٠١٦-١٧|<bdi>٢٠١٦-١٧</bdi>]]ی کرد.<ref name="turkey2010"/> پێش تەواوبوونی سینان ئەردەم دۆم لە ساڵی <bdi>٢٠١٠</bdi>، عەبدی ئیپەکچی ئارێنا ھۆڵی ناوخۆییی سەرەکیی ئەستەمبوڵ بوو، کە میوانداری یارییەکانی کۆتاییی [[یۆرۆباسکێتی ٢٠٠١|یۆرۆباسکێتی ٢٠٠١]]ی کردبوو.<ref name="turkey2010">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://turkey2010.fiba.com/pages/eng/fe/10/fwcm/event-guide/cities/istanbul/p/arena.html|بڵاوکەرەوە=FIBA|سەردێڕ=Istanbul – Arenas|ساڵ=٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130603101234/http://turkey2010.fiba.com/pages/eng/fe/10/fwcm/event-guide/cities/istanbul/p/arena.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref> چەندین ھۆڵی ناوخۆییی تر، لەوانە بێشیکتاش ئاکاتلار ئارێنا، لە ساڵی <bdi>٢٠٠٠</bdi>ەوە کراونەتەوە، کە وەک یاریگای ناوخۆییی یانە وەرزشییەکانی ئەستەمبوڵ خزمەت دەکەن. دوایین دانەیان ئولکەر سپۆرتس ئارێنایە بە توانای <bdi>١٣٬٨٠٠</bdi> کورسی، کە لە ساڵی <bdi>٢٠١٢</bdi> کرایەوە وەک یاریگای ناوخۆییی تیپەکانی باسکەی فەنەرباخچە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.euroleague.net/news/i/92943/180/fenerbahce-ulker-s-new-home-ulker-sports-arena-opens|بڵاوکەرەوە=Euroleague Basketball|سەردێڕ=Fenerbahce Ulker's new home, Ulker Sports Arena, opens|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> سەرەڕای بووژانەوەی بیناسازی، پێنج ھەوڵ بۆ میوانداریکردنی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە – لە [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠|<bdi>٢٠٠٠</bdi>]]، [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤|<bdi>٢٠٠٤</bdi>]]، [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨|<bdi>٢٠٠٨</bdi>]]، [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢|<bdi>٢٠١٢</bdi>]]، و [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠|<bdi>٢٠٢٠</bdi>]] – و ھەوڵە نیشتمانییەکان بۆ میوانداریکردنی [[یۆرۆی ٢٠١٢]] و [[یۆرۆی ٢٠١٦]] بەبێ سەرکەوتن کۆتاییان ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.csmonitor.com/World/Latest-News-Wires/2011/0902/2020-Olympics-Six-cities-lodge-bids-for-the-games|ئیش=The Christian Science Monitor|دوایین=Wilson|یەکەم=Stephen|سەردێڕ=2020 Olympics: Six cities lodge bids for the games|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> شارەکە میوانداری [[یارییەکانی ئەورووپی ٢٠٢٧|خولی ساڵی ٢٠٢٧]]ی [[یارییەکانی ئەورووپا]] دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=EOC signs historic MOU with Istanbul Metropolitan Municipality and Turkish Olympic Committee ahead of 2027 European Games |ناونیشان=https://www.eurolympic.org/eoc-signs-historic-mou-with-istanbul-metropolitan-municipality-and-turkish-olympic-committee-ahead-of-2027-european-games/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=The European Olympic Committees |زمان=en-US}}</ref> ھۆڵی وەرزشیی بورھان فەلەک یەکێکە لە گەورەترین ھۆڵەکانی بالە لە شارەکەدا و میوانداری یانەکانی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TVF Burhan Felek Volleyball Hall |ناونیشان=https://activeplanet.com/en/sports-facilities/tvf-burhan-felek-volleyball-hall.html |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Active Planet |زمان=en}}</ref> وەک ئێجزاجیباشی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Eczacıbaşı Spor Kulübü {{!}} Eczacıbaşı VitrA lost in the Golden Set |ناونیشان=https://www.eczacibasisporkulubu.org.tr/en/news/eczacibasi-vitra-lost-in-the-golden-set |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.eczacibasisporkulubu.org.tr}}</ref> ڤاکیفبانک SK، و فەنەرباخچە دەکات کە چەندین نازناوی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بۆ بالەی ژنان|ئەورووپی]] و [[پاڵەوانێتیی جیھانیی یانەکانی بالەی ژنانی FIVB|جیھانییان]] بەدەستھێناوە.{{citation needed|date=November 2020}} لە نێوان وەرزەکانی <bdi>٢٠٠٥</bdi>–<bdi>٢٠١١</bdi>،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/sport/2011/apr/22/turkey-f1-grand-prix|ئیش=The Guardian|دوایین=Richards|یەکەم=Giles|سەردێڕ=Turkey Grand Prix Heads for the Scrapyard Over $26m Price Tag |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> و لە وەرزی <bdi>٢٠٢٠</bdi>دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.formula1.com/en/racing/2020/Turkey.html|سەردێڕ=Turkish Grand Prix 2020 (12-15 November 2020) |وێبگە=formula1.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> بازنەی پێشبڕکێی ئینتەرکۆنتینێنتال ئەستەمبوڵ پارک میوانداری [[خەڵاتی گەورەی تورکیا|خەڵاتی گەورەی تورکیای]] فۆرمولا یەکی کرد. خەڵاتی گەورەی تورکیای F1 بۆ ساڵی <bdi>٢٠٢١</bdi> لە سەرەتادا ھەڵوەشێنرایەوە بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=2021 F1 calendar reshuffled as Turkey drops off and extra Austria race added|ناونیشان=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-2021-f1-calendar-reshuffled-as-turkey-drops-off-and-extra-austria.3TufMtNBGTB4ALrfGaiN9e.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Formula1.com}}</ref> بەڵام لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١ ڕاگەیەندرا کە خەڵاتی گەورەی تورکیای F1 لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بەڕێوەدەچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-turkish-grand-prix-to-rejoin-2021-formula-1-calendar.7JsDzHsgxu26IxaOmPVnOX.html|سەردێڕ=Turkish Grand Prix to rejoin 2021 Formula 1 calendar|وێبگە=formula1.com|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> ئەستەمبوڵ پارک ھەروەھا شوێنی بەڕێوەچوونی پاڵەوانێتیی جیھانیی ئۆتۆمبێلی گەشتیاری و زنجیرەی لێ مانسی ئەورووپی بوو لە ساڵانی <bdi>٢٠٠٥</bdi> و <bdi>٢٠٠٦</bdi>، بەڵام لەو کاتەوە ھیچ کامیان لەم پێشبڕکێیانەی لەخۆ نەگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fiawtcc.com/events |بڵاوکەرەوە=FIA World Touring Car Championship |سەردێڕ=Events |ساڵ=٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120616194425/http://www.igd.com.tr/Upload/file_4d9f1f3815b2d.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.europeanlemansseries.com/en/s02_corporate/s02p17_circuits.php |سەردێڕ=The Circuits |بڵاوکەرەوە=European Le Mans Series |ساڵ=٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120707235004/http://www.europeanlemansseries.com/en/s02_corporate/s02p17_circuits.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> ھەروەھا میوانداری خەڵاتی گەورەی ماتۆڕسکیلی تورکیای کرد لە نێوان ساڵانی <bdi>٢٠٠٥</bdi> و <bdi>٢٠٠٧</bdi>. ئەستەمبوڵ ھەندێک جار شوێنی بەڕێوەچوونی پاڵەوانێتیی جیھانیی بەلەمی خێرای F1 بوو، کە دوایین پێشبڕکێی لەسەر گەرووی بۆسفۆر لە <bdi>١٢</bdi>–<bdi>١٣</bdi>ی ئابی <bdi>٢٠٠٠</bdi> ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.f1h2o.net/calendar/2000|بڵاوکەرەوە=F1 Powerboat World Championship|سەردێڕ=2000 Race Calendar|ساڵ=٢٠٠٠|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref>{{unreliable source?|date=December 2020}} دوایین پێشبڕکێی پاڵەوانێتیی جیھانیی بەلەمی خێرای P1 لەسەر بۆسفۆر لە <bdi>١٩</bdi>–<bdi>٢١</bdi>ی حوزەیرانی <bdi>٢٠٠٩</bdi> ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=LcrqUrNO4dU|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250827232239/https://www.youtube.com/watch?v=LcrqUrNO4dU|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|سەردێڕ=Powerboat P1 – 2009 World Championship – Istanbul, Turkey|بڵاوکەرەوە=Supersport|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٦}}{{cbignore}}</ref> یانەی چارۆکەوانیی ئەستەمبوڵ، کە لە ساڵی <bdi>١٩٥٢</bdi> دامەزراوە، ھەموو ساڵێک پێشبڕکێ و بۆنەکانی تری چارۆکەوانی لەسەر ڕێڕەوە ئاوییەکانی ناوەوە و دەوروبەری ئەستەمبوڵ میوانداری دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.istanbulyelken.org.tr/yarislar/48-2012-yar%C4%B1%C5%9F-program%C4%B1-ve-genel-yar%C4%B1%C5%9F-talimat%C4%B1.html |بڵاوکەرەوە=The Istanbul Sailing Club |سەردێڕ=2012 Yarış Programı ve Genel Yarış Talimatı |زمان=tr |trans-title=2012 Race Schedule and General Sailing Instructions |ساڵ=٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120604022738/http://www.istanbulyelken.org.tr/yarislar/48-2012-yar%C4%B1%C5%9F-program%C4%B1-ve-genel-yar%C4%B1%C5%9F-talimat%C4%B1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=sailing-week-starts-in-istanbul-2008-08-23|ئیش=Hürriyet Daily News|نووسەر=Turkish Daily News|سەردێڕ=Sailing Week Starts in Istanbul|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> == میدیا == [[File:ÇamlıcaTower.jpg|thumb|upright|[[تاوەری ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی چاملیجای بچووک]] ({{convert|369|m|ft|abbr=on}}) بەرزترین پێکھاتەیە لە شارەکەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://camlicakule.istanbul/kule-hakkinda |سەردێڕ=About the Tower|وێبگە=camlicakule.istanbul|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref>]] زۆربەی وێستگەکانی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی دەوڵەت بنکەکەیان لە ئەنقەرەیە، بەڵام ئەستەمبوڵ ناوەندی سەرەکیی میدیای تورکیایە. پیشەسازییەکە ڕەگ و ڕیشەی لە پایتەختی پێشووی عوسمانیدایە، کاتێک یەکەمین ڕۆژنامەی تورکی، ''[[تەقویمی ڤەقایع]]'' (ساڵنامەی ڕووداوەکان)، لە ساڵی <bdi>١٨٣١</bdi> بڵاوکرایەوە. شەقامی جاغالئۆغلو کە ڕۆژنامەکەی تێدا چاپ دەکرا، شەقامی بابی عالی، بە خێرایی بوو بە سەنتەری میدیای چاپکراوی تورکی، لە پاڵ بەیئۆغڵو لە ئەوبەری قۆچی زێڕینەوە.<ref>{{harvnb|Brummett|2000|pp=11, 35, 385–86}}</ref> ئەستەمبوڵ ئێستا چەندین بڵاوکراوەی جۆراوجۆری ھەیە. زۆربەی ڕۆژنامە سەرتاسەرییەکان بنکەکانیان لە ئەستەمبوڵە، لەگەڵ وەشانی ھاوکاتی ئەنقەرە و ئیزمیر.<ref name="loc-pro">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Turkey.pdf|بڵاوکەرەوە=The Library of Congress Federal Research Division|سەردێڕ=Country Profile: Turkey|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> ''[[حوریەت (ڕۆژنامە)|حوریەت]]''، ''[[سەباح (ڕۆژنامە)|سەباح]]''، ''[[پۆستا (ڕۆژنامە)|پۆستا]]'' و ''[[سۆزجو]]''، کە چوار ڕۆژنامە سەرەکییەکەی وڵاتەکەن، ھەموویان بارەگای سەرەکییان لە ئەستەمبوڵە، و ھەریەکەیان زیاتر لە <bdi>٢٧٥٬٠٠٠</bdi> فرۆشی ھەفتانەیان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.medyatava.com/tiraj |سەردێڕ=Tiraj |زمان=tr |ئیش=Medyatava |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161221032505/http://www.medyatava.com/tiraj |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وەشانی ئینگلیزیی ڕۆژنامەی حوریەت بە ناوی ''[[حوریەت دەیلی نیوز]]'' لە ساڵی <bdi>١٩٦١</bdi>ەوە چاپ دەکرێت، بەڵام ڕۆژنامەی ئینگلیزیی ''[[دەیلی سەباح]]''، کە یەکەم جار لە ساڵی <bdi>٢٠١٤</bdi> لەلایەن سەباحەوە بڵاوکرایەوە، پێشی کەوتووە لە بڵاوبوونەوەدا. چەندین ڕۆژنامەی بچووکتر، لەوانەش بڵاوکراوە بەناوبانگەکانی وەک {{Lang|tr|[[جومھورییەت (ڕۆژنامە)|جومھورییەت]]}}، {{lang|tr|[[میللییەت (ڕۆژنامە)|میللییەت]]}} و ''[[خەبەرتورک]]'' ھەروەھا بنکەکانیان لە ئەستەمبوڵە.<ref name="loc-pro"/> ئەستەمبوڵ ھەروەھا ڕۆژنامەی [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]ی دێرینی ھەیە، بەتایبەتی ڕۆژنامە ڕۆژانەکانی ''[[مەرمەرە (ڕۆژنامە)|مەرمەرە]]'' و ''[[ژاماناک]]'' و ھەفتەنامەی دووزمانیی ''[[ئاگۆس]]'' بە ھەردوو زمانی ئەرمەنی و تورکی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Vercihan Ziflioğlu |سەردێڕ=Young editor to take helm of Turkish-Armenian weekly |ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=young-editor-in-chief-to-weekly-agos-2010-06-17 |newspaper=[[Hürriyet Daily News]] |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠١١}}</ref>[[File:İstanbul_radio1.JPG|thumb|ماڵی ڕادیۆی ئەستەمبوڵ]] کۆنترۆڵی پەخشی ڕادیۆیی، و ئەو وێستگە ڕادیۆیییانەی لە دەیەکانی دواتردا دامەزران، لە کۆتاییدا کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[دەزگای ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی تورکیا|دەزگای ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی تورکیای دەوڵەتی]] (TRT)، کە قۆرخکاریی ھەبوو بەسەر پەخشی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن لە نێوان دامەزراندنی لە ساڵی <bdi>١٩٦٤</bdi> و <bdi>١٩٩٠</bdi>دا.<ref name="trt-radio">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.trt.net.tr/Generic/SayfaTasarimiGoster.aspx?TaslakKodu=bc738c28-15c7-4f98-8793-8d75c4a15cba&dil=en |بڵاوکەرەوە=The Turkish Radio and Television Corporation |سەردێڕ=TRT – Radio |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110609031759/http://www.trt.net.tr/Generic/SayfaTasarimiGoster.aspx?TaslakKodu=bc738c28-15c7-4f98-8793-8d75c4a15cba&dil=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref> ئەمڕۆ، TRT چوار وێستگەی ڕادیۆی نیشتمانی بەڕێوەدەبات؛ ئەم وێستگانە ئامێری پەخشکردنیان ھەیە لە سەرتاسەری وڵاتدا بۆ ئەوەی ھەریەکەیان بتوانێت بگاتە زیاتر لە {{nowrap|<bdi>٩٠</bdi> لەسەد}}ی دانیشتووانی وڵاتەکە، بەڵام تەنیا {{nowrap|ڕادیۆی ٢}} بنکەکەی لە ئەستەمبوڵە. بە پێشکەشکردنی چەندین بەرنامە لە پەروەردەیییەوە بۆ ڕووماڵکردنی بۆنە وەرزشییەکان، {{nowrap|ڕادیۆی ٢}} بەناوبانگترین وێستگەی ڕادیۆیە لە تورکیادا.<ref name="trt-radio" /> شەپۆلەکانی ڕادیۆی ئەستەمبوڵ قەرەباڵغترینن لە تورکیادا، بە پلەی یەکەم بەرنامەی بە زمانی تورکی یان ئینگلیزی پێشکەش دەکەن. یەکێک لە ھەڵاوێردەکان، کە ھەردووکیان پێشکەش دەکات، بریتییە لە ڕادیۆی ئاچیک (٩٤.٩ FM). لەنێو یەکەمین وێستگە تایبەتەکانی تورکیا، و یەکەمین کە مۆسیقای باوی بیانی پەخش دەکرد، میترۆ FM (٩٧.٢ FM)ی ئەستەمبوڵ بوو. {{nowrap|ڕادیۆی ٣}}ی دەوڵەتی، ھەرچەندە بنکەکەی لە ئەنقەرەیە، بەڵام مۆسیقای باوی زمانی ئینگلیزیش پەخش دەکات، و بەرنامەی ھەواڵی زمانی ئینگلیزی لەسەر ڕادیۆی NTV (١٠٢.٨ FM) پێشکەش دەکرێت.<ref>{{harvnb|Time Out Guides|2010|p=224}}</ref> TRT-Children تاکە وێستگەی تەلەڤیزیۆنیی TRTیە کە بنکەکەی لە ئەستەمبوڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.trt.net.tr/Generic/SayfaTasarimiGoster.aspx?TaslakKodu=a7de2f34-dc4f-475e-840f-54812bc5b567&dil=en |بڵاوکەرەوە=The Turkish Radio and Television Corporation |سەردێڕ=TRT – Television |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110814161319/http://www.trt.net.tr/Generic/SayfaTasarimiGoster.aspx?TaslakKodu=a7de2f34-dc4f-475e-840f-54812bc5b567&dil=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١١}}</ref> ئەستەمبوڵ شوێنی بارەگای سەرەکیی چەندین وێستگەی تورکی و بارەگای ھەرێمیی دەزگا ڕاگەیاندنە نێودەوڵەتییەکانە. [[ستار تیڤی (تورکیا)|ستار تیڤی]] کە بنکەکەی لە ئەستەمبوڵە، یەکەمین تۆڕی تەلەڤیزیۆنیی تایبەت بوو کە دوای کۆتاییھاتنی قۆرخکاریی TRT دامەزرا؛ ستار تیڤی و شۆو تیڤی (کە ھەروەھا بنکەکەی لە ئەستەمبوڵە) تا ئێستاش زۆر بەناوبانگن لە سەرتاسەری وڵاتدا، و زنجیرە تورکی و ئەمریکییەکان پەخش دەکەن.<ref>{{harvnb|Norris|2010|p=184}}</ref> کاناڵ دی و ئەی تی ڤی وێستگەکانی تری ئەستەمبوڵن کە تێکەڵەیەک لە ھەواڵ و زنجیرەکان پێشکەش دەکەن؛ NTV و ٣٦٠ – کە ھەردووکیان بنکەکانیان لە شارەکەیە – بە شێوەیەکی سەرەکی تەنیا بە ڕووماڵکردنی ھەواڵەکانیان بە زمانی تورکی ناسراون. [[بی بی سی]] نووسینگەیەکی ھەرێمیی لە ئەستەمبوڵ ھەیە، کە یارمەتیی ئۆپەراسیۆنەکانی ھەواڵی دەدات بە زمانی تورکی. کاناڵی ھەواڵی ئەمریکی [[سی ئێن ئێن]] مۆڵەتی بەکارھێنانی براندەکەی دا بە [[سی ئێن ئێن تورک]]ی زمانی تورکی لە ساڵی <bdi>١٩٩٩</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/aboutbbcnews/hi/profiles/newsid_3660000/3660911.stm|بڵاوکەرەوە=BBC|سەردێڕ=Chris Morris|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> == پەروەردە == [[File:BeyazıtMeydanı2.jpg|thumb|دەروازەی سەرەکیی چوونەژوورەوەی [[زانکۆی ئەستەمبوڵ]]، کۆنترین دامەزراوەی تورکی لە شارەکەدا، کە لە ساڵی <bdi>١٤٥٣</bdi> دامەزراوە|alt=A triumphal arch adjacent to a Turkish flag and in front of an open plaza]] تا ساڵی <bdi>٢٠١٩</bdi>، جگە لە زانکۆکان، زیاتر لە <bdi>٣٫١</bdi> ملیۆن خوێندکار لە [[پێڕستی قوتابخانەکان لە ئەستەمبوڵ|<bdi>٧٬٤٣٧</bdi> قوتابخانە]] لە ئەستەمبوڵ دەیانخوێند، کە نزیکەی نیوەی قوتابخانەکان [[قوتابخانەی تایبەت|قوتابخانەی تایبەت]] بوون.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Milli Eğitim Bakanlığı İstanbul Eğitim İstatistikleri Açıklandı |ناونیشان=http://istanbul.gov.tr/milli-egitim-bakanligi-istanbul-egitim-istatistikleri-aciklandi |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=istanbul.gov.tr}}</ref> تێکڕای قەبارەی پۆلەکان <bdi>٣٠</bdi> بوو بۆ دامەزراوەکانی پەروەردەی سەرەتایی، <bdi>٢٧</bdi> بۆ قوتابخانە پیشەیییەکان و <bdi>٢٣</bdi> بۆ ئامادەیییە گشتییەکان.<ref name=":1" /> لە کۆی <bdi>٨٤٢</bdi> ئامادەییی حکومی، <bdi>٢٦٣</bdi>یان [[قوتابخانەی پیشەیی|قوتابخانەی پیشەیی]]ن، <bdi>٢٦٣</bdi>ی تریان [[ئامادەییی ئەنادۆڵ|ئامادەییی ئەنادۆڵ]]ن، <bdi>٢٠٧</bdi> قوتابخانەی ئایینیی [[ئیمام خەتیب|ئیمام خەتیبین]]، و <bdi>١٤</bdi> قوتابخانە لەسەر بنەمای [[STEM]] وەک [[پەروەردەی زانست|ئامادەییی زانستی]] کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Şafak |یەکەم=Yeni |سەردێڕ=İstanbul'daki en iyi liseler hangileri: 2022 İstanbul Anadolu Liseleri, Fen Liseleri, İmam Hatip ve Teknik Liseleri taban puanları ve yüzdelik dilimleri belli oldu mu? |ناونیشان=https://www.yenisafak.com/istanbuldaki-en-iyi-liseler-hangileri-2022-istanbul-anadolu-liseleri-fen-liseleri-imam-hatip-ve-teknik-liseleri-taban-puanlari-ve-yuzdelik-dilimleri-belli-oldu-mu-h-3833401 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Yeni Şafak |زمان=tr-TR}}</ref> [[قوتابخانەی ئامادەییی گالاتاسارای]] لە ساڵی <bdi>١٤٨١</bdi> دامەزراوە و کۆنترین قوتابخانەی ئامادەییی گشتییە لە تورکیادا.<ref name="educationheper">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Heper |یەکەم١=Metin |سەردێڕ=Historical dictionary of Turkey |ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press |ژپنک=٩٧٨-١-٥٣٨١-٠٢٢٤-٤|edition=Fourth |شوێن=Lanham, MD |پەڕەکان=١٥٥–٥٧}}</ref> [[ئامادەییی کوڕانی کاباتاش]]، [[ئامادەییی ئەستەمبوڵ]] و [[ئامادەییی ئەنادۆڵی جاغالئۆغلو]] لەنێو قوتابخانە ئامادەیییە گشتییەکانی تری شارەکەدان. ئەستەمبوڵ ھەروەھا قوتابخانەی ئامادەیی لەخۆ دەگرێت کە لە سەدەی ١٩ لەلایەن کۆچبەران و میسیۆنێرە ئەورووپی و ئەمریکییەکانەوە دامەزراون و لە ئێستادا پەروەردەی عەلمانی و بە زمانی بیانی پێشکەش دەکەن، وەک [[کۆلێژی ڕۆبەرت]]، [[قوتابخانەی ئەڵمانیی ئەستەمبوڵ]]، [[ئامادەییی نەمساییی سانت جۆرج|کۆلێژی سانت جۆرج]]، [[لیسێی سانت جۆزێف، ئەستەمبوڵ|لیسێی سانت جۆزێف]] و [[ئامادەییی ئیتاڵی لە ئەستەمبوڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Türkiye'de kaç yabancı lise var? Yasaktan neden muaflar? |ناونیشان=https://www.gazeteilksayfa.com/turkiyede-kac-yabanci-lise-var-186210h.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Gazete İlk Sayfa |زمان=tr}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، [[کەمینەکان لە تورکیا|ھاووڵاتیانی تورک بە ڕەچەڵەک جوو، ئەرمەنی، یۆنانی و ئاشووری]] ڕێگەیان پێدراوە قوتابخانەی خۆیان دابمەزرێنن و تێیدا بخوێنن وەک ئەوەی لە [[پەیماننامەی لۆزان]]دا پێیان دراوە، کە [[کۆلێژی ئۆرسۆدۆکسی یۆنانیی فانار]] نموونەیەکە بۆ ئەمە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Azınlık Okulları Sorunlarla Açılıyor |ناونیشان=https://bianet.org/bianet/azinliklar/167867-azinlik-okullari-sorunlarla-aciliyor |وێبگە=bianet.org}}</ref> زۆربەی [[پەروەردە لە تورکیا#پەروەردەی ئامادەیی|قوتابخانە ئامادەیییەکان]] زۆر وردبینن لە وەرگرتندا و داوای نمرەی بەرز دەکەن لە تاقیکردنەوەی نیشتمانیی ستانداردی {{ill|تاقیکردنەوەی LGS|tr|Liselere Geçiş Sistemi|vertical-align=sup}} بۆ وەرگرتن، کە گالاتاسارای و کۆلێژی ڕۆبەرت تەنیا <bdi>٠٫١٪</bdi> بۆ <bdi>٠٫٠١٪</bdi>ی سەرەوەی بەشداربووانی تاقیکردنەوەکە وەردەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Aydınlık |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=İstanbul'un en iyi liseleri açıklandı! İşte 2023 lise taban puanları |ناونیشان=https://www.aydinlik.com.tr/haber/istanbulun-en-iyi-liseleri-aciklandi-iste-2023-lise-taban-puanlari-istanbulun-en-iyi-liseleri-istanbul-lise-taban-puanlari-2023-lise-taban-puanlari-lgs-400928 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=aydinlik.com.tr |زمان=tr-TR}}</ref> ئەستەمبوڵ نزیکەی یەک لەسەر سێی ھەموو [[پێڕستی زانکۆکان لە تورکیا|زانکۆکانی تورکیا]] لەخۆ دەگرێت. تا ساڵی <bdi>٢٠١٩</bdi> ئەستەمبوڵ خاوەنی <bdi>٦١</bdi> کۆلێژ و زانکۆیە، کە بەپێی ئامارە فەرمییەکان زیاتر لە <bdi>١٫٨</bdi> ملیۆن خوێندکاری تێدایە. لەوانە، چواردەیان دەوڵەتین، <bdi>٤٤</bdi>یان [[زانکۆی تایبەت|زانکۆی تایبەت]]ی "سەر بە دامەزراوەی خێرخوازی"ن و سێیان [[زانکۆی پیشەیی|زانکۆی پیشەیی]]ی سەر بە دامەزراوەن بۆ خوێندنی باڵا. ھەروەھا ئەکادیمیای سەربازیش ھەن، لەوانە [[ئەکادیمیای ھێزی ئاسمانیی تورکیا]] و [[ئەکادیمیای دەریاییی تورکیا]] لەگەڵ چوار زانکۆی پیشەییی سەر بە دامەزراوە بۆ خوێندنی باڵا کە سەر بە ھیچ زانکۆیەک نین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The City of Universities: Istanbul |ناونیشان=http://en.istanbul.gov.tr/the-city-of-universities-istanbul |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=en.istanbul.gov.tr |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230728093130/http://en.istanbul.gov.tr/the-city-of-universities-istanbul |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{multiple image | align = right | image1 = Istanbul asv2020-02 img69 Maçka Armory.jpg | width1 = 150 | alt1 = | caption1 = | image2 = Istanbul asv2021-10 img09 Taşkışla.jpg | width2 = 200 | alt2 = | caption2 = | footer = کامپەسەکانی [[مەچکە، ئەستەمبوڵ|مەچکە]] (چەپ) و تاشکیشلا (ڕاست) سەربە [[زانکۆی تەکنیکیی ئەستەمبوڵ]] }} ھەندێک لە بەناوبانگترین و ئاستبەرزترین زانکۆکانی تورکیا لە ئەستەمبوڵن. [[زانکۆی ئەستەمبوڵ]]، کۆنترین دامەزراوەی خوێندنی باڵای نەتەوەکە، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی <bdi>١٤٥٣</bdi> و قوتابخانەکانی پزیشکیی ددان، یاسا، و پزیشکییەکەی لە سەدەی ١٩ دامەزراون. گەورەترین زانکۆ تایبەتەکانی شارەکە بریتین لە [[زانکۆی سابانجی]]، کە کامپەسی سەرەکی لە [[توزلە، ئەستەمبوڵ|توزلە]]یە، [[زانکۆی کۆچ]] لە سارییەر، [[زانکۆی ئۆزیێگین]] لە نزیک [[ئاڵتونی زادە]]. یەکەم زانکۆی تایبەتی ئەستەمبوڵ، زانکۆی کۆچ، تا درەنگانی ساڵی <bdi>١٩٩٢</bdi> دامەزرا، چونکە زانکۆ تایبەتەکان پێش [[دەستووری تورکیا|ھەمواری ١٩٨٢]]ی دەستوور لە تورکیادا ڕێگەپێدراو نەبوون.<ref name="educationheper" /> ئەستەمبوڵ ھەروەھا شوێنی چەندین پەیمانگای مۆسیقا و قوتابخانەی ھونەرییە، لەوانە [[زانکۆی ھونەرە جوانەکانی میعمار سینان|ئەکادیمیای ھونەرە جوانەکانی میعمار سینان]]، کە لە ساڵی <bdi>١٨٨٢</bdi> دامەزراوە.<ref name="finearts">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Heper |یەکەم١=Metin |سەردێڕ=Historical dictionary of Turkey |ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Preess |شوێن=Lanham, MD |ژپنک=٩٧٨-١-٥٣٨١-٠٢٢٤-٤|پەڕەکان=١٨٣–٨٥|edition=Fourth}}</ref> زانکۆ گشتییەکان کە پێگەیەکی گەورەیان لە شارەکەدا ھەیە، وەک زانکۆی ئەستەمبوڵ، [[زانکۆی تەکنیکیی ئەستەمبوڵ]] (سێیەم کۆنترین زانکۆی جیھان کە تەنیا تەرخانکرابێت بۆ ئەندازیاری، دامەزراو لە ساڵی <bdi>١٧٧٣</bdi>)، و [[زانکۆی بۆغازیچی]] (کە پێشتر بەشی خوێندنی باڵای کۆلێژی ڕۆبەرت بوو تا ساڵی <bdi>١٩٧١</bdi>) پەروەردە بە زمانی ئینگلیزی وەک زمانی بیانیی سەرەکی دابین دەکەن، لەکاتێکدا زمانی بیانیی سەرەکیی پەروەردە لە [[زانکۆی گالاتاسارای]] فەرەنسییە.<ref name="educationheper"/> == خزمەتگوزارییە گشتییەکان == [[File:Sunset at Santral Istanbul.jpg|thumb|[[وێستگەی کارەبای سیلاحتارئاغا]]، ناسراو بە [[سانتڕاڵ‌ئەستەمبوڵ]]، بەشێکە لە [[زانکۆی بیلگیی ئەستەمبوڵ]]، تەنیا سەرچاوەی کارەبای ئەستەمبوڵ بوو لە نێوان ساڵانی <bdi>١٩١٤</bdi> بۆ <bdi>١٩٥٢</bdi>|alt=A brick factory stands in front of a park, with open green space, a reflecting pool, and benches]] یەکەمین سیستەمەکانی [[دابینکردنی ئاو]]ی ئەستەمبوڵ دەگەڕێنەوە بۆ مێژووی سەرەتایی شارەکە، کاتێک [[ئاوەڕۆ (کەناڵی ئاو)|ئاوەڕۆکان]] (وەک [[ئاوەڕۆی ڤالێنس]]) ئاویان لەناو چەندین [[ئاوئەمبار|ئاوئەمباری]] شارەکەدا کۆدەکردەوە.<ref name=iskitarihce>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iski.gov.tr/en-US/arasayfalar.php?sayfa=0-1&dosya=tarihce_1.phtm |سەردێڕ=Istanbul and the History of Water in Istanbul |بڵاوکەرەوە=Istanbul Water and Sewerage Administration |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070929003533/http://www.iski.gov.tr/en-US/arasayfalar.php?sayfa=0-1&dosya=tarihce_1.phtm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەسەر فەرمانی سوڵتان سولەیمانی قانوونی، تۆڕی دابینکردنی ئاوی کرکچەشمە دروست کرا؛ تا ساڵی <bdi>١٥٦٣</bdi>، تۆڕەکە ڕۆژانە {{convert|4200|m3|ft3|sp=us}} ئاوی بۆ {{nowrap|<bdi>١٥٨</bdi> شوێن}} دابین دەکرد.<ref name=iskitarihce/> لە ساڵانی دواتردا، لە وەڵامی زیادبوونی خواستی خەڵکدا، ئاوی چەندین کانیی جیاواز لە ڕێگەی ھێڵەکانی دابینکردنەوە دەگوازرانەوە بۆ نافوورە گشتییەکان، وەک [[نافوورەی ئەحمەدی سێیەم]].<ref>{{harvnb|Tigrek|Kibaroğlu|2011|pp=33–34}}</ref> ئەمڕۆ، ئەستەمبوڵ خاوەنی دابینکردنی ئاوی کلۆرکراو و پاڵێوراوە لەگەڵ سیستەمێکی [[چارەسەرکردنی ئاوەڕۆ]] کە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی ئاو و ئاوەڕۆی ئەستەمبوڵ (İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi, İSKİ)ەوە بەڕێوەدەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iski.gov.tr/en-US/arasayfalar.php?sayfa=0-1&dosya=tarihce_2.phtm |سەردێڕ=İSKİ Administration |بڵاوکەرەوە=Istanbul Water and Sewerage Administration |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070929003514/http://www.iski.gov.tr/en-US/arasayfalar.php?sayfa=0-1&dosya=tarihce_2.phtm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[وێستگەی کارەبای سیلاحتارئاغا]]، کە [[وێستگەی کارەبای خەڵووز|وێستگەیەکی کارەبای خەڵووز]] بوو بەدرێژاییی قۆچی زێڕین، تاکە سەرچاوەی کارەبای ئەستەمبوڵ بوو لە نێوان ساڵی <bdi>١٩١٤</bdi> کاتێک یەکەم ژووری مەکینەکەی تەواو بوو، تا ساڵی <bdi>١٩٥٢</bdi>.<ref name="silah">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.santralistanbul.org/pages/index/silahtaraga-elektrik-santrali/en |سەردێڕ=Silahtarağa Power Plant |بڵاوکەرەوە=SantralIstanbul |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120730074538/http://www.santralistanbul.org/pages/index/silahtaraga-elektrik-santrali/en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> دوای دامەزراندنی کۆماری تورکیا، وێستگەکە نۆژەنکرایەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ خواستی لەزیادبووی شارەکەدا بگونجێت؛ تواناکەی لە {{nowrap|<bdi>٢٣</bdi> مێگاوات}}ەوە لە ساڵی <bdi>١٩٢٣</bdi>ەوە گەشەی کرد بۆ لوتکەی {{nowrap|<bdi>١٢٠</bdi> مێگاوات}} لە ساڵی <bdi>١٩٥٦</bdi>.<ref name="silah"/><ref name="teias">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.teias.gov.tr/istatistikler/tarihce(ing).htm |ساڵ=٢٠٠١|سەردێڕ=Short History of Electrical Energy in Turkey |بڵاوکەرەوە=Turkish Electricity Transmission Company |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091128083310/http://www.teias.gov.tr/istatistikler/tarihce%28ing%29.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> تواناکەی کەمی کرد تا وێستگەی کارەباکە گەیشتە کۆتایی تەمەنی ئابووریی خۆی و لە ساڵی <bdi>١٩٨٣</bdi> داخرایەوە.<ref name="silah"/> دەسەڵاتی کارەبای تورکیا (TEK) کە لەلایەن دەوڵەتەوە بەڕێوەدەبرا بۆ ماوەیەکی کورت – لە نێوان دامەزراندنی لە ساڵی <bdi>١٩٧٠</bdi> تا <bdi>١٩٨٤</bdi> – قۆرخکاریی ھەبوو بەسەر بەرھەمھێنان و دابەشکردنی کارەبادا، بەڵام ئێستا دەسەڵاتەکە – کە دابەشبووە لە نێوان کۆمپانیای گواستنەوەی بەرھەمھێنانی کارەبای تورکیا (TEAŞ) و کۆمپانیای دابەشکردنی کارەبای تورکیا (TEDAŞ) – ڕکابەری دەکات لەگەڵ [[خزمەتگوزارییە کارەبایییەکان|کۆمپانیا تایبەتەکانی کارەبا]].<ref name="teias"/> [[File:Istanbul Grand Post Office.jpg|thumb|[[نووسینگەی پۆستەی سەرەکیی ئەستەمبوڵ|نووسینگەی پۆستەی گەورە]] لە [[سیرکەچی]]، ئەستەمبوڵ، لەلایەن [[ڤێدات تەک]]ەوە بە [[تەلارسازیی تورکیا#1920s to early 1930s: First national architectural movement|شێوازی نیۆکلاسیکی تورکی]] لە سەرەتای سەدەی ٢٠ دیزاین کراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emporis.com/building/centralpostoffice-istanbul-turkey|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130430172824/http://www.emporis.com/building/centralpostoffice-istanbul-turkey|ڕەوشی ناونیشان=usurped|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Emporis|سەردێڕ=Central Post Office|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref>|alt=An arched neoclassical building with hanging PTT banners]] وەزارەتی پۆست و تەلەگرافی عوسمانی لە ساڵی <bdi>١٨٤٠</bdi> دامەزرا و یەکەم نووسینگەی پۆستە، بە ناوی نووسینگەی پۆستەی ئیمپراتۆری، لە نزیک حەوشەی مزگەوتی یەنی کرایەوە. تا ساڵی <bdi>١٨٧٦</bdi>، یەکەم تۆڕی پۆستەی نێودەوڵەتی لە نێوان ئەستەمبوڵ و ناوچەکانی دەرەوەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی دامەزرێنرا.<ref name="PTT">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ptt.gov.tr/index.snet?wapp=histor_en&open=1|بڵاوکەرەوە=The Post and Telegraph Organization|سەردێڕ=About Us &#124; Brief History|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110807083921/http://www.ptt.gov.tr/index.snet?wapp=histor_en&open=1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سوڵتان [[عەبدولمەجیدی یەکەم]] لە ساڵی <bdi>١٨٤٧</bdi> یەکەم خەڵاتی فەرمیی خۆی بەخشییە [[ساموێل مۆرس]] بۆ داھێنانی [[تەلەگرافی کارەبایی]]، و دروستکردنی یەکەم ھێڵی تەلەگراف – لە نێوان ئەستەمبوڵ و [[ئەدرنە]] – لە کاتی خۆیدا تەواو بوو بۆ ڕاگەیاندنی کۆتاییھاتنی [[جەنگی کریمیا]] لە ساڵی <bdi>١٨٥٦</bdi>.<ref>{{harvnb|Masters|Ágoston|2009|p=557}}</ref> سیستەمێکی سەرەتاییی تەلەفۆن لە ئەستەمبوڵ لە ساڵی <bdi>١٨٨١</bdi> دەستی بە دەرکەوتن کرد و دوای ئەوەی یەکەم [[سەنتەری تەلەفۆن|سەنتەری گۆڕینەوەی تەلەفۆنی]] دەستی لە ئەستەمبوڵ لە ساڵی <bdi>١٩٠٩</bdi> کەوتە کار، وەزارەتی پۆست و تەلەگراف بوو بە وەزارەتی پۆست، تەلەگراف، و تەلەفۆن.<ref name="PTT"/><ref>{{harvnb|Shaw|Shaw|1977|p=230}}</ref> تۆڕەکانی مۆبایلی [[مۆبایل|GSM]] لە ساڵی <bdi>١٩٩٤</bdi> گەیشتنە تورکیا، و ئەستەمبوڵ لەنێو یەکەمین شارەکان بوو کە خزمەتگوزارییەکەی وەرگرت.<ref name="turkt">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.turktelekom.com.tr/tt/portal/About-TT/Company-Profile/History/|سەردێڕ=About Türk Telekom: History|بڵاوکەرەوە=Türk Telekom|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160306193336/http://turktelekom.com.tr/tt/portal/about-tt/company-profile/history|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەمڕۆ، خزمەتگوزاریی [[مۆبایل]] و [[ھێڵی تەلەفۆنی زەوی]] لەلایەن کۆمپانیا تایبەتەکانەوە دابین دەکرێت، دوای ئەوەی [[تورک تێلێکۆم]]، کە لە ساڵی <bdi>١٩٩٥</bdi> لە وەزارەتی پۆست، تەلەگراف، و تەلەفۆن جیابووەوە، لە ساڵی <bdi>٢٠٠٥</bdi> تایبەتخرا.<ref name="PTT"/><ref name="turkt"/> خزمەتگوزارییەکانی پۆست ھێشتا لەژێر دەسەڵاتی ئەوەدان کە ئێستا پێی دەوترێت ڕێکخراوی پۆست و تەلەگراف (کە ھێشتا کورتکراوەی PTTی پاراستووە).<ref name="PTT"/> [[File:BaşakşehirCityHospital_(1).jpg|thumb|[[نەخۆشخانەی شاریی چام و ساکورای باشاکشەھیر]]ی مۆدێرن نەخۆشخانەیەکی گشتیی گەورەی ناوچەیییە لە ناوچەی باشاکشەھیر لە ئەستەمبوڵ.]] لە ساڵی <bdi>٢٠٠٠</bdi>دا، ئەستەمبوڵ خاوەنی {{nowrap|<bdi>١٣٧</bdi> نەخۆشخانە}} بوو، کە <bdi>١٠٠</bdi>یان تایبەت بوون.<ref>{{harvnb|Sanal|2011|p=85}}</ref>{{Update inline|date=August 2020|reason=}} ھاووڵاتیانی تورک مافی ئەوەیان ھەیە کە چارەسەری تەندروستیی پاڵپشتیکراو وەربگرن لە نەخۆشخانە دەوڵەتییەکانی وڵاتەکەدا.<ref name="loc-pro"/> لەبەر ئەوەی نەخۆشخانە گشتییەکان زۆرجار قەرەباڵغن یان خاون، نەخۆشخانە تایبەتەکان باشترن بۆ ئەوانەی کە توانای دارایییان ھەیە. بڵاوبوونەوەیان بە شێوەیەکی بەرچاو لە دەیەی ڕابردوودا زیادی کردووە، بە جۆرێک کە ڕێژەی ئەو نەخۆشانەی کە نەخۆشخانە تایبەتەکان بەکاردەھێنن لە {{nowrap|<bdi>٦</bdi> لەسەد}}ەوە بەرزبووەتەوە بۆ {{nowrap|<bdi>٢٣</bdi> لەسەد}} لە نێوان ساڵانی <bdi>٢٠٠٥</bdi> و <bdi>٢٠٠٩</bdi>.<ref name="loc-pro"/>{{sfn|Oxford Business Group|2009|p=197}} زۆرێک لەم نەخۆشخانە تایبەتانە، ھەروەھا ھەندێک لە نەخۆشخانە گشتییەکانیش، تەیارکراون بە ئامێری تەکنەلۆژیای بەرز، لەوانە ئامێرەکانی [[وێنەگرتنی کەرتیی موگناتیسی|MRI]]، یان پەیوەستن بە سەنتەرەکانی توێژینەوەی پزیشکییەوە.{{sfn|Oxford Business Group|2009|p=198}} تورکیا زیاتر لە ھەر وڵاتێکی تری جیھان نەخۆشخانەی باوەڕپێکراوی ھەیە لەلایەن [[کۆمیسیۆنی ھاوبەش]]ەوە کە بنکەکەی لە ئەمریکایە، کە زۆربەیان لە شارە گەورەکانی وڵاتەکەدا کۆبوونەتەوە. کوالێتیی بەرزی چاودێریی تەندروستی، بەتایبەتی لە نەخۆشخانە تایبەتەکاندا، بووەتە ھۆی بەرزبوونەوەیەکی ئەم دوایییەی [[گەشتیاریی پزیشکی]] بۆ تورکیا (بە زیادبوونێکی {{nowrap|<bdi>٤٠</bdi> لەسەد}} لە نێوان ساڵانی <bdi>٢٠٠٧</bdi> و <bdi>٢٠٠٨</bdi>).<ref>{{harvnb|Connell|2010|pp=52–53}}</ref> نەشتەرگەریی [[نەشتەرگەریی چاو|چاوی]] لێزەر و نەشتەرگەریی [[چاندنی قژ]] زۆر باون لەنێو گەشتیارە پزیشکییەکاندا، چونکە تورکیا بە پسپۆڕی لەم نەشتەرگەرییانەدا ناسراوە.<ref>{{harvnb|Papathanassis|2011|p=63}}</ref> == گواستنەوە == {{Multiple image | width = 210 | align = right | direction = vertical | header = [[پردی ھەڵواسراو|پردە ھەڵواسراوەکان]]ی سەر بۆسفۆر | caption_align = center | image1 = Bosphorus_Bridge_(1973)_in_Istanbul.jpg | caption1 = [[پردی بۆسفۆر|پردی شەھیدانی ١٥ی تەممووز]] | image2 = Fatih sultan mehmet köprüsü (cropped).jpg | caption2 = [[پردی فاتیح سوڵتان محەممەد]] | image3 = Yavuz Sultan Selim Bridge-1642 (47470304532).jpg | caption3 = [[پردی یاڤوز سوڵتان سەلیم]] }} === ڕێگاکان === تۆڕی خێرارێیەکانی ئەستەمبوڵ بریتین لە [[ئۆتۆیۆل ١|O-1]]، [[ئۆتۆیۆل ٢|O-2]]، [[ئۆتۆیۆل ٣|O-3]]، [[ئۆتۆیۆل ٤|O-4]] و [[ئۆتۆیۆل ٧|O-7]]. کۆی درێژیی تۆڕی [[ڕێگای باجدار|ڕێگا باجدارەکانی]] پارێزگای ئەستەمبوڵ {{Cvt|543|km}}یە (٢٠٢٤) و تۆڕی ڕێگاوبانە خێرا نیشتمانییەکان (''devlet yolları'') {{Cvt|353|km}}یە (٢٠٢٤)، کە بە گشتی دەکاتە {{Cvt|896|km}} لە خێرارێیەکان (بە لایەنی کەمەوە ٢×٢ ڕێڕەو)، بەدەر لە ڕێگا لاوەکییەکان و شەقامە شارستانییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=YILLAR İTİBARIYLA YAPIMI TAMAMLANMIŞ OTOYOLLAR (2024) |ناونیشان=https://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionDocuments/KGMdocuments/Istatistikler/OtoyolEnvanterBilgisi/Yillar%C4%B0tibariyleYapimiTamamlanmisOtoyollar.pdf |وێبگە=Kgm.gov.tr |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lengths of State Highways according to surface types by Provinces (Km)(2024) |ناونیشان=https://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionDocuments/KGMdocuments/Istatistikler/DevletIlYolEnvanter/IllereGoreDevletYollari.pdf |وێبگە=Kgm.gov.tr |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="Otoyollar1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Otoyollar Istanbul (2024) |ناونیشان=https://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionImages/KGMimages/Otoyollar/istanbul.jpg |وێبگە=Kgm.gov.tr |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> چڕیی تۆڕی خێرارێیەکان <bdi>١٦٫٨</bdi> کم بۆ ھەر <bdi>١٠٠</bdi> کم٢یە. O-1 [[شەقامی بازنەیی|شەقامی بازنەییی]] ناوەوەی شارەکە پێکدەھێنێت، کە بەسەر [[پردی بۆسفۆر]]دا تێدەپەڕێت، و O-2 شەقامی بازنەییی دەرەوەی شارەکەیە، کە بەسەر [[پردی فاتیح سوڵتان محەممەد]]دا تێدەپەڕێت. O-2 بەرەو ڕۆژئاوا تا ئەدرنە بەردەوام دەبێت و O-4 بەرەو ڕۆژھەڵات تا ئەنقەرە بەردەوام دەبێت. O-2، O-3، و O-4 بەشێکن لە ڕێگای ئەورووپیی E80 (خێرارێی ترانس-ئەورووپا) لە نێوان پورتوگال و [[سنووری ئێران و تورکیا|سنووری ئێران-تورکیا]].<ref name="googma">{{Google maps|url=https://maps.google.com/maps?ll=41.036118,29.047165&spn=0.147611,0.292168&t=m&z=12|title=Istanbul Overview|access-date=1 April 2012|link=no}}</ref> لە ساڵی ٢٠١١دا، پردی یەکەم و دووەمی سەر بۆسفۆر ڕۆژانە {{nowrap|<bdi>٤٠٠٬٠٠٠</bdi> ئۆتۆمبێلیان}} دەگواستەوە.<ref>{{harvnb|Efe|Cürebal|2011|p=720}}</ref> O-7<ref name="Otoyollar1" /> یان خێرارێی باکووری مەڕمەڕە، خێرارێیەکە کە لە باکووری ئەستەمبوڵەوە دەسوڕێتەوە. خێرارێی O-7 لە وێستگەی باجی کینالییەوە تا خزمەتگوزاریی پارکی ئەستەمبوڵ درێژییەکەی {{Cvt|139.2|km}}یە، بە ٨ ڕێڕەو (٤×٤)، و لە ئۆدایەری-K10 بۆ [[فڕۆکەخانەی ئەتاتورکی ئەستەمبوڵ]] درێژییەکەی {{Cvt|30.4|km}}یە.<ref name="Otoyollar1"/> بەشە تەواوبووەکەی خێرارێکە لە ڕێگەی پردی [[پردی یاڤوز سوڵتان سەلیم|یاڤوز سوڵتان سەلیم (سێیەمین پردی بۆسفۆر)]]ەوە بەسەر بۆسفۆردا تێدەپەڕێت، کە لە ٢٦ی ئابی ٢٠١٦دا کەوتە خزمەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.trtworld.com/turkey/3rd-bosphorus-bridge-opening-ceremony-172455|سەردێڕ=3rd Bosphorus bridge opening ceremony|بڵاوکەرەوە=[[TRT World]]|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160828093449/http://www.trtworld.com/turkey/3rd-bosphorus-bridge-opening-ceremony-172455|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> O-7 (ڕێگای پشتێنەییی باکوور) پشتێنەی سێیەم فڕۆکەخانەی ئەتاتورک دەبەستێتەوە بە فڕۆکەخانەی ئەستەمبوڵ و [[فڕۆکەخانەی سەبیحە گۆکچەن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Güzergah Harita Uygulaması |ناونیشان=https://www.ysskoprusuveotoyolu.com.tr/tr/harita |وێبگە=ysskoprusuveotoyolu.com.tr |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=tr}}</ref> گرووپە ژینگەپارێزەکان نیگەرانن لەوەی کە سێیەم پرد مەترسی دەخاتە سەر ئەو ناوچە سەوزانەی لە باکووری ئەستەمبوڵ ماونەتەوە.<ref name="eib">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eib.org/attachments/pipeline/20090678_nts_en.pdf|بڵاوکەرەوە=The European Investment Bank|ئیش=Eurasia Tunnel Environmental and Social Impact Assessment|سەردێڕ=Volume I: Non Technical Summary (NTS)|نووسەر=ERM Group (Germany and UK) and ELC-Group (Istanbul)|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="let">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2012/jun/08/bosphorus-bridge-row-istanbul-turkey|ئیش=The Guardian|دوایین=Letsch|یەکەم=Constanze|سەردێڕ=Plan for New Bosphorus Bridge Sparks Row Over Future of Istanbul|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> جگە لە سێ پردەکەی بۆسفۆر، [[تونێلی یۆرئاسیا|تونێلی یۆرئاسیای]] دوو نھۆمی بە درێژیی {{convert|14.6|km|mi|adj=on|sp=us}} (کە لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦دا کەوتە خزمەتەوە) لەژێر گەرووی بۆسفۆرەوە ھەروەھا پەڕینەوەی ڕێگای ئۆتۆمبێلەکان لە نێوان بەشەکانی ئاسیا و ئەورووپای تورکیا دابین دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://aa.com.tr/en/economy/istanbuls-13bn-eurasia-tunnel-prepares-to-open/709440|سەردێڕ=Istanbul's $1.3BN Eurasia Tunnel prepares to open|بڵاوکەرەوە=[[Anadolu Agency]]|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> گواستنەوەی ڕێگاوبان بڕێکی زۆر لە دووانە ئۆکسیدی کاربۆن دەردەدات، کە لە ساڵی ٢٠٢١دا بە <bdi>٧</bdi> ملیۆن تۆن خەمڵێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Emissions Map - Climate TRACE |ناونیشان=https://climatetrace.org/map/turkey-co2e100 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=climatetrace.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221112141728/https://climatetrace.org/map/turkey-co2e100 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === گواستنەوەی گشتی === [[File:Istanbul asv2020-02 img01 Tünel Karaköy station.jpg|thumb|[[تونێل]] لە ١٧ی کانوونی دووەمی <bdi>١٨٧٥</bdi> کرایەوە، کە دەیکاتە دووەم کۆنترین [[گواستنەوەی خێرا|شەمەندەفەری شارستانیی]] ژێر زەوی لە جیھاندا دوای [[میترۆی لەندەن]] کە لە ١٠ی کانوونی دووەمی <bdi>١٨٦٣</bdi> کرایەوە.<ref name=Tunel>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iett.istanbul/icerik/Tunnel|سەردێڕ=Tunnel|بڵاوکەرەوە=IETT|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> لە بنەڕەتدا بە ھۆی دوو وێستگەی وزەی [[مەکینەی ھەڵمی|ھەڵمی]] بە ھێزی ١٥٠ [[ھێزی ئەسپ|ئەسپ]]ەوە کاردەکرا.<ref name=Tunel/> واگۆنەکان بە [[چرای غاز]] ڕووناک دەکرانەوە بەھۆی نەبوونی [[کارەبا]] لەو قۆناغەدا.<ref name=Tunel/>]] سیستەمی گواستنەوەی گشتیی ناوخۆییی ئەستەمبوڵ تۆڕێکە لە [[شەمەندەفەری گەڕۆک]]، [[تراموای]]، [[شەمەندەفەری کێشراو بە کێبڵ|فونیکولار]]، ھێڵەکانی [[میترۆ (گواستنەوەی خێرا)|میترۆ]]، پاس، [[پاسی خێرا]]، و [[کەشتییە نەفەرھەڵگرەکان لە ئەستەمبوڵ|کەشتییە نەفەرھەڵگرەکان]]. کرێی گەشتکردن لە سەرانسەری ھۆکارەکانی گواستنەوەدا یەکخراوە، بە بەکارھێنانی کارتی [[ئەستەمبوڵ‌کارت]]ی [[کارتی زیرەکی بێ‌بەرکەوتن|بێ‌بەرکەوتن]]، کە لە ساڵی ٢٠٠٩ ناسێندرا، یان ئامێری بلیت‌بڕینی ئەلیکترۆنیی کۆنتری [[ئاکبیل (بلیتی زیرەک)|ئاکبیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=new-card-alternative-to-akbil-raises-questions-2010-07-16|دوایین=Songün|یەکەم=Sevim|ئیش=Hürriyet Daily News|سەردێڕ=Istanbul Commuters Skeptical of Transit Change|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> تراموایەکان لە ئەستەمبوڵ [[تراموایەکانی ئەستەمبوڵ (١٨٧١-١٩٦٦)|دەگەڕێنەوە بۆ ساڵی ١٨٧٢]]، کاتێک بە ئەسپ ڕادەکێشران، بەڵام تەنانەت یەکەمین تراموایە کارەبایییەکانیش لە شەستەکاندا لەکار خران.<ref name="iett-history">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iett.gov.tr/en/metin.php?no=8 |بڵاوکەرەوە=Istanbul Electricity, Tramway and Tunnel General Management |سەردێڕ=Chronological History of IETT |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120616194425/http://www.igd.com.tr/Upload/file_4d9f1f3815b2d.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> بە بەڕێوەبردنی لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کارەبا، تراموای و تونێلی ئەستەمبوڵ (İETT)، تراموایەکان ھێواش ھێواش لە نەوەدەکاندا گەڕانەوە بۆ شارەکە بە ناساندنی [[تراموای نۆستالژیکی ئەستەمبوڵ]] و ھێڵێکی خێراتری [[تراموای مۆدێرنی ئەستەمبوڵ]]، کە ئێستا ڕۆژانە {{nowrap|<bdi>٢٦٥٬٠٠٠</bdi> سەرنشین}} دەگوازێتەوە.<ref name="iett-history"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/t1-kabata%C5%9F-%E2%80%93-ba%C4%9Fc%C4%B1lar.aspx|بڵاوکەرەوە=İstanbul Ulaşım A.Ş. (Istanbul Transport Corporation)|سەردێڕ=T1 Bağcılar–Kabataş Tramvay Hattı|زمان=tr|trans-title=T1 Bağcılar–Kabataş Tram Line|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140418201109/http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/t1-kabata%C5%9F-%E2%80%93-ba%C4%9Fc%C4%B1lar.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[تونێل]] لە ساڵی ١٨٧٥دا وەک دووەم کۆنترین ھێڵی ئاسنی ژێر زەوی لە جیھاندا کرایەوە، دوای [[میترۆپۆلیتەن ڕەیلوی]] لە لەندەن.<ref name=Tunel/><ref name="iett-history"/> ھێشتا سەرنشینان لە نێوان کاراکۆی و شەقامی ئیستیقلال بەدرێژاییی ڕێگایەکی لێژی {{convert|573|m|ft|adj=on|sp=us}} دەگوازێتەوە؛ ھێڵێکی مۆدێرنتری فونیکولار لە نێوان گۆڕەپانی تەقسیم و [[کاباتاش، ئەستەمبوڵ|کاباتاش]] لە ساڵی ٢٠٠٦دا دەستی بە کارکردن کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iett.gov.tr/en/metin.php?no=46 |بڵاوکەرەوە=Istanbul Electricity, Tramway and Tunnel |سەردێڕ=Tunnel |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120106054844/http://www.iett.gov.tr/en/metin.php?no=46 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}} (Note: It is apparent this is a machine translation of the original.)</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/f1-taksim-%E2%80%93-kabata%C5%9F.aspx|بڵاوکەرەوە=İstanbul Ulaşım A.Ş. (Istanbul Transport Corporation)|سەردێڕ=F1 Taksim–Kabataş Füniküler Hattı|زمان=tr|trans-title=F1 Bağcılar–Kabataş Funicular Line|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120826135525/http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler/f1-taksim-%E2%80%93-kabata%C5%9F.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[میترۆی ئەستەمبوڵ]] لە دە ھێڵ پێکدێت ([[M1 (ئەستەمبوڵ)|M1]]، [[M2 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M2]]، [[M3 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M3]]، [[M6 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M6]]، [[M7 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M7]]، [[M9 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M9]] و [[M11 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M11]] لە بەشی ئەورووپی، وە [[M4 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M4]]، [[M5 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M5]] و [[M8 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M8]] لە بەشی ئاسیایی) لەگەڵ چەند ھێڵێکی تر ([[M12 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M12]] و [[M14 (میترۆی ئەستەمبوڵ)|M14]]) و درێژکردنەوەکانیان کە لە قۆناغی دروستکردندان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler.aspx|بڵاوکەرەوە=İstanbul Ulaşım A.Ş. (Istanbul Transport Corporation)|سەردێڕ=Raylı Sistemler|زمان=tr|trans-title=Rail Systems|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140409202426/http://www.istanbul-ulasim.com.tr/rayl%C4%B1-sistemler.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.istanbul-ulasim.com.tr/yolcu-hizmetleri/a%C4%9F-haritalar%C4%B1.aspx|بڵاوکەرەوە=İstanbul Ulaşım A.Ş. (Istanbul Transport Corporation)|سەردێڕ=Ağ Haritaları|زمان=tr|trans-title=Network Maps|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120815003309/http://www.istanbul-ulasim.com.tr/yolcu-hizmetleri/a%C4%9F-haritalar%C4%B1.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوو بەشەکەی میترۆی ئەستەمبوڵ لەژێر بۆسفۆرەوە بەیەکەوە بەستراونەتەوە لە ڕێگەی [[تونێلی مارمارای]]، کە لە ساڵی ٢٠١٣ وەک یەکەمین ھێڵی ئاسنی نێوان تڕاس و ئەنادۆڵ کرایەوە و درێژییەکەی {{Cvt|13.5|km}}یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oxfordbusinessgroup.com/economic_updates/turkey-connecting-continents|بڵاوکەرەوە=Oxford Business Group|سەردێڕ=Turkey: Connecting Continents|ئیش=Economic Updates|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130426121906/http://www.oxfordbusinessgroup.com/economic_updates/turkey-connecting-continents|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تونێلی مارمارای لەگەڵ ھێڵەکانی شەمەندەفەری دەوروبەری شار بەدرێژاییی دەریای مەڕمەڕە، ھێڵی شەمەندەفەری گەڕۆکی نێوان کیشوەرەکانی ئەستەمبوڵ پێکدەھێنن، کە بە فەرمی ناوی B1ە، لە [[وێستگەی شەمەندەفەری ھالکالی|ھالکالی]] لە بەشی ئەورووپییەوە بۆ [[گەبزە]] لە بەشی ئاسیایی. ئەم ھێڵی شەمەندەفەرە {{Cvt|76.6|km}}یە، و تەواوی ھێڵەکە لە ١٢ی ئازاری ٢٠١٩دا کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=GEBZE-HALKALI BANLİYÖ HATTI 2018 SONUNDA HİZMETE GİRİYOR|ناونیشان=http://www.marmaray.gov.tr/duyurudetay/Haber/GEBZE-HALKALI-BANL%C4%B0Y%C3%96-HATTI-2018-SONUNDA-H%C4%B0ZMETE-G%C4%B0R%C4%B0YOR/182|بڵاوکەرەوە=Marmaray|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|زمان=tr|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190312225203/http://www.marmaray.gov.tr/duyurudetay/Haber/GEBZE-HALKALI-BANL%C4%B0Y%C3%96-HATTI-2018-SONUNDA-H%C4%B0ZMETE-G%C4%B0R%C4%B0YOR/182|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> تا ئەو کاتە، پاسەکان گواستنەوەیان لەناو و لە نێوان ھەردوو بەشەکەی شارەکەدا دابین دەکرد، کە ڕۆژانە جێگەی {{nowrap|<bdi>٢٫٢</bdi> ملیۆن}} گەشتی سەرنشین دەکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iett.gov.tr/en/metin.php?no=38 |بڵاوکەرەوە=Istanbul Electricity, Tramway and Tunnel General Management |سەردێڕ=Public Transportation in Istanbul |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130104133258/http://www.iett.gov.tr/en/metin.php?no=38 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> [[میترۆبوس (ئەستەمبوڵ)|میترۆبوس]]، کە جۆرێکە لە پاسی خێرا، بەسەر پردی بۆسفۆردا دەپەڕێتەوە، بە ڕێڕەوی تایبەت کە دەگاتە وێستگەکانی کۆتاییی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iett.gov.tr/en/metin.php?no=58 |بڵاوکەرەوە=Istanbul Electricity, Tramway and Tunnel General Management |سەردێڕ=Metrobus |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111006035227/http://www.iett.gov.tr/en/metin.php?no=58}}</ref> <gallery widths="190px"> File:20260210 Istanbul 002 (17253).jpg|[[تراموای نۆستالژیکی ئەستەمبوڵ|تراموایەکی نۆستالژیک]] لە [[شەقامی ئیستیقلال]]، کە بۆ یادی <bdi>١١٢</bdi> ساڵەی دەستپێکردنی خزمەتگوزاریی [[گواستنەوەی گشتی لە ئەستەمبوڵ|تراموای]] بە [[کارەبا|وزەی کارەبا]] لە شارەکەدا ڕازێنراوەتەوە کە [[وێستگەی کارەبای سیلاحتارئاغا|لە ساڵی ١٩١٤ دەستی پێکرد]]، و جێگەی خزمەتگوزاریی [[تراموای ئەسپ|تراموای بە ئەسپ ڕاکێشراو]]ی گرتەوە کە لە نێوان ساڵانی ١٨٧٢ و ١٩١٤ ھەبوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rmk-museum.org.tr/istanbul/en/collection/rail-transportation/horse-drawn-tram|سەردێڕ=Horse Drawn Tram|وێبگە=rmk-museum.org.tr|بڵاوکەرەوە=[[مۆزەخانەی ڕەھمی م. کۆچ]]|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> File:Istanbul T1 line Alstom Citadis tram.jpg|[[تراموای مۆدێرنی ئەستەمبوڵ]] File:Bogazici_Universitesi_metro.jpg|وێستگەی [[زانکۆی بۆغازیچی]] لە [[میترۆی ئەستەمبوڵ]] File:MarmarayAyrılıkÇeşmesiStation.JPG|[[مارمارای|شەمەندەفەری گەڕۆکی مارمارای]] لە وێستگەی ئایریلیکچەشمەسی </gallery> === کەشتییە نەفەرھەڵگرەکان === {{Multiple image | image1 = Emin Kul.jpg | caption1 = M/V ''ئەمین کول''، ''[[کەشتییە نەفەرھەڵگرەکان لە ئەستەمبوڵ|ڤاپور]]''ێک کە لەلایەن [[شەھیر خەتڵاری]]یەوە کارپێدەکرێت، بەسەر بۆسفۆردا دەپەڕێتەوە | image2 = Ido2.JPG | alt2 = | direction = vertical | caption2 = ''دێنیز ئۆتۆبوسو''یەکی [[İDO]] (پاسی دەریایی) کەشتییەکی نەفەرھەڵگری خێرا لە ئەستەمبوڵەوە بەڕێدەکەوێت }} سێ [[کەشتییە نەفەرھەڵگرەکان لە ئەستەمبوڵ|کۆمپانیای سەرەکیی کەشتیی نەفەرھەڵگر]] لە ئەستەمبوڵ ھەن. کۆمپانیای [[شەھیر خەتڵاری]] کە خاوەندارێتییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ شارەوانی، کەشتییە نەفەرھەڵگرە نەریتییەکانی ''ڤاپور'' (vapur) بەڕێوەدەبات لە <bdi>٨٩١</bdi> گەشتی ڕۆژانەدا لە نێوان <bdi>٥٣</bdi> شۆستەی کەشتی لە سەرتاسەری بۆسفۆر و [[دوورگەکانی شازادەکان]].<ref>.{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sehirhatlari.istanbul/en/corporate/sehir-hatlari-616 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Sehir Hatlari}}</ref> کۆمپانیای تایبەتی [[İDO]] (پاسە دەریایییەکانی ئەستەمبوڵ) تێکەڵەیەک لە کەشتیی نەفەرھەڵگری خێرا و کەشتیی گواستنەوەی ئۆتۆمبێل بەڕێوەدەبات لە ناوخۆی ئەستەمبوڵ و بۆ ناوچەکانی تری دەریای مەڕمەڕە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=İstanbul Deniz Otobüsleri - Online Bilet Al|ناونیشان=https://www.ido.com.tr/tr/hizmetlerimiz/iskelelerimiz |ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.ido.com.tr}}</ref> کۆمپانیایەکی تایبەتیی بچووکتر بە ناوی [[توریۆل]] ھەروەھا خزمەتگوزارییەکانی بەسەر بۆسفۆردا بەڕێوەدەبات. تێرمیناڵی سەرەکیی کەشتیی گەشتیاریی شارەکە [[بەندەری ئەستەمبوڵ]]ە لە کاراکۆی، کە توانای لەخۆگرتنی <bdi>١٠٬٠٠٠</bdi> سەرنشینی ھەیە لە کاتژمێرێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tdi.com.tr/?s=icerikDetay&icerikId=44 |بڵاوکەرەوە=Turkey Maritime Organization |سەردێڕ=Liman Hizmetleri |زمان=tr |trans-title=Port Services |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121016021601/http://www.tdi.com.tr/?s=icerikDetay&icerikId=44 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> === ھێڵی ئاسن === [[File:Bahnhofsfront-Istanbul-Sirkeci retouched 2.jpg|thumb|لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٨٧٣ بە بینایەکی تێرمیناڵی بچووکتر وەک وێستگەی کۆتاییی سەرەکی لە [[ھێڵی ئاسنی ڕۆژھەڵات]]ی عوسمانیدا کرایەوە، کە ئەستەمبوڵی بە [[ڤیێنا]]وە دەبەستەوە، بینای ئێستای [[تێرمیناڵی سیرکەچیی ئەستەمبوڵ|تێرمیناڵی سیرکەچی]] لە نێوان ساڵانی ١٨٨٨ و ١٨٩٠ دروست کرا، و بوو بە وێستگەی کۆتاییی ڕۆژھەڵاتی شەمەندەفەری [[ئۆریێنت ئێکسپرێس]] لە [[پاریس]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Orient-Express|سەردێڕ=Orient Express|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref>]] خزمەتگوزاریی ھێڵی ئاسنی نێودەوڵەتی لە ئەستەمبوڵەوە لە ساڵی ١٨٨٩ دەستی پێکرد، بە ھێڵێک لە نێوان بوخارێست و [[تێرمیناڵی سیرکەچی]]ی ئەستەمبوڵ، کە لە کۆتاییدا وەک وێستگەی کۆتاییی ڕۆژھەڵاتی [[ئۆریێنت ئێکسپرێس]] لە پاریسەوە ناوبانگی دەرکرد.<ref name="ha251"/> خزمەتگوزاریی ڕێکخراو بۆ بوخارێست و [[سەلۆنیک]] بەردەوام بوو تا سەرەتای دەیەی ٢٠١٠، کاتێک یەکەمیان پچڕا بەھۆی دروستکردنی مارمارای بەڵام لە ساڵی ٢٠١٩ دووبارە دەستی بە کارکردن کردەوە و دووەمیان وەستێنرا بەھۆی کێشە ئابوورییەکان لە یۆنان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tcdd.gov.tr/home/detail/?id=599|بڵاوکەرەوە=Turkish State Railways|زمان=tr|سەردێڕ=Bölgesel Yolcu Trenleri|trans-title=Regional Passenger Trains|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120404194631/http://www.tcdd.gov.tr/home/detail/?id=599|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/travel/2012/jun/22/greek-summer-holiday-save-greece|ئیش=The Guardian|دوایین=Keenan|یەکەم=Steve|سەردێڕ=How Your Greek Summer Holiday Can Help Save Greece|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref> دوای ئەوەی [[تێرمیناڵی حەیدەرپاشا]]ی ئەستەمبوڵ لە ساڵی ١٩٠٨ کرایەوە، وەک وێستگەی کۆتاییی ڕۆژئاوای [[ھێڵی ئاسنی بەغدا]] و درێژکراوەیەکی [[ھێڵی ئاسنی حیجاز]] خزمەتی دەکرد؛ ئەمڕۆ، ھیچ کام لەو خزمەتگوزارییانە ڕاستەوخۆ لە ئەستەمبوڵەوە پێشکەش ناکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emporis.com/building/haydarpasatrainstation-istanbul-turkey|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121023021752/http://www.emporis.com/building/haydarpasatrainstation-istanbul-turkey|ڕەوشی ناونیشان=usurped|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Emporis|سەردێڕ=Haydarpasa Train Station|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/8518109.stm|بڵاوکەرەوە=BBC|دوایین=Head|یەکەم=Jonathan|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Iraq – Turkey railway link re-opens}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tcdd.gov.tr/tcdding/ortadogu_ing.html |بڵاوکەرەوە=Turkish National Railways |سەردێڕ=Transports to Middle-Eastern Countries |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120415025732/http://www.tcdd.gov.tr/tcdding/ortadogu_ing.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> خزمەتگوزاری بۆ ئەنقەرە و خاڵەکانی تری سەرتاسەری تورکیا بە شێوەیەکی ئاسایی لەلایەن [[ھێڵەکانی ئاسنی دەوڵەتیی تورکیا]]وە پێشکەش دەکرێت، بەڵام دروستکردنی مارمارای و [[ھێڵی ئاسنی خێرای ئەنقەرە-ئەستەمبوڵ]] وایان کرد وێستگەکە لە ساڵی ٢٠١٢ دابخرێت.<ref name="akay">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?newsId=270498 |دوایین=Akay |یەکەم=Latifa |ئیش=Today's Zaman |سەردێڕ=2012 Sees End of Line for Haydarpaşa Station |ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130916191411/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?newsId=270498 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> وێستگە نوێیەکان بۆ جێگرتنەوەی ھەردوو تێرمیناڵی حەیدەرپاشا و سیرکەچی، و بەستنەوەی تۆڕە پچڕاوەکانی ھێڵی ئاسنی شارەکە، ئێستا بە تەواوبوونی قۆناغی دووەمی مارمارای کراونەتەوە بۆ خەڵک.<ref name="akay"/> کۆمپانیا تایبەتەکانی پاس تا ئەمڕۆش کاردەکەن. وێستگەی سەرەکیی پاسەکانی ئەستەمبوڵ گەورەترینە لە ئەورووپا، بە توانای ڕۆژانەی {{nowrap|<bdi>١٥٬٠٠٠</bdi> پاس}} و {{nowrap|<bdi>٦٠٠٬٠٠٠</bdi> سەرنشین}}، کە خزمەتی شوێنە دوورەکانی وەک [[فرانکفۆرت]]یش دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.otogaristanbul.com/index.php?sayfa=otogar1 |بڵاوکەرەوە=Avrasya Terminal İşletmeleri A.Ş. (Eurasian Terminal Management, Inc.) |سەردێڕ=İstanbul Otogarı |زمان=tr |trans-title=Istanbul Bus Station |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120420152916/http://www.otogaristanbul.com/index.php?sayfa=otogar1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.touring.de/index.php?id=2&L=1|بڵاوکەرەوە=Touring|سەردێڕ=Eurolines Germany–Deutsche Touring GmbH–Europabus|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> === فڕۆکەخانەکان === ئەستەمبوڵ سێ فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی گەورەی ھەبووە، کە ئێستا دووانیان خزمەتی گەشتە بازرگانییەکانی سەرنشینان دەکەن. گەورەترینیان [[فڕۆکەخانەی ئەستەمبوڵ]]ی نوێیە، کە لە ساڵی ٢٠١٨ لە ناوچەی [[ئارناڤوتکۆی (ناوچە)|ئارناڤوتکۆی]] لە باکووری ڕۆژئاوای ناوەندی شارەکە، لە بەشی ئەورووپی، نزیک کەنارەکانی دەریای ڕەش کرایەوە. ھەموو گەشتە بازرگانییە ڕێکخراوەکانی سەرنشینان لە [[فڕۆکەخانەی ئەتاتورک]]ەوە گواسترانەوە بۆ فڕۆکەخانەی ئەستەمبوڵ لە ٦ی نیسانی ٢٠١٩، دوای داخرانی فڕۆکەخانەی ئەتاتورکی ئەستەمبوڵ بۆ گەشتە ڕێکخراوەکانی سەرنشینان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-turkey-airport/last-flight-leaves-ataturk-as-istanbul-switches-airports-idUSKCN1RI0CY|سەردێڕ=Last flight leaves Ataturk as Istanbul switches airports|وێبگە=Reuters|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> [[کۆدی IATA]]ی (IST) ھەروەھا گواسترایەوە بۆ فڕۆکەخانە نوێیەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://atwonline.com/airports-routes/turkish-airlines-relocates-new-istanbul-airport|سەردێڕ=Turkish Airlines relocates to new Istanbul Airport|بڵاوکەرەوە=ATWOnline|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> کاتێک ھەموو قۆناغەکان لە ساڵی ٢٠٢٥ تەواو دەبن، فڕۆکەخانەکە شەش کۆمەڵە ڕێڕەوی فڕین (بە گشتی ھەشت)، ١٦ ڕێڕەوی ھاتوچۆکردنی فڕۆکە (تەکسی‌وێی) دەبێت، و دەتوانێت جێگەی ٢٠٠ ملیۆن سەرنشین لە ساڵێکدا بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkish Airlines is switching to a new Istanbul airport – all in 45 hours|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.theguardian.com/cities/2019/apr/06/turkish-airlines-switching-to-new-airport-all-in-45-hours|ئیش=The Guardian|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٩|وتەگێڕانەوە=The opening date has been pushed back three times, but authorities insist that the main terminal building and two runways will be fully operational by Sunday, in what critics say it is a rushed and dangerous attempt to stay on schedule.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ay|یەکەم١=Hasan|سەردێڕ=Havalimanı değil zafer anıtı|ناونیشان=http://www.sabah.com.tr/Gundem/2014/06/08/havalimani-degil-zafer-aniti|وێبگە=sabah.com.tr|بڵاوکەرەوە=Sabah|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤}}</ref> گواستنەوە لە فڕۆکەخانەوە بۆ شار لە ڕێگەی O-7ەوەیە، و لە کۆتاییدا بە دوو ھێڵی میترۆی ئەستەمبوڵەوە دەبەسترێتەوە. [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سەبیحە گۆکچەن]]، بە دووریی {{convert|45|km|mi|0|sp=us}} لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ناوەندی شارەوە، لە بەشی ئاسیایی، لە ساڵی ٢٠٠١ کرایەوە بۆ کەمکردنەوەی قەرەباڵغی لەسەر فڕۆکەخانەی ئەتاتورک. فڕۆکەخانەی دووەمی ئەستەمبوڵ، کە تێیدا [[ھێڵی ئاسمانیی تێچووکەم|ھێڵە ئاسمانییە تێچووکەمەکان]] باڵادەستن، بە خێرایی ناوبانگی پەیدا کرد، بەتایبەتی دوای کردنەوەی تێرمیناڵێکی نوێی نێودەوڵەتی لە ساڵی ٢٠٠٩دا؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/3f88624c-d88f-11de-b63a-00144feabdc0.html|ئیش=The Financial Times|دوایین=Strauss|یەکەم=Delphine|سەردێڕ=Sabiha Gökçen: New Terminal Lands on Time and Budget|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> فڕۆکەخانەکە لە ساڵی ٢٠١٢دا مامەڵەی لەگەڵ {{nowrap|<bdi>١٤٫٧</bdi> ملیۆن}} سەرنشیندا کرد، ساڵێک دوای ئەوەی [[ئەنجومەنی نێودەوڵەتیی فڕۆکەخانەکان]] بە خێراترین فڕۆکەخانەی گەشەسەندووی جیھان ناوی برد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dhmi.gov.tr/getBinaryFile.aspx?Type=13&dosyaID=3&IstatistikID=67|بڵاوکەرەوە=General Directorate of State Airports Authority|سەردێڕ=Yolcu Trafiği (Gelen-Giden)|زمان=tr|trans-title=Passenger Traffic (Incoming-Outgoing)|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131104222525/http://dhmi.gov.tr/getBinaryFile.aspx?Type=13&dosyaID=3&IstatistikID=67|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=80B2A61513A6823BCDA930B0513BCC04?newsId=254217 |ئیش=Today's Zaman |سەردێڕ=Sabiha Gökçen Named World's Fastest Growing Airport |ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130916183259/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action%3Bjsessionid%3D80B2A61513A6823BCDA930B0513BCC04?newsId=254217 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> فڕۆکەخانەی ئەتاتورک ھەروەھا گەشەیەکی خێرای بەخۆیەوە بینیبوو، کە بەرزبوونەوەی {{nowrap|<bdi>٢٠٫٦</bdi> لەسەدی}} ھاتوچۆی سەرنشینان لە نێوان ساڵانی ٢٠١١ و ٢٠١٢دا بەرزترین بوو لەنێو ٣٠ گەورەترین فڕۆکەخانەکانی جیھاندا.<ref name="aci"/> فڕۆکەخانەی ئەتاتورکی ئەستەمبوڵ، کە دەکەوێتە دووریی {{convert|24|km|mi|sp=us}} لە ڕۆژئاوای ناوەندی شارەوە، لە بەشی ئەورووپی، نزیک کەنارەکانی دەریای مەڕمەڕە، پێشتر گەورەترین فڕۆکەخانەی شارەکە بوو. دوای داخرانی بەڕووی گەشتە بازرگانییەکاندا لە ساڵی ٢٠١٩، بۆ ماوەیەکی کورت لەلایەن فڕۆکە بارھەڵگرەکان و فڕۆکە فەرمییەکانی دەوڵەت کە خاوەندارێتییان دەگەڕێتەوە بۆ حکومەتی تورکیا بەکاردەھێنرا، تا ئەوکاتەی ڕووخاندنی ڕێڕەوەکانی لە ساڵی ٢٠٢٠ دەستی پێکرد. لە ساڵی ٢٠١٥دا مامەڵەی لەگەڵ {{nowrap|<bdi>٦١٫٣</bdi> ملیۆن}} سەرنشیندا کردووە، کە کردیە [[پێڕستی قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی ئەورووپا|سێیەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانە لە ئەورووپا]] و [[قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی جیھان بەپێی ھاتوچۆی سەرنشینان|١٨ەمین قەرەباڵغترین لە جیھاندا]] لەو ساڵەدا.<ref name="aci">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aci.aero/Data-Centre/Monthly-Traffic-Data/Passenger-Summary/Year-to-date|بڵاوکەرەوە=Airports Council International|سەردێڕ=Preliminary 2013 World Airport Traffic and Rankings|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180813170044/http://www.aci.aero/Data-Centre/Monthly-Traffic-Data/Passenger-Summary/Year-to-date|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <gallery widths="200px" heights="150px"> File:İstanbul Yeni Havalimanı airport Dec 2019.jpg|[[فڕۆکەخانەی ئەستەمبوڵ]] File:Sabiha Gökçen Airport.JPG|[[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سەبیحە گۆکچەنی ئەستەمبوڵ|فڕۆکەخانەی سەبیحە گۆکچەن]] </gallery> == ئەمانەش ببینە == {{Portal|تورکیا|شارەکان|ئەورووپا|ئاسیا}} == تێبینییەکان == {{notelist}} === کتێبناسی === {{refbegin|27em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ʻAner|یەکەم=Nadav|ساڵ=٢٠٠٥|editor-last=Pergola|editor-first=Sergio Della|editor2-last=Gilboa|editor2-first=Amos|editor3-last=Ṭal|editor3-first=Rami|سەردێڕ=The Jewish People Policy Planning Institute Planning Assessment, 2004–2005: The Jewish People Between Thriving and Decline|بڵاوکەرەوە=Gefen Publishing House Ltd.|شوێن=Jerusalem|ژپنک=٩٧٨-٩٦٥-٢٢٩-٣٤٦-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Athanasopulos|یەکەم=Haralambos|سەردێڕ=Greece, Turkey, and the Aegean Sea: A Case Study in International Law|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=McFarland & Company, Inc.|شوێن=Jefferson, NC|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٠٩٤٣-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Barnes|یەکەم=Timothy David|سەردێڕ=Constantine and Eusebius|ساڵ=١٩٨١|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|شوێن=Cambridge, MA|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-١٦٥٣١-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Baynes|یەکەم=Norman H.|editor-last=Baynes|editor-first=Norman H.|editor2-last=Moss|editor2-first=Henry S. L. B. |سەردێڕ=Byzantium: An Introduction to East Roman Civilization|ساڵ=١٩٤٩|بڵاوکەرەوە=Clarendon Press |شوێن=Oxford}} {{ISBN|978-0-674-16531-1}}. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Béhar|یەکەم=Pierre|سەردێڕ=Vestiges d'Empires: La Décomposition de l'Europe Centrale et Balkanique|شوێن=Paris|بڵاوکەرەوە=Éditions Desjonquères|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٢-٨٤٣٢١-٠١٥-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bideleux|یەکەم١=Robert|دوایین٢=Jeffries|یەکەم٢=Ian|سەردێڕ=A History of Eastern Europe: Crisis and Change|شوێن=New York and London|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٦١١١-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Boyar|یەکەم١=Ebru|دوایین٢=Fleet|یەکەم٢=Kate|سەردێڕ=A Social History of Ottoman Istanbul|ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|شوێن=Cambridge|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-١٣٦٢٣-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bloom|یەکەم١=Jonathan M. |دوایین٢=Blair|یەکەم٢=Sheila|سەردێڕ=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture: Delhi to Mosque|ناونیشان={{Google books|un4WcfEASZwC|پەڕە=RA١-PA٣١٥|plainurl=yes}} |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١٣|ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٠٩٩١-١|وتەگێڕانەوە=Whatever the prehistoric antecedents of Istanbul, the continuous historical development of the site began with the foundation of a Greek colony from Megara in the mid-7th century BCE...}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brink-Danan|یەکەم=Marcy|سەردێڕ=Jewish Life in Twenty-First-Century Turkey: The Other Side of Tolerance|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Indiana University Press|زنجیرە=New Anthropologies of Europe |شوێن=Bloomington, IN |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-٣٥٦٩٠-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brummett|یەکەم=Palmira Johnson|سەردێڕ=Image and Imperialism in the Ottoman Revolutionary Press, 1908–1911|ساڵ=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|شوێن=Albany, NY|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٤٤٦٣-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cantor|یەکەم=Norman F.|سەردێڕ=Civilization of the Middle Ages|ساڵ=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=HarperCollins|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٠٩٢٥٥٣-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Çelik|یەکەم=Zeynep|سەردێڕ=The Remaking of Istanbul: Portrait of an Ottoman City in the Nineteenth Century|ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=University of California Press|شوێن=Berkeley and Los Angeles|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٠٨٢٣٩-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Chamber of Architects of Turkey|سەردێڕ=Architectural Guide to Istanbul: Historic Peninsula|ساڵ=٢٠٠٦|بەرگ=١|بڵاوکەرەوە=Chamber of Architects of Turkey, Istanbul Metropolitan Branch|شوێن=Istanbul|ژپنک=٩٧٨-٩٧٥-٣٩٥-٨٩٩-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chandler|یەکەم=Tertius|سەردێڕ=Four Thousand Years of Urban Growth: An Historical Census|ساڵ=١٩٨٧|بڵاوکەرەوە=St. David's University Press|شوێن=Lewiston, NY|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٨٩٤٦-٢٠٧-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Connell|یەکەم=John|ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=Medical Tourism|زنجیرە=CAB Books|بڵاوکەرەوە=CABI|شوێن=Wallingford, Eng.|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥٩٣-٦٦٠-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dahmus|یەکەم=Joseph|ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=A History of the Middle Ages|بڵاوکەرەوە=Barnes & Noble Publishing|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٠٧-٠٠٣٦-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=De Sélincourt|یەکەم=Aubery|سەردێڕ=The Histories|زنجیرە=Penguin Classics|editor-last=Marincola|editor-first=John M.|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Penguin Books|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-٠-١٤-٠٤٤٩٠٨-٢|ناونیشان=https://archive.org/details/histories00hero}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=De Souza|یەکەم=Philip|سەردێڕ=The Greek and Persian Wars, 499–386 B.C|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٦٨٥٤-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Dumper|editor-first=Michael|editor2-last=Stanley|editor2-first=Bruce E. |سەردێڕ=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia|ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|شوێن=Santa Barbara, CA |ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٦٠٧-٩١٩-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Efe|یەکەم١=Recep|دوایین٢=Cürebal|یەکەم٢=Isa|chapter=Impacts of the "Marmaray" Project (Bosphorus Tube Crossing, Tunnels, and Stations) on Transportation and Urban Environment in Istanbul |سەردێڕ=Engineering Earth: The Impacts of Megaengineering Projects |ناونیشان=https://archive.org/details/engineeringearth00brun|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ساڵ=٢٠١١|editor-last=Brunn |editor-first=Stanley D|بڵاوکەرەوە=Springer|شوێن=London & New York|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٨١-٩٩١٩-٨|پەڕەکان=٧١٥–٧٣٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Cheikh|یەکەم=Nadia Maria|سەردێڕ=Byzantium Viewed by the Arabs|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|شوێن=Cambridge, MA|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٣٢٨٨٥-٣٠-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Finkel|یەکەم=Caroline|سەردێڕ=Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300–1923 |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Basic Books|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٢٣٩٦-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Freely|یەکەم=John|سەردێڕ=Istanbul: The Imperial City|ساڵ=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Viking|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٠-٨٥٩٧٢-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Freely|یەکەم=John|سەردێڕ=The Companion Guide to Istanbul and Around the Marmara|ساڵ=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Companion Guides|شوێن=Woodbridge, Eng.|ژپنک=٩٧٨-١-٩٠٠٦٣٩-٣١-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Freely|یەکەم=John|سەردێڕ=A History of Ottoman Architecture|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=WIT Press|شوێن=Southampton, Eng.|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥٦٤-٥٠٦-٩}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Georgacas|یەکەم=Demetrius John |ساڵ=١٩٤٧|سەردێڕ=The Names of Constantinople |journal=Transactions and Proceedings of the American Philological Association |بەرگ=٧٨|پەڕەکان=٣٤٧–٦٧|doi=10.2307/283503 |jstor=283503}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Göksel|یەکەم١=Aslı|دوایین٢=Kerslake|یەکەم٢=Celia|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Turkish: A Comprehensive Grammar|زنجیرە=Comprehensive Grammars|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=Abingdon, Eng.|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٢١٧٦١-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Göktürk|editor-first=Deniz|editor2-last=Soysal|editor2-first=Levent|editor3-last=Türeli|editor3-first=İpek|ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=Orienting Istanbul: Cultural Capital of Europe? |بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٥٨٠١١-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grant|یەکەم=Michael|سەردێڕ=The Severans: The Changed Roman Empire|ساڵ=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٢٧٧٢-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gregory|یەکەم=Timothy E.|سەردێڕ=A History of Byzantium|ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=John Wiley and Sons|شوێن=Oxford|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٥١-٨٤٧١-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gül|یەکەم=Murat|سەردێڕ=The Emergence of Modern Istanbul: Transformation and Modernisation of a City|ساڵ=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=IB.Tauris|شوێن=London|edition=Revised Paperback|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٧٦-٣٧٤-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Harter|یەکەم=Jim|سەردێڕ=World Railways of the Nineteenth Century: A Pictorial History in Victorian Engravings|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Johns Hopkins University Press|شوێن=Baltimore, MD |edition=illustrated |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٨-٨٠٨٩-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Heper |editor-first1=Metin |editor-last2=Sayarı |editor-first2=Sabri |سەردێڕ=The Routledge Handbook of Modern Turkey |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٨-١١٠١٠-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=a0yaXTpWR90C |doi=10.4324/9780203118399}} ** {{harvc |last1=Bölükbaşı |first1=H. Tolga |chapter=Political economy |in1=Heper |in2=Sayarı |year=2012 |pages=341–351}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PydWDwAAQBAJ |سەردێڕ=Historical Dictionary of Turkey |ژپنک=٩٧٨-١-٥٣٨١-٠٢٢٥-١|دوایین١=Heper |یەکەم١=Metin |دوایین٢=Öztürk-Tunçel |یەکەم٢=Duygu |دوایین٣=Criss |یەکەم٣=Nur Bilge |ساڵ=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield |edition=4th}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Holt|editor-first=Peter M.|editor2-last=Lambton|editor2-first=Ann K.S.|editor3-last=Lewis|editor3-first=Bernard|سەردێڕ=The Cambridge History of Islam|بەرگ=١A|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |شوێن=Cambridge|ساڵ=١٩٧٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٥-٤|edition=illustrated, reprint}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Isaac|یەکەم=Benjamin H.|سەردێڕ=The Greek Settlements in Thrace Until the Macedonian Conquest|ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=BRILL|شوێن=Leiden |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٦٩٢١-٣|edition=illustrated}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kapucu|یەکەم١=Naim|دوایین٢=Palabiyik|یەکەم٢=Hamit|سەردێڕ=Turkish Public Administration: From Tradition to the Modern Age|زنجیرە=USAK Publications|بەرگ=١٧|بڵاوکەرەوە=USAK|شوێن=Ankara|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٦٠٥-٤٠٣٠-٠١-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karpat|یەکەم=Kemal H.|سەردێڕ=The Gecekondu: Rural Migration and Urbanization|ساڵ=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|شوێن=Cambridge, Eng.|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٠٩٥٤-٠|edition=illustrated |ناونیشان=https://archive.org/details/gecekondururalmi0000karp}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Keyder|editor-first=Çağlar|ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Istanbul: Between the Global and the Local|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield|شوێن=Lanham, MD|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٤٧٦-٩٤٩٥-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=King|یەکەم=Charles|ساڵ=٢٠١٤|سەردێڕ=Midnight at the Pera Palace, The birth of modern Istanbul|بڵاوکەرەوە=Norton & Cy|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٠٨٩١٤-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Klimczuk|یەکەم١=Stephen|دوایین٢=Warner|یەکەم٢=Gerald|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Secret Places, Hidden Sanctuaries: Uncovering Mysterious Sights, Symbols, and Societies|بڵاوکەرەوە=Sterling Publishing Company |شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٢٧-٦٢٠٧-٩|ناونیشان=https://archive.org/details/secretplaceshidd0000klim}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Knieling|یەکەم١=Jörg|دوایین٢=Othengrafen|یەکەم٢=Frank|سەردێڕ=Planning Cultures in Europe: Decoding Cultural Phenomena in Urban and Regional Planning|زنجیرە=Urban and Regional Planning and Development |بڵاوکەرەوە=Ashgate Publishing|شوێن=Surrey, Eng.|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٤٦-٧٥٦٥-٥|ساڵ=٢٠٠٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Köksal|editor-first=Özlem|سەردێڕ=World Film Locations: Istanbul|بڵاوکەرەوە=Intellect Books|شوێن=Bristol, Eng.|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٥٠-٥٦٧-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Köse|یەکەم=Yavuz|editor-last=Atabaki|editor-first=Touraj|editor2-last=Brockett|editor2-first=Gavin|chapter=Vertical Bazaars of Modernity: Western Department Stores and Their Staff in Istanbul (1889–1921) |سەردێڕ=Ottoman and Republican Turkish Labour History|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |شوێن=Cambridge|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-١٢٨٠٥-٦|پەڕەکان=٩١–١١٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Landscapes and Landforms of Turkey |زنجیرە=World Geomorphological Landscapes |editor-last1=Kuzucuoğlu |editor-first1=Catherine |editor-last2=Çiner |editor-first2=Attila |editor-last3=Kazancı |editor-first3=Nizamettin |بڵاوکەرەوە=Springer Cham |ساڵ=٢٠١٩|ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣٠-٠٣٥١٣-٦| doi=10.1007/978-3-030-03515-0 |ناونیشان=https://paris1.hal.science/hal-03939323}} ** {{harvc |last1=Şengör |first1=A. M. Celâl |last2=Kındap |first2=Tayfun |chapter=The Geology and Geomorphology of İstanbul |in1=Kuzucuoğlu |in2=Çiner |in3=Kazancı |year=2019 |pages=249–263 |doi=10.1007/978-3-030-03515-0_10}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Landau|یەکەم=Jacob M.|ساڵ=١٩٨٤|سەردێڕ=Atatürk and the Modernization of Turkey|بڵاوکەرەوە=E.J. Brill|شوێن=Leiden |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٧٠٧٠-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Limberis|یەکەم=Vasiliki|سەردێڕ=Divine Heiress: The Virgin Mary and the Creation of Christian Constantinople|ساڵ=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٠٩٦٧٧-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lister|یەکەم=Richard P.|سەردێڕ=The Travels of Herodotus|ساڵ=١٩٧٩|بڵاوکەرەوە=Gordon & Cremonesi|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٠٣٣-٠٨١-٣}} * [[Philip Mansel|Mansel, Philip]]. ''[[Constantinople: City of the World's Desire, 1453–1924]]'' (2011) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Masters|یەکەم١=Bruce Alan|دوایین٢=Ágoston|یەکەم٢=Gábor|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Encyclopedia of the Ottoman Empire|بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨١-١٠٢٥-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morris|یەکەم=Ian|سەردێڕ=Social Development|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Stanford University|شوێن=Stanford, CA |ناونیشان=http://ianmorris.org/docs/social-development.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120915115325/http://ianmorris.org/docs/social-development.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Necipoğlu|یەکەم=Gülru|سەردێڕ=Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries|ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=The MIT Press|شوێن=Cambridge, MA|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٦٢-١٤٠٥٠-٨|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ناونیشان=https://archive.org/details/architecturecere0000neci}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Necipoğlu|یەکەم=Gülru|contribution= From Byzantine Constantinople to Ottoman Kostantiniyye|editor-last=ölcer|editor-first=Nazan|ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=From Byzantion to Istanbul|بڵاوکەرەوە=SSM |شوێن=Istanbul |ژپنک=٩٧٨-٦٠٥-٤٣٤٨-٠٤-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Norris|یەکەم=Pippa|ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=Public Sentinel: News Media & Governance Reform |بڵاوکەرەوە=World Bank Publications|شوێن=Washington, DC|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢١٣-٨٢٠٠-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Organisation for Economic Co-operation and Development|سەردێڕ=Istanbul, Turkey |زنجیرە=OECD Territorial Reviews|ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=OECD Publishing|شوێن=Paris|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٦٤-٠٤٣٧١-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|doi=10.1002/9781118568446 |سەردێڕ=The Wiley Blackwell Encyclopedia of Urban and Regional Studies |ساڵ=٢٠١٩|editor-last1=Orum |editor-first1=Anthony M. |ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٥٦٨٤٥-٣|بڵاوکەرەوە=Wiley}} ** {{harvc |last1=Tepe |first1=Sultan |chapter=Istanbul |in1=Orum |year=2019 |doi=10.1002/9781118568446.eurs0517}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Report: Turkey 2009|بڵاوکەرەوە=Oxford Business Group|شوێن=Oxford|ژپنک=٩٧٨-١-٩٠٢٣٣٩-١٣-٩|ref={{SfnRef|Oxford Business Group|2009}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Papathanassis|یەکەم=Alexis|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=The Long Tail of Tourism: Holiday Niches and Their Impact on Mainstream Tourism|بڵاوکەرەوە=Springer|شوێن=Berlin|ژپنک=٩٧٨-٣-٨٣٤٩-٣٠٦٢-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Quantic|یەکەم=Roy|ساڵ=٢٠٠٨|سەردێڕ=Climatology for Airline Pilots|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons|شوێن=Oxford|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧٠-٦٩٨٤٧-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reinert|یەکەم=Stephen W.|editor-last=Mango|editor-first=Cyril|سەردێڕ=The Oxford History of Byzantium|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|شوێن=Oxford|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨١٤٠٩٨-٦|chapter=Fragmentation (1204–1453)}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reisman|یەکەم=Arnold|سەردێڕ=Turkey's Modernization: Refugees from Nazism and Atatürk's Vision|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=New Academia Publishing, LLC|شوێن=Washington, DC|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٧٧٧٩٠٨-٨-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roebuck|یەکەم=Carl|سەردێڕ=Ionian Trade and Colonization|ساڵ=١٩٥٩|زنجیرە=Monographs on Archaeology and Fine Arts|بڵاوکەرەوە=Archaeological Institute of America|شوێن=New York}} Reprint: {{ISBN|978-0-89005-528-1}}. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Room|یەکەم=Adrian|سەردێڕ=Placenames of the World: Origins and Meanings of the Names for 6,600 Countries, Cities, Territories, Natural Features, and Historic Sites|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=McFarland & Company |شوێن=Jefferson, NC|edition=2nd|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٢٢٤٨-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rôzen|یەکەم=Mînnā|سەردێڕ=A History of the Jewish Community in Istanbul: The Formative Years, 1453–1566|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=BRILL|شوێن=Leiden |edition=illustrated|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٢٥٣٠-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sanal|یەکەم=Aslihan|editor-last=Fischer|editor-first=Michael M. J.|editor2-last=Dumit |editor2-first=Joseph|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=New Organs Within Us: Transplants and the Moral Economy |زنجیرە=Experimental Futures |edition=illustrated|بڵاوکەرەوە=Duke University Press|شوێن=Chapel Hill, NC |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٢٣-٤٩١٢-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schmitt|یەکەم=Oliver Jens|سەردێڕ=Levantiner: Lebenswelten und Identitäten einer ethnokonfessionellen Gruppe im osmanischen Reich im "langen 19. Jahrhundert" |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Oldenbourg |شوێن=Munich |زمان=de|ژپنک=٩٧٨-٣-٤٨٦-٥٧٧١٣-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Shaw|یەکەم١=Stanford J.|دوایین٢=Shaw|یەکەم٢=Ezel K.|سەردێڕ=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey|بەرگ=٢|ساڵ=١٩٧٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|شوێن=Cambridge|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٦٦-٨|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ناونیشان=https://archive.org/details/historyofottoman00stan}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Tarasov|یەکەم١=Oleg|دوایین٢=Milner-Gulland|یەکەم٢=R.R.|سەردێڕ=Icon and Devotion: Sacred Spaces in Imperial Russia|شوێن=London|بڵاوکەرەوە=Reaktion|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦١٨٩-١١٨-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Taşan-Kok|یەکەم=Tuna|سەردێڕ=Budapest, Istanbul, and Warsaw: Institutional and Spatial Change|بڵاوکەرەوە=Eburon Uitgeverij B.V.|شوێن=Delft, the Neth.|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٥٩٧٢-٠٤١-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Taylor|یەکەم=Jane|سەردێڕ=Imperial Istanbul: A Traveller's Guide: Includes Iznik, Bursa and Edirne|بڵاوکەرەوە=Tauris Parke Paperbacks|شوێن=New York|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٣٣٤-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Tigrek|یەکەم١=Sahnaz|دوایین٢=Kibaroğlu|یەکەم٢=Ayșegül|ساڵ=٢٠١١|editor-last=Kibaroğlu |editor-first=Ayșegül|editor2-last=Scheumann|editor2-first=Waltina|editor3-last=Kramer|editor3-first=Annika |سەردێڕ=Turkey's Water Policy: National Frameworks and International Cooperation|chapter=Strategic Role of Water Resources for Turkey|بڵاوکەرەوە=Springer|شوێن=London & New York|ژپنک=٩٧٨-٣-٦٤٢-١٩٦٣٥-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor=Time Out Guides|سەردێڕ=Time Out Istanbul|بڵاوکەرەوە=Time Out Guides|شوێن=London |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٦٧٠-١١٥-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Turan|یەکەم=Neyran|editor1-last=Sorensen|editor1-first=André|editor2-last=Okata|editor2-first=Junichiro|سەردێڕ=Megacities: Urban Form, Governance, and Sustainability |ناونیشان=https://archive.org/details/megacitiesurbanf00sore|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|زنجیرە=Library for Sustainable Urban Regeneration|بڵاوکەرەوە=Springer|شوێن=London & New York|ساڵ=٢٠١٠|پەڕەکان=[https://archive.org/details/megacitiesurbanf٠٠sore/page/n٢٣٦ ٢٢٣]–٤٢|chapter=Towards an Ecological Urbanism for Istanbul|ژپنک=٩٧٨-٤-٤٣١-٩٩٢٦٦-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=WCTR Society |نووسەر٢=Unʼyu Seisaku Kenkyū Kikō |سەردێڕ=Urban Transport and the Environment: An International Perspective|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Elsevier|شوێن=Amsterdam|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٨-٠٤٤٥١٢-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wedel|یەکەم=Heidi|ساڵ=٢٠٠٠|editor1-last=Ibrahim|editor1-first=Ferhad|editor2-last=Gürbey|editor2-first=Gülistan|سەردێڕ=The Kurdish Conflict in Turkey|بڵاوکەرەوە=LIT Verlag Münster|شوێن=Berlin |ژپنک=٩٧٨-٣-٨٢٥٨-٤٧٤٤-٩|پەڕەکان=١٨١–٩٣}} * {{Cite report |author=World Intellectual Property Organization (WIPO) |year=2024 |title=Global Innovation Index 2024: Unlocking the Promise of Social Entrepreneurship |url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2024/assets/67729/2000%20Global%20Innovation%20Index%202024_WEB3lite.pdf |location=Geneva |publisher=WIPO |doi=10.34667/tind.50062 |author-link=World Intellectual Property Organization}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wynn|یەکەم=Martin|سەردێڕ=Planning and Urban Growth in Southern Europe|زنجیرە=Studies in History, Planning, and the Environment|بڵاوکەرەوە=Mansell|شوێن=Los Altos, CA|ساڵ=١٩٨٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٢٠١-١٦٠٨-٣}} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Prone to spam|date=January 2026}} <!-- {{No more links}} Please be cautious when adding more external links. Wikipedia is not a collection of links and should not be used for advertising. Excessive or inappropriate links will be removed. See [[Wikipedia:External links]] and [[Wikipedia:Spam]] for details. If there are already suitable links, propose additions or replacements on the article's talk page. --> {{Sister project links|auto=yes|d=yes}} * [https://www.ibb.istanbul/ ماڵپەڕی شارەوانیی گەورەشاری ئەستەمبوڵ] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190906202031/https://www.ibb.istanbul/ |date=6 September 2019 }}) * [http://en.istanbul.gov.tr/ ماڵپەڕی پارێزگاریی ئەستەمبوڵ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231217232114/http://en.istanbul.gov.tr/ |date=17 December 2023 }} * [http://sehirrehberi.ibb.gov.tr/Map.aspx?&scl=6&cx=88707&cy=96189&ap=uydu&lng=en شارەوانیی گەورەشاری ئەستەمبوڵ: وێنەی ئاسمانیی کارلێکەر لە ساڵانی ١٩٤٦، ١٩٦٦، ١٩٧٠، ١٩٨٢، ٢٠٠٦، ٢٠١١ و ٢٠١٣] * [http://historic-cities.huji.ac.il/turkey/istanbul/istanbul.html نەخشە کۆنەکانی ئەستەمبوڵ] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018220434/http://historic-cities.huji.ac.il/turkey/istanbul/istanbul.html |date=18 October 2021 }}); کۆکراوەی کارتۆگرافیای ئەران لاۆر، [[کتێبخانەی نەتەوەییی ئیسرائیل]] – [http://historic-cities.huji.ac.il/historic_cities.html پڕۆژەی توێژینەوەی شارە مێژوویییەکان] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325051637/http://historic-cities.huji.ac.il/historic_cities.html |date=25 March 2022 }}) {{Istanbul}} {{navboxes | list= {{Districts of Turkey | provname = Istanbul}} {{Provinces of Turkey}} {{Mayors of İstanbul}} {{World Heritage Sites in Turkey}} {{Turkey topics}} {{European Capital of Culture}} {{European Capital of Sport}} {{50th Anniversary Sculptures}} {{World's most populous urban areas}} {{Metropolitan centers in Turkey}} {{Largest cities in Turkey}} {{Megacities}} }} {{Authority control}} <!-- Leave the empty space as per [[WP:EPONYMOUS]] --> == سەرچاوەکان == {{reflist|colwidth=30em}} <references /> == تێبینییەکان == <references group="lower-alpha"/> {{تووڵی دەروازە|تورکیا}} [[پۆل:ئەستەمبوڵ| ]] [[پۆل:شوێنەوارە ئەرکئۆلۆژییە یۆنانییە کۆنەکان لە تورکیا]] [[پۆل:شوێنەوارە ئەرکئۆلۆژییەکان لە ناوچەی مەڕمەڕە]] [[پۆل:پایتەختەکانی خەلافەتەکان]] [[پۆل:پایتەختەکانی وڵاتانی پێشوو]] [[پۆل:قوستەنتینیە]] [[پۆل:شارە پیرۆزەکان]] [[پۆل:ناوچە گەورەشارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شوێنە کەناراوییە ئاوەدانەکان لە تورکیا]] [[پۆل:ئەو شوێنە ئاوەدانانەی لە سەدەی حەوتەمی پێش زایین دامەزراون]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان بەدرێژاییی ڕێگای ئاوریشم]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکان لە تورکیا]] [[پۆل:پارێزگاکانی تورکیا]] [[پۆل:شوێنەوارە ڕۆمانییەکان لە تورکیا]] [[پۆل:شارە نێوان کیشوەرییەکان]] [[پۆل:گەورەشارەکان]] [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:پایتەختەکانی خەلافەتی ئیسلامی]] [[پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان]] [[پۆل:قوستەنتینە]] [[پۆل:شارە گەورەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٧ەمی پ.ز]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا]] rxmrku2qbrgf75wa3u2us49847xb8qb 0 9185 1689693 1590194 2026-10-19T04:39:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە) 1689693 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پەیمانی ڤێرسای''' پەیماننامەیەکی ئاشتی بوو لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩١٩ واژوو کرا. وەک گرینگترین پەیماننامەی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، کۆتایی بە دۆخی جەنگی نێوان [[کۆماری ڤایمار|ئەڵمانیا]] و زۆربەی [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی یەکەم|ھێزە ھاوپەیمانەکان]] ھێنا. لە [[کۆشکی ڤێرسای]] واژوو کرا، پێنج ساڵ دوای [[تیرۆرکردنی ئەرشیبۆن فرانس فێردیناند]]، کە بووە ھۆی جەنگەکە. [[ھێزەکانی ناوەند|ھێزە ناوەندییەکان]]ی دیکە لە لایەنی ئەڵمانیا پەیماننامەی جیاوازیان واژوو کرد. لەگەڵ ئەوەی [[ئاگربەست لەگەڵ ئەڵمانیا (کۆمپیێن)|ئاگربەست]]ی ١١ی تشرینی دووەمی ١٩١٨ کۆتایی بە شەڕی ڕاستەقینە ھێنا، بەڵام شەش مانگ دانوستانی ھاوپەیمانانی خایاند لە [[کۆنفرانسی ئاشتیی پاریس (١٩١٩–١٩٢٠)|کۆنفرانسی ئاشتیی پاریس]] بۆ ئەنجامدانی پەیماننامەی ئاشتی. ڕێگە بە ئەڵمانیا نەدرا پێش واژووکردنی پەیماننامەکە بەشداری لە دانوستانەکاندا بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Treaty of Versailles: a reassessment after 75 years |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=German Historical Institute; Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٦٢١٣٢-٨|editor-last=Boemeke |editor-first=Manfred F. |زنجیرە=Publications of the German Historical Institute |شوێن=Washington, D.C.: Cambridge, UK; New York, NY |editor-last2=Feldman |editor-first2=Gerald D. |editor-last3=Gläser |editor-first3=Elisabeth}}</ref> پەیماننامەکە [[چەکداماڵینی ئەڵمانیا|داوای لە ئەڵمانیا کرد چەک دابماڵێت]]، دەستبەرداربوون لە خاک، ڕادەستکردنی تۆمەتبارانی جەنگ، ڕازیبوون لەسەر دادگاییکردنی [[ڤیلھێلمی دووەم|قەیسەر ڤیلھێلم]]، ناساندنی سەربەخۆیی ئەو دەوڵەتانەی کە پێشتر خاکەکەیان بەشێک بووە لە ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانیا، و دانی [[قەرەبووەکانی جەنگی جیھانیی یەکەم|قەرەبووەکان]] بە ھێزەکانی [[ئیتیلافی سێ قۆڵی|ئیتیلاف]]. گرینگترین و پڕ لە مشتومڕترین بڕگەی ناو پەیماننامەکە ئەوە بوو: «حکوومەتە ھاوپەیمان و ھاوکارەکان دووپاتی دەکەنەوە و ئەڵمانیاش بەرپرسیارێتیی ئەڵمانیا و ھاوپەیمانەکانی لە ئەستۆ دەگرێت بۆ دروستکردنی ھەموو ئەو زیان و زیانانەی کە حکوومەتە ھاوپەیمان و ھاوکارەکان و نەتەوەکانیان تووشی بوون وەک دەرەنجامی ئەو جەنگەی کە بەھۆی دەستدرێژیی ئەڵمانیا و ھاوپەیمانەکانی بەسەریاندا سەپێنراوە.»<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Neiberg |یەکەم=Michael S. |سەردێڕ=The Treaty of Versailles: a concise history |ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٦٥٩١٨-٩|شوێن=New York, NY}}</ref> ئەندامانی دیکەی ھێزە ناوەندییەکان پەیماننامەی ھاوشێوەیان واژوو کرد. ئەم ماددەیە، [[ماددەی ٢٣١ی پەیماننامەی ڤێرسای|ماددەی ٢٣١]]، بە بڕگەی «تاوانی جەنگ» ناسرا. ڕەخنەگران لەوانە [[جۆن مەینارد کەینز]] ڕایان گەیاند کە پەیماننامەکە زۆر توندە، و وەک [[ئاشتیی کارتاژی]] ناویان برد. ھەروەھا وتی قەرەبووەکان زۆر بوون و دەرەنجامی پێچەوانەیان ھەبوو، ھەندێکی دیکەش ئاماژەیان بەوە کرد کە قەرەبووەکان بە شێوەیەکی بەرچاو بەشداربوون لە [[ھەڵاوسانی زۆر لە کۆماری ڤایمار|ھەڵاوسانی زۆری دوای ئەوە]]. لە لایەکی دیکەوە، کەسایەتییە دیارەکانی ھاوپەیمانان وەک مارشاڵی فەڕەنسی [[فێردیناند فۆش]] ڕەخنەیان لە پەیماننامەکە گرت کە زۆر بە نەرمی مامەڵەی لەگەڵ ئەڵمانیا کردووە. ئەمە تا ئێستاش بابەتی گفتوگۆی بەردەوامی مێژوونووسان و ئابووریناسانە. ئەنجامی ئەم ئامانجە کێبڕکێکاران و ھەندێکجار دژبەیەک لە نێوان سەرکەوتووەکاندا، سازانێک بوو کە ھیچ کەسێکی ڕازی نەکرد. بە تایبەتی ئەڵمانیا نە ھێور کرایەوە، نە ئاشت بووەوە، نە بە شێوەیەکی ھەمیشەیی لاواز کرا. ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەرگیز پەیماننامەی ڤێرسای پەسەند نەکرد؛ لە جیاتی ئەوە پەیماننامەیەکی ئاشتیی جیاوازی لەگەڵ ئەڵمانیا واژوو کرد، ھەرچەندە لەسەر بنەمای پەیماننامەی ڤێرسای بوو. ئەو کێشانەی کە لە پەیماننامەکە کەوتنەوە بوونە ھۆی [[پەیماننامەکانی لۆکارنۆ]]، کە پەیوەندییەکانی نێوان ئەڵمانیا و ھێزە ئەورووپییەکانی دیکەی باشتر کرد. سیستمی قەرەبووکردنەوە ڕێکخرایەوە و پارەدانەکان لە [[پلانی دۆز]] و [[پلانی یۆنگ]]دا کەمکرانەوە. ناڕەزایەتییە توندەکان بەرامبەر بە پەیماننامەکە بووە ھۆی [[سەرکەوتنی ھیتلەر بۆ دەسەڵات|سەرکەوتن]]ی [[پارتی نازی]]، و لە کۆتاییدا ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]. ھەرچەندە زۆرجار بە «کۆنفرانسی ڤێرسای» ناودەبرێت، بەڵام تەنھا واژووکردنی ڕاستەقینەی پەیماننامەکە لە کۆشکی مێژووییدا ڕوویدا. زۆربەی دانوستانەکان لە پاریس بوو، کۆبوونەوەکانی «چوار گەورە» بە شێوەیەکی گشتی لە وەزارەتی دەرەوەی فەرەنسا لەسەر کوای دی ئۆرسای ئەنجامدرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جەنگی جیھانیی یەکەم|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Treaty of Versailles}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:فەڕەنسا لە ١٩١٩]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی فەڕانسا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ئالمانیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ئیتالیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ژاپۆن]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:پەیماننامەکان، بەسرانی ١٩١٩]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئیمپراتۆرێتیی ژاپۆن]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئیمپراتۆرێتیی ئەڵمانیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی جیھانیی یەکەم]] [[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان]] [[پۆل:ڕووداوەکانی تەممووزی ١٩١٩]] [[پۆل:کۆشکی ڤێرسای]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کەنەدا]] lg5c8al0s5am64b09wabovca5kqjvmy 0 9202 1689440 1687401 2026-10-18T17:49:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] 1689440 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Salah Al-Din map.svg}} '''پارێزگای سەلاحەددین''' (بە [[عەرەبی]]:محافظة صلاح الدین)یەکێکە لە ١٩ پارێزگاکەی [[عێراق]]، دەکەوێتە باکووری [[بەغدا]]. ڕووبەرەکەی ٢٤٬٣٦٣ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە، و ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٣دا بە ١٬٠٤٢٬٢٠٠ کەس مەزەندە کراوە. لە ٨ قەزا پێکدێت و ناوەندەکەی شاری [[تکریت]]ە. پێش ساڵی ١٩٧٦ ئەم پارێزگایە بەشێک بوو لە [[پارێزگای بەغدا]]. پارێزگاکە بە ناوی سەرکردەی موسڵمانی کورد [[سەلاحەددینی ئەییووبی]]یەوە ناونراوە، کە خەڵکی ئەم پارێزگایە بووە. ئەم پارێزگایە زۆرینەی [[سوننە]]ن و ھەروەھا شوێنی لەدایکبوونی [[سەددام حوسێن]]، سەرۆکی پێشووی عێراقە، لە گوندی [[عەوجە]]. پارێزگای سەلاحەددین، کە قەڵایەکی نەریتی سەددام و ھۆزی ئەلبووناسرە و دەکەوێتە دڵی سێگۆشەی سوننەوە، لە دوای [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق]] لەلایەن ھاوپەیمانان بە سەرکردایەتی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە، بووەتە ناوەندێکی یاخیبوون، ڕکابەریی ھۆزەکی و توندوتیژیی سیاسی و تائیفی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Iraq: No end to violence in Saddam's home province - Iraq {{!}} ReliefWeb |ناونیشان=https://reliefweb.int/report/iraq/iraq-no-end-violence-saddams-home-province |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=reliefweb.int |زمان=en}}</ref> == مێژوو == پارێزگای سەلاحەددین ژمارەیەک شوێنی گرنگی ئایینی و کولتووری لەخۆدەگرێت. [[سامەڕا]]، گەورەترین شاری پارێزگاکە، شوێنی مەرقەدی عەسکەرییە (شوێنێکی ئایینی گرنگ لە ئیسلامی [[شیعە]]دا کە ئیمامی دەیەم و یازدەیەمی شیعەکانی لێ نێژراوە)، ھەروەھا [[مزگەوتی گەورەی سامەڕا]] بە [[منارە]] بەناوبانگەکەیەوە (مەلویە). ھەروەھا مزگەوتێکی کۆنی زەنگییەکانیشی تێدایە. سامەڕا لە سەدەی نۆیەمی زایینیدا پایتەختی [[خەلافەتی عەباسی]] بووە، و ئەمڕۆ سامەڕای عەباسی یەکێکە لە شوێنەوارە جیھانییەکانی [[یوونێسکۆ]]. شاری ئاشووری کۆنی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]]ی نوێ، ئاشوور، دەکەوێتە [[قەزای شەرگات]] لەسەر کەناری ڕووباری [[دیجلە]]. شوێنەوارەکانی تری پارێزگاکە بریتین لە قوبەی خاچپەرستان لە باکووری سامەڕا و کۆشکی عاشق. ئەمڕۆ، پارێزگای سەلاحەددین دانیشتووانێکی ھەمەجۆری لە [[عەرەب]]، [[کورد]]، [[تورکمان]] و [[ئاشووری]] ھەیە. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤، پلانی لەلایەن سەرۆک وەزیران [[نووری مالیکی]]یەوە ڕاگەیەندرا بۆ بەپارێزگاکردنی [[قەزای دووزخورماتوو]] بەھۆی زۆرینەی [[تورکمان]]ییەوە؛ بەڵام، ئەم پلانانە جێبەجێ نەکراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Iraqi Council of Ministers approved new provinces of Tuz Khurmatu and Tal Afar |ناونیشان=https://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2014/1/kurdsiniraq218.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200714221201/https://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2014/1/kurdsiniraq218.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.ekurd.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=محتجون يتظاهرون في طوزخورماتو ضد القصف التركي|ناونیشان=http://www.ara.shafaaq.com/21115|ئیش=شفق نيوز|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150807073754/http://www.ara.shafaaq.com/21115|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٥|زمان=ar}}</ref> === ئۆتۆنۆمی === لە تشرینی یەکەمی ٢٠١١، ئیدارەی پارێزگاکە خۆی وەک ھەرێمێکی نیمچە-سەربەخۆ ڕاگەیاند، و ڕوونیکردەوە کە ئەم ڕاگەیاندنە لە وەڵامی "زاڵبوونی حکوومەتی ناوەندی بەسەر دەسەڵاتەکانی ئەنجومەنی پارێزگاکەدا" بووە. سەلاحەددین، کە پارێزگایەکی زۆرینە [[سوننە]]یە، ھیوای ئەوەشی دەخواست کە بە ڕاگەیاندنی خۆی وەک ھەرێمێکی سەربەخۆ لەناو عێراقدا، بەشێکی گەورەتری لە بوودجەی حکوومەت بەدەستبھێنێت. ئەنجومەنەکە ئاماژەی بە "[[ماددەی ١١٩ی دەستووری عێراق]]" کرد لە بانگەوازەکەیدا بۆ [[ئۆتۆنۆمی]]، کە دەڵێت "یەک یان زیاتر لە پارێزگاکان مافی ئەوەیان ھەیە خۆیان لە ھەرێمێکدا ڕێکبخەن" ئەگەر یەک لەسەر سێی ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگا یان یەک لەسەر دەی دەنگدەران داوای پێکھێنانی ھەرێمێک بکەن".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Laith Hammoudi, McClatchy Newspapers |ناونیشان=http://www.mcclatchydc.com/2011/10/27/128503/saddams-home-province-declares.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111210154253/http://www.mcclatchydc.com/2011/10/27/128503/saddams-home-province-declares.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.mcclatchydc.com |سەردێڕ=Saddam's home province declares regional autonomy in Iraq {{!}} McClatchy}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ali |یەکەم=xoshbin |ناونیشان=http://www.kurdsat.tv/news.php?id=373&type=kurdistan |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111214160234/http://www.kurdsat.tv/news.php?id=373&type=kurdistan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.kurdsat.tv |سەردێڕ=Baghdad tries to cancel demands of Diyala Province}}</ref> == قەزاکانی پارێزگای سەلاحەددین == # [[قەزای شەرقات]] # [[قەزای دۆر]] # [[قەزای بێجی]] # [[قەزای بەلەد]] # [[قەزای سامەڕا]] # [[قەزای تکریت]] # [[قەزای دووزخورماتوو]] # [[قەزای دوجەیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگاکانی عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Saladin Governorate}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا|مێژوو}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:قاعیدە لە عێراق]] [[پۆل:پارێزگای سەلاحەددین]] [[پۆل:پارێزگاکانی عێراق|سەلاحەددین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٥]] [[پۆل:سەڵاحەدینی ئەیووبی]] ght22998ftn58rd8ubtkw87dkxk74j4 0 9390 1689251 1527874 2026-10-18T13:34:19Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689251 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Coord|41|N|77.5|W|region:US-PA_type:adm1st_scale:3000000|display=title}} {{US state | Name = پێنسیلڤانیا | Fullname = ویلایەتی پێنسیلڤانیا | Flag = Flag of Pennsylvania.svg | Flaglink = ئاڵای پێنسیلڤانیا | Seal = Seal_of_Pennsylvania.svg | Seallink = نیشانی پێنسیلڤانیا | Map = Map_of_USA_PA.svg | Nickname = Keystone State; Quaker State;{{ھن}}Coal State; Oil State; State of Independence | Motto = Virtue, Liberty and Independence{{ھن}} خۆپارێزی، ئازادی، سەربەخۆیی | Capital = [[ھەریسبوورگ]] | OfficialLang = [[English language|English]] | LargestCity = [[فیلادێلفیا]] | LargestMetro = | Governor = [[تام کۆربیت]] ([[حیزبی کۆماریخواز (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|ک]]) | Lieutenant Governor = [[جیم کاولی]] ([[حیزبی کۆماریخواز (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|ک]]) | Senators = [[باب کاسی]] ([[حیزبی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|د]]){{ھن}}[[پەت توومی]] ([[حیزبی کۆماریخواز (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|ک]]) | Representative=١٢ کۆماریخواز، ٧ دیموکرات | PostalAbbreviation = PA | TradAbbreviation = Pa. or Penna. | State Motto = [[Virtue]], [[Liberty]], and [[Independence]] | State Song = ''Pennsylvania'' | PopRank = 6th | 2000Pop = ١٢٬٧٤٢٬٨٨٦ (٢٠١١ سەرژمێری) | DensityRank = 9th | 2000DensityUS = ٢٨٤ | 2000Density = ١١٠ | MedianHouseholdIncome = US$٤٨٬٥٦٢ | IncomeRank = 26th | AreaRank = 33rd | TotalAreaUS = ٤٦٬٠٥٥ | TotalArea = ١١٩٬٢٨٣ | LandAreaUS = ٤٤٬٨١٦٫٦١ | LandArea = ١١٦٬٠٧٤ | WaterAreaUS = ١٬٢٣٩ | WaterArea = ٣٬٢٠٨ | PCWater = ٢٫٧ | AdmittanceOrder = 2nd | AdmittanceDate = [[١٢ی کانوونی یەکەم]]ی ١٧٨٧ | TimeZone = [[Eastern Time Zone (North America)|Eastern]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]] [[Eastern Time Zone|-5]]/[[Eastern Daylight Time|-4]] | Longitude = ٧٤° ٤١′ to 80° ٣١′ W | Latitude = ٣٩° ٤٣′ to 42° ١٦′ N | WidthUS = ٢٨٠ | Width = ٤٥٥ | LengthUS = ١٦٠ | Length = ٢٥٥ | HighestPoint = [[کێوی دەیڤیس]]<ref name=USGS>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html|سەردێڕ=Elevations and Distances in the United States|بڵاوکەرەوە=United States Geological Survey|ساڵ=٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111015012701/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=NAVD88>Elevation adjusted to North American Vertical Datum of 1988.</ref> | HighestElevUS = ٣٬٢١٣ | HighestElev = ٩٧٩ | MeanElevUS = ١٬١٠٠ | MeanElev = ٣٤٠ | LowestPoint = [[چۆمی دێلاوەیر]]<ref name=USGS/> | LowestElevUS = ٠ | LowestElev = ٠ | ISOCode = US-PA | Website = www.pa.gov }} '''پێنسیلڤانیا''' (بە [[ئینگلیزی]]:Pennsylvania) بە فەرمی بە کۆمۆنوێڵتی پێنسیلڤانیا ناسراوە، ویلایەتێکە دەکەوێتە ناوچەی باکووری ڕۆژھەڵات و ناوەڕاستی ئەتڵەسی ئەمریکا. چیای ئەپالاچیان ناوەندی ویلایەتەکە داگیرکردووە. کۆمۆنوێڵت لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ [[دێلاوێر]]، لە باشوورەوە میریلاند، لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ڤێرجینیای ڕۆژاوا]]، لە ڕۆژاوای [[ئۆھایۆ]]، لە باکووری ڕۆژاوا لەگەڵ دەریاچەی ئێری و پارێزگای [[ئۆنتاریۆ]]ی [[کەنەدا]]، لە باکوورەوە لەگەڵ [[نیویۆرک]] و لە ڕۆژھەڵاتەوە [[نیوجێرسی]]. ویلایەتی پێنسیلڤانیا لە ٥٠ ویلایەتی ئەمریکادا پلەی سێیەمی گەورەیە و لە پلەی پێنجەمدایە کە زۆرترین دانیشتووانە و لە پلەی نۆیەمی چڕترینی دانیشتوواندایە. پێنج گەورەترین شاری ویلایەتەکە بریتین لە فیلادلفیا (١٬٥٦٠٬٢٩٧)، پیتسبورگ (٣٠٥٬٨٠١)، ئەلینتاون (١١٨٬٥٧٧)، ئێری (١٠٠٬٦٧١) و ڕیدینگ (٨٩٬٨٩٣). پایتەختی ویلایەتەکە بریتییە لە شاری ھاریسبێرگ کە نۆیەمین گەورەترین شاری ویلایەتەکەیە. پێنسیلڤانیا کەنار دەریایەکی ١٤٠ میل (٢٢٥ کم)ی ھەیە بەدرێژایی دەریاچەی ئێری و دەمی ڕووباری دێلاوێر. دەوڵەت یەکێکە لەو سێزدە کۆلۆنییە ڕەسەنانەی کە ئەمریکای دامەزراندووە؛ لە ساڵی ١٦٨١ دامەزراوە دوای ئەوەی بە فەرمانی شاھانە بە ویلیام پێن کوڕی ھاوناوی ویلایەتەکە دراوە. بەشێک لە ویلایەتی پێنسیلڤانیا (بەدرێژایی ڕووباری دێلاوێر)، لەگەڵ ویلایەتی ئێستای دێلاوێر، پێشتر وەک کۆلۆنی سوێدی نوێ ڕێکخرابوو. ویلایەتی پێنسیلڤانیا دووەم ویلایەت بوو کە لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٧٨٧ دەستووری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]ی پەسەند کرد، ھۆڵی سەربەخۆیی دەکەوێتە شاری فیلادلفیا کە گەورەترین شاری ویلایەتی ئەمریکایە و تێیدا جاڕنامەی سەربەخۆیی و دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داڕێژراوە. لە کاتی شەڕی ناوخۆی ئەمریکادا، شەڕی گێتیسبێرگ لە ناوچەی باشووری ناوەڕاستی ویلایەتەکەدا ڕوویدا. ناوچەی ڤالی فۆرج لە نزیک فیلادلفیا دەگرێتەوە کە بارەگای گشتی جۆرج واشنتۆن بووە لە زستانی سەختی ساڵانی ١٧٧٧–١٧٧٨. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{دابەشکاری سیاسی وڵاتە یەکگرتووەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Pennsylvania}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:پێنسیلڤانیا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٨٧]] [[پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا]] [[پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو]] kbvj5v94s3n7vwf3ieuw56x4okrzjww 0 11403 1689331 1528138 2026-10-18T16:34:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1689331 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} پێکھاتەی ھەڵبژاردەی [[سعودیە]] بۆ جامی جیھانی تۆپی پێ == ساڵی ١٩٩٤ == ١ محەممەد دەعیع ٢ عەبدوڵڵا دوسەری ٣ محەممەد خیلەیوی ٤ عەبدوڵڵا زوبروماوی ٥ ئەحمەد جەمیل ٦ فوئاد ئەمین ٧ فەھد غیشیان ٨ فەھد ھورەیفی ٩ ماجید عەبدوڵڵا ١٠ سەعید عوەیران ١١ فەھد میھەللیل ١٢ سامی جابر ١٣ محەممەد جەواد ١٤ خالید مەولید ١٥ ساڵەح داود ١٦ تەڵاڵ جەبرین ١٧ یاسر تایفی ١٨ عەواد عنەزی ١٩ حەمزە ساڵەح ٢٠ حەمزە ئیدریس ٢١ حوسێن سادق ٢٢ ئیبراھیم حیلوە ڕاھێنەر جۆرج سۆلاری == ساڵی ١٩٩٨ == ١ محەممەد دەعیع ٢ محەممەد جەھانی ٣ محەممەد خیلەیوی ٤ عەبدوڵڵا زوبروماوی ٥ ئەحمەد جەمیل ٦ فوئاد ئەمین ٧ ئیبراھیم شەھرانی ٨ عوبەید دوسەری ٩ سامی جابر ١٠ سەعید عوەیران ١١ فەھد میھەللیل ١٢ ئیبراھیم حەربی ١٣ حوسێن عەبدولغەنی ١٤ خالید مەولید ١٥ یوسف سونیان ١٦ خەمیس عوەیران ١٧ ئەحمەد دوخی ١٨ نەواف تیمیات ١٩ عەبدولعەزیز جەنوبی ٢٠ حەمزە ئیدریس ٢١ حوسێن سادق ٢٢ تیسیر نەتیف ڕاھێنەر کارلۆس ئەلبێرتۆ پەیریرا و محەممەد خەراشی == ساڵی ٢٠٠٢ == ١ محەممەد دەعیع ٢ محەممەد جەھانی ٣ ڕەزا توکەر ٤ عەبدوڵڵا زوبروماوی ٥ موحسن حارسی ٦ فەوزی شیھری ٧ ئیبراھیم شەھرانی ٨ محەممەد نوور ٩ سامی جابر ١٠ محەممەد شەھلوب ١١ عوبەید دوسەری ١٢ ئەحمەد دوخی ١٣ حوسێن عەبدولغەنی ١٤ عەبدولعزیز خەسران ١٥ عەبدولعزیز دوسەری ١٦ خەمیس عوەیران ١٧ عەبدوڵڵا واکید ١٨ نەواف تیمیات ١٩ عومەر غامدی ٢٠ حەسەن یامی ٢١ موبارەک زەید ٢٢ محەممەد خوجەلی ٢٣ مەنسوور سەقەفی ڕاھێنەر ناسر جەوھەر == ساڵی ٢٠٠٦ == ١ محەممەد دەعیع ٢ ئەحمەد دوخی ٣ ڕەزا توکەر ٤ حەمەد مەنتەشەری ٥ نایف قازی ٦ عومەر غامدی ٧ محەممەد ئەمین ٨ محەممەد نوور ٩ سامی جابر ١٠ محەممەد شەھلوب ١١ سەعد حارسی ١٢ عەبدولعزیز خەسران ١٣ حوسێن عەبدولغەنی ١٤ سعود کەریری ١٥ ئەحمەد بەحری ١٦ خالید عەزیز ١٧ محەممەد بیشی ١٨ نەواف تیمیات ١٩ محەممەد مەولید ٢٠ یاسر قەحتانی ٢١ موبارەک زەید ٢٢ محەممەد خوجە ٢٣ مالیک موعاز ڕاھێنەر مارکۆس پاکیتا {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} 68npsntkf5svk2ptlzlzne7j76wizzs 0 12905 1689283 1550554 2026-10-18T13:40:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1689283 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Hash table 3 1 1 0 1 0 0 SP.svg|وێنۆک|پێکھاتەیەکی داتا کە بە خشتەی ھاش ناسراوە.]] لە کۆمپیوتەرزانیدا، '''پێکھاتەدراوە''' یا '''پێکھاتەی دراوە''' (بە ئینگلیزی: data structure) ڕێگایەکی تایبەتە بۆ کۆگاکردن و ڕێکخستنی [[دراوە]] لە [[کۆمپیوتەر]]دا بە چەشنێک کە بتوانرێ بەشێوەی کارامە بەکار بھێنرێتەوە.<ref>پەڕەی تایبەتی ''پێکھاتەدراوە'' لە [[ئیسایکلۆپیدیای بریتانیکا]]، [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/152190/data-structure لێرە].</ref> جۆرگەلی لێکجیاوازی پێکھاتەدراوەکان لە جۆرگەلی لێکجیاوازی [[ئەپلیکەیشن|ئەپلیکەیشنەکاندا]] شیاوی بەکارھاتنن. بۆ نموونە، [[B-tree]] -یەکان بۆ پیادەکردنی [[بنکەدراوە]] تەواو گونجاون، بەڵام لە [[کۆمپایلر]]دا زۆرتر [[hash table]] -ەکان بەکار ئەبردرێن. ھەندێک پێکھاتەدراوەش ھەن کە پلەیەکی بەرزی پسپۆڕی پێویستە بۆ کارکردن لەگەڵیان و تەنھا لە بڕێک ئەرکی تایبەتدا بەکار دێن. پێکھاتەدراوەکان لە نزیکەی گشت بەرنامە و نەرمەواڵەیەکدا بەکار ئەگیردرێن. پێکھاتەدراوەکان ئامێرێکێن بۆ بەڕێوەبردن و کۆنترۆڵکردنی کارامەی بڕە ئێجگار گەورەکانی دراوە. == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|ئینتەرنێت|جاڤا|زانستی کۆمپیوتەر}} {{پۆلی کۆمنز|Data structures}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:پێکھاتەدراوە]] arz9o0kpy9mzjpxwkpvtks3q8x5khei 0 13850 1689820 1571224 2026-10-19T10:34:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689820 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Paykeri-farhad.jpg|200px|وێنۆک|روبەرگی ڕۆمانی «پەیکەری فەرھاد» چاپی یەکەم ٢٠١١]] '''پەیکەری فەرھاد''' [[ڕۆمان]]ێک لە نووسینی ''[[عەبباس مەعرووفی]]'' نووسەری خەڵکی [[ئێران]]ە کە لە ساڵی ٢٠٠٢دا لە [[تاران]] چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد، ڕۆمانێک پڕ لە نەھێنی و شاراوەیی و وەک «[[عەبباس مەعرووفی]]» بۆ خۆی دەڵێ: «یەکێکە لە تکنیکی ترین کارەکانی تەمەنی خۆی» کە پێشتر نووسیونی. ڕووداوێکی زۆر لەم ڕۆمانەدا کۆ دەبنەووە و ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد دەخوڵقێنن. [[سادق ھیدایەت]] یەکێکە لە ئەکتەرە بەرچاوەکانی ئەم ڕۆمانەو ژنی ناو ڕۆمانی [[کوندەپەپووی کوێر]]ی ھیدایەت لە پەیکەری فەرھاددا دێتە قسەو ھیدایەت لە بەرابەر ئەو ژنە جوان و زیرەکەدا تێک دەڕوخێ و لەت و پەتی دەکاو دەیخاتە ناو چەمەدانەوە یا بە پێچەوانەوە ئەوە ھیدایەتە خۆکوژی کردوەو چووەتە ناو چەمەدانی ژنەکەوە، کە مەعرووفی بۆ خۆی ئەمە ناو لێدەنێ ئەوین و شکست و ھەر ئەویندارێک جەستەی ئەویندارەکەی خۆی دەخاتە ناو چەمەدان و بە کۆڵی دادەوەشێنێ و لە تونێلی تاریکی ژیان دا بەرەو پێشەوەی دەبات.{{ھن}} ژیانی ھیدایەت بۆ نووسەری پەیکەری فەرھاد گرینگی تایبەتی ھەیەو ژیانی ئەو لە ناو ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد دا ڕەنگ دەداتەوە. ھەڵبەت ئەوە لێرەدا بەو مانایە نایەت کە ئەوانەی بەرھەمەکانی پێشووتری مەعرووفی یا بەرھەمەکانی ھیدایەتی نەخوێندبێتەوە ناتوانێ چێژی ئەدەبی لە ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد وەرگرێ، بەڵکو پەیکەری فەرھاد تابلۆیەکی تایبەتە کە ھەرکەس بە خوێندنەوەی نەتەنیا جارێک بەڵکوو چەند جارە چێژی ئەدەبی خۆی لێوەردەگرێ. ھەڵبەت ئەگەر کەسانێک پێشتر خوێندنەوەیان لەسەر بەرھەمەکانی خودی مەعرووفی و سادق ھیدایەت ھەبووبێ، خوێندنەوەی ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد چێژی ئەدەبی زیاتری دەبێ و باشتر ڕووداوەکانی ناو ئەم ژانرە ئەدەبییەیان بۆ دەردەکەوێ. == وەرگێڕان بۆ کوردی == ئەم ڕۏمانە تا بە ئێستاکە دوو جار وەرگێڕاوەتەوە سەر زمانی کوردی. [[توانا ئەمین]] وەریگێڕاندووە سەر کوردیی سۆرانی کە لە ساڵی ٢٠٠٩ لە [[ھەولێر]]دا لەلایەن [[دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس]] چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ھەروەھا [[کەریم قادرپوور]] وەریگێڕاندووەتە سەر کوردیی سۆرانی کە [[یانەی قەڵەم]] لە ساڵی ٢٠١١ لە [[سلێمانی]]دا چاپی کردووە. چەند بابەتی تر لە وەرگێڕی ئەم کتێبەوە چاپ کراون: * [[کونترۆڵی میدیا و ڕاگەیاندنەکان]]، نوام چامسکی، و. کەریم قادرپوور، یانەی قەڵەم، سلێمانی ٢٠٠٨ * [[نۆخبە و گۆڕانە کۆمەڵایەتییەکان]]، لێکۆڵینەوە، کەریم قادرپوور، وەزارەتی ڕۆشنبیری، سلێمانی ٢٠٠٩ * [[کۆمەڵناسی شار]]، فەریدە موومتاز، و. کەریم قادرپوور-عوزەیر عوسمان، مەکتەی ڕێکخراوە دیموکڕاتییەکانی (ی.ن. ک)، سلێمانی ٢٠٠٧ == سەرچاوەکان == * پەیکەری فەرھاد، عەبباس مەعرووفی، و. کەریم قادرپوور، یانەی قەڵەم، سلێمانی ٢٠١١. {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|ئێران}} {{کتێب-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆمانەکان]] [[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی فارسی]] 0rj1kfxbnvnw2vpfzpia85piepli1zk 0 15057 1689829 1546927 2026-10-19T10:36:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1689829 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography|name=Xabi Alonso|image=Los Caminos del fútbol. Xabi Alonso (39666778464) (cropped).jpg|caption=ئەلۆنسۆ لە ٢٠١٨|full_name=Xabier Alonso Olano<ref name="FIFA">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players|ناونیشان=https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100616010702/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|پەڕە=٢٩|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref>|birth_date={{Birth date and age|1981|11|25|df=y}}<ref name="FIFA"/>|birth_place=[[ئیسپانیا|تۆلۆسا]]، Spain<ref name="LFC:Profile"/>|height=1.83m<ref name="LFC:Profile">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.liverpoolfc.tv/team/squad/alonso/|سەردێڕ=Xabi Alonso: Player Profile|بڵاوکەرەوە=[[Liverpool F.C.]]|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090102003945/http://www.liverpoolfc.tv/team/squad/alonso/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref>|position=[[Midfielder]]|currentclub=[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] (ڕاھێنەر)|youthyears1=١٩٩٠–١٩٩٩|youthclubs1=ئانتیگۆکۆ|years1=١٩٩٩–٢٠٠٠|clubs1=[[ڕیال سۆسیداد|ڕیاڵ سۆسیداد B]]|caps1=٣٠|goals1=٢|years2=٢٠٠٠–٢٠٠٤|clubs2=[[ڕیال سۆسیداد]]|caps2=١١٤|goals2=٩|years3=٢٠٠٠–٢٠٠١|clubs3=→ [[SD Eibar|ئیبار]] (خواستن)|caps3=١٤|goals3=٠|years4=٢٠٠٤–٢٠٠٩|clubs4=[[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول]]|caps4=١٤٣|goals4=١٥|years5=٢٠٠٩–٢٠١٤|clubs5=[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]]|caps5=١٥٨|goals5=٤|years6=٢٠١٤–٢٠١٧|clubs6=[[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]]|caps6=٧٩|goals6=٥|totalcaps=٥٤٧|totalgoals=٣٥|nationalyears1=٢٠٠٠|nationalteam1=[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیای خوار ١٨ ساڵ]]|nationalcaps1=١|nationalgoals1=٠|nationalyears2=٢٠٠٢–٢٠٠٣|nationalteam2=[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیای خوار ٢١ ساڵ]]|nationalcaps2=٩|nationalgoals2=٠|nationalyears3=٢٠٠١–٢٠١١|nationalteam3=[[Basque Country national football team|ھەڵبژاردەی باسک]]|nationalcaps3=٥|nationalgoals3=٠|nationalyears4=٢٠٠٣–٢٠١٤|nationalteam4=[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ھەڵبژاردەی ئیسپانیا]]|nationalcaps4=١١٤|nationalgoals4=١٦|manageryears1=٢٠١٩–٢٠٢٢|managerclubs1=[[ڕیال سۆسیداد|ڕیاڵ سۆسیداد B]]|manageryears2=٢٠٢٢–٢٠٢٥|managerclubs2=[[بایەر ٠٤ لیڤەرکوزن|بایەر لیڤەرکوزن]]|manageryears3=٢٠٢٥–|managerclubs3=[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]]|medaltemplates={{MedalSport|تۆپی پێی [[تۆپی پێ|پیاوان]]}} {{MedalCountry|{{fb|ESP}}}} {{MedalCompetition|[[جامی جیھانی فیفا]]}} {{Medal|W|[[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|٢٠١٠ باشووری ئەفریقا]]|}} {{MedalCompetition|[[UEFA European Championship]]}} {{Medal|W|[[UEFA Euro 2008|2008 Austria–Switzerland]]|}} {{Medal|W|[[UEFA Euro 2012|2012 Poland–Ukraine]]|}} {{MedalCompetition|[[FIFA Confederations Cup]]}} {{Medal|3rd|[[2009 FIFA Confederations Cup|2009 South Africa]]|}}}}'''چابی ئەلۆنسۆ ئۆلانۆ''' لەدایک بووی ٢٥ی تشرینی دووەمی ساڵی [[١٩٨١]] یاریزانی ھێڵی ناوەڕاستی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا]] و یاری بۆ یانەکانی [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]] و [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] کردووە، شارەزایانی وەرزشی بە مایسترۆی ھێڵی ناوەندی ھەڵبژاردە و یانەکەی دادەنێن، ناوبراو لەئێستادا ئەرکی ڕاھێنەرایەتی یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]]ی لەئەستۆگرتووە. == یانەکان == ئەو یانانەی چابی ئەلۆنسۆ یاری بۆ کردوون: * ڕیال سۆسیدادی ئیسپانی [[٢٠٠٠]] - [[٢٠٠٤]] * لیڤەرپوولی ئینگلیزی ٢٠٠٤ - [[٢٠٠٩]] * ڕیاڵ مەدریدی ئیسپانی ٢٠٠٩ - [[٢٠١٤]] * بایەرن میونشنی ئەڵمانی ٢٠١٤ -[[٢٠١٧]] == دەستکەوتەکان == === لیڤەرپوول === * خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا ١ جار * جامی قەلغانی خێرخوازی ١ جار * جامی یۆرۆ لیگ ١ جار * جامی یەکییەتی ئینگلیزی === ڕیاڵ مەدرید === * [[جامی شای ئیسپانیا]] وەرزی [[٢٠١٠]] - [[٢٠١١]] * [[لا لیگا]] ٢٠١١ - [[٢٠١٢]] * جامی سوپەری ئیسپانیا ٢٠١٢ * خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٣–٢٠١٤ * [[جامی شای ئیسپانیا]]ی ٢٠١٣–٢٠١٤ * جامی سووپەری ئەورووپا ٢٠١٤ === ھەڵبژاردەی ئیسپانیا === * جامی جیھانی ١ جار لە ساڵی ٢٠١٠ * جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢ جار ساڵی [[٢٠٠٨]] - ٢٠١٢ === دەستکەوتەکانی تاکەکەسی === * باشترین یاریزانی خولی ئیسپانی لە ساڵی [[٢٠٠٣]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://www.laliga.com/en-GB/player/xabi-alonso پرۆفایلی ئەلۆنسۆ لە ماڵپەڕی فەرمی لا لیگا] {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ژیاننامە|فیفا|وەرزش|تۆپی پێ|ئیسپانیا|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Xabi Alonso}} ''' {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤]] [[پۆل:کڵابی سەدەی فیفا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦]] [[پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیسپانی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیسپانی]] [[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]] [[پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن]] [[پۆل:یاریزانانی تێرسێرا دیڤیسیۆن]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] b3wpsgb2vogpe6l703ysues7diy6dtc 0 17317 1689825 1550474 2026-10-19T10:35:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (میسر-کۆلکە) 1689825 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سندووقی سکریپتی عەرەبی|کوردی}} '''چ''' یەکێک لە پیتەکانی [[ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی]]یە کە نیشاندەری پیتی '''Ç'''یە لە [[ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردی]]دا. «چ» لەو پیتانەیە کە بە [[ئەلفوبێی عەرەبی]] زیاد کراوە. ناوی ئەم پیتە «چیم»ە. {{پیتی کوردی|چ}} {{زمانی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|زمانی عەرەبی|نووسین|میسر}} {{پۆلی کۆمنز}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:پیتە فارسییەکان]] [[پۆل:پیتە عەرەبییەکان]] [[پۆل:نووسینی عەرەبی]] gi7535bg8oakehbu1aepzh8zgferm15 0 19276 1689489 1649324 2026-10-18T19:38:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1689489 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەرکین | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| برکین}}<br>{{lang-en| Parkin}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.62194| 44.35613}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پەرکین''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.62194| 44.35613 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٩٦٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەرکین''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]] لە [[قەزای خەلیفان]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای خەلیفان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی خەلیفان]] j3alvikbmtracy6d8p4g5xnx1wwfpy5 0 23606 1689430 1687646 2026-10-18T17:47:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1689430 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:PaoloMaldini.jpg|thumb|'''پاولۆ ماڵدینی''' بەدرێسی یانەی [[ئەی سی میلان]].]] '''پاولۆ ماڵدینی''' یاریکەری تۆپی پێی ئیتالی لەدایک بووی ٢٦ی جونی ١٩٦٨ لە شاری [[میلان]] لەوڵاتی [[ئیتالیا]] ، ناوبراو یارکەری ھێڵی بەرگری بووە ، ماڵدینی لەمێژووی یاریکردنی یاری بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا و یانەی [[ئەی سی میلان]] کردووە کە جگە لەیانەی [[ئەی سی میلان]] یاری بۆ ھیچ یانەیەکەی تر نەکردووە ئەمەش بەھان ڕەوشتی باوکیەتی کە ئەمیش تەنیا یاری بۆ ئیتالیا و یانەکەی میلان کردووە ، لە ئێستادا ماڵدینی بەفەرمی وازی لەیاریکردن ھێناوە و وەک سەرۆکێ لەگەڵ یانەی [[ئەی سی میلان]] بەردەوامە ، لەماوەی ژیانی وەرزشی دا ٦٤٧ یاری بۆ یانەی [[ئەی سی میلان]] ی ئیتالی ئەنجام داوەو لەنێوانیاندا ٢٩ جار گۆڵی تۆمارکردووە و لەگەڵ ھەڵبژاردەی نیشتیمانی ئیتالیا لە ١٢٦ یاری ٧ گۆلی تۆماکردووە ، ماڵدینی ١٩٩٤ ژیانی ھاوسەرگیری پێکھێناوە لە کۆڵۆمبیا لەگەڵ ئەندریا فۆسا و بەیەکەوە خاوەن دوو منداڵن بەناوەکانی کریستیان و دانیال == دەستکەوتەکان == '''[[ئەی سی میلان]]''' * خولی ئیتالی ناسراو بە کالچیۆ ٧ جار * جامی ئیتالیا ١ جار * جامی سووپەری ئیتالی ٥ جار * خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا ٥ جار * جامی سووپەری ئەورووپی ٥ جار * جامی ئینتەرناشناڵی یانەکان ٢ جار * جامی جیھانی یانەکان ١ جار '''ھەڵبژاردەی نیشتیمانی ئیتالیا''' * پلەی سێیەم لە جامی جیھانی فیفای ١٩٩٠ * پلەی دووەم لە جامی جیھانی فیفا ١٩٩٤ * پلەی دووەم لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٠ == سەرچاوە == * [https://web.archive.org/web/20070930154553/http://www.acmilan.com/LM_Actor.aspx?idSquadra=3&idStagione=14&idPersona=5&name=Maldini%20Paolo زانیاری نامەی ماڵدینی | ماڵپەڕی ئەی سی میلان] {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ژیاننامە|فیفا|وەرزش|تۆپی پێ|ئیتاڵیا}} {{پۆلی کۆمنز|Paolo Maldini}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان]] [[پۆل:کڵابی سەدەی فیفا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢]] [[پۆل:فیفا ١٠٠]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیتالی]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٨٨]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٩٦]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٠]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:ئەو یاریکەرانی وازیان لەیاری ھێناوە]] [[پۆل:ھاوڵاتی ئیتالی]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] 2azb97z6kyo782m9rbrjdl7he9g5hr2 0 23887 1689327 1528132 2026-10-18T16:33:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1689327 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ئەو هاوڵاتییانەن کە ڕەگەزنامەی وڵاتی [[سعودیە]] هەڵدەگرن و لەناوەوەی وڵات یان دەرەوەی وڵات دەژین و موسڵمانن و سووننە زۆرینەیە و شیعە ئیسماعیلیە و سۆفی کەمینەن. [[زمانی عەرەبی]] زمانی فەرمییە و سەرەڕای هەبوونی شێوەزاری جیاواز لەوڵاتەکەدا کە شێوەزاری حیجازی و [[نەجد]]ی و ڕۆژهەڵاتی لەخۆدەگرێت. == بۆنە و یادەکان == ئەو بۆنە و یادانەی کە هاوڵاتیانی سعودی کۆدەکاتەوە دابەش دەبن بۆ دوو کۆمەڵە: === کۆکەرەوانی سووننە === ئەو بۆنانەی کە سووننەکانی سعودیە کۆدەکاتەوە و خۆشحاڵن تێیدا بریتین لە: * [[جەژنی ڕەمەزان]]. * [[جەژنی قوربان]]. * [[هەینی|ڕۆژی هەینی]]. * [[ڕۆژی نیشتیمانی]]. === کۆکەراوەنی شیعە و هیتر === ئەو بۆنانەی کە شیعەکانی سعودیە و پەیڕەوانی دوانزدەیی کۆدەکاتەوە خەمبارن تێیدا بریتین لە: * [[ڕۆژی عاشورا]]. * کوشتنی ئیمام حوسێن. * زیندوو ڕاگرتنی لەدایکبوونی مەهدی. * لەدایکبوونی پیغەمبەری ئیسلام. * [[جەژنی غەدیر]]. == ئاماری کۆمەڵگای سعودی == بەپشتبەستن بەئاماری سەرەتایی و خەمڵێندراوی ساڵی [[١٤٣١ی کۆچی]] بەرامبەر [[٢٠١١ی زایینی]] کەلەژێر بڕیاری ژمارە (٢٤٤)ی ڕێکەوتی [[٢٦ی شەوال|٢٦ی شەوالی]] [[١٤٣١ی کۆچی|١٤٢٣ی کۆچیی]] ئەنجومەنی وەزیران ئەنجامدرا و شەوی سێشەممە/شەوی چوارشەممەی [[١٣ی جومادەلئوولا]]ی [[١٤٣١ی کۆچی]] ئەنجامدرا ئەنجامەکانی سەرژمێرییەکە بەم شێوەیە بوو: # کۆی ژمارەی دانیشتووانی سعودیە ٢٧.١٣٦.٩٧٧ کەسە. # کۆی هاوڵاتیانی سعودی ١٨.٧٠٧.٥٧٦ کەسە. # لەنێو هاوڵاتیانی سعودیدا ٩.٥٢٧.١٧٣ کەس لەڕەگەزی نێرە کە دەکاتە (٥٠.٩%) کۆی هاوڵاتیانی سعودی، و کۆی ڕەگەزی مێ ٩.١٨٠.٤٠٣ کەسە و ڕێژەی (٤٩.١%) هاوڵاتیانی سعودی پێکدێنێت. # کۆی نیشتەجێبووانی وڵات ٨.٤٣٩.٤٠١ کەسە و ڕەگەزی نێر ٥.٩٣٢.٩٧٤ تاکە، بەڕێژەی (٧٠.٤%). ڕەگەزی مێ ٢.٤٩٦.٤٢٧ تاکە بەڕێژەی (٢٩.٦%). # کۆی ئەو هاوڵاتیانەی کەداهاتەکانیان تەنها بەشی ئەو ڕۆژە دەکات کە پەیدا دەکەن '''({{عەرەبی|المسکین}})''' بریتییە لە ٤.٦٤٣.١٥١ .. == سەرچاوە == بۆ ئامارەکان [https://web.archive.org/web/20130611133629/http://www.cdsi.gov.sa/index.php?option=com_content&view=article&id=88 کۆمەڵگای سعودی] {{پۆلی کۆمنز|Demographics of Saudi Arabia}} {{تووڵی دەروازە|عەرەبستانی سعوودی|کۆمەڵگا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} q1gd80ledbevx9838pmabujmq9am7ue 0 23948 1689705 1681983 2026-10-19T05:47:04Z CommonsDelinker 62 "Dr_abdulatif_ahmad.jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Krd|Krd]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: No permission since 11 October 2026. 1689705 wikitext text/x-wiki {{پیاوی ئایینی |ڕەنگ = |ناو = عەبدوللەتیف ئەحمەد مستەفا |وێنە = |لەدایکبوون = ١٩٦٩ |شوێنی لەدایکبوون = [[کوردستان]] |بیروباوەڕ = [[سوننە]] ([[سەلەفی]]) |ئایین = [[ئیسلام]] |بواری کردوکۆش = زانستی شەرعی |ماڵپەڕ = }}'''عەبدوللەتیف ئەحمەد مستەفا''' (لە دایکبووی ١٩٦٩)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نوێترین زانیاری لەبارەی دۆخی تەندروستیی عەبدوللەتیف ئەحمەد|ناونیشان=https://snurmedia.com/4466|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=سنور میدیا|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230319155657/https://snurmedia.com/4466|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کەسایەتی ئایینی کوردە، بانگخوازێکی دیاری [[سەلەفی]]<nowiki/>ەکان لە کوردستان. بانگخوازی موسلمانان دەکات بۆ گەرانەوە بۆ قورئان و سونەت دورکەوتنەوە لە ھاول بریاردان بۆ خوای گەورە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. عەبدوللەتیف ئەحمەد تووشی کۆرۆنا بوو.|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1810202017|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عەبدوللەتیف سەلەفى بۆ بەرپرسانی هەرێم: بۆچى خۆ چەمانەوە.. بەخوا خەیاڵە|ناونیشان=https://nasnews.com/kurd/view.php?cat=24589|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=nasnews.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230319155651/https://nasnews.com/kurd/view.php?cat=24589|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مەلا نیاز چۆمانی: سەلەفییەكان سووكایەتی بە زانایانی ئیسلام دەكەن|ناونیشان=http://zarikrmanji.net/archive/index.php?option=com_content&view=article&id=8213:jiok&catid=15:hawall&Itemid=182|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=zarikrmanji.net}}{{بەستەری مردوو|url=http://zarikrmanji.net/archive/index.php?option=com_content&view=article&id=8213:jiok&catid=15:hawall&Itemid=182 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو لە ئێستادا وتاربێژی [[مزگەوتی بەھەشت|مزگەوتی بەھەشتە]] لە شاری [[سلێمانی]].<ref name=":0"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عەبدوللەتیف ئەحمەد مەرجەکانی دیبەیتی لەگەڵ مەریوان هەڵەبجەیی ئاشکراکرد|ناونیشان=http://www.knanews.net/detail/8445|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.knanews.net}}</ref> بەرێوبەری [[کەناڵی ئاسمانیی ئامۆژگاری|کەناڵی ئاسمانی ئامۆژگارییە]]. == ژیان == === خوێندن === لە پاش تەواوکردنی خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە بەشی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] لە [[زانکۆی موستەنسریە]] لە شاری [[بەغدا]] وەرگیراوە، و ھەموو قۆناغەکانی خوێندنی بەسەرییەکەوە بڕیوە. پاشان لە دوای تەواوکردنی خوێندنی زانکۆ لە ساڵی ١٩٩٢ بە پیشەی مامۆستا لە دوا ناوەندی چوارقوڕنە دادەمەزرێت، پاش ماوەیەک وڵات بەجێ دەھێڵێت و سەردانی کۆمەڵێک لە وڵاتانی ئیسلامی دەکات بۆ خوێندن و فێربوونی زانستی شەرعی. دواتر ماستەر و دکتۆرا لە تکریت تەواو دەکات. دوای ئەوەش دکتۆرایەکی دیکە لە سعودیە بەدەست دەھێنێت.<ref name=":0"/> == ڕاگەیاندن == عەبدوللەتیف ئەحمەد سەدان جار لە ڕاگەیاندنەکانی کوردستان دەرکەوتووە. لخۆشی خاوەنی کەناڵی تەلەڤیزیۆنییە بەناوی ئامۆژگاری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عەبدولەتیف سەلەفی دوور دەكەوێتەوە.|ناونیشان=http://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=36383&Jor=25|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=speemedia.com}}</ref> == مشتومڕ == ژیانی تایبەتی و کۆمەڵایەتیی عەبدوللەتیف چەند جار مشتومڕی دروست کردووە لە میدیا و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا. یەکێک لەو ڕووداوانە ھێنانی ژنی سێیەمی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=جەمال |یەکەم=پشتیوان |ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=هاوڕێیەكی چاوان: چاوان سەری لێ تێكچووە و هەڵخەڵەتێندرا |ناونیشان=https://rudaw.net/sorani/kurdistan/110520163 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=Rudaw |زمان=sorani}}</ref> ژنی سێیەمی عەبدوللەتیف ژنی پیاوێکی تر بوو کە مێردەکەی بۆ ئەم بەجێ ھێشت و ئەوەی کەسایەتییەکی ئایینی ژنێکی شوودار ھەڵبخڵەتێنێ مشتومڕی نایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=عەبدوللەتیف سەلەفی لەسەر چاوان دەستگیركرا |ناونیشان=https://www.pukmedia.com/KS/details/?Jimare=82712 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=www.pukmedia.com |زمان=ku}}</ref> ساڵی ٢٠٢٦ تۆمارێکی ڤیدیۆیی لە ئینتەرنێت بڵاو بووەوە کە تێیدا عەبدوللەتیف وتووێژی سێکسیی لەگەڵ خوێندکارانی زانکۆدا کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Under the Shadow of the Beard: Sexual harassment allegations shake powerful Kurdish Salafi cleric |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5778 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}</ref> زانکۆی سلێمانی ئەمەی بە [[ھەراسانکردنی سێکسی]] دانا و لێکۆڵینەوەی لە کەیسەکە کرد. دوای بڕیاری لێژنەی لێکۆڵینەوە، ئەوقافی هەرێمی کوردستان بڕیاری دا عەبدوللەتیف ئەحمەد لە وتاربێژی دوور بخرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ئەوقاف چارەنووسی گوتاربێژیی د. عەبدوللەتیف ئەحمەد یەکلایی دەکاتەوە |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/923902/slug |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=ئەوقاف چارەنووسی گوتاربێژیی د. عەبدوللەتیف ئەحمەد یەکلایی دەکاتەوە}}</ref> عەبدوللەتیف ئەو ڤیدیۆیەی بە هەڵبەستراو دانا و ڕایگەیاند گوێ بۆ ئەو بڕیارەی ئەوقاف ناگرێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=rudaw24 |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=بڕیاڕی لیژنه‌ی لیکۆڵینه‌وه‌ی له ده‌ستدرێژی و گێچه‌ڵی سێکسی عەبدوللەتیف ئەحمەد موستەفا، کەسایەتی ئایینی و دیاری سەلەفیەکان لە کوردستان. {{!}} ڕووداو٢٤ |ناونیشان=https://rudaw24.net/articles/3812 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=rudaw24.net}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|کوردستان|دین|عێراق}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] [[پۆل:موسڵمانانی کورد]] [[پۆل:سەلەفی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی]] [[پۆل:زانا سەلەفییەکان]] 35jrkupl0i4537mxtfygrstqjzlocpl 0 24556 1689571 1545920 2026-10-18T22:38:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1689571 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''شپیلک یان پەنکریاس''' یەکێکە لە ڕژێنەکانی [[لەشی مرۆڤ]] و بەشێکە لە [[کۆئەندامی ھەرس]] (ئینگلیزی: Digestive System) و کۆئەندامی کوێرەڕژێنەکان. ئەم ڕژێنە ھەندێک ھۆرمۆن دروست دەکات کە ئەرکی گرینگیان ھەیە لە کۆئەندامی ھەرس و ڕژێنەکاندا و لە پرۆسەی هەرسیشدا بە ھەمان شێوە. == ھۆرمۆنەکانی شپیلک == ئەو [[ھۆرمۆن]]انەی کە شپیلک درووستیان دەکات ئەرکێکی گرینگیان ھەیە و کاتێک ئەم گرینگیە جوان خۆی نیشان دەدات کە وا نەخۆشیێک ڕوو بدات، وەکوو نەخۆشینی شەکەرە(دیابت). ھۆرمۆنەکان: * ئەنسۆلین * گلوکاگۆن * سووماتۆستاتین * پولی پێپتیدی پەنکریاتیک == بنەماکانی تری شپیلک == شپیلک جگە لەو ئەرکەی کە لە کۆئەندامی کوێرەڕژێنەکاندا ھەیەتی، لە کۆ ئەندامی ھەرسیشدا ئەرکێکی بەرچاوی ھەیە: * درووست کردنی ئاوی شپیلک کە وا دەبێتە ھۆی ھەرسکردنی خۆراکەماددە == سەرچاوەکان == [https://web.archive.org/web/20080401093403/http://www.lib.mcg.edu/edu/eshuphysio/program/section6/6ch2/s6ch2_30.htm زانکۆی پزشکی جورجیا] {{کۆئەندام و ئەندامەکانی مرۆڤ}} {{تووڵی دەروازە|لەشی مرۆڤ|پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Pancreas}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:ئەندامەکان]] [[پۆل:پەنکریاس]] buxpzfdkk6ztwovqstj1ln023gpdr2o 4 25122 1689578 1688933 2026-10-19T00:03:32Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1689578 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان |- | [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ٣٧٧٩٨٩ |- | [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ١٧٧٣٩٤ |- | [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || ١٠٣٧٠٧ |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧ |- | [[Special:Contributions/SakuraBot|SakuraBot]] || ٥٢٩٦٠ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦٢٩٢ |- | [[Special:Contributions/EmausBot|EmausBot]] || ٤٢٧٩٥ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٩٦ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧١١٩ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٨٢٩ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١ |- | [[Special:Contributions/Xqbot|Xqbot]] || ٢١٣٢٥ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/AlaaBot|AlaaBot]] || ١٧٦١٨ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١٢٢ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٥١٤٧ |- | [[Special:Contributions/MerlIwBot|MerlIwBot]] || ١٤٥١٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١ |- | [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣١٥١ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١٢٥١ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠١١٥ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤ |- | [[Special:Contributions/Addbot|Addbot]] || ٩١٢٠ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨ |- | [[Special:Contributions/Dexbot|Dexbot]] || ٨٦٣٣ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤١ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٣١١ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٧٩٩٠ |- | [[Special:Contributions/Legobot|Legobot]] || ٧٦١٨ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩ |- | [[Special:Contributions/CdRBot|CdRBot]] || ٦٦٢٠ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨ |- | [[Special:Contributions/Luckas-bot|Luckas-bot]] || ٦١١٧ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٥٠٥ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧ |- | [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٣٧ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٦٠١ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢٢٠ |- | [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ٤١٢٧ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦ |- | [[Special:Contributions/WikitanvirBot|WikitanvirBot]] || ٣٧١١ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || ٣٥٨٩ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩ |- | [[Special:Contributions/ZéroBot|ZéroBot]] || ٣٣٦٢ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨ |- | [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٣٣٢٤ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٦٦ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠ |- | [[Special:Contributions/Escarbot|Escarbot]] || ٢٧٢٢ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩ |- | [[Special:Contributions/ChuispastonBot|ChuispastonBot]] || ٢١٤٦ |- | [[Special:Contributions/TXiKiBoT|TXiKiBoT]] || ٢١١٦ |- | [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ١٨٨٩ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٧٤٦ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ١٦٨٩ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٦ |- | [[Special:Contributions/MelancholieBot|MelancholieBot]] || ١٦٣٤ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤ |- | [[Special:Contributions/ElphiBot|ElphiBot]] || ١٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/TjBot|TjBot]] || ١٥٠٥ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧ |- | [[Special:Contributions/RedBot|RedBot]] || ١٤٢٠ |- | [[Special:Contributions/KamikazeBot|KamikazeBot]] || ١٣٩٩ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٦٧ |- | [[Special:Contributions/SieBot|SieBot]] || ١٣٣٩ |- | [[Special:Contributions/FoxBot|FoxBot]] || ١٣١٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩ |- | [[Special:Contributions/VolkovBot|VolkovBot]] || ١٢٩٩ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤ |- | [[Special:Contributions/タチコマ robot|タチコマ robot]] || ١٢٩٢ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦ |- | [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٣ |- | [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٧٧ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١١٣١ |} |} </center> </div> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 692wm72s5s7820v9qd88gbfdmjrkum9 4 25128 1689579 1688934 2026-10-19T00:03:42Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1689579 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بەبێ بۆت). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦٢٩٢ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٩٦ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧١١٩ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٨٢٩ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١٢٢ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٥١٤٧ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١ |- | [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣١٥١ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١٢٥١ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠١١٥ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤١ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٣١١ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٧٩٩٠ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٥٠٥ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧ |- | [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٣٧ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٦٠١ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢٢٠ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٦٦ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٧٤٦ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ١٦٨٩ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٦ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٦٧ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦ |- | [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٣ |- | [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٧٧ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١١٣١ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ١١٣٠ |- | [[Special:Contributions/Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] || ١١٢٣ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١١١٨ |- | [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ١٠٤٨ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١٠٢٨ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ١٠٠٥ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ٩٨٢ |- | [[Special:Contributions/ئاریا سالار|ئاریا سالار]] || ٩٦٤ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٩٦٠ |- | [[Special:Contributions/Hamedvahid|Hamedvahid]] || ٩٢٧ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٩١٤ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ٨٨٨ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ٨٧٨ |- | [[Special:Contributions/Rasan emprator page|Rasan emprator page]] || ٨٦٢ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٨٠٠ |- | [[Special:Contributions/گرووپی قوتابخانە|گرووپی قوتابخانە]] || ٧٩٥ |- | [[Special:Contributions/Halvada|Halvada]] || ٧٨٥ |- | [[Special:Contributions/Qezwan|Qezwan]] || ٧٥٩ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٧٤٦ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ٧٣٧ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٧٢١ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ٦٨٠ |- | [[Special:Contributions/Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95|Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95]] || ٦٣٧ |- | [[Special:Contributions/Eyubm|Eyubm]] || ٦٣١ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٦٢٢ |- | [[Special:Contributions/Sako Nanakli|Sako Nanakli]] || ٦١٥ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/Rojhalatkurdistan|Rojhalatkurdistan]] || ٥٩٥ |- | [[Special:Contributions/شنەی ئازادی|شنەی ئازادی]] || ٥٥٧ |- | [[Special:Contributions/Barrazinji|Barrazinji]] || ٥٥٢ |- | [[Special:Contributions/د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] || ٥٤٨ |} |} </center> </div> [[پۆل:ئاماری ویکیپیدیا]] [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 544aovsofrezssv5k3ycz9sz7ez5lgv 0 27110 1689356 1550544 2026-10-18T16:38:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1689356 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Image122.gif|٣٠٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی پەراسووێک]] '''پەراسوو''' (بە [[ئینگلیزی]]: Rib، بە [[لاتین]]: Costae) ئێسکێکی لەشە و لە [[لەشی مرۆڤ]] دا ١٢ جووت لەم ئێسکە ھەیە. پێکەوە ئەم ١٢ جووتە پەراسووە [[قەفەسی سینگ]] پێک دەھێنن. {{کۆئەندام و ئەندامەکانی مرۆڤ}} {{پۆلی کۆمنز|Ribs (skeleton)}} {{شریتی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:کۆئەندامی ئێسکبەندی]] [[پۆل:سینگ]] mpetw8ykaoidoognrq3pdt9ob0gyn1d 0 36227 1689416 1688476 2026-10-18T17:23:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1689416 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''[https://hozi.gizh.com شەریف ئاغا گیژ گوران] {{بەستەری مردوو|url=https://hozi.gizh.com/ |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}''' شەریف ئاغای گیژ لەدیکبووی 1830 شەریف ئاغا کوڕی یاسین ئاغا کوڕی حامد ئاغا گیژ گوران نەوەی سولتان محمود باپیری گیژ گوران [[شەریف ئاغا گیژ گۆران]] گوندی روڤی لە ناوچەی بادینان لە عشائر السبعة لەدیکبووە و دەبێتە سەرۆک هۆزی گیژ بشتی کۆچی دوایکردنی باوکی لە ساڵی 1846 لە تەمەنی 16 سالیدا دەبێتە سەروک هۆزی گیژ، شەریف ئاغای گێژ لەسالی 1860 پرۆسەی هاوسەرگیری پێک دەهێنیت و لەسالی 1869 ژنی دووەم دەینێت لەسالی 1890 کورێکی دەبێت هاوسەری یەکەم دا بەناوی عبدالواحد شریف ئاغای گێژ گۆران، شەریف ئاغای گێژ خاوەن ئەرز و باخێکی یەکجار زۆر بووە بە دەولەمەندەترین کەس ناسرابوو لەناوچەی بادینان لەلایان عوسمانیاکەنەوە. خاوەنی 7 گۆند بوو بەپێ تۆمارەکانی عوسمانی. شەریف ئاغا گێژ لە ساڵی 1875 سەردانی موسڵ دەکەت بۆ چارەسەرکردنی کێشایەک کەوە بەڕۆکی هۆزی گێژی گرتبوو بۆ چارەسەکردنی چوو چارەسەری کرد و لەساڵی 1898 کۆچی دوای دەکەت لە گۆندی روڤی بەخاک دەسپێرێت.. == [https://hozi.gizh.com هۆزی گێژ] {{بەستەری مردوو|url=https://hozi.gizh.com/ |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }} ببینە == * بنەمالەکەی لە ژیاندا ماون خەلکی ناحیا روفیان سەر بەقزای بەردەرەش مێژووی بنەماڵەکەیان بو 700 سال پێش ئیستا دەگەرێتەوە ، بەرەسەن کوردن خەلکی کوردستان بوونە باپیرە گەورەیان سولتان محمود باپیریە ناوی تیرەکەیان گیژ . * ئەم تیرەیە و ئەم بنەمالەیە بەرەسەن کوردن چۆن مێژووی زمانی کورد دەگەرێتەوە بۆ رەسەنی کورد ئەمانەش هەروان زێدی باب و باپیرانیان دەفەری بادینانە کە سەر بەسنجەقی موسل بوون. * ئاغایەتیان دەگەرێتەوە بۆ حسن ئاغا باپیری دەبێتە باپیری شەریف ئاغا ئەم بنەمالەی هەر باپیری ناسراون چۆنکە هەمی لەیەک خێل و تیرەبوونە تۆمی ئەم تیرەی گێژ باپیری دەگەرێتەوە بۆ ئەی بنەمالەیە .. * شەریف ئاغا کۆری یاسین ئاغا گوران ە وشەی گوران لەگەل هاتنی بەدل بوونی لەهەچەتی زمان لەبەر زۆربوونی تیرەکان هەر تیرەو لەهەجەتێکی تایبەتی بەخۆی هەبوو شێوازی قسەکرد و رێزمانی خۆیان هەبوون . == سەرچاوەکان == https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20211013192452395407 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220927212352/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20211013192452395407 |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ }} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئیتاڵیا}} {{پۆلی کۆمنز|Pula, Croatia}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قەراغ ئاو لە کڕۆواتیا]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا]] [[پۆل:پولا]] 14z5wukri78lkdyrsnoakl2hz406zb9 0 37381 1689818 1176620 2026-10-19T10:34:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە) 1689818 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} [[پەڕگە:Statue of Zeus.jpg|300px|وێنۆک|چەپ|وێنەیەکی خەیاڵی لە پەیکەری زیووس]] '''پەیکەری زیووس''' پەیکەرێکی گەورە و بەناوبانگ و ھونەری بوو و بە یەکێک لە حەوت سەرسووڕھێنەرەکانی جیھان دادەنرێت. لە ساڵی ٤٣٥ی پێش زاییندا ھونەرمەندی یۆنانی فیدیاس لە [[پەرستگای زیووس]]ی مەزندا دروستی کرد. پەرستگاکە٢٠ مەتر بەرز بوو، لەسەر بنکەیەک کە لە بەردی مەڕمەڕ دروستی کردبوو. بەرزی پەیکەرەکە دەگەیشتە ١٣ مەتر، لەلایەن ئیمپراتۆر تیۆدۆری یەکەمەوە گوازرایەوە بۆ کوستەنتنیە. لە ساڵی ٤٧٥دا بەھۆی ئاگرکەوتنەوەوە سووتا و بنکەکەی کە لە مەڕمەڕی ڕەش دروستکراوە تاکو ئێستا ھەر ماوە. ئەم پەیکەرە لە عاج (واتە ددانی فیل) دروست کراوە و زەبەرجەد موتوربە کراوە. جلوبەرگەکانیشی لە [[زێڕ]] بۆ دروست کردووە لەسەر بنکەیەکی بەردی مەڕمەڕ لە شێوەی مرۆڤێکی دانیشتوو لەسەر کورسییەکی لە زێڕ و عاج و داری ئەبەنووس. پەیکەرێکی بچووکی لە زێڕی خواوەند ڤیکتۆریا (کە خواوەندی سەرکەوتنە) بە دەستی ڕاستی ھەڵگرتووە و بەدەستی چەپیشی گۆچانێک کە سەرەکەی پەیکەرێکی شێری پێوەیە. ئەم پەیکەری زیوسە لە جوانی وێنەی نەبووە و شاکارێکی ھونەری بەرزی تەواو بووە. == ئەمانەش ببینە == * [[زیووس]] * [[یۆنان]] {{تووڵی دەروازە|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Statue of Zeus at Olympia}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:زیووس]] bqt3eo9ndsm2h0takhdf69p56r2powq 0 40930 1689651 1683115 2026-10-19T04:05:30Z Saad Goran 41181 1689651 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نووسەر |ناو = ڕەفیق سابیر |وێنە = |قەبارەی وێنە = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٥ی تەممووزی ١٩٥٠ |شوێنی لەدایکبوون = [[قەڵادزێ]]، [[عێراق]] |ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|٢٠٢٦|٢|٢٨|١٩٥٠|٧|٥}} |شوێنی مردن = [[ستۆکھۆڵم]]، [[سوێد]] |شوێنی گۆڕ = قەڵادزێ |پیشە = [[شاعیر]]، [[نووسەر]]، [[لێکۆڵەر]]، مامۆستای زانکۆ |زمان = [[کوردی]] |نەتەوە = [[کورد]] |ڕەگەزنامە = [[عێراق]]، [[سوێد]] |خوێندن = [[زانکۆی بەغدا]] (بەکالۆریۆس)<br />ئەکادیمیای زانستە کۆمەڵایەتییەکان لە سۆفیا (دکتۆرا) |بواری کارکردن = شیعر، فەلسەفە، ناسیۆنالیزم، کۆمەڵناسی |کارە دیارەکان = ''پشکۆکان دەگەشێنەوە''، ''لاوکی ھەڵەبجە''، ''ئیمپراتۆریای لم''، ''لە ستایشی ژیاندا'' |خەڵاتە دیارەکان = خەڵاتی کلاس دی ڤیلدێ (٢٠٠١)<br />خەڵاتی ئەدەبیی مامۆستا ئیبراھیم ئەحمەد (٢٠٠٧)<br />خەڵاتی ناوەندی پێنی کوردی (٢٠٢٢)<br />مەدالیای شەرەفی یەکێتیی نێودەوڵەتیی نووسەرانی کورد (٢٠٢٢) |ھاوسەر = ئێکا (کۆچکردوو ٢٠٢١) |منداڵەکان = ماریا }} '''د. ڕەفیق سابیر''' (٥ی تەممووزی ١٩٥٠ لە [[قەڵادزێ]] – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ لە [[ستۆکھۆڵم]]) شاعیر، نووسەر، لێکۆڵەر و بیرمەندێکی ھاوچەرخی [[کورد]] بوو.<ref name="speemedia_death">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شاعیری گەورەی کورد ڕەفیق سابیر کۆچی دواییکرد |ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=151580&Jor=25 |وێبگە=speemedia.com |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> سابیر بە یەکێک لە پێشەنگەکانی قۆناغی نوێخوازی لە شیعری ھاوچەرخی کوردیدا پۆلێن دەکرێت، کە توانی ڕەھەندی فیکری و فەلسەفی لەگەڵ زمانی شیعردا ئاوێتە بکات.<ref name="knwe_bio">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=رەفیق سابیر، بەشیعر دەرەقەتی كارەساتەكان نەهات! |ناونیشان=https://www.knwe.org/KU/Details/27501 |وێبگە=knwe.org |ڕێکەوت=١٥ی ئاداری ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> بەناوبانگترین دەقی شیعریی ئەو «لاوکی ھەڵەبجە»یە (بە تەنیا جێی مەھێڵن) کە وەک مانیفێستێکی شیعری بۆ مەرگەساتی [[کیمیابارانی ھەڵەبجە|کیمیابارانکردنی شاری ھەڵەبجە]] تۆمار کراوە.<ref name="wishe_poem">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=به‌ته‌نیا جێی مه‌هێڵن |ناونیشان=https://wishe.net/dreja.aspx?Jmare=12759&Jor=6 |وێبگە=wishe.net |ڕێکەوت=١٦ی ئاداری ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> جگە لە بەرھەمە ئەدەبییەکانی، خاوەنی چەندین توێژینەوەی ئەکادیمی و فیکرییە دەربارەی ناسیۆنالیزم، مێژووی ھاوچەرخی بزووتنەوەی کوردی و پێکھاتەی کۆمەڵایەتیی خێڵ لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا.<ref name="hewalname_bio">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=د. رەفیق سابیر – هەواڵنامەی کتێب |ناونیشان=https://www.hewalname.com/ku/?p=2913 |وێبگە=hewalname.com |ڕێکەوت= |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> == ژیاننامە == === سەرەتای ژیان و خوێندن === ڕەفیق سابیر لە ٥ی تەممووزی ١٩٥٠ لە شارۆچکەی [[قەڵادزێ]] لە ناوچەی پشدەر لەدایک بووە.<ref name="mang_bio">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=نووسەران |ناونیشان=http://www.mangpub.com/writersdt?id=48 |وێبگە=mangpub.com |ڕێکەوت= |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> قۆناغی سەرەتایی و ئامادەییی خوێندنی لە زێدی خۆی و شاری [[سلێمانی]] تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٧٠ لە بەشی زمانی کوردیی کۆلێژی ئەدەبیات لە [[زانکۆی بەغدا]] وەرگیرا و لە ساڵی ١٩٧٤ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لەو بەشەدا بەدەستھێنا.<ref name="rahand_bio">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=دکتۆر رەفیق سابیر کێیە |ناونیشان=https://rahandpress.com/?p=10865 |وێبگە=rahandpress.com |ڕێکەوت= |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> پاش تەواوکردنی زانکۆ، بۆ ماوەیەک لەسەر کاری میری دامەزرا، بەڵام بەھۆی زەبروزەنگی ڕژێمی بەعسەوە فەرمانەکەی جێھێشت.<ref name="borekayi_book">سدیق بۆرەکەیی، مێژووی وێژەی کوردی، بەرگی سێیەم، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر ٢٠٠٨، لاپەڕە ٢١٣.</ref> دواتر بە مەبەستی درێژەدان بە خوێندنی باڵا، لە ھاوینی ساڵی ١٩٨٢ ڕووی لە وڵاتی [[بولگاریا]] کرد. لە ئەکادیمیای زانستە کۆمەڵایەتییەکان لە شاری [[سۆفیا]] درێژەی بە خوێندنی فەلسەفە دا و لە ھاوینی ساڵی ١٩٨٧ بڕوانامەی دکتۆرای بەدەستھێنا. تێزی دکتۆراکەی لەژێر ناونیشانی «ڕۆڵی کولتوور لە پێکھێنانی ھۆشیاریی نەتەوەیی کورد» پێشکەش کرد.<ref name="wishe_death">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شاعیری گەورە رەفیق سابیر كۆچی دوایی كرد |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=198199&Jor=8 |وێبگە=wishe.net |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> === خەباتی سیاسی و پێشمەرگایەتی === لە ھاوینی ساڵی ١٩٧٢ تا ئەیلوولی ١٩٧٨ لە بەغدا وەک ڕۆژنامەنووس لە ڕۆژنامەی «بیری نوێ» کاریکرد.<ref name="hewalname_bio" /> لە نیسانی ساڵی ١٩٧٩دا پەیوەندی بە ھێزەکانی پێشمەرگەی [[حیزبی شیوعیی عێراق]]ەوە کرد و لە شاخەکانی کوردستان گیرسایەوە. لە سەرەتای ساڵی ١٩٨١، لەگەڵ کۆمەڵێک لە نووسەرانی شۆڕشگێڕ، بەشداری لە دامەزراندنی «یەکێتیی نووسەرانی کوردستان» کرد و گۆڤاری «نووسەری کوردستان»یان وەک ئۆرگانی ئەو یەکێتییە بڵاوکردەوە.<ref name="knwe_bio" /> لە ساڵی ١٩٩٠ بە شێوەیەکی فەرمی لە کاری حیزبی کشایەوە تا خۆی بۆ کاری ئەدەبی و فیکری تەرخان بکات.<ref name="rojnews_death">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شاعیر و نووسەری کورد ڕەفیق سابیر کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://rojnews.news/?p=672535 |وێبگە=rojnews.news |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> لە کایەی سیاسەتی فەرمیدا، لە ساڵی ٢٠٠٩ لەسەر لیستی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بووە ئەندامی [[پەرلەمانی کوردستان]]، بەڵام دوای دوو ساڵ کارکردن، لە ساڵی ٢٠١١ دەستی لە کاری پەرلەمانتاری کێشایەوە.<ref name="knwe_bio" /> === ژیان لە تاراوگە و کاری ڕۆشنبیری === لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٨٩دا وەک پەنابەر لە وڵاتی [[سوێد]] نیشتەجێ بوو.<ref name="hewalname_bio" /> لە بەھاری ١٩٩١ بە ھاوکاریی کۆمەڵێک نووسەری کورد (د. کەمال میراودەلی، ھاشم کۆچانی و کاروان عەبدوڵڵا) گۆڤاری وەرزیی فیکری و کولتووریی «ڕابوون»یان لە ستۆکھۆڵم دامەزراند کە تا سەرەتای ساڵی ٢٠٠١ بەردەوام بوو و چەندین وتاری لێکۆڵینەوەیی تێدا بڵاوکردەوە.<ref name="hewalname_bio" /> لە ساڵی ٢٠٠٦دا گەڕایەوە ھەرێمی کوردستان و وەک سەرۆکی مەڵبەندی کوردۆلۆجی لە شاری سلێمانی دەستبەکاربوو.<ref name="halabjapedia">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=زانیارینامەی هەڵەبجە | ڕەفیق سابیر |ناونیشان=https://www.halabjapedia.com/article/5961 |وێبگە=halabjapedia.com |ڕێکەوت= |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> == ڕوانگەی فیکری و شێوازی ئەدەبی == ڕەفیق سابیر بە یەکێک لە دەنگە دیارەکانی بزووتنەوەی نوێخوازی دادەنرێت؛ بەپێی ھەندێک سەرچاوە، ئەو یەکێک بووە لەو شاعیرانەی کە لە ساڵی ١٩٧٠دا پشتیوانیی لە بەیاننامەی «ڕوانگە» کردووە بۆ نوێکردنەوەی ئەدەبی کوردی.<ref name="speemedia_death" /> تایبەتمەندیی دەقەکانی ڕەفیق سابیر بریتی بوو لە ئاوێتەکردنی فەلسەفە لەگەڵ ئازارەکانی نەتەوەکەیدا؛ بۆ نموونە لە دەقی «وڵاتەکەم»دا ڕەخنە لە گیروگرفتی کۆمەڵگە دەگرێت.<ref name="borekayi_book" /> بەشێکی بەرچاو لە ھۆنراوەکانی بۆ چەندین زمانی جیھانی وەک ئینگلیزی، سوێدی، فەڕەنسی، عەرەبی، دانمارکی، ھۆڵەندی و فارسی وەرگێڕدراون.<ref name="wishe_death" /> لە ساڵی ٢٠٠٠دا کۆمەڵێک لە شیعرەکانی لەلایەن ڕەخنەگر و وەرگێڕ (عەبدوڵڵا تاھیر بەرزنجی)یەوە لەژێر ناونیشانی «من الشعر الكردي الحديث - قصائد مختارة» وەرگێڕدرانە سەر زمانی عەرەبی.<ref name="arabic_book">من الشعر الكردي الحديث - قصائد مختارة، ترجمة: عبدالله طاهر البرزنجي، الطبعة الأولى ٢٠٠٠، أربيل، ص ٣٦-٣٩.</ref> === شێواندنی دەقی «لاوکی ھەڵەبجە» === قەسیدەی «لاوکی ھەڵەبجە» کە بە مانیفێستی کارەساتی ھەڵەبجە دادەنرێت، ساڵانە لەلایەن ھونەرمەندانەوە دەکرێتە گۆرانی و مارش. بەڵام لە ساڵی ٢٠١٤دا ڕەفیق سابیر بە فەرمی ناڕەزایەتیی دەربڕی بەرامبەر شێواندنی شیعرەکەی؛ کاتێک ھونەرمەندێک گۆرانییەکەی بەو تێکستە دەستکاریکراوە وتەوە کە پێشتر لەلایەن نووسەرێکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانەوە (ساڵح سووزەنی) دەستکاری کرابوو. سابیر ڕایگەیاند کە ئەو دەستکاریکردنە بێ مۆڵەتی ئەو بووە و بە «ناھەقی» بەرامبەر بە دەقە ڕەسەنەکەی لە قەڵەمی دا.<ref name="rudaw_protest">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=نووسەری "بەتەنیا جێی مەهێڵن" ناڕەزایی دەردەبڕێ |ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/categories/culture/1416523 |وێبگە=rudaw.net |ڕێکەوت=١٧ی ئاداری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> == کۆچی دوایی == لە سەرەتای کانوونی دووەمی ٢٠٢١دا، (ئێکا)ی ھاوسەری بەھۆی نەخۆشیی شێرپەنجەوە کۆچی دوایی کرد، و سابیر بۆ مەرگی ئەو ھۆنراوەی «ئاوێزانبوون»ی نووسی.<ref name="rachlaken_wife">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هاوسەری د. رەفیق سابیر-ی شاعیر كۆچی دوایی كرد |ناونیشان=https://www.rachlaken.com/details/17726 |وێبگە=rachlaken.com |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> دواتر لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠٢٥دا، ڕاگەیەندرا کە خودی ڕەفیق سابیر بە شێوەیەکی کتوپڕ تووشی نەخۆشیی شێرپەنجە بووە و نەشتەرگەرییەکی بۆ ئەنجامدراوە.<ref name="xelk_cancer">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شاعیری كورد "ڕەفیق سابیر" تووشی شێرپەنجە بووە - تۆڕی میدیایی خەڵک |ناونیشان=https://xelk.org/2025/12/16/28073/ |وێبگە=xelk.org |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> دوای ململانێیەکی توند لەگەڵ نەخۆشییەکە، لە کاتژمێر ٨:٣٠ی سەرلەبەیانیی ڕۆژی شەممە، ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە نەخۆشخانەی کارۆلینسکا لە ستۆکھۆڵم لە تەمەنی ٧٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.<ref name="kurdmonitor_death">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=رەفیق سابیر، شاعیرانە ژیا و شاعیرانەش مرد |ناونیشان=https://kurdmonitor.com/sorani/culture/706/ |وێبگە=kurdmonitor.com |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، نێچیرڤان بارزانی، لە پەیامێکدا پرسە و سەرەخۆشیی ئاراستەی خانەوادەکەی کرد و بە «ڕووناکبیری دیاری کوردستان» وەسفی کرد.<ref name="presidency_condolence">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەرۆک نێچیرڤان بارزانی سەرەخۆشی لە خانەوادەی شاعیری ناودار ڕەفیق سابیر دەکات |ناونیشان=https://presidency.gov.krd/sarok-nechyrvan-barzany-sarakhoshy-la-khanaoaday-shaaayry-naodar-rafyk-sabyr-dakat/ |وێبگە=presidency.gov.krd |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> سابیر پێش مردنی سێ وەسێتی سەرەکیی بەجێھێشتبوو: # تەرمەکەی بگەڕێندرێتەوە بۆ کوردستان و لە زێدی خۆی لە قەڵادزێ بنێژرێت.<ref name="kurdmonitor_death" /> # سەرجەم کتێب و کتێبخانە تایبەتییەکەی پێشکەشی کتێبخانەی گشتیی قەڵادزێ بکرێت.<ref name="kurdmonitor_death" /> # نامە ئەدەبییە ئاڵوگۆڕکراوەکانی پاش مەرگی کۆبکرێنەوە و بڵاوبکرێنەوە.<ref name="kurdmonitor_death" /> تەرمی سابیر لەسەر ئەرکی نووسینگەی قوباد تاڵەبانی لە وڵاتی سوێدەوە گەڕێندرایەوە، و لە ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦ گەیشتەوە ھەرێمی کوردستان.<ref name="channel8_qubad">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لەسەر ئەرکی نووسینگەی قوباد تاڵەبانی، تەرمی ڕەفیق سابیر گەیشتەوە خاکی نیشتمان |ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/200666 |وێبگە=channel8.com |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> ڕۆژی دواتر لە ھۆڵی ڕۆشنبیریی ڕانیە بە ئامادەبوونی ھەڤاڵ ئەبوبەکر، پارێزگاری سلێمانی، مەراسیمێکی ڕێزلێنانی بۆ ئەنجام درا و پاشان لە گۆڕستانی قەڵادزێ بە خاک سپێردرا.<ref name="k24_burial">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئەمڕۆ تەرمی شاعیری کورد رەفیق سابیر بەخاک دەسپێردرێت |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/910361 |وێبگە=kurdistan24.net |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> ڕۆژی دووشەممە ٢٧ی نیسان پرسەکەی لە مزگەوتی ئەحمەدی حاجی عەلی لە سلێمانی بەڕێوەچوو.<ref name="channel8_qubad" /> == بەرھەمەکان == === دیوانە شیعرییەکان === * ''پشکۆکان دەگەشێنەوە'' (بەغدا ١٩٧٦، ئێران ١٩٧٩)<ref name="hewalname_bio" /><ref name="arabic_book" /> * ''ڕێژنە'' (مەھاباد، ١٩٧٩) * ''سووتان لەبەر باراندا'' (لەندەن، ١٩٨٥ / ١٩٨٧)<ref name="arabic_book" /> * ''وەرزی سەھۆڵبەندان'' (لەندەن، ١٩٨٧) * ''لاوکی ھەڵەبجە'' (بەیرووت، ١٩٨٩) * ''کاروانسەرا'' ([[ئۆپسالا]]، ١٩٩٠) * ''وەرزە بەردینە'' (ئەڵمانیا / [[ئۆپسالا]]، ١٩٩٢)<ref name="hewalname_bio" /><ref name="arabic_book" /> * ''دیوانی ڕەفیق سابیر'' (بەرگی یەکەم، سوێد، ١٩٩٣) * ''ئاوێنە و سێبەر'' (ستۆکھۆڵم، ١٩٩٦) * ''ژوانی ڕووناکی'' (ستۆکھۆڵم / [[ھەولێر]]، ١٩٩٧)<ref name="arabic_book" /> * ''ڕوونبوونەوە'' (ستۆکھۆڵم، ٢٠٠١) * ''ڕاز و گومان'' (کۆبەرھەمی شیعری لە دوو بەرگدا، سلێمانی، ٢٠٠٦ / ٢٠٠٧) * ''ئەویننامە'' (بانە، ٢٠١٧) * ''شەوچرا'' (سەرجەمی بەرھەمە شیعرییەکان بە ئەلفوبێی لاتینی، ئامادەکردنی: خەلیل دھۆکی، دیاربەکر، ٢٠١٩)<ref name="wishe_shawchra">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=به‌رهه‌مێكى ڕەفیق سابیر بە لاتینی بڵاو کرایەوە |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=74513&Jor=5 |وێبگە=wishe.net |ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> === کتێبە فیکری و لێکۆڵینەوەکان === * ''بەرەو مێژوو'' (سوێد، ١٩٩١) * ''ئیمپراتۆریای لم: دەربارەی ئیسلام، خێڵ و ناسیۆنالیزم'' (سوێد، ١٩٩٨؛ سلێمانی، ٢٠٠٣، ٢٠١٤) * ''کولتوور و ناسیۆنالیزم'' (سوێد، ٢٠٠٢؛ سلێمانی، ٢٠٠٨) * ''عێراق بە دیموکراتیکردن یان ھەڵوەشاندنەوە'' (سلێمانی، ٢٠٠٥) * ''بەستانداردکردنی زمان و ئەلفوبێی کوردی'' (سلێمانی، ٢٠٠٨ / ٢٠١٤) * ''ڕوانین لە بوولێڵدا'' (بانە، ٢٠١٣؛ سلێمانی، ٢٠١٥) * ''ڕوانین بە ڕووناکیدا'' (سلێمانی، ٢٠٢٢)<ref name="nishtman_books">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سێ كتێبی نوێی ڕەفیق سابیر بڵاودەكرێنەوە |ناونیشان=https://nishtmandialog.com/post/%DA%95%DB%95%D9%81%DB%8C%D9%82-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%B1 |وێبگە=nishtmandialog.com |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> * ''لە دنیای گوڵاندا: باسێک لەبارەی ھونەری ھایکۆی یابانی'' (سلێمانی، ٢٠٢٢)<ref name="nishtman_books" /> * ''پەیڤ و پەیام: ھەڵبژاردەی نووسینەکان ١٩٧٠-١٩٨١'' (ئامادەکردنی: بوار نوورەدین، سلێمانی، ٢٠٢٢)<ref name="nishtman_books" /> * ''لە ستایشی ژیاندا: یاداشت و ئەزموونەکان'' (سلێمانی، ٢٠٢٣) == خەڵاتەکان == * '''خەڵاتی ئەدەبیی کلاس دی ڤیلدێ (Klas de Vylder):''' لە ساڵی ٢٠٠١ لە سوێد پێی بەخشراوە.<ref name="hewalname_bio" /> * '''خەڵاتی ئەدەبیی بڵێ (مامۆستا ئیبراھیم ئەحمەد):''' لە ساڵی ٢٠٠٧ لە شاری سلێمانی پێی بەخشراوە.<ref name="hewalname_bio" /> * '''خەڵاتی ڕێزلێنانی ناوەندی پێنی کوردی:''' لە ساڵی ٢٠٢٢ پێی بەخشراوە.<ref name="hewalname_bio" /> * '''مەدالیای شەرەف:''' لەلایەن یەکێتیی نێودەوڵەتیی نووسەرانی کوردەوە لە ساڵی ٢٠٢٢ پێی بەخشراوە.<ref name="arabic_book" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|وێژەی کوردی|وێژە|کوردستان|عێراق|سوێد}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی قەڵادزێ]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]] [[پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی سوێد]] [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم]] pnh6b8jnk697seanhbsl5k9xt6r1903 0 41204 1689816 1550477 2026-10-19T10:34:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1689816 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Statue of Liberty 7.jpg|thumb|پەیکەری ئازادی لە نیویۆرک]] '''پەیکەری ئازادی''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]:Statue of Liberty) بەبایەخترین شوێن دادەنرێت لە [[نیویۆرک]]دا پەیکەرەکە لەلایەن [[گوستاڤ ئیفێل]] کاری ئەندازیاری بۆ کراوە، بەڵام لەلایەن [[فرێدریک بارتۆلدی]] داتێشراوە، ئەم پەیکەرە ھێمای ئازادییە و ڕۆژانە ھەزاران گەشتیار سەردانی دەکەن کە دەکەوێتە نیمچەدوورگەیەک لە نیویۆرک و دوورگەکەش ناونراوە بە دوورگەی ئازادی، کە پەیکەرەکە وێنەی ژنێکە و مەشخەڵێکی بەدەستەوەیە و بەدەستەکەی تریشی کتێبێکی پێیە کە لێی نووسراوە (٤ی تەممووزی ١٧٧٦) کە ڕۆژی سەربەخۆییی ئەمریکایە و پەیکەرەکە بەرزییەکەی زیاتر لە ٤٦ مەترە کەدەکاتە ١٥٦ پێ ، بەپێی ئامارەکان تەنیا لە ساڵی ٢٠٠٩دا نزیکەی ٢.٣ ملیۆن سەردانیکەری ھەبووە. پەیکەرەکە وەکوو نزیکی نێوان ھەردوولایەن، لەلایەن وڵاتی [[فەڕەنسا]] لە ڕۆژی سەربەخۆییی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] بەخشرا بە وڵاتەکە. == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20160310213854/http://knwe.org/direje.aspx?besh=araste&cor=8&jimare=11869 ماڵپەڕی ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ] {{پۆلی کۆمنز|Statue of Liberty}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|نژیاروانی|فەڕەنسا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٨٨٦]] [[پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ١٨٨٦]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکان، تەواوبوونی ١٨٨٦]] [[پۆل:نژیاروانیی فەڕەنسی]] [[پۆل:مێژووی فەڕەنسا]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:درووستکراوەکانی گوستاڤ ئیفێل]] [[پۆل:وێناکردنی نەتەوە]] p8z4fqo147h0xwrvcluflt3mtr45v4t 0 41390 1689540 1221378 2026-10-18T22:33:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1689540 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Blutdruck.jpg|وێنۆک|تەوژمپێوی دیجیتاڵی]] '''پەستانی خوێن''' (گوشار، تەوژم، زەخت یان پاڵی خوێن) ھێزی گەیاندنی خوێنە لە دڵەوە بۆ ئەندامەکان. پاڵەپەستۆیی کە خوێن بە ھۆی گوشرانی دڵ (سیستۆل) دەیخاتە سەر دیوارەی خوێنبەرەکانەوە، بە تەوژمی خوێنی لاژوور دەناسرێت (دەوروبەری ١٢٠ میلیمیتری جیوە). لە کاتی حەسانەوەی دڵدا (دیاستۆل)، خوێنبەرەکان کەژاسا دەگەڕێنەوە سەر دۆخی خۆیان و نەختە نەختە تەوژمی خوێن تا کەمترین رادەی ئاسایی خۆی دادەبەزێت، کە بە تەوژمی خوێنی لاژێر دەناسرێت (دەوروبەری ٨٠ میلیمیتری جیوە).<ref>http://healthlifeandstuff.com/2010/06/normal-blood-pressure-range-adults/ {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160318195914/http://healthlifeandstuff.com/2010/06/normal-blood-pressure-range-adults |date=١٨ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref> <ref>http://www.heart.org/HEARTORG/Conditions/HighBloodPressure/AboutHighBloodPressure/Understanding-Blood-Pressure-Readings_UCM_301764_Article.jsp {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309181220/http://www.heart.org/HEARTORG/Conditions/HighBloodPressure/AboutHighBloodPressure/Understanding-Blood-Pressure-Readings_UCM_301764_Article.jsp |date= ٩ی ئازاری ٢٠١٧ }}</ref> زۆر و کەم بوونی تەوژمی خوێن لە رادەی ئاسایی خۆی بە نەخۆشی تەوژمی خوێنی بەرز و نزم دەناسرێت، کە ھەر کام ھۆ و بەرھۆی تایبەت بە خۆی ھەیە. تەوژمی بەرز ھۆکاری بەدیھاتنی [[جەڵدەی دڵ|جەڵتەی دڵ]] و [[جەڵدەی مێشک|مێشک]]، کەمکاری گورچیلە، کوێری و ئازارەکانی [[کۆئەندامی ھەناسە]]یە. تەوژمی بەرز بە ھۆی شڵەژانی دەروونی، مگێزی ناھاوسەنگ، کەم جووڵان و قەڵەوی، خەوی خراپ، خواردنی ناتەندروست، نەخۆشییەکانی ھەناسە، کەم و کووڕییەکانی گورچیلەوە بەدی دێت. تەوژمی خوێن پێوەندی راستەوخۆی ھەیە لە گەڵ [[شەکر]] و [[چەوری]] خوێن و لە سەر یەک کاریگەرن.<ref>http://www.nhlbi.nih.gov/health/dci/Diseases/hyp/hyp_whatis.html {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120427145640/http://www.nhlbi.nih.gov/health/dci/Diseases/hyp/hyp_whatis.html |date=٢٧ی نیسانی ٢٠١٢ }}</ref> * پیاوان زۆرتر لە ژنان و تەمەندارانی ژوور ٤٠ ساڵ، پتر لە مەترسیدان. * لە ھەر ھەشت مەرگ لە دنیادا، یەک مەرگ پێوەندی بە تەوژمی خوێنەوە ھەیە. * پێدەچێ تا ساڵی [[٢٠٢٥]]، نەخۆشی تەوژمی خوێن ٦٠% زیاد بکات. * تەوژمی بەرز، سێھەمین بکوژی دنیایە. == سەرچاوەکان == <references/> {{پۆلی کۆمنز|Blood pressure}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:ماتماتیک لە پزشکیدا]] 3aseauo4g5puzybfmgvvq84yhtlmnjc 0 41992 1689599 1528411 2026-10-19T01:34:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە) 1689599 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن|ھۆکار=ناستانداردی لە نووسین}} }} [[پەڕگە:Red-rumpedSwallow01.jpg|چ‏‏‏ە‏‏‏پ|200px|وێنۆک|'''پ‏‏‏ە‏‏‏ڕ‏‏‏ە‏‏‏سێلک‏‏‏ە‏‏‏''']] [[پەڕگە:Cliff Swallow-27527-2.jpg|چ‏‏‏ە‏‏‏پ|200px|وێنۆک|''پ‏‏‏ە‏‏‏ڕ‏‏‏ە‏‏‏سێلکه ل‏‏‏ە‏‏‏ کاتی سازکردنی هێلان‏‏‏ە‏‏‏'']] [[پەڕگە:Chicks swallow.jpg|چ‏‏‏ە‏‏‏پ|200px|وێنۆک|''دوو جوچکه پ‏‏‏ە‏‏‏ڕ‏‏‏ە‏‏‏سێلک‏‏‏ە‏‏‏ چاو‏‏‏ە‏‏‏ڕوانی خۆراک'']] '''پەڕەسێلکە'''، '''پلیزرگ''' یان '''تەیر'''، باڵندەیەکی مێرووخۆرە، زیاتر لە ٧٤ جۆری ناسراوە و لە زۆربەی ناوچەکاندا بەدی دەکرێت. ئەم باڵندانە باریک و بچووکن، ملیان قوڵە و باڵیان درێژ و نووک تیژە، کلکیان دوو لکە و دەنووکیان کورت و سەختە. لاقیان بچووک و بێ ھێزە، لە فڕیندا تیژباڵن. بە گەل دەژین و نێر و مێیان یەک ڕەنگە.، لە ژێر ڕەوەز و کەلێنی خانوو بەراندا بە قوڕ ھێلانە چێ دەکەن. لە ھەوادا مێش و مەگەز دەگرن. == ناوەکانی تر == پلیسرک، پلیسرگ، پڵۆزگرد، پلیسری، پولیسور، پلیسکر، پەڕەسللێرکە، پەڕەسلێنکە، پەڕەسوێلکە، پەڕەسیسە، حاجی حاجک، حاجی ڕەش، حاجی ڕەشک، حاجی ڕەنگ، دوومقەس، دوومقەسک، سیاپورسینگ، سیاپوسینگ، سیپریسک، ھەجەجک و.... == جۆرەکان == جۆرە باوەکانی پەڕەسێلکە بریتین لە: * پەڕەسێلکە * پەڕەسێلکەی پاشەڵ سپی * پەرەسێلکەی پاشەڵ سوور * پەرەسێلکەی خیزەڵان * پەرەسێلکەی ڕەوەزان * پەرەسێلکەی کاڵی ڕەوەزان == وەرزی ھێلکەکردن == پەڕەسێلکەکان ماوەی ١٥ ڕۆژ لە سەرھێلکە کڕ دەکەون، ١٥ ڕۆژی دوای سەرھەڵێنانیش، خۆراکیان بۆ پەیدا دەکەن. لەگەڵ جوچکەکانیان ھێلانە بەجێ دەھێڵن. == ھێلانە == نێر و مێ پێکەوە ھێلانە ساز دەکەن. بۆ دروستکردنی ھێلانە لە قوڕ، پەڕ و پووش کەڵک وەردەگرن. == کۆچ == لەمێژەوە مرۆڤ لە کۆچی پەڕەسێلکەکان ڕاماوە و پێی خۆش بووە بزانێت چۆن ڕێ بەدی دەکەن. ھەرساڵە کۆمەڵێکی زۆر لەم باڵندانە باکوور بەرەو باشوور و باشوور بەرەو باکوور دەبڕن و لە شار و دێ و وڵاتی بێھەژمار تێدەپەڕن. دیارە ھۆکارە سروشتییەکان وەک پلەی گەرمی، کەشوھەوا، [[سەرما]] و [[گەرما]] دەوری سەرەکی دەگێڕن. پەرەسێلکەکان ساڵانە ١٧ ھەزار کیلۆمەتر ڕێگا دەبڕن و لە [[بەژەک]]ێکەوە بۆ بەژەکێکی تر دەڕۆن و لەم بوارەدا ریکۆردیان شکاندووە، بە جۆرێک کە پێوانی ٤ھەزار کیلۆمەتر لە ٢٤ کاتژمێریان بە ناوی خۆیانەوە تۆمارکردووە؛ واتە ١٧٠ کم لە کاتژمێردا. سەبارەت بە کۆچی باڵندەکان قسەی زۆر کراوە، لە ساڵی ١٩٠٦ زایینی زانای ئەڵمانی «شنایدەر» بەم ڕاستییەی زانی کە باڵندەکان لەڕووی ھەتاوەوە ڕێ پەیدا دەکەن. == سەرچاوەکان == * [[فەرھەنگی باڵندە]]ی [[ئەحمەد بەحری]] * [[ویکیپیدیای فارسی]] {{تووڵی دەروازە|ژینناسی|گیانلەبەران|باڵندەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hirundinidae}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژینناسی-کۆلکە}} fz4uydli9daruvffato5dmq7p4s2ngb 0 43411 1689811 1406259 2026-10-19T10:33:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689811 wikitext text/x-wiki {{ئاماژەی زیاتر|date=ئەیلوول ٢٠٢١}} [[پەڕگە:PayPal.svg|وێنۆک]] '''پەیپاڵ''' ماڵپەڕێکە کە ڕێگە بە گواستنەوەی پارە دەدات لە نێوان بەکارھێنەرەکانی تۆڕی ئینتەرنێت. ھەر کەسێک ئەم سیستەمە بەکاربھێنێت، دەتوانێت بڕێک لە پارەی دیاریکراو بنێرێت بۆ ھەر کەسێک یاخود ھەر [[بانک]]ێکی نێودەوڵەتی تەنھا بە زانینی ئیمەیلەکەیان. ماڵپەڕی www.eBay.com لە بەناوبانگترین ماڵپەڕەکانی کڕین و فرۆشتن لە [[جیھان]]دا؛ بە دامەزرێنەری پەیپاڵ دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cnet.com/news/its-official-ebay-weds-paypal/|سەردێڕ=It's official: eBay weds PayPal|دوایین=Wolverton|یەکەم=Troy|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢|newspaper=[[CNET News]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref><ref name="nytimes02">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2002/07/09/business/ebay-to-buy-paypal-a-rival-in-online-payments.html|سەردێڕ=EBay to Buy PayPal, a Rival in Online Payments|دوایین=Richtel|یەکەم=Matt|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٠٢|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> == کورتە باسێک == وێبگەی (www.eBay.com) کە بنکەی سەرەکی لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]]یە لە بەناوبانگترین شوێنەکانی کڕین و فرۆشتنە لە [[جیھان|جیھاندا]]؛ بە دامەزرێنەری پەیپاڵ دادەنرێت. == مێژووی کۆمپانیا == -لە ساڵی ١٩٩٨ لەسەر دەستی چوار کەس دامەزرا بە سەرۆکایەتیی پالتۆ ئالتۆ کە پێکھاتبوون لە: مەکس لێڤچین، پیتر تیەل، لوک نوسەک، و کین ھۆوەری کە کۆمپانیایەکی بچوکیان دامەزراند بۆ گەشەپێدانی و پاراستن و چاکردنەوەی کۆمپیوتەری دەستی؛ بۆ یەکەمینجار لە ساڵی ١٩٩٩ چوونە بواری گواستنەوەی پارە کە ئەوکات پارەیان بۆ دابینکرابوو لەلایەن (John Malloy). دواتر لە مانگی ئاداری ساڵی ٢٠٠٠ ئەم خزمەتگوزاری گواستنەوەی پارەیان خستەسەر ئینتەرنێت سەرەتا ماڵپەڕە کە ناوی (x.com) بوو دواتر گۆڕا بۆ (PayPal) لەساڵی ٢٠٠١ ھەر لە ھەمان ساڵ بەشێوازێکی زۆر بەرفراوان بڵاو بووەوە بەشێوەیەک کە ناویان نا (پەیپاڵی گشتی یان پەیپاڵی جیھانی) لەساڵی 2002 == خزمەتگوزارییەکان == لەساڵی ٢٠١٤ دا (٢٠٣)بازاڕی جیھانی پەیپاڵیان بەشێوەیەکی سەرەکی بەکارھێناوە و (١٥٢) چالاکییان ئەنجامداوە، لەناو پەیپاڵ ٢٦ جۆرە دراوی جیھانی کاری پێدەکرێت (وەک [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]]، [[یۆرۆ]]، [[پاوەند]] و ھتد)، پەیپاڵ خزمەتگوزاری ناردن و وەرگرتنی پارەت بۆ دابین دەکات لە نێوان دووکەس یاخود کەسێک و مارکێتێکدا یاخود دوو بازرگان یان ھتد. بەھۆی پەیپاڵ دەتوانی پارە بنێری بۆ فرۆشگاکان و شتە ھەڕاجەکان بکڕێ وەک فرۆشگەی بەناوبانگی (ebay)، یان شتەکانت لەناو بازاڕەکان دابنێیت بۆ فرۆشتن، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئەوەمان لە یاد نەچێت بۆ دروستکردن و ھەبوونی ھەژمارێکی پەیپاڵ مەرج نییە تۆ شت بکڕی یاخود شت بفرۆشی. لەمانگی ئابی ساڵی ٢٠٠٩ دا پایپاڵ خزمەتگوزاری (ھەژماری خوێنکاران)ی دامەزراند کە ڕێگە بە خێزانی خوەنکارانە دەدات کە لە دەرەوەی وڵات خەریکی خوێندنن بە ئاسانترین شێواز پارەیان بگاتە دەست لەلایەن خێزانەکانیانەوە بۆ تەواوکردنی خوێندنەکەیان لەگەڵ ئەمەشدا ئەم ھەژمارانە ئامۆژگاریی قوتابیەکانی دەکرد کە دەستبگرنەوە لە زیادەڕۆیی لە خەرجکردنی پارەدا وە فێری بەرپرسیاریەتی دەکردن. لە تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٩ دا ڕێچکەیەکی دۆزییەوە بۆ ئەوەی ھەریەک لە خزمەتگوزارییە ئینترنێتییەکان بتوانن بە کۆدی خۆیان و بەشێوازێکی ئاسان پارە بگوازنەوە لەنیوان وەرگر و بەخشەر. ئێستا پەیپاڵ بەرنامەی بۆ دروستکراوە کە لە فرۆشگەکاندا ھەن و  زۆر بەئاسانی لەناو مۆبایلەکەت دەتوانی پارە وەربگری یاخود بدەی، یان بگەڕێی بەدوای نزیکترین بازاڕ یان ڕێستۆرانت کە پارەی پەیپاڵ وەر دەگرن. == بەکارھێنان == === بەکاربردن === کاری لە زۆرێک لەوڵاتە پێشکەوتووەکان کاری پێدەکرێت. وە لەم وڵاتە عەرەبیانەش کاری پێدەکرێت: [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[قەتەر]]، [[کووەیت|کوەیت]]، [[عەرەبستانی سعوودی|سعوودیە]]، [[بەحرەین]]، [[ئوردن|ئەردەن]]، [[جەزائیر]]، [[توونس|، تونس]]، [[مەغریب]]، [[میسر]]، [[عومان]]. لەم وڵاتانەی لای خوارەوەش تەنھا دەتوانی پارە بنێری ناتوانی وەری بگری: [[جزر القمر]]، [[جیبووتی]]، [[مۆریتانیا]]، [[سۆماڵیا|سۆمال]]، [[یەمەن]]. === بەکارنەبردن === لە ھەندێ وڵات کاری پێناکرێت، وەک: [[عێراق]]، [[لوبنان]]، [[لیبیا|لیبی]]، [[سوودان]]، [[سووریا|سوریا]]، [[فەلەستین]]. بەڵام دەتوانی ھەژمارت ھەبێ بە ناوی وڵاتانی تر == ئەمانەش ببینە == * [[وێبمەنی]] * [[دراوی دیجیتاڵ]] * [[بازرگانیی ئەلیکترۆنیکی]] == بەستەرە دەرەکییەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://www.paypal.com/ پێگەی فەرمی] {{پۆلی کۆمنز|PayPal|پەیپاڵ}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|ئەفریقا|ئینتەرنێت|کۆمپانیا|دەیەی ١٩٩٠}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٩٨]] [[پۆل:وێبگەکان]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٨ لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧]] [[پۆل:دراوی ڕەمزی]] [[پۆل:پێشکەشکردنی سەرەتایی گشتی ٢٠٠٢]] [[پۆل:کۆمپانیاکان لە ناسدەک-١٠٠]] [[پۆل:موڵکە ئینتەرنێتییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٨ دامەزراون]] 2cv76g8k931zes392lru7qnkltemojb 0 44850 1689484 1528246 2026-10-18T19:37:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (یاسا-کۆلکە) 1689484 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:1887 Bettannier Der Schwarze Fleck anagoria.jpg|چەپ|بێچوارچێوە|271x271پیکسڵ]] '''پەروەردە''' پرۆسەیەکی ئاسانکاری فێربوونە، یان بەدەستھێنانی زانست و کارامەیی و بەھا و ڕەوشت و باوەڕ و خووە. ڕێگاکانی پەروەردەکردن بریتین لە فێرکردن، ڕاھێنان، چیرۆک، گفتوگۆ و توێژینەوەی ئاراستەکراو. پەروەردە کردن بە زۆری لەژێر ڕێنمایی پەروەردەکاراندا جێ بەجێ دەکرێت، لەگەڵ ئەوەشدا فێرخوازان دەتوانن خودی خۆیان پەروەردە بکەن. پەروەردە لە ڕێکخستنە فەرمی یان نافەرمییەکاندا دەکرێت ئەنجام بدرێت و ھەر ئەزموونێک کە کاریگەری نوێکاری ھەبێت لەسەر بیرکردنەوە وەک ھەست، یان کردەوە لەوانەیە بە پەروەردە دابنرێت. پەروەردەکاری (میتۆدناسی) فێرکردن پێی دەوترێت پەروەردەدان (پێداگۆگی). خوێندنی فەرمی بەشێوەیەکی گشتی دابەش دەبێت بەسەر چەند قۆناغێک وەک: قۆناغی پێش فێرکردن یان باخچەی ساوایان و قوتابخانەی سەرەتایی و خوێندنگەی ناوەندی و پاشان کۆلێژ و زانکۆ یان فێرخواز. ھەندێک جموجۆڵ ھەیە بۆ چاکسازی پەروەردەیی، وەک باشترکردنی کوالێتی و کارایی پەروەردە بە ئاڕاستەی پەیوەندی کارپێکراو لە ژیانی قوتابیان و چارەسەرکردنی کێشەی کارامەیی نەوەکان لە کۆمەڵگای مۆدێرن یان کۆمەڵگەی داھاتوو بە گشتی. بۆ دڵنیایی لە نەوەیەکی پەروەردەکراو بڕوانامە یان بەلگەمافێک بۆ خوێندن لەلایەن ھەندێک لە حکوومەتەکان و نەتەوە یەکگرتووەکانەوە داھێنراوە کە لەسەر ئاستی نێودەولەتی دانی پێدانراوە. ھەروەھا لە زۆر ناوچە پەروەردەکردن بەناچاری سەپێنراوە بەسەر نەوەکان. == وشەڕەتناسی == پیشەسازی وشەی (پەروەردە) ناوێکی داڕژاوی کوردییە، لەڕووی زمانەوانییەوە بە واتای بەخێوکردن یان ملکەچکردن یان ھاوشێوەکردن و لێ ڕاھێنان دێت. == مێژوو == پەروەردە لە پێش مێژووەوە ھەر ھەبووە، ئەمەش کاتێک گەورەکان ڕاھێنانیان بە گەنج و منداڵەکانیان کردووە لە بواری زانین وپیشە و پەرەپێدانی بەھرەکانیان کە لە کۆمەڵگاکانیان پێویست بووە بۆ بژێوی و جێ کردنەوەیان لەنێوان کۆمەڵگەدا. لە کۆمەڵگا نەخوێندەوارەکاندا پەروەردەکردن پتر لە ڕێگای ئامۆژگاری و لاسایی کردنەوە و ھێنانەوەی پەند و چیرۆک بووە، ھەرچی پەروەردەی فەرمییە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ میسرییە کۆنەکان لە سەردەمی شانشینی ناوەڕاست.<ref>Dewey, John (1916/1944). Democracy and Education. The Free Press. pp. 1–4. ISBN 0-684-83631-9.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|یاسا|پەروەردە|چاند|کۆمەڵگا|زانکۆکان}} {{پۆلی کۆمنز|Education}} {{یاسا-کۆلکە}} [[پۆل:پەروەردە|*]] [[پۆل:فێرکاری]] [[پۆل:بابەتە سەرەکییەکان]] e6ocf9p9yl43nzjdudb23zbmfwok5dl 0 74267 1689312 1509564 2026-10-18T15:25:03Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان؛ ھەروەھا لابردنی پۆل:زیندووان (ناکۆکە لەگەڵ پۆل:مردووانی ٢٠٢٦) 1689312 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox writer | name = شێیک ئەمیدو کان<br />Cheikh Hamidou Kane | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ۲ی نیسانی ۱۹۲٨ (تەمەن ۹۲) | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = [[نووسەر]] | language = [[فەڕەنسی]] | nationality = [[فەڕانسە|فەڕەنسی]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | module = | website = | portaldisp = }} '''شێیک ئەمیدو کان''' ({{بە فەڕەنسی|Cheikh Hamidou Kane}}) [[نووسەر]]ێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی [[فەڕەنسا]]یە. == ئەمەش ببینە == * [[پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی]] == سەرچاوەکان == {{Ltr}} * {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Auteurs contemporains : rassembler le discours critique| ناونیشان = http://auteurs.contemporain.info| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئابی ٢٠١٣| زمان = en}} {{Ltr/end}} {{نووسەران و شاعیرانی سەدەی بیستەمی فەڕەنسا}} {{نووسەر-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|وێژە|وێژەی فەڕەنسی}} {{پۆلی کۆمنز|Cheikh Hamidou Kane}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] ak375uapyl9m74ccfjhonk9ddv3ftob 1689370 1689312 2026-10-18T17:01:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1689370 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox writer | name = شێیک ئەمیدو کان<br />Cheikh Hamidou Kane | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ۲ی نیسانی ۱۹۲٨ (تەمەن ۹۲) | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = [[نووسەر]] | language = [[فەڕەنسی]] | nationality = [[فەڕانسە|فەڕەنسی]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | module = | website = | portaldisp = }} '''شێیک ئەمیدو کان''' ({{بە فەڕەنسی|Cheikh Hamidou Kane}}) [[نووسەر]]ێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی [[فەڕەنسا]]یە. == ئەمەش ببینە == * [[پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی]] == سەرچاوەکان == {{Ltr}} * {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Auteurs contemporains : rassembler le discours critique| ناونیشان = http://auteurs.contemporain.info| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئابی ٢٠١٣| زمان = en}} {{Ltr/end}} {{نووسەران و شاعیرانی سەدەی بیستەمی فەڕەنسا}} {{نووسەر-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|وێژە|وێژەی فەڕەنسی|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Cheikh Hamidou Kane}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] 59u19wawd5exvn42tecizijddsdv6nq 4 90420 1689580 1688937 2026-10-19T00:04:44Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1689580 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable" !بەکارھێنەر!!ژمارەی وتارەکان |- | [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ١٩١٨٨ |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٣ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٣٥٧ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٥٢ |- | [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ٢٧٣٥ |- | [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٢٢٣١ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٢٨ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٨ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٤٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ |- | [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ٩٣١ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦٣ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٨٣ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٧ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٣١٣ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩٣ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨١ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٢٥٨ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢١٣ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٣ |- | [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ١٩١ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٨٥ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩ |- | [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ |- | [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ |- | [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ |- | [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٥ |- | [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ |- | [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١١١ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ |- | [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ |- | [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ |- | [[Special:Contributions/HivjaBot|HivjaBot]] || ٨٥ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ |- | [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ |- | [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ |- | [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ |- | [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ٥١ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ |} </center> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] </div> 46vzziut6w60dnw3dl79etp0uz7wipm 4 90421 1689581 1688938 2026-10-19T00:04:54Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1689581 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بەبێ بۆت). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]] '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' </center> {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !style="background-color:#808080" align="center"|بەکارھێنەر!!style="background-color:#808080" align="center"|وتار!!style="background-color:#808080" align="center"|داڕێژە!!style="background-color:#808080" align="center"|پەڕەی یارمەتی!!style="background-color:#808080" align="center"|پۆل!!style="background-color:#808080" align="center"|دەروازە!!style="background-color:#808080" align="center"|ویکیپرۆژە |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٣ || ١٣٧ || ٠ || ٩١٤٢ || ١٤٧٢ || ٢ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٣٥٧ || ٦٦ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ || ٦٥٥ || ٢ || ٤٥٣١ || ٥ || ٤ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٥٢ || ١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٢٨ || ٩٩ || ٠ || ١١٤ || ١ || ٣ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ || ٩٦ || ٠ || ١٢٦ || ١٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ || ٢٩ || ١ || ٤٧ || ٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٨ || ٢٩ || ٠ || ٢١٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ || ٣ || ٠ || ٨٤ || ٢٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٤٢ || ٠ || ٠ || ٧٥٤ || ١٠٥ || ٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ || ١٠٩ || ٠ || ٤٣٤ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ || ٣١٦ || ٠ || ٢٧ || ٥ || ١ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦٣ || ٩ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ || ٠ || ٠ || ٩٧٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ || ١٠١ || ٠ || ٩٨٦ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ || ٢ || ٠ || ٣ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ || ٣٧٤ || ٤ || ٤٨ || ١٣ || ٤ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ || ١٢٣ || ١ || ٤٣٦ || ٣٨٤ || ٧ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ || ٢٠٧ || ٠ || ٥٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٨٣ || ٨٩١ || ٩ || ٧١٥ || ٣١٩ || ١٢ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ || ٥١ || ٠ || ٥٤ || ٢ || ٣ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢ || ٥٤ || ٠ || ٣٨٩ || ١٨٠٩ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ || ٤١ || ٠ || ٢٣٤ || ١٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩ || ١٤ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤ || ٢ || ٠ || ١٩٨ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ || ٤١ || ٠ || ٥ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ || ٠ || ٠ || ٣١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٧ || ٦٤ || ٠ || ١٧١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ || ٤٦١ || ١ || ٢٠٠٤ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ || ٢٢ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ || ١١٨ || ٠ || ٥٥٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ || ٠ || ٠ || ١٨ || ٣٧٥ || ٠ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٣١٣ || ٣ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ || ٦ || ٠ || ٣٨ || ٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ || ١٣ || ٠ || ٢٣ || ٣٨ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩٣ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨١ || ٦ || ٠ || ١٩٨ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ || ١١٧ || ٠ || ٣٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ || ١ || ٠ || ٠ || ٩٧ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٢٥٨ || ٨ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ || ٥ || ١ || ١٥ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ || ١١٧ || ١ || ٥٦ || ٤ || ٠ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ || ٢ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ || ٦٥ || ٠ || ٦٩ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ || ٢ || ٠ || ٥٠ || ٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢١٣ || ١١٦ || ٠ || ١١٩٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ || ٣ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٨٥ || ٢٦ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ || ١ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ || ٠ || ٠ || ٧ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ || ٠ || ٠ || ١٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ || ٤١ || ٠ || ٨٣ || ٣٦ || ٨ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ || ٢ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩ || ١٠٩ || ٢ || ٥٠ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ || ٠ || ٠ || ١ || ٤ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ || ١٥ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ || ٢٩ || ٠ || ١٥٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٥ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ || ٧ || ٠ || ١٩ || ٤٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ || ١٣٩ || ٢ || ٣ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ || ١ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١١١ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ || ٩١٦ || ٠ || ١٢٩٣ || ٧١ || ١١ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ || ٦ || ٠ || ٥٨ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ || ٠ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ || ٢٢ || ٠ || ٥٧ || ٧٧ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ || ٦٤ || ٧ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ || ٢٩ || ٠ || ٣٥ || ٦ || ٢ |- | [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ || ٢٦ || ٠ || ١٧٨ || ٢١٦ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ || ١١ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ || ٣ || ٠ || ٩ || ٥ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ٥١ || ٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ || ٠ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ || ٥ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rauf t jabar|Rauf t jabar]] || ٤٦ || ٦ || ٠ || ١٠ || ٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/MeerFarhad97|MeerFarhad97]] || ٤٥ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/بنار|بنار]] || ٤٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sakaros sasan|Sakaros sasan]] || ٤٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ٤٣ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Houshang tabrizi|Houshang tabrizi]] || ٤١ || ٣ || ٠ || ١٣ || ٠ || ٠ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] </div> czhleubd6mnpibvguc0du3lwsnsnf3q 4 90816 1689577 1687212 2026-10-19T00:03:19Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1689577 wikitext text/x-wiki <div style="padding: 0.5em; font-size: 130%; text-align: center; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> پێڕستی ئامارەکانی پەیوەندیدار بە چالاکیی بەڕێوەبەران دوایین نوێکردنەوە لەلایەن '''[[User:CdRBot|CdRBot]]''' ''٠٠:٠٣، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' </div> __NOTOC__ <div style="padding: 0.5em; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> == سڕینەوە == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! پەڕە !! گەڕانەوە !! تۆمار !! پێداچوونەوە !! کۆی گشتی |- | ١ || [[user:Calak|Calak]] || ٥٧١٣ || ٢٤٦ || ٤ || ٤٥ || ٦٠٠٨ |- | ٢ || [[user:Aram|Aram]] || ٢١٩٥ || ٢٤ || ٠ || ٢٤ || ٢٢٤٣ |- | ٣ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ١٨٨٢ || ٧٢ || ٢ || ٣٨ || ١٩٩٤ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٩٩٠ || ٩ || ١ || ٢ || ١٠٠٢ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٣٤٩ || ٨ || ٠ || ٠ || ٣٥٧ |} ئاماری گشتی لە [[{{FULLPAGENAME}}#ئاماری گشتی|ژێرەوەیە]]. == پاراستن == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! پاراستن !! گۆڕین !! لابردن !! کۆی گشتی |- | ١ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ١٧٥ || ٢٣ || ٢ || ٢٠٠ |- | ٢ || [[user:Calak|Calak]] || ١٦١ || ١٧ || ١٦ || ١٩٤ |- | ٣ || [[user:Aram|Aram]] || ١١٥ || ٥ || ٧ || ١٢٧ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٨ || ٠ || ٠ || ٨ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٣ || ٠ || ٣ || ٦ |} ئاماری گشتی لە [[{{FULLPAGENAME}}#ئاماری گشتی|ژێرەوەیە]]. == بەربەستن == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! بەربەستن !! بەربەستنەوە !! لابردن !! کۆی گشتی |- | ١ || [[user:Calak|Calak]] || ٦٢ || ١ || ٢ || ٦٥ |- | ٢ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ٤١ || ١١ || ٤ || ٥٦ |- | ٣ || [[user:Aram|Aram]] || ٤٥ || ٣ || ٠ || ٤٨ |- | ٤ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٣١ || ٢ || ٠ || ٣٣ |- | ٥ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٢٠ || ٠ || ٠ || ٢٠ |} ئاماری گشتی لە [[{{FULLPAGENAME}}#ئاماری گشتی|ژێرەوەیە]]. == کردنەیەکی مێژوو == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! ژمارە |- | ١ || [[user:Calak|Calak]] || ١٢ |- | ٢ || [[user:Aram|Aram]] || ٣ |- | ٣ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ١ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٠ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٠ |} ئاماری گشتی لە [[{{FULLPAGENAME}}#ئاماری گشتی|ژێرەوەیە]]. == گۆڕینی مافی بەکارھێنەر == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! ژمارە |- | ١ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ١٠٧ |- | ٢ || [[user:Calak|Calak]] || ٨٥ |- | ٣ || [[user:Aram|Aram]] || ٦١ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٢٦ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٧ |} == گۆڕینی مۆدێلی ناوەڕۆک == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! نوێ !! گۆڕین !! کۆی گشتی |- | ١ || [[user:Aram|Aram]] || ٤ || ١١ || ١٥ |- | ٢ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ٠ || ٨ || ٨ |- | ٣ || [[user:Calak|Calak]] || ٠ || ٠ || ٠ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٠ || ٠ || ٠ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٠ || ٠ || ٠ |} == ئاماری گشتی == {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! سڕینەوە !! پاراستن !! بەربەستن !! کردنەیەک !! مافی بەکارھێنەر !! مۆدێلی ناوەڕۆک !! کۆی گشتی |- | ١ || [[Special:Log/Calak|Calak]] || ٦٠٠٨ || ١٩٤ || ٦٥ || ١٢ || ٨٥ || ٠ || ٦٣٦٤ |- | ٢ || [[Special:Log/Aram|Aram]] || ٢٢٤٣ || ١٢٧ || ٤٨ || ٣ || ٦١ || ١٥ || ٢٤٩٧ |- | ٣ || [[Special:Log/Sakura emad|Sakura emad]] || ١٩٩٤ || ٢٠٠ || ٥٦ || ١ || ١٠٧ || ٨ || ٢٣٦٦ |- | ٤ || [[Special:Log/Kushared|Kushared]] || ١٠٠٢ || ٨ || ٢٠ || ٠ || ٢٦ || ٠ || ١٠٥٦ |- | ٥ || [[Special:Log/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٣٥٧ || ٦ || ٣٣ || ٠ || ٧ || ٠ || ٤٠٣ |} </div> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 4deffc5dovg46imu4t6vdfmu10544ls 0 99190 1689712 1509717 2026-10-19T05:48:04Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1689712 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Crossingtherhine.jpg|وێنۆک|چەکدارەکانی [[ئەمریکا]] لە [[جەنگی جیھانیی دووەم]]]] {{زس}} '''شەڕ''' بە ھەر جۆرە [[بەگژیەکاچوون|بەگژیەکداچوونی]] دوو لایەن دەوترێ کە [[توندوتیژی|توندوتیژیی]] لەگەڵ بێ. لە لێدان و کوتانی دوو یا چەند کەس لەگەڵ یەکتر بە مست و شەق و چەکی ساردەوە بگرە، ھەتا تێکھەڵچوونی دوو دەوڵەت یا دوو لەشکر بە چەکی گەرم، لە زمانی کوردیدا «شەڕ»ی پێ دەوترێ.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نانەوازادە|یەکەم=عەلی|سەردێڕ=فەرھەنگی ڕیشەی وشەی کوردی|بەرگ=٤|لە=576}}</ref> ئەم وتارە زیاتر لەبارەی ئەم مانا دوایییەوەیە؛ واتە پێکدادانی چەکدارانە و ڕێکخراوی نێوان دەوڵەتەکان. شەڕ ئاکامگەلێکی کۆمەڵایەتی و ئابووریی ھەیە و دەبێتە ھۆی لەناوچوونی ژیانی [[مرۆڤ]] و لەناوچوونی بنکە ئابوورییەکانی کۆمەڵگا. == وشەڕەتناسی == وشەی «شەڕ» لە «شر»ی عەرەبییەوە دێ بە مانای خراپە.<ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == <references/> {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|جوگرافیا|ئابووری|کۆمەڵگا|وڵاتەکان|فڕین|ئۆتۆمۆبیل|جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕی سارد|مێژوو|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|War}} [[پۆل:شەڕ]] [[پۆل:فەلسەفەی ئەخلاق]] [[پۆل:ململانێیەکان]] [[پۆل:توندوتیژی]] [[پۆل:توندوتیژی دژی پیاوان]] rergtfsqnz68w50vgn6349twpbvjrn0 14 100385 1689516 1158311 2026-10-18T21:01:20Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689516 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Libraries}} [[پۆل:زانستی کتێبخانە]] [[پۆل:ڕێکخراوە پەروەردەییەکان]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکان بەپێی جۆر]] gy6xlrkbicirefjskjq3mr0vycj436f 0 100963 1689862 1578076 2026-10-19T11:06:30Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689862 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} [[پەڕگە:Hêmin 1979.jpg|وێنۆک|بەرگی ناڵەی جودایی]] '''ناڵەی جودایی''' یەکێکە لە ناسراوترین بەرھەمەکانی [[ھێمن]] موکریانییە کە گرنگییەکی کۆمەڵایەتیی تایبەتی پەیدا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=5259|سەردێڕ=ھاژە: تقدیر از پدیدآورندگان ناڵەی جودایی (بە فارسی)|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210606220239/http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=5259|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://zagrospost.com/4162|سەردێڕ=زاگرۆس پۆست: نووسینی ناڵەی جودایی لە لایەن خۆشنووسێکی سەقزی کۆتایی ھات|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191230224139/https://zagrospost.com/4162|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم شێعرە لە قاڵبی مەسنەویدا (فاعلاتن فاعلاتن فاعلن هەرچەند عەرووز لە شێعری کووردی دەگەڵ فارسی کەمێک چێشە و نا بەرابەری هەیە) و زمانی کوردیی ناوەندی نووسراوە. چەندین جار چاپ کراوە و ھەندێک گۆرانیبێژی بەناوبانگی کورد وەک [[تایەر تۆفیق]]، [[حەمە جەزا]]، [[عەدنان کەریم]] و [[ناسر ڕەزازی]] ئاوازیان بۆ داناوە و کردوویانە بە گۆرانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://kurdish.sahartv.ir/news/%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%8C%DB%86_%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5-i332358|سەردێڕ=شەبەکەی سەحەر: پەرده لادان له بەرگی نوێ پەرتووکی ناڵەی جودایی مامۆستا ھێمن له مەھاباد|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210607110247/https://kurdish.sahartv.ir/news/%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%8C%DB%86_%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5-i332358|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|url-status=dead}}</ref> == دەقی ھۆنراوەکە == ناڵەی جودایی ساقیا! وا بادەوە، وا بادەوە، ڕوو لە لای من کە بە جامی بادەوە، موشتەری وەک من لە مەیخانێ کەمن، زۆربەیان شاد و بە کەیف و بێ خەمن، مەی حەرامە بۆ سەھەندە و بێ خەمان، مەستی بێ خەم بۆچی بگرن ئێخەمان؟! ئەم شەرابە تاڵە دەرمانی خەمە، لێی حەرام بێ ئەو کەسەی دەردی کەمە، ئەم شەرابە ئاڵە بۆ بێ دەرد نییە، لێی حەرام بێ ئەو کەسەی ڕەنگ زەرد نییە، بۆ کەسێکە مەی چزیلکی پێوەنێ، بۆچی ملھوڕ لێرە بینی پێوەنێ؟! بۆ کەسێکە مەی کە دەردی کارییە، بێ خەمێک بیخواتەوە زۆردارییە، بۆ کەسێکە مەی، دڵی پڕ بێ لە داخ، بۆچی لێی بخواتەوە بەرزە دەماخ؟! ئەو کەسەی بێکەس نییە و خانە خەراب، دەک بە ژاری ماری بێ بادە و شەراب! ئەو کەسەی نەیچێشتووە دەردی ژیان، ئەو کەسەی نەیدیوە ئێش و بڕک و ژان ئەو کەسەی نەکرا نیشانەی تیری خەم، شانی دانەخزا لە بن باری ستەم، ئەو کەسەی ھەستی بە زۆرداری نەکرد، تیخی زۆرداری برینداری نەکرد، ئەو کەسەی دەستی لە ئەوکێ بەردرا، ئەو کەسەی دوژمن لە ماڵی دەرکرا، ئەو کەسەی نەیبینی ھاتی دوژمنی، نیری یەخسیری لە ئەستۆ داڕنی ئەو کەسەی ھێندە نەبوو زویر و زگار وا نەکەوتە بەر چەپۆکی ڕۆژگار ئەو کەسەی نەیھاڕی بەرداشی زەمان، ئەو کەسەی "زیڕەی نەگەییە ئاسمان" ئەو کەسەی دووری عەزیزانی نەدی تیر و تانەی بێ تەمیزانی نەدی تۆزی بەدبەختی لەسەر شانی نەنیشت لێی نەگیرا دەور و پشت و چوار تەنیشت ئەو کەسەی خواردی و لە بن سێبەر کەوت، شەو لە بۆ کەیفێ لە ماڵی دەرکەوت بۆ دەبێ بێت و بکا مەیخانە تەنگ؟ شوێنی دیکە زۆرە بۆ گاڵتە و جەفەنگ، ئەو کەسەى ڕاوى نەنێن لێرەو لەوێ ئەو کەسەى ماچى کچانى دەست کەوێ ئەو کوڕەی ھێشتا لە ژوانێ ڕێی ھەیە، سەیرە زۆر سەیرە کە ئالوودەی مەیە ئەو کوڕەى دۆى داوەتى دەستى دەنێ بێتە ئێرە چۆنە هەى دێى ناکەنێ ئەو کەسەی دەستى لە مەمکان گیر ببێ ئەو کەسەی "تفڵی دڵی بۆ ژیر ببێ" ئەو کوڕەى کیژێک بەرەو ڕووى پێکەنێ ئەو کەسەى هەر سووکە ئاوڕێکى دەنێ ئەو کەسەى پەنجۆڵە بگوشێ جاروبار ئەو کەسەى دەستى بگاتە گەردنى یار ئەو کەسەى ڕاموسێ کوڵمى تاس و لوس ئەو کەسەی تێی ھەڵنەدابێ چارەنووس ئەو کەسەى بمژێ خوناوەى گەردەنێ کوفرە یەک قەترە شەڕابی گەر دەنێ ... ئەو کەسەی ئاسوودەوو خۆش رایبوارد، قەت خەمی یەخسیرو کۆیلانی نەخوارد، یەک لە ماڵێ چاوەڕێی بوو بێتەوە، دەرکی نێوە ماڵێکی لێ بکرێتەوە، خەم ڕەوێنێک گوێ بداتە رازی ئەو، نازەنینێک بێ بکێشی نازی ئەو،  بگرێ پەنجەى نەرم و نۆڵى ناسکێ بۆی کرابێتە سەرینێ باسکێ ھەیبێ ھێز و گورد و تین و تاو و گوڕ، رۆژگاری ڕەش نەبێ، بەختی مکوڕ، ئەو کەسە جێگای لە مەیخانێ نییە، ئەو کەسە بادە و شەڕابی بۆ چییە؟ ... ساقیا، وا وەرگەڕێ، وا وەرگەڕێ! روو لە لای من کە، مەچۆ بۆ سەر پەڕێ... لەنگەرێ بگرە مەبە وا بەرزەفڕ بێنە بۆ من، بێنە بۆ من جامی پڕ مەی حەڵاڵە بۆ منی وێرانە ماڵ بۆ منی سەرگەشتەوو رووت و رەجاڵ بۆ منی بابردەڵەی گردەنشین بۆ منی دڵ پڕ لە ناسۆر و برین بۆ منی ئاوارەوو دوورە وەتەن بلبلی بێ بەش لە گوڵزار و چەمەن پەڕ وەریوی، باڵ شکاوی، دەنگ بڕاو بێ بژیوی، بەش خوراوی، دەرکراو پیری زورھانی، کەنفتی، دەربەدەر دیدە سووری دڵ مەکۆی دەرد و کەسەر داتەپیوی، بێ پەسیوی بێ قەرار بێ کەسی، دەستە شکاوی کۆڵەوار لێو بەباری دەردەداری ڕەنجەڕۆ شاعیری جوانی پەرستی دڵ بە سۆ... ... ساقیا! بۆ کوێ دەچی، بۆ کوێ دەچی؟ تۆش لەبەر ئەو ملھوڕانە مل کەچی؟ تۆش بە ڕەنگ و بۆی ئەوان خواردت فریو؟ چاوی تۆشی ھەڵفریواند زێڕ و زیو؟ تۆش دەگۆڕیەوە دەگەڵ گەوھەر، ھونەر؟ کەنگێ گەوھەر جوانی کردن بەختەوەر! زێڕ بەڵایە بێ وەفایە دەوڵەمەند ھەر ھونەر نەمرە، ھونەروەر مەرد و ڕەند "چڵکی دەستە ماڵی دنیا" وەک دەڵێن ماڵ پەرست پەیمان شکێنە و بێ بەڵێن قەدری جوانی کوا دەزانێ ماڵ پەرەست جوان پەرستە پیری خاوەن زەوق و ھەست ... نا مەچۆ، جوانێ مەچۆ، واوە مەچۆ! تۆ فریوی زێڕ و زیوی وان مەخۆ! ئەو ھەوەس بازانە جێی متمانە نین ھەر دەزانن گوڵ چنین و بەی ڕنین وا وەرە دەی وا وەرە نێزیک بە لێم بمدەیە مەی، بمدەیە مەی تا دەڵێم: "مست مستم ساقیا دستم بگیر! تا نە افتادەم ز پا دستم بگیر!" جا کە سەر خۆش بووم بە دەنگێکی نەوی بۆت دەڵێم ئەو شیعرە بەرزەی "مەولەوی" "بشنو از نی چون حکایت می کند از جداییھا شکایت می کند" ... گوێم دەیە ئەی دیدە مەستی قیت و قۆز! تا بناڵێنم وەکوو بلوێر بە سۆز نابێ قەت ناڵەی جودایی بێ ئەسەر جا چ نەی بیکا چ پیاوی دەربەدەر بۆیە ناڵەم تێکەڵی نەی کردووە شیوەنێکم پێیە نەی نەیکردووە لێم گەڕێ با دەربڕم سۆزی دەروون لێم گەڕێ با ھەڵوەرێنم ئەشکی روون شیوەنی من شیوەنی ئینسانییە بانگی ئازادی و گڕووی یەکسانییە شیوەنی من شینی کوردی بێ بەشە ئەو گەلەی حاشا دەکەن لێی و ھەشە با لە زارم بێتە دەر پشکۆی شیعر با فراوانتر بکەم ئاسۆی شیعر پارچە گۆشتێکە دڵی من ڕوو نییە ناڵەناڵی من درەنگە زوو نییە دەردی دووری، دەردی دووری، کوشتمی دەردی وشیاری و سەبووری کوشتمی یادی یاران و وڵاتم رۆژ و شەو لێی حەرام کردم قەرار و خورد و خەو خەم ڕەوێنێک لێرە من ناکەم بەدی چۆن پەنا بۆ مەی نەبەم ساقی ئەدی؟! نایبینم خاک و وڵات و شاری خۆم نایبینم ناسیاو و دۆست و یاری خۆم ڕوو لە ھەر لایەک دەکەم نامۆیە بۆم نایبینم جێژوان و کەونەلانی خۆم ڕوو لە هەر لایەک دەکەم بێگانەیە ژین لە نێو بێگانەدا تەنگانەیە شەو دەکێشم شەونخوونی و بێ خەوی ڕۆژ دەچێژم دەرد و داخی بێ ئەوی ...... چۆن نەناڵێ ئەو دڵەی پڕ ھەستی من؟! چۆن لە ئەژنۆ ببنەوە دوو دەستی من؟! چۆن نەناڵێ ئەو دڵە ئەنگاوتەیە؟! بەرد لە بەردی بێتەوە دەنگی ھەیە ژانی ناسۆری جوداییم چێشتوە ھەرچی خۆشم ویستووە جێم ھێشتووە ھەڵبڕاوم من لە یاری نازەنین دەرکراوم من لە خاکی دڵ نشین بوومە ئاوارە و پەڕیوەی دوور وڵات کەوتمە نێو وردە داوی رێی نەجات بەکرە شۆفارە ئەوی مووخەی چنیم زیی مەم و زینان وڵاتی لێ تەنیم کەوتمە نێو چاڵی دیلی وەک "مەمێ" "یایە زین" لە کوێیە ھاواری کەمێ! کوا "قەرە تاژدین"، "چەکۆ" و "عەفۆ" لە کوێن؟! بێنە ھانام وەک پڵینگی چنگ بە خوێن "لاس"ە شۆڕێک بووم غەنیمی دوژمنان ئێستە ئەنگواوم بە تیری چڵکنان وام بە تەنیایی لە نێو خوێنا شەڵاڵ کوانێ عێل و کوانێ "خانزاد" و "خەزاڵ"؟! زۆر لە میژە نارە ناری منی نەبیست ھەر وەکوو شەمزین، شەمیلەی خۆش ئەویست وەک "سیامەند"ێ لە چۆڵ و بەندەنێ جەرگی لەت کردم پەلی دارە بەنێ شەتڵی جواناوم منی ساردە برین کوا "خەج"م تا بۆم بگێڕێ گەرمەشین؟! "مانگی کانوونێ بە چلوان دەرکرام" وەک "برایم" لەو وڵاتە راو نرام کوا "پەریخان" بەند و باوم بۆ بڵێ؟! بۆ نەسووتێم نەبمە پۆلووی سەر کڵێ؟! ئەو لە زۆزان، من لە ئارانێ دەژیم کێ دەڵێ ئەمنیش وەلی دێوانە نیم؟! ... کورردەواری ئەی وڵاتە جوانەکەم! رۆڵەکەم! خێزانەکەم! باوانەکەم! ئەی ئەوانەی قەت لە بیرم ناچنەوە ئێستە بمبینن ئەرێ دەمناسنەوە؟ رۆژگار ھاڕیومی وەک ئەسپۆنی ورد ھێز و توانای لێ بڕیوم دەردە کورد بوومە گەپچاڕ و دەکا گاڵتەی بە من ئەو رمووزنەی زەندەقی چوو بوو لە من ئەی رەفیقان، ئەی عەزیزانی وڵات! ئەی برای ھاوسەنگەری جەرگەی خەبات! گەر دەناڵێنم، ئەمن پەک کەوتە نیم تێدەکۆشم بۆ وەسڵ تاکوو دەژیم کۆششی من زۆر بە جێیە و زۆر رەوا چونکە قانونی تەبیعەت وایە، وا: "ھر کسی کو دور ماند از اصل خویش باز جوید روزگار وصل خویش" رێگە دەبڕم، کوانێ ھەنگاوم شلە راستە بێ ھێزم، دەکەم ئەمما ملە ھەر دەپێوم کێو و شاخ و چۆڵ و دەشت دێم بەرەو کوێستان بەرەو باخی بەھەشت دێم بەرەو زیخ و چەو و کانیاوی خۆم چۆن لەوانە وەردەگێڕم چاوی خۆم؟ دێم بەرەو ئەو دار و بەرد و بەندەنە دێم بەرەو ئەو باخ و مێرگ و چیمەنە دێم بەرەو زوورک و تەلان و کەند و لەند دێم بەرەو بژوێن و زەنوێر و زەمەند دێم بەرەو پاناوک و ھەوراز و نشێو دێم بەرەو ئەشکەوت و زەندۆڵ و پەسێو دێم بەرەو بەفر و چلوورە و بەستەڵەک دێم بەرەو شێخاڵ و ریچکە و رەشبەڵەک دێم بەرەو لێڕ و چڕ و بەستێن و چۆم دێم بەرەو ھەڵدێر و گێژ و بەند و گۆم دێم بەرەو ھۆبە و ھەواری باسەفا دێم بەرەو لادێ، بەرەو کانگەی وەفا دێم ببینم نیشتمان و زێدەکەم دێم ببینم خزم و کاک و دێدەکەم دێم و دەگرم بازی بێری شۆخ و شەنگ دێم و دەگرم دەستى دۆى جوان و چەلەنگ دێم گراوی خۆم لە باوەش وەرگرم دێم نەھێڵم بەر ھەڵست و بەرگرم دێم و ھەڵدەمژم شنەی کوێستانی کورد دێم و دەچمە شەوڕنی بێستانی کورد دێم و دەشکێنم لەوێ جامى شەراب ماچى شیرین ناهێڵێ تامى شەراب دێم و ناترسم لە پەرژینی بەزی ھەر پەری سەرکەوت و دێوەزمە بەزی تا بمێنێ نووری چاو و ھێزی پێم دێم و دێم و دێم و دێم و دێم و دێم دێم ھەتا ھەمبێ بڕست و بیر و ھۆش گەر گلاشم، کوردەواری و ئێوە خۆش! <nowiki>***</nowiki> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شیعر|وێژەی کوردی}} [[پۆل:نووسراوەکانی ھێمن]] [[پۆل:کتێبە ئەدەبییەکان]] dtiqcxh0nm29szsol1ngdwwlnq1omt6 0 101310 1689700 1509691 2026-10-19T05:46:14Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1689700 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''شەومیزی''' ({{بە ئینگلیزی|Nocturia}}) بریتییە لە فرە میزتنی شەوانە، واتە فرە بوونی جارەکانی ھەستان لە خەو بۆ [[میزکردن]]، کە دەبێتە ھۆی گلە و گازندەی نەخۆش. ئەم دیاردەیە چەن پاڵووە و ھۆکارەکەشی لە زۆربەی نەخۆشەکاندا نادیارە. بۆ ناسینەوەی شەومیزی، دەبێ بارستی میزی شەوانەی نەخۆش (NUV) دەسنیشان بکرێ. بارستی میزی شەوانە بریتیە لە «کۆی گشتی میزی نەخۆش لە کاتی چوونە سەرجێ تا کاتی لە خەو ھەستان». == سەرچاوە == [//en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=593260032 ویکی ئینگلیسی] {{پزیشکی-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی: کۆئەندامی میز]] jm2zo0p0lqgtln8c7gtd3d98864u3hf 0 101366 1689490 1528265 2026-10-18T19:38:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە) 1689490 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Spike-waves.png|220x440px|وێنۆک|ھێڵێکی کارەبایی کەسێک کە نەخۆشی پەرکەمی نەبوونی ھەیە کە گرژبوونەکەی پیشان دەدات. لەو شوێنەی کە شەپۆلی کارەبایی ڕەش لەسەر پاشبنەمایەکی سپی دەردەکەون]] '''نەخۆشیی پەرکەم''' یان '''خوو''' یان '''فێ'''<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = خاڵ |وشە = فێ |ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = شێخانی |وشە = فێ |ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> کۆمەڵێک نەخۆشی دەمارییە کە بەھۆی پچڕانی نیشانە کارەبایییەکانی مێشک لە شێوەی لێدانی دووبارەبوونەوەی یەک لەدوای یەک دەردەکەون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Epileptic Seizures and Epilepsy: Definitions Proposed by the International League Against Epilepsy (ILAE) and the International Bureau for Epilepsy (IBE) - Fisher - 2005 - Epilepsia - Wiley Online Library|ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/j.0013-9580.2005.66104.x|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|doi=10.1111/j.0013-9580.2005.66104.x|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200502085103/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/j.0013-9580.2005.66104.x|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ئەم لێدانانە لەشێوەی شەپۆڵێک تەزووی ناڕێکن کە دەکرێت شەپۆڵە تەزووی کورت بواربن یانیش تا ڕادەیەکی باش درێژبن لەبەر خێرایییەکەی ئەستەمە دیاری بکرێن. ئەم لێدانە شەپۆلییانە دەبێتە ھۆی دروستبوونی گرژییەکی زۆر لە ماسولکەکان زۆر جاران دەبێتە ھۆی شکانی ئێسک یاخود برینداری ناوەکی کە سەرجەم تووشی ھەوکردنێکی زۆر دەبنەوە. جگە لەوەی کەسانی تووش بوو بەدەست کەموکوڕی کۆمەڵایەتی دەناڵێنن لەسەرانسەری جیھان جگە لەوەی ھیچ ھۆکارێک یان ڕێگە چارەیەک نییە بۆ ڕێگری لێکردنی لە ڕوودانی. ھۆکاری زۆربەی بارودۆخەکانی ئەم نەخۆشییە بریتییە لە ھەوکردن، ھەندێک بارودۆخیش لە ئەنجامی برینی مێشک و [[جەڵدەی مێشک]] و تومۆی مێشک یاخود ھۆکارە بۆماوەیییەکان ڕوودەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Mechanisms of epileptogenesis: a convergence on neural circuit dysfunction|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3982383/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214053532/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3982383/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> زۆر کەم ڕێککەوتووە کە ڕێی لێ بگیرێت ئەمەش لە ئەنجامی چالاکی دەماری زۆر و نائاسایی لە کۆرتێکسی مێشکدا. دەستنیشانکردنەکە بەدەرکردنی مەرجەکانی تر دەگرێتەوە کە لەوانەیە نیشانەی ھاوشێوە دروست بکات، وەک کاڵبوونەوە و دیاریکردنی ئەوەی کە ئایا ھۆکارێکی تری دەستبەسەرداگرتن ھەیە، وەک نەخۆشی کشانەوەی کحول یان کێشەی ئەلکترۆلیت. ئەمە لەوانەیە لە بەشێکیدا ئەنجام بدرێت بە وێنەگرتنی مێشک و تاقیکردنەوەی خوێن و نەخۆشیی زۆر جار دەتوانرێت پشتڕاست بکرێتەوە بە بەکارھێنانی پلانی شەپۆلی مێشک (EEG)، بەڵام تاقیکردنەوەی سروشتی مەرجەکە ناھێڵێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0014488613001246|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200302004258/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0014488613001246|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ئەو نەخۆشییە ڕەنگە بەھۆی گرفتەکانی تر ڕووبدات، لەو بارەدا دەتوانرێت ڕێگری لێ بکرێت و دەستی بەسەردابگیرێت و بە دەرمانەکان کۆنترۆڵ بکرێن کە نزیکەی ٧٠٪ ی حاڵەتەکان، زۆرجار بەردەستن. بۆ ئەو کەسانەی کە دەستبەسەرداگرتنەکانیان بە دەرمان ناکرێت، دەکرێت بە کرداری نەشتەرگەری، خاوکردنەوەی دەمار یان گۆڕانکاری خۆراکی بێت. ھەموو حاڵەتەکانی پەرکەم تەمەنێک ناخایەنێت، چونکە خەڵکێکی زۆر باشتر دەبن تا ئەو ئاستەی کە چارەسەریان بۆ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Martin|یەکەم=Kirsty|دوایین٢=Jackson|یەکەم٢=Cerian F|دوایین٣=Levy|یەکەم٣=Robert G|دوایین٤=Cooper|یەکەم٤=Paul N|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=Ketogenic diet and other dietary treatments for epilepsy|ناونیشان=https://www.cochranelibrary.com/resolve/doi?DOI=10.1002/14651858.CD001903.pub3|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|doi=10.1002/14651858.cd001903.pub3|issn=1465-1858|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200613013340/https://www.cochranelibrary.com/resolve/doi?DOI=10.1002/14651858.CD001903.pub3|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|دەروونناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Epilepsy}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} twd7npdx18rk9nqek3ti1l4n4p1137a 0 101858 1689329 1617126 2026-10-18T16:33:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (شەتڕەنج-کۆلکە) 1689329 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} لە [[شەتڕەنج]]دا، '''پێکھاتەی سەرباز''' و ناسراویشە بە '''بڕبڕەی سەرباز''' ({{بە ئینگلیزی|Pawn structure}}) ڕێکخستنی [[سەرباز (شەتڕەنج)|سەرباز]]ە لەسەر [[بۆردی شەتڕەنج]]. لەبەرئەوەی سەربازەکانی ناجووڵۆکترین پارچەی شەتڕەنجە، پێکھاتەی سەرباز بەشێوەیەک لەشێوەکان جێگیر و نابزۆکە بۆیە بەشێوەیەکی بەربڵاو سرووشتی ستراتیژی ھەڵوێستە دیاریی دەکات. == لێنۆڕینی گشتی == لاوازیی لە پێکھاتەی سەربازدا، وەک [[سەربازی دوور (شەتڕەنج)|سەربازی دوور]]، [[سەربازی سەریەک]]، [[سەربازی بەجێماو (شەتڕەنج)|سەربازی بەجێماو]] و ھەروەھا [[کوون (شەتڕەنج)|کوون]]، ھەرئەوەندە درووست بوون، زۆربەی کات دەبنە ھەمیشەیی (تاکۆتایی وا دەمێننەوە). بۆیە پێویستە بەئاگاییەوە مامەڵە بکرێت تا خۆ لەتووشبوونیان دوور بگیرێت (بەڵام ھێشتا [[ھەڵاودێری]] ھەیە، بۆ نموونە بنۆڕە ''کوونی بۆڵێسلاڤسکی'' لەخوارەوە). لە نەبوونی ئەم لاوازییە پێکھاتییانە، ناتوانرێت پێکھاتەی سەرباز لەدۆخێکی دیاریکراودا وەک باش یان خراپ دیاریی بکرێت -- زۆرتر پشت دەبەستێت بە ھەڵوێستەی پارچەکان. بەھەرحاڵ، پێکھاتەی سەرباز ستراتیژییەتی سەرتاسەریی یاریزان بۆ ماوەیەکی دوورتر درێژ دەکاتەوە، ھەرچەند ئەگەر لە کردنەوەیەکی ناپەیوەندیداریشەوە سەرھەڵبدات. پێکھاتە سەربازییە ھاوتا شاوڵییەکان (بۆ نموونە زەنجیری e5 و زەنجیری d5) ئەشێت فریودانانە لەیەک بچن، بەڵام پێ دەچێت تەواو سیفەتی جیاوازییان ھەبێت بەھۆی ئاماڵیی شا بۆ ماڵکردن لەباڵی شاوە. پێکھاتە سەربازییەکان زۆرینەی جار دەگوازنەوە بۆ یەکتر، بۆ نموونە ئایزۆلانی دەگوازرێتەوە بۆ سەربازی ھەڵواسراو و ھەروەھا بەپێچەوانەوە. ئەو جۆرە گواستنەوانە پێویستە بەئاگاییەوە چاوییان لێ بکرێت و زۆربەی جار ھێما بۆ تەقلەدان لە ستراتیژییەتی یاریدا دەکات. == پێکھاتە گەورەکانی سەرباز == [[ئاندرو سۆڵتیس]]، لە کتێبەکەیدا بەناوی ''Pawn Structure Chess'' دا پێکھاتە گەورەکانی سەربازی پۆڵێن کردووە بۆ ١٦ پۆل، کە لەخوارەوە باس کراون. پێویستە ئەوە تێبینیی بکرێت کە بۆ ئەوەی پێکھاتەیەک بکەوێتە نێو پۆلێکەوە، پێویست ناکات ھەڵوێستەیەکی سەربازی ھەبێت کە تەواو ھاوشێوە بێت لەگەڵ ھێڵکاریی ھاوپەیوەنددا، بەڵکو دەشێت تا ئەو ڕادەیە نزیک بێت کە سیفەتەکانی یارییەکە و ڕووکارە گەورەکان تێیدا نەگۆڕ بێت. بەگشتی، سەربازەکانی ناوەند دەتوانن زۆرترین کاریگەرییان ھەبێت لەسەر سرووشتی یارییەکە. ئەو پێکھاتانەی کە سەربازی ھێرشبەری ھاوشێوەیان ھەیە وا وەسف دەکرێن کە ''گرژییان'' ھەبێت. ئەوانە بەشێوەیەکی ئاسایی ناجێگیرن و مەیلیان ھەیە بۆ ئەوەیە کە یارییەکە تەقلە پێ بدەن بۆ پێکھاتەیەکی جێگیر لەڕێی پاڵنان بە سەربازەوە یان ئاڵوگۆڕەوە. یاریی زۆربەی جار لەدەوری ئەوە دەسووڕێتەوە کە تەقلەدانەکە ڕوو بدات بەڵام لەبارودوخێکی ویستراودا. بۆ نموونە، لە [[گامبتی شالیار]]ی پەسەندنەکراودا، ڕەش دەوەستێت تاوەکوو سپی فیلی شای خۆی پەرە پێ ئەدات تاوەکوو لێدانی {{چبڕ|d5xc4}} ئەنجام بدات، کە یارییەکە دەگوازێتەوە بۆ پێکھاتەی سلاڤ (بنۆڕە خوارووتر). {{ھێڵکاریی شەتڕەنج بچووک|= |floatleft | |= | | | | | | | | |= |pd|pd| | | |pd|pd|pd|= | | |pd| |pd| | | |= | | | | | | | | |= | | | |pl| | | | |= | | | | | | | | |= |pl|pl|pl| | |pl|pl|pl|= | | | | | | | | |= |پێکھاتەی کارۆ}} === پێکھاتەی کارۆ === '''کردنەوەکان''': سەرەکی: [[بەرگری کارۆکان|کارۆکان]]. ھی تر: [[بەرگری فەڕەنسی|فەڕەنسی]]، [[بەرگری ئەسکەندەناڤی|ئەسکەندەناڤی]]، [[گامبتی شالیار]]. '''سیفەت''': یاری خێرای خاوکراو. '''ڕووکارەکان بۆ سپی''': بنکەیەک لەسەر e5، سوود لە بۆشایی باڵی شادا، شکاندنی {{چبڕ|d4-d5}}، ئەگەری زۆرینەیی لە [[باڵی شالیار]]دا لە کۆتایارییدا (بەگشتی پاش ئاڵوگۆڕکردنی سەربازی d ـی سپی بە سەربازی c ـی ڕەش). '''ڕووکارەکان بۆ ڕەش''': لاوازیی سەربازی d4، شکاندنی {{چبڕ|c6-c5}} و {{چبڕ|e6-e5}}. ئەوەی دواھەمین زۆربەی کات ویستراوە، بەڵام بەدیھێنانی لەلایەن ڕەشەوە گرانترە. == سەرچاوەکان == * [[Max Euwe|Euwe, Max]] (1968). ''The Development of Chess Style''. David McKay Company. {{ISBN|0-679-14045-X}}. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Flores|یەکەم=Mauricio|بەستەری نووسەر=Mauricio Flores Ríos |سەردێڕ=Chess Structures – a Grandmaster Guide |ساڵ=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Quality Chess |ژپنک= ٩٧٨-١-٧٨٤٨٣-٠٠٠-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Soltis|یەکەم=Andy|بەستەری نووسەر=Andrew Soltis |سەردێڕ=Pawn Structure Chess |ساڵ=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=McKay |ژپنک= ٠-٨١٢٩-٢٥٢٩-٧}} * [[Mikhail Yudovich|Yudovich, Mikhail]] (1988). ''Garri Kasparov''. Raduga Publishers. {{ISBN|5-05-001722-X}}. * [//en.wikipedia.org/wiki/Pawn_structure ویکیپیدیای ئینگلیزی] {{شەتڕەنج}} {{پۆلی کۆمنز|Chess pawns}} {{تووڵی دەروازە|شەتڕەنج}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{شەتڕەنج-کۆلکە}} pt4f9rlnat98hgdx94qm4uab5ds6omg 0 103900 1689391 1688883 2026-10-18T17:17:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1689391 wikitext text/x-wiki {{Infobox book <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = '''پیرەمێرد و زەریا''' | image = The Old Man and the Sea (1952) front cover, first edition.jpg | caption = | author = [[ئێرنست ھێمینگوەی]] | cover_artist = | country = ویلایەتە یەگرتووەکانی ئەمریکا | language = ئینگلیزی | genre = | published = ١٩٥٢ | media_type = چاپکراو (hardback & paperback) | pages = ١٢٧ | awards =[[خەڵاتی پولیتزەر]] (١٩٥٣){{ھن}}[[خەڵاتی نۆبڵ|خەڵاتی نۆبڵی وێژە]] (١٩٥٤) | isbn = 0-684-80122-1 | oclc = | dewey =٨١٣٫٥٢ | congress = PS3515.E37 | preceded_by = }} '''پیرەمێرد و زەریا''' ({{بە ئینگلیزی|The Old Man and the Sea}}) ناوی ڕۆمانێکی کورتی نووسراوەی [[ئێرنست ھێمینگوەی]]ە. ھێمینگوەی ئەم چیرۆکەی لە [[کووبا]]دا لە ساڵی ١٩٥١ نووسیوە. ئەم کتێبەی ھێمینگوەی یەکێ لە کارە ھەرە ناسراوەکانییەتی کە [[خەڵاتی پولیتزەر]]ی بردووەتەوە. ئەم داستانە ھەروەھا ڕۆڵێکی گرنگی لەوەدا ھەبوو کە ھێمینگوەی بتوانێ لە ساڵی ١٩٥٤دا [[خەڵاتی نۆبڵ|خەڵاتی وێژەی نۆبڵ]] بباتەوە. == چیرۆک == سانتیاگۆ ماسیگرێکی بەتەمەنە کە بۆ ماوەی ھەشتا و چوار ڕۆژە ھیچ [[ماسی]]یەکی نەگرتووە و بە «سالاو» (زۆر بێبەخت) دادەنرێت. مانۆلین، کوڕێک کە لەلایەن سانتیاگۆوە ڕاھێنراوە، لەلایەن دایک و باوکییەوە ناچار کراوە لە بەلەمێکی جیاواز و بەبەختتردا کار بکات؛ مانۆلین ھێشتا ھەموو بەیانی و ئێوارەیەک یارمەتی سانتیاگۆ دەدات لە ئامادەکردنی کەلوپەلەکانی و خواردنی بۆ دەھێنێت. ئەوان باسی [[بەیسبۆڵ]] و [[جۆ دایماجیۆ]] دەکەن، پێش ئەوەی کوڕەکە بڕوات و سانتیاگۆ بخەوێت. ئەو خەون بە دیمەن و ئەزموونەکانی گەنجێتییەوە دەبینێت. لە ھەشتا و پێنجەمین ڕۆژی بێ ماسییەکەیدا، سانتیاگۆ زوو بەلەمەکەی دەباتە دەرەوە، بەو نیازەی بەرەو قووڵایی «گەلف ستریم» بڕوات. بەیانییەکە جگە لە ئەلباکۆرێکی بچووک ھیچ ناگرێت پێش ئەوەی مارلینێکی{{تێبینی|مارلین جۆرە ماسییەکی گەورەی ناو [[ئۆقیانووس]]ەکانە کە بە لووتە درێژ و تیژەکەی دەناسرێتەوە. لەم چیرۆکەدا، مارلینەکە ئەو نێچیرە گەورە و دەگمەنەیە کە سانتیاگۆ دوای ٨٤ ڕۆژ بێبەختی دەیتوانی ڕاوی بکات و ململانێیەکی زۆری لەگەڵ دەکات.}} زەبەلاح بگرێت. ماسییەکە زۆر قورسە بۆ ئەوەی ڕابکێشرێتە ناوەوە و دەست دەکات بە ڕاکێشانی بەلەمەکە بەرەو قووڵایی دەریا. سانتیاگۆ بەدرێژایی شەو خۆی دەگرێت، دوای ھەڵاتنی [[خۆر]] ئەلباکۆرەکە دەخوات. بۆ یەکەمجار مارلینەکە دەبینێت—درێژترە لە بەلەمەکە. سانتیاگۆ تا دێت زیاتر ڕێز لە ماسییەکە دەگرێت، ڕێز و بەزەیی بەرامبەر بە نەیارەکەی نیشان دەدات. خۆرئاوابوون بۆ جاری دووەم دێت و ماسیگرەکە دەتوانێت کەمێک بخەوێت؛ بەھۆی شڵەژانی ماسییەکە بەخەبەر دێت بەڵام دەتوانێت ھاوسەنگییەکەی بپارێزێت. لە بەیانی سێیەمدا مارلینەکە دەست دەکات بە سووڕانەوە. سانتیاگۆ کە خەریکە ھۆشی لەدەست دەدات، مارلینەکە ڕادەکێشێتە ناوەوە و بە [[ڕم]] دەیکوژێت. ماسییەکە بە بەلەمەکەیەوە دەبەستێتەوە. کوسەیەک{{تێبینی| ماسییەکی دڕندەی گۆشتخۆرە. لە دەقەکەدا، کوسەکان (وەک جۆری ماکۆ) ئەو ماسییانەن کە بەھۆی بۆنی [[خوێن]]ەوە دێن و ھێرش دەکەنە سەر ماسییە گەورەکە (مارلینەکە) و گۆشتەکەی دەخۆن.}} بۆنی خوێن لە ناو ئاوەکەدا دەکات و چل پاوەند لە مارلینەکە دەخوات. سانتیاگۆ کوسەکە دەکوژێت بەڵام ڕمەکەی لەدەست دەدات، چەقۆکەی بە پاروویەکەوە دەبەستێت وەک ڕمێکی کاتی و سێ کوسەی دیکە دەکوژێت پێش ئەوەی دەمی چەقۆکە بشکێت. نەفرەت لە خۆی دەکات بۆ ئەوەی زۆر چووەتە ناو دەریا، داوای لێبوردن لە تەرمە شێوێنراوەکەی مارلینەکە دەکات. لە کاتی خۆرئاوابووندا بە دار لە دوو کوسەی تریش دەدات، بەڵام ئێستا نیوەی مارلینەکە خوراوە. لە شەوی سێیەمدا، کوسەکان بە کۆمەڵ دێن و تەنھا [[ئێسقان]] لە دوای خۆیان جێدەھێڵن. سانتیاگۆ دەگاتە کەنار دەریا و لە کوختەکەیدا دەخەوێت، کەرەستەی [[ئێسکەپەیکەر]]ەکە بە [[بەلەم]]ەکەیەوە بەستراوەتەوە. بەیانییەکەی مانۆلین بە بینینی حاڵی سانتیاگۆ دەگریەت. [[قاوە]] دەھێنێت و لای سانتیاگۆ دادەنیشێت تا بەخەبەر دێت. ئەو پێداگری دەکات لەوەی لە داھاتوودا لەگەڵ سانتیاگۆ بێت. ماسیگرێک درێژی مارلینەکە بە ھەژدە پێ دەپێوێت، و جووتێک گەشتیار بە ھەڵە وادەزانن ئێسکەپەیکەرەکە ھی کوسەیە. سانتیاگۆ دەگەڕێتەوە بۆ خەوتن و خەون بە شێرەکانی سەر کەناراوەکانی [[ئەفریقا]]وە دەبینێت. == وەرگێڕان بە کوردی == [[شێرکۆ بێکەس]] ئەم ڕۆمانەی لە زمانی عەرەبییەوە وەرگێڕاندووە سەر زمانی کوردیی سۆرانی کە لە ساڵی ١٩٨٢ لە شاری بەغدادا لەلایەن وەزارەتی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن-دەزگای ڕۆشنبیری و بڵاوکردنەوەی کوردی لە ١٣٦ لاپەڕە بە چاپ گەیشتووەتەوە.<ref name="بوار نورەدین ۱">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ٣٣.</ref> ئەم وەرگێڕانە ھەروەھا بە پێداچوونەوەی [[شوکور مستەفا]] لە شاری سلێمانیدا لەلایەن [[دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم]] لە ساڵی ٢٠٠٢ لە ١٥٣ لاپەڕە بۆ دووەم کەڕەت<ref name="بوار نورەدین ٢">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ٧٤.</ref> و لە ساڵی ٢٠٠٩ لە ١٥٨ لاپەڕە بۆ سێھەم کەڕەت چاپ کرا.<ref name="بوار نورەدین ٣">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ١٠٠.</ref> == تێبینییەکان== {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20140605223854/http://classicliterature.net/ernest-hemingway/the-old-man-and-the-sea/ پیرەمێرد و زەریا] * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1954/ خەڵاتی وێژەی نۆبڵ، ١٩٥٤] == کتێبناسی == * [https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 ''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، ئامادەکردن: بوار نورەدین، سلێمانی: دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، چاپی یەکەم: ٢٠١٣.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230716144523/https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 |date=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٣ }} {{شێرکۆ بێکەس}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئیتاڵیا}} {{پۆلی کۆمنز|The Old Man and the Sea}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٥٢]] [[پۆل:ڕۆمانەکانی ئێرنست ھێمینگوەی]] [[پۆل:ڕۆمانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کتێبەکانی ئێرنست ھێمینگوەی]] [[پۆل:کتێبەکانی چارڵز سکریبنەرز سەنز]] jkd0oxsh14zw2vm2e1dg4tf6h9muppv 0 104597 1689550 1589776 2026-10-18T22:35:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1689550 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox disease | Image = Gautier - Salpetriere.JPG | Caption = وێنەی هەشت ژن لە سەدەی نۆزدە کە بە ئاشکرا تووشی نەخۆشی دەروونین. ([[ئارماند گاتیر]]) | ICD10 = {{ICD10|F||}} | MeshID = D001523 |}} '''پەشێویی دەروونی''' یان '''نەخۆشیی دەروونی''' بە کۆمەڵێک نەخۆشی دەگوترێ کە کار دەکەنە سەر [[ھزر]] و [[ڕەفتار]]ی نەخۆش و دەبنە ھۆی ئازار و داماویی نەخۆش. ھۆکاری نەخۆشییە دەروونییەکان ڕوون نییە، بەڵام ئاشکرایە کە ھۆکارەکانی [[بۆماوەزانی|جینیتیک]]، [[سترێس]] و چۆنیەتیی ڕووبەڕووبوونەوەی کەس لەگەڵ دەوروبەری زۆر کاریگەرە. [[خەمۆکی]]، [[دڵەڕاوکێ]]، [[وەسواس]]، [[شێواوی دوو سەرە]] (بە کوردی شێتەوژیرە) و [[شیزۆفێرنی]] لە دیارترین نەخۆشییە دەروونییەکانن. == مێژوو == سەدان ساڵ کۆمەڵگاکان لەگەڵ ئەو نەخۆشانەی کە بەھۆی شێوانی دەروونی ئازاریان دەدی، بە شێوەی دڕندانە دەجووڵانەوە. بیرۆکەی باوی ڕابردوو، ھۆی نەخۆشییە دەروونییەکانی بۆ [[شەیتان]] و ھێزە ژوورسروشتییەکان دەگەڕاندەوە. بۆ چارەسەری نەخۆشی دەروونی، جەستەی نەخۆشیان دەخستە ژێر ئازار و لێدان و برسییەتی زۆرەوە تا جێ بە شەیتان لەق بکەن و لە دەروونی ڕاو بنێن.<br/> [[زیگمۆند فرۆید]] لە یەکەمین دەروونناسانێک بوو کە شێوازی نوێی بۆ دەرمانی نەخۆشیی دەروونی دانا و [[دەروونشیكاری|دەروونشیکاریی]] لە سەر ئەم بنەمایە دامەرزاند.<ref>http://www.4shared.com/dir/i3pcT7K6/mabani_shenakht_ensan.html</ref> == جۆرەکان == نەخۆشییەکانی دەروون جۆراوجۆرن، بەناوبانگترینیان بریتییە لە: * [[خوو شێوان]] (شێواوی خوو) * [[دڵەڕاوکێ|دڵ شێوان]] * [[پەرۆشی]] * [[شێواوی سالەشی]] * [[شێواوی بەکارھێنان]] * [[خەوشێوان]] * [[خۆراک شێوان]] * [[شێواوی دەروون لەشی]] (دەر و ناو شێوان) * [[شێواوی کەسایەتی]] (کەسایەتی شێوان) * [[شێواوی زایەندی]] * [[شێواوی ناسیاری]] (ناسیاری شێوان) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|دەروونناسی|فەلسەفە|کۆمەڵگا}} {{پۆلی کۆمنز|Mental and behavioural diseases and disorders}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:تەندروستیی دەروونی]] [[پۆل:کەمتوانی بەپێی جۆر]] [[پۆل:پەشێوییە دەروونییەکان]] [[پۆل:ئازارچەشتن]] 6jt5qw2d6bthswp02cf2p7l95g8xt9v 0 105624 1689405 1688638 2026-10-18T17:21:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689405 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | show_name = پنسە ترسناکەکان | image = <!-- include ALT text per [[WP:ALT]] guideline --> Penny Dreadful Logo.png | caption = | show_name_2 = | genre = دراما<br /> ترس<br /> دڵەڕاوکێ | format = | creator = [[جۆن لۆگان]] | developer = | writer = [[جۆن لۆگان]] | director = [[جەی ئەی بایۆنا]]<br /> [[جێمیس ھاویس]]<br /> [[کۆکی گیدریۆک]] | creative_director = | presenter = | starring = [[ئێڤا گرین]]<br /> [[تیمۆثی دالتۆن]]<br /> [[جۆش ھارتنت]]<br /> [[ھاری تریدوای]]<br /> [[ریف کارنی]]<br /> [[دانی سپانی]]<br /> [[بێلی باپبەر]]<br /> [[رۆی کینەر]] | judges = | voices = | narrated = | theme_music_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = | country = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]<br /> [[شانشینی یەکگرتوو]] | language = [[ئینگلیزی]] | num_seasons = <!-- or num_series --> ٢ | num_episodes =١٨ | list_episodes = | executive_producer = [[جۆن لۆگان]] | producer = | editor = | location =[[دۆبلین]]، [[ئیرلەندا]] | cinematography = | camera = | runtime = ٥٠-٦٠ خولەک | company = | distributor = | channel = <!-- or network --> شۆتایم | picture_format = | audio_format = | first_run = | first_aired = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --> ١١ی مایسی ٢٠١٤ | last_aired = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> بەردەوامە | preceded_by = | followed_by = | related = | website = http://www.sho.com/sho/penny-dreadful/home | website_title = | production_website = http://blog.penny-dreadful.com// }} '''پنسە ترسناکەکان''' یان '''پێنی درێدفول''' (بە [[ئینگلیزی]]: Penny Dreadful)، [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی]] ئەمریکی-بەریتانییە، لە بەرھەمھێنانی تۆڕی شۆتایم بە ھاوبەشی تۆڕی سکایی بەریتانیە، لە لایەن [[جۆن لۆگان]] دروست کراوە. باس لە کۆمەڵێک تاوانی جیاواز ونادیار لە کەشێکی تەمومژاوییدا دەکات. بۆ یەکەم جار لە ١١ی مایسی ٢٠١٤ پەخشکرا.دوو وەرزی لێ پەخشکراوە و بۆ وەرزی سێیەم نوێکراوەتە.<ref>شۆتایم پنسە ترسناکەکان نوێدەکاتەوە [http://www.seat42f.com/showtime-renews-penny-dreadful.html]</ref> ئەلقەی یەکەم و دووەمی لە تۆڕی ئەنتەرنێتدا دزەی کرد پێش پەخشکردنی بە شێوەیەکی فەرمی.<ref>پنسە ترسناکەکان بەپێی داواکاری [http://www.sho.com/sho/schedules/ondemand/series#/series/1003223/penny-dreadful]</ref> ناوی زنجیرەکە لە ناوی چەند نامیلکەیەکی خەیاڵی کۆندا وەرگیراوە، کە لە سەدەی نۆزەدەھەمدا لە [[لەندەن]] بڵاودەکرایەوە. ھەموو ھەفتەیەک دانیشتوانی لەندەن چاوەڕێی دەرچوونی نامیلکەی نوێیان دەکرد چونکە ناوەڕۆکەکەی جیاواز و خەیاڵی بوو، باسی چەند دیاردەیەکی ناسروشتی و تاوانی نائاسایی دەکرد، کە پێشتر لە ھاوشیوەی نەبیسترابوو، تەنانەت بەخەیاڵی کەسیشدا نەھاتبوو. لە ڕاستیدا ئەو نامیلکانە بوونە ھەوێنی دروستکردنی چەند کەسایەتییەکی ناسراوی ئێستا، لەوانە دراکۆلا کە نووسەرەکەی لە چیڕۆکی (ڤارنیی خوێنمژ)دا وەرگرتووە کە پێشتر لە یەکێک لەو نامیلکانە بڵاو کرابوویەوە.<ref>پنسە ترسناکەکان چییە؟ [http://tvguidearabia.com/post/6456]</ref> == ڕووداوەکان == لە کۆڵانە تاریکەکانی لەندەنی سەردەمی فیکتۆری، کۆمەڵێک تاوانی نائاسایی ڕوودەدات، کە ترس و دڵەڕاوکێی دەخاتە سەر دڵی دانیشتوانەکانی. بەڕێز مالکۆم کە کچەکەی لەلایەن [[خوێنمژ|خوێنمژێکەوە]] ڕفێنراوە، لە ھەوڵی گەڕانەوەیدایە لەگەڵ ئەو دەستەی کە خۆی دروستی کردووە (ڤانیسیا ئیڤیز، ئیثان شاندڵەر، د.فیکتۆر فرانکشتاین لەگەل سیمپنی). == کاراکتەرەکان == *[[ئێڤا گرین]] لە ڕۆڵی (ڤانیسیا ئیڤیز)، کچێکی سەرنجڕاکێش و جوان و پڕ لە نھێنی. بەھرەیەکی ناسروشتی بەھێزی ھەیە، کە سوودبەخشە بۆ دەوروبەری، بەڵام ھەڵگری چەند گیانێکی شەرانگێزە، کە ھەڕەشەی لەدەستدانی ئەقڵ و ژیانی لێ دەکەن. *[[تیمۆثی دالتۆن]] لە ڕۆڵی (بەڕێز مالکۆم)، دۆزەرەوەیەکی ئەفریقییە، ھەرچەندە ماڵەکەی پڕی شتومەکی گرانبەھای گەشتەکانیەتی، بەڵام خاڵییە لە خێزان و خزمان. *[[جۆش ھارتنت]] لە ڕۆڵی (ئیثان شاندڵەر) گەنجێکی ئەمریکییە، خۆی لە ناو تاریکترین گۆشەی لەندەندا دەدۆزێتەوە، لەلایەن بەڕێز مالکۆم ھەڵدەبژردرێت، وەک یارمەتیدەری کەسی. ئیثان لەھەوڵداندایە لە ڕابردووی پڕ نھێنی ڕابکات. *[[ھاری تریدوای]] لە ڕۆڵی (د. فیکتۆر فرانکشتاین) نوژدارێکی نەشتەرگەرییە، مەسەلەی ژیان و مردن سەرنجی ڕادەکێشی. ھەموو ژیانی لە گەڕان بە دوای چۆنیەتی زیندووبوونە تەرخان دەکات. *[[ریف کارنی]] لە ڕۆڵی (دوریان گڕای) لاوێکی دەوڵەمەند و سەرنجڕاکێشە، بەڵام تەنیایە، دەیەوێت ھەر بە لاوی بمێنێتەوە. *[[دانی سپانی]] لە ڕۆڵی (سیمپنی) پیاوێکی ئەفریقی و خزمەتکاری بەڕێز مالکۆمە. *[[بێلی باپبەر]] لە ڕۆڵی (ڕۆنا کروفت) کچێکی ئێرلەندی کەمدەرامەتە، کۆچ دەکات بۆ لەندەن، تا لە ڕابردووە تاریک و قێزەوەنەکەی ڕابکات. پەیوەندیی سۆزداری لەگەڵ ئیثاندا ھەیە. *[[ڕۆی کینەر]] لە ڕۆڵی (کالیبیان) گیانەوەری شێواوی یەکەم، کە لەلایەن (د. فکتۆر فرانکشتاین) دروست کراوە. == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای ئینگلیزی == بەستەرەکان بۆ دەرەوە == * [https://web.archive.org/web/20140803154344/http://www.sho.com/sho/penny-dreadful/home پێگەی فەرمی] * [https://web.archive.org/web/20140818162103/http://www.imdb.com/title/tt2628232/ لاپەڕەی دراما لە پێگەی imdb] {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ترسناک|فیلم|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠١٠|لەندەن|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Penny Dreadful}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٤]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە سەرووسروشتییەکانی بەریتانیا]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە خەیاڵییە ترسناکە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە فانتازیا تاریکەکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ترسناکەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان سەبارەت گورگ پیاوەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی پاراماونت تەلەڤیژن]] [[پۆل:خوێنمژەکان لە تەلەڤیزیۆندا]] 4brev7klqj1o58ctz7wwywwpggnm15s 0 106010 1689434 1687571 2026-10-18T17:47:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1689434 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{کەسایەتی | ناو = پالمیرۆ تولییاتی | وێنە =Palmiro Togliatti Official.jpg | قەبارەی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[جینۆوا]]، [[ئیتالیا]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[٢٦ی ئادار]]ی [[١٨٩٣]] | شوێنی مردن = [[یالتا]]، [[کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئوکراینا]]، [[یەکێتیی سۆڤیەت]] | هۆکاری مردن = | ڕێکەوتی مردن = [[٢١ی ئاب]]ی [[١٩٦٤]] | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[ئیتالیا]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | هاووڵاتی = [[ئیتالیایی]] | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە هۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = [[پارتی کۆمۆنیستی ئیتالیا]] | بەرانبەرەکان = | ئایین = | هاوسەر = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = [[ئۆگنیۆ جوزێپێ تولییاتی]] (برا) | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان = | ئیمزا = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''پالمیرۆ تولییاتی''' (٢٦ ئاداری ١٨٩٣ - ٢١ی ئابی ١٩٦٤) سیاسەتوانی [[ئیتالیایی]] و ڕێبەری [[پارتی کۆمۆنیستی ئیتالیا]] (لە ١٩٢٧ ھەتا کاتی مردنی) بوو. پشتگێرانی تولییاتی نازناوی Il Migliore (ئێل میلییۆرێ)یان پێ داوە کە بە مانای باشترینە.<ref>http://www.raistoria.rai.it/articoli/togliatti-labilita-de-il-migliore/12363/default.aspx</ref> براکەی بە ناوی [[ئۆگنیۆ جوزێپێ تولییاتی]] (١٨٩٠ - ١٩٧٧) بیرەکار و دۆزەرەوەی [[گۆڕاییەکانی تولییاتی]]ە.<ref>http://books.google.com/books?id=MqcZAAAAIAAJ</ref> == پەڕاوێز = {{reflist|2}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەلسەفە|سیاسەت|ئیتاڵیا}} {{پۆلی کۆمنز|Palmiro Togliatti}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٤]] [[پۆل:کۆمۆنیستە ئیتالیاییەکان]] [[پۆل:مارکسیستە ئیتالیاییەکان]] [[پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان]] 9ifz4caaky9jk1vato9asmtflhg7wky 0 117533 1689264 1405966 2026-10-18T13:36:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1689264 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Screws.jpg|وێنۆک|چەندین جۆر پێچ]] '''پێچ''' یان '''بورغو''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: [[:en:Screw|Screw]]) [[ئامێری سادە|ئامێرێکی سادە]]<nowiki/>یە کە پێکھاتووە لە ڕوویەکی لێژ لوولپێچانە بە دەوری لوولەکێکدا ھەڵکراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=پەرتووکی زانست بۆ ھەمووان بۆ پۆلی نۆیەمی بنەڕەتی|بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پەروەردەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|ساڵ=٢٠١٥|پەڕەکان=٣٢٤}}</ref> لە کاتی خولانەوەی پێچەکەدا ھێزێکی بچووک دەخرێتە سەر تەواوی دوورییە درێژەکەی [[ڕووی لێژ]]ی پێچەکە، لەو کاتەدا، پێچەکە ھێزێکی گەورە دەخاتە سەر دوورییەکی بچووک کە پاڵی پێوە ناوە، پێچەکان بەکاردەھێنرێن لە زۆربەی کاتدا وەک ئامێری بەستن و جێگیربوون، ئەگەر بتوانیت پێچێک بکەیتەوە، تێبینیی ئەوە دەکەیت لەڕاستیدا ڕووتەختێکی لێژی زۆر درێژە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Glossary of Terminology Related to Nuts and Bolts|ناونیشان=https://www.boltscience.com/pages/glossary.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.boltscience.com}}</ref> == سوودی میکانیکیی پێچ == ئەگەر بتوانیت ڕووی لێژی پێچێک بکەیتەوە، تێبینیی ئەوە دەکەیت ئەو ڕووە زۆر درێژە و لارییەکی سادەی ھەیە، ئەوەشت لەیادبێت ھەر کاتێک ڕوویەکی لێژ درێژییەکەی زیاتر بێت لە بەرزییەکەی سوودی میکانیکی گەورەتر دەبێت. ھەروەھا ([[دەمەوانە]]<nowiki/>ی سەر قاپی [[دۆشاو]]، [[مرەبا]]) ئەوانیش نموونەی پێچن کە [[سوودی میکانیکی]] گەورەیان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=What is a screw simple machine?|ناونیشان=https://eschooltoday.com/learn/the-screw/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rustad|یەکەم=Martha E. H.|ناونیشان=https://www.worldcat.org/oclc/995162402|سەردێڕ=Screws|ڕێکەوت=2018|ژپنک=٩٧٨-١-٥٤٣٥-٠٠٧٢-١|شوێن=North Mankato, Minnesota|oclc=٩٩٥١٦٢٤٠٢}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|زانست|فیزیک|ئەندازیاری|تەکنۆلۆژیا}} {{پۆلی کۆمنز|Screws}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:میکانیک]] [[پۆل:تەکنۆلۆژیا]] [[پۆل:ئامێرە سادەکان]] bgt1zstj4wp45xye409b7grygcha6gd 4 117839 1689631 1686008 2026-10-19T01:50:36Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 2 بابەت (کۆنتر لە ٦٠ ڕۆژ) بۆ [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی 1]] 1689631 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 1 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=پێشنیارەکان|2= پێشنیار و بیرۆکە نوێکان لێرەدا وتووێژیان لەسەر دەکرێ. ''بەر لە دانانی پێشنیار'': * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''نەرمامێر''' کە لەسەری پێکھاتوون دەبێ لە [[MediaZilla:|بەگزیلا]]دا ڕاپۆرت بکرێ. * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''سیاسەت''' پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)]]. * '''وتارە نوێیە''' پێشنیارکراوەکان پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:وتارە پێشنیارکراوەکان]]. |3=وپ:دخپ|4=وپ:دخ/پ}} {{بازدان بۆ سەرەوە و خوارەوە}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == دەستکاریی بە کۆمەڵی شێواز == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:١١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٣٥ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٦٨٨٣٠٦٦٤}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەکارھێنەر {{وب|Aram}} و بەکارھێنەرانی تر. پێشتر بڕێک پیاچوونەوەی زمانەوانیمان کردووە لە دەقەکاندا. ھەڵەیەک کە زۆر دەکەوێتە بەرچاوم ئەوم '''ھەستا بە''' کە [[:en:calque]] یانی وەرگێڕانی وشەبەوشەی عەرەبیی قام بە. دوو کێشەی ھەیە. یەک، لە ڕووی شێوازەوە زمان درێژ دەکاتەوە. دوو، وەک گشت وەرگێڕانێکی وشەبەوشەی ئیدیۆمی بیانی تێگەیشتنی ئاسان نیە. بۆ نموونە لەجێی '''ھەستا بە گەورەکردنی ماڵەکە''' بنووسرێ '''ماڵەکەی گەورە کرد'''. بەڵام ئەمە نازانم بە چەند دێڕ کۆد بکرێ یا نە، چون چەند کێشەی ھەیە. ١) بڕێک جار ڕستەکان درێژن و خاڵ لە ئاخریانەوە نیە و ئەوە دیاریکردنی بەکارەکە ئەستەم دەکات. ٢) کێشەی جێناوە لکاوەکان (کە ئەو ئاسانتر بێ و بە چەند دێڕ کۆد چارەسەر دەکرێت). بەکارھێنەر ئارام کە تەجرەبەی زیاترە نازانم ڕای چییە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٣٦، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو لەم دڵسۆزەی ویکی، {{وب|Pirehelokan}}! زۆر ببوورە و کۆمپیوتەرەکەم کێشەی تێ کەوت بۆیە نەمتوانی زووتر وەڵامت بدەمەوە. ئەوە [[فەرھاد پیرباڵ]]یش لە بەرنامەیەک زۆر بە توندی ڕەخنەی لەم باسە گرتبوو. پێم وا بێ شتەکە چووەتە ناوی خەڵکەوە و وشیارتر مامەڵەی لەگەڵ دەکەن و کەمتریش بە کاری دێنن. لەم کاتەدا و لێرە ٣٢٧ ئاکامی ئەم باسەمان ھەیە. ڕاستکردنەوەیان نە بە دەست و بە ئێمە ئاسانە و نە پێشم وایە بە چەند دێڕێک کۆد و بە بۆت بکرێت؛ بۆت نابێت لە خۆیەوە و بەبێ پێداچوونەوەی مرۆڤ ئەم جۆرە دەستکارییە بکات. بە بڕوای من بۆ چارەکردنی ئەمە، پێویستمان بە سیستمێکە کە ھەڵەکان دیاری بکات و حەلێک یان زیاتر پێشنیار بکات و بەکارھێنەر بڕیار بدات کە قبووڵی بکات یان نا. ئەوە دەمبوسێکم لە بەشەکە چەقاند تا ئەرشیڤ نەکرێ تا بزانین دەتوانین شتێکی لێ بکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:١١، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Aram}}، سڵاو، سپاس بۆ وڵامەکەت. ئەگەر فۆرمە جیاوازەکانی بەرچاو بگرین یانی کاتی کارەکە و سەرفکردنەکەی ئەوە زیاتریش دەکا. ھەست/ام/ای/ا/این/ان/ان بە تەنیا لە ڕابردوودا. ئیتر با ڕانەبردوو بمێنێ و کێشەی دوو جۆرە ھ ێکەیش بە لایەک. بەھەرحاڵ ئەوەی بڕێک دەڵێن ئەمە بووە بە باو نابێ بە بیانوو بۆ دەستبەرداربوونی. بڕوانە ئینگلیزی ئیستەش ھەموو ڕۆژێ باسی شێوازی دروست و پوخت و کورت ھەمیشە گەرمە. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٢، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بەبۆنەی ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندن == {{atopg | status = ئەنجام | result = {{کرا|بەپێی یەکدەنگی، [[:ckb:پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia 17th Anniversary Logo.png|لۆگۆی دووەم]] پەسەند کرا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٥٥، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)}} }} [[پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png|وێنۆک|١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا خزمەتیان تێدا کردووە پیرۆز بێت!]] === بانگھێشت === {{وب|Serchia|Calak|Aza|مامۆستا|حوسێن|kurd2021|zemen|MFTG|Kushared|Pirehelokan|Aram|Paraw|Muhammed taha|Sakura emad|-Haryad|Aro Salar|Tessla|Sakura emad|Ravan|Shaween|Abdurhman Ahmad|Min.neel|1silent scientist|Ari Qasm|Saad Goran|Rahel khdhr|Kawanii|SiNa}} و تەواوی ئەندامانی تر. === پێشنیار === سڵاو لە ھەموو ئەندامانی بەڕێزی ویکیپیدیا؛ ١٢ی ئاب (نزیکەی مانگێکی تر) ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردییە و بەوھۆیەوە پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بۆ ماوەیەکی کاتی دەکەم (١٢ی ئاب تاوەکوو ١٢ی ئەیلوول؛ واتە یەک مانگ)، تکایە بۆچوونی خۆتان بڵێن و ھەر کەس دەتوانێت لۆگۆیەک بە دیزاینی سەرنجڕاکێشەوە بار بکات و لە خوارەوە دایبنێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لۆگۆی پێشنیارکراو === <!----- ھەر لۆگۆیەک پێشنیار دەکەی تکایە لە خوارەوە پەڕگەکەی دابنێ ----> [[پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|200px|ڕاست]] [[پەڕگە:Central_Kurdish_Wikipedia_17th_Anniversary_Logo.png|200px|ڕاست]] {{ھن|١٧}} === {{لێدوان}} === <!----- ھەر لێدوانێک یان بۆچوونێکت ھەیە لە خوارەوە بینووسە ----> * {{وب|Tessla}} کاک تێسلا تکایە ئەگەر دەتوانی لۆگۆ بار بکە، ئەوانەی پێشتری بەڕێزت زۆر جوان بوون، خۆم بۆم ساز نەکرا ئەو شتەی دەمەویست. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دووبارە سپاس، بەڵێ بۆنا، گۆڕینی کارێکی زۆری ناوێت و هەوڵ دەدەین لۆگۆی جوان دابنێین. هەرخۆی کە بووینە ١٠٠ هەزار وتار، ئەوکاتەش دووبارە دایدەنێین لۆگۆی تر. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاوتان لێ بێ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: من لەگەڵ پێشنیارەکەتانم، کە لۆگۆیەکی جوان بار بکەن و لێرە ڕای خۆمانی لەسەر بەین. تێبینییەکی بچووکیش، دیارە تاگکردنە ئیش ناکا، چونکە من ئاگاداریم پێ نەگەشتووە و ڕەنگە بەکارھێنەرانی تریش ئاگادار نەبن. پێویستە دووبارە بانگ بکرێنەوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، ئێستا بۆ جارێکی تر گشت بەکارھێنەران بانگھێشت دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣١، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::ئاگادارکردنەوە: ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و ... . [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستانخۆش بێ، شتێکی باشە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٤:٠٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کارێکی جوانە بەڵام دوو بۆچوونم هەیە لەسەر وێنەی [[:پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png]] یەکەمیان: پردی دەلال کێشەی نییە بەڵام قەڵاکەی پشتی قەڵای کوێیە؟ و دووەم بۆچوون: دەبێت بەکوردی لەسەری بنووسرێت لەسەری، زەحمەت نەبێت هەردووکی بە ژیری دەستکرد دروستکراوە، کە کاری ڕاستی دەچێت بەڵام قەڵاکە ناناسم بۆیە پرسیارم دەربارەی ئەوە هەیە کە ژیری دەستکرد بەکارهاتووە یاخود نا.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٤:١٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ئەو پەڕگەیەی باسی دەکەیت ژیریی دەستکرد بەخۆی سازی کرد بەبێ ئەوەی پێی بڵێم پشتەوەکەی چۆن بێت، تەنیا بۆ ئەو پەڕەی ئێرە بەکاری دێنین ئەگەرنا من پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بۆ [[:پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|ئەو پەڕگەیە]] دەکەم (کە بە یارمەتیی ژیریی دەستکرد ساز کراوە). ھەروەھا ئێوەش دەتوانن پەڕگەی پێشنیارکراوی خۆتان بار بکەن، زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٢٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستت خۆش بێت شتێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٥٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] تکایە ھەرچیەک دەکەن با دەستی ژیریی دەستکردی تیا نەبێ، بۆ دەروازە یان جێی تر ئاسایییە ژیریی دەستکرد بێ بەڵام ئەمە دەچێتە سەر لۆگۆی سەرەکی و شتێکی فەرمییە، باشترە بە دەستی دروست بکرێ. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٠٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من شارەزای سازکردنی وێنە نیم و زۆری لێ نازانم؛ ئەوەش ھەر وەک دەستپێکێک وابوو، ئەگەرنا ھەر کەسی تر شتێکی باشتر بار بکا خۆم دەنگی بەڵێی دەدەمێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] مەبەستم ئەوەیە ھەر ڕێگە نەدرێ ژیریی دەستکردی تێکەڵ بکرێ، ئەگەر پێشنیاریش کرا. دەنا ڕووی دەمم تەنێ لە ئێوە نەبوو، بۆیە ئێوەم تاگ کرد چون ئەم بەشە ئێوە کردوتانەوە. بژین. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٣٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ئەزانم برا ئاسایییە، تەنیا دەڵێم زۆر باش دەبێ کەسانی تریش بەشدار بن لە بارکردنی لۆگۆکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دووبارە سڵاو ئەمە پێشنیاری منە ئەم لۆگۆیەم دروستم کردووە و پیشنیاری دەکەم بۆ ساڵیادەکە، بەخوا مردم تا دروستم کرد چونکە نزیکەی ٣ ساڵە وازم لە دیزاین هێناوە بەهۆی پۆلی ١٢ەوە بەڵام کەس ئامادەنەبوو دانەیەک دروستبکات، هیوادارم بەدڵی کۆمەڵگەی ویکیپیدیا بێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] تەواوە زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. ئەگەر ڕای خۆم بڵێم زۆر جوانە کێشەیەکی وای نییە، تەنیا خۆزگە ئەو ١٧ەمین وەکوو ١٧یەمین نووسرابا. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: وەک بەڕێز ھیڤجا وتی، ١٧ەمین بگۆڕی بۆ ١٧یەمین چاکترە. فۆنتەکەش زۆری کەناڵ و میدیاکان بەکاریدەھێنن، بیگۆڕی بۆ فۆنتێکی سادەتر (کە من [https://fonts.google.com/specimen/Vazirmatn?lang=ckb_Arab&preview.lang=ckb_Arab ئەمە] پێشنیار ئەکەم) باشترێکە. <span style="background:#0D1B2A;font-size:9px;letter-spacing:1px;padding:2px 4px;border-bottom:3px solid #778DA9">[[بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E0E1DD">Zemen</span>]] '''[[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E63946">✧</span>]]'''</span> ٢٣:٥٦، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ھەر بژی👏 بێکێشەیە، تەنھا وەکوو ئاماژەیان دا «١٧ەمین» بگۆڕدرێت بۆ «١٧ھەمین» یان «١٧یەمین». [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] و @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] دەیکەم بە ١٧ هەمین و فۆنتەکەم گۆڕی دەتوانین سەیری بکەن.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٦:١٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] جوانە سپاس، من خۆم لەگەڵ ھی تۆم :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستتان خۆش، زۆر باشە. گەر یەکێک لە توانایدا ھەبێت دیزانێکی جوانی بۆ بکات زۆر باشتریش دەبێت، چوونکە پێوەی دیارە کە ژیریی دەستکردە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::دەستی هەموو لایەک خۆش بێت.. شتێکی زۆر جوانە ئەگەر بۆ مانگێک لۆگۆ بگۆرێن هەروەها ئامادەکردنی چەند چالاکی دیکە بۆ رۆژی ١٢ ئاب. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ٢٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێشتر بۆ گەیشتن بە پەنجا هەزار کارێکى لەو شێوەیە کرا و لۆگۆکەش لە ئەرشیفى رابردوو هەیە سەبارەت بە گۆرین من لاریم نییە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢١:٢٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئەم کارە بۆ نەکرا؟ ئەو خۆ بەسەریشیدا تێپەڕبوو ڕۆژەکە!!!.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٨:٠٥، ١٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) {{وب|Aro Salar}} {{کرا}}، بڕوانە [[وتووێژی میدیاویکی:Common.css#داواکاریی دەستکاریی پارێزراو لە ١٤ی ئابی ٢٠٢٦|ئێرە]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٦، ١٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == نوێکردنەوەی فەنکشن و داڕێژەکانی [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری]] == سڵاو بەڕێزان ئەمە ھەر وەک ڕێزێک پێویست بە کۆمەڵگاکەی ڕابگەیەنم کە دەمەوێت داڕێژە و کردارەکانی پڕۆژەکە نوێ بکەمەوە تا ببێتە کار ئاسانی بۆ ئەو بارکەرانەی کار لە پڕۆژەکە دەکەن. '''ڕوونکردنەوەی وردی بابەتە تەکنیکییەکان:''' لە ئێستادا بارکەرانی پڕۆژەکە دەبێت بەدەست دەستکاری کۆد و پارامیتەرەکانی ناو داواکارییەکان بکەن، نموونە بۆ ئەوەی ڕەوشی داواکارییەک لە چاوەڕوانی بکەن بە کرا پێویستە بەدەست <nowiki>{{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}}</nowiki> بگۆڕن بۆ <nowiki>{{ڕەوشی داواکاری|1}}</nowiki> مامەڵە لەگەڵ کۆدی پارامیتەرەکە بکەن بەڵام ئەمەوێت لەمەولا شتەکە بکەمە تووڵ (ئامراز) و ئاسانتر بکرێ لەجیاتی ئەوەی بەدەست کۆدەکان دەستکاری بکەن، لەڕێگەی ئامرازەکە بەچەند دووگمەیەک زۆر بە ئاسانی ئەتوانن ڕەوشی داواکاری بگۆڕن لە چاوەڕوانی دەگۆڕدرێ بۆ کرا یان نەکرا ھتد، یان نووسینی لێدوان، یاخوود ئەرشیڤکردنی داواکارییەکە لەئێستادا ئەوانە ھەمووی بە پارامیتەر دەکرێن، و بۆ ئاسایشی پڕۆژەکە ئەوانەی دەتوانن مامەڵە لەگەڵ تووڵەکە بکەن ئەوانە دەبن کە خۆیان لە پڕۆژەکە وەک بارکەر تۆمار دەکەن ھەر وەک ئێستا [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/پێڕستی بارکەران|بەشی پێرستی بارکەرانمان ھەیە]] ئەوکاتیش ئاوا ئەوانەی ناویان تۆمارکردووە ئەتوانن توڵەکە بەکاربھێنن. و لە پاش پەرەپێدانی ئەمە بۆ بارکەران بۆ توولێکی گشتی بۆ ئەوانەش پەرە پێدەدەین کە داواکاری پێشکەش ئەکەن بۆ ئەوەی لەجیاتی دەستکاری کۆد و پارامیتەر بکەن ھەر ئەندامێکی نوێ و ئاسایی بتوانێت لەڕێگەی ئامرازەوە زۆر بە ئاسانی داواکاری پێشکەش بکات. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٥:١٥، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) '''لێدوان:''' بانگھێشتی ئەندامە سەرەکییەکانی پڕۆژە و کۆمەڵگا: @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Paraw|Paraw]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٥:١٥، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] خاتوو ساکورا بتوانیت بەشەکانی دیکەشی باش بکەیت، زۆر چاک دەبێت، چونکە بەجدی بارکردنەکە ئاسانە دوای ئەو دانانەی قورسە، کارکردن بە پڕۆژەکە خۆدی خۆی قورسە گەر نا بارکردنەکە ئاسانە.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٨:٠٤، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]: بەڵێ، ئیشێکی زۆر باشە نوێ بکرێنەوە. بەکارھێنەرە نوێیەکان، ناتوانن زوو لە سیاسەت و ڕێسای پڕۆژەکە تێ بگەن کە چۆن داواکارییەک پێشکەش بکەن. شتێکی بچووکیش بە من کرا لەم نوێکردنەوەیا، بەبێ دوودڵی بانگم بکە، با یارمەتیدەر بم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:١٩، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بیرۆکەیەکی زۆر باشە، چونکە پێویستمان بە کاری زۆرە لەسەر ویکیپیدیای کوردی، بۆ ئەوەی تا بتوانین ئاسانی بکەین بۆ بەکارھێنەرانی نوێ و بە شێوەیەکی باشتر پێشکەش بکرێت. ئەگەر ھەر شتێک ھەبێت کە بتوانین بۆ یارمەتیدان، ئامادەین. دەستخۆش و بژیت! 🌷 [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ١٢:٣٨، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] و @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ئێستا دووبارە سەیری پڕۆژەکە بکەن بزانن چی گۆڕاوە و بەدڵتانە یان نا چەن کارەکەی بۆ ئاسانکردوون و گەر ھەڵەیەک لە ئامرازەکە ھەبوو پێم بڵێن سپاستان دەکەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٧:٣٠، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]: دەست خۆش بۆ ئەو ئیشەت. ئاوا کاتێکی زۆر بۆ بارکەر و داواکاریش ئەگەڕێتەوە. بەس تێبینییەکم ھەبوو. کاتێ کرتە لە بەشی '''لەژێر کاردایە''' ئەکەی لەژێر داواکە ئەنووسێ من سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. جا پرسیارەکەی من لەوەیایە ئەگەر کرتە بکەی لە '''لەژێر کاردایە''' و دوای بتەوێ کرتە لە '''کرا''' بکەی پەڕگەکە بارکەی ئەو نوسینە (من سەرقاڵی ئەم داواکارییەم) ئەمێنێتەوە کە پێویستە بسڕێتەوە دوای ئەوەی پەڕگەکە بار کرا. سەیری [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C_%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95/%D8%A8%DB%95%D8%B4%DB%8C_%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C&curid=177584&diff=1677370&oldid=1677369 ئێرە] بکەن. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٦:١٢، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] خۆی شتێک ھەیە لێرە، لەبەر ئەوەی نووسینی "من سەرقاڵی ئەم داواکارییەم" شتێکی سەربەخۆیە واتا بەکارھێنەر ئارەزوومەندانە ئەتوانێ بیگۆڕێ بۆ شتێکی تر، بۆیە تووڵەکە وا لێ بکەین لێدوانەکە بسڕێتەوە تۆزێک کێشە درووست دەکا، مەگەر وا لە تووڵەکە بکەم تەنھا ئەوکاتە لێدوانەکە لاببات گەر بارکەر "من سەرقاڵی ئەم داواکارییەم" دابنێت، نازانم بیروراتان چییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٧:٣٥، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::پێم وایە شتێکی زیایە کە ئارەزوومەندانە بێ پێویست بەوە ناکا ئیشی تووڵەکە قورسترەکەین ئاوا. وا لە تووڵەکە بکە ئەوە لابا کە بارکەرەکە دای ئەنێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٩:٥٢، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] بەتەواویش زیادە نییە لەڕاستیدا ئەوەی کە دەینووسی "من سەرقاڵی ئەم داواکارییەم" ئەوە لێدوانە نەک ڕەوشی داواکاری خۆشت ئەزانی ھەر لە کۆنەوە لێدوانی ئاوامان ھەر داوە ھەر بۆ نموونە سەیری ئەمە بکە: ::::::{{گێڕانەوەی لێدوان| تکایە ئەم داواکارییەم بۆ جێبەجێ بکە و فلان بەکارھێنەرم بۆ بکە بە بارکەر [[بەکارھێنەر:نموونە]] (لێدوان) ٠٦:٠٦، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)}} ::::::{{گێڕانەوەی لێدوان| {{لەژێر کاردایە}} —— 🌸 Sakura emad 💖 (لێدوان) ٠٦:١٦، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)}} ::::::{{گێڕانەوەی لێدوان| {{کرا}} بڕوانە ئێرە —— 🌸 Sakura emad 💖 (لێدوان) ٠٧:٢٦، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)}} ::::::{{گێڕانەوەی لێدوان| زۆر سپاس —— [[بەکارھێنەر:نموونە]] (لێدوان) ٠٨:٣٦، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)}} ::::::بیرتە کاتی خۆی بەم شێوەیە داواکاریمان جێبەجێ دەکرد پێش ئەوەی پڕۆژەکە دامەزرێنین؟ دەبینی سێ قۆناغ ھەیە، چاوەڕوانی، جێەجێکردن، تەواوبوون. ئەوەشی کە دەینووسی "من سەرقاڵی ئەم داواکارییەم" ھەر لێدوان حیسابە نەک ڕەوشی داواکاری پێت ئەلێ لەچ کاتێک ئەم لێدوانەی داوە لەچ کاتێکیش ڕەوشی داواکاری گۆڕیوە بۆ کرا بۆیە ئاساییە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٦:١٠، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]: ئەگەر ھەر بە لێدوان حسابە، بیخەرە بەشی لێدوانەکە نەک لەژێر ڕەوشی لەژێر کاردایە دابنرێ. ئەو کاتە ئەگەر وەک لێدوان بمێنێتەوە کێشە نییە، بەس بۆ ڕەوشەکان نابێ بمێنێتەوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣١، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] چاکم کرد پارامیتەری لێدوانەکانم بۆ داڕێژەکە زیاد کرد ئێستا ئەوانەی دەینووسی گشتی دەچێتە ژێر بەشی لێدوانەکان بەبێ ئەوەی کێشە درووست بکات بۆ ڕەوشی وتارەکە، و شتێکی تریش دوگمەی "ڕاگوێستن"م زیادکرد بۆ وتارەکە، کاری دووگمەکە ئەوەیە لەدوای ئەوەی وێنەکەت بارکرد و دۆخی وتارەکەت بە کرا دیاریکرد وێنکەت ڕاستەوخۆ دەگوازێتەوە بۆ ناو وتارەکە بەبێ ئەوەی پێویست بکات خۆت بە دەست بیکەیت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٦:٥٧، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]: ئێستا کێشەیەکی نییە شایەنی باسکردن بێ. ماندوو نەبی! [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣٩، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == «لە ژێر» یان «لەژێر»؟ == سڵاو بۆ ھەمووان. تووڵامراز «'''لە ژێر'''» و «'''لە سەر'''» دەکات بە «'''لەژێر'''» و «'''لەسەر'''». دوێنێ [[لێدوانی ویکیپیدیا:تووڵامراز/ئەرێنییە ھەڵەکان#لەژێر یان لەژێر؟|'''لێرەدا''']] لەگەڵ بەڕێز [[بەکارھێنەر:-Haryad|Haryad]] بڕێک باسمان کرد. ئەگەر پێشنیارتان ھەیە بفەرموون. ـــ [[بەکارھێنەر:Hamid Hassani|Hamid Hassani]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamid Hassani|لێدوان]]) ٠٦:٥٦، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ڕاتان چییە؟ [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٤:٣٩، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئەو پرۆپۆزیشنانە دەبێ بەسەریەکەوە بنووسرێن. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٤:٥٩، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == بەربەستنی بۆتی ئەرشیڤ: DEXBOT == سڵاو کۆمەڵگای ویکیپیدیای کوردی ناوەندی، بۆتی ئەرشیڤم بەربەستکرد چونکە لە ئێستادا کێشەی ئەرشیڤی ھەیە، پێدەچێت بۆتەکە لە ١ی ئۆکتۆبەرەوە ئەپدەیتی بۆ کرابێت و پارامیتەرەکانی گۆڕانکاری بەسەرداھاتبێت بۆیە بەھەڵە ئەرشیڤ پەڕەکان دەکات و گۆڕانکاری لە دراوی <span dir="ltr">Counter</span> دەکات ھەر بۆ نموونە <span dir="ltr">[[Special:diff/1679460|Dexbot 01:57, 3 October 2026]]</span> ئەمە نموونەیەکە، لەجیاتی ئەوەی لە ئەرشیڤی ٦ ئەرشیڤی بکات، دراوەکەی دەگۆڕێت بۆ ئەرشیڤی یەک. لەچەندین شوێنی تریش ھەمان کێشە ڕوویداوە ھەر بۆ نموونە [[Special:diff/1678919|ئێرەش]] بۆیە جارێ بەربەستم کردووە تا کۆمەڵگا بڕیار بدەن لەمەولا چۆن بابەت ئەرشیڤ دەکەن. چونکە دوو پارامیتەری ھەیە لە ئێستادا <span dir="ltr">counter</span> و <span dir="ltr">localcounter</span>&rlm; [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٦:٣٩، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٢٨، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) ::ڕای من ئەوەیە، localcounter‏ بە کار بێنین. چونکە پارامیتەرێکی ناوخۆیییە، کە بۆ ھەر پەڕەیەک بە جیا کار ئەکا. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٤:٤٧، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 2cdbwwio5lt72aqp4po90wzl8okeab4 4 117863 1689301 1687100 2026-10-18T15:13:15Z حوسێن 42516 /* Sap */ بەشی نوێ 1689301 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == Bumblebee == ناومان بۆ ئەم حەشەرەیە ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنگەگیزە، وەک [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%95%D8%A8%DB%86%DA%B5%DB%95&f=0 ھەنگەبۆڵە]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٢٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] خۆت داتڕشتووە یان خۆی ھەیە؟ دیم کاک پیرەھەڵۆ لە [[وتووێژ:مێشھەنگوین]] دا نووسیویەتی کە ''ھەنگەبۆڵە'' بە مانای bumblebee دێ، ئەمە ڕاستە؟ ئەگەر نا، ھەنگەبۆڵە چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٢، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆم دامڕشتووە. چون مەردۆخ بۆ ھەنگەبۆڵە «سرمان»ی عەرەبی دانابوو و «سرمان»یش ھەمان شەنگەسوورە یا سیرەمۆزەی خۆمانە، زاتم نەبوو بڵێم ھەنگەبۆڵە bumblebee -ە. بەڵام، پرسیارت بۆ دەکەم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣١، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەو وێنەیەی وتاری bumblebee -م نیشانی دوو کەس دا وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە بەڵام ڕەنگی زۆر زەردە. وتیشیان ھەنگەبۆڵە تووکن و کوڵکنە و، بە دەوری گا و مانگا دەخولێتەوە و، ھەنگوێن ناکات و، لە ھەنگ و زەردەواڵە گەورەترە و لەوانەیە بیشیان خوات و، خرپن و قەڵەوە و، ڕەنگیشی زۆرتر قاوەیی بەرەو ڕەشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:١٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] کەوایە ''ھەنگەبۆڵە'' دەبێ bumblebee بێ. دەستت خۆش بێ، زەحمەتت کێشا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٧، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆ دڵنیاییی زیاتر، وێنەکانی bumblebee لە ویکیپیدیا و گووگڵم دا بە نیشانی دوو کەسی تر کە یەکیان خۆی ھەنگەوانە. ھەردووکیان تا چاویان پێ کەوت وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Flushed Away == ناوێک بۆ وتاری [[فڵەشد ئەوەی]]، چی بێت باشە؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٧:١٨، ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] لێشاوبردە، وەک بابردە یا بابردەڵە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٢٥، ٢١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Cryptosystem == سڵاو هاوڕێیان، ئەمە بە کوردی دەبێتە چی؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٠٥، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] ھەر کریپتۆسیستم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٠٢، ٢١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Junglefowl == ''مرەجەنگەڵی'' چۆنە؟ وەکوو ''مرەباخی'' (= woodcock) دروست بووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٢١، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] باشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Progenitor == لە ئەستێرەناسی دا ئەو ئەستێرەیەی کە دەبێ بە سووپەرنۆڤا و دەتەقێ progenitorی پێ دەڵێن، چی بۆ ئەمە باشە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%A8%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%86%D9%85&f=0 بنەتۆم]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:١٧، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Projectile == ئەمە بکەین بە چی؟ projectile یانی ''ئەوەی کە دەھاوێژرێ''. دەکرێ ھەر شتێ بێ. مەنجەنیق بەرد دەھاوێژێ، بۆیە بەرد projectileە. تیرھاوێژ تیر دەھاوێژێ، بۆیە تیر projectileە. کوردستانیکا ''پلار''ی بۆ داناوە، بەڵام لە ھەنبانەبۆرینە دا ''پلار'' بە مانای ''داردەستێ کە بۆ ھاویشتن دەبێ'' ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٤، ١٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاھاویشتە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::ڕاھاوێژە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:١٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] هاوێژراو. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١٣، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::ئەمە وا وتت ناو نییە ئاوەڵناوە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠١، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Visible == بۆ ئەمە ھەر ''بینراو'' بە کار ھاتووە. ئەمە چاک نییە، چونکە ''بینراو'' یانی ''دیتوو'' یان ''شتێک کە بینراوە''، بەڵام visible بە مانای ''شتێک کە دەکرێ ببینرێ'' دێ. ''دیتەنی'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٢٤، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: نابێتە ''دیار''؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:٠٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ئەویش دەبێ، بەڵام ''دیار'' لە بنەڕەت دا شێوەی ناوی ''دین'' یان ''دیتن'' نییە؟ دی (ڕەگی ڕابووردووی دین) + ـار (وەک کوشتار و وتار)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: لەمە دڵنیا نیم. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠٠، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Tropical == چی بۆ ئەمە دابنێین؟ بۆ نموونە، tropical climate دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] تاوسووڕگە بۆ tropics و تاوسووڕگەیی بۆ tropical. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٤، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] کەشوهەوای ھێڵی کەمەرەیی. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١١، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == is native to == ئەمە چۆن وەربگێڕم؟ بۆ نموونە، Sorrel is native to Eurasia دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :خۆجێی ... ە: Sorrel خۆجێی ئەوراسیایە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١١:١٩، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] کردم بە ترشۆکە بوومیی ئەوراسیایە. ''بوومی'' لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی دا بە مانای native ھاتووە، [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/b%C3%BBm#:~:text=b%C3%BBm%C3%AE:%20adjective%20native بنۆڕە]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٤٧، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: بەداخەوە لەم فەرهەنگانەدا (بەتایبەت مەردووخ و وەهبی) جاروبار کاریگەریی فارسی دەبینرێت. ''بوومی'' بەم مانایە وا وتت بە کوردی نازانم؛ له هەنبانه و خاڵیشدا نییە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:١٦، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆوڵاتی -ش دەبێ. ھێمن دەڵێ «وەکوو پەروانە دەوری لێ دەدەن لاوانی خۆوڵاتی». [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٣، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆچی خۆڕسک بەکارناهێنی؟ دەتوانی بڵێی ترشۆکە خۆڕسکە لە ئەوراسیا. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] خۆڕسک یانی خواکرد یان شتێک کە مرۆو دروستی نەکردبێ و خۆی ڕسکابێ.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=%DA%95%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86&f=0#:~:text=%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C:-,%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%20%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D9%88%D9%88%D8%B4%D8%AA%DB%8C,-%D8%AC%DB%86%D8%B4%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1] بە شێوەیەکی دیکە باسی بکەم، خۆڕسک یانی سروشتی.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=خۆڕسک&f=0] [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::ڕاستە خۆڕسک بە واتای 'سروشتی'' دێت، بەڵام شتێک کە بە سروشتی لە شوێنێک بڕوێت ئەوە native/خۆڕسکیشە ـیشە بەو شوێنە، و لە هەر شوێنی دیکە دەستکردە لە زۆر حاڵەتدا، و بەم شێوەیە ''خۆڕسک'' زۆرجار واتای وشەی ''ڕەسەن'' دەگەیەنێت، کە ڕاستەوخۆ واتای ئەو شوێنە دەدات کە بۆ یەکەمجار تێیدا بە سروشتی بڵاوبووە (بە بێ گرنگیدان بە سنووری وڵاتان کە مرۆڤ بۆ مرۆڤ درووستی کردوون ئەگەر ناوی وڵات بەکارنەهاتبێت، و ئەگەر ناوی وڵات بەکارهاتبوو ئەوا ئەو وڵاتە ''ڕەسەنە'' کە سەرەتا لێیەوە تەشەنەی کرد). هەرچەندە دواتر بە شوێنی دیکەشدا بڵاوبووبێت بە سروشتی، تەنها یەکەم شوێن بە native/ڕەسەن دادەنرێت. وشەی native واتای دیاریکراوی هەیە لە ئینگلیزیدا کە دەکرێت هیچ وشەیەک ڕاستەوخۆ لە کوردیدا ئەو واتایەی نەبێت، بە پێی بەستێن (context) دەکرێت ''خۆڕسک''، ''ڕەسەن''، و/یان ''خۆجێ'' ڕاست بێت. :::::::- ئەم درەختە خۆجێیە لە ژاپۆن و گابۆن. (واتا لەم دوو شوێنە هەیە، بەڵام خۆجێ واتای سرووشتی/ڕەسەن دەدات؟) :::::::- ئەم درەختە ڕەسەنە بە ژاپۆن و گابۆن. (ئەم ڕستەیە ناکرێت ڕاست بێت چونکە ئەم دوو وڵاتە زۆر لێک دوورن و ئەگەری زۆر کەمە هەیە ڕووەکێک ڕەسەن بێت بەم دوو وڵاتە، و ‌هیچ وڵاتی دی نا (وشەی ''ڕەسەن'' ئەم واتایە زیاد دەکات چونکە هەر شوێنی دیکە باس نەکرابێت واتا ڕەسەن نییە)، بەبێ دەستێوەردانی مرۆڤ. خۆ ئەگەر هندستان و پاکستان بڵێت ئەکرێت چونکە هاوسنوورن.) :::::::- ئەم درەختە خۆڕسکە لە ژاپۆن و گابۆن. (کێشەی نییە ڕستەکە و واتا بە سرووشتی لەم دوو وڵاتە هەیە، بەڵام ئەشکرێت بە سرووشتی لە چەندین شوێنی دیکەش هەبێت). :::::::وشەی بووم ئێستا بە تەنها بەکارنایەت لە زۆر شوێن، زیاتر لە وشەی بومەلەرزە و بەروبووم ماوەتەوە (fossil word)، و پێم وانییە درووست بێت. :::::::بە گشتی دەکەوێتە سەر بەستێن لەو ڕستەی دەتەوێت ''ڕەسەن'' درووستترە یان ''خۆڕسک''. [[بەکارھێنەر:DreamHourFlight|DreamHourFlight]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:DreamHourFlight|لێدوان]]) ١٧:١٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Herbaceous plant == مەبەست لە ڕوەکێکە کە ''لاسکی چێوی'' (woody plant)ی نییە. herbaceous ھاواڵناوی herbە و لە ویکیپیدیا دا [[گیای دەرمانی|گیای دەرمانیی]] بۆ دانراوە کە پێم باش نییە. چی بۆ herbaceous و herb دابنێین؟ ئەگەر بەرامبەرێکی چاکمان بۆ herb نییە، ''ڕوەکی ناچێوی'' بۆ herbaceous plant دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٥٣، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەگەر Herbivore گیاخۆر بێ herb دەبێتە گیا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٢٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕەنگە پووشینە -ش ببێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] گیای داماو بۆ grass، بۆ herb، بۆ plantیش بە کار دێ! لە ویکیپیدیای فارسی دا ''علف'' بە کار ھاتووە کە لە کوردی دا بووە بە ''ئاڵف''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠١، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنبانە دەڵێ [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%DA%AF%DA%98%D9%88%DA%AF%DB%8C%D8%A7 گژوگیا] واتە «نباتات علفی» یا ھەمان « Herbaceous plants». ئەمە بە ئەڵمانییەکەش دەخوا، Krautige Pflanze یانی ڕوەکی گژ و گڤ، وەکوو کەلەرم. grassیش چیمەن نییە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٦، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ویکیپیدیا دا ''گژوگیا'' بۆ herb بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکان]]) و بۆ floraیش بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکانی یۆنان]])، چی لە ئەمانە بکەین؟ :::::من بزانم ''چیمەن'' یانی meadow یان lawn و ''چیم'' یانی grass و ھەردووک تورکین، [https://en.wiktionary.org/wiki/çim#Turkish بنۆڕە]. لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش دا ''گیا'' بۆ grass ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/giya#:~:text=noun-,grass,-%2C%20herbage] و خۆمانیش ''[[گیاجاڕ]]''مان بۆ grassland داناوە. :::::بە ڕای تۆ ''گیا'' بۆ چی بە کار بچێ؟ بۆ plant؟ ئەم وشانە ھەن دەبێ بەرانبەریان بۆ دابنێین: :::::plant (ڕوەک یان گیا؟)، flora (گیاکان؟) grass (چیم؟)، herb. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٣٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەک = plant، فلۆرا = flora، چیمەن = grass، مێرگ = meadow ، مێرگۆڵە یا چیمەنکاری = lawn، گژوگیا = herbs. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی ''گیا''؟ وشەیەکی باوی وەک ''گیا'' ناکرێ بۆ ھیچ بە کار نەبرێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:١٨، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەرچی کە لە زەوی ئەڕوێ ڕوەکە. ئێستا ئەم ڕوەکە یا ساقەتەی ڕەقە یا نەرمە. ئەوەی کە ساقەتەکەی ڕەقە پێی دەڵێن دار، ئەوەی کە ساقەتەکەی نەرمە پێی دەڵێن گیا. کەوایە گیا لە ئەسڵا ھەمان herb -ە. grass جۆرێکی تایبەت لە herb یا گیایە کە باریک و کێشھاتووە. ھەموو grassەکان herbن، بەڵام ھەموو herbەکان grass نین. تەماتە و گوڵەبەڕۆژە herbن بەڵام grass نین. ئاشکرایە داریش نین، بەڵام گیان. بە کورتی، من وا ئەزانم ھەچ ڕوەکێ کە دار نەبێ، گیایە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٠٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] من پێم وایە کە ''ڕوەک'' بۆ plant ڕاستە و نابێ دەستی لێ بدەین. ''[[ھەنار]]'' و ''[[ڕەشەدار]]'' دار (tree) و ڕوەک (plant)ن، بەڵام کەس ''گیا'' بەم دوانە ناڵێ. گیا زیاتر بە ڕوەکی بەژنکورت دەوترێ، ئەمانیش عادەتەن ناچێوی (non-woody)ن. ئەگەر ''گیا'' بۆ herb دابنێین، herbaceous plant بە ئاسانی دەبێ بە ''ڕوەکی گیایی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٩، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بە ڕای من ڕوەکی گیایی جوان نییە و بۆ کوردی ناخونجێ. گژوگیا باشترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] بۆچی خۆت لەگەڵ ''گیا'' بۆ herb نەبووی؟ یان مەبەستت ئەوەیە ''گیایی'' بۆ herbal دەبێ (وەک herbal tea = چای گیایی)، بەڵام بۆ herbaceous نابێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەکی گیایی حەشوە. ڕوەکی گیایی یا ڕوەکی گیائاسا یانی ئەوەی لە زەوی ئەڕوێت و وەکوو گیا وایە. دەی ئەمە ھەر گیایە، ئیتر ئەو دوورودرێژییەی ناوێ. من جیاوازییەک نابینم لە نێوان herb و herbaceous plant. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لەبەر ئەوەش کە گیا جگە لە herb بۆ plant و grassیش بە کار دێ، بۆ herbaceous plant من گژوگیام زۆرتر بەدڵە. ھەڵبەت خۆت باشتر دەزانی، ئەمانە بواری تایبەتیی من نین و زۆریان لێ نازانم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤٤، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وتارەکانی herb و herbaceous plant -م خوێندەوە، تا ڕادەیەک زانیم چی بە چییە. من بم ئاوای لێ دەکەم: herb ئەکەمە [[گژوگیا (چێشتلێنان و پزیشکی)]] و، herbaceous plant ئەکەمە [[گژوگیا]] یا [[گژوگیا (ڕوەکناسی)]]. گیاش ئەکەمە پەڕەی ڕوونکردنەوە و ئەیبەستمەوە بە ڕوەک و دوو ماناکەی گژوگیاوە، واتە گژوگیا لە چێشتلێنان و دەرماندا و، گژوگیا وەکوو بابەتێکی زانستی ڕوەکناسی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''ڕوەکی گیایی'' بێمانا بێ، herbaceous plantیش بێمانا دەبێ! پێم باش نییە ''گیا'' پەڕەی ڕوونکردنەوە بێ. وەک باسمان کرد، ''دارھەنار'' plantە و کەس ''گیا'' بەمە ناڵێ، بۆیە ''گیا'' ناکرێ plant بێ. قسەم بۆ herbaceous plant نییە، بەڵام پێم باشە ''گیا'' herb بێ. بە تایبەتی کە herbal tea دەبێ بە ''چای گیایی'' و herbal medicineیش دەبێ بە''پزیشکیی گیایی'' یان ''گیادەرمانی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی herb لە ئینگلیزیدا فەرقی ھەیە لەگەڵ مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی گیا لە کوردیدا. بۆیە ڕەنگە بۆ ئەوان herbaceous plant بگونجێ، بەڵام بۆ ئێمە سەرەڕای ئەوە کە herb گیایە، «ڕوەکی گیایی» حەشو و سەیر و نامۆ دێتە گوێ. چای گیایی -ش ھەر تۆزێ سەیرە. چای گژوگیا باشترە. وا نییە کە وشەیەکمان دۆزییەوە وەک ھاوسەنگی وشەیەکی بیانی، ئیتر ئەو وشەیە لە ھەموو حاڵەتەکانا بەکار بێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٣٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''چای گیایی'' خۆی ھەیە و داڕێژراوی من نییە. سەیری ئەنجامەکانی گووگڵ بکە. ھەروەھا، ''گژوگیا'' herbaceous plant بێ، a herbaceous flowering plant دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٤٣، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] گژوگیای گوڵدار نابێ؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Vine == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ vine ھەر ڕوەکێکە کە بە دار و دیوار دا ھەڵبگەڕێ. بۆ نموونە، ''[[لاولاو]]'' vineە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٤، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەڵزن دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ھیچ فەرھەنگێک دا نەمدی، خۆت داتڕشتووە؟ ھەڵ + زن (ڕەگی ڕانەبووردووی زنین)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لە چاوگی [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%B2%D9%86%DB%8C%D9%86&f=0 ھەڵزنین] لای ئێمە باوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] وشەیەکی جوانە، لە وتاری [[ڤانیلای گەڵاتات]] دا بە کارم برد. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Dormancy == ئەمە و dormant بە کوردی دەبن بە چی؟ The plant stays dormant all winter چۆن وەربگێڕین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٢١، ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەخەوڕاچوون؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەکرێ وەک ئاژەڵەکان متبوون بەکاربێت وەک لە کتێبەکانی پەروەردە سوڕی متبوون هەیە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Cultivation == چی بۆ ئەمە چاکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٨، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Sensationalism == سڵاو هاوڕێیان بۆ ئەمە [https://en.wikipedia.org/wiki/Sensationalism] چ باشە؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:٥١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] اثارەی عەرەبی یانی ورروژاندن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٨، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}} لەو ڕستەیەی خوارێدا چۆنی بنووسم؟ The show attracted controversy for adopting an allegedly '''sensationalist''' approach to literature [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٦:٥٢، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] «نمایشەکە بە ھۆی گرتنەبەری ڕێگایەکی - بڵێین ورووژێنخوازانە - بەرەو  ئەدەب، شەڕەقسەی بۆ خۆی کڕی.» :sensational = ورووژێن، sensationalism = ورووژێنخوازی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}}، دەستتان خۆش بێت [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٦:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Phloem == چی بە ئەمە ببێژین؟ شانەیەکی ڕوەکییە کە ماکەی خۆراکی دەگوازێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Function == بۆ نموونە، گەدە خۆراک تێک دەشکێنێ، ئەمە functionی گەدەیە. چی بۆ ئەمە گونجاوە؟ کار، فەرمان، ئەرک یان شتێکی دیکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] من خۆم ھەندێ جار functionم کردووە بە ئەرک، ھەندێ جاریش بە ئیشوکار. فرمان کارێکە کە ئەوەڵ و ئاخری دیارە و لە کەسێ داوا دەکرێ. «گەلێکم بە تۆ ھەیە فەرمانە، ئەو قاقەزەم بۆ بەرە شاری.» ئەمە بۆ task باشە. ئەرک یانی کاری زۆر، باری سەر شان، زەحمەت، پێویستیی سەر شان، وەزیفە. پێم وایە ئەرک بۆ duty باشە، بەڵام بۆ functionیش دەگونجێ. ئەرکی گەدە تێکشکاندنی خۆراکە. دیومە بە functionalismیش بڵێن ئەرکباوەڕی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٧، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Territorial == گیانلەبەرێک بەرگری لە ناوچەی خۆی بکا و نەھێڵێ گیانلەبەری دیکە (بە تایبەتی ھەمان جۆر) لێی نزیک بێ territorialی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٢، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] سەرزەویپارێز، سەرزەویخواز. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٨، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: ''مەڵبەندی، مەڵبەندخواز.'' [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Bay laurel یان Laurus nobilis == ئەم دارە بە کوردی ناوی چییە؟ لە [https://aras.bradost.net/files/ferhengy_rueke_aburyekan.pdf کەڵەفەرھەنگی ڕوەکە ئابوورییەکانی] کەمال جەلال غەریب دا ''شاژاڵە'' ھاتووە (پ. ٢٧٢). فەرھەنگی زانستگای کوردستان دەڵێ ''تێروو'' و ''تیروێ'' (بەڵام فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی ئەمەی بۆ chaste tree داناوە[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/têrû]) و کوردستانیکایش دەڵێ ''تاجگەڵا''. بە ھۆی کاریگەریی عەرەبی، من ئەمەم ھەر بە ''غار'' بیستووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٥، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەم دارە بوومیی کوردستان نییە. ھەر «غار»ی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٥٧، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی ''تێروو'' دەبێ ناوی چ دارێ بێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٧:٠٦، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] نازانم. نەمبیستووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٩:٣١، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Slug == چی بە ئەمە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٨، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لە فەرھەنگی وێنەداری گیاندارانی کەمال جەلال غەریب شەیتانۆکەی ڕووت و شەیتانۆکەی باخچە ھاتووە بۆ slug. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٢٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Intensity == چی بۆ ئەمە باشە؟ توندیەتی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:١٩، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] تین، گوڕ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٤٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئەمە زیاتر بۆ گەرما باشە بو نموونه لێرەدا ناگونجێت ::The intensity of the music was too much for the neighbors. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:٤٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::بەهێزی؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٨:٠٤، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە ھەر یانی strength. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ڕاست دەکەی، بەڵام intensity هاوواتای strengthە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٦:٢٩، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Fast-growing == ''زووڕەس'' چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:٤٧، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :'''''ڕەس-''''' کامە چاوگە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٩:٠٦، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%DA%95%DB%95%D8%B3%DB%8C%D9%86&f=0 ڕەسین]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٣١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::ئەگەر وا بێ '''''زووڕسک''''' باشترە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٩:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::من زووڕەسم بە لاوە جوانترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٢٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''زووڕەس'' خۆی ھەیە، [https://lex.vejin.net/ck/search?t=زووڕەس&f=0&d=2&d=1 ببینن]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٤٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::پێشنیارەکەی کاک چالاک ڕەنگە چاکتر بێ، ئەو لە [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%DA%95%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86#:~:text=%D8%AC%DB%86%D8%B4%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-,%DA%95%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%20%D9%88%20%D9%87%DB%95%DA%B5%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86 ''ڕسکان''] دایڕشتووە کە بە مانای ''ڕوان'' دێ. وەکوو ''خۆڕسک'' دروست بووە. ::::::خۆڕسک = ئەوەی بە خۆ دەڕسکێ/دەڕوێ ::::::زووڕسک = ئەوەی زوو دەڕسکێ/دەڕوێ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٤٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::بەڵێ وایە ''زووگەیشتن'' و ''زووڕسکان'' جیاوازن. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:١٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Burgundy == شەرابی؟ ھەناری؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٤، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Variety == لە ڕوەکناسی دا variety لەخوار species (جۆر) و subspecies (ژێرجۆر)ەوەیە، چیی پێ ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٢٧، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] چەشن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٩:٠٤، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Cedar یان Cedrus == ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە؟ عەرەب ''أرز'' (بە ڕێنووسی کوردی: ''ئەرز'') بە ئەمە دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٠، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Endemism و Endemic == چی بۆ ئەمانە چاکن؟ بۆ نموونە دەڵێن کە Lemurs are endemic to the island of Madagascar، ئەمە یانی لێموورەکان تەنیا لە دوورگەی ماداگاسکار دا ھەن. ئەمە لە خۆجێ (native)یە جیایە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:١١، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Glide == بۆ نموونە، flying squirrel does not fly, it glides، دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:٥٨، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Sap == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) e6mw546ghalh2dcg4ovppn68a0xqs4c 1689302 1689301 2026-10-18T15:13:37Z حوسێن 42516 /* Nectar */ بەشی نوێ 1689302 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == Bumblebee == ناومان بۆ ئەم حەشەرەیە ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنگەگیزە، وەک [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%95%D8%A8%DB%86%DA%B5%DB%95&f=0 ھەنگەبۆڵە]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٢٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] خۆت داتڕشتووە یان خۆی ھەیە؟ دیم کاک پیرەھەڵۆ لە [[وتووێژ:مێشھەنگوین]] دا نووسیویەتی کە ''ھەنگەبۆڵە'' بە مانای bumblebee دێ، ئەمە ڕاستە؟ ئەگەر نا، ھەنگەبۆڵە چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٢، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆم دامڕشتووە. چون مەردۆخ بۆ ھەنگەبۆڵە «سرمان»ی عەرەبی دانابوو و «سرمان»یش ھەمان شەنگەسوورە یا سیرەمۆزەی خۆمانە، زاتم نەبوو بڵێم ھەنگەبۆڵە bumblebee -ە. بەڵام، پرسیارت بۆ دەکەم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣١، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەو وێنەیەی وتاری bumblebee -م نیشانی دوو کەس دا وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە بەڵام ڕەنگی زۆر زەردە. وتیشیان ھەنگەبۆڵە تووکن و کوڵکنە و، بە دەوری گا و مانگا دەخولێتەوە و، ھەنگوێن ناکات و، لە ھەنگ و زەردەواڵە گەورەترە و لەوانەیە بیشیان خوات و، خرپن و قەڵەوە و، ڕەنگیشی زۆرتر قاوەیی بەرەو ڕەشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:١٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] کەوایە ''ھەنگەبۆڵە'' دەبێ bumblebee بێ. دەستت خۆش بێ، زەحمەتت کێشا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٧، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆ دڵنیاییی زیاتر، وێنەکانی bumblebee لە ویکیپیدیا و گووگڵم دا بە نیشانی دوو کەسی تر کە یەکیان خۆی ھەنگەوانە. ھەردووکیان تا چاویان پێ کەوت وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Flushed Away == ناوێک بۆ وتاری [[فڵەشد ئەوەی]]، چی بێت باشە؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٧:١٨، ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] لێشاوبردە، وەک بابردە یا بابردەڵە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٢٥، ٢١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Cryptosystem == سڵاو هاوڕێیان، ئەمە بە کوردی دەبێتە چی؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٠٥، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] ھەر کریپتۆسیستم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٠٢، ٢١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Junglefowl == ''مرەجەنگەڵی'' چۆنە؟ وەکوو ''مرەباخی'' (= woodcock) دروست بووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٢١، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] باشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Progenitor == لە ئەستێرەناسی دا ئەو ئەستێرەیەی کە دەبێ بە سووپەرنۆڤا و دەتەقێ progenitorی پێ دەڵێن، چی بۆ ئەمە باشە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%A8%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%86%D9%85&f=0 بنەتۆم]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:١٧، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Projectile == ئەمە بکەین بە چی؟ projectile یانی ''ئەوەی کە دەھاوێژرێ''. دەکرێ ھەر شتێ بێ. مەنجەنیق بەرد دەھاوێژێ، بۆیە بەرد projectileە. تیرھاوێژ تیر دەھاوێژێ، بۆیە تیر projectileە. کوردستانیکا ''پلار''ی بۆ داناوە، بەڵام لە ھەنبانەبۆرینە دا ''پلار'' بە مانای ''داردەستێ کە بۆ ھاویشتن دەبێ'' ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٤، ١٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاھاویشتە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::ڕاھاوێژە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:١٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] هاوێژراو. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١٣، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::ئەمە وا وتت ناو نییە ئاوەڵناوە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠١، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Visible == بۆ ئەمە ھەر ''بینراو'' بە کار ھاتووە. ئەمە چاک نییە، چونکە ''بینراو'' یانی ''دیتوو'' یان ''شتێک کە بینراوە''، بەڵام visible بە مانای ''شتێک کە دەکرێ ببینرێ'' دێ. ''دیتەنی'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٢٤، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: نابێتە ''دیار''؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:٠٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ئەویش دەبێ، بەڵام ''دیار'' لە بنەڕەت دا شێوەی ناوی ''دین'' یان ''دیتن'' نییە؟ دی (ڕەگی ڕابووردووی دین) + ـار (وەک کوشتار و وتار)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: لەمە دڵنیا نیم. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠٠، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Tropical == چی بۆ ئەمە دابنێین؟ بۆ نموونە، tropical climate دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] تاوسووڕگە بۆ tropics و تاوسووڕگەیی بۆ tropical. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٤، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] کەشوهەوای ھێڵی کەمەرەیی. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١١، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == is native to == ئەمە چۆن وەربگێڕم؟ بۆ نموونە، Sorrel is native to Eurasia دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :خۆجێی ... ە: Sorrel خۆجێی ئەوراسیایە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١١:١٩، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] کردم بە ترشۆکە بوومیی ئەوراسیایە. ''بوومی'' لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی دا بە مانای native ھاتووە، [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/b%C3%BBm#:~:text=b%C3%BBm%C3%AE:%20adjective%20native بنۆڕە]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٤٧، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: بەداخەوە لەم فەرهەنگانەدا (بەتایبەت مەردووخ و وەهبی) جاروبار کاریگەریی فارسی دەبینرێت. ''بوومی'' بەم مانایە وا وتت بە کوردی نازانم؛ له هەنبانه و خاڵیشدا نییە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:١٦، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆوڵاتی -ش دەبێ. ھێمن دەڵێ «وەکوو پەروانە دەوری لێ دەدەن لاوانی خۆوڵاتی». [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٣، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆچی خۆڕسک بەکارناهێنی؟ دەتوانی بڵێی ترشۆکە خۆڕسکە لە ئەوراسیا. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] خۆڕسک یانی خواکرد یان شتێک کە مرۆو دروستی نەکردبێ و خۆی ڕسکابێ.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=%DA%95%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86&f=0#:~:text=%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C:-,%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%20%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D9%88%D9%88%D8%B4%D8%AA%DB%8C,-%D8%AC%DB%86%D8%B4%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1] بە شێوەیەکی دیکە باسی بکەم، خۆڕسک یانی سروشتی.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=خۆڕسک&f=0] [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::ڕاستە خۆڕسک بە واتای 'سروشتی'' دێت، بەڵام شتێک کە بە سروشتی لە شوێنێک بڕوێت ئەوە native/خۆڕسکیشە ـیشە بەو شوێنە، و لە هەر شوێنی دیکە دەستکردە لە زۆر حاڵەتدا، و بەم شێوەیە ''خۆڕسک'' زۆرجار واتای وشەی ''ڕەسەن'' دەگەیەنێت، کە ڕاستەوخۆ واتای ئەو شوێنە دەدات کە بۆ یەکەمجار تێیدا بە سروشتی بڵاوبووە (بە بێ گرنگیدان بە سنووری وڵاتان کە مرۆڤ بۆ مرۆڤ درووستی کردوون ئەگەر ناوی وڵات بەکارنەهاتبێت، و ئەگەر ناوی وڵات بەکارهاتبوو ئەوا ئەو وڵاتە ''ڕەسەنە'' کە سەرەتا لێیەوە تەشەنەی کرد). هەرچەندە دواتر بە شوێنی دیکەشدا بڵاوبووبێت بە سروشتی، تەنها یەکەم شوێن بە native/ڕەسەن دادەنرێت. وشەی native واتای دیاریکراوی هەیە لە ئینگلیزیدا کە دەکرێت هیچ وشەیەک ڕاستەوخۆ لە کوردیدا ئەو واتایەی نەبێت، بە پێی بەستێن (context) دەکرێت ''خۆڕسک''، ''ڕەسەن''، و/یان ''خۆجێ'' ڕاست بێت. :::::::- ئەم درەختە خۆجێیە لە ژاپۆن و گابۆن. (واتا لەم دوو شوێنە هەیە، بەڵام خۆجێ واتای سرووشتی/ڕەسەن دەدات؟) :::::::- ئەم درەختە ڕەسەنە بە ژاپۆن و گابۆن. (ئەم ڕستەیە ناکرێت ڕاست بێت چونکە ئەم دوو وڵاتە زۆر لێک دوورن و ئەگەری زۆر کەمە هەیە ڕووەکێک ڕەسەن بێت بەم دوو وڵاتە، و ‌هیچ وڵاتی دی نا (وشەی ''ڕەسەن'' ئەم واتایە زیاد دەکات چونکە هەر شوێنی دیکە باس نەکرابێت واتا ڕەسەن نییە)، بەبێ دەستێوەردانی مرۆڤ. خۆ ئەگەر هندستان و پاکستان بڵێت ئەکرێت چونکە هاوسنوورن.) :::::::- ئەم درەختە خۆڕسکە لە ژاپۆن و گابۆن. (کێشەی نییە ڕستەکە و واتا بە سرووشتی لەم دوو وڵاتە هەیە، بەڵام ئەشکرێت بە سرووشتی لە چەندین شوێنی دیکەش هەبێت). :::::::وشەی بووم ئێستا بە تەنها بەکارنایەت لە زۆر شوێن، زیاتر لە وشەی بومەلەرزە و بەروبووم ماوەتەوە (fossil word)، و پێم وانییە درووست بێت. :::::::بە گشتی دەکەوێتە سەر بەستێن لەو ڕستەی دەتەوێت ''ڕەسەن'' درووستترە یان ''خۆڕسک''. [[بەکارھێنەر:DreamHourFlight|DreamHourFlight]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:DreamHourFlight|لێدوان]]) ١٧:١٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Herbaceous plant == مەبەست لە ڕوەکێکە کە ''لاسکی چێوی'' (woody plant)ی نییە. herbaceous ھاواڵناوی herbە و لە ویکیپیدیا دا [[گیای دەرمانی|گیای دەرمانیی]] بۆ دانراوە کە پێم باش نییە. چی بۆ herbaceous و herb دابنێین؟ ئەگەر بەرامبەرێکی چاکمان بۆ herb نییە، ''ڕوەکی ناچێوی'' بۆ herbaceous plant دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٥٣، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەگەر Herbivore گیاخۆر بێ herb دەبێتە گیا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٢٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕەنگە پووشینە -ش ببێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] گیای داماو بۆ grass، بۆ herb، بۆ plantیش بە کار دێ! لە ویکیپیدیای فارسی دا ''علف'' بە کار ھاتووە کە لە کوردی دا بووە بە ''ئاڵف''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠١، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنبانە دەڵێ [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%DA%AF%DA%98%D9%88%DA%AF%DB%8C%D8%A7 گژوگیا] واتە «نباتات علفی» یا ھەمان « Herbaceous plants». ئەمە بە ئەڵمانییەکەش دەخوا، Krautige Pflanze یانی ڕوەکی گژ و گڤ، وەکوو کەلەرم. grassیش چیمەن نییە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٦، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ویکیپیدیا دا ''گژوگیا'' بۆ herb بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکان]]) و بۆ floraیش بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکانی یۆنان]])، چی لە ئەمانە بکەین؟ :::::من بزانم ''چیمەن'' یانی meadow یان lawn و ''چیم'' یانی grass و ھەردووک تورکین، [https://en.wiktionary.org/wiki/çim#Turkish بنۆڕە]. لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش دا ''گیا'' بۆ grass ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/giya#:~:text=noun-,grass,-%2C%20herbage] و خۆمانیش ''[[گیاجاڕ]]''مان بۆ grassland داناوە. :::::بە ڕای تۆ ''گیا'' بۆ چی بە کار بچێ؟ بۆ plant؟ ئەم وشانە ھەن دەبێ بەرانبەریان بۆ دابنێین: :::::plant (ڕوەک یان گیا؟)، flora (گیاکان؟) grass (چیم؟)، herb. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٣٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەک = plant، فلۆرا = flora، چیمەن = grass، مێرگ = meadow ، مێرگۆڵە یا چیمەنکاری = lawn، گژوگیا = herbs. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی ''گیا''؟ وشەیەکی باوی وەک ''گیا'' ناکرێ بۆ ھیچ بە کار نەبرێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:١٨، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەرچی کە لە زەوی ئەڕوێ ڕوەکە. ئێستا ئەم ڕوەکە یا ساقەتەی ڕەقە یا نەرمە. ئەوەی کە ساقەتەکەی ڕەقە پێی دەڵێن دار، ئەوەی کە ساقەتەکەی نەرمە پێی دەڵێن گیا. کەوایە گیا لە ئەسڵا ھەمان herb -ە. grass جۆرێکی تایبەت لە herb یا گیایە کە باریک و کێشھاتووە. ھەموو grassەکان herbن، بەڵام ھەموو herbەکان grass نین. تەماتە و گوڵەبەڕۆژە herbن بەڵام grass نین. ئاشکرایە داریش نین، بەڵام گیان. بە کورتی، من وا ئەزانم ھەچ ڕوەکێ کە دار نەبێ، گیایە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٠٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] من پێم وایە کە ''ڕوەک'' بۆ plant ڕاستە و نابێ دەستی لێ بدەین. ''[[ھەنار]]'' و ''[[ڕەشەدار]]'' دار (tree) و ڕوەک (plant)ن، بەڵام کەس ''گیا'' بەم دوانە ناڵێ. گیا زیاتر بە ڕوەکی بەژنکورت دەوترێ، ئەمانیش عادەتەن ناچێوی (non-woody)ن. ئەگەر ''گیا'' بۆ herb دابنێین، herbaceous plant بە ئاسانی دەبێ بە ''ڕوەکی گیایی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٩، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بە ڕای من ڕوەکی گیایی جوان نییە و بۆ کوردی ناخونجێ. گژوگیا باشترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] بۆچی خۆت لەگەڵ ''گیا'' بۆ herb نەبووی؟ یان مەبەستت ئەوەیە ''گیایی'' بۆ herbal دەبێ (وەک herbal tea = چای گیایی)، بەڵام بۆ herbaceous نابێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەکی گیایی حەشوە. ڕوەکی گیایی یا ڕوەکی گیائاسا یانی ئەوەی لە زەوی ئەڕوێت و وەکوو گیا وایە. دەی ئەمە ھەر گیایە، ئیتر ئەو دوورودرێژییەی ناوێ. من جیاوازییەک نابینم لە نێوان herb و herbaceous plant. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لەبەر ئەوەش کە گیا جگە لە herb بۆ plant و grassیش بە کار دێ، بۆ herbaceous plant من گژوگیام زۆرتر بەدڵە. ھەڵبەت خۆت باشتر دەزانی، ئەمانە بواری تایبەتیی من نین و زۆریان لێ نازانم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤٤، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وتارەکانی herb و herbaceous plant -م خوێندەوە، تا ڕادەیەک زانیم چی بە چییە. من بم ئاوای لێ دەکەم: herb ئەکەمە [[گژوگیا (چێشتلێنان و پزیشکی)]] و، herbaceous plant ئەکەمە [[گژوگیا]] یا [[گژوگیا (ڕوەکناسی)]]. گیاش ئەکەمە پەڕەی ڕوونکردنەوە و ئەیبەستمەوە بە ڕوەک و دوو ماناکەی گژوگیاوە، واتە گژوگیا لە چێشتلێنان و دەرماندا و، گژوگیا وەکوو بابەتێکی زانستی ڕوەکناسی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''ڕوەکی گیایی'' بێمانا بێ، herbaceous plantیش بێمانا دەبێ! پێم باش نییە ''گیا'' پەڕەی ڕوونکردنەوە بێ. وەک باسمان کرد، ''دارھەنار'' plantە و کەس ''گیا'' بەمە ناڵێ، بۆیە ''گیا'' ناکرێ plant بێ. قسەم بۆ herbaceous plant نییە، بەڵام پێم باشە ''گیا'' herb بێ. بە تایبەتی کە herbal tea دەبێ بە ''چای گیایی'' و herbal medicineیش دەبێ بە''پزیشکیی گیایی'' یان ''گیادەرمانی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی herb لە ئینگلیزیدا فەرقی ھەیە لەگەڵ مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی گیا لە کوردیدا. بۆیە ڕەنگە بۆ ئەوان herbaceous plant بگونجێ، بەڵام بۆ ئێمە سەرەڕای ئەوە کە herb گیایە، «ڕوەکی گیایی» حەشو و سەیر و نامۆ دێتە گوێ. چای گیایی -ش ھەر تۆزێ سەیرە. چای گژوگیا باشترە. وا نییە کە وشەیەکمان دۆزییەوە وەک ھاوسەنگی وشەیەکی بیانی، ئیتر ئەو وشەیە لە ھەموو حاڵەتەکانا بەکار بێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٣٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''چای گیایی'' خۆی ھەیە و داڕێژراوی من نییە. سەیری ئەنجامەکانی گووگڵ بکە. ھەروەھا، ''گژوگیا'' herbaceous plant بێ، a herbaceous flowering plant دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٤٣، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] گژوگیای گوڵدار نابێ؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Vine == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ vine ھەر ڕوەکێکە کە بە دار و دیوار دا ھەڵبگەڕێ. بۆ نموونە، ''[[لاولاو]]'' vineە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٤، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەڵزن دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ھیچ فەرھەنگێک دا نەمدی، خۆت داتڕشتووە؟ ھەڵ + زن (ڕەگی ڕانەبووردووی زنین)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لە چاوگی [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%B2%D9%86%DB%8C%D9%86&f=0 ھەڵزنین] لای ئێمە باوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] وشەیەکی جوانە، لە وتاری [[ڤانیلای گەڵاتات]] دا بە کارم برد. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Dormancy == ئەمە و dormant بە کوردی دەبن بە چی؟ The plant stays dormant all winter چۆن وەربگێڕین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٢١، ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەخەوڕاچوون؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەکرێ وەک ئاژەڵەکان متبوون بەکاربێت وەک لە کتێبەکانی پەروەردە سوڕی متبوون هەیە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Cultivation == چی بۆ ئەمە چاکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٨، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Sensationalism == سڵاو هاوڕێیان بۆ ئەمە [https://en.wikipedia.org/wiki/Sensationalism] چ باشە؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:٥١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] اثارەی عەرەبی یانی ورروژاندن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٨، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}} لەو ڕستەیەی خوارێدا چۆنی بنووسم؟ The show attracted controversy for adopting an allegedly '''sensationalist''' approach to literature [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٦:٥٢، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] «نمایشەکە بە ھۆی گرتنەبەری ڕێگایەکی - بڵێین ورووژێنخوازانە - بەرەو  ئەدەب، شەڕەقسەی بۆ خۆی کڕی.» :sensational = ورووژێن، sensationalism = ورووژێنخوازی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}}، دەستتان خۆش بێت [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٦:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Phloem == چی بە ئەمە ببێژین؟ شانەیەکی ڕوەکییە کە ماکەی خۆراکی دەگوازێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Function == بۆ نموونە، گەدە خۆراک تێک دەشکێنێ، ئەمە functionی گەدەیە. چی بۆ ئەمە گونجاوە؟ کار، فەرمان، ئەرک یان شتێکی دیکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] من خۆم ھەندێ جار functionم کردووە بە ئەرک، ھەندێ جاریش بە ئیشوکار. فرمان کارێکە کە ئەوەڵ و ئاخری دیارە و لە کەسێ داوا دەکرێ. «گەلێکم بە تۆ ھەیە فەرمانە، ئەو قاقەزەم بۆ بەرە شاری.» ئەمە بۆ task باشە. ئەرک یانی کاری زۆر، باری سەر شان، زەحمەت، پێویستیی سەر شان، وەزیفە. پێم وایە ئەرک بۆ duty باشە، بەڵام بۆ functionیش دەگونجێ. ئەرکی گەدە تێکشکاندنی خۆراکە. دیومە بە functionalismیش بڵێن ئەرکباوەڕی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٧، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Territorial == گیانلەبەرێک بەرگری لە ناوچەی خۆی بکا و نەھێڵێ گیانلەبەری دیکە (بە تایبەتی ھەمان جۆر) لێی نزیک بێ territorialی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٢، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] سەرزەویپارێز، سەرزەویخواز. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٨، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: ''مەڵبەندی، مەڵبەندخواز.'' [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Bay laurel یان Laurus nobilis == ئەم دارە بە کوردی ناوی چییە؟ لە [https://aras.bradost.net/files/ferhengy_rueke_aburyekan.pdf کەڵەفەرھەنگی ڕوەکە ئابوورییەکانی] کەمال جەلال غەریب دا ''شاژاڵە'' ھاتووە (پ. ٢٧٢). فەرھەنگی زانستگای کوردستان دەڵێ ''تێروو'' و ''تیروێ'' (بەڵام فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی ئەمەی بۆ chaste tree داناوە[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/têrû]) و کوردستانیکایش دەڵێ ''تاجگەڵا''. بە ھۆی کاریگەریی عەرەبی، من ئەمەم ھەر بە ''غار'' بیستووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٥، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەم دارە بوومیی کوردستان نییە. ھەر «غار»ی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٥٧، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی ''تێروو'' دەبێ ناوی چ دارێ بێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٧:٠٦، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] نازانم. نەمبیستووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٩:٣١، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Slug == چی بە ئەمە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٨، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لە فەرھەنگی وێنەداری گیاندارانی کەمال جەلال غەریب شەیتانۆکەی ڕووت و شەیتانۆکەی باخچە ھاتووە بۆ slug. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٢٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Intensity == چی بۆ ئەمە باشە؟ توندیەتی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:١٩، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] تین، گوڕ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٤٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئەمە زیاتر بۆ گەرما باشە بو نموونه لێرەدا ناگونجێت ::The intensity of the music was too much for the neighbors. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:٤٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::بەهێزی؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٨:٠٤، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە ھەر یانی strength. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ڕاست دەکەی، بەڵام intensity هاوواتای strengthە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٦:٢٩، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Fast-growing == ''زووڕەس'' چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:٤٧، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :'''''ڕەس-''''' کامە چاوگە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٩:٠٦، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%DA%95%DB%95%D8%B3%DB%8C%D9%86&f=0 ڕەسین]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٣١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::ئەگەر وا بێ '''''زووڕسک''''' باشترە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٩:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::من زووڕەسم بە لاوە جوانترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٢٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''زووڕەس'' خۆی ھەیە، [https://lex.vejin.net/ck/search?t=زووڕەس&f=0&d=2&d=1 ببینن]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٤٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::پێشنیارەکەی کاک چالاک ڕەنگە چاکتر بێ، ئەو لە [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%DA%95%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86#:~:text=%D8%AC%DB%86%D8%B4%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-,%DA%95%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%20%D9%88%20%D9%87%DB%95%DA%B5%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86 ''ڕسکان''] دایڕشتووە کە بە مانای ''ڕوان'' دێ. وەکوو ''خۆڕسک'' دروست بووە. ::::::خۆڕسک = ئەوەی بە خۆ دەڕسکێ/دەڕوێ ::::::زووڕسک = ئەوەی زوو دەڕسکێ/دەڕوێ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٤٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::بەڵێ وایە ''زووگەیشتن'' و ''زووڕسکان'' جیاوازن. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:١٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Burgundy == شەرابی؟ ھەناری؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٤، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Variety == لە ڕوەکناسی دا variety لەخوار species (جۆر) و subspecies (ژێرجۆر)ەوەیە، چیی پێ ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٢٧، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] چەشن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٩:٠٤، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Cedar یان Cedrus == ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە؟ عەرەب ''أرز'' (بە ڕێنووسی کوردی: ''ئەرز'') بە ئەمە دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٠، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Endemism و Endemic == چی بۆ ئەمانە چاکن؟ بۆ نموونە دەڵێن کە Lemurs are endemic to the island of Madagascar، ئەمە یانی لێموورەکان تەنیا لە دوورگەی ماداگاسکار دا ھەن. ئەمە لە خۆجێ (native)یە جیایە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:١١، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Glide == بۆ نموونە، flying squirrel does not fly, it glides، دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:٥٨، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Sap == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Nectar == ئەی ئەمەیان؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) pa3o4y91yy966kdtfmyzolgupkiwa4f 0 118080 1689620 1589943 2026-10-19T01:38:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ڕووسیا-کۆلکە) 1689620 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:Russki vestnik.jpg|وێنۆک|بەرگی گۆڤارەکە، ژمارە ٣٣]] '''پەیامبەری ڕووسی''' یان '''پەیکی ڕووسی''' ( بە [[ڕووسی]]: Ру́сский ве́стник، ڕووسکی ڤێستنیک) سەرناوی سێ گۆڤاری بەنرخی [[ڕووسیا]] بووە لە [[سەدەی ١٩یەم|سەدەی نۆزدەیەم]] و سەرەتاکانی [[سەدەی بیستەم]]. لە ساڵی ١٩٩١ەوە بڵاوکراوەیەکی ھەفتانەی نوێ لە [[مۆسکۆ]] لەژێر ناوی پەیامبەری ڕووسیدا دەرکەوتووە، سەرنووسەرەکە لە ساڵی ١٩٩١ تا ٢٠١٣ لەلایەن ئەلێکسی سینین سەرۆکایەتی دەکرا، و سەرنووسەری ئێستای ئۆلێگ پلاتۆنۆڤە لە ساڵی ٢٠١٤ەوە. چەند ڕۆمانێکی ڕووسی لە وەشانی [[وێژە]]یی گۆڤارەکە بە شێوەی زنجیرە بڵاوکراونەتەوە لەوانەش و [[برایانی کارامازۆڤ]] کە لەنووسینی [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکین.]]<ref>[http://www.saint-petersburg.com/famous-people/fyodor-dostoevsky/ Fyodor Dostoevsky]، ماڵپەڕی saint-petersburg، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190418000209/http://www.treccani.it/enciclopedia/russkij-vestnik/</ref> ==قۆناغی یەکەم و دووەم== یەکەم قۆناغی بڵاوکردنەوەی «پەیامبەری ڕووسی» دەکەوێتە نێوان ساڵانی ١٨٠٨–١٨٢٠، و ١٨٢٤. گۆڤارە مانگانەکە کە گوازرایەوە بۆ مۆسکۆ، لەلایەن نووسەر [[سێرگی گلینکا]]وە سەرنووسەریی بۆ دەکرا. لەلایەن وەزیر و یاریدەدەری ژەنەڕاڵ کاونت [[فیۆدۆر ڕۆستۆپچین]] سپۆنسەر دەکرا و ئاڕاستەکەی وەک پاشایەتیخوازی نیشتمانپەروەر پۆلێن دەکرا. قۆناغی دووەمی بڵاوکردنەوەی دەکەوێتە نێوان ساڵانی ١٨٤١–١٨٤٤ و لە [[سەنت پیتەرزبورگ]] دەرچوو. لە کاتی دروستکردنیدا، بڵاوکەرەوە، سەرنووسەر، ڕۆژنامەنووس و پڕوپاگەندەکار [[نیکۆلای گرێتش]] و نووسەر، شانۆنامەنووس، ڕۆژنامەنووس و مێژوونووس [[نیکۆلای پۆلیڤۆی]] بەشدار بوون. فەرمانبەرێکی تر مێژوونووس [[ئیڤان سنیگیریۆڤ]] بوو. ==قۆناغی سێیەم== سێیەم قۆناغی بڵاوکردنەوەی «پەیامبەری ڕووسی» دەکەوێتە نێوان ساڵانی ١٨٥٦–١٨٨٧، لە [[مۆسکۆ]] دەرچوو، و ١٨٨٧–١٩٠٦، لە سەنت پیتەرزبورگ دەرچوو. بە پێچەوانەی پێشینەکانی، گۆڤارەکە چیتر تەنھا بە وتارە مێژوویی و سەربازییەکان، و ھەروەھا بابەتە گشتییە [[ڕامیاری]]یەکان سنووردار نەبوو، بەڵکو وەک گۆڤارێکی وێژەیی خۆی دەبینی و بە خێرایی بوو بە یەکێک لە کاریگەرترین گۆڤارەکان لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٩ لە ڕووسیا. گۆڤارەکە لە ساڵی ١٨٥٦ لەلایەن گرووپێک لە نووسەران و زانایانی لیبراڵەوە دامەزرا، کە لە نێوانیاندا وەک سەرنووسەر [[میخایل کاتکۆڤ]]، و ھەروەھا پرۆفیسۆری [[زانکۆی مۆسکۆ]] [[پیۆتر کودریاڤتسێڤ]] ھەبوون. لە ساڵی ١٨٨٧ لەلایەن کاونت [[فریدریش ویلھێلم ڕێمبەرت ڤۆن بێرگ|فریدریش ڤۆن بێرگ]] کڕدرا و گوازرایەوە بۆ سەنت پیتەرزبورگ، بەڵام دواتر بەھۆی کەمیی داراییەوە دەستی لە گۆڤارەکە کێشا، و لە کۆتاییدا گۆڤارەکە داخرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|ڕووسیا}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] {{بێ پۆل|date=نیسان ٢٠١٧}} hmqcbxgbwhf4llm56m10c3df21t4wng 14 119149 1689527 1159932 2026-10-18T21:19:06Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689527 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Political corruption}} [[پۆل:سیاسەت]] [[پۆل:گەندەڵی]] [[پۆل:تاوانی سیاسی]] l9asbm8cb3i8nxu8o9wbpio3cilsb6l 14 119444 1689526 1159966 2026-10-18T21:18:39Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689526 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Halloween}} [[پۆل:چاندی ئیری]] [[پۆل:چاندی سکۆتلاندی]] [[پۆل:ئەفسانەکانی سەروو سروشتی]] [[پۆل:ئەفسانەکانی سەدەی ناوەڕاست]] nxmrktcqkquxogfkpak6s8oyqhkh3a1 0 119866 1689596 1544278 2026-10-19T01:34:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1689596 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی فیلم | ناو = پەڕینەوە لە تەپوتۆز | وێنە =Crossing the Dust.JPG | قەبارەی وێنە = | سەرباس = | دەرھێنەر = شەوکەت ئەمین کۆکی | بەرھەمھێنەر =حەسەن عەلی و نێچیروان ئەرگوشی و تورەج ئەسلانی و شەوکەت ئەمین کۆکی | نووسین =شەوکەت ئەمین کۆکی | کاست = عادل عەبدولرەحمان - [[ئەیام ئەکرەم]] - حوسێن حەسەن | موزیک = | وێنەگری سینەمایی = | دەستکاری = | ستۆدیۆ = | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = | ڕێکەوتی دەرچوون =٢٠٠٦ | ماوەی فیلم =٧٣ خولەک | وڵات = [[عێراق]] - [[فەڕەنسا]] | زمان =[[زمانی کوردی|کوردی]] - [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] - [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] | تێچوون = | داھات = }} '''پەڕینەوە لە تەپوتۆز''' ({{بە فەڕەنسی|La travers la poussiere}}) فیلمێکی [[کوردی]] (بەزاراوەی [[سۆرانی]] و [[کورمانجی]]-[[عەرەبی]]-[[ئینگلیزی]]یە) لەلایەن دەرھێنەری [[کورد]] شەوکەت ئەمین کۆکییەوە کاری دەرھێنان و نووسینی بۆ کراوە. فیلمەکە ٧٣ خولەکە و لەوڵاتی [[عێراق]] و [[فەڕەنسا]] گرتەکانی گیراون. حەسەن عەلی و نێچیروان ئەرگوشی و تورەج ئەسلانی و شەوکەت ئەمین کۆکی کاری بەرھەمھێنانییان بۆ کردووە. == بەشداربووان == * عادل عەبدولرەحمان لەڕۆڵی ڕەشید * [[ئەیام ئەکرەم]] لە ڕؤڵی سەددام * حوسێن حەسەن لەڕۆڵی ئازاد * ئەحلام نەجات * عەبە ڕەش * ڕزگار سەعدی == بەستەری دەرەکی == * [http://www.imdb.com/title/tt1058739/?ref_=ttfc_fc_tt فیلمەکە لە ماڵپەڕی IMDb] {{تووڵی دەروازە|کوردستان|دەیەی ٢٠٠٠}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ٢٠٠٦]] [[پۆل:فیلمە عێراقییەکان]] [[پۆل:فیلمە کوردییەکان]] {{فیلمی کوردی}} [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی عەرەبی]] [[پۆل:فیلمە کوردییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] 4163avd6bx9d264ij1bjpr9e2kbbbwd 0 120399 1689618 1445837 2026-10-19T01:38:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1689618 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |name = پەیام |image = The-Message.jpg |alt = |caption = پۆستەری فیلمی پەیام |director = [[مستەفا عەقاد]] |producer = مستەفا عەقاد، [[محەممەد سەنۆوسی]] و ھارۆڵد بەک |writer = ھـ.ە.ل. کرەیگ{{ھن}}ە.ب. جەودەت ئەل-سەحار{{ھن}}[[تۆفیق حەکیم]]{{ھن}}عەبدولرەحمان شەرقاوی{{ھن}}محەممەد عەلی ماھیر |screenplay = ھـ.ە.ل. کرەیگ |story = |based on = محەممەد، پێغەمبەری ئیسلام |narrator = ڕیچارد جۆنسن |starring = [[ئەنتۆنی کوین]]{{ھن}}[[ئێرین پاپاس]]{{ھن}}[[مایک ئەنسارا]]{{ھن}}[[جۆنی سێککا]] {{ھن}}[[مایکل فۆریست]] |music = [[ماوریس جار]] |cinematography = سەیید بەکر{{ھن}}[[جاک ھیلدوارد]]{{ھن}}ئیبراھیم سەلیم |editing = [[جۆن بووم]]{{ھن}}حوسێن عەفیفی |studio = بەرھەمە نێودەوڵەتییەکانی فیلمکۆ. |distributor = Tarik Film Distributors{{ھن}}[[Anchor Bay Entertainment]] |released = {{ڕێکەوتی فیلم|١٩٧٦}}عەرەبی{{ھن}}{{ڕێکەوتی فیلم|١٩٧٧|٣|٩}}ئینگلیزی |runtime = ١٧٨ خولەک ئینگلیزی{{ھن}}١٩٨ خولەک عەرەبی |country = {{ئاڵا|مەغریب}}{{ھن}}{{ئاڵا|لیبیا}}{{ھن}}{{ئاڵا|لوبنان}}{{ھن}}بەریتانیا{{ھن}}{{flag|United States of America}} |language = [[ئینگلیزی]]{{ھن}}[[عەرەبی]] |budget = ١٠ ملیۆن دۆلار |gross = ١٥ ملیۆن دۆلار |}} '''پەیام''' یان '''ڕیسالە''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: The Message)، (ناوینیشانی تر:[[محەممەد]]، پێغەمبەری خودا) فیلمێکی ساڵی ١٩٧٦/١٩٧٧ە لە جۆری داستانی، باسی سەرەتاکانی مێژووی [[ئیسلام]] دەکات، فیلمەکە لە دەرھێنانی [[مستەفا عەقاد]]ە و فیلمەکە بەدووجار بە زمانەکانی [[زمانی عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی]] دەرھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Burnley|یەکەم=Malcolm|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ='The Message': The Movie About Islam That Sparked a Hostage Crisis in D.C.|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/international/archive/2012/11/the-message-the-movie-about-islam-that-sparked-a-hostage-crisis-in-dc/264939/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=The Atlantic|زمان=en}}</ref> لەکاتی وێنەگرتنی فیلمەکە چەندین ئاستەنگ بۆ دەرھێنانی کراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=TÜFEKÇİ|یەکەم=ALİ|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Understanding Moustapha Akkad through ‘The Message’ he left|ناونیشان=https://www.dailysabah.com/arts/cinema/understanding-moustapha-akkad-through-the-message-he-left|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Daily Sabah|زمان=en-US}}</ref> ئەمەش وایکردووە گرتەکانی فیلمەکە لەچەندین وڵات بێت لەوانە [[مەغریب]]، [[لیبیا]]، [[لوبنان]]، [[بەریتانیا]] و [[ئەمریکا]] بێت، درێژی فیلمەکە بەپێی زمانەکە دەگۆڕێت وەشانی عەرەبی لە ١٩٨ خولەک پێکدێت و زمانی ئینگلیزی ١٧٨ خولەک پێکدێت. فیلمەکە لە ساڵی ١٩٧٧، پاڵێوراوکرا بۆ خەڵاتی باشترین سکۆر ئۆرجیناڵ لە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ١٩٧٨|سەردێڕ=1977 Oscars - 50th Annual Academy Awards Oscar Winners and Nominees|ناونیشان=http://www.popculturemadness.com/Trivia/Oscars/Top-1977-O.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Popculturemadness.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120407160532/http://www.popculturemadness.com/Trivia/Oscars/Top-1977-O.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == بەشداربووان == === بەشداربووانی زمانی عەرەبی === * عەبدولڵا غەیث لە ڕۆڵی [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەلیب]] * مونا واسف لە ڕۆڵی ھند کچی عوتبە * ئەحمەد مەرعا لە ڕۆڵی [[زەیدی کوڕی حاریسە]] * محەممەد عەرەبی لەڕۆڵی عەمماری کوڕی یاسر * عەلی ئەحمەد سالم لە ڕۆڵی بیلالی کوڕی ڕباح * مەحموود سەعید لە ڕۆڵی [[خالید کوڕی وەلید]] * حەسەن جوندی لەڕۆڵی ئەبو جەھل یان عمرو کوڕی ھاشم * حەمدی غەیث لە ڕۆڵی ئەبوو سوفیان * سەنا جەمیل لەڕۆڵی سومەیییە * عەبدولرەحمان زرقانی لەڕۆڵی [[ئەبو تاڵیبی کوڕی عەبدولموتەڵیب]] .... === بەشداربووانی زمانی ئینگلیزی === * ئەنتۆنی کوین لە ڕۆڵی [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەلیب]] * ئێرین پاپاس لە ڕۆڵی ھند * مایکل ئەنسارا لە ڕۆڵی ئەبوو سوفیان * جۆنی سێککا لە ڕۆڵی بیلال * مایکل فۆریست لە ڕۆڵی [[خالید کوڕی وەلید]] .... == وەرگێڕان بۆ کوردی == کەناڵی [[سپێدە]] ئەم فیلمە بۆ کوردی وەرگێڕا، و کەناڵەکە لەوەشانی عەرەبییەوە کردی بە کوردی. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Mohammad, Messenger of God|پەیام (فیلم)}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|محەممەد|شانشینی یەکگرتوو|ئیسلام|مێژوو|مەغریب}} {{سەرچاوەکان}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٧]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٦]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی عەرەبی]] [[پۆل:فیلمە بەریتانییەکان]] [[پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ١٩٧٠]] [[پۆل:فیلمە ئینگلیزییەکانی دەیەی ١٩٧٠]] [[پۆل:فیلمە نایابە بەڕیتانییەکان]] [[پۆل:فیلمە فرە زمانە بەڕیتانییەکان]] [[پۆل:فیلمە درامییە جەنگییە بەڕیتانییەکان]] [[پۆل:فیلمە کووەیتییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە لوبنانییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە لیبییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە مەغریبییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە نایابەکان لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان]] [[پۆل:مشتومڕەکانی فیلم لە ھیندستان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە بیابانەکاندا ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ڕوانگەی کەسی یەکەمەوە وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە نایابە جەنگییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە مەغریب وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە جەنگییەکان سەبارەت بە ڕووداوە ڕاستەقینەکان]] h5w9mo5ru2x7d3cwphx66iwdhhu1wos 0 121173 1689496 1547059 2026-10-18T20:05:26Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[ھەمستێر]]ی گواستەوە بۆ [[ھامستەر]] 1547059 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''ھەمستێر''' لە [[خورۆکەکان]]ە دەگوترێت کە پێوەندی بە ژێرخێزانی Cricetinae ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Patricia Pope Bartlett|سەردێڕ=The Hamster Handbook|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QVlYZiNiSckC|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Barron's Educational Series|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٤١-٢٢٩٤-١|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=QVlYZiNiSckC&pg=PA١١٣ ١١٣]}}</ref> [[پەڕگە:Hamst08082002.JPG|250px|وێنۆک|ھەمستێر]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران}} {{گیانلەبەر-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Cricetinae}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:گیانلەبەران]] [[پۆل:ھەمستێر]] h3pm1jwgch8lf4s5ziukome5mine5pu 1689500 1689496 2026-10-18T20:06:00Z مامۆستا 39489 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1689500 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''ھامستەر''' لە [[خورۆکەکان]]ە دەگوترێت کە پێوەندی بە ژێرخێزانی Cricetinae ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Patricia Pope Bartlett|سەردێڕ=The Hamster Handbook|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QVlYZiNiSckC|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Barron's Educational Series|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٤١-٢٢٩٤-١|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=QVlYZiNiSckC&pg=PA113 113]}}</ref> [[پەڕگە:Hamst08082002.JPG|250px|وێنۆک|ھامستەر]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران}} {{گیانلەبەر-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Cricetinae}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:گیانلەبەران]] [[پۆل:ھەمستێر]] 2m9obm8qrvkxj4me268heythy5ienm6 1689504 1689500 2026-10-18T20:06:50Z مامۆستا 39489 1689504 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''ھامستەر''' لە [[خورۆکەکان]]ە دەگوترێت کە پێوەندی بە ژێرخێزانی Cricetinae ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Patricia Pope Bartlett|سەردێڕ=The Hamster Handbook|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QVlYZiNiSckC|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Barron's Educational Series|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٤١-٢٢٩٤-١|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=QVlYZiNiSckC&pg=PA113 113]}}</ref> [[پەڕگە:Hamst08082002.JPG|250px|وێنۆک|ھامستەر]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران}} {{گیانلەبەر-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Cricetinae}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:گیانلەبەران]] [[پۆل:ھەمستێر]] 3o0uo9posaougdn3gmqiniyqemlm7nk 1689507 1689504 2026-10-18T20:09:18Z مامۆستا 39489 لابردن لە [[پۆل:ھەمستێر]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]] 1689507 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''ھامستەر''' لە [[خورۆکەکان]]ە دەگوترێت کە پێوەندی بە ژێرخێزانی Cricetinae ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Patricia Pope Bartlett|سەردێڕ=The Hamster Handbook|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QVlYZiNiSckC|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Barron's Educational Series|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٤١-٢٢٩٤-١|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=QVlYZiNiSckC&pg=PA113 113]}}</ref> [[پەڕگە:Hamst08082002.JPG|250px|وێنۆک|ھامستەر]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران}} {{گیانلەبەر-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Cricetinae}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:گیانلەبەران]] 8xi8wz4aitddzi5pe8y3kds1r88oqw4 0 121609 1689565 1395649 2026-10-18T22:37:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1689565 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Punjab | native_name = ਪੰਜਾਬ | settlement_type = ویلایەتێکی هیند | nickname = Land of Five Rivers<br /> <small>([[Persian language|Persian]]: panj=five; aab=water)</small> | image_skyline = Punjab Montage India.PNG | image_alt = | image_caption = | image_seal = Seal of Punjab.gif | seal_alt = | image_map = India Punjab locator map.svg | map_alt = | map_caption = Location of Punjab in [[هیند]] | image_map1 = Punjab locator map.svg | map_caption1 = Map of Punjab | latd = 30.79 | longd = 75.84 | coor_pinpoint = chandigarh | coordinates_type = region:IN-PB_type:adm1st | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | coordinates_region = IN-PB | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = {{IND}} | established_title = Established | established_date = {{Start date|df=yes|1947|8|15}}<br><small>(As [[East Punjab]])</small> | established_title1 = History | established_date1 = {{hidden begin|title=Summary}} * 2 Apr 1849 : As a result of the [[Second Anglo-Sikh War]], the [[East India Company]] forms the [[Punjab Province (British India)|Punjab Province]] after annexing Punjab from the [[Sikh Empire]]. [[Lahore]] is the capital of Punjab. * 1864 : The summer capital of India becomes [[Shimla|Simla]]. * 1873 : The summer capital of the Punjab Province becomes [[Murree]]. * 1876 : The summer capital of the Punjab Province is moved to Simla. * 9 Nov 1901 : Frontier districts beyond the Indus bordering Afghanistan were separated from Punjab and made into the [[North-West Frontier Province (1901–1955)|North-West Frontier Province]] with [[Peshawar]] as its capital. * 12 Dec 1911 : [[Emperor of India]], [[George V]] announced the movement of the capital of India from [[Calcutta]] to [[Delhi]] during the [[Imperial Durbar]] of Delhi. * 10 Feb 1931 : [[New Delhi]] officially inaugurated as the capital of India. * 14-15 Aug 1947 : [[Partition of India]] resulted in the division of Punjab between [[Dominion of Pakistan|Pakistan]] and [[Dominion of India|India]]. Lahore is the capital of [[West Punjab]] while Simla becomes the capital of [[East Punjab]]. Delhi ceases to be a provincial division of Punjab. * 26 Jan 1950 : East Punjab renamed as Punjab. * 1 Nov 1956 : [[PEPSU]] [[States Reorganisation Act, 1956|merged]] into [[East Punjab|Punjab]]. * 1960 : Chandigarh becomes the capital of Punjab. * 1 Nov 1966 : Hindi-speaking districts of southeastern Punjab separate to form the state of [[Haryana]]. [[Chandigarh]] becomes a union territory and the capital of both Punjab and Haryana. Northeastern districts ceded to the Union Territory of Himachal Pradesh with [[Shimla|Simla]] as it's new capital. * 25 Jan 1971 : [[Himachal Pradesh]] becomes a state of India. | parts_type = [[List of Indian districts|Districts]] | parts_style = para | p1 = 22 | seat_type = Capital | seat = [[Chandigarh]]{{ref|cap|†}} | seat1_type = Largest city | seat1 = [[Ludhiana]] | government_footnotes = | leader_title = [[List of Governors of Punjab (India)|Governor]] | leader_name = [[Kaptan Singh Solanki]]<ref>[http://www.hindustantimes.com/Narayanan-appointed-as-West-Bengal-Governor-Patil-gets-Punjab/H1-Article1-498140.aspx Narayanan appointed as WB Governor, Patil gets Punjab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605121646/http://www.hindustantimes.com/Narayanan-appointed-as-West-Bengal-Governor-Patil-gets-Punjab/H1-Article1-498140.aspx |date= ٥ی حوزەیرانی ٢٠١١ }}, Hindustan Times, 16 January 2010</ref> | leader_title1 = [[List of Chief Ministers of Punjab (India)|Chief&nbsp;Minister]] | leader_name1 = [[Parkash Singh Badal]] ([[Shiromani Akali Dal|SAD]]) | leader_title2 = [[Punjab Legislative Assembly|Legislature]] | leader_name2 = [[Unicameral]] (117 seats) | leader_title3 = [[14th Lok Sabha|Parliamentary constituency]] | leader_name3 = 13 | leader_title4 = [[High Courts of India|High Court]] | leader_name4 = [[Punjab and Haryana High Court]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 50362 | area_note = | area_rank = 19th | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref>[http://www.censusindia.gov.in/ Census of India], 2011. Census Data Online, Population.</ref> | population_total = 27704236 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_note = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-PB]] | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] | blank_info_sec1 = {{increase}} 0.679 (<span style="color:#fc0">medium</span>) | blank1_name_sec1 = HDI rank | blank1_info_sec1 = 9th (2005) | blank_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy]] | blank_info_sec2 = 76.68% | blank1_name_sec2 = [[Official language]](s) | blank1_info_sec2 = [[Punjabi language|Punjabi]] | website = [http://www.punjabgovt.gov.in/ Punjab Govt] | footnotes = {{note|cap|†}}Joint Capital with Haryana {{Infobox region symbols | embedded = yes | region = Punjab | country = India | flag = | emblem = [[Lion Capital of Ashoka]] with Wheat stem (above) and Crossed Swords (below) | language = [[Punjabi language|Punjabi]] | song = | dance = [[Bhangra (dance)|Bhangra]] | animal = [[Blackbuck]] | bird = [[Northern goshawk|Baaz]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=State Bird is BAAZ|ناونیشان=http://www.dayandnightnews.com/2011/05/baaz-is-back-as-punjabs-state-bird/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714213412/http://www.dayandnightnews.com/2011/05/baaz-is-back-as-punjabs-state-bird/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714213412/http://www.dayandnightnews.com/2011/05/baaz-is-back-as-punjabs-state-bird/ |date=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤ }}</ref> | flower = | fruit = | tree = [[Dalbergia sissoo|Tahli]] | river = | sport = [[Punjabi Kabaddi|Kabaddi (Circle Style)]] | costume = }} }} '''پەنجاب''' به ( [[زمانی پەنجابی]] : ਪੰਜਾਬ) ویلایەتێکه له باکووری ڕۆژاوای [[هیندستان]] که له ڕۆژاواوه لەگەڵ [[پەنجاب، پاکستان|پارێزگای پەنجابی]] [[پاکستان]]، له باکوورەوە ویلایەتەکانی [[جاموو و کەشمیر]]، له باکووری ڕۆژهەڵاتەوە [[هاریانا]]، له باشوور و باشووری ڕۆژهەڵاتەوه [[ڕاجستان]] باکووری ڕۆژاواوه هاوسنووره. پانتانیی گشت پەنجاب بەرابەره لەگەڵ ٥٠،٣٦٢ کیلۆمەتر دووجار، له ساڵی ٢٠٠٠ی زایینی دا ڕێژەی دانیشتوانی ٢٤،٢٨٩،٢٩٦ کەس بووه. ناوەندی ویلایەتی پەنجاب شاری [[چەندی گەر]]ه که بە شێوەیەکی سەربەخۆ بەڕێوەه دبرێ، هەروەها وەکوو ناوچەیەکی هاوبەش ناوەندی ویلایەتی هاریاناشه. شارەه هەرەه گرنگەکانی ئەو ویلایەته بریتینه له [[لودیانا]]، [[موهالی]]، [[ئامریتسار]]، [[پاتیالا]]، [[جەلەنده‌ر]] . وشەی ''پەنجاب'' تێکەڵێکه له دوو وشەی [[فارسی]] (پنج)= [[پێنج]] و (آب)= [[ئاو]] پێک هاتووه، به مانای وڵاتی پێنج ئاوەکه. ئەو پێنچ ڕووباره بریتین له [[ڕووباری بیاس]]، [[ڕووباری جێهلۆم]]، [[ڕووباری چێناب]]، [[ڕووباری ڕاوی]]، [[ڕووباری ساتلۆج]]. [[File:Indus river.svg|thumb|پێنج ڕووبارەکەی پەنجاب له هەرسێ وڵاتی [[هیند]]، [[پاکستان]] و [[ئەفغانستان]] دا]] == سەرچاوه== * ویکی ئینگلیزی - [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Punjab_(India)&oldid=273854348 Punjab, India] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|ئاسیا|جوگرافیا}} {{ویلایەتەکانی هیندستان}} {{پۆلی کۆمنز|Punjab, India}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی ھیند]] [[پۆل:ویلایەتەکانی هیند]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٦]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] sg7zqvjtwg4te9hazsp20uqqi4vr3g3 0 121633 1689564 1528346 2026-10-18T22:37:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، پاکستان-کۆلکە) 1689564 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement | name = پارێزگای پەنجاب | native_name = حکومت پنجاب | native_name_lang = | settlement_type = [[پارێزگاکانی پاکستان|پارێزگا]] | image_skyline = {{Photomontage |photo1a=Night_View_of_Badshahi_Mosque_(King’s_Mosque).jpg | photo2a = Front Elevation of Noor Mahal.jpg | photo2b = Splendid Shrine of Hazrat Baha-ud-din Zakariya.jpg | photo3a = Clock Tower Faisalabad by Usman Nadeem.jpg | size = 270 | position = center | spacing = Number indicating width of spacing between the images (default: 1) | color = black | border = Number indicating width of border surrounding the montage (default: 1) | color_border = Color of border surrounding the montage (default: black) | text = | text_background = Color of background behind text (default: #F8F8FF) | foot_montage = چەند دیمەنێکی پارێزگای پەنجاب و شاری لاھۆر }} | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Punjab.svg | flag_alt = | image_seal = Coat of arms of Punjab.svg | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Punjab in Pakistan (claims hatched).svg| mapsize = 190px | map_alt = | map_caption = جێگەی پارێزگای پەنجاب لە [[پاکستان]]دا | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 31.33|latm = |lats = |latNS = N | longd = 74.21 |longm = |longs = |longEW = W | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[وڵات]] | subdivision_name = {{ئاڵا|پاکستان}} | subdivision_type1 = گوندەکان | subdivision_name1 = ٣٦ | subdivision_type2 = شارەکان | subdivision_name2 = ١٢٧ | subdivision_type3 = [[شارەکانی پاکستان|گەورەترین شار]] | subdivision_name3 = [[لاھۆر]] | established_title = دامەزران | established_date = [[١ی حوزەیران]]ی [[١٩٧٠]] | founder = | seat_type = [[شارەکانی پاکستان|ناوەند]] | seat = [[لاھۆر]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = فەرماندار | leader_name = [[چۆدری محەممەد سەروەر]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = ٢٠٥،٣٤٤ | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_metro_km2 = | area_urbun_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = ١١٠،٠١٢،٤٤٢<ref name=population>[http://www.pbscensus.gov.pk 2017 Census] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015113737/http://www.pbscensus.gov.pk/ |date=15 October 2017 }}</ref> | population_metro = | population_urbun = | population_as_of = ٢٠١٧ | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = PST | utc_offset1 = ٥+ | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | blank_name_sec1 = زمانە فەرمییەکان | blank_info_sec1 = [[زمانی پەنجابی|پەنجابی]]، [[زمانی پەشتۆ|پەشتۆ]]، [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]]، [[ئینگلیزی]]، [[زمانی بەلۆچی|بەلۆچی]] | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = {{url|www.punjab.gov.pk}} | footnotes =}} '''پارێزگای پەنجاب''' یەکێکه له پارێزگاکانی وڵاتی [[پاکستان]]. ناوەندی ئەم پارێزگایه شاری [[لاھۆر|لاهۆره]]. ئەو پارێزگایه زۆرترین ڕێژەی دانیشتوانی پاکستانی له خۆی گرتووه.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Beck | یەکەم =Roger B. | سەردێڕ = World History: Patterns of Interaction | ناونیشان = https://archive.org/details/mcdougallittellw00beck | دەستپێگەیشتنی ناونیشان = registration | بڵاوکەرەوە = McDougal Littell | ساڵ = ١٩٩٩|شوێن= Evanston, IL | ژپنک = ٠-٣٩٥-٨٧٢٧٤-X}}</ref> زمانی باو لەو پارێزگایه [[زمانی پەنجابی|زمانی پەنجابیه]]. دوای زمانی پەنجابی، به زمانەکانی [[پەشتۆ]]، [[زمانی بەلۆچی|بەلووچی]] و [[ئینگلیزی]]یش قسه دەکرێ. هەروەها پەنجاب ناوچەیەکی [[ئاسیا]]یه که بەشێکی هی [[هیندستان]] و بەشێکیشێ هی [[پاکستان]]ه. ناوچەیەکی دەشتیه که ڕووباری ئیندۆی بە ناو دا دەڕوا و خاکێکی زۆر به پیتی هەیه. ئەو ناوچەیەی هیند خاوەنێتی، به داهات ترین ناوچەی هینده بەرنابەر بە ڕێژەی دانیشتوانەکەی. داهاتی ناوچەکه زیاتر له ڕێگای کشت و کاڵه. {{-}} {| class="infobox borderless" |+ هێماکانی پارێزگا (نافەرمی) |- ! '''گیانلەبەری پارێزگا''' | | [[Image:Ovis vignei bochariensis.jpg|90px]] |- ! '''پەلەوەری پارێزگا''' | | [[Image:Blue Peacock in the Daman-e-koh park.jpg|90px]] |- ! '''داری پارێزگا''' | | [[Image:Tamaris3.jpg|90px]] |- ! '''گوڵی پارێزگا''' | | [[Image:DaturaMetel-plant.jpg|90px]] |- ! '''وەرزشی پارێزگا''' | | [[Image:Indo Pak Kushti Championship .jpg|90px]] |} == پێشانگا == <gallery> File:Jungle in Punjab.JPG|<!--Jungle in Sahiwal, Punjab--> File:Shalamar Garden July 14 2005-Sideview of marble enclosure on the second level.jpg|<!--[[باخی شالیمار]] in Lahore--> File:Mosque in Jhelum Cantonment Pakistan.jpg|<!--CMH Mosque, Jhelum Cantt--> File:Taxila Pakistan juillet 2004.jpg|<!--Taxila is a [[میراتی نێودەوڵەتی یوونێسکۆ]]--> File:GCU Tower P1140896.jpg|<!--Clock Tower at Govt College University, Lahore--> File:Major Akram Memorial.jpg|<!--Major Akram Memorial, [[Jhelum]]--> File:WheatFieldsPandjab.jpg|<!--Wheat Fields--> File:A beautiful view of Murree, Pakistan.jpg|<!--A view of Murree, a famous hill station of Punjab--> File:Clay pots in punjab pakistan-2.jpg|<!-- Different shapes of clay pots mostly made in [[Gujrat]]--> File:Sadwal kalan1.JPG|<!-- A Fields View from North Punjab--> </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگاکانی پاکستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Punjab_region&oldid=172332484"Punjab region." Wikipedia, The Free Encyclopedia. 18 Nov 2007, 19:39 UTC. Wikimedia Foundation, Inc. 19 Nov 2007] *{{dmoz|Regional/Asia/Pakistan/Provinces/Punjab}} * Guide to [https://web.archive.org/web/20170919203232/http://dmoz.pk/Provinces/Punjab/ Punjab, Pakistan] {{commons|Punjab (Pakistan)}} {{تووڵی دەروازە|پاکستان|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{پاکستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگاکانی پاکستان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٠]] p7ak541l78kx03b46ppbuas5scr0uia 0 121849 1689300 1562354 2026-10-18T15:11:40Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689300 wikitext text/x-wiki '''شێ''' یان '''نم''' ({{بە ئینگلیزی|Humidity}}) یان '''ڕادەی شێ''' بە گشتی دوو جۆرە: شێداری ڕەھایی و شێداری ڕێژەیی؛ '''شێداری ڕەھا''' بریتییە لە کەڵەماوی ئاو بە کیلۆگرام یان گرام کە لە ھەر یەک لە قەبارەی ھەوادا بەردەستە. ئەو ڕێژەیەی کە بۆ بۆشایی ئاو پێویستە بۆ ئەوەی قەبارەیەکی دیاریکراوی ھەوای پێ بچەسپێنێت، لەگەڵ بەرزبوونەوەی پلەی گەرمای ھەوادا، توانای خەزنکردنی ھەڵمی ئاو بۆ ھەر یەک قەبارەیەک زیاتر دەبێت. '''شێی ڕێژەیی''' بریتییە لە بڕی ئەو شێیەی کە لە قەبارەی ھەوادا لەگەڵ پلەی گەرمی دیاریکراوی ھەوادا خۆی دەگونجێنێت. ھەوای بێ ھەڵم (بێ شێ) پێی دەوترێت ھەوای وشک. ھیچ جۆرە ھەوایەک لە کەشوھەوادا نییە کە بڕێک شێی نەبێت، تەنانەت لە کەشوھەوای سەر بیابانەکان و ھێڵی بەرزەکانی ئاسمانیش بڕە شێیەک ھەر ھەیە. ڕووی زەریاکان و ئاوی ڕووکەش و خاکە سەرسەوزەکان سەرچاوەی شێداری ھەوان کە ئەوانیش لە ئاکامی ھەور و باران دەستیان کەوتووە. بەرزترین بڕی ئاو لە ھەوادا ٣–٤٪ ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=WeatherQuestions.com: What is water vapor?|ناونیشان=https://weatherstreet.com/weatherquestions/What_is_water_vapor.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=weatherstreet.com}}</ref> ئاستی ھەڵمژراوی ئاو لە کەشوھەوادا ڕۆڵێکی سەرەکی دەبینێت لە ھاوسەنگ ڕاگرتنی پلەی گەرمی کەشوھەوای زەوی. لەبەر ئەوەی ئاو شەپۆلە تیشکییە درێژەکانی خۆر دەشکێنێتەوە-. بۆیە ئەگەر ڕێژەی ئاو لە کەشوھەوادا کەم بێت پلەی گەرما زۆر بەرز دەبێت. [[پەڕگە:Umidaderelativa.jpg|وێنۆک|نمە پێو]] نزیکەی ٥٤٠ کالۆری پێویستە بۆ گۆڕینی یەک گرام ئاو بۆ ئاوی ھەڵمژراو (چەسپاو بە ھەوادا)، ئەم بڕە وزەش لە گەرمای خۆر چنگ دەکەوێت. لەبەر ئەوە، کردارەکە وەک سووڕێک وایە لە نێوان گۆڕانکارییەکانی ئاو لەھەوادا. ھەر کە ھەوا گەرمتر بێت، دەتوانرێت ھەڵمی ئاو زیاتر لە ھەوادا ھەڵبگیرێت، بەڵام ھەرچۆنێک بێت کۆگای ئاو لە ھەوادا سنووردارە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bad Clouds FAQ|ناونیشان=https://personal.ems.psu.edu/~fraser/Bad/BadFAQ/BadCloudsFAQ.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=personal.ems.psu.edu}}</ref> ئەوە کاتێک دێت کە ھەڵمی ئاو دەچێتە ناو ھەواوە، وەک تەنکێکی باش لە ئاو دەردەکەوێت. لەم حاڵەتەدا دەوترێت کە ھەوا بە ھەڵماوی ئاوەوە گەرمکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Water Vapor Myths: A Brief Tutorial|ناونیشان=https://www2.atmos.umd.edu/~stevenb/vapor/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www2.atmos.umd.edu|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110142344/https://www2.atmos.umd.edu/~stevenb/vapor/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == گۆڕانکارییەکانی ھەوای شێدار == === شێداری ڕەھا === بڕی ھەوای ئاو بۆ ھەر یەک لە قەبارەی ھەوا پێی دەوترێت ڕەگەزی ڕەھا یان ڕەگەزی شێ. یەکەکەی گرامە بۆ ھەر مەترێکی سێجا یان میلیگرام بۆ ھەر لیترێک. بە گشتی ئێمە ھەوای وشک بە گازی تەواو دەزانین و [[یاسای گشتی]] گازە پڕەکان pv = RT بەکاردێنین. ژمارەی یەک مەتر سێجای ھەوا ١٢٩٣ گرام و چڕی ئاوەکە ٦٢٫٠ دادەنێین لە ھاوکێشەکەدا. === شێی تێر === ئەگەر زۆرترین بڕی کەشاوی ئاو لە پلەی گەرمییەکی بەردەوامدا بچێتە ناو ھەواوە، ئەوە دەوترێت کە ھەوا لەم پلەی گەرمایەدا بە ھەڵماوی ئاوەوە چەسپاوە و شێداریییەکی تێری ھەیە: فشار یان ئیستیاسیتی کەشاوی ئاو لەم حاڵەتەدا پێیدەوترێت پاڵەپەستۆی ئاو. === شێی ڕێژەیی === شێی ڕێژەیی پێی دەوترێت ڕێژەی شێی ڕەھا لە پلەی گەرمی T بۆ شێی سروشتی لە ھەمان پلەی گەرمادا. بە واتایەکی تر، ڕێژەی ھەڵماوی ئاو لە قەبارەیەکی دیاریکراوی ھەوادا لە پلەی گەرمی Tدا بۆ زۆرترین کێشی کەشاوی ئاو بەرز بووبێتەوە. === پاڵەپەستۆی ئاو === کەشوھەوا تێکەڵە لە گازەکان، ھەریەکەیان فشارێکی ڕێژەییان ھەیە. پاڵەپەستۆی ھەوا لە ھەر خاڵێکدا یەکسانە بە کۆی فشارە لاوەکییەکان کە لەلایەن ھەر گازێک جێبەجێ دەکرێت کە لەناو پێکھاتەی ھەوایەکە ھەیە، لەوانە بڕی ئاو. بڕی ھەڵمژراوی ئاو لە ھەوادا دەگۆڕێت لەگەڵ شوێن و کات. کاتێک فشاری بەرزی ڕووکەشی ئاو (یان زەوی) لە کاتێکی دیاریکراودا و لە پلەی گەرمایەکی دیاریکراودا، پەستانی بەشێک لە ھەڵماوی ئاو لەو کاتەدا و پلەی گەرما پێی دەوترێت پەستانی سەرتاپایی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lide|یەکەم=David R.|ناونیشان=http://archive.org/details/crchandbookofche81lide|سەردێڕ=CRC handbook of chemistry and physics: a ready-reference book of chemical and physical data|ڕێکەوت=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Boca Raton: CRC Press|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٤٩٣-٠٤٨٥-٩}}</ref> ئەگەر ھەوا گەرمتر بێت ئەوا گەردیلەکانی زیاتر لێک دەکشێن بەمەش بواری ھەڵگرتنی ئاو زیاتر دەبێت ئەوکاتیش کەشوھەوای سەرەوەی ڕووکەشی ئاو (زەوی) شێداری تێر دەبێت، بۆیە پاڵەپەستۆی بەشەیی کەشاوی ئاوەکە پشت بە پلەی گەرما دەبەستێت و لەگەڵ بەرزبوونەوەی پلەی گەرمادا. * شێی ڕەھا شێێکی چڕە کە وەک دڵۆپە لەسەر تەنێک و ڕووکەشی جیاواز دەبینرێت. لە شەوانی ساف و ھێمندا، زەوی بە خێرایی لە ڕێگەی تیشکەوە سارد دەبێت، لە ئەنجامدا پلەی نزمتری تیشکدان لە ھەوای نزیک ڕوودەدات. پاشان ئەو ھەوایەی دەوروبەرەی کە سارد دەبێتەوە بە پەیوەندی لەگەڵ زەوی سارد دەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=NOAA – Air Resources Laboratory – FAQ – What is atmospheric humidity and how is it measured?|ناونیشان=http://www.arl.noaa.gov/faq_c1.php|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018232823/http://www.arl.noaa.gov/faq_c1.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === دڵۆپی شەونم === ھەرکاتێک تێکەڵەیەک لە ھەوای ھەڵم سارد دەبێت لەگەڵ ڕەگەزی ڕەھای بەردەوام، شێی ڕێژەیی دەگاتە ١٠٠٪ و لەم ڕادەیەی دیاریکراوی شێداریدا بە پلەی یەکی دیاریکراوی شێدار دەبێت. پلەی گەرمایەک کە ١٠٠٪ ڕێژەیی شێی بێت پێی دەوترێت خاڵێکی شێدار. (W)(شەونم) دروست دەبێت کاتێک کە چڕبوونەوە لەژێر پلەی گەرمی خاڵی بەستنەوە ڕوودەدات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|کیمیا|زانست|کەشوھەوا}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Humidity}} [[پۆل:ئاوناسی]] [[پۆل:ئاووھەوا]] [[پۆل:گەرمی دینامیکی کەشوھەوا]] [[پۆل:گەرمی دینامیکی کەشوھەوا]] [[پۆل:چەندێتییە فیزیکییەکان]] [[پۆل:ژینگە و کۆمەڵگا]] nywi5r60zijdibvtu1f62dunf1cvh6f 0 122078 1689777 1489042 2026-10-19T08:19:45Z مامۆستا 39489 −[[پۆل:دامەزراوەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، +[[پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]]) 1689777 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=شوبات ٢٠٢٠}} {{Underlinked|date=شوبات ٢٠٢٠}} }} '''ئەنجومەنی شوورای ھەرێمی کوردستان''' دامەزراوەیەکی یاسایی و دادوەرییە، لە ڕێگەی دادگای کارگێڕی و دەستەی بەرزەفتکردنی فەرمانبەرانی ھەرێمەوە، دەسەڵاتی کاری دادبینی ھەیە، لەلایەکی تر کاری داڕشتن و وردبینی بۆ پڕۆژە یاساکان دەکات، یاخود ڕاوێژ و ڕای یاسایی لەسەر ئەو بابەتانەی کە لەلایەن دەزگاکانی حکوومەتەوە، ئاراستەی دەکرێت، دەردەبڕێت، بەو جۆرەش خۆی لە ئاوێزەی ئەنجامدانی کاری یاسایی دەبینێتەوە. ئەنجومەنی شوورا بەپێی یاسای ژمارە «١٣» ساڵی ٢٠٠٧، یاسای وەزارەتی داد، لەڕووی کارگێڕییەوە لکێنراوە بە [[وەزارەتی داد]]. ئەم ئەنجومەنە ئەرک و کار و ئامانج و پێکھاتەکانی بەپێی یاسای ژمارە «١٤» ساڵی ٢٠٠٧، یاسای ئەنجومەنی شوورای ھەرێم ڕێکخراوە و ڕاییدەکات. == پێکھاتەکانی ئەنجومەنی شوورا == === دەستەی سەرۆکایەتی === ئەم دەستەیە پێکھاتووە لە سەرۆکی ئەنجومەنی شوورا، جێگری سەرۆک و کۆنترین ڕاوێژکار. * ئەرکەکانی بریتییە لە دانانی پلان، سیستەمی کارکردن و کاندیدکردنی کەسانی بە توانا بۆ پۆستی ڕاوێژکاری یاریدەدەر، دیاریکردنی ئەندامانی «ڕاوێژکار» دەستەی بەرزەفتکردن و تاوتوێکردنی ئەو بابەت و کێشانەی کە گرنگن، کۆبوونەوەکانی بەپێی پێویست ئەنجامدەدات. === دەستەی گشتی === دەستەی گشتی گەورەترین و گرنگترین دەستەیە لە ئەنجومەنی شوورای ھەرێم، پێکھاتووە لە سەرۆکی ئەنجومەن، جێگری سەرۆک، ڕوێژکاران و ڕاوێژکارانی یاریدەدەر. ئەم دەستەیە سێ ئەرکی گرنگی لە ئەستۆدایە، کە ئەمانەن: * ئەو بڕیارانەی کە لەلایەن دادگای کارگێڕی یاخود دەستەی بەرزەفتکردن دەردەچێت و یەکێک لە لایەنەکانی داواکە یاخود ئەندامی داواکاری گشتی بە یاسایی و دادپەروەری نازانێت، ئەوا دەتوانێت لەلای دەستەی گشتی تانەی لێ بدات، ئەو کات دەستەی گشتی وەکوو دادگای پێداچوونەوە کاری پێداچوونەوە بۆ بڕیارەکە ئەنجامدەدات و لە ڕاست و دروستی دەکۆڵێتەوە، لە پاشان بریاری پێویستی لە بارەوە دەردەکات. * ئەنجامدانی کاری داڕشتن و وردبینی بۆ پڕۆژەیاساکان، کە لەلایەن دەستگاکانی حکوومەتی ھەرێم ئاراستەی دەکرێت. * دەربڕینی ڕاوێژ و ڕای یاسایی لەسەر ئەو بابەتانەی کە لەلایەن وەزارەت و فەرمانگە نەبەستراوەکان بە وەزارەت ئاراستەی دەکرێت. کۆبوونەوەکانی خۆی ھەموو ھەفتەیەک و بەپێی پێویست، بە ئامادەبوونی ھەموو ئەندامان یان سێ لەسەر چواری ئەندامان ئەنجام دەدات. === دادگای کارگێڕی === ئەم دادگایە لەلایەن دەستەیەک لە دادوەری پسپۆر و شارەزا ھەڵدەسوڕێنرێ و پێی دەوترێ دەستەی بەرزەفتکردی فەرمانبەران. دەستەی بەرزەفتکردنی فەرمانبەرانی ھەرێم: دەستەی بەرزەفتکردن پێکدێت لە جێگری سەرۆک و دوو ڕاوێژکار، کە لەلایەن دەستەی سەرۆکایەتی دیاریدەکرێن. سەیری ئەو داوایانە دەکات، کە لە ماددەی «١٣»یاسای ئەنجومەنی شوورادا ھاتووە، بەم شێوەی خوارەوە: * سەیرکردنی دروستی ئەو فەرمان و بڕیارە کارگێڕیانەی کە لە فەرمانبەران و دەستەکان لە فەرمانگەکانی ھەرێم دەردەچن لەدوای بەرکاربوونی ئەم یاسایە، کە لایەنێک دەست نیشان نەکراوە بۆ تانون لێدانی لەسەر تانوت لێدانێکی خاوەن ئەگەری بەرژەوەندیی، تەنیا ئەوەندە بەسە کە ترسی ئەوە لە گۆڕێدا ھەبێت کە زیان بەر لایەنی بەرژەوەندیدار بکەوێ. * یەکلاکردنەوەی تانوتە تایبەتەکان بە ھەڵبژاردنی دەستە خۆجێیییەکان. * یەکلاکردنەوەی ئەو داوایانەی کە دەستەکان و کەسەکان پێشکەشی دەکەن بۆ ھەڵوەشاندنەوەی بڕیارە کارگێڕییە کۆتایییەکان. * داواکانی ڕەگەزنامە. * داواکانی قەرەبووکردنەوە لەو زیانانەی کە لە ئەنجامی بڕیارە کارگێڕییەکانی بە نایاسایی دەرچوون. * تانووتدان لە بڕیارە کۆتایییەکانی کە لە لایەنە کارگێڕییەکانەوە دەرچوون لەبارەی کێشەکانی باج و ڕەسم بەپێی ئەو یاسایەی کە چۆنیەتی سەیرکردنی ئەو ناکۆکیانە ڕێکدەخات. * تانووتدان لە ڕەتکردنەوە یان کارنەکردنی فەرمانبەر یان دەستەی فەرمانگەکان و دەزگاکانی ھەرێم لەبارەی دەرکردنی بڕیارێک یان فەرمانێک کە پێویست بوو لە سەری لە ڕووی یاسایییەوە بیکات. == شێوازی کاری ئەنجومەنی شوورا == بەشێوەیەکی گشتی ئەنجومەنی شورای ھەرێمی کوردستان دوو شێوازی کار ئەنجام دەدات، یەکەم کاری قەزائی، دووەمیان کاری یاساییی تەشریعی، بەم شێوەی خوارەوە: * داڕشتن و وردبینیکردنی پڕۆژەیاساکان: ئەمەش کارێکی یاسایی پڕوفیشناڵە کە بۆ ئەم مەبەستە چەندین دادوەر، پسپۆری یاسایی و قەزائی ئەم کارە ئەنجام دەدەن. * ڕادەربڕینی یاسایی: کارێکی یاسایی تایبەتمەندە. * سەیری ئەو داوایانە دەکات کە لە ماددەی «١٣»یاسای ئەنجومەندا ھاتووە: ئەمە کارێکی قەزائییە و لەلایەن چەند دادوەرێکی پایە بەرز و زانا و پسپۆر. «دەستەی بەرزەفتکردن» ئەنجام دەدرێت و سەیری ئەو داوا و کێشانە دەکات، کە لە ئەنجامی پیادەکردنی یاسای ڕاژەی شارستانیی فەرمانبەران سەرھەڵدەدەن. واتا بوونی دادگای کارگێری لەنێو پێکھاتەکانی ئەنجومەنی شوورای ھەرێمی کوردستان کە یەکێکە لە دەزگاکانی وەزارەتی داد سەر بە دەسەڵاتی تەنفیزی وای کردووە کە دەسەلاتی دادوەری لە کوردستان دوولایەنەبێ، لایەنی قەزائی یاسایی و لایەنی قەزای کارگێری. لەڕووی کاری تەشریعییەوە ئەنجومەنی شووری ھەرێمی کوردستان بەپێی پێویست و داوای لایەنە پەیوەندارەکان ساڵانە چەندین یاسا ھەموار و تەشریع دەکات یاخود پڕوژەیاسا ڕاییی دەکات یاخود ھەڵی دەوەشێننەوە. == سەرچاوەکان == *[http://www.basnews.com/news/2015/08/17/هه‌موو-شتێك-له‌باره‌ی-ئەنجومەنی-شوو/ ''ھەموو شتێک لەبارەی ئەنجومەنی شوورای ھەرێمی کوردستان'']{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}، [[باسنیوز]]، ١٧ی ئابی ٢٠١٥. [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان]] 8np31xkvkhe06voa3fvps18ttxxcg36 14 122123 1689791 458666 2026-10-19T09:12:22Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689791 wikitext text/x-wiki [[پۆل:شارەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پاکستان]] kevdcihu56gs6ow0ihf2p2rsypkvuqa 0 122565 1689835 1528637 2026-10-19T10:37:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1689835 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} پاشا '''"چادای"ی گۆگۆریۆ''' (بە [[هانگۆل]]: 차대왕؛ بە [[ھانجا]]: 次大王)، لە دایکبووی (٧١ز - ١٦٥ز) بوو، حەوتەم فەرمانڕەوای [[گۆگۆریۆ]]ـبوو، لە باکووری [[سێ شانشینەکەی کۆریا]]. ماوەی فەرمانڕەواییەکەی لە نێوان ساڵانی (١٤٦ز - ١٦٥ز) بوو == پوختە == بەپێی [[سامگووک ساگی]]، '''چادای''' برا بچووکی پاشای پێشوو [[تایجۆدای گۆگۆریۆ‏|تایجۆی مەزن]]ـبوو. لە ماوەیی فەرمانڕەوایی براکەیدا، '''چادای''' سەرکەوتووانە توانی بەرپەچی هێرشەکانی [[خانەدانی هان]]ی [[کۆماری گەلی چین|چین]] بداتەوە. == فەرمانڕەوایی == '''چادای''' بەردەوام بوو لە پتەوکردنی دەسەڵاتەکەی تەنانەت لە دوای چوونەسەرتەختیشی، دوای سێ ساڵ لە فەرمانڕەواییەکەی، فەرمانی کرد بە کوشتنی هەردوو کوڕەکەی '''تایجۆ'''، وە زۆریشی کرد لە براکەی بۆ ئەوەی خۆی بکوژێت. وە بچووکترین براکەشی ئەچەوساندەوە (دوای [[سیندایی گۆگۆریۆ|سیندای]]). == سەرچاوە == *[https://en.wikipedia.org/wiki/Chadae_of_Goguryeo ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Chadae of Goguryeo] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:کۆریا]] [[پۆل:ئاسیا]] [[پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا]] [[پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا]] [[پۆل:پاشاکانی گۆگۆریۆ]] {{پاشاکانی گۆگۆریۆ}} [[پۆل:مردووانی ١٦٥]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٢ەم لە ئاسیا]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ]] [[پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەم]] [[پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی دووەم]] jf7vwtbubh0zl01fybdoi7e83ts85vt 0 122571 1689851 1406274 2026-10-19T10:39:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1689851 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}}{{کەسایەتی | ناو = چارلیز تێرۆن | وێنە = Charlize Theron Cannes 2015 6.jpg | قەبارەی وێنە = 200px | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[بێنۆنی]]، [[ئەفریقای باشوور]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٥|٨|٧}} | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = [[نیویۆرک]] | نەتەوە = | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = ئەکتەر، دەرھێنەر، نمایشکەری جلوبەرگ | ساڵانی چالاکی = ١٩٩٥ - ئێستا | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = مارادۆنای تازە | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = ٢ | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|ئۆسکار]]، [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب|گۆڵدن گڵۆب]] |واژوو = | ماڵپەڕ =http://charlizetheron.com | پەراوێزەکان = }} '''چارلیز تێرۆن''' یان '''شارلیز تێرۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Charlize Theron}}؛ لەدایکبووی ٧ی ئابی ١٩٧٥). خانمەئەکتەر، دەرھێنەر و نمایشکەرێکی [[ئەفریقای باشوور]]ی و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمەریکییە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Charlize Theron {{!}} Biography, Films, & Facts|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Charlize-Theron|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Encyclopedia Britannica|زمان=en}}</ref> ئەو چەند خەڵاتێکی بەدەستھێناوە، لە نێویاندا یەک جار خەڵاتی [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|ئۆسکار]]، یەک جار خەڵاتی [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب|گۆڵدن گلۆب]]، ھەروەھا جارێکیش خەڵاتی سکرین ئەکتەرز گیڵد. لە ساڵی ٢٠١٦، لەلایەن [[تایم (کۆوار)|گۆڤاری تایم]] وەک یەکێک لە [[تایم ١٠٠|١٠٠ کاریگەرترین]] کەسایەتییەکانی جیھان ناوی ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://time.com/4299681/charlize-theron-2016-time-100/|سەردێڕ=Charlize Theron by Blake Mycoskie: TIME 100|ئیش=Time|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20200410090119/https://time.com/4299681/charlize-theron-2016-time-100/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە چەند فیلمێکی [[ھۆلیوود]]دا ڕۆڵی سەرەکی بینیووە؛ وەکوو (The Devil's Advocate (١٩٩٧))، (Mighty Joe Young (١٩٩٨))، (The Cider House Rules (١٩٩٩)) و [[ماکسی شێت: ڕێگای تووڕەیی]] (٢٠١٥). لە ساڵی ٢٠٠٣، بەھۆی بەشداریکردنی لە فیلمی مۆنستەر (''Monster'')، ستایشی ڕەخەنگرانی وەرگرت، کەدواتر بەھۆی ئەم فیلمەوە خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری لە خەڵاتەکانی ئۆسکار پێدرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Beachum|یەکەم=Zach Laws,Chris|دوایین٢=Laws|یەکەم٢=Zach|دوایین٣=Beachum|یەکەم٣=Chris|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Charlize Theron movies: 15 greatest films ranked worst to best|ناونیشان=https://www.goldderby.com/feature/charlize-theron-movies-greatest-films-ranked-1203284498/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=GoldDerby|زمان=en-US}}</ref> بەمەش بووە یەکەم ئەکتەر لە باشووری ئەفریقا خەڵاتی ئۆسکار بەدەستبھێنێت لە پۆلینی خەڵاتەکانی نواندن.<ref name="bbc-wof">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hollywood honours actress Theron|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4296424.stm|ئیش=BBC NEWS|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090105144053/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4296424.stm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> چارلیز لە فیلمەکانی ''North Country'' (٢٠٠٥) ھەروەھا ''Bombshell'' (٢٠١٩) پاڵێوراوکراوەتەوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار لە پۆلینی باشترین خانمەئەکتەر. لە سەرەتای ٢٠٠٠، کۆمپانیای بەرھەمھێنانی فیلمی تایبەت بەخۆی دامەزراند لەژێر ناوی دێنیڤەر و دێلیاھ پرۆدەکشنز. لەم ڕێیەوە ھەندنێ فیلمی بەرھەمھێنا کە خودی خۆی بەشداربوو وەک ئەکتەر، وەک فیلمەکانی ''The Burning Plain'' (٢٠٠٨)، ''Dark Places'' (٢٠١٥)، و ''Long Shot'' (٢٠١٩). ئەو لە ساڵی ٢٠٠٧، ڕەگەزنامەی ئەمریکی پێدرا،<ref name="cbs">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/stories/2008/03/12/entertainment/main3932852.shtml|سەردێڕ=Charlize Theron: Glad To Be A U.S. Citizen|یەکەم=Judy|دوایین=Rosen|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[CBS News]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110524151340/http://www.cbsnews.com/stories/2008/03/12/entertainment/main3932852.shtml|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەگەڵ ئەوەشدا ڕەگەزنامەکەی خۆی وەک کەسێکی ئەفریقای باشووری ھەڵگرت واتە بەردەوامیی پێدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Bob|دوایین=Tourtellotte|سەردێڕ=Charlize Theron's awakening|ناونیشان=http://www.couriermail.com.au/entertainment/charlize-therons-awakening/story-e6freqex-1111115508567|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٠٨|ئیش=[[The Courier-Mail]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111221025224/http://www.couriermail.com.au/entertainment/charlize-therons-awakening/story-e6freqex-1111115508567|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو لە ئێستادا لە لۆس ئەنجەلۆس دەژی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Caris Davis|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Charlize Theron's Home Burglarized|ناونیشان=http://www.people.com/people/article/0,,20165555,00.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|journal=People|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110818133545/http://www.people.com/people/article/0,,20165555,00.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١٢}}</ref> ناوی چارلیز وەک ئەکتەرێک لە مەرمەرە بەناوبانگەکەی [[ھۆلیوود|ھۆڵیوود]] نەخشیندراوە.<ref name="bbc-wof2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hollywood honours actress Theron|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4296424.stm|ئیش=BBC NEWS|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090105144053/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4296424.stm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیلم|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا}} {{براوەکانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەئەکتەر|state=collapsed}} {{پۆلی کۆمنز|Charlize Theron}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥]] [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە بەرھەمھێنەرەکانی فیلم]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەران لە وەرگری خەڵاتی ورچی زیو]] [[پۆل:ژنە مۆدێلە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:كۆچبەرانی ئەفریقای باشوور بۆ ئەمریكا]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری مێ لە ڕۆڵێکی پێشەنگ]] o14jpzm1aepbgsugnwz3b0azuokcqiw 0 122618 1689572 1545921 2026-10-18T22:39:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689572 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox comics character |image= [[پەڕگە:PenguinBatman.png|250px]] |converted = بەڵێ |caption= |character_name= پەنگوین |full_name= ئۆسواڵد چێستەرفیڵد کۆبڵپۆت |publisher= |creators= |alliances= |nickname(s)= ئۆزی |powers= * بەرزی ئاستی زیرەکی * شەڕکەرێکی لێھاتوو و چەکدار/بێچەک * چەتری چەکدار و ئامێری جۆراوجۆری تر بەکاردەهێنێت }} '''پەنگوین '''یاخود '''ئۆسواڵد چێستەرفیڵد کۆبڵپۆت '''شەڕانگێزێکی خەیاڵیە کەلەنێو کۆمیکە ئەمەریکیەکان دەردەکەوێ ، لە بەرهەمی کۆمانیای [[دیسیە]].پەنگوین یەکەم دەرکەوتنی لەنێو کۆمیکەکان دەگەڕێتەوە بۆ (کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٤١) کە نووسەران (بۆب کەین و بیڵ فینگەر) درووستیان کرد. پەنگوین یەکێکە لە سەرسەخترین دوژمنەکان باتمان لە شاری گۆثەمدا. == ژیاننامەی ئەم کارەکتەرە خەیاڵییە == دوای لەدایکبوونی ناونراوە بەنێوی '''ئۆسواڵد کۆبڵپۆت ، '''پەنگوین لە قوتابخانەدا گاڵتەی پێکراوە بەهۆی کورتی باڵاکەی و هەبوونی کەپوویەکی هاوشێوەی پەنگوین.پەنگوین دوای مردنی باوکی مامەڵەیەکی توندی لەگەڵ کراوە لەلایەن دایکی و هەمیشە دایکی ڕایسپاردووە کەلەکاتی باراندا چەتری بۆ بگرێت ، پەنگوین خۆشەویستیەکی لە رادەبەدەری بۆ [[باڵندە]] هەیە و یەکێک لە وەشانەکانی کۆمیکدا ، دوای مردنی دایکی لەڕێگای باڵندەوە دایکی هەندێک ئەرکی پێدەسپێرێت بۆ ئەوەی ئەنجامیان بدات. === دەرکەوتنی تیڤی و فیلم === *دەرکەوتنە بەناوبانگاکەی پەنگوین دەگڕێتەوە بۆ ساڵی ۱۹۹۲ کە ئەکتەر (دانی دێڤیتۆ) ڕۆڵەکەی بینی. [[پەڕگە:Robin_Lord_Taylor_at_NY_PaleyFest_2014_for_Gotham.jpg|thumb|'''ڕۆبن لۆرد تەیلەر '''کەڕۆڵی ئۆسواڵد کۆبڵپۆت دەبینێ بە گەنجی لە زنجیرە درامای [[فۆکس سێرچ لایت پیکچەرز|کەناڵی فۆکس]] ، [[گۆثەم]].]] * پەنگوین بەناوبانگترین و باشترین دەرکەوتنی لە زنجیرەی (گۆثەم)ی ساڵی ٢٠١٤ بوو ، کە تیایدا ئەکتەری ئەمەریکی ڕۆبن لۆرد تەیلەر بەشێوەیەکی سەرنجڕاکێش رۆڵە شەڕانگێزەکەی پەنگوین دەگێڕێ. {{تووڵی دەروازە|کۆمیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|خەیاڵی زانستی|ئەکتەران|ھۆڵیوود|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Penguin (comics)}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:جگەرەکێشە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم]] [[پۆل:فیلمی ئەکشنی خراپەکار]] [[پۆل:کارەکتەرەکانی تەلەفیزیۆنی کۆمیکەکانی دی سی]] [[پۆل:بکوژە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:گەورەخراپەکاری نێری کۆمیکەکانی دی سی]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ناو فیلمەکانی دی سی کۆمیکس]] [[پۆل:ھونەرمەندە جەنگییەکانی دی سی کۆمیکس]] [[پۆل:بۆکسەرە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:سەرۆک تاوانە خەیاڵییەکان]] a074949rmkjskrxsmp3d2rfgklfjhk5 0 122992 1689413 1688588 2026-10-18T17:22:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1689413 wikitext text/x-wiki {{Infobox Australian place | type = شار | name = پۆرت ئۆگەستا |force_national_map=yes | state = sa | image = Jacaranda Time Port Augusta.jpg | caption = دیمەنێکی ئاودڕی سپەنسر بۆ ماونت براون | pop = ١٣،٥٠٤ | pop_year = {{censusAU|2011}} | pop_footnotes = <ref>{{Census 2011 AUS|id=UCL413004|name=Port Augusta|accessdate=24 January 2014|quick=on}}</ref> | poprank = | density = | postcode = ٥٧٠٠<ref>[http://www1.auspost.com.au/postcodes/index.asp?Locality=port+augusta&sub=1&State=SA&Postcode=&submit1=Search Australia Post] - Postcode: Port Augusta, SA (26 June 2008)</ref> | est = ١٨٥٢ | latd = 32|latm = 29|lats = |latNS = S | longd = 137|longm = 46|longs = |longEW = E | coordinates_type = region:AU-SA_type:city(15250) | coordinates_display = title | area = | timezone = | utc = | timezone-dst = | utc-dst = | lga = شاری پەرت ئۆگەستا | stategov = ناوچەی دەنگدانی ستووارت | fedgov = ناوچەی گرێی | dist1 = 322 | location1 = لە [[ئەدێلاید]] [[File:Australian National Route A1.svg|20px]] }} '''پۆرت ئۆگەستا''' شارێکی [[ئوسترالیای باشوور|ویلایەتی ئوسترالیای باشووری]] وڵاتی [[ئوسترالیا]]یە. ئەم شارە لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ی وڵاتەکە دا ١٣،٥٠٤ کەس دانیشتووی هەبووە. ==کەشوھەوا== {{Weather box | location = پۆرت ئەگاستا | metric first = Yes | single line = No | precipitation colour = green | Jan record high C = 47.7 | Feb record high C = 45.6 | Mar record high C = 44.0 | Apr record high C = 38.4 | May record high C = 30.6 | Jun record high C = 26.0 | Jul record high C = 28.0 | Aug record high C = 31.2 | Sep record high C = 36.3 | Oct record high C = 40.3 | Nov record high C = 44.4 | Dec record high C = 45.1 | year record high C = 47.7 | Jan high C = 32.0 | Feb high C = 31.9 | Mar high C = 29.3 | Apr high C = 25.1 | May high C = 20.5 | Jun high C = 17.6 | Jul high C = 16.9 | Aug high C = 18.5 | Sep high C = 21.6 | Oct high C = 25.1 | Nov high C = 28.2 | Dec high C = 30.2 | year high C = 24.7 | Jan low C = 19.4 | Feb low C = 19.7 | Mar low C = 17.6 | Apr low C = 14.2 | May low C = 10.9 | Jun low C = 8.3 | Jul low C = 7.3 | Aug low C = 8.1 | Sep low C = 10.4 | Oct low C = 13.3 | Nov low C = 15.9 | Dec low C = 17.9 | year low C = 13.6 | Jan record low C = 9.7 | Feb record low C = 9.4 | Mar record low C = 9.6 | Apr record low C = 6.4 | May record low C = 3.3 | Jun record low C = 1.7 | Jul record low C = -0.6 | Aug record low C = 1.4 | Sep record low C = 3.0 | Oct record low C = 5.0 | Nov record low C = 5.8 | Dec record low C = 8.1 | year record low C = -0.6 | Jan precipitation mm = 22.9 | Feb precipitation mm = 18.8 | Mar precipitation mm = 15.1 | Apr precipitation mm = 14.3 | May precipitation mm = 27.1 | Jun precipitation mm = 23.9 | Jul precipitation mm = 23.9 | Aug precipitation mm = 23.5 | Sep precipitation mm = 25.3 | Oct precipitation mm = 25.8 | Nov precipitation mm = 19.4 | Dec precipitation mm = 16.0 | year precipitation mm = 255.7 | source 1 = [[Bureau of Meteorology]]<ref>{{BoM Aust stats|site_ref=cw_019066|site_name=Port Augusta power station AWS|accessdate=2009-02-16}}</ref> | date = August 2010 }} ==سەرچاوە== * [https://en.wikipedia.org/wiki/Port_Augusta ویکی ئینگلیزی Port Augusta] {{Commons}} {{reflist}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:شارەکانی ئۆسترالیای باشوور]] [[پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا]] [[پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا]] [[پۆل:شارە کەناراوییەکانی ئوسترالیا]] [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئوسترالیا]] [[پۆل:ئۆسترالیا]] [[پۆل:دامەزراونی ١٨٥٢ لە ئوسترالیا]] [[پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا]] [[پۆل:فار نۆرس]] 9rlbb6a1kmfa0z9bl9ntqueswagp8gx 0 123863 1689360 1586822 2026-10-18T16:39:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژاپۆن-کۆلکە) 1689360 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی ئەنیمانگا/سەر | ناو = پەرتووکی مەرگ <br/> DEATH NOTE | وێنە = SNote.jpg | سەردێڕ = ریۆک و [[لایت یاگامی]] لەسەر یەکەم پەرتووکی [[تانکۆبۆن|تانکۆبۆنی]] دێس نۆت | قەبارەی_وێنە = | ja_kanji = デスノート | ja_romaji = (Desu Nōto) | چەشن = [[شۆنن مانگا|شۆنن]] }} {{زانیاریدانی ئەنیمانگا/چاپ | جۆر = [[مانگا (کۆمیک)|مانگا]] | ناو = | نووسەر = [[تسوگومی ئۆبا|تسوگۆمی ئۆبا]] | وێنەکێش = [[تاکێشی ئۆباتا|تاکیشی ئۆباتا]] | بڵاوکەرەوە = [[شوێشا|شوئیشا]] | بڵاوکەرەوەی_ئینگلیزی = | دێمۆگرافیا = | چاپمەن = | گۆڤار = [[ھەفتانەی شۆنن جەمپ]] | گۆڤاری_ئینگلیزی = | بڵاوکراوەتەوە = | یەکەم = کانوونی یەکەمی ۲۰۰۳ | کۆتا = ئایاری ۲۰۰٦ | بەرگەکان = ۱۲ | پێڕستی بەرگەکان = }} {{زانیاریدانی ئەنیمانگا/پێ}} '''پەرتووکی مەرگ '''({{بە ئینگلیزی| Death Note}}) ({{بە ژاپۆنی| デスノート}}) بریتییە لە ناوی زنجیرە [[ئەنیمێ]] و [[مانگا (کۆمیک)|مانگایەکی]] [[ژاپۆن|ژاپۆنیی]] نووسراو لەلایەن [[تسوگومی ئۆبا|تسوگۆمی ئۆبا]]، و وێنەی کێشراوە لە لایەن [[تاکێشی ئۆباتا|تاکیشی ئۆباتا]]. مانگاکە لە گۆڤاری [[ھەفتانەی شۆنن جەمپ]] بڵاوکرایەوە.<ref name="HowtoRead174">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ohba|یەکەم=Tsugumi|ناونیشان=https://archive.org/details/deathnote00ohba_0/page/173|سەردێڕ=Death Note 13: How to Read|بڵاوکەرەوە=[[Viz Media]]|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٤٢١٥-١٨٨٨-٦|پەڕە=[https://archive.org/details/deathnote٠٠ohba_٠/page/١٧٣ ١٧٣]}}</ref><ref name="HowtoRead58">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ohba|یەکەم=Tsugumi|ناونیشان=https://archive.org/details/deathnote00ohba_0/page/58|سەردێڕ=Death Note 13: How to Read|بڵاوکەرەوە=[[Viz Media]]|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٤٢١٥-١٨٨٨-٦|پەڕە=[https://archive.org/details/deathnote٠٠ohba_٠/page/٥٨ ٥٨]}}</ref> چیرۆکەکەی باس لە خوێندکارێکی دواناوەندی دەکات بە ناوی [[لایت یاگامی|لایت یاگامی]]، کە پەرتووکێک دەدۆزێتەوە کە لە جیھانی ڕۆح کێشانەوە ھێنراوەتە سەر زەوی، بەھۆی ئەو پەرتووکە لایت دەتوانێت ناوی تاوانبارانی جیھان تێیدا بنووسێت و بیانکوژێت. ئامانجی لایت دروست کردنی جیھانێکی خاڵی لە تاوانە و وای لێدێت لایت خۆی بە [[خواوەند]] دادەنێت و دەیەوێت جیھان پاک بکاتەوە لە تاوانباران. مردنی ئەم ھەموو تاوانبارە دەبێتە ھۆی سەرنج ڕاکێشانی لێکۆڵەر «[[ئێڵ (پەرتووکی مەرگ)|ئێڵ]]» کە دەیەوێت بزانێت ھۆکاری مردنی ئەو تاوانبارانە چین، بەمەش لایت سەرکێشیەکانی درێژتر دەبنەوە. زنجیرە ئەنیمێکە لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ دەستی کرد بە پەخشکردن کرد و لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ کۆتایی ھات بە ٣٧ زنجیرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nippon Television Network Program Catalogue: Animation|ناونیشان=http://www.ntv.co.jp/english/pc/ntv-animation.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061106003655/http://www.ntv.co.jp/english/pc/ntv-animation.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Nippon Television]]|پەڕە=١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == چیرۆک == باسی کوڕێک دەکات بەناوی ([[لایت یاگامی]]) کە ڕۆژێک پەرتووکێکی ھەڵدەگرێتەوە کە لەجیھانی ڕۆح کێشانەوە نێردراوەتە سەر زەوی ، ئەو پەرتووکە ناوی ھەر کەسێکی تیا بنووسرێ ئەوا دوای کەمتر لە خولەکێک دەمرێت، لایتیش دەست دەکات بە نووسینی خراپترین تاوانبارەکانی جیھان لەو پەرتووکە ، بەڵام مردنی ئەو ھەموو کەسە سەرنجی ئێف بی ئای ڕادەکێشێت و بۆیەش لێھاتووترین لێکۆڵەرەەوەی سەر زەوی دێنن بەناوی [[ئێڵ (پەرتووکی مەرگ)|L]] تاکو بزانێ کێ لەپشتەوەی ئەو مردنانەوەیە ئینجا بەزمەکە زۆر خۆش دەبێت لەو لیکۆلێنەوەیەدا. == فیلم == لە ئەپریلی ٢٠١٥ ، ئەوە ڕاگەیاندرا کە ساڵی ٢٠١٦ بەشێکی تر لە زنجیرەکە بڵاودەکراتەوە بەڵام ئەمجارەیان بەشێوەی [[فیلم]] دەبێت.<ref>[https://twitter.com/Deathnote_2016/status/763117809744224256 Tweet] announcing the new series, Death Note film's official twitter @DeathNote_2016, 2016 August 9.</ref><ref>[https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-09/2016-death-note-film-gets-3-episode-prequel-on-hulu-japan/.105209 2016 Death Note Film Gets 3-Episode Prequel on Hulu Japan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160813031731/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-09/2016-death-note-film-gets-3-episode-prequel-on-hulu-japan/.105209|date=2016-08-13}}, ''Anime News Network'', 2016 August 9.</ref> [[پەڕگە:Death_Note,_Book.svg|thumb|180x180px|وێنەیەکی پەرتووکەکە]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|Death Note}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرە مانگاکان]] [[پۆل:ئەنیمێ و مانگا لێڵەکان]] [[پۆل:شۆنن مانگا]] [[پۆل:ئەو مانگایانەی گۆڕدراوە بۆ فیلم]] [[پۆل:مانگای ڤیز میدیا]] [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای لێکۆڵەرەکان]] [[پۆل:پەرتووکی مەرگ]] [[پۆل:ڕۆمانە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:کۆمپانیای مادھاوس]] [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای وروژێنەر]] [[پۆل:ئەنیمێی ڤیز میدیا]] [[پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:مانگاکانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:ئەنیمێی مادمان ئینتەرتەینمنت]] [[پۆل:مانگای مادمان ئینتەرتەینمنت]] [[پۆل:مانگای شوئیشا]] [[پۆل:زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی دەربارەی هەرزەکاران]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٨]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨]] [[پۆل:مشتومڕەکانی ئەنیمێ و مانگا]] [[پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت]] 48fxyz8a08ujfy7dfqobpswjpyzz41c 1689367 1689360 2026-10-18T17:00:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689367 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی ئەنیمانگا/سەر | ناو = پەرتووکی مەرگ <br/> DEATH NOTE | وێنە = SNote.jpg | سەردێڕ = ریۆک و [[لایت یاگامی]] لەسەر یەکەم پەرتووکی [[تانکۆبۆن|تانکۆبۆنی]] دێس نۆت | قەبارەی_وێنە = | ja_kanji = デスノート | ja_romaji = (Desu Nōto) | چەشن = [[شۆنن مانگا|شۆنن]] }} {{زانیاریدانی ئەنیمانگا/چاپ | جۆر = [[مانگا (کۆمیک)|مانگا]] | ناو = | نووسەر = [[تسوگومی ئۆبا|تسوگۆمی ئۆبا]] | وێنەکێش = [[تاکێشی ئۆباتا|تاکیشی ئۆباتا]] | بڵاوکەرەوە = [[شوێشا|شوئیشا]] | بڵاوکەرەوەی_ئینگلیزی = | دێمۆگرافیا = | چاپمەن = | گۆڤار = [[ھەفتانەی شۆنن جەمپ]] | گۆڤاری_ئینگلیزی = | بڵاوکراوەتەوە = | یەکەم = کانوونی یەکەمی ۲۰۰۳ | کۆتا = ئایاری ۲۰۰٦ | بەرگەکان = ۱۲ | پێڕستی بەرگەکان = }} {{زانیاریدانی ئەنیمانگا/پێ}} '''پەرتووکی مەرگ '''({{بە ئینگلیزی| Death Note}}) ({{بە ژاپۆنی| デスノート}}) بریتییە لە ناوی زنجیرە [[ئەنیمێ]] و [[مانگا (کۆمیک)|مانگایەکی]] [[ژاپۆن|ژاپۆنیی]] نووسراو لەلایەن [[تسوگومی ئۆبا|تسوگۆمی ئۆبا]]، و وێنەی کێشراوە لە لایەن [[تاکێشی ئۆباتا|تاکیشی ئۆباتا]]. مانگاکە لە گۆڤاری [[ھەفتانەی شۆنن جەمپ]] بڵاوکرایەوە.<ref name="HowtoRead174">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ohba|یەکەم=Tsugumi|ناونیشان=https://archive.org/details/deathnote00ohba_0/page/173|سەردێڕ=Death Note 13: How to Read|بڵاوکەرەوە=[[Viz Media]]|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٤٢١٥-١٨٨٨-٦|پەڕە=[https://archive.org/details/deathnote٠٠ohba_٠/page/١٧٣ ١٧٣]}}</ref><ref name="HowtoRead58">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ohba|یەکەم=Tsugumi|ناونیشان=https://archive.org/details/deathnote00ohba_0/page/58|سەردێڕ=Death Note 13: How to Read|بڵاوکەرەوە=[[Viz Media]]|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٤٢١٥-١٨٨٨-٦|پەڕە=[https://archive.org/details/deathnote٠٠ohba_٠/page/٥٨ ٥٨]}}</ref> چیرۆکەکەی باس لە خوێندکارێکی دواناوەندی دەکات بە ناوی [[لایت یاگامی|لایت یاگامی]]، کە پەرتووکێک دەدۆزێتەوە کە لە جیھانی ڕۆح کێشانەوە ھێنراوەتە سەر زەوی، بەھۆی ئەو پەرتووکە لایت دەتوانێت ناوی تاوانبارانی جیھان تێیدا بنووسێت و بیانکوژێت. ئامانجی لایت دروست کردنی جیھانێکی خاڵی لە تاوانە و وای لێدێت لایت خۆی بە [[خواوەند]] دادەنێت و دەیەوێت جیھان پاک بکاتەوە لە تاوانباران. مردنی ئەم ھەموو تاوانبارە دەبێتە ھۆی سەرنج ڕاکێشانی لێکۆڵەر «[[ئێڵ (پەرتووکی مەرگ)|ئێڵ]]» کە دەیەوێت بزانێت ھۆکاری مردنی ئەو تاوانبارانە چین، بەمەش لایت سەرکێشیەکانی درێژتر دەبنەوە. زنجیرە ئەنیمێکە لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ دەستی کرد بە پەخشکردن کرد و لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ کۆتایی ھات بە ٣٧ زنجیرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nippon Television Network Program Catalogue: Animation|ناونیشان=http://www.ntv.co.jp/english/pc/ntv-animation.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061106003655/http://www.ntv.co.jp/english/pc/ntv-animation.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Nippon Television]]|پەڕە=١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == چیرۆک == باسی کوڕێک دەکات بەناوی ([[لایت یاگامی]]) کە ڕۆژێک پەرتووکێکی ھەڵدەگرێتەوە کە لەجیھانی ڕۆح کێشانەوە نێردراوەتە سەر زەوی ، ئەو پەرتووکە ناوی ھەر کەسێکی تیا بنووسرێ ئەوا دوای کەمتر لە خولەکێک دەمرێت، لایتیش دەست دەکات بە نووسینی خراپترین تاوانبارەکانی جیھان لەو پەرتووکە ، بەڵام مردنی ئەو ھەموو کەسە سەرنجی ئێف بی ئای ڕادەکێشێت و بۆیەش لێھاتووترین لێکۆڵەرەەوەی سەر زەوی دێنن بەناوی [[ئێڵ (پەرتووکی مەرگ)|L]] تاکو بزانێ کێ لەپشتەوەی ئەو مردنانەوەیە ئینجا بەزمەکە زۆر خۆش دەبێت لەو لیکۆلێنەوەیەدا. == فیلم == لە ئەپریلی ٢٠١٥ ، ئەوە ڕاگەیاندرا کە ساڵی ٢٠١٦ بەشێکی تر لە زنجیرەکە بڵاودەکراتەوە بەڵام ئەمجارەیان بەشێوەی [[فیلم]] دەبێت.<ref>[https://twitter.com/Deathnote_2016/status/763117809744224256 Tweet] announcing the new series, Death Note film's official twitter @DeathNote_2016, 2016 August 9.</ref><ref>[https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-09/2016-death-note-film-gets-3-episode-prequel-on-hulu-japan/.105209 2016 Death Note Film Gets 3-Episode Prequel on Hulu Japan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160813031731/http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-08-09/2016-death-note-film-gets-3-episode-prequel-on-hulu-japan/.105209|date=2016-08-13}}, ''Anime News Network'', 2016 August 9.</ref> [[پەڕگە:Death_Note,_Book.svg|thumb|180x180px|وێنەیەکی پەرتووکەکە]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٠٠|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Death Note}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرە مانگاکان]] [[پۆل:ئەنیمێ و مانگا لێڵەکان]] [[پۆل:شۆنن مانگا]] [[پۆل:ئەو مانگایانەی گۆڕدراوە بۆ فیلم]] [[پۆل:مانگای ڤیز میدیا]] [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای لێکۆڵەرەکان]] [[پۆل:پەرتووکی مەرگ]] [[پۆل:ڕۆمانە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:کۆمپانیای مادھاوس]] [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای وروژێنەر]] [[پۆل:ئەنیمێی ڤیز میدیا]] [[پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:مانگاکانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:ئەنیمێی مادمان ئینتەرتەینمنت]] [[پۆل:مانگای مادمان ئینتەرتەینمنت]] [[پۆل:مانگای شوئیشا]] [[پۆل:زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی دەربارەی هەرزەکاران]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٨]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨]] [[پۆل:مشتومڕەکانی ئەنیمێ و مانگا]] [[پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت]] o05d2nuetf5j77mz2mdqf5rule086w0 0 125762 1689349 1546428 2026-10-18T16:37:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1689349 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Van-willem-vincent-gogh-die-kartoffelesser-03850.jpg|300px|وێنۆک|پەتاتەخۆرەکان]] '''پەتاتەخۆرەکان''' ([[ئەڵمانی]]: De Aardappeleters) نیگارێکی وێنەکێشی ئەڵمانی [[ڤینسێنت ڤان گۆخ]]ە کە لە ئەپریڵی ١٨٨٥ لە [[هۆڵەندا]] کێشاویەتی. ئێستا لە مۆزەخانەی ڤان گۆخە لە ئەمستەردام. == سەرچاوەکان == *https://en.wikipedia.org/wiki/The_Potato_Eaters {{پۆلی کۆمنز|The Potato Eaters, van Gogh museum}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:تابلۆکانی خواردن و خواردنەوەکان]] qcmbalr2k6zjcndt60z644av2lyp5ub 0 125777 1689378 1689146 2026-10-18T17:03:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1689378 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی فیلم | ناو = پینۆکیۆ (١٩٤٠ فیلم) | وێنە = Pinocchio-1940-poster.jpg | سەردێڕ =پۆستەری سینەمایی پینۆکیۆ | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەرباس = | دەرھێنەر =[[بێن شارپستین]]<br/>[[ھامیڵتن لوسک]]<br/>[[بیڵ ڕۆبێرتز]]<br/>[[نۆرم فێرگسم (دروستکەری وێنەی جووڵاو)|نۆرمان فیرگسن]]<br/>[[جاک کیینی]]<br/>[[ویلفرێد جاکسن]]<br/>[[تی. ھی]] | بەرھەمھێنەر =[[واڵت دیزنی]] | نووسین =[[تێد سیێرس]]<br/>[[ئۆتۆ ئینگلاندەر]]<br/>[[وێب سمیث]]<br/>[[ویلیام کۆترێڵ]]<br/>[[جۆسف سابۆ]]<br/>[[ئێردمان پێنەر]]<br/>[[ئوروڵیۆس بتاگلیا]] | سەرچاوەی چیڕۆک =[[ڕۆمانی سەرکێشیەکانی پینۆکیۆ]] لەلایەن [[(کارلۆ کۆلۆدی)]] | کاست =[[کلیف ئێدوارد]]<br/>[[دیک جۆنس (ئەکتەر)|دیکی جۆنس]]<br/>[[کریستیان ڕوب]]<br/>[[مێڵ بلانس]]<br/>[[واڵتەر کاتلێت]]<br/>[[چارڵز جودێڵس]]<br/>[[ئێڤێلین ڤێنەیبڵ]]<br/>[[فرانکی دارۆ]] | موزیک =[[لێی ھارڵاین]]<br/>[[پاوڵ سمیث (ئاوازدانەری فیلم و تەلەفیزیۆن)|پاوڵ ج. سمیث]] | وێنەگری سینەمایی = | دەستکاری = | ستۆدیۆ = [[واڵت دیزنی ئەنمەیشن ستۆودیۆس]]<br/>[[کۆمپانیای واڵت دیزنی]] | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە =[[ئاڕ کەی ئۆ پیکچەرز|ئاڕ کەی ئۆ ڕەیدیۆ پیکچەرز]] | ڕێکەوتی دەرچوون = ٧ شوباتی ١٩٤٠ | ماوەی فیلم =٨٨ خولەک | وڵات ={{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} | زمان =[[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] | تێچوون = ٢٬٢٨٩٬٢٤٧ دۆلار | داھات = ٨٤٫٢ ملیۆن دۆلار}} '''پینۆکیۆ''' ([[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Pinocchio) فیلمێکی [[خەیاڵی]] و [[میوزیکی]] ئەنیمەیشنی ئەمریکی ساڵی (١٩٤٠)ە، کە لەلایەن [[کۆمپانیای واڵت دیزنی]] وە بەرھەم ھێنراوە، وە سەرچاوەی ئەم چیرۆکەش لە ڕۆمانی منداڵانی ئیتاڵی [[سەرکەشیەکانی پینۆکیۆ]] لەلایەن (کارلۆ کۆلۆنی) ەوە ھاتووە، وە دووھەم فیلمی شانۆیی [[ئەنیمەیشن]] (وێنەی جوڵاو) ی [[کۆمپانیای واڵت دیزنی]] بوو، کە پێش ئەم فیلمە فیلمێکی [[ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشنی]] تریان بەرھەم ھێنابوو لە ساڵی (١٩٣٧) بە ناوی [[بەفرە سپی و حەوت کورتەباڵاکە]] کە سەرکەوتنێکی باشی بەدەست ھێنا بوو. ئەم فیلمە لە دەرھێنانی (بێن شارپستین، ھامیڵتن لوسک، بیڵ ڕۆبێرتز، نۆرمان فیرگسن، جاک کیینی، ویلفرێد جاکسن، تی. ھی) یە، وە لە بەرھەمھێنانی ([[واڵت دیزنی]])یە، وە لە نووسینی (تێد سیێرس، ئۆتۆ ئینگلاندەر، وێب سمیث، ویلیام کۆترێڵ، جۆسف سابۆ، ئێردمان پێنەر، ئوروڵیۆس بتاگلیا) یە، ئەو ئەکتەرانەی بەژداریان تێدا کردووە (کاست) برییتن لە (کلیف ئێدوارد، دیکی جۆنس، کریستیان ڕوب، مێڵ بلانس، واڵتەر کاتلێت، چارڵز جودێڵس، ئێڤێلین ڤێنەیبڵ، فرانکی دارۆ)، وە میوزیکی فیلمەکەش (لێی ھارڵاین، پاوڵ ج. سمیث) ە، وە کۆمپانیای بڵاوکەرەوەکەش (ئاڕ کەی ئۆ ڕەیدیۆ پیکچەرز) ە. ئەم فیلمە ڕێکەوتی دەرچوونی (٧ شوباتی ١٩٤٠) ە، وە ماوەی فیلمەکەش بریتیە لە (٨٨ خولەک) و زمانی فیلمەکەش [[زمانی ئینگلیزی|زمانی ئینگلیزیە]]. ئەم فیلمە بڕی ٢٬٢٨٩٬٢٤٧ دۆلاری ئەمریکی تێچووە و داھاتەکەشی ٨٤٫٢ ملیۆن دۆلاری ئەمریکییە. == چیرۆکی فیلمەکە == ئەم فیلمە باس لە پیاوێکی پیر دەکات بە ناوی (گێپێتۆ) کە تەنھا لەگەڵ ماسییەک و پشیلەیەک ژیان بەسەر دەبات و حەزی بە کوڕێکە کە ھەیبێت، بۆیە دەچێت کە بۆکەڵەیەکی دارین دروست دەکات وە لەشەوێک دا ئاوات دەخوازێت کە ئەم بوکەڵەیە ڕۆژێک لە ڕۆژان ببێتە کوڕێکی ڕاستی وە ھەر لەو شەوەدا فریشتەیەک گیانی پێ دەبەخشێت و پێی دەڵێت کە تۆ ڕۆژێک لە ڕۆژان ھەر دەبیت بە کوڕێکی ڕاستی، وە دواتر کە پیاوە پیرەکە کە خەبەری دەبێتەوە دەبینێت کە بوکەڵەکە گیانی تێدایە و ئاواتەکەی ھاتووەتە دی زۆر خۆشحاڵ دەبێت و ناوی دەنێت (پینۆکیۆ). {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دیزنی|ھۆڵیوود|ئەنیمەیشن|فیلم|کارتۆن|ئیتاڵیا}} {{پۆلی کۆمنز|Pinocchio (1940 film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٤٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی واڵت دیزنی]] [[پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ڕێوییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان لەسەر بنەمای کتێبی منداڵان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانەکان]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە کەمتوانی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەرییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ کۆمیک وەرگێڕدراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین نمرەی ڕەسەنیان بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین گۆرانی ڕەسەن بەدەستھێناوە]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی پینۆکیۆ]] [[پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە گۆڕینی شێوە]] [[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن ستۆدیۆز]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پەیوەندیی باوک و کوڕ]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ماسی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە مێرووەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان لەسەر نەھەنگ]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی نەفرەت]] tkr83pd8ziwk9r24fvbki15t3ixtg6m 0 126787 1689432 1687622 2026-10-18T17:47:22Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1689432 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Image of a 15 Squadron GR4 taken over Royal Air Force Lossiemouth, and surrounding countryside. MOD 45155748.jpg|وێنۆک|فڕۆکەی تۆڕناڵدۆ]] '''پاناڤیا تۆڕناڵدۆ''' یان '''تۆڕناڵدۆ''' ([[ئینگلیزی]]: Panavia Tornaldo) فڕۆکەیەکی [[جەنگ]]ی بەھێز و تایبەت مەندە. کەلەلایەن وڵاتانی ([[بەریتانیا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ئەڵمانیا]]) لەساڵی ۱۹۷٤ دروستکراوەو یەکەمین فڕینی لەساڵی ۱۹۷۹بووە. تاوەکوو ئێستا ۹۹۲ دانەی لێ دروستکراوە. جگە لەو سێ وڵاتانەی کە دروستیان کردووە، ([[سعوودیە]])یەش خاوەنی ئەم جۆرە فڕۆکەیە. ==سەرچاوە== * ویکیپیدیای ئینگلیزی. {{پۆلی کۆمنز|Panavia Tornado}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|شەڕی سارد|شانشینی یەکگرتوو|تەکنۆلۆژیا|فڕین|ئیتاڵیا}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فڕۆکە]] [[پۆل:فڕۆکەکانی جەنگ]] pnd28981hro51ky6gyn1amwsvcuk8h3 0 128644 1689548 1589984 2026-10-18T22:35:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (دەروونناسی-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە) 1689548 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پەشێویی دووجەمسەری''' یان '''خەمۆکی مانیک''' ({{بە ئینگلیزی|Trastorno bipolar}}) نەخۆشییەکی دەروونییە کە دەبێتە ھۆی تووشبوون بە خەمۆکی و ھەندێک جار خۆشحاڵی نائاسایی. ئەم دۆخە خۆشحاڵییە کە بە [[مێینیا]] یان مێینیای سووک ناسراون، گرنگن لە دەستنیشانکردنی دۆخەکەدا، بەپێی توندییان یان ئەگەر نیشانەکانی نەخۆشی [[سایکۆسز|دەروونئاڵۆزی]] دیار بن. دۆخەکانی خۆشحاڵی نائاسایی جیاوازە لەگەڵ ھەستکردن بە خۆشحاڵی لە بارودۆخی ئاساییدا. ھەروەھا ڕەنگە کەسێک ھەندێک جار ببێتە ھۆی ئەنجامدانی کارێکی بێباکانە یان نابەرپرسیارانە. پێویستی خەوتن لەکاتی دۆخەکانی مێینیادا کەم دەبێتەوە. لە لایەکی دیکەوە ئەو کەسانەی لەکاتی تووشبوون بە [[خەمۆکی]]دا تووشی دەبن، لەوانەیە نیشانەکانی وەک گریان و تێڕوانینێکی تاریک بۆ ژیان و دوورکەوتنەوە لە کۆبوونەوە لەگەڵ کەسانی دیکە دەربکەون. مەترسی خۆکوشتن لە نەخۆشانی نەخۆشی دوو جەمسەری زیاتر لە ٦٪ بەرز دەمێنێتەوە و لە ھەمان کاتدا دۆخەکانی زیانگەیاندن بە خوود ئەگەری ھەیە لە نزیکەی ٣٠٪ بۆ ٤٠٪ی باروودۆخەکاندا ڕووبدات. ھەروەھا نەخۆشییە دەروونییەکانی دیکە وەک [[پەشێویی دڵەڕاوکێ]] یان [[پەشێویی بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان]] دەتوانن پەیوەندییان بە نەخۆشی دوو جەمسەرییەوە ھەبێت.<ref>Anderson IM، Haddad PM، Scott J (27 دیسمبر 2012). "Bipolar disorder". BMJ (Clinical research ed.). بەش. 345: e8508. DOI:10.1136/bmj.e8508. PMID:23271744.</ref><ref>American Psychiatry Association (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (ط. 5th). Arlington: American Psychiatric Publishing. ل. 123–154. ISBN:978-0-89042-555-8.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170731230148/https://www.fda.gov/ohrms/dockets/ac/00/slides/3590s1c/tsld002.htm</ref> == نیشانەکان == نیشانەکانی دوو جەمسەری بەزۆری لە تەمەنی ھەرزەکاری یان سەرەتای گەنجیدا دەست پێ دەکەن.<ref name="Christie88">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors=Christie KA, Burke JD, Regier DA, Rae DS, Boyd JH, Locke BZ |سەردێڕ= Epidemiologic evidence for early onset of mental disorders and higher risk of drug abuse in young adults | journal = The American Journal of Psychiatry |بەرگ= ١٤٥| issue = 8 |پەڕەکان= ٩٧١–٩٧٥|ساڵ= ١٩٨٨| pmid = ٣٣٩٤٨٨٢| doi=10.1176/ajp.145.8.971}}</ref>{{sfn|Goodwin|Jamison|2007|p=1945}} ئەم بارودۆخە بەھۆی قۆناغە پچڕپچڕەکانی [[شەیدایی]] دیاری دەکرێت، کە بەزۆری (بەڵام نەک لەلای ھەمووان) لەگەڵ خولەکانی خەمۆکیدا گۆڕانکارییان بەسەردا دێت، بەبێ بوونی ھیچ نیشانەیەک لە نێوانیاندا.<ref name="Chen2011">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Chen CH, Suckling J, Lennox BR, Ooi C, Bullmore ET |سەردێڕ= A quantitative meta-analysis of fMRI studies in bipolar disorder | journal = Bipolar Disorders |بەرگ= ١٣| issue = 1 |پەڕەکان= ١–١٥|ڕێکەوت= شوباتی ٢٠١١| pmid = ٢١٣٢٠٢٤٨| doi = 10.1111/j.1399-5618.2011.00893.x}}</ref><ref name="Reus_2022">{{بیرخستنەوەی کتێب| vauthors = Reus V |سەردێڕ=Harrison's Principles of Internal Medicine |ڕێکەوت=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=McGraw Hill |ژپنک=٩٧٨-١-٢٦٤-٢٦٨٥٠-٤|edition=21st |شوێن=New York |chapter=Chapter 452: Psychiatric Disorders}}</ref> لە کاتی ئەم قۆناغانەدا، ئەو کەسانەی تێکچوونی دوو جەمسەرییان ھەیە، تێکچوون لە [[مەزاج (دەروونناسی)|مەزاج]]ی ئاسایی، چالاکیی دەروونی-جووڵەیی (ئاستی چالاکیی جەستەیی کە مەزاج کاریگەری لەسەرە)—وەک بێزاریی بەردەوام لە کاتی شەیداییدا یان جووڵە ھێواشەکان لە کاتی خەمۆکیدا—[[ڕیتمی شەو و ڕۆژ]] و ناسینەوەدا نیشان دەدەن. شەیدایی دەکرێت بە ئاستی جیاواز لە تێکچوونی مەزاجەوە دەربکەوێت، کە لە [[خۆشیی بێپایان|خۆشیی بێپایان]]ەوە دەست پێ دەکات، کە پەیوەندی بە «شەیدایی کلاسیک»ەوە ھەیە، تا دەگاتە [[ناخۆشیی مەزاج|ناخۆشیی مەزاج]] و [[زوو تووڕەبوون|زوو تووڕەبوون]].<ref name=akiskalsadock>{{بیرخستنەوەی کتێب| vauthors = Akiskal H | veditors = Sadock B, Sadock V, Ruiz P |سەردێڕ=Kaplan and Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry|ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Wolters Kluwer|شوێن=New York| edition=10th|chapter=13.4 Mood Disorders: Clinical Features}}{{ISBN?}}</ref> نیشانە [[دەروونپەرێشی|دەروونپەرێشی]]یەکان وەک [[وەھم|وەھمەکان]] یان [[ھەلوەسە|ھەلوەسەکان]] ڕەنگە لە ھەردوو قۆناغی شەیدایی و خەمۆکیدا ڕوو بدەن؛ ناوەڕۆک و سروشتیان لەگەڵ مەزاجی کەسەکەدا دەگونجێت. نزیکەی ٦٠–٧٥٪ی ئەو کەسانەی تێکچوونی دوو جەمسەری جۆری یەکیان ھەیە، تووشی دەروونپەرێشی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Aminoff |یەکەم١=S. R. |دوایین٢=Onyeka |یەکەم٢=I. N. |دوایین٣=Ødegaard |یەکەم٣=M. |دوایین٤=Simonsen |یەکەم٤=C. |دوایین٥=Lagerberg |یەکەم٥=T. V. |دوایین٦=Andreassen |یەکەم٦=O. A. |دوایین٧=Romm |یەکەم٧=K. L. |دوایین٨=Melle |یەکەم٨=I. |سەردێڕ=Lifetime and point prevalence of psychotic symptoms in adults with bipolar disorders: a systematic review and meta-analysis |journal=Psychological Medicine |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بەرگ=٥٢|issue=13 |پەڕەکان=٢٤١٣–٢٤٢٥|doi=10.1017/S003329172200201X |pmc=٩٦٤٧٥١٧| pmid=٣٦٠١٦٥٠٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Grover |یەکەم١=Sandeep |دوایین٢=Avasthi |یەکەم٢=Ajit |دوایین٣=Chakravarty |یەکەم٣=Rahul |دوایین٤=Dan |یەکەم٤=Amitava |دوایین٥=Chakraborty |یەکەم٥=Kaustav |دوایین٦=Neogi |یەکەم٦=Rajarshi |دوایین٧=Desouza |یەکەم٧=Avinash |دوایین٨=Nayak |یەکەم٨=Omkar |دوایین٩=Kumar Praharaj |یەکەم٩=Samir |دوایین١٠=Menon |یەکەم١٠=Vikas |دوایین١١=Bathla |یەکەم١١=Manish |دوایین١٢=Subramanyam |یەکەم١٢=Alka A. |دوایین١٣=Nebhinani |یەکەم١٣=Naresh |دوایین١٤=Ghosh |یەکەم١٤=Prasonjit |دوایین١٥=Lakdawala |یەکەم١٥=Bhavesh |دوایین١٦=Bhattacharya |یەکەم١٦=Ranjan |سەردێڕ=Prevalence of psychotic symptoms and their impact on course and outcome of patients with bipolar disorder: Findings from the Bipolar Disorder Course and Outcome study from India (BiD-CoIN study) |journal=Journal of Affective Disorders |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٢|بەرگ=٣٠٥|پەڕەکان=٢٣٣–٢٣٩|doi=10.1016/j.jad.2022.02.070 |pmid=٣٥٢٤٨٦٦٤}}</ref> نیشانە دەروونپەرێشییەکان لە دوو جەمسەری جۆری یەکدا باوترن وەک لە دوو جەمسەری جۆری دوو، ئەگەرچی ئەو کەسانەی دوو جەمسەری جۆری دوویشیان ھەیە دەکرێت تووشی دەروونپەرێشی ببن.<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Chakrabarti |یەکەم١=Subho |دوایین٢=Singh |یەکەم٢=Navdeep |سەردێڕ=Psychotic symptoms in bipolar disorder and their impact on the illness: A systematic review |journal=World Journal of Psychiatry |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|بەرگ=١٢|issue=9 |پەڕەکان=١٢٠٤–١٢٣٢|doi=10.5498/wjp.v12.i9.1204 |doi-access=free |pmc=٩٥٢١٥٣٥|pmid=٣٦١٨٦٥٠٠}}</ref> لە ھەندێک کەسی تووشبوو بە تێکچوونی دوو جەمسەری، نیشانە خەمۆکییەکان زاڵن، و قۆناغەکانی شەیدایی ھەمیشە لە جۆری [[کەمشەیدایی|کەمشەیدایی]] ھێمنترن.<ref name="Reus_2022" /> بە گوێرەی پێوەرەکانی [[دی-ئێس-ئێم-٥|دی-ئێس-ئێم-٥]]، شەیدایی لە کەمشەیدایی بەھۆی ماوەکەیەوە جیا دەکرێتەوە: کەمشەیدایی ھەیە ئەگەر نیشانەکانی بەرزبوونەوەی مەزاج لانی کەم بۆ چوار ڕۆژی یەک لە دوای یەک بەردەوام بن، لە کاتێکدا شەیدایی ھەیە ئەگەر ئەو نیشانانە بۆ زیاتر لە ھەفتەیەک بەردەوام بن. بە پێچەوانەی شەیدایی، کەمشەیدایی ھەمیشە پەیوەندی بە تێکچوونی کارکردنەوە نییە. میکانیزمە بایۆلۆژییەکانی بەرپرس لە گۆڕان لە قۆناغێکی شەیدایی یان کەمشەیدایی بۆ قۆناغێکی خەمۆکی، یان بە پێچەوانەوە، بە خراپی لە تێگەیشتندا ماونەتەوە.<ref name="Salvadore2010">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Salvadore G, Quiroz JA, Machado-Vieira R, Henter ID, Manji HK, Zarate CA |سەردێڕ= The neurobiology of the switch process in bipolar disorder: a review | journal = The Journal of Clinical Psychiatry |بەرگ= ٧١| issue = 11 |پەڕەکان= ١٤٨٨–١٥٠١|ڕێکەوت= تشرینی دووەمی ٢٠١٠| pmid = ٢٠٤٩٢٨٤٦| pmc = ٣٠٠٠٦٣٥| doi = 10.4088/JCP.09r05259gre}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دەروونناسی|پزیشکی|پەرستاری}} {{پۆلی کۆمنز|Bipolar disorder}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:تەندروستیی دەروونی]] [[پۆل:نەخۆشییە دەروونییەکان]] e07ykva71kt2r3vjhswb1b7p49yir73 0 130544 1689524 1689189 2026-10-18T21:17:51Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689524 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم | ناو = پێشمەرگە | وێنە = Peshmarga 2016 Film Poster.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | سەرباس = | دەرھێنەر = [[بێرنارد ھێنری لێڤی]] | بەرھەمھێنەر = | نووسین = | سەرچاوەی چیڕۆک =شەڕی دژ بە داعشی پێشمەرگە | چەشن =[[بەڵگەفیلم]]، شەڕی | کاست = | موزیک = | وێنەگری سینەمایی =[[ئاڵا ھۆشیار]] | دەستکاری = | ستۆدیۆ = | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = | ڕێکەوتی دەرچوون = ٢٠١٦ | ماوەی فیلم = ٩٢ خولەک | وڵات = [[کوردستان]]{{ھن}}[[فەڕەنسا]] | زمان = [[کوردی]]{{ھن}}[[فەڕەنسی]] | خەڵاتەکان =خەڵاتی ئاشتی لە بەرلین | تێچوون = | داھات = }} '''پێشمەرگە''' فیلمێکی [[دۆکیومێنتەری]] - [[شەڕ]]ییە لە دەرھێنانی [[بێرنارد ھێنری لێڤی]]. بەڵگەفیلمەکە بەرھەمی ساڵی ٢٠١٥یە و سازکردنەکەی نزیک ساڵێکی خایاندووە و زۆربەی شەڕەکانی تێدایە و لە جەلەولا ھەتاکوو شنگال کاری وێنەگری بۆ کراوە و ٢٠ی ئایاری ساڵی ٢٠١٦ لە شێست و نۆھەمین خۆلی [[فێستیڤاڵی فیلمی کان]]، دوو جار نمایش کراوە؛ ئاڵا ھۆشیار کە جگە لە کاری وێنەھەڵگرتنەوە، لە فیلمەکەشدا ڕۆڵی بینیوە، میوانداری کرابوو و وەکوو نوێنەری کورد بە جل و بەرگی کوردییەوە بەشدار ببوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاڵا ھۆشیار: بە فیلمی پێشمەرگە نوێنەرایەتی کورد لە فێستیڤاڵی کان دەکەم|ناونیشان=https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=18060&Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=westganews.net}}</ref>؛ و دوای ئەوە لە فێستیڤاڵ و شار و وڵاتە جۆراوجۆرەکانی دونیا دونیا وەکوو: فەرانسە (٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦)، لەندەن، نیویۆرک (١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧) و سێربیا پیشان دراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فیلمی پێشمەرگە لە فەرەنسا نمایش دەکرێت|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/20316-فیلمی-پێشمەرگە-لە-فەرەنسا-نمایش-دەکرێت|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فیلمی پێشمەرگە لە فستیڤاڵی فیلمی ئەمریکا نمایش دەکرێت|ناونیشان=http://zagrosn.com/30668-6|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Zagros News Agancy|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211122213225/http://zagrosn.com/30668-6|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>؛ ھەروەھا سەرەڕای دژایەتییەکی زۆری نوێنەرانی [[عێراق]] و [[تورکیا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناوی پێشمەرگە شوێنی وڵاتانی جیھان دەگرێتەوە|ناونیشان=https://katnews.co/cgblog/986/34/%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%85%DB%95%D8%B1%DA%AF%DB%95-%D8%B4%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%8C-%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%DB%8C%DA%BE%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%DA%AF%D8%B1%DB%8E%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Katnews|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211123060839/https://katnews.co/cgblog/986/34/%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%85%DB%95%D8%B1%DA%AF%DB%95-%D8%B4%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%8C-%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%DB%8C%DA%BE%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%DA%AF%D8%B1%DB%8E%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ڕێکەوتی ٢٨–٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ لە بارەگای نەتەوە یەکگرتووەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فیلمی پێشمەرگە لە دەرھێنانی بێرنارد ھێنری لێڤی، بەرەبەیانی چوارشەممە لە نەتەوەیەکگرتووەکان نمایشدەکرێت و تۆڕی میدیایی ڕووداو ڕووماڵی دەکات.|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/world/281120177-amp|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فیلمی پێشمەرگە لە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان نمایش کرا|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%85%DB%95%D8%B1%DA%AF%DB%95-%D9%84%DB%95-%DA%95%DB%8E%DA%A9%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95-%DB%8C%DB%95%DA%A9%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DA%A9%D8%B1%D8%A7|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=kurdistanmedia.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211122213238/https://kurdistanmedia.com/so/news/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%85%DB%95%D8%B1%DA%AF%DB%95-%D9%84%DB%95-%DA%95%DB%8E%DA%A9%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95-%DB%8C%DB%95%DA%A9%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DA%A9%D8%B1%D8%A7|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>و لە ڕێکەوتی ٦ی ئازاری ٢٠١٨یش لە کۆنگرێسی ئەمریکا نمایش کراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فیلمی پێشمەرگە لە کۆنگرێسی ئەمریکا نمایش دەکرێت|ناونیشان=https://witebej.com/News.aspx?id=36085&MapID=1|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=witebej.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211122213222/https://witebej.com/News.aspx?id=36085&MapID=1#.YZwJoNBBzDd|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=میدیا|یەکەم=گوڵان|سەردێڕ=فیلمی پێشمەرگە لە کۆنگرێسی ئەمریکا نمایش دەکرێت.|ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/172582|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=گوڵان مێدیا|زمان=so}}</ref>؛ ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩یش بە بەشداریی دیپلۆماتی زۆربەی وڵاتەکان، لە باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە هەولێر پیشان دراوە. فیلمەکە باس لە ھێز و خۆڕاگریی ھێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان لە ھەمبەر داعش دەکات و قارەمانە سەرەکییەکەی شەھید مەغدید ھەرکییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Frater|یەکەم١=Patrick|سەردێڕ=Cannes Adds Bernard-Henri Levy’s ‘Peshmerga’ to Official Selection|ناونیشان=http://variety.com/2016/film/asia/cannes-bernard-henri-levi-peshmerga-to-official-selection-1201775556/|ئیش=Variety|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بێرناد لیڤی فیلمی پێشمەرگە دەباتە کۆنگرێسی ئەمریکا|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=109692|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.sharpress.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211122213225/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=109692|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.imdb.com/title/tt5735804/awards/?ref_=tt_awd پێشمەرگە] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]] {{تووڵی دەروازە|فیلم|عێراق|کوردستان|دەیەی ٢٠١٠}} {{فیلمی کوردی}} {{فیلم-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥]] [[پۆل:بەڵگەفیلمەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:فیلمە کوردییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمە عێراقییەکان]] [[پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:وشە و دەستەوشە کوردییەکان]] [[پۆل:پێشمەرگە]] lm3a1pbwruryxv7swocszk90q7yf8uh 0 132077 1689841 1559064 2026-10-19T10:37:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689841 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=نیسان ٢٠١٧}} {{Infobox musical artist | name = دەستەی چارتار | image = Chaartaar.jpg | alt = | caption = بەرگی ئەلبومی '''تۆ بارانیت'''{{ھن}}لە ٢٠١٤ بڵاو کراوەتەوە | image_size = | background = group_or_band | alias = | origin = [[ئێران]] | genre = [[مۆسیقای سوننەتیی ئێرانی|مۆسیقای فیوژنی فارسی]] | years_active = ٢٠١١–ئێستا | label = | associated_acts = | website = | current_members = [[ئارمان گەرشاسبی]] (گۆرانیبێژ){{ھن}}ئارش فەتحی (ئاوازدانەر){{ھن}}ئیحسان حائیری (شاعیر){{ھن}}ئاین ئەحمەد فەر (دابەشکار) | past_members = }} '''چارتار''' گرووپێکی مۆسیقیی ئێرانییە کە لە چوار کەس پێکھاتوون و [[مۆسیقای ئەلیکترۆنیک]]ی و ئاوازی ئێرانییان تێکەڵی یەکتری کردووە و لە ساڵی ٢٠١١وە تا ئێستا چالاکییان ھەیە. چارتار تا ئێستا سێ ئەلبومی ھەیە و لەماوەی کارکردنیدا ھەوادارانێکی زۆریان بۆ خۆیان کۆ کردووەتەوە. == سەرەتای گرووپ == === دروستبوون === ئارمان گەرشاسبی گۆرانیبێژی گرووپ لە گفتوگۆیەکدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.musicema.com/node/168305|سەردێڕ=ذهن ما چهار تکه است|بڵاوکەرەوە=موسیقی ما|ڕێکەوت=۲۱ شهریور ۱۳۹۱|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161102081323/http://www.musicema.com/node/168305|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەڵێت: {{وتەی ڕازێندراوە|من و ئارش دۆستایەتییەکی کۆنمان ھەبوو، ھەروەھا لەگەڵ ئیحسانیش ھاوڕێ بووم. ئاینیش ھاوڕێی ئارش بوو. ئارش مۆسیقای لێ دەدا و منیش گۆرانیم دەوت، بەڵام ئارش لە توانای گۆرانیوتنی من بێئاگا بوو. ڕۆژێکیان بە ڕێکەوت ئارش مۆسیقای لێ داو منیش گۆرانیم وت، ئارش وتی: «چەنێک بە باشی گۆرانی دەڵێیت! چاوەڕێکە ھەواڵت پێ دەدەمەوە.» نەمزانی چ بڕیارێکی ھەیە. دواتر ئارش ئاوازێکی سوننەتیی دانا و ئاینیش دابەشکاری ئەلکترۆنیی بۆ کرد، دواتر پەیوەندی بە منەوە کرد و یەکدیمان بینی و مۆسیقاکەی خستەسەر و وتی ئێستا پێویستمان بە شاعیرێکە، و منیش ئیحسانم پێ ناساندن و ئیحسان ھۆنراوەیەکی نووسی و کاتێک ھەر چوارمان ڕێککەوتین لەسەر ھۆنراوەکە، من گۆرانییەکەم وت. دواتر بینیمان بەرھەمێکی باش لە کارەکەمانەوە دروست بووە بۆیە بێئەوەی ھیچ بڵێین دەستمان کرد بە کاری دووھەممان.|||ئارمان گەرشاسبی}} ئیحسانی شاعیری گرووپ لە ھەمان گفتوگۆدا<ref name="musicema.com">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.musicema.com/node/168305 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161102081323/http://www.musicema.com/node/168305 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەڵێت: {{وتەی ڕازێندراوە|ھەڵبەتە ھۆنراوەی یەکەم قبوڵ نەکرا، بەڵام مافیان پێ دەدەم کە قبوڵیان نەکرد چونکە من بەپێی حاڵی خۆم ھۆنراوەکەم نوسیبوو، دواتر زانیم دەبێت بەپێی حاڵ و دۆخی گرووپەکە بنووسم و دواتر ھۆنراوەی ''لە حەسرەتی مانگدا''م نووسی و قبوڵ کرا.|||ئیحسان حائری}} === ناو === ئاینی دابەشکاری گرووپ لەبارەی ناوی گرووپەکەیەوە دەڵێت: {{وتەی ڕازێندراوە|دەربارەی ناوی گرووپەکە قسەمان زۆر کرد، چارتار ناوی سازێکی کۆنە، ئێمە خۆشمان چوار نەفەرین.|||ئاین ئەحمەد فەر}} ئارشی شاعیری گرووپ دەڵێت: {{وتەی ڕازێندراوە|ئێمە چوار نەفەرین بە چوار سەلیقەی جیاوازەوە. بیھێنە پێش چاوت سازێک چوار تاڵی ھەیە ھەر تاڵەو دەنگ و ئاوازی خۆی ھەیە، بەڵام کاتێک ھەر چوار تاڵەکە پێکەوە دەنگ دەردەکەن ھارمۆنییەکی تایبەت دروست دەبێت.|||ئارش فەتحی}}<ref name="musicema.com"/> === ئەندامان === [[پەڕگە:CHAARTAAR Concert in Rotterdam 2016.jpg|وێنۆک|گرووپی «چارتار» لە کۆنسێرت لە ڕۆتەردام، ئەیلوولی ٢٠١٦]] ئەندامانی گرووپ:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان= https://www.chaartaar.com/fa/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87/ |سەردێڕ= معرفی گروه |بڵاوکەرەوە= سایت رسمی گروه |ڕێکەوتی سەردان= ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200322011331/https://www.chaartaar.com/fa/%d9%85%d8%b9%d8%b1%d9%81%db%8c-%da%af%d8%b1%d9%88%d9%87/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ئارمان گەرشاسبی – گۆرانیبێژ * ئارش فەتحی – ئاوازدانەر * ئیحسان حائری – شاعیر * ئاین ئەحمەد فەر – دابەشکار == شێواز == === ڕەخنەگران === کارەکانی چارتار لە جۆری فیوژنن واتە تێکەڵەی دوو جۆر کاری جیان کە ئاوازی ئێرانی و مۆسیقای ئەلکترۆنییان تێکەڵ کردووە و ھەندێک جاریش [[ھیپ ھۆپ]] بە چەشنێکی کارەکانی چارتار دادەنرێت. ھەندێک لە ڕەخنەگران ئەم گرووپە بە گرووپێکی نوێگەر دادەنێن و پێیان وایە چارتار باشترین گرووپی فیوژنی ناو ئێرانە و لەنێوان ڕکابەرەکانیشیدا پڕھەوادارترینە و کۆنسێرتە ناوخۆیییەکانیش بەڵگەی ئەوەن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://mustext.com/%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85-%D8%AC%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%82%D8%B5%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%DA%86%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D8%B1/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170606081232/http://mustext.com/%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85-%D8%AC%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%82%D8%B5%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%DA%86%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D8%B1/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ھەندێکی دیکەش پێیان وایە کارەکانی ئەم گرووپە دووبارەکردنەوەی کارە کۆنەکانە.<ref>http://persiandutch.com/2016/09/24/foto-video-chaartaar-in-rotterdam/</ref> ئەندامانی گرووپەکە پێیان وایە چارتار ڕێگایەکی تایبەتە و بیرۆکەیەکی جیایە. === دروشم === چارتار پیاسەیەکە بە ئومێدی ھیچ، سەرگوزەشتەی ساتە ھاوشێوەکانە، لە ترسەوە تا ئومێد، لە گومانەوە تا باوەڕ (باوەڕێک کە کەم سۆراغی کردین)، ئاواز ھۆنراوە و ھەست سەما و تێپەڕینە. لە سەرەتای ھەر گۆرانییەک ئێمە دێینە دونیا دوای ھەر گۆرانییەک دەھێنینە دونیا ماوەیەکی زۆرە ئەمە بووەتە نەریتی ئێمە. == بەرھەمەکان == یەکەم بەرھەمی گرووپەکە گۆرانیی ''لە حەسرەتی مانگدا'' بوو پاشان لە ساڵی ٢٠١٤ یەکەم ئەلبومیان بە ناوی ''تۆ بارانیت'' بڵاو کردەوە و پێشوازییەکی چاوەڕوان نەکراوی لێکرا، و لە ساڵی ٢٠١٥ دووەمین ئەلبومیان لەژێر ناوی ''جادە سەما دەکات'' بڵاو کردەوە. === تۆ بارانیت === {| class="wikitable" !ژمارە !ناو بە فارسی !ناو بە کوردی !ماوە |- |١ |اشوبم |ئاشوبم - نائارامم |٤:٥٢ |- |٢ |مرا بە خاطرت نگەدار |لە یادەوەریتا بمھێڵەرەوە |٣:٢٦ |- |٣ |ھندسە |ئەندازە |٤:١١ |- |٤ |باران تویی |تۆ بارانیت |٣:٥٢ |- |٥ |زن دیوانە |ژنی دێوانە |٣:٥٠ |- |٦ |کلاغ |قەلەڕەش |٣:٤٠ |- |٧ |عاشقانە تنھاست |عاشقانە تەنھایییە |٣:٥٠ |- |٨ |حرفی بزن |شتێک بڵێ |٣:٤٣ |- |٩ |خوشا با من |خۆش بەحاڵی من |٣:٠٦ |- |١٠ |شبیە یک مرداب |ھاوشێوەی زەلکاوێک (مرداو) |٣:٤٨ |- |١١ |در حسرت ماە |لە حەسرەتی مانگدا |٤:٠٠ |- |١٢ |قطار |شەمەندەفەر |٤:٠٢ |} === جادە سەما دەکات === {| class="wikitable" !ژمارە !ناو بە فارسی !ناو بە کوردی !ماوە |- |١ |لیلاچە |لەیلا چکۆڵ |٣:٢٧ |- |٢ |آسمان ھم زمین می‌خورد |ئاسمانیش دەکەوێت بە زەویدا |٣:٥٢ |- |٣ |ببر |پڵنگ |٣:٤٥ |- |٤ |جادە می‌رقصد |جادە سەما دەکات |٣:٢٦ |- |٥ |حضوری اتفاقی |ئامادەبونی ڕێکەوت |٤:٣٢ |- |٦ |ھیچ در ھیچ |ھیچ لە ھیچ |٣:٣١ |- |٧ |من دھانم |من دەمم |٣:٤١ |- |٨ |غزل نشد |نەبووە غەزەل |٢:٣٤ |- |٩ |دریچە |دەرچە |٣:٣٥ |} === دەریا لەکوێیە === {| class="wikitable" !ژمارە !ناو بە فارسی !ناو بە کوردی !ماوە |- |١ |اغوش |باوەش |٣:٢١ |- |٢ |دور |دوور |٤:٣٦ |- |٣ |ھجرت |کۆچ |٣:٥٧ |- |٤ |دریا کجاست |دەریا لەکوێیە |٤:٢٥ |- |٥ |برگرد |بگەڕێوە |٤:٠٢ |- |٦ |بنویس |بنوسە |٣:٣٣ |- |٧ |غروب |ئاوابوون |٤:٣٧ |- |٨ |تردید رفتن |گومانی ڕۆیشتن |٣:١٣ |- |٩ |چشم بی برابر |چاوی بێ بەرابەر |٣:٤٥ |- |١٠ |خلق |خەلق |٣:٣٨ |} == خەڵات و دەستکەوتەکان == * باشترین ئەلبومی ساڵ لە جۆری فیوژن بۆ ئەلبومی تۆ بارانیت<ref name="music ma">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.musicema.com/node/211677 |سەردێڕ=دومین جشن همدلی اهالی موسیقی برگزار شد |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160815082956/http://www.musicema.com/node/211677 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * باشترین تراکی ساڵ لە جۆری فیوژن بۆ گۆرانیی تۆ بارانیت<ref name="music ma" /> * پڕفرۆشترین ئەلبومی ئۆنلاین بۆ ئەلبومی جادە سەما دەکات<ref>[http://www.khabaronline.ir/detail/454743 چارتار رکورد دار فروش آنلاین]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://www.chaartaar.com/fa/}} * {{ئینستاگرام|chaartaar}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Chaartaar}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} hjjob31wozm7zyjq0j9r6ljd2awab9m 0 132542 1689363 1584202 2026-10-18T16:39:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689363 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = پەرتەو کرماشانی |وێنە = Parto Kermanshahi.jpg |لێدوانی وێنە = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٣١ |شوێنی لەدایکبوون = [[کرماشان]]، [[ئێران]] |ڕێکەوتی مردن = ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (٨٨ ساڵ ژیاوە) |شوێنی مردن = کرماشان |نەتەوە = [[کورد]] |پیشە = [[شاعیر]] }} '''عەلی ئەشرەف نەوبەتی''' ناسراو بە '''پەرتەو کرماشانی''' (لەدایکبووی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٣١ لە [[کرماشان]] - کۆچکردووی ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ لە [[کرماشان]]) [[شاعیر|شاعیرێکی]] کورد بوو. == ژیان == پەرتەو کرماشانی کوڕی ئەسەدووڵڵا لە ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٣١ی زایینی (٦ی ڕەزبەری ١٣١٠ی ھەتاوی) لە گەڕەکی بەرزەدەماخی [[کرماشان]] لە دایک بوو و ھەر لەو شارەش خوێندنی تەواو کردووە. بابەگەورەی عەلی ئەشرەف لە کوردەکانی بەختیاری بوو کە لە سەردەمی حکوومەتی [[بەھرام میرزای موعیزەددەولە]] ھاتبوون بۆ کرماشان. ھەر لە منداڵییەوە لە ڕێگای بنەماڵەکەی لەگەڵ [[ئەدەب]] ئاشنا بووە. جگە لە شیعرەکانی ھەروەھا کەسایەتییەکەی پەرتەو کرماشانیش زۆر بووەتە جێگای سەرنجی خەڵکی ناوچە و بەردەنگەکانی.<ref>[https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%86%D8%B3/-%DA%95%DB%86%DA%98%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%DB%8E%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%BE%DB%95%D8%B1%D8%AA%DB%95%D9%88-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C ڕۆژی شاعێری کورد پەرتەو کرماشانی،] دیار زاکرۆس، کوردستان میدیا، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٠ بڵاو کراوەتەوە.</ref> == شیعر == پەرتەو کرماشانی بە دوو زمانی [[زمانی کوردی|کوردی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] خاوەنی بەرھەمە و زیاتر لە ٣٠٠٠ بەیت شێعری ھەیە؛ ھەرچەندە ڕێژەی شیعرە فارسییەکانی زیاترن بەڵام ئەو شیعرە کوردییانەی کە ھۆنیویەتەوە لە ئاستێکی بەرز دان و لەناو ئەدەبی کوردیدا خاوەن پێگەیەکی تایبەتن. عەلی ئەشرەف نەوبەتی بە زاراوەی [[کوردیی باشووری]] شیعر دەڵێت و ھەوڵ دەدات پاراو بنووسێ و لە شیعرە کوردییەکانیدا وشەی فارسی دەرھاوێژێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەرتەو کرماشانی|ناونیشان=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22165&type=farhang|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.khaktv.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210416031026/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22165&type=farhang|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەرھەمەکانی پەرتەو کێشی عەرووزییان ھەیە و زۆربەی قاڵبەکانی تاقی کردووەتەوە، بەڵام لە غەزەلدا زۆر لێھاتووە. کاکڵی شیعرەکانیشی ئەوین و خۆشەویستیی و ھەستی نەتەوەیییە. ھۆنراوەکانی پەرتەو کرماشانی بە ڕواڵەت کلاسیکن بەڵام زمان و ناوەرۆکیان تازە و سەردەمیانەیە و لەگەڵ مرۆڤی ئەمڕۆدا دەدوێن.<ref>[http://wriarahmani.blogfa.com/post/32 عەلی ئەشرەف نەوبەتی (پەرتەو کرماشانی)،] وریا ڕەحمانی، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ بڵاو کراوەتەوە.</ref> == ڕۆژی پەرتەو کرماشانی == ٢٧ی بانەمەڕی ساڵی ١٣٩٤ی ھەتاوی (١٧ی ئایاری ٢٠١٥ی زایینی) لە ڕێکخراوەی فەرھەنگیی (دەنگی پەڕاو) بڕیار درا بە مەبەستی ڕێز لێنان لە کەسایەتی و تەمەنێک خزمەتی مامۆستا ئەم ڕۆژە، بە ڕۆژی "پەرتەو کرماشانی" ناودێر بکرێ.<ref>[https://kurdistanukurd.com/?p=52687 پەرتەو کرماشانی، قەڵەمێکی پەڕاوی و کووچەباخـێک پڕ لە جوانی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200707000426/http://www.kurdistanukurd.com/?p=52687 |date= ٧ی تەممووزی ٢٠٢٠ }}، عەلی لەیلاخ</ref> == بەرھەمەکان == * '''کووچە باغیھا''' (سەرجەم ھونراوەکانی عەلی ئەشرەف نەوبەتی لە توێی کتێبێکدا بە یارمەتی (محەممەد عەلی سوڵتانی) و خەتی (فەریبا مەقسوودی) بڵاو بوونەتەوە). ئەم کۆمەڵە شیعرە بۆ چوارەمین جار لە ساڵی ١٣٩٦ (٢٠١٧) لە چاپ دراوەتەوە.<ref>[https://kurdish.tebyan.net/newindex.aspx?pid=258062 پەرتەو کرماشانی کەمینە چاپ،] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140609021010/http://kurdish.tebyan.net/newindex.aspx?pid=258062 |date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤ }} ماڵپەری تەبیان، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣ بڵاو کراوەتەوە.</ref> == نموونەی شیعری == شیعری بەناوبانگی '''ئەرمەنی''' بەرھەمی پەرتەو کرماشانییە، کە لەلایەن زۆریەک لە [[گۆرانیبێژ|گۆرانیبێژان]] بەتایبەت [[عەلی زەندی]]<ref name="خەڵک ١">[https://xelk.org/65236/ ماڵپەڕی خەڵک: ''ھونەرمەندێکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان کۆچی دوایی کرد'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٥ی نیسانی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٥ی نیسانی ٢٠٢٤.</ref> و [[حەمید حەمیدی]]یەوە کراوەتە بە گۆرانی: : ئاوارەگەێ بێچارەگەێ بێخانمانم ئەرمەنی : ماڵد نیەزانم ھا لە کوو، ڕووح و ڕەوانم ئەرمەنی : شیرن زوانم ئەرمەنی، دەردت وە گیانم ئەرمەنی : ترسم وەگەردم تا نەکەی، بۊشی بچوو، دەر وا نەکەی : ئمجا م دی دیوانەگەێ، ئاگر وە گیانم ئەرمەنی : ت باو موسڵمانی بکە، لەی گەورە مێمانی بکە : ھەرچی کە خوەد زانی بکە، م ناتەوانم ئەرمەنی : بێخوەد ئەڕا ترسی؟ خوەمم، قورسە دەمم، خاترجەمم : مانگەشەوە، سایەێ خوەمە ھا شان وەشانم ئەرمەنی : نەۊش ئەوقەرە چشتێ نییە، دەر وا کە بارم کەفتیە : ھەر یەێ چکە نەزری بکە، تەڕ بوو زوانم ئەرمەنی : ئەر یەێ کەسێ لە دشمەنی پرسی یە لە کوورە سەنی : وەگیان ھەرچی [[کافر]]ە، ئۊشم نیەزانم ئەرمەنی : لە خوسە ئاگر گردمە، ڕێ ماڵدان گوم کردمە : ئەر مردمیشم مردمە، مشتێ سوخانم ئەرمەنی : پشتم لە بار دەرد و خەم شکیا نیەزانم چە بکەم : دەردم یەسە لە ماڵ خوەم بێخانمانم ئەرمەنی : ڕووژ و شەوم جوور یەکە، دەر وا کە نەومیدم نەکە : ئاخر وە ناشەڕ تازە مە جاێەڵ جوانم ئەرمەنی : دەر وا کە زۊتر "پەرتە"وە، مێمانەگەێ ئاخر شەوە : یەی شۊشە لەو بەدمەسەوە، پڕ کە بزانم ئەرمەنی == ئەمانەش ببینە == * [[شامیی کرماشانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شاعیرانی کورد}} {{شیعری کلاسیکی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|ئێران|شیعر|وێژەی کوردی|وێژە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی کرماشان]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی]] m13m4kx6k5u2jdpn2rghlgtc1hsyozm 0 132579 1689657 1686667 2026-10-19T04:33:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1689657 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = پەیمان مەعادی | image = Payman Maadi 2019.jpg | imagesize = | caption = مەعادی لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] لە ٢٠١٩ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|١٩٧٢|٠٧|٣٠}} | birth_place = [[نیویۆرک]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | residence = [[تاران]]، [[ئێران]] | nationality = [[گەلانی ئێران|ئێرانی]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] | alma_mater = [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی|زانکۆی ئازادی کەرەج]] | occupation = {{flatlist| * ئەکتەر * سیناریۆنووس * دەرھێنەر}} | years_active = ٢٠٠٠&ndash;ئێستا | spouse = فاراناک قوانلۆ | children = ٢<ref>[http://www.ion.ir/news/436654/پیمان-معادی فیلم پیمان معادی 4 میلیاردی شد]</ref> | parents = | website = {{URL|http://paymanmaadi.com/}} }} '''پەیمان مەعادی'''، بە '''پەیمان موعادی'''<nowiki/>'یش ناسراوە ({{بە فارسی|پیمان مَعادی}}؛ لەدایکبووی ١٩٧٠ لە [[نیویۆرک]]) [[ئەکتەر]]، [[سیناریۆنووس]] و [[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنەر]]ێکی ئێرانی–ئەمریکییە. مەعادی بە ڕۆڵگێڕان لە فیلمەکانی ''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]'' و ''[[دەربارەی ئێلی]]'' ناوبانگێکی باشی وەکوو ئەکتەر دەرکرد، و توانی لە ساڵی ٢٠١١دا، لە فێستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەییی بەرلین خەڵاتی ورچی زیوین بۆ باشترین ئەکتەری پیاو لە فیلمی ''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]'' بەدەستبھێنێت.<ref name=":0">[[:fa:خرس نقر‏‏‏ە‏‏‏ای برای بهترین بازیگر مرد|ورچی زیوین بۆ باشترین ئەکتەر]] - فارسی - دواین سەردان ٢٧ی ١ی ٢٠١٧</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ بۆ یەکەم جار بەشداری لە فیلمێکی [[ھۆلیوود]] بە ناوی ''کامپی ئێکس ڕەی'' کرد.<ref name=":1">[http://www.comingsoon.net/movies/news/105808-peyman-moaadi-joins-kristen-stewart-for-camp-x-ray پەیمان موعادی لەگەڵ کریستن ستیوارت لە فیلمی کامپی ئێکس ڕەی]- ئینگلیزی - دواین سەردان ٢٧ی ١ی ٢٠١٧</ref> == ژیاننامە و چالاکی == پەیمان مەعادی لە ساڵی ١٩٧٠ لە شاری [[نیویۆرک]] لە دایک و باوکێکی [[ئێران]]ی ھاتە دنیاوە. مەعادی لە ساڵی ٢٠٠٠ یەکەمین سیناریۆی خۆی بە ناوی ''ئاوازی قاز'' نوسی، کە سەرکەوتنێکی باشی بەدەست ھێنا و تا ساڵی ٢٠٠٦ چوار سیناریۆی دیکەی نوسی و لە ساڵی ٢٠٠٧ کورتە فیلمێکی دەرھێنا. لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆ یەکەمجار وەکوو ئەکتەر لە فیلمێکی دەرھێنەر [[ئەسغەر فەرھادی]] بە ناوی ''[[دەربارەی ئێلی]]'' دەرکەوت، و ئەم ڕۆڵگێڕانەی وەکوو یەکەمین دەرکەوتن بە دڵی ڕەخنەگران بوو.<ref>[http://fararu.com/fa/news/29322/نگاهی-به-بازی-بازیگران-درباره-الی ڕوانینێک بۆ ڕۆڵگێڕانی ڕۆڵگێڕانی فیلمی دەربارەی ئێلی] - فارسی - دواین سەردان ٢٧ی ١ی ٢٠١٧</ref> دواتر مەعادی لەگەڵ [[ئەسغەر فەرھادی]] دەستی بە نوسینی سیناریۆیەک کرد، بەڵام دواتر پڕۆژەکە ھەڵوەشێنرایەوە.<ref>[http://setare.com/fa/news/580/%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AC%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D گفتوگۆ لەگەڵ پەیمان مەعادی ڕۆڵگێڕی فیلمی جیابونەوە]{{dead link|date=تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} -فارسی -دواین سەردان ٢٧ی ١ی ٢٠١٧</ref> لە ساڵی ٢٠١١ وەکوو ئەکتەری سەرەکی بەشداریی لە فیلمی ''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]'' کرد و بە ھاوبەشی لەگەڵ [[شەھاب حوسێنی]] و بابەک کەریمی و عەلی ئەسغەر شەھبازی خەڵاتی ورچی زیوینی باشترین ئەکتەری لە فێستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەییی بەرلین بردەوە.<ref name=":0"/> ساڵێک دواتر، مەعادی بۆ یەکەم جار لە ژیانیدا فیلمێکی درێژی بە ناوی ''[[بەفر لەسەر ڕووی سنەوبەرەکان]]'' دەرھێنا و توانی خەڵاتی باشترین فیلم لە ڕوانگەی بینەرانەوە لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بەدەست بھێنێت.<ref>[http://www.khabaronline.ir/detail/198677/culture/cinema بەفر لەسەر ڕوی سنەوبەرەکان بوە باشترین فیلم لە ڕوانگەی بینەرانەوە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150507200403/http://www.khabaronline.ir/detail/198677/culture/cinema |date= ٧ی ئایاری ٢٠١٥}} - فارسی - دواین سەردان ٢٧ی ١ی ٢٠١٧</ref> دواتر مەعادی بەشداریی لە چەند فیلمێکی دیکە کرد لە نێویشیاندا فیلمی ''چیرۆکەکان'' کە لە دەرھێنانی خانمە دەرھێنەری بەناوبانگی ئێران ڕەخشان بەنی ئیعتیماد بوو. لە ساڵی ٢٠١٤ بۆ یەکەم جار بەشداریی لە فیلمێکی [[ھۆلیوود]] بە ناوی ''کامپی ئێکس ڕەی کرد'' کە ھاوشانی کریستن ستیوارت ڕۆڵی سەرەکیی گێڕا،<ref name=":1"/> و پاشتریش بەشداریی لە دوو فیلمی دیکەی [[ھۆلیوود]] بە نێوەکانی ''دواھەمین سوارچاکەکان'' و ''سیازدە کاتژمێر'' کرد. دواتریش کاتێک لە زنجیرەیەکی کەناڵی ئەیچ بی ئۆ بە ناوی ''شەوی'' بەشداری کرد، ناوبانگێکی جیھانیی زیاتری دەرکرد. پەیمان مەعادی لە ساڵی ٢٠١٥ بەھۆی ڕۆڵگێڕان لە فیلمی ''[[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]]'' بۆ خەڵاتی باشترین ئەکتەری سەرەکی لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] پاڵێورا، بەڵام خەڵاتەکەی نەبردەوە؛ پەرویز پەرەستویی بەھۆی ڕۆڵگێڕان لە فیلمی ''پاسەوانی تایبەت'' خەڵاتەکەی بردەوە.{{ژێدەر پێویستە}} دوای چەند کاتژمێرێک لە دابەشکردنی خەڵاتەکان پەیمان مەعادی لە پەڕەی ئینستاگرامی خۆیەوە پیرۆزباییی لە پەرەستویی کرد.<ref>[https://www.instagram.com/p/BBu4784Nw8R/?taken-by=paymanmaadi&hl=en پیرۆزبایی لە پەرویزی خۆشەویست دەکەم بۆ پێنجەمین خەڵاتی باشترین ئەکتەر] - فارسی - دواین سەردان ٢٧ی ١ی ٢٠١٧</ref> مەعادی لە فێستیڤاڵی ماڵی سینەما خەڵاتی باشترین ئەکتەری بۆ ھەمان فیلم وەرگرت.<ref>[http://www.bbc.com/persian/arts/2016/09/160913_l51_kheneh_cinema_awards_imagenews دابەشکردنی خەڵاتی ماڵی سینەما و درەوشانەوەی ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ] - فارسی - دواین سەردان ٢٧ی ١ی ٢٠١٧</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable sortable" style="margin-right: 0;" |- ! rowspan="2" style="width:33px;"| ساڵ ! rowspan="2" style="width:200px;"| ناو ! colspan="4" | وەک ! rowspan="2" | تێبینییەکان |- ! ڕۆڵ ! style="width:65px;" | [[ئەکتەر]] ! style="width:65px;" | [[سیناریۆنووس|نووسەر]] ! style="width:65px;" | [[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنەر]] |- |٢٠٠٠ ||''ئاوازی قاز'' || |{{No}} |{{Yes}} |{{No}} || لەگەڵ سەعید ئەسەدی |- |٢٠٠٢ ||''تینووێتی'' || |{{No}} |{{Yes}} |{{No}} || دیزاینەری پۆشاک |- |٢٠٠٤ ||''کۆما'' || |{{No}} |{{Yes}} |{{No}} || |- | rowspan="2" |٢٠٠٦||''قاوەخانەی ستارە'' || |{{No}} |{{Yes}} |{{No}} || |- |''شام عروسی'' || |{{No}} |{{Yes}} |{{No}} || ڕاوێژکاری دەرھێنەر |- |٢٠٠٧ ||''سووراو'' || |{{No}} |{{Yes}} |{{Yes}} || کورتەفیلم |- |٢٠٠٩ ||''[[دەربارەی ئێلی]]'' || پەیمان |{{Yes}} |{{No}} |{{No}} || |- | rowspan="2" |٢٠١١ ||''ڕەشپۆش'' ||مەسعوود (تەنیا دەنگی) |{{Yes}} |{{No}} |{{No}} || |- |''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]'' || نادر |{{Yes}} |{{No}} |{{No}} ||براوەی ورچی زیوی |- |٢٠١٣ ||''[[بەفر لەسەر ڕووی سنەوبەرەکان]]'' || |{{No}} |{{Yes}} |{{Yes}} |براوەی سیمرغی بلوور |- | rowspan="3" |٢٠١٤ ||''[[کامپی ئێکس ڕەی]]'' || عەلی ئەمیر |{{Yes}} |{{No}} |{{No}} || |- |''[[مێلبۆرن (فیلم)|مێلبۆرن]]'' || ئەمیر |{{Yes}} |{{No}} |{{No}} || |- |''[[چیرۆکەکان]]'' || شۆفێری تاکسی |{{Yes}} |{{No}} |{{No}} || |- |٢٠١٥ ||''[[دواھەمین سوارچاکەکان]]'' || ئیمپراتۆر |{{Yes}} |{{No}} |{{No}} || |- | rowspan="3" |٢٠١٦ ||''[[١٣ ساعت: سربازان مخفی بنغازی]]'' |ئامال |{{Yes}} |{{No}} |{{No}} || |- |''[[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]]'' |مورتەزا |{{Yes}} |{{No}} |{{No}} | |- |''[[اسب‌های پنجره‌ای: مکاشفهٔ رزی مینگ در اشعار فارسی]]'' || پەیمان |{{Yes}} |{{No}} |{{No}} || دەنگی |- | rowspan="2"|٢٠١٨ |''[[بەراز (فیلم)|بەراز]]'' |خۆی |{{Yes}} |{{No}} |{{No}} |ئامادەبوونی فەخری |- |''[[بمب؛ یک عاشقانه]]'' |ئیرەج زوکایی |{{Yes}} |{{Yes}} |{{Yes}} |دەرھێنەر |- | rowspan="3" |٢٠١٩ |''[[ناگهان درخت]]'' |فەرھاد |{{Yes}} |{{No}} |{{No}} |دەرھێنەر |- |''[[مەتری شەش و نیو]]'' |سەمەد |{{Yes}} |{{No}} |{{No}} | |- |''[[شەش ژێرزەمین]]'' |مورات ئالیمۆڤ |{{Yes}} |{{No}} |{{No}} | |- | rowspan="2" |٢٠٢٠ |''[[داری گوێز (فیلم)|داری گوێز]]'' |قادر |{{Yes}} |{{No}} |{{No}} | |- |[[شێفتی شەوان (فیلمی ٢٠٢٠)|شێفتی شەوان]] |ئاسۆمیدین تۆھیرۆڤ |{{yes}} |{{no}} |{{no}} | |- | rowspan="2" |٢٠٢٢ |''[[برایانی لەیلا (فیلم)|برایانی لەیلا]]'' |مەنوچەر جوڕابلوو |{{yes}} |{{no}} |{{no}} | |- |''[[سەمفۆنیای حەمید]]'' |پەیمان مەعادی |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |وەک ھاوڕێیەکی حەمید عەلیدۆستی |- | rowspan="2" |٢٠٢٣ |''[[دوژمن (فیلم)|دوژمن]]'' ({{بە سوێدی|Motståndaren}}) |ئیمان |{{yes}} |{{no}} |{{no}} | |- |''[[ئاپۆریا (فیلمی ٢٠٢٣)|ئاپۆریا]]'' |جابڕ |{{yes}} |{{no}} |{{no}} | |- |{{TBA}} |''ئەو شتانەی دەیانکوژیت'' | |{{no}} |{{no}} |{{no}} |وەک دەرھێنەر |- |٢٠٢٥ |''[[ژن و منداڵ (فیلم)|ژن و منداڵ]]'' |حەمید |{{yes}} |{{no}} |{{no}} | |- |٢٠٢٦ |[[بۆنسای (فیلم)|بۆنسای]] | |{{yes}} |{{no}} |{{no}} | |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناونیشان ! ڕۆڵ ! تۆڕ ! class="unsortable"|تێبینییەکان |- | ٢٠١٦ | ''[[The Night Of]]'' | سەلیم خان | [[ئێچ بی ئۆ|ئەیچ بی ئۆ]] | کورتە زنجیرە، ٨ ئەڵقە |- | ٢٠٢٠ | ''[[جیھانی ڕۆژئاوا (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|جیھانی ڕۆژئاوا]]'' | ئیلیۆت | ئەیچ بی ئۆ | ٣ ئەڵقە |- |٢٠٢٤&nbsp; |[[ماری تاران]] | ئارمان بیانی |[[فیلمنێت]] |دەرهێنەر: خۆی |- |٢٠٢٥ |''[[ئەزازیل (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئەزازیل]]'' |بەهروز شەریفی |[[نەماوا]] |د: [[حەسەن فەتحی]] |} === شانۆ === * [[وشکەساڵی و درۆ]] (٢٠١١) - ([[محەممەد یەعقووبی]]) * [[چاوەڕوانی گۆدۆ]] (٢٠١٣) - ([[ھومایوون غەنیزادە]]) == خەڵاتەکان == {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! خەڵات ! پۆل ! ئیشی پاڵێوراو ! ئەنجام |- |rowspan=4|٢٠١١ |[[Asia Pacific Screen Awards]] |باشترین ئەکتەر |rowspan=4|''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]'' |{{پاڵێوراو}} |- |[[Village Voice Film Poll]] |باشترین ئەکتەر |{{پاڵێوراو}} |- |International Cinephile Society Awards |باشترین ئەکتەر |{{won}} |- |[[فێستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەییی بەرلین]] |ورچی زیوی بۆ باشترین ئەکتەر |{{won}} |- |٢٠١٣ |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] |باشترین فیلم لە ڕوانگەی بینەرانەوە (لەگەڵ جەمال ساداتیان) |rowspan=4|''[[بەفر لەسەر ڕووی سنەوبەرەکان]]'' |{{won}} |- |٢٠١٣ |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] |باشترین دەرھێنەر |{{پاڵێوراو}} |- |- |rowspan=2|٢٠١٤ |فێستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەییی ڤێسۆول |Golden Wheel |{{پاڵێوراو}} |- |فێستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەییی ھەولێر |باشترین دەرھێنەر |{{won}} |- |rowspan=2|٢٠١٦ |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] |[[سیمرغی بلووری]] بۆ باشترین ئەکتەر |rowspan=2|''[[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]]'' |{{پاڵێوراو}} |- |ماڵی سینەما |باشترین ئەکتەر |{{won}} |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://paymanmaadi.com/}} * {{IMDb name|1818216}} * {{ئینستاگرام|paymanmaadi}} * {{توویتەر|paymanmaadi}} {{کۆمنز}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ھۆڵیوود}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئێرانی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] [[پۆل:براوەکانی ورچی زیوین بۆ باشترین ئەکتەر]] a7xas03wtue4wxlob8vqm5rfk6osfy5 3 134072 1689633 1686376 2026-10-19T01:50:40Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت (کۆنتر لە ٣١ ڕۆژ) بۆ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی 1]] 1689633 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(31d) |counter = 1 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 }} {{سەرقاڵ}} ---- {{تۆخ|{{ناوەڕاست|{{دوایین جار دەستکاری کراوە لەلایەن}}}}}} <!--{{پەیامەکان بۆ کۆمەڵگە}}--> {{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} {{ھن|٥}} <!-- تکایە دەستکاریی بەشی سەرەوە مەکە --> == چاکردنی ساڵە کۆچییەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٥٣، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٤٧١٨١٩٨٩}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەڕێز ئارام، سپاس بۆ بەسەرداچوونەوەی وتارەکان، پێشنیارێکم ھەیوو، پێم وابێت ھەڵەیەک ھەبوو لە گۆڕینی ساڵە کۆچیەکان بۆ زاینی، کە بۆ نموونە ١٣٧٤کۆچی کرابوو لە ١٩٩٢ لەجیاتی ١٩٥٤. حەزم کرد ئاگادارتان بکەمەوە نەک کێشەیەک لە سیستەمەکە ھەبێت. زۆر سپاس[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢١:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو لە ئێوەش {{وب|Daniel abdullah}} ساڵی زایینی = ساڵی کۆچی + ٦٢١. وا نییە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:٣٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :: سڵاو، نا منیش جاران وام ئەزانی وایە، بەڵام ئەوە ھەڵەیە،<br> ::بەشێوەیەکی گشتی ئاوا ئەکرێت، بۆ کۆچی مانگی کە سوننەکان بەکاری ئەھێنن(جیاوازە لە کۆچی خۆریی کە شیعەکان بەکاری ئەبەن) بە ھەرحاڵ ئەمە یاساکەیە <br> ::زاینی= ((کۆچی*0.97)+622)، <br> ::کۆچی=((ساڵی زاینی-622)*1.03)<br> ::بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە [https://jostrans.org/issue17/art_darani.php ئێرە]، ھەڵبەت مانگەکانیش کێشە دروست ئەکەن، بۆ ئەوەی وردتر گۆڕانکاریەکان بکەن بەتایبەت ئەگەر مانگ و ڕۆژی لەگەڵ بوو [https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/# ئەمە] بەکار ببەن زۆر بێ کێشەیە.<br> ::ڕێز و سڵاو[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏١١:٥٩، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::{{وب|Daniel abdullah}} زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکانت! حەز دەکەم ڕای {{وب|Calak|Serchia}} وەرگرین و قسەیەک لەم بارەوە بکەن. من کەمێک سەرم لێ تێک چووە! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٤٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::: شایەنی نییە براکەم، منیش تازە فێری ئەوە بووم، دەستی بەڕێزتان خۆش بێت ھۆکارەکەی ئێوە بوون، لەشتان ساخ بێت.[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٦، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::نازانم ئێستا بەدیاریکراوی کێشەکە لەکوێ دروست بووە. بۆ گۆڕینی ساڵی کۆچی بە زایینی، ئەوەی بزانم حسابێکی ئاسانی نییە و کێشە لە ئاڵوگۆڕ دروست دەبێت. ھەرچۆن بێت، باشترە ویکیی عەرەبی یان ئینگلیزی بکرێتە سەرچاوە لەم بابەتە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٨:٢٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::: ئەرێ مام {{وب|Calak}} تۆ سەر لەم باسە دەردەکەی؟ زۆر دەمێکە ئەم بەشەم لە چوونە نێو ئەرشیڤەکان ڕاگرتووە. گەر ئێوەش نایزانن یان ناتانەوێت قسەی لێوە بکەن، بێزەحمەت قورنچکێ لە یەکێکی شارەزا بگرە و سپاسیش! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٨:١٧، ١٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::نەکنیکیەن ساڵنامەی کۆچی ١٠ ڕۆژی کەمترە لە زایینی بۆیەش ناتوانی بەو ڕێگایە ھەژماری بکەیت ,ئەشتوانی ئەم [[Https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/|وێبسایت]]ە بەکار بێنی بۆ ھەژمارکردنی دروست . [[بەکارھێنەر:KOJIN VIO|KOJIN VIO]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:KOJIN VIO|لێدوان]]) ‏٠٢:٠٠، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::::::: {{وب|KOJIN VIO}} سپاس بۆ لێدوانەکەت، بەڵام لێرەدا باسەکە بەتایبەت لەسەر ساڵەکە بوو نەک ڕۆژ و مانگیش. دوگمەیەکی بچووکمان بۆ ئەوە دروست کردبوو تا ساڵی کۆچی بکاتە زایینی چونکە بەشێک لە بەکارھێنەرانمان لە ویکیپیدیای فارسییەوە وەرگێڕان دەکەن و لەوێش کار بە ساڵنامەی کۆچی دەکەن؛ وتمان با کاری گۆڕینی ساڵەکان ئاسانتر بکەین و ئیتر ئەم باسەی لێوە دروست بوو کە جارێ ئەوسەری دیار نییە. لەگەڵ سپاسی دووبارەی بەندە، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠١:٥٧، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == فۆنتی سەربەشەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٤:٣٢، ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٣ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٨٨٨٠٧٥٢٢}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک ئارام، تێبینیم کردووە فۆنتی سەردێڕی بەشەکان گۆڕاوە (کرۆمی دیسکتۆپ). ویستم بزانم لای ئێوەش وایە، تا ئەگەر وا بێت چارە بکرێت. ([https://ibb.co/gyJq60L وێنە]) [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٥:١٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :سڵاو کاک {{وب|Serchia}} من و کاک {{وب|Kushared}} ئاگادارین. منیش چاوەڕێی وەڵامێکم لە کاک محەممەدەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٠٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == ساڵی ھەڵە == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٠:٠٧، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٣٤ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٣٧٢١١٦٦١}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک {{وب|Aram}} بڕوانە ئەم [[داڕێژە:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٥|داڕێژەیە]] زۆربەی ساڵەکان ھەڵەیە ناوەڕۆک و ساڵەکان یەکناگرنەوە. پێشتر لە ڕێگای بۆتەوە درووست کراون، بۆئەوەی کاتێکی زیاترمان بۆ بگەڕێتەوە لە ڕێگای بۆتەوە چارەسەری بکە. بۆ نموونە؛ ئەم [[بڕیارنامەی ١٥٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش|وتارە]] گەر سێرێکی وتارە ئینگلیزییەکە بکەی لە ناوەڕۆکەوە جیاوازی ھەیە. یاخود ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏١٧:٥٤، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو {{وب|Arya sarhan}} ئەگەر مەبەستت ڕێکەوتی دەرچوونی بڕیارنامەکانە، بەڵێ، تێبینیی ڕێکەوتی نادروستم کرد، بەڵام ھەمووشیان ھەڵە نین. لەسەر ئەوەی وتتان «ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون.» دەتوانی نموونەم بۆ دانێیت؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٠:٠٦، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::ئەم وتارانە بە ھەڵە گرێدراون؛ ([[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٩٨٥]]، [[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٦]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٧]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٨]]) چەندانی تریش. وە [[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٣]]ش گرێنەدراوە، گەر سێری ناوی وتارەکە و سەردیڕی داڕێژەکەش بکەی جیاوازن. زۆربەیان وان ناوی وتار و سەردێڕی داڕێژەکە ساڵێکیان جیاوازە. چەند دانەیەکم چاک کرد و چەند وتارێکم گرێدا بەڵام زۆرن باشترە بە بۆت بکرێت. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏٢٢:٤٧، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{وب|Arya sarhan}} زۆر سپاس بۆ وردبوونەوەت لێیان! ئەمانە ئەوانەن کە لێرە و لەوێ جیاوازن: :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 70]]|[[بڕیارنامەی ٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 570]]|[[بڕیارنامەی ٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1574]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1575]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1583]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1584]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1585]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1586]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1587]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1588]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1590]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1589]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::ئەمانەش ئەوانەن کە زمانەکانی تریان پێوە گرێ نەدراوە و بە لێکدانیان لەگەڵ بەندی ئینگلیزییەکە چارە دەبن نەک بە گواستنەوە کە ئیشەکە دەکاتە دوو ئیش: :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٤٣١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٥٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::لەسەر چاکسازیی ڕێکەوتەکانیش، کاتی دەوێ و ماوەیەک لێرە نابم. ئیشەڵڵا کە ھاتمەوە، خەریکیان دەبین. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠١:٢٠، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١١:٥٤، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٠:٤٦، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January. '''Updates for editors''' * Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations. * Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading. * Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Updates for technical contributors''' * Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. * A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> ١٨:٤٩، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٧:٣٧، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 --> solievvqwanano4jr8zagfkgfpixb30 0 134828 1689261 1527901 2026-10-18T13:35:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، خۆراک-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689261 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} }} [[پەڕگە:Pepsi 2023.svg|وێنۆک|دڕوشمی پیپسی لە ٢٠٢٣ ەوە.]] '''پێپسی''' ({{بە ئینگلیزی|Pepsi}}) خواردنەوەیەکی گازیە لەبەرھەم ھێنانی ھاوبەشگای پیپسیکۆی جیھانییە (PepsiCo). بۆیەکەم جار لە ساڵی ۱٨۹۳ یەکەم بەرھەمەکانی کەوتە بازاڕەوە لەگەڵ ھەریەکە لەجۆرەکانی تری بەرھەمی ھاوبەشگاکە وەک مێرندا و سێڤن ئاپ، لەگەڵ ھەندێ لە خواردنی خێڕای وەک کاڵسناکس، بەرھەمەکانی پیپسی لەسەرانسەری جیھان بەربڵاوە بەڵام لەھەر وڵاتە و بە ئاستێک لە ڕووی درووستی و باشیەکەیەوە.{{ژێدەر پێویستە}} == ناونانی پێپسی == لە ئەنزیمی پیپسین وەرگیراوە، ئەنزیمێکی ھەرس کەرە، لەبەر ئەوەش کە سەرتای خستنە بازاڕی تەنھا لەم پێکھاتەیە پێک ھاتبوو، ناوی ئەنزیمی پیپسینیش لە بنەڕەت دا وشەیەکی یۆنانیە بە واتای ھەڕس دێت. {{بە یۆنانی|Πέπσις}}ـ.<ref>[http://www.etymonline.com/index.php?search=pepsin Online Etymology Dictionary]</ref> == کاریگەریە تەندرووستیەکانی == ھەموو خواردنەوە گازیەکانی ئەمڕۆ ترشی فۆسفۆریکی تێدەکرێت، کە کاریگەری خڕاپ و ڕاستەوخۆی ھەیە بۆ سەر ئێسقانەکان. پیپسی ھەروەک ھەموو خواردنەوە گازیەکانی تر ڕێژەیەکی زۆڕ لە شەکری تێدەکرێت، کە ھۆکاری سەرەکی تووش بوونە بەنەخۆشی [[شەکرە]] و [[کلۆربوونی ددان]]ەکان، ھەروەھا پاشکۆی گازی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن بەکاردێت لەکاتی درووست کردنی لەھەندێ وڵات لەبری ئەمە کالسیۆم بەکاردێنن کە دەبێتە ھۆی داڕمانی ئێسقانەکان.{{ژێدەر پێویستە}}{{ژێدەر پێویستە}} == پێکھاتە == لە وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا پیپسی پێک دێت لە:ئاوی گازدار، خواردنەوەی فرەکتۆز، ڕەنگی کەرامیل، شەکر، ترشی فۆسفۆریک، کافایین، ترشی لیمۆ و تامی سرووشتی. لە ھەرێمی کوردستان پێک دێت لە:ئاوی گازدار (گازاو)، شەکر، ڕەنگ، ترشە ماددە، کافیین، گیراوەی شیری، تام. == بابەتە ھاوپێچەکان == * مێرندا * سێڤن ئاپ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * ماڵپەری فەرمی ھاوبەشگای پیپسی، جیھان. * ماڵپەری فەرمی ھاوبەشگای پیپسی، خۆڕھەڵاتی ناوەڕاست. {{پۆلی کۆمنز|Pepsi|پێپسی}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپانیا|خواردنەوە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:خواردنەوە گازییەکان]] [[پۆل:خواردنەوە ئەمریکییەکان]] 2xslix7twryutboav5nnupi7p8vffnz 0 135533 1689694 1550489 2026-10-19T04:39:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1689694 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەیمانی گوڵستان''' لە نێوان [[قاجاڕەکان]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]] لە ٢٥ی ئۆکتۆبری ١٨١٣ی زایینی لە ئەنجامی زنجیرەیێک شەڕ لە نێوان دوو وڵاتدا بەسترا. بەپێی ئەم پەیمانە دەوڵەتی ئێران لە بەرامبەری کۆتایی پێهاتنی شەڕ دەستی لە ناوچەکانی [[قەوقاز]]، [[ئەرمەنستان]] و [[گورجستان]] هەڵگرت. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی {{پۆلی کۆمنز|Treaty of Gulistan}} {{شریتی دەروازە|ئێران|ڕووسیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی داغستان]] 9bs0vdcgrq1edq4f4blaftyfc6ld2ch 0 135534 1689686 1550493 2026-10-19T04:37:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1689686 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Turkmanchay.jpg|وێنۆک|بۆنەی واژۆکردنی پەیمانی تورکمانچای]] '''پەیمانی تورکمانچای''' لە نێوان [[قاجاڕەکان]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]] لە ١٠ی فێبریوێری ١٨٢٨ی زایینی لە ئەنجامی زنجیرەیێک شەڕ لە نێوان دوو وڵاتدا بەسترا. بەپێی ئەم پەیمانە دەوڵەتی ئێران لە بەرامبەری کۆتایی پێهاتنی شەڕ دەستی لە ناوچەکانی باشووری [[قەوقاز]] وەکوو [[ئازەربایجان]] هەڵگرت و [[ڕووباری ئاراس]] بوو بە سنووری نێوان دوو وڵات. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی {{پۆلی کۆمنز|Treaty of Turkmenchay}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{شریتی دەروازە|ئێران|ڕووسیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{ئێران-کۆلکە}} 92y1lnrupprefa7vpqt5qzdwso9g5fw 0 135924 1689864 1518201 2026-10-19T11:06:45Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689864 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ''' نایەکسانیی کۆشی–شوارتز''' یان '''نایەکسانیی کۆشی–شوارتز-بونیاکوفسکی''' ({{بە ئینگلیزی|Cauchy–Schwarz inequality}}) [[نایەکسانی]]یەکی زۆر بەکەڵکە لە بیرکاریدا و لە بوارە جیاوازەکانی [[جەبری ھێڵی]]، [[شیکاریی بیرکاری]] و [[بیردۆزی ئەگەر]] کەلکی زۆری لێ وەردەگیرێت. نایەکسانی کۆشی شوارتز یەکێک لە گرینگترین نایەکسانییەکانی بیرکارییە،<ref>[http://www-stat.wharton.upenn.edu/~steele/Publications/Books/CSMC/CSMC_index.html The Cauchy–Schwarz Master Class: an Introduction to the Art of Mathematical Inequalities, Ch. 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170627170910/http://www-stat.wharton.upenn.edu/~steele/Publications/Books/CSMC/CSMC_index.html |date=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧ }} by J. Michael Steele.</ref> ناوی ئەم نایەکسانییە لە ناوی دوو ماتماتیکزان [[ئۆگوستین-لوی کۆشی]] و [[ھێرمان ئاماندوس شوارتز]] وەرگیراوە. == پێناسە == بە پێی نایەکسانی کۆشی شوارتز ئەگەر x و y دوو ئاڕاستەبڕی دڵخواز بن لەناو [[بۆشایی لێکدانی سکالێر]] ئەوا: {{ltr}} :<math> |\langle x,y\rangle| ^2 \leq \langle x,x\rangle \cdot \langle y,y\rangle</math> {{ltr/end}} لێرەدا <math>\langle\cdot,\cdot\rangle</math> ھێمایەکە بۆ دیاریکردنی [[بەبڕلێکدان]]. ھەروەھا ئەگەر لە دوو لای لاسەنگەی سەرەوە ڕەگی دووھەم وەربگیرێت، نایەکسانییەکە بە شێوەی خوارەوە دەنووسرێت: {{ltr}} : <math> |\langle x,y\rangle| \leq \|x\| \cdot \|y\|\, </math> {{ltr/end}} ئەم نایەکسانییە دەبێتە یەکسانی ئەگەر و تەنھا ئەگەر xو y پەیوەستی ھێڵی بن. ئەگەر <math>x_1,\ldots, x_n\in\mathbb C</math> و <math>y_1,\ldots, y_n\in\mathbb C</math> ژمارەی ئاوێتەی دڵخواز بن و ھێمای بار، بۆ [[ئاوەڵی ژمارەی ئاوێتە|ئاوەڵی ئاوێتە]] بەکار بھێنرێت، دەتوانرێت ئەم نایەکسانییە بە شێوەی: {{ltr}} :<math>|x_1 \bar{y}_1 + \cdots + x_n \bar{y}_n|^2 \leq (|x_1|^2 + \cdots + |x_n|^2) (|y_1|^2 + \cdots + |y_n|^2).</math> {{ltr/end}} بنووسرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|شیکاریی ماتماتیکی}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} [[پۆل:شیکاریی ماتماتیکی]] [[پۆل:جەبری ھێڵی]] [[پۆل:نایەکسانییەکان]] 3mp4wedaz4t4d6cgm9u1g89c6jxx2xr 0 136136 1689456 1364452 2026-10-18T19:33:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1689456 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پەرخ | ناوی_خۆماڵی = Parkh | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە =گوند | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە =دیمەنی گوندی پەرخ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[گوند]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ١٠٢٩ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''پەرخ''' یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی [[سرۆچک]]، [[قەزای سەید سادق]] و [[پارێزگای سلێمانی|پارێزگای سلێمانیە]] لە [[باشووری کوردستان]]. پەرخ دەکەویتە باکوری رۆژھەڵاتی شاری [[سلیمانی]] لەناوچەی [[شارباژێر]]، ئەم گوندە لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لەگەڵ ناحییەی [[سرۆچک]] خراوەتە سەر [[قەزای سەید سادق]].<ref>پەرتوکی کوردستان، پێڕستی گوندەکانی باشور-د. عەبدوڵا غەفور</ref> ==شوێن== ئەم گوندە لە باکورەوە گوندی [[سیانزار]] و لە باشورەوە گوندی [[سڵێمانە]] و لە ڕۆژهەڵاتەوە گوندی [[دۆڵەچەوت]] و لە ڕۆژاواوە گوندی [[بیوەک]]ە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20160729172423/http://kasnazan.com/article.php?id=863 ماڵپەڕی کەس نەزان] * [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx ماڵپەڕی زانکۆی سلێمانی] * [https://web.archive.org/web/20150703183939/http://www.suligov.com/Default.aspx پارێزگای سلێمانی] * [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx زانکۆی سلێمانی] ==پەراوێزەکان== {{گوندەکانی قەزای سەید سادق}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] 4botkrk4j5y80w79jstqnuhm43ogr4w 0 136372 1689556 1364504 2026-10-18T22:36:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1689556 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پەلی یەرۆ | ناوی_خۆماڵی = Pali Hero | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = گوند | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[گوند]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٦٦٥ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''پەلی یەرۆ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[قەزای سەید سادق]] و [[پارێزگای سلێمانی|پارێزگای سلێمانیە]] لە [[باشووری کوردستان]]. سەر بەناوەندی ناحییەی سەیدسادقە، لەباکورەوە گوندی [[کەوڵۆس]]ە و لەباشورەوە گوندی [[مزگەوتە]] و لەڕۆژهەڵاتەوە گوندی [[گڵەزەردە، سەید سادق|گڵەزەردە]] و لەڕۆژاواوە گوندی [[ھۆزخواجە]]یە.<ref>پەرتوکی کوردستان، پێڕستی گوندەکانی باشور-د. عەبدوڵا غەفور</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20160729172423/http://kasnazan.com/article.php?id=863 ماڵپەڕی کەس نەزان] * [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx ماڵپەڕی زانکۆی سلێمانی] * [https://web.archive.org/web/20150703183939/http://www.suligov.com/Default.aspx پارێزگای سلێمانی] * [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx زانکۆی سلێمانی] ==پەراوێزەکان== {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] cfd9vb6f5qxualem48r4xdyss8evcw4 0 136973 1689338 1544362 2026-10-18T16:35:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689338 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پێگە | ناوی_خۆماڵی = Pega | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = گوند | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ھەڵەبجە|ھەڵەبجە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٦١٩ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''پێگە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیروان]]، [[قەزای ھەڵەبجە]]، [[پارێزگای ھەڵەبجە]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ==جوگرافیا== پێگە لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ گوندی [[لمە]] و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی [[قوڵی متکان]] و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی [[مەرەخیل]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی [[نەیجەڵە]] .<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> {{گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەڵەبجە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] rqcdbkjfpweupqenuwvs6nr9154w4sb 1 138657 1689878 1328858 2026-10-19T11:53:32Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689878 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[نەورۆز]]. تکایە [//ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=540933 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: * ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140817181039/http://nishtman-2707.blogfa.com/page/now.aspx زیاد کرا بۆ http://nishtman-2707.blogfa.com/page/now.aspx تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٤٨، ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == بەسەرداچوونەوە == {{و|Serchia}} دوایین دوو دەستکاری کە لەلایەن ئای-پییەک کراوە [[وپ:ئبس|ئاماژەی بە سەرچاوەی دەستکارییەکەی نەداوە]]. شیاوی گەڕاندنەوە نییە؟ سپاس. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٨:٣٠، ١٤ی ئازاری ٢٠١٨ (UTC) :ویکیپیدیا تەنیا شوێنی کۆکردنەوەی داتا و زانیاری نییە، ئەوەی گرنگە ڕێکخستنی ئەو زانیارییانەیە، بەداخەوە زۆر کەس پارچەنووسینێکی درێژ دێنن و لە ویکیپیدیای دادەنێن بەبێ ھیچ ویکیسازی و ڕێکخستنێک، ئەم دەستکارییانە زۆر جار گەر سەرچاوەشیان لەگەڵ بێت شایانی سڕینەوەن، دوایین دەستکاریش ھەر دەکەوێتەوە نێو ئەم بابەتەوە، دەبێت تەماشا بکرێن، گەر کەسێک پێداچوونەوەی بۆ بکات باشە، گەرنا لاببرێت باشترە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:14px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١٨:٣٩، ١٤ی ئازاری ٢٠١٨ (UTC) ==پیاچوونەوە== {{وب|ئەمیر}} سپاس بۆ دەستکارییەکانت. ناوی فارس و ئێران لە وتارەکە ناسڕینەوە چون ئەم وتارە دەربارەی نەورۆزە نەک نەورۆزی کوردستان. ئەوەی دەربارەی حەوتسین سڕیبووتەوە باش بوو بەڵام ڕستەکەت شێواندبوو. تکایە دەست لە دەستکاری هەڵبگرە بۆ ماوەیەکی کورت با پیاچوونەوەیەک بکەم بۆ وتارەکە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٩:٥٥، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ==پاراستنی پەڕە== {{وب|Aram}} و {{وب|Tessla}} و باقیی بەکارهێنەران و بەڕێوەبەرانی چالاک. سەرنجم داوە وتاری نەورۆز بە هەزاران سەردانی هەیە لەم ڕۆژانەدا. دەستکاریی زۆریشی تێدا دەکرێت. یەکێک لە گرنگترین وتارەکانمانە. بەڵام بەداخەوە کواڵیتییەکەی زۆر لە خوار بوو چون تەواوی زانیارییەکانی هەڵە و شێوازەکەیشی ناویکیپیدیایی بوو. بڕێکم کێڵا و زۆرێک لە نووسراکانیم سڕییەوە چون هەڵە و بێسەرچاوە بوون. تکایە لەم ڕۆژانەدا ئاگاداری ئەو دەستکارییانەی بن کە چەند پاراگراف لە وتارەکەدا کۆپی دەکەن بێسەرچاوە. حەز ناکەم پەڕەکە بپارێزم. سپاسی گشت لایەک دەکەم. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٢٠:٤٣، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :{{وب|Pirehelokan}} زۆر کەس لە ڕووی نەتەوایەتییەوە دەستکاریی ئەم جۆرە وتارانە دەکەن. پێت باشە دەستکارییەکان ھەڵواسین؟ بڕوانە [[تایبەت:گۆڕانکارییە ھەڵواسراوەکان]] کە ئەم پەڕانە دەستکارییان تێدا کراوە کە پێویستییان بە پێداچوونەوە ھەیە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٢:٣٠، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::سپاس ئارام گیان. وابزانم ئەوە بژاردەیەکی باش بێ. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٢:٥٤، ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::: {{وب|Pirehelokan}} {{کرا}} بە بێسنووریشە و تەنیا autopatrol و سەرتر دەتوانن بەسەریدا بچنەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٩:١٢، ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نەورۆز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1328857 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110514214646/http://www.azerbaijantoday.az/ARCHIVE/12/life1.html بۆ http://www.azerbaijantoday.az/ARCHIVE/12/life1.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٣٠، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نەورۆز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689877 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240317202712/https://journal.oraltradition.org/the-religious-textual-heritage-of-the-yarsan-ahl-e-haqq/ بۆ https://journal.oraltradition.org/the-religious-textual-heritage-of-the-yarsan-ahl-e-haqq/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٥٣، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 0izhor4h09e6wc7bjap910smd0jiwko 0 139703 1689266 1527907 2026-10-18T13:36:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1689266 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Transperth-Volvo-B7RLE-1486 (cropped).JPG|thumb|upright=1.3|باس کەرەسەیەکی گواستنەوەی ھەمووانییە]] '''پێڕاگوێز''' یا '''پێگوێزەرەوە''' [[مەکینە|مەکینەیەکی]] گەڕۆکە بۆ گواستنەوەی مرۆڤ یا [[بار]]. نموونە ئاسایییەکانی بریتین لە [[واگۆن]]، [[دووچەرخە]]، [[ئۆتۆمۆبیل]]، [[بارکێش]]، [[باس]]، [[شەمەندەفەر]]، [[کەشتی]]، [[فڕۆکە]] و ھتد. پێڕاگوێزەکان ھێزی پێویست بۆ بەرەوپێشەوەچوونیان لە یەکێ لەم سەرچاوانەوە بە دەست دێنن: * [[ماسوولکە|ماسوولکەکانی مرۆڤ]]، وەک دووچەرخە و سکەیتبۆرد * [[مۆتۆر]]، وەک ئۆتۆمۆبیل و کەشتی و فڕۆکە * [[کارەبا]]، وەکوو زۆر قەتاری ناوشاری * [[گیانلەبەر|گیانەوەران]]، وەک گالیسکە و عەرەبانە * [[با]]، وەک بەلەم == باوترین پێڕاگوێزەکان == [[پەڕگە:Left side of Flying Pigeon.jpg|وێنۆک|دووچەرخەی [[فڵایینگ پیجن]] (کۆتری ھەڵفڕیو) باوترین پێگوێزەرەوەی دنیا.]] زیاتر لە یەک میلیارد دووچەرخە لە سەرانسەری دنیادا بەکار ئەھێنرێن. <ref> {{بیرخستنەوە|ناونیشان= http://www.worldometers.info/bicycles/ |بڵاوکەرەوە= Worldometers |سەردێڕ= Bicycles}} </ref> لە ٢٠٠٢دا، وا خەمڵی بۆ کرا کە لانی کەم ٥٩٠ میلیۆن ئۆتۆمۆبیل و ٢٠٥ میلیۆن مۆتۆرسایکڵ لە جیھاندا لە سووڕانەوەدا بن. <ref name=Worldmapper31>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Passenger Cars; Map No. 31 |ئیش=Worldmapper: The world as you've never seen it before |ساڵ=٢٠٠٢|ناونیشان=http://www.sasi.group.shef.ac.uk/worldmapper/display.php?selected=31 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171112220633/http://www.sasi.group.shef.ac.uk/worldmapper/display.php?selected=31# |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref name=Worldmapper32>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mopeds And Motorcycles Map No. 32 |ئیش=Worldmapper: The world as you've never seen it before |ساڵ=٢٠٠٢|ناونیشان=http://www.sasi.group.shef.ac.uk/worldmapper/display.php?selected=32 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180320202358/http://www.sasi.group.shef.ac.uk/worldmapper/display.php?selected=32# |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆرتر لە گشت مۆدێلەکانی تری ھەموو چەشنە پێگوێزەرەوەیەک، لانی کەم ٥٠٠ میلیۆن دووچەرخەی [[فڵایینگ پیجن]] (کۆتری ھەڵفڕیو) لە [[چین|چیندا]] درووست کراوە. <ref name=Koeppel2007> {{بیرخستنەوە|سەردێڕ= Flight of the Pigeon |دوایین= Koeppel |یەکەم= Dan |magazine= [[Bicycling (magazine)|Bicycling]] |ڕێکەوت= کانوونی دووەم–شوباتی ٢٠٠٧|بەرگ= ٤٨|issue= 1 |ISSN=0006-2073 |بڵاوکەرەوە= [[Rodale, Inc.]] |پەڕەکان= ٦٠–٦٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=isUDAAAAMBAJ&pg=PA60 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}} </ref> <ref name=Newson2013> {{بیرخستنەوە|سەردێڕ= Fifty Bicycles That Changed the World: Design Museum Fifty |یەکەم= Alex |دوایین= Newson |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=FsI4AgAAQBAJ&pg=PT40 |بڵاوکەرەوە=[[Octopus Books]] |ساڵ= ٢٠١٣|پەڕە= ٤٠}} </ref> [[ھۆندای سووپەر کاب]] -یش کە لە ٢٠٠٨دا ٦٠ میلیۆن یەکەی تێپەڕاند، بە بەرھەمھێنراوترین پێگوێزەرەوەی مۆتۆری ئەژمێردرێ. <ref name=Squatriglia2008> {{بیرخستنەوە|سەردێڕ= Honda Sells Its 60 Millionth – Yes, Millionth – Super Cub |یەکەم= Chuck |دوایین= Squatriglia |ڕێکەوت= ٢٣ی ئایاری ٢٠٠٨| ناونیشان= http://blog.wired.com/cars/2008/05/honda-sells-its.html |magazine= [[Wired (magazine)|Wired]] |ڕێکەوتی سەردان= ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}} </ref> <ref name=AMA2006> {{بیرخستنەوە|سەردێڕ= That's 2.5 billion cc! |magazine=[[American Motorcyclist]] |بڵاوکەرەوە=[[American Motorcyclist Association]] |شوێن=Westerville, Ohio | ڕێکەوت= ئایاری ٢٠٠٦|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=qvUDAAAAMBAJ&pg=PA24 |issn=0277-9358 |پەڕە= ٢٤|ڕێکەوتی سەردان= ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}} </ref> لە ناو ئۆتۆمۆبیلەکانیشدا [[تۆیۆتا کۆرۆلا]] زۆرترین ژمارەی لێ بەرھەم ھێنراوە، واتە لانی کەم ٣٥ میلیۆن تا ساڵی ٢٠١٠. <ref name=ABC> {{بیرخستنەوە|ناونیشان= http://www.abc.net.au/news/2010-02-18/toyota-ponders-recall-of-worlds-best-selling-car/334668 |سەردێڕ= Toyota ponders recall of world's best-selling car |ڕێکەوت= ١٨ی شوباتی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە= [[Australian Broadcasting Corporation]] News Online}} </ref> <ref name=FoxBusiness>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ= The Best-Selling Cars of All Time |ڕێکەوت= ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|نووسەر= 24/7 Wall St. |ناونیشان= http://www.foxbusiness.com/industries/2012/01/26/best-selling-cars-all-time/#ixzz1knEw51HI |بڵاوکەرەوە= [[Fox Business]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20160101202420/http://www.foxbusiness.com/industries/2012/01/26/best-selling-cars-all-time/#ixzz1knEw51HI |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101202420/http://www.foxbusiness.com/industries/2012/01/26/best-selling-cars-all-time/#ixzz1knEw51HI |date= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ }}</ref> ==سەرچاوەکان== <references/> {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ئینتەرنێت|تەکنۆلۆژیا|ئۆتۆمۆبیل|وزە|کەشوھەوا|شەمەندەفەر|کەشوھەوا}} {{پۆلی کۆمنز|Vehicles}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:گواستنەوە]] [[پۆل:پێڕاگوێزەکان]] mwoosfrx74wvc4l6uuu73j41053npuw 1689372 1689266 2026-10-18T17:02:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689372 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Transperth-Volvo-B7RLE-1486 (cropped).JPG|thumb|upright=1.3|باس کەرەسەیەکی گواستنەوەی ھەمووانییە]] '''پێڕاگوێز''' یا '''پێگوێزەرەوە''' [[مەکینە|مەکینەیەکی]] گەڕۆکە بۆ گواستنەوەی مرۆڤ یا [[بار]]. نموونە ئاسایییەکانی بریتین لە [[واگۆن]]، [[دووچەرخە]]، [[ئۆتۆمۆبیل]]، [[بارکێش]]، [[باس]]، [[شەمەندەفەر]]، [[کەشتی]]، [[فڕۆکە]] و ھتد. پێڕاگوێزەکان ھێزی پێویست بۆ بەرەوپێشەوەچوونیان لە یەکێ لەم سەرچاوانەوە بە دەست دێنن: * [[ماسوولکە|ماسوولکەکانی مرۆڤ]]، وەک دووچەرخە و سکەیتبۆرد * [[مۆتۆر]]، وەک ئۆتۆمۆبیل و کەشتی و فڕۆکە * [[کارەبا]]، وەکوو زۆر قەتاری ناوشاری * [[گیانلەبەر|گیانەوەران]]، وەک گالیسکە و عەرەبانە * [[با]]، وەک بەلەم == باوترین پێڕاگوێزەکان == [[پەڕگە:Left side of Flying Pigeon.jpg|وێنۆک|دووچەرخەی [[فڵایینگ پیجن]] (کۆتری ھەڵفڕیو) باوترین پێگوێزەرەوەی دنیا.]] زیاتر لە یەک میلیارد دووچەرخە لە سەرانسەری دنیادا بەکار ئەھێنرێن. <ref> {{بیرخستنەوە|ناونیشان= http://www.worldometers.info/bicycles/ |بڵاوکەرەوە= Worldometers |سەردێڕ= Bicycles}} </ref> لە ٢٠٠٢دا، وا خەمڵی بۆ کرا کە لانی کەم ٥٩٠ میلیۆن ئۆتۆمۆبیل و ٢٠٥ میلیۆن مۆتۆرسایکڵ لە جیھاندا لە سووڕانەوەدا بن. <ref name=Worldmapper31>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Passenger Cars; Map No. 31 |ئیش=Worldmapper: The world as you've never seen it before |ساڵ=٢٠٠٢|ناونیشان=http://www.sasi.group.shef.ac.uk/worldmapper/display.php?selected=31 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171112220633/http://www.sasi.group.shef.ac.uk/worldmapper/display.php?selected=31# |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref name=Worldmapper32>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mopeds And Motorcycles Map No. 32 |ئیش=Worldmapper: The world as you've never seen it before |ساڵ=٢٠٠٢|ناونیشان=http://www.sasi.group.shef.ac.uk/worldmapper/display.php?selected=32 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180320202358/http://www.sasi.group.shef.ac.uk/worldmapper/display.php?selected=32# |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆرتر لە گشت مۆدێلەکانی تری ھەموو چەشنە پێگوێزەرەوەیەک، لانی کەم ٥٠٠ میلیۆن دووچەرخەی [[فڵایینگ پیجن]] (کۆتری ھەڵفڕیو) لە [[چین|چیندا]] درووست کراوە. <ref name=Koeppel2007> {{بیرخستنەوە|سەردێڕ= Flight of the Pigeon |دوایین= Koeppel |یەکەم= Dan |magazine= [[Bicycling (magazine)|Bicycling]] |ڕێکەوت= کانوونی دووەم–شوباتی ٢٠٠٧|بەرگ= ٤٨|issue= 1 |ISSN=0006-2073 |بڵاوکەرەوە= [[Rodale, Inc.]] |پەڕەکان= ٦٠–٦٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=isUDAAAAMBAJ&pg=PA60 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}} </ref> <ref name=Newson2013> {{بیرخستنەوە|سەردێڕ= Fifty Bicycles That Changed the World: Design Museum Fifty |یەکەم= Alex |دوایین= Newson |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=FsI4AgAAQBAJ&pg=PT40 |بڵاوکەرەوە=[[Octopus Books]] |ساڵ= ٢٠١٣|پەڕە= ٤٠}} </ref> [[ھۆندای سووپەر کاب]] -یش کە لە ٢٠٠٨دا ٦٠ میلیۆن یەکەی تێپەڕاند، بە بەرھەمھێنراوترین پێگوێزەرەوەی مۆتۆری ئەژمێردرێ. <ref name=Squatriglia2008> {{بیرخستنەوە|سەردێڕ= Honda Sells Its 60 Millionth – Yes, Millionth – Super Cub |یەکەم= Chuck |دوایین= Squatriglia |ڕێکەوت= ٢٣ی ئایاری ٢٠٠٨| ناونیشان= http://blog.wired.com/cars/2008/05/honda-sells-its.html |magazine= [[Wired (magazine)|Wired]] |ڕێکەوتی سەردان= ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}} </ref> <ref name=AMA2006> {{بیرخستنەوە|سەردێڕ= That's 2.5 billion cc! |magazine=[[American Motorcyclist]] |بڵاوکەرەوە=[[American Motorcyclist Association]] |شوێن=Westerville, Ohio | ڕێکەوت= ئایاری ٢٠٠٦|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=qvUDAAAAMBAJ&pg=PA24 |issn=0277-9358 |پەڕە= ٢٤|ڕێکەوتی سەردان= ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}} </ref> لە ناو ئۆتۆمۆبیلەکانیشدا [[تۆیۆتا کۆرۆلا]] زۆرترین ژمارەی لێ بەرھەم ھێنراوە، واتە لانی کەم ٣٥ میلیۆن تا ساڵی ٢٠١٠. <ref name=ABC> {{بیرخستنەوە|ناونیشان= http://www.abc.net.au/news/2010-02-18/toyota-ponders-recall-of-worlds-best-selling-car/334668 |سەردێڕ= Toyota ponders recall of world's best-selling car |ڕێکەوت= ١٨ی شوباتی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە= [[Australian Broadcasting Corporation]] News Online}} </ref> <ref name=FoxBusiness>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ= The Best-Selling Cars of All Time |ڕێکەوت= ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|نووسەر= 24/7 Wall St. |ناونیشان= http://www.foxbusiness.com/industries/2012/01/26/best-selling-cars-all-time/#ixzz1knEw51HI |بڵاوکەرەوە= [[Fox Business]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20160101202420/http://www.foxbusiness.com/industries/2012/01/26/best-selling-cars-all-time/#ixzz1knEw51HI |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101202420/http://www.foxbusiness.com/industries/2012/01/26/best-selling-cars-all-time/#ixzz1knEw51HI |date= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ }}</ref> ==سەرچاوەکان== <references/> {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ئینتەرنێت|تەکنۆلۆژیا|ئۆتۆمۆبیل|وزە|کەشوھەوا|شەمەندەفەر|کەشوھەوا|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Vehicles}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:گواستنەوە]] [[پۆل:پێڕاگوێزەکان]] tl5yrs2nowclfi30ivg81gwb5c7dmhv 0 141707 1689842 1544428 2026-10-19T10:38:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689842 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = چارخ | ناوی_خۆماڵی = Charkh | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ناڵپارێز]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٢٠٦ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''چارخ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ناڵپارێز]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''چارخ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مەمەندئاوا]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دەشتی خەرمان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[دەرەمیانە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سوێرە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] tbx5k9x8163kkd9alasga42t5wsx6zv 0 141876 1689257 1527889 2026-10-18T13:35:19Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1689257 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پێواژۆی وێنەی دیجیتاڵ''' بەشێکە لە [[ژیریی دەستکرد]] کە لەوێدا کاری پێواژۆ لەسەر وێنەیەک ئەنجام دەدرێت کە بە شێوەی دیجیتاڵە. وێنەی دیجیتاڵ لە کۆمەڵێک بەش پێک دێت کە ھەرکامیان لەناو وێنەکەدا لە شوێنێکدا جێگە دەگرن و جگە لە جێگەکەیان بڕێکیشیان ھەیە. ئەو بەشانەی وێنە بە ئەندامەکانی وێنە، پێلز یان [[پیکسێل]] ناو دەبرێن. لەناو ئەمانەدا پیکسێل لە ھەموویان باوترە.<ref>Gonzalez, Rafael (2008). 'Digital Image Processing, 3rd'. Pearson Hall. ISBN 9780131687288.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|فیلم|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Digital image processing}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:ژیریی دەستکرد]] [[پۆل:پێواژۆی دیجیتاڵی وێنە]] [[پۆل:ئەندازیاریی کۆمپیوتەر]] ly595r50ms9nf3qlqu40jo9zfn3fkhn 0 142119 1689731 1528515 2026-10-19T07:33:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە) 1689731 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=ئاب ٢٠٢١}} }} ''''پەیوەندی کاکێشان''' (بە [[ئینگلیزی]]: milkyway relationship) (بە [[عەرەبی]]: رابطة درب التبانه) ئەو پەیوەندیە لە ڕێکەوتی ٣١کانوونی دووەمی ٢٠١٨ لەلایەن [[شەهید تاهیر]] لە شاری [[هەولێر]] دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.facebook.com/kurdistan24.official/videos/2044621819134608/|سەردێڕ="دیاردەی مانگ گیران و مانگی شین و مانگی نایاب" کوردستان ٢٤.}}</ref> پەیوەندیەکە لەلایەن ئارزوومەند و زانستخوازانی کورد بەرێوەدبرێت و دەیەوێت بگاتە هەموو ئارەزوومەندێکی زانستخواز و ئارەزوومەندێکی فەلەکناس لە کۆمەڵگای کوردی بە هەموو جۆرە رەگەز و ئاین و بیرو باوەرێکەوە. [[پەڕگە:ڕاگەیاندنی پەیوەندی کاکێشان.jpg|وێنۆک|کاتی ڕاگەیاندنی پەیوەندی کاکێشان لەلایەن دامەزرێنەری پەیوەندیەکە لەنێو قوتابخانەی نێودەوڵەتی زانست.]] ==ئامانجی== هەموو پەیوەندیەک و ریکخراوێک لە جیهان ئامانجی خۆی هەیە ئامانجەکانی (پەیوەندی کاکێشان)یش چەند ئامانجێکی هەیە ئەوانیش: * هەل پێدان و هاتنەوە پێشەوەی هەموو ئەو ئارەزوومەندانەی کە دەیانهەوێ لە بواری زانست و فەلەکناسی کار بکەن. * ئاشناکردنی زانست و فەلەکناسی بە هەموو ئارەزوومەندێک. * ئاشناکردنی هەموو ئامێرەکانی فەلەکناسی و زانستی بە کۆمەڵگا و خەڵکی ئاسایی. * بووژاندنەوەی تەلیسکۆبەکانی [[ڕوانگەی چیای کۆڕەک]] . * ئەنجامدانی چالاکی و ئاهەنگە جیهانیەکانی زانستی و فەلەکناسی لە کوردستان. ==چالاکیەکانی== ئەو پەیوەندیە چەند چالاکیەک رێکدەخا جۆرە چالاکیەکانیشی: *چالاکی سەیرکردنی مانگ و هەسارەکانی [[کۆمەڵەی خۆر]] * چالاکی سیمینار * چالاکی کۆڕ * چالاکی کۆبوونەوە * چالاکی ئاهەنگەکانی زانستی * چالاکی گشتی * چالاکی گشتی لە بوارەکانی زانست و فەلەکناسی ==کاتی ڕاگەیاندنی پەیوەندی کاکێشان لەگەل دیاردەی گەردوونی== پەیوەندی کاکێشان لە ئێوارەی ٣١ کانوونی دووەمی ٢٠١٨ ڕاگەیاندرا و لەگەڵ راگەیاندنی پێشوازی لێکرا بە یاری ئاگرین و لە هەمان کاتدا دیاردەیەکی دەگمەنی گەردوونی ڕوویدەدا ئەویش دیاردەی: *مانگ گیران و مانگی خوێنی * مانگی شین * مانگی نایاب ئەو ٣ دیاردەیە پێکەوە ڕوویاندا لە ئێوارەی ٣١ کانوونی دووەەمی ساڵی ٢٠١٨ و لەگەل ئەو دیاردانەش پەیوەندی کاکێشان ڕاگەیەندرا ==یەکەم چالاکی پەیوەندی کاکێشان== پەیوەندی کاکێشان لەگەل کاتی ڕاگەیاندنی یەکەم چالاکی خۆی ڕاگەیاند ئەویش لەژێر ناونیشانی (پێکەوە ڕوانگەی بینینی مانگ گیران و مانگی شین و مانگی نایاب ببینینن) کە دیاردەیەک بوو کۆتا جار کە ڕوویدا لە ساڵی ١٨٦٨ بوو، ئەو چالاکیە لەلایەن (پەیوەندی کاکێشان) لە باڵاخانەی ئامادەیی کوردستانی گەورە لە شاری هەولێر بەرێوەچوو. ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} ==بەستەری دەرەکی== * [https://web.archive.org/web/20180319004205/https://mwrkurd.blogspot.com/ ماڵپەری فەرمی] {{تووڵی دەروازە|گەردوون}} {{Uncategorized|date=ئاب ٢٠٢١}} {{گەردوون-کۆلکە}} cb0o3xnvdjtqjs6iv2khjp2lkpyrh59 0 143620 1689587 567592 2026-10-19T01:29:40Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە لە [[ھەمستێر]] بۆ [[ھامستەر]] 1689587 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ھامستەر]] ioma3kbkph357cve8gi62g0bv5h0ehb 0 143777 1689610 1674936 2026-10-19T01:36:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689610 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پەڵکۆ | ناوی_خۆماڵی = Palko | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی پەڵکۆ.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی پەڵکۆ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بنگرد]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٦١٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''پەڵکۆ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بنگرد]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''پەڵکۆ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[بەنداوی دووکان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ڕکاوا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کوێرەکانی]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[بەنداوی دووکان]]. ھەروەھا ھاوسنورە لەگەڵ گوندی [[شارستێن، دووکان|شارستێن]] و گوندی ھەنجیرە و گوندی [[خۆشاو]] و گوندی [[تۆپزاوا]]. <ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == کەسایەتییەکان == * حاجی حسن پەڵکۆیی ئەندامی سەرکردایەتی و بەرپرسی مەڵبەندی چواری ڕانیەی [[بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان|بزووتنەوەی ئیسلامی]] == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{گوندەکانی قەزای دووکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] hdh0oquzbu89xbwjqwpydx7bt1qdrd7 0 143894 1689412 1688596 2026-10-18T17:22:40Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1689412 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox company | name = Dr. Ing. h.c. F. Porsche AG | logo =[[File:Porsche logotype.png|frameless|upright=1.0]] [[File:Porsche logotype.png|frameless|upright=1.0]] [[File:Porsche Leipzig Kundenzentrum.jpg|frameless|upright=1.0]] | caption =کارگەی سەرەکی پۆرشە | type = پشکی گشتی | traded_as = | foundation = [[شتوتگارت]]، [[ئەڵمانیا]]<br/>({{start date and age|df=yes|١٩٣١}}) | founder = فێردیناند پۆرشە | location = [[شتوتگارت]]، [[ئەڵمانیا]] | area_served = جیھان | key_people = ۆڵفگانگ پۆرشە ئۆلیڤەر بلومە CEO | industry = [[ئۆتۆمۆبیل]] | services = ئۆتۆمبێل، دارایی، ئەندازیاری و بەڕێوەبردنی سەرمایە revenue = {{increase}} €21.533 billion (2015 annual report)<ref name="AR2016">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Porsche AG Annual Report 2015 |ناونیشان=https://newsroom.porsche.com/en/annual-report/downloads/en/Porsche_AnnualReport2015.pdf |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160924035900/https://newsroom.porsche.com/en/annual-report/downloads/en/Porsche_AnnualReport2015.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160924035900/https://newsroom.porsche.com/en/annual-report/downloads/en/Porsche_AnnualReport2015.pdf |date=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦ }}</ref> | operating_income = {{increase}} €3.404 billion (2015 annual report)<ref name="AR2016"/> | net_income = {{increase}} €2.335 billion (2015 annual report)<ref name="AR2016"/> | assets = {{increase}} €29.143 billion (2015 annual report)<ref name="AR2016"/> | equity = {{increase}} €10.700 billion (2015 annual report)<ref name="AR2016"/> | owner = [[گرووپی فۆکسڤاگن]] | num_employees = ٢٤،٤٨١ (٢٠١٥) | parent = | homepage = [http://www.porsche.com/ www.Porsche.com] | intl = yes}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Porsche|سەردێڕ=ویکیپیدیای ئینگلیزی}}</ref>'''پۆرشە''' (بە ئەڵمانی ''Porsche'') کۆمپانیایەکی [[ئەڵمانیا|ئەڵمانیە]] تایبەت بە بەرھەمھێنانی ئۆتۆمبێل بە ئاستێکی بەرز، کە کۆمپانیاکە ئۆتۆمبێلی سیدان و وەرزشی و ئۆتۆمبێلی بەرز SUV بەرھەم دەھێنێت، بارەگای سەرەکی پۆرشی لە شاری [[شتوتگارت|شتوتگارتە]] لە [[ئەڵمانیا]]. پۆرشە لەلایەن [[گرووپی فۆکسڤاگن|گرووپی فۆلکسڤاگنەوە]] خاوەندارێتی دەکرێت. == مێژوو == فێردیناند پۆرشە لە ساڵی ١٩٣١ کۆمپانیایەکی دامەزراند بە ناوی "Dr. Ing. h. c. F. Porsche GmbH" کە نووسینگەی سەرەکی کۆمپانیاکە لە ناوشاری [[شتوتگارت]] بوو لە ئەڵمانیا، کۆمپانیاکە تایبەت بوو بە ڕاوێژکاری و گەشەپێدانی بزوێنەری ئۆتۆمبێل بەڵام کۆمپانیاکە ھیچ ئۆتۆمبێلێکیان نەبوو کە بە ناوی خۆیانەوە بەرھەمی بھێنن. یەکەم کاریش کە کۆمپانیاکە وەری گرت بریتیبوو لە بۆندێک کە لەگەڵ دەسەڵاتدارانی دەوڵەتی ئەڵمانیا بۆ دروست کردنی ئۆتۆمبێلی خەڵک "[[فۆلکسڤاگن]]" بە جۆرێک بێت کە بۆ ھەموو کەسێک ببێت. یەکەم ئۆتۆمبێلیش کە بەرھەمیان ھێنا [[فۆلکسڤاگن بیتڵ]] بوو، کە تا ئێستاش بە سەرکەووتووترین ئۆتۆمبێل دادەنرێت لە جیھاندا. پۆرشە لە ساڵی ١٩٣٩ سوودێکی زۆریان وەرگرت لە [[فۆلکسڤاگن بیتڵ]] بۆ دروستکردنی یەکەم ئۆتۆمبێلی خۆیان بە ناوی پۆرشە ٦٤. == جەنگی جیھانی دووەم == لە جەنگی جیھانی دووەم ئاراستەی بەرھەمەکانی [[فۆلکسڤاگن]] گۆڕدرا بۆ بەرھەمی سەربازی، کە دەستیان کرد بە بەرھەم ھێنانی [[فۆلکسڤاگن بیتڵ|فۆلکسڤاگن بیتڵی]] سەربازی. [[پەڕگە:Nationale oldtimerdag Zandvoort 2010, 1954 PORSCHE 356, RK-70-24.JPG|وێنۆک|پۆرشە ٣٦٥]] پۆرشە لەو ماوی جەنگەدا ھەستا بە درووستکردنی دیزاینی چەندین تانکی بەھێز بۆ Tiger I و Tiger II، ھەروەھا پۆرشە گەشەی بە تانکی زۆر بەھێزی ماوس دا لەو ماوەیەدا. دواتر دوای جەنگ [[فۆلکسڤاگن]] کەوتە ژێردەستی بەریتانیەکان بە تەواوی کارگەی [[فۆلکسڤاگن|فۆلکسڤاگنیان]] کۆنترۆڵ کرد، ھەر بۆیە فێرری پۆرشە (کوڕی فێردیناند پۆرشە) ھەستا بە بیرۆکەیەک کە خۆیان ئۆتۆمبێلی تایبەت بە خۆیان بەرھەم بھێنن، یەکەم ئۆتۆمبێلی خۆیان درووست کرد بە ناوی پۆرشە ٣٦٥. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Porsche|پۆرشە}} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|ئەڵمانیا|کۆمپانیا|ئیتاڵیا}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:پیشەگەرانی ئوتۆمبێل]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی ئاڵمانیا]] r2u99oyd0vjypcdl3w9mzlxwnrzdl25 0 145101 1689315 1585324 2026-10-18T15:30:52Z Amherst99 3369 /* */ 1689315 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''‎کۆنیشانی فریودەر''' یان '''ئیمپۆستەر سیندرۆمی'''<ref>http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/44424/209/text{{بەستەری مردوو|url=http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/44424/209/text |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> ({{بە ئینگلیزی|impostor syndrome}}) حاڵەتێکی دەروونییە کە تێیدا کەسەکان ناتوانن سەرکەوتنەکانی خۆیان قبوڵ بکەن. پێچەوانەی ئەوەی کە ھەموو بەڵگە دەرەکییەکان نیشاندەری ئەوەن کە کەسەکە بە ھەوڵ و کێبڕکێی بەردەوامی خۆی بەم پێگەیەی گەیشتوە، خۆدی کەسەکە باوەڕی وایە شایەنی سەرکەوتن نییە و فریودەرە. کەسی تووشبوو بەم نیشانانە سەرکەوتنەکانی خۆی لە ئەنجامی شانسێکی باش، کاتی گونجاو یاخود فریودانی کەسانی تر دەبینێت و ئەو بابەتەی کە کەسەکە خۆی وریا و تێکۆشەرە لەلایەن خۆیەوە بەھیچ شێوەیەک قبوڵ ناکرێ. == دەستەواژە == ئەم دەستەواژەیە بۆ یەکەمین جار لە ساڵی ١٩٧٨ لە لایەن ''Pauline R. Clance'' و ''Suzanne A. Imes'' ناسێندرا. لە ئەنجامی لێکۆڵینەوە کانیانەوە بۆیان دەرکەوت کە ٧٠لە سەدی خەلکی ئەم نیشانانەیان تێدایە بەڵام ڕێژەی زۆری ئەوان ژنانن. بەتایبەت ئەو ژنانەی کە زۆر سەرکەوتوون و پێگەیەکی دیاریان بە ھۆی خوێندنەکەیانەوە یاخود پیشەکەیانەوە بەدەست ھێناوە، سورن لەسەر ئەوەی کە ھیچ توانایی و لێزانییەکیان نییە و ھەرکەس جگەلەوە سەبارەت بەوان بیر بکاتەوە بە نەزانی دادەنێن. ھەروەھا ئەوە وەکو تایبەتمەندییەکی کەسایەتیش دادەنرا کە نەگۆڕە، بەڵام دوای ماوەیەک، وەکو وەڵامێک بۆ پاڵنەرەکان و ڕاستییە تایبەتەکان بینراوە، بۆیە وەکو نەخۆشییەکی دەرونی پۆلێن ناکرێ. وەک دیاریکراوە کە ھەندێ گروپی تایبەت لە خەڵکی بەرامبەر ئەم حاڵەتە ھەستیارترن وەک لە کەسانی تر. == سێ نیشانەکە == سێ نیشانە وەکوو دەستپێکێک بۆ دەستنیشانکردن و ناسینی ئەم حاڵەتە لە کەسەکاندا دیاریکراوە کە ئەمانەی خوارەوەن: ;یەکەمین تایبەتمەندی ئەوەیە، کە کەسەکان وابیردەکەنەوە کە دەوروبەر دیمەنێکی زۆر جیاوازتر و گەورەکراوتریان لە مێشکیان دا لەوەی کە ئەوان لە ڕاستیدا ھەن دروستکردوە. ;دووەمین تایبەتمەندی ئەوەیە، کەئەوان لە ترس و دڵەڕاوکێیەکی قوڵدان کە ئاشکرا بن و کەسانی تر ھەستیان پێ بکەن کە سەبارەت بە توانایییەکانیان فریویان داون. ;سێیەمین تایبەتمەندی ئەوەیە کە بەشێوەیەکی بەردەوام سەرکەوتنەکانی خۆیان لەگەڵ ئەو فاکتەرانە ھەڵدەسەنگێنن کە جیا لە ئاستی توانایی و لێزانییەکانیانە. == چارەسەر == کاریگەرترین ڕێگا بۆ زاڵبون بەسەر کۆنیشاندەری فریودەر دا، قبوڵ کردن و دانپێدانانییەتی پێدا کە ھەیە. چارەسەری ڕەفتارناسی: ئەم ڕێکارە مێشک داگیر دەکات کە دەبێتە ھۆی ئەوەی کە کەسی توشبوو نەتوانێ سەرکەوتنەکانی ببینێ. گریمانە تایبەتەکان دەبێ وەلابندرێن، بۆ نمونە ئەو باوەڕەی کە تەنیا یەک ھەڵە توانای بردنە ژێر پرسیاری ھەموو لێزانییەکانتی ھەیە. ئەم ڕێکارە دەبێتە ھۆی ناسین و دیاریکردنی بیرۆکە نەرێنی و ڕوخێنەرەکان و پێشگیری کردن لێیان. ھەر کە کەسەکە دانی بەو بابەتە دانا، بەشێوەیەکی بنەڕەتی توانای ئەوەی دەبێ ئەو بیرۆکانە لەگەڵ ڕاستییەکان بەراورد بکات و شێواویەکانی نێو مێشکی خۆی بەدی بکات. وێڕای ئەوەش، ئەو شێوازە چارەسەرەش بەبێ مشت و مڕ نییە. == ڕێگاکانی تر == نوسین دەرمانی یارمەتی باشتر ڕێکخستنی بیرۆکەکانی نێو مێشکی دەدات. ھەرکە کەسەکە توانای بینینی سەرکەوتنەکانی خۆی ھەبوو، جگە لە ھەڵسەنگاندنی خۆی لە نێو مێشکی دا، ھەروەھا ئەو ڕێکارە دەبێتە ھۆی ئەوەی ڕونتر سەرکەوتنەکانی خۆیان ھەڵسەنگێنن. ئەو نوسراوە دەکرێ وەکو بیرھێنانەوەیەک بۆ دەستکەوتەکانی ڕابرووش بەکار بھێندرێ. == پەراوێزەکان == {{پەراوێزەکان}} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Impostor_syndrome |سەردێڕ = Impostor syndrome |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://de.wikipedia.org/wiki/Hochstapler-Syndrom|سەردێڕ = Hochstapler-Syndrom|زمان = ئەڵمانی|سەردان = ٦ی ئابی ٢٠٢٠}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://fa.wikipedia.org/wiki/سندرم_ایمپاستر|سەردێڕ = سندرم ایمپاستر|زمان = فارسی|سەردان = ٦ی ئابی ٢٠٢٠}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|دەروونناسی}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Impostor syndrome}} [[پۆل:دەروونناسیی گشتی]] 6sgs4707npjiupbu0smbt3qkhb7tbhc 0 148024 1689539 1528294 2026-10-18T22:33:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە) 1689539 wikitext text/x-wiki '''پەرەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی''' یان '''گەشەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی''' (بەئینگلیزیی: Video Game Developer) [[پەرەپێدەری نەرمامێر|پەرەپێدەرێکی نەرمامێرە]] کە تایبەتمەندە لە بواری [[پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی]]دا کە بریتییە لە پرۆسەی بەرھەمھێنانی [[ کایەی ڤیدیۆیی]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| سەردێڕ=Game development and production | ناونیشان=https://archive.org/details/gamedevelopmentp0000beth | یەکەم=Erik | دوایین=Bethke |بڵاوکەرەوە=Wordware Publishing, Inc. | ساڵ=٢٠٠٣|شوێن=Texas | ژپنک=١-٥٥٦٢٢-٩٥١-٨| پەڕە=[https://archive.org/details/gamedevelopmentp٠٠٠٠beth/page/٤ ٤]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| سەردێڕ=Cre ating Gmes: Mechanics, Content, and Technology | ناونیشان=https://archive.org/details/creatinggamesmec0000mcgu |یەکەم١=Morgan |دوایین١=McGuire |یەکەم٢=Odest Chadwicke |دوایین٢=Jenkins | بڵاوکەرەوە=A K Peters |شوێن=Wellesley, Massachusetts | ساڵ=٢٠٠٩| ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٨٨١-٣٠٥-٩| پەڕە=[https://archive.org/details/creatinggamesmec٠٠٠٠mcgu/page/٢٥ ٢٥]}}</ref> پەرەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی دەکرێت تاکەکەسێک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://planeta42.com |سەردێڕ=Electronic Game School |یەکەم=Ogo |دوایین=Bob |ئیش=Teacher |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181012231715/http://planeta42.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یان گرووپێک بێت لە کارمەندی کۆمپانیایەکی دیاریکراو کە لەنێوان خۆیاندا ئەرکەکانیان دابەش کردووە بۆ چەند بوارێکی جیاواز، لەوانە [[بەرنامەسازیی کایەی ڤیدیۆیی|بەرنامەسازی]]، [[شێوەسازیی کایەی ڤیدیۆیی|شێوەسازی]]، [[ھوونەری کایەی ڤیدیۆیی|ھوونەری]]، [[تێستکردنی کایەی ڤیدیۆیی|تێستکردن]] و ھتد. زۆرینە کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی خاوەنی پاڵپشتی ماددیی و بەبازاڕکردنن لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی کایەی ڤیدیۆیی|بڵاوکەرەوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| سەردێڕ=Game Design | دوایین=Bates | یەکەم=Bob | ساڵ=٢٠٠٤| edition=2nd | بڵاوکەرەوە=Thomson Course Technology | ژپنک=١-٥٩٢٠٠-٤٩٣-٨| پەڕە=٢٣٩}}</ref> ئەو پەرەپێدەرانەی کە پاڵپشتی ماددی خۆیان بۆخۆیان دابین دەکەن پێیان دەگووترێت سەربەخۆ و زۆرینەی کات [[کایەی ڤیدیۆیی سەربەخۆۆ]] درووست دەکەن.<ref name="IGMWhatIsIndie">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.indiegamemag.com/what-is-an-indie-game/ |سەردێڕ=What Exactly is an Indie Game? |یەکەم=Mike |دوایین=Gnade |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|ئیش=The Indie Game Magazine |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Jpkafpgl?url=http://www.indiegamemag.com/what-is-an-indie-game/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Video game developers}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} fbi73nj9flmaxxpx12xiudvictukzd7 0 148503 1689483 1649326 2026-10-18T19:37:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1689483 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پەروێزخان | ناوی_خۆماڵی = Parwez Khan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قۆرەتوو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 330 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''پەروێزخان''' گوندیکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قۆرەتوو]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''پەروێزخان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بەردەعەلی خواروو]] و لە باشوور لەگەڵ [[شارۆچکە]]ی [[قەسری شیرین]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[گوند]]ی [[مەحمودقەجەر]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[گوند]]ی [[گومرگەکۆن]] لە [[شارستانی قەسری شیرین]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] j0pq7izy0k8zd1rksphcfvbs96v2r3p 0 149168 1689268 1649328 2026-10-18T13:37:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689268 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پێ ڕەش | ناوی_خۆماڵی = Pe Rash | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پێباز]](باوەنور) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 305 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''پێ ڕەش''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پێباز]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''پێ ڕەش''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گڵاڵ کەوەی حاجی محەمەد]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[عیسایی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قولەبەرز]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[چەمە بسمیلا]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref><ref>https://books.google.iq/books?</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 9jcixjcl3mkduybt8rqgftydo2ql059 0 149340 1689614 1649307 2026-10-19T01:37:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689614 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پەڵەوشک | ناوی_خۆماڵی = Palawshk | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ڕزگاری]](سمود) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 612 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''پەڵەوشک''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ڕزگاری]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''پەڵەوشک''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ھەوارەقوڵە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[فەرەج وەیسی ڕۆستەم]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ئەحمەدئاوای شاتری]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[دووخڕان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] aatwsk1pqet9numzxu10pw770jl2h36 0 149515 1689608 1649313 2026-10-19T01:36:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689608 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پەڵکانەی سادە | ناوی_خۆماڵی = Palkanai Sada | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی نەوجول]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 297 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''پەڵکانەی سادە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی نەوجول]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''پەڵکانەی سادە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قەڵا، نەوجول|قەڵا]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سەرچنار، نەوجول|سەرچنار]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[دوڕاجی]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کۆکس]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] rlm7c4zcopfggwvout0smys63k7b4zr 0 149516 1689609 1649312 2026-10-19T01:36:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689609 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پەڵکانەی سالم | ناوی_خۆماڵی = Palkanai Salm | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی نەوجول]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 333 | دانیشتووان_لە = ٢٠١٥ |ژمارەی_دانیشتووان = چـــۆڵ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''پەڵکانەی سالم''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی نەوجول]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''پەڵکانەی سالم''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[تاوەدێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ئەسەدە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارەدێی [[زینانەی گەورە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کۆکس]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] g35y7xcwztv5wnerdon552w0dl8ddlj 0 150011 1689326 1528131 2026-10-18T16:33:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ماتماتیک-کۆلکە، جەبر-کۆلکە) 1689326 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}لە [[بیرکاری]] و بەتایبەت لە [[جەبری پەتی]]دا '''پێکھاتەی جەبری''' ({{بە ئینگلیزی|Algebraic structure}}) لەسەر [[کۆمەڵ (بیرکاری)|کۆمەڵەی]] <math>A</math> (پێی دەگوترێت ھەڵگری کۆمەڵە یان کۆمەڵەی نادیار) بریتییە لە سەرجەم کردارەکان لەسەر کۆمەڵەی <math>A</math>؛ بەھەمان شێوە کۆمەڵەی <math>A</math> لەگەڵ ھەموو پێکھاتەکەی پێی دەگوترێ جەبر.<ref>P.M. Cohn. (1981) ''Universal Algebra'', Springer, p. 41.</ref> نموونە لەسەر پێکھاتەی جەبری ئەمانە دەگرێتەخۆ ([[گرووپ (بیرکاری)|گرووپەکان]]، ئەڵقەکان (rings)، مەیدانەکان و زنجیرەکان). پێکھاتەی جەبری بەشێوەیەکی ئاڵۆزتر دەتوانرێت بە لێکدانی کردارەکانیش پێناسە بکرێت، بە جیاوازی لەگەڵ کۆمەڵەنادیارەکان یان گۆڕینی [[بەڵگەنەویست|بەڵگەنەویستەکان]] (ئەگزیۆمەکان). نموونە لەسەر پێکھاتەکانی جەبری بەشێوەکی ئاڵۆز ئەمانەدەگرێتەخۆ ([[بۆشاییی ئاڕاستەبڕەکان|بۆشاییی ئاڕاستەبڕ]] (vector space)، [[مودول (جەبر)|مودولەکان]]، جەبر). لە تایبەتمەندیەکانی پێکھاتەی جەبر و وردەکاری لەسەری پێویستە جەبری پەتی (abstract algebra) بخوێندرێت. بیردۆزی گشتی بۆ پێکھاتەی جەبری شێوەی گشتی پێکھاتەی جەبر دەخاتەروو لە جیھانی جەبر. [[تیۆریی کاتیگۆری]] بەکاردێت بۆ ڕونکردنەوە و خوێندن لەپەیوەندی و جیاوازی نێوان جەبری کلاسیکی و بابەتا نا-جەبریەکان. ئەمە لەبەر ئەوەی ھەندێک کات مەحاڵە پەیوەندیەکی بەھێز لەنێوان بابەتە کلاسیکیەکان بدۆزرێتەوە، بەتایبەت جۆرەجیاوازەکان. بۆ نمونە [[تیۆریی گاڵوا]] پەیوەندی دروست دەکات لە نێوان فیڵدەکان و گروپەکان: کە دوو پێکھاتی جەبری جیاوازن. == واتای جیاوازی «پێکھاتە» == لە بەکارھێنانێکی ناڕاستەوخۆی ھێمادا، وشەی «پێکھاتە» دەکرێت تەنھا ئاماژە بە کردارەکان (operations) بکات لەسەر پێکھاتەیەک، لەجیاتی خودی کۆمەڵە بنەڕەتییەکە. بۆ نموونە، ڕستەی «ئێمە پێکھاتەیەکی ئەڵقەییمان لەسەر کۆمەڵی <math>A</math> پێناسە کردووە»، بەو واتایە دێت کە ئێمە کردارە ئەڵقەییەکانمان لەسەر کۆمەڵی <math>A</math> پێناسە کردووە. بۆ نموونەیەکی دیکە، گرووپی <math>Z</math>,<math>+</math>) دەتوانرێت وەک کۆمەڵەی <math>Z</math> سەیر بکرێت کە پێکھاتەیەکی جەبریی پێدراوە، ئەویش کرداری <math>+</math> ە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Algebraic_structure | سەردێڕ=Algebraic structure| زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|جەبر}} {{پۆلی کۆمنز|Algebraic structures}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{جەبر-کۆلکە}} [[پۆل:جەبری پەتی]] [[پۆل:پێکھاتە جەبرییەکان]] [[پۆل:پێکھاتە ماتماتیکییەکان]] gbsooenmdun3b4wydfskifkol8oqt62 0 150200 1689817 1406262 2026-10-19T10:34:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە) 1689817 wikitext text/x-wiki {{وەسف|فیلمێکی درامای کوردی}} {{سەرچاوەی باوەڕپێنەکراو}} {{Infobox film |name = پەیکەری دڵ |image = Peykeri dill poster.jpg |caption = |writer = عەبدولخەفار عەبدولڵا |starring = ھەڵوێست محەممەد{{ھن}}[[نزار سەلامی]]{{ھن}}[[ڕێشان حەمۆ]]{{ھن}}نارین ئالان{{ھن}}حەمە عەلی خان |director = [[شوان عەتووف]] |producer = باھۆز نەسرەدین{{ھن}}بەختیار فەتاح (بەرھەمھێنەری ھاوبەش) |music = [[زیاد ئەسعەد]] |distributor = |released = ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩{{ھن}}([[جەژنی ڕەمەزان]]) |runtime = ٩٠ خولەک |country = کوردستان |language = [[کوردی]] |budget = |}} '''پەیکەری دڵ''' فیلمێکی ئەوینی، درامایی، و مۆسیقایی کوردییە. لە دەرھێنانی [[شوان عەتووف]]، کە یەکەم جارە کاری دەرھێنان بۆ فیلمێکی درێژ بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.regaykurdistan.com/index.php/hemereng/21445-2018-11-25-13-29-14|سەردێڕ=شوان عەتووف، پەیکەرێک لە دڵ بەرھەمدێنێت|ڕێکەوت=٢٥ تشرینی٢/نوفمبر ٢٠١٨|وێبگە=ڕێگای کوردستان|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181227213503/http://www.regaykurdistan.com/index.php/hemereng/21445-2018-11-25-13-29-14|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەفیلمەکە ھەریەکە لە ھەڵوێست محەممەد (گۆرانیبێژ)، [[نزار سەلامی]]، [[ڕێشان حەمۆ]]، نارین ئالان و حەمە عەلی خان ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rudaw.net/NewsDetails.aspx?PageID=411321&keyword=رووداو|سەردێڕ=شوان عەتووف فیلمێکی درێژ لە سلێمانی وێنەدەگرێت|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=رووداو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rudaw.net/sorani/culture/281120182|سەردێڕ=نارین ئالان: ھێشتا زووە بۆ بەزاندنی سنوورەکان لە فیلمی کوردیدا|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=ڕووداو|بڵاوکەرەوە=ھیوا سەلاح}}</ref> فیلمەکە لەجەژنی ڕەمەزانی ٢٠١٩ لەسینەماکانی کوردستان نمایشکرا.<ref>[https://www.facebook.com/CityCinema1/photos/a.174123248426/10157162638323427/?type=3&theater فیلمی پە یکەری دڵ لە یەکەم ڕۆژی جەژنی ڕەمەزاندا نمایش دەکرێت لە ستی سینەما.], فەیسبووکی ستی سینەما. ٤ی ئایاری ٢٠١٩</ref> == نواندنکاران == * [[ھەڵوێست محەممەد]] بە ڕۆڵی ھەڵوێست * [[نزار سەلامی]] بە ڕۆڵی شێرزاد * [[ڕێشان حەمۆ]] بە ڕۆڵی ھیوا * [[نارین ئالان]] بە ڕۆڵی کەویار * [[حەمە عەلی خان]] بە ڕۆڵی عەلی * [[ئەحمەد ڕەئووف]] بە ڕۆڵی مام بورھان * [[ژیان ئیبراھیم]] بە ڕۆڵی دایکی ھەڵوێست * [[ڕۆژان جەزا]] بە ڕۆڵی نەسرین == گۆرانییەکان == بەر لەنمایشکردنی فیلمەکە ئەوە ڕاگەیەندرا فیلمەکە لە جۆری مۆسیقایی دەبێت و گۆرانییەکان لە تێکست و میلۆدی گۆرانیبێژی کورد [[زیاد ئەسعەد]] دەبن. ھەڵوێست ئەوەشی گوتبوو کە «پێنج تا شەش گۆرانی بڵاونەکراوەی مامۆستا زیاد ئەسعەد لەو فیلمەدا بە دەنگی من پێشکەش دەکرێت».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdistan24.net/so/culture/6cfe2257-9fb0-495c-bee9-a2c09a43dc05|سەردێڕ=ھەڵوێست دەچێتە ناو پەیکەری دڵ|ڕێکەوت=November 01-2018|وێبگە=کوردستان ٢٤}}</ref> == بەرھەمھێنان == ڕۆژی ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، لە کۆنفرانسێکی [[ڕۆژنامەوانی]]دا فیلمی پەیکەری دڵ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nrttv.com/NRT2/News.aspx?id=5745&MapID=4|سەردێڕ=ئەمڕۆ دەستدەکرێت بە وێنەگرتنی ئەو فلمەی کە ھەڵوێست تێیدا بەشدارە|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=ئێن ئارتی ٢}}</ref> فیلمەکە لە تشرینی دووەمی ٢٠١٨، دەستکرا بەقۆناغی وێنەگرتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.basnews.com/index.php/so/culture-arts/cinema/481216|سەردێڕ=بەڤیدیۆ.. دیمەنەکانی پشت کامێرای فیلمی سینەمایی (پەیکەری دڵ) بڵاو کرایەوە|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=باس نیوز|بڵاوکەرەوە=توانا شێخانی}}</ref> لەکانوونی دووەمی ٢٠١٩، وێنەگرتنی فیلمەکە کۆتایی ھات و دەستکرا بە قۆناغی مۆنتاژکردنی ڤیدیۆ و ڕێکخستنەوەی ڕەنگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.facebook.com/RudawArt/videos/540129906507402/|سەردێڕ=فیلمی پەیکەری دڵ لە کۆتایی قۆناخی مۆنتاژدایە|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=پەڕەی فەیسبووک|بڵاوکەرەوە=پەڕەی ڕووداو ھونەری|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> == بڵاوکردنەوە و بەبازاڕکردن == [[پەڕگە:Peykeri Dill poster near Erbil Citadel.jpg|وێنۆک|پۆستەرێکی گەورەی فیلمی پەیکەری دڵ لەنزیک [[قەڵای ھەولێر]].]] فیلمەکە لە ھەریەکە لە شارەکانی ھەولێر، سلێمانی و کەرکووک لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩ نمایشکرا. بەر لەدەستپێکی نمایشی فیلمەکەش، لە ھەر سێ شارەکە دەستکرا بە فرۆشتنی بلیتی پێشەکی، بەر لەنمایشی فیلمەکە ئەوا بلیتی نمایشی ڕۆژی یەکەم بەتەواوی فرۆشران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nasnews.com/ku/بلیتەکانی-فیلمی-پەیکەری-دڵ-بەرەو-تەوا/|سەردێڕ=بلیتەکانی فیلمی (پەیکەری دڵ) بەرەو تەواوبوون دەچن|ڕێکەوت=٢٢:١٩ پێنج شەممە ٣٠ ئایار ٢٠١٩|وێبگە=ناس کورد|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.nasnews.com/ku/بلیتەکانی-فیلمی-پەیکەری-دڵ-بەرەو-تەوا/ |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> بۆ ناساندنی فیلمەکەش ستافی فیلمەکە چەند چاوپێکەوتنێکیان لە کەناڵەکانی ئاڤا و [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]] ئەنجامدا. لەو شارانەی فیلمەکەی تێیدا نمایشدەکرێت، چەندین پۆستەر لەسەر شەقامەکان ھەڵواسران. ڕۆژی ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦، نمایشی پێشەکی فیلمەکە لەشاری [[سلێمانی]] بەڕێوەچوو. ڕۆژی ٢٥ی حوزەیران، فیلمەکە لە ھەڵەبجە نمایشکردنی دەستیپێکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.facebook.com/peykeridll/photos/a.1206192582867502/1250210338465726/?type=3&theater|سەردێڕ=هەڵەبجە و پەیکەری دڵ!|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=پەڕەی فەیسبووکی فیلمی پەیکەری دڵ|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> === پێشوازیکردن === لەشاری سلێمانی، فیلمەکە لە ستی سینەما نمایشکرا. ستی سینەما ئاماری نمایشکردنی فیلمەکە لە سێ ڕۆژی جەژن ئاشکراکرد. فیلمەکە لە ڕۆژی یەکەم ٢٥٠٠٠ بینەری ھەبوو، ڕۆژی دووەم ٢٥٠٠٠ بینەر<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.facebook.com/CityCinema1/photos/a.174123248426/10157240604923427/|سەردێڕ=پەڕەی فەیسبووکی ستی سینەما|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> و ڕۆژی سێیەم ٢٦٠٠٠ بینەری ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.facebook.com/CityCinema1/photos/a.10151812150133427/10157243058538427/?type=3&theater|سەردێڕ=پەڕەی فەیسبووکی ستی سینەما.|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> لە چەندین نمایشی فیلمەکە، ستی سینەما ڕایگەیاند تکتی فیلمەکە بەتەواوی فرۆشراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.facebook.com/CityCinema1/photos/a.10151812150133427/10157244342983427/?type=3&permPage=1|سەردێڕ=پەڕەی فەیسبووکی ستی سینەما|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> ڕۆژی ٢٠ی حوزەیران، ستی سینەما ڕایگەیاند فیلمەکە بووە پڕداھاتترین فیلم کە لەسینەماکەیان نمایشکرابێت، ژمارەی بینەرانی فیلمەکە تا ئەو ڕۆژە گەیشتە ٢٦٠٠٠ بینەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.facebook.com/CityCinema1/photos/a.174123248426/10157274564648427/?type=3&theater|سەردێڕ=فیلمی په‌یكه‌ری دڵ له ماوه‌ی ١٥ ڕۆژی نمایشیدا له ستی سینه‌ما ٢٦٠٠٠ بینه‌ری تێپه‌ڕاند|وێبگە=پەڕەی فەیسبووکی ستی سینەما|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|tt11187136}} {{فیلمی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|فیلم}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:فیلمە کوردییەکان]] p7kgrglwllul2u64xlpbttk2z00guq8 1 151710 1689863 1577876 2026-10-19T11:06:31Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689863 wikitext text/x-wiki == پێداچوونەوە == بەڕێز {{وب|Amine yousefi}} ئایا '''حاشا دەکەم''' یان '''حاشا دەکەن''' دروستە؟ سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٤٠، ٧ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) :{{وب|ئارام بکر}} '''حاشا دەکەن''' دروستە.[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٩:٥٠، ٧ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) :: {{زۆر سوپاس}} -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٥٨، ٧ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناڵەی جودایی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=868397 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191230224139/https://zagrospost.com/4162 بۆ https://zagrospost.com/4162 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:٠١، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناڵەی جودایی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1328685 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191230224139/https://zagrospost.com/4162 بۆ https://zagrospost.com/4162 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٥٣، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناڵەی جودایی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1577875 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210606220239/http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=5259 بۆ http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=5259 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٤٤، ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناڵەی جودایی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689862 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210607110247/https://kurdish.sahartv.ir/news/%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%8C%DB%86_%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5-i332358 بۆ http://kurdish.sahartv.ir/news/%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%8C%DB%86_%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5-i332358 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٠٦، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) a0p4ogjtrixxm81zsc2ozm54d3l72oo 0 155466 1689482 1649327 2026-10-18T19:37:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689482 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەروێزاوا | ناوی_فەرمی = Parvizabad | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Pərvizabad - پرویزآباد | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ساینقەڵا|ساینقەڵا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی کشاوەرز|کشاوەرز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی چەرداوڕۆ|چەرداوڕۆ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1519 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 17 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]، ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەڵھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شیعە]] [[دواانزە ئیمامی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەروێزاوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی چەرداوڕۆ]]، [[ناوچەی کشاوەرز]]، [[شارستانی ساینقەڵا]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''پەروێزاوا''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئالی چین]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ئۆبەبڵاغی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سیوەرین]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئاغچەمەسجید]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == ==دانیشتوان== * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٧) کەس و (٤) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی [[کورد]]ن و لە کوردە [[چەرداوڕۆ]]کانن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی کەڵھوڕی|کەڵھوڕی]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی ساینقەڵا]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی ساینقەڵا}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 3j307pvgyiu7yuiyxqx7z6otglga3wj 0 158207 1689561 1649320 2026-10-18T22:37:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689561 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەناھکەندی | ناوی_فەرمی = Panah Kandi | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Pənah kəndi - پناەکندی | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی پۆلدەشت|پۆلدەشت]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت|ناوەندی شارستانی پۆلدەشت]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی زەنگەبار|زەنگەبار]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 813 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 248 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[شیعە|شیعەی دوانزەئیمامی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەناھکەندی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی زەنگەبار]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت]]، [[شارستانی پۆلدەشت]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''پەناھکەندی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قشڵامیش]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ئۆروج محەمەدکەندی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قارقولوقی سەروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تەپەباشی پۆرناک]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٤٨) کەس و (٦٩) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی [[ئازەربایجانی|ئازەری]]ن. * بە زمانی [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی پۆلدەشت]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی پۆلدەشت}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] j1hg1ex7l4lzlfzhw61k8pyu1iwfn6n 0 158857 1689821 1528586 2026-10-19T10:35:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1689821 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''پەیی داڵانەیی''' بریتییە لە یەکێک لە دوو لقەکەی پەیی ژمارە ھەشتی کاسەی سەر (پەیی بیستن لقەکەی ترێتی). لە مرۆڤدا پەیی داڵانەیی هەستەپەیە و بەرپرسیارە لە گواستنەوەی زانیاری دەربارەی شوێنی سەر لە بۆشاییدا. ئەم زانیاریانە دەگوازرێنەوە لە لەلایەن موەخانەکان کە دەکەونە ناو مەشکاڵە و کیسۆڵە ھەروەھا ھەرسێ جۆگەی کەوانەیی بۆ پەیەگرێی داڵانەیی. زانیاری لە سێ جۆگەی کەوانەیی ھەست دەکات بە گۆڕانکاری لە ھێزی کێشکردنی [[زەوی]] وجوڵەی سەر. ھاتنی زانیاری لە سێ جۆگەی کەوانەی دەبێتە ھۆی جوڵەی تۆپەی [[چاو]] بە پێچەوانەی جوڵەی سەر. ھەردووکیان گرنگن بۆ ڕاگرتنی ھاوسەنگی جەستە و بینینی وێنەیەکی ڕون لە کاتی جووڵەدا. ئەکسۆنی پەیی داڵانەیی لەگەڵ داڵانەییەناوک لێل دەدەن کە دەکەوێتە پرد و موخەوە لە تەنیشت دیواری سکۆڵەی چوارەم. پەیی داڵانەیی لە کۆمەڵێک پەیەخانەی دوو بەستی پێکدێت کە دەکەونە پەیەگرێی داڵانەیی، لە بەشی سەرەوەی دەرچەی دەرەوەی کەناڵی ناوەوەی بیستن. بنیادی ڕیشاڵەکان دابەش دەکرێن بۆ سێ کۆمەڵە (ھەندێ سەرچاوە دوو دانە ھەژمار دەکات): * پەیی داڵانەییی سەرەوە: ئەم پەیە سەرچاوە وەردەگرن لەو [[خانە]] ھەستیارانەی کە دەکەونە سێ شوێنەوە کە ئەوانیش * ئێسکەگوپی جۆگەی نیمچە بازنەی سەرەوە * ئێسکەگوپی جۆگەی نیمچە بازنەی تۆڕنە (دەرەکی) * مەشکاڵە * ڕیشاڵەکانی پەیی داڵانەییی خوارەوە سەرچاوە دەگرن لەو خانە ھەستیارانەی کە دەکەونە کیسۆڵەوە. * لقی پشتەوە سەرچاوە دەگرێ لەو خانە ھەستیارانەی دەکەونە ئێسکەگوپی نیمچە بازنەی پشتەوە == کار == کاری سەرەکی پەیی داڵانەیی بریتیە لە گواستنەوەی زانیاری داڵانەییی (پەیوەندی بە ھاوسەنگیەوە ھەیە) کە پەیوەندی ھەیە بە شوێنی سەر بە گوێرەی شوێنی جەستە. پەیی داڵانەیی لە کاتی جوڵەدا بەھۆی شوێنی سەر بە بەراورد لەگەڵ جەستەدا بە شێوەیەکی بەردەوام چوارچێوەی پەراوێزی جوڵەکان نوێ دەکاتەوە، بۆ نموونە:کاتێک ڕێک وەستاویت و ڕووت کردووەتە پێشەوە، و دەتەوێت سەر بە لای ڕاستدا بجوڵێنیت لەو کاتەدا پێویست دەکات بەرەو لای چەپ خۆت بکشێنیتەوە بۆ دابین کردنی ھاوسەنگی. == تێکچوون == بە ھۆی فرمانی گواستنەوەی ھاوتا، پەیی داڵانەیی ھاوسەنگی پەستانی خوێن ڕادەگرێت لە کاتی جووڵەدا، ھێشتنەوەی ھاوسەنگی، بیرکەوتنەوە و ڕێدۆزی بۆشایی. باوترین ڕێگە بۆ تێکچوونی پەیی داڵانەیی بریتیە لە بەرەنگاربونەوەی لەگەڵ ئەو دژە بەکتریایانەی کە ژەھرن بۆ پەیی ژمارە ھەشت. ئاسایی یانە ئەو کەسانەی کە پەییان زەرەری پێگەیشتووە دەناڵێنن بە دەست گێژبوونێکی تیژ لەگەڵیدا دڵتێکھاتن/ ڕشانەوە، ئەستەنگی لە ڕێک وەستانی جەستە ھەروەھا چاوبزۆکی بە شێوەیەکی ئاسۆییانە. == شایستە کاری == جەستە دەتوانێت بە شیوەیەکی خێرا کار بکات بۆ پڕکردنەوەی ئەو کەمتواناییە پەیی داڵانەیی و ئەمەش دەردەکەوێت لە ماوەی ٧ بۆ ١٠ ڕۆژ لە ڕۆژی تێکچونەوە. بەشێکی کەمی نەخۆشەکانی توشبووی تێکچوونی پەیی داڵانەیی دووبارە نیشانەکانی تێدا دەردەکەوێتەوە. ئەم نەخۆشانەش گێژبوونەکەیان جێگەی خۆی ناگرێتەوە لە ئەنجامدا دووچاری گێژبوونی درێژخایەن دەبن. بە ھۆی بەکارھێنانی دەرمانی(betahistine) دەتوانیت نیشانەکانی گێژبوون کەم بکرێتەوە ھەروەھا نەخۆش دەتوانێت ھاوسەنگی بگەڕێنێتەوە لە ڕێگەی چارەسەری سروشتی. == سەرچاوەکان == *{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Vestibular_nerve|سەردێڕ = Vestibular nerve|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{پزیشکی-کۆلکە}} m44wk0ojt8n7nou5hpaxlvlgxk2w40k 0 159493 1689365 1497486 2026-10-18T16:46:39Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689365 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Jacobus Kapteyn.jpg|وێنۆک| وێنەیەکی دروستکراوی جاکۆبوس]] '''جاکۆبوس کۆرنیلیوس کاپتن''' (١٩ی کانوونی دووەمی ١٨٥١، پارنفیلد، ھۆڵەندا – ١٨ی حوزەیرانی ١٩٢٢، [[ئەمستردام]]) کاپتنێکی فەلەکناسی ھۆڵەندی بوو. کارکردنی کاپتن لە بواری پێوانەی تیشک و جوولەی ئەستێرەکان و سەرژمێریکردنی ئەستێرەکان و رێکخستنیان لە لە [[کاکێشانی]]ی خۆماندا بووە. == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20190629161304/https://www.nndb.com/people/657/000170147/ باسکردنی کاپتن لە ئێن ئێن دی بی] * [https://web.archive.org/web/20200207011503/https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=112159 http://www.genealogy.ams.org/id.php?id=112159] * [https://web.archive.org/web/20210508050652/https://hoogleraren.ub.rug.nl/hoogleraren/105 https://web.archive.org/web/20210508050652/https://hoogleraren.ub.rug.nl/hoogleraren/105] {{تووڵی دەروازە|گەردوون|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Jacobus Kapteyn}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥١]] [[پۆل:مردووانی ١٩٢٢]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی]] [[پۆل:گەردوونناسانی ھۆڵەندی]] 7b6tawl54cag6mvq27i22mesidtu17z 0 159504 1689255 1527879 2026-10-18T13:34:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە) 1689255 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پێوانی خوود''' ئاراستەیەکە بۆ لکاندنی [[تەکنۆلۆژیا]] بە ھەموو چالاکییەکانی لاشەی مرۆڤ لە ژیانی ڕۆژانەیدا وەکوو (پێوانی پاکی ھەوا، جەو، ڕێژەی ئۆکسجین لە خوێن دا) کردارە ئەقڵی و لاشەیییەکان، ھێڵکاریی مێشک و ھێڵکاریی کارەبای لاشە و ئامێری بیرکاریانەی بەرانبەر کاردانەوە. == سەرچاوەکان == * [http://www.eyetap.org/papers/docs/HumanisticComputing_Mann1998_ProcIEEE.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180205113025/http://www.eyetap.org/papers/docs/HumanisticComputing_Mann1998_ProcIEEE.pdf |date= ٥ی شوباتی ٢٠١٨ }} * [https://web.archive.org/web/20170910221328/https://www.forbes.com/sites/kashmirhill/2011/04/07/adventures-in-self-surveillance-aka-the-quantified-self-aka-extreme-navel-gazing/] {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|تەکنۆلۆژیا|پزیشکی|زانستی کۆمپیوتەر}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} nk5ijw6th6udvtywfswwy5zxno4yow1 0 159570 1689447 1687228 2026-10-18T17:51:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689447 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ئاب ٢٠٢١}} '''پارێزگاریکەرەکە''' (بە [[زمانی تورکی|تورکی]]: ''Hakan: Muhafız'') زنجیرەیەکی تورکی درامی خەیاڵییە کە [[چەتای ئولسۆی]] ڕۆڵی تیا دەبینێت.<ref name="decider-142">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://decider.com/2018/12/14/the-protector-on-netflix-stream-it-or-skip-it/|سەردێڕ=Stream It Or Skip It: ‘The Protector’ On Netflix, A Turkish Drama Where A Guy With Dreams Becomes An Indestructible Hero|دوایین=Keller|یەکەم=Joel|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=Decider|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190504195032/https://decider.com/2018/12/14/the-protector-on-netflix-stream-it-or-skip-it/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.arabnews.com/node/1424426/art-culture|سەردێڕ=Review: Turkish Netflix drama ‘The Protector’ a let-down|دوایین=Bhaskaran|یەکەم=Gautaman|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=Arab News|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190801081239/http://www.arabnews.com/node/1424426/art-culture|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زنجیرەکە لەلایەن بینوور کرایڤلی درووستکراوە و لەلایەن چان ئێڤرینۆل، ئومات ئارال و {{Infobox television|show_name=The Protector|picture_format=16:9 HD|editor=|location=[[Istanbul]]|camera=|cinematography=[[گۆکان تیریاکی]]|runtime=٣٠–٥٠ خوولەک|company={{Plainlist| * [[نێتفلیکس]] * O3 Medya }}|distributor=[[نێتفلیکس]]|network=[[Netflix]]|audio_format=|producer=Alex Sutherland|first_run=|first_aired={{ڕێکەوت|٢٠١٨|١٢|١٤}}|last_aired=present|preceded_by=|followed_by=|related=|website=http://www.netflix.com/title/80189829|website_title=|production_website=|executive_producer={{Plainlist| * ئۆنور گوڤێناتام * ئۆزگێ باگداتیۆگلو * جەیسن جۆرج * بینور کارایڤلی }}|list_episodes=#Episodes|image=|presenter=|caption=|show_name_2=Hakan: Muhafız|genre={{hlist|ئاکشن|فانتازیا|خەیاڵاویی زانستی}}|creator=بینور کارایڤلی|creative_director=|based_on=''Karakalem ve Bir Delikanlının Tuhaf Hikayesi'' by Nilüfer İpek Gökdel|writer={{Plainlist| * جەیسن جۆرج * یاسەمین ییلماز * ئێمرێ ئۆزپیرینچی * کەریم جێیلان }}|director={{Plainlist| * جان ئێڤرێنۆل * ئوموت ئارال * گۆنێنچ ئویانیک }}|developer=|starring={{Unbulleted list|[[Çağatay Ulusoy]]|[[Ayça Ayşin Turan]]|[[Hazar Ergüçlü]]|[[Okan Yalabık]]|[[Mehmet Kurtuluş]]}}|num_episodes=18|voices=|narrated=|theme_music_composer={{Plainlist| * توفان ئایدین * تۆلگا بۆیوک * ئێمین یاسین ڤورال * ئێکین ئێتی }}|composer=|opentheme=|endtheme=|country=[[تورکی]]|language=[[زمانی تورکی|تورکی]]|num_seasons=2|production_website_title=}}گۆنێنچ ئویانیک دەرھێنراوە.<ref name="hurriyet-272">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/netflix-renews-contract-for-turkish-series-protector-139472|سەردێڕ=Netflix renews contract for Turkish series ‘Protector’|وێبگە=Hürriyet Daily News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> یەکەم وەرزی پارێزگەریکەرەکە لە ١٠ ئەڵقە پێکھاتووە و لە ڕێکەوتی ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ لە [[نێتفلیکس]] بەردەست بوو.<ref>[https://www.express.co.uk/showbiz/tv-radio/1047382/The-Protector-Netflix-release-date-cast-trailer-plot-Turkish-series-episodes-Istanbul The Protector on Netflix release date, cast, trailer, plot: When is The Protector out?], express.co.uk</ref> وەرزی دووەمی زنجیرەکە لە ٨ ئەڵقە پێکھاتووە و بە شێوەیەکی ڵایڤ لە ٢٦ی نیسانی ٢٠١٩ بەردەست بوو. لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩، وەرزی سێیەم و چوارەمی زنجیرەکە بڵاوکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.beyazperde.com/haberler/diziler/haberler-87351/|سەردێڕ=‘Hakan: Muhafız’a 3. ve 4. Sezon Onayı!|دوایین=Beyazperde|وێبگە=Beyazperde|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190908183221/http://www.beyazperde.com/haberler/diziler/haberler-87351/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == بەرھەمھێنان == لە ئازاری ٢٠١٨، نێتفلیکس ڕایانگەیاند کە وەرزی یەکەمی زنجیرەکە لە کاتی بەرھەمھێنانە،<ref>[https://turkey.theglobepost.com/netflix-turkish-series-protector/ Netflix Delays Release of First Turkish Series, Re-shoots Scenes - Globe Post Turkey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190809074644/https://turkey.theglobepost.com/netflix-turkish-series-protector/ |date= ٩ی ئابی ٢٠١٩ }}, theglobepost.com</ref> کە پێکھاتووە لە ١٠ ئەڵقە. وێنەگرتنی سەرەکیی زنجیرەکە لە ٧ی ئازاری ھەمان ساڵ دەستیپێکرد لە [[ئەستەمبوڵ]].<ref>[https://media.netflix.com/en/press-releases/netflix-announces-cast-and-start-of-production-for-its-first-turkish-original-series Netflix Announces Cast and Start of Production For Its First Turkish Original Series] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190609153418/https://media.netflix.com/en/press-releases/netflix-announces-cast-and-start-of-production-for-its-first-turkish-original-series |date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩ }}, netflix.com</ref> وەرزی دووەمی زنجیرەکە لە ٢٤ی نیسانی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tvshowscancelled.com/the-protector-renewed-for-season-2-by-netflix/|سەردێڕ=The Protector Renewed For Season 2 By Netflix!|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=TV Shows Cancelled|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190609153423/https://tvshowscancelled.com/the-protector-renewed-for-season-2-by-netflix/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەڵقەکان == {{Series overview|released=y|allreleased=y|color1=#01588E|link1=#وەرزی ١(٢٠١٨)|episodes1=١٠|start1={{Start date|2018|12|14}}|end1=دەستپێک|color2=#F7D359|link2=#وەرزی ١ (٢٠١٩)|episodes2=٨|start2={{Start date|2019|4|26}}|end2=دەستپێک}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠١٠|خەیاڵی زانستی}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]] [[پۆل:بەرنامەی تەلەڤیزیۆن لە ڕۆمانەکانەوە وەرگیراوە]] 7quyx716fflwyvra48oeqqyw3yxpqfc 0 160734 1689570 1649318 2026-10-18T22:38:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689570 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەنچەرلی | ناوی_فەرمی = Panjarlu | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Pancarlı - پنجرلو | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ماکۆ|ماکۆ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ|ناوەندی شارستانی ماکۆ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی چایپاساری باکوور|چایپاساری باکوور]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨١٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٤٠ | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[سوننە|سونەی شافیعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەنچەرلی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی چایپاساری باکوور]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ]]، [[شارستانی ماکۆ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''پەنچەرلی''' ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[وەلی کەندی]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بیری]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بیلی جان]] لە [[باکووری کوردستان]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قشڵاقی نەعمو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٧٤٠) کەس و (١١٨) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] دەدوێن. == ئایین == دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی ([[سوننە]])ن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی ماکۆ]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ماکۆ}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] h5cc9sxsznmo4so89rma62ktfy00wfm 0 162393 1689667 1364547 2026-10-19T04:35:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689667 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:American Academy of Arts and Sciences.png|وێنۆک| درووشمی پەیمانگا]] '''پەیمانگای ئەمریکی ھونەر و زانست''' ({{بە ئینگلیزی|American Academy of Arts and Sciences}}) یەکەکە لە باشترین و پێشکەوتووترین کۆمەڵە و پەیمانگای ھونەریی و زانستی لە ئەمریکا. == سەرچاوەکان == * [https://www.amacad.org/ ماڵپەری فەرمی] == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Charity Navigator - Rating for American Academy of Arts and Sciences|ناونیشان=http://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.summary&orgid=9323|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160629141658/http://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.summary&orgid=9323|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}} *{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=YaleNews {{!}} Yale Faculty Named to American Academy of Arts and Sciences|ناونیشان=http://news.yale.edu/2004/05/04/yale-faculty-named-american-academy-arts-and-sciences|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160918100521/http://news.yale.edu/2004/05/04/yale-faculty-named-american-academy-arts-and-sciences|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}} *{{Official website|https://www.amacad.org}} {{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|زانست|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|چاند|ھونەرەکان}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیمانگا]] c8cxtqjdmtysuf519w0g67frggnkmyp 0 162525 1689503 1445169 2026-10-18T20:06:21Z مامۆستا 39489 زیادکردنی بەستەر بۆ [[ھامستەر]] 1689503 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Novel Coronavirus SARS-CoV-2.jpg|وێنۆک|ڤایرۆسی کۆرۆنا]] '''نەخۆشی [[ڤایرۆسی کۆرۆنا]] ٢٠١٩''' یان '''کۆڤید-١٩''' [[نەخۆشی]]یەکی [[تەشەنا]]یییە کە دەبێتە ھۆی [[ھەوکردن]]ی [[کۆئەندامی ھەناسە]] و [[سیەسۆ]] و لە ھەندێک کەسدا مەرگ. ھەرچەند کە زۆربەی تووشبووان بەم نەخۆشییە باش دەبنەوە بەڵام بەپێی تەمەن و ڕەگەز لە نێوان یەک بۆ پێنج لە سەدی تووشبووان گیانی خۆیان لەدەست دەدەن. نیشانە دیارەکانی بریتین لە: [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تا]]، [[کۆخە]] و ھەناسەبڕکە. چەند نیشانەی کەمتر دیاری بریتین لە: ئێشی ماسوولکەکان، بڵق و ئێشی قوڕگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/coronavirus/symptoms-causes/syc-20479963|سەردێڕ=Coronavirus disease 2019 (COVID-19)—Symptoms and causes|وێبگە=Mayo Clinic|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> نیشانە دیار و باوەکان بریتیین لە: لەرزوتا، کۆکە، ماندوویی، کەمیی ھەناسە و لەدەستدانی ھەستی بۆن و تام. ھەرچەندە زۆربەی ژمارەی تووشبووان نیشانەکانیان کەم و سووکن بەڵام ھەندێکیان دووچاری «تێکچوونی (ناجێگیری) کۆئەندامی ھەناسە» دەبن بەھۆی ھێرشی دەردراوی سایتۆکین، لەکارکەوتنی چەند ئەندامێک و تۆپەڵ بوون (مەیین)ی خوێن. لە دوای کاتی تووشبوونەوە ٥ ڕۆژ دەخایەنێت بۆ دەرکەوتنی نیشانەکان و دەشکرێت ٢ ڕۆژ بۆ ١٤ ڕۆژ بخایەنێت ھەتا نیشانەکان بە تەواوی دەردەکەون.<ref name="Hui14Jan2020">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Hui DS, I Azhar E, Madani TA, Ntoumi F, Kock R, Dar O, Ippolito G, Mchugh TD, Memish ZA, Drosten C, Zumla A, Petersen E|display-authors=٦|سەردێڕ=The continuing 2019-nCoV epidemic threat of novel coronaviruses to global health—The latest 2019 novel coronavirus outbreak in Wuhan, China|journal=International Journal of Infectious Diseases|بەرگ=٩١|پەڕەکان=٢٦٤–٢٦٦|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٠|pmid=٣١٩٥٣١٦٦|pmc=٧١٢٨٣٣٢|doi=10.1016/j.ijid.2020.01.009|doi-access=free}}</ref><ref name="WHOPandemic">{{cite press release|title=WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on COVID-19|website=[[World Health Organization]] (WHO)|date=11 March 2020|url=https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020|access-date=12 March 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311212521/https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020|archive-date=11 March 2020}}</ref> ڤایرۆسەکە بەشێوەیەکی سەرەکی لەناو خەڵک دا بڵاودەبێتەوە بەھۆی ڕادەی نزیکی کەسەکان لە یەکترەوە لەڕێی دلۆپە بچووکە بەرھەمھاتووەکانی کاتی کۆکە، پژمین و ئاخافتن. ئەم دلۆپانە دەکەنە سەر ڕووی شتەکان یان سەر زەوی وەک لەوەی بتوانن مەودایەکی درێژ لە ھەودا ببڕن. ھەروەھا دەکرێت خەڵکی تووشووی ڤایرۆسەکە ببن لەڕێی دەستلێدان لە ڕوویەکی پیسبوو بە ڤایرۆسەکە و دواتر دەست بردن بۆ دەموچاویان ھەرچەندە ئەمە ڕێگەیەکی کەمتر باوە بۆ تووشبوون. دوای دەرکەوتنی نیشانەکان سێ ڕۆژی یەکەم بە گوازراوەترین ماوە دادەنرێت و تەنانەت پێش دەرکەوتنی نیشانەکانیش دەکرێت ڤایرۆسەکە لە کەسەێکەوە بۆ کەسێکی دیکە بگوازرێتەوە. ڕێگەی ستاندارد بۆ پشکنینی ڤایرۆسەکە لەڕێی وەرگرتنی نموونەیەکە لە لینجی دەرچەی لووت لەسەر چیلکەیەک. ھەروەھا دەکرێت وێنەی (پشکنینی تیشکی بە کۆمپیوتەر ڕێکخراو - CT scan)ی سنگ یارمەتیدەر بێت بۆ دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە لەو کەسانەی گوومانێکی زۆری تووشبوونیان لێ دەکرێت بەپێی ئەو نیشانە و مەترسییانەی لەسەریان دەرکەوتووە بەڵام ڕێنمایییەکان پێشنیاری بەکارھێنانی شێوازی (CT scan) ناکەن بۆ پشکنینی دەسنیشانکردنی ڕۆژانە و ھەمیشەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kelland|یەکەم=Kate|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Italy sewage study suggests COVID-19 was there in December 2019|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-italy-sewage/italy-sewage-study-suggests-covid-19-was-there-in-december-2019-idUSKBN23Q1J9|ئیش=REUTERS|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> ڕێکارە پێشنیارکراوەکان بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەکە بریتییە لە: زوو زوو دەست شتن، پاراستینی دووری نێوان کەسەکان (بەتایبەتی لەوانەی خاوەنی نیشانەکانن)، ڤارێز (کەرەنتینە) کردن (بەتایبەتی ئەو کەسانەی خاوەنی نیشانەکانن)، داپۆشینی دەم و لووت لە کاتی کۆکەدا و دوورخستنەوەی دەستەکان لە دەموچاو. بەکارھێنانی پارچە قوماشێک بۆ داپۆشینی دەموچاو لە شوێنە گشتییەکان دا پێشنیارکراوە لەلایەن بەرپرسانی تەندروستییەوە بەمەبەستی کەمکردنەوەی مەترسی و ئەگەری گواستنەوەی ڤایرۆسەکە. ھەروەھا بەرپرسانی تەندروستی ڕایان گەیاند کە باشتر وایە دەمامکی دەمەوچاوی جۆری پزیشکی (وەک دەمامکی N95) تەنھا لەلایەن کارمەندانی تەندروستی، وەڵامدەرەوانی فریاگوزاری و ئەوانەوە بەکاربێت کە ڕاستەوخۆ مامەڵە لەگەڵ کەسانی تووشبوودا دەکەن.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Murthy S, Gomersall CD, Fowler RA|سەردێڕ=Care for Critically Ill Patients With COVID-19|journal=JAMA|بەرگ=٣٢٣|issue=15|پەڕەکان=١٤٩٩|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٠|pmid=٣٢١٥٩٧٣٥|doi=10.1001/jama.2020.3633|doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=StatPearls|vauthors=Cascella M, Rajnik M, Cuomo A, Dulebohn SC, Di Napoli R|ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=StatPearls Publishing|شوێن=Treasure Island (FL)|chapter=Features, Evaluation and Treatment Coronavirus (COVID-19)|pmid=٣٢١٥٠٣٦٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٠|chapter-url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554776/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Bikdeli B, Madhavan MV, Jimenez D, Chuich T, Dreyfus I, Driggin E, Nigoghossian C, Ageno W, Madjid M, Guo Y, Tang LV, Hu Y, Giri J, Cushman M, Quéré I, Dimakakos EP, Gibson CM, Lippi G, Favaloro EJ, Fareed J, Caprini JA, Tafur AJ, Burton JR, Francese DP, Wang EY, Falanga A, McLintock C, Hunt BJ, Spyropoulos AC, Barnes GD, Eikelboom JW, Weinberg I, Schulman S, Carrier M, Piazza G, Beckman JA, Steg PG, Stone GW, Rosenkranz S, Goldhaber SZ, Parikh SA, Monreal M, Krumholz HM, Konstantinides SV, Weitz JI, Lip GY|display-authors=٦|سەردێڕ=COVID-19 and Thrombotic or Thromboembolic Disease: Implications for Prevention, Antithrombotic Therapy, and Follow-up|journal=Journal of the American College of Cardiology|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٠|بەرگ=٧٥|issue=23|پەڕەکان=٢٩٥٠–٢٩٧٣|pmid=٣٢٣١١٤٤٨|doi=10.1016/j.jacc.2020.04.031|pmc=٧١٦٤٨٨١}}</ref> بەپێی ([[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی]] – WHO) ھیچ کوتانێک یان چارەسەرێکی دیاریکراوی دژە ڤایرۆس بۆ کۆڤید-١٩ بوونی نییە. جۆری چارەسەرەکان و خزمەتکردنی نەخۆشەکان ئەمانە لەخۆدەگرێت: چارەسەرکردن و باشترکردنی نیشانەکان، خزمەتکردنی پاڵپشتیکەرانە، جیاکردنەوە و بەکارھێنانی ئەو دەرمانانەی ھێشتا لەژێر تاقیکردنەوەدان. لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٢٠ دا (ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی - WHO) بڵاوبوونەوەی کۆڤید-١٩ بە (بارێکی لەناکاوی تەندروستی گشتی جێ نیگەرانی نێودەوڵەتی - PHEIC) ڕاگەیاند و لە ١١ی ئازاری ٢٠٢٠ دا بە پەتایەکی جیھانی پێناسەی کرد. گواستنەوەی نەخۆشییەکە ڕوویدابوو لە ناوخۆی کۆمەڵگەدا لە زۆربەی وڵاتانی سەر بە ھەر شەش ناوچە ھەرێمییەکانی ڕێکخراوی WHO.<ref name="WHO2020QA">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/question-and-answers-hub/q-a-detail/q-a-coronaviruses|سەردێڕ=Q&A on coronaviruses (COVID-19)|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[World Health Organization]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200514224315/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/question-and-answers-hub/q-a-detail/q-a-coronaviruses|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> == نیشانەکان == تا (بەرزبوونەوەی [[پلەی گەرمی]] لەش) باوترین نیشانەی کۆڤید-١٩ بەڵام بەشێوەیەکی بەرچاو شێواز و ڕادەی سەختی تاکە ھەمەجۆرە و گۆرانکاری بەسەردا دێت کە ھەندێک کەسی باساڵاچووی بەرگری لاواز یان باری تەندروستی ھەستیار بەھیچ شێوەیەک تاکەیان نییە. لە لێکۆڵینەوەیەک دا، تەنھا لە ٤٤٪ ئەو خەڵکانەی برابوون بۆ نەخۆشخانە تایان ھەبوو لە کاتێک دا ٨٩٪ کەسەکان دوای بردن و مانەوەیان بۆ نەخۆشخانە دیاردەی تایان تووشببوو. نەبوونی تا لە کەسێک دا نەبوونی نەخۆشیییەکە پشتڕاست ناکاتەوە. نیشانە باوەکانی دیکە ئەمانەن: کۆکە، لەدەستدانی ئارەزووی خواردن، ماندوویی (شەکەتیی) کەمی ھەناسە، دروستبوونی بەڵغەم و ئازاری ماسولکە و جومگەکان. بەھەمان شێوە نیشانەکانی دڵ تێکەڵھاتن، ڕشانەوە و سکچوون تۆمارکراوە بەڕێژە و ڕادەی جیاواز. پژمین، ئاو (چڵم) ھاتنە خوارەوە بە لووت دا، ھەوکردن و ئازاری قورگ و پەڵەی سەر پێست نیشانە کەمتر باو و دیارەکانن. ھەندێک لە تووشبووەکانی چین لە سەرەتادا تەنھا توندی سەر سنگ و دڵەکوتی (دڵ لێدان بەشێوازێکی خێرا، بە ھێز یان ھەڕەمکی) و کەم بوونەوەی ھەستی بۆنکردن و تێکچوونی ھەستی تامکردنیش دەکرێت ڕووبدات. لەدەستدانی ھەستی بۆنکردن نیشانەیەک بوو لە ٣٠٪ نەخۆشە پشتڕاستکراوەکانی کۆریای باشوور.<ref name="Bourouiba, JAMA, 26 March">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Bourouiba L|سەردێڕ=Turbulent Gas Clouds and Respiratory Pathogen Emissions: Potential Implications for Reducing Transmission of COVID-19|journal=JAMA|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٠|pmid=٣٢٢١٥٥٩٠|doi=10.1001/jama.2020.4756|doi-access=free}}</ref> == ڕێژەی نیشانەکانی کۆڤید-١٩ == {| class="wikitable" |نیشانە |ڕێژەی دەرکەوتن |- |تا (بەرزی پلەی گەرمیی لەش) |٨٣ – ٩٩٪ |- |کۆکە |٥٩ – ٨٢٪ |- |لەدەست دانی ئارەزووی خواردن |٤٠ – ٨٤٪ |- |ماندوویی (شەکەتیی - بێھێزی) |٤٤ – ٧٠٪ |- |کەمی ھەناسە |٣١ – ٤٠٪ |- |کۆکەی بەڵغەم |٢٨ – ٣٣٪ |- |ئازاری ماسولکەکان |١١ – ٣٥٪ |} == ڕێگریکردن == [[پەڕگە:DonningCDC2020.jpg|وێنۆک| چۆنییەتی خۆپاراستن لە کەسانی تووشبوو بە ڤایرۆسی کۆرۆنا]]ڕێکارەکانی ڕێگریکردن و کەمکردنەوەی ئەگەری تووشبوونی کەسانی دیکە بریتییە لە: مانەوە لە ماڵەوە، دوورکەوتنەوە لە شوێنی قەرەبالغ، بوونی دووری لە نێوان کەسەکان دا، زوو زوو شوشتنی دەستەکان بە ئاو و سابوون بە لایەنی کەمەوە بۆ ماوەی ٢٠ چرکە، خۆڕاھێنانی لەسەر پاکژییەکی باشی کۆئەندامی ھەناسە و دوورکەوتنەوە لە دەست بردن بۆ چاو، لووت و دەم بە دەستی پیس و نەشۆراو. (ناوەندی دەستبەسەردا گرتن و ڕێگریکردنی نەخۆشییەکان - CDC)ی سەر بە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پێشنیاردەکات دەم و لووت بە بەرگێک دابپۆشرێت لە کاتی پژمین و لە کاتی نەبوونی بەرگێک یان قوماشێک دا بە ئەنیشک بەکاربێت بۆ داپۆشین.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Salehi S, Abedi A, Balakrishnan S, Gholamrezanezhad A|سەردێڕ=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19): A Systematic Review of Imaging Findings in 919 Patients|journal=AJR. American Journal of Roentgenology|پەڕەکان=١–٧|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٠|pmid=٣٢١٧٤١٢٩|doi=10.2214/AJR.20.23034|doi-access=free}}</ref><ref name="acr.org">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.acr.org/Advocacy-and-Economics/ACR-Position-Statements/Recommendations-for-Chest-Radiography-and-CT-for-Suspected-COVID19-Infection|سەردێڕ=ACR Recommendations for the use of Chest Radiography and Computed Tomography (CT) for Suspected COVID-19 Infection|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=American College of Radiology|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200328055813/https://www.acr.org/Advocacy-and-Economics/ACR-Position-Statements/Recommendations-for-Chest-Radiography-and-CT-for-Suspected-COVID19-Infection|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> ھانی پاکژییەکی باشی دەست دەدرێت لەدوای ھەر کۆکە و پژمینێک دا. ناوەندی (CDC) پێشنیاری بەکارھێنانی دەمامکی دەم و لووت دەکات لەو شوێنە گشتییانەی پەیڕەوکردنی ڕێکاری دوورکەوتنەوە لە کەسانی دیکە سەختە وەک بەشێک لە سنووردارکردنی گواستنەوەی ڤایرۆسەکە لەلایەن ئەو کەسانەی ھەڵگری ڤایرۆسەکەن و ھیچ نیشانەیەکیان لەسەر دەرنەکەوتووە. ڕێنمایییەکانی (پەیمانگای نەتەوەیی تەندروستی) [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە کاتی پێش تووشبوون و دوای تووشبوون بە ڤایرۆسی (SARS-CoV-2) پێشنیاری ھیچ جۆرە دەرمانێک ناکات بۆ ڕێگریکردن لە کۆڤید-١٩ جگە لەو دەرمانانەی بە تاقیکردنەوە پزیشکی لەسەر مرۆڤ ئەنجام دراوە و دواتر پەسەند کراوە بە واتایەکی دی تەنھا ئەو دەرمانانە دەبێت بەکاربھێنرێن کە لەسەر مرۆڤ تاقیکراونەتەوە و کاریگەر بوون و پەسەندکراون.<ref name="Advice for public">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|سەردێڕ=Advice for public|وێبگە=[[World Health Organization]] (WHO)|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200126025750/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|name-list-format=vanc}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gov.uk/government/publications/covid-19-guidance-on-social-distancing-and-for-vulnerable-people/guidance-on-social-distancing-for-everyone-in-the-uk-and-protecting-older-people-and-vulnerable-adults|سەردێڕ=Guidance on social distancing for everyone in the UK|وێبگە=GOV.UK|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200324214400/https://www.gov.uk/government/publications/covid-19-guidance-on-social-distancing-and-for-vulnerable-people/guidance-on-social-distancing-for-everyone-in-the-uk-and-protecting-older-people-and-vulnerable-adults|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕێکارەکانی دوورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتی ھەوڵ دەدات بەرکەوتنی کەسانی تووشبوو کەم بکاتەوە لەگەڵ کۆمەڵە زۆرەکانی دانیشتووان دا لەڕێی داخستنی خوێندگە و شوێنی کارەکان، قەدەغەکردنی گەشت و ھەڵوەشاندنەوەی کۆبوونەوەی زۆر و گەورەی خەڵکی. ڕێنمایییەکانی دوورکەوتنەوە ئاماژەدەکات بە ھەبوونی مەودای ١٫٨ مەتر بە لایەنی کەمەوە لە نێوان یەکدی دا.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Recommendations for Cloth Face Covers|ناونیشان=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/cloth-face-cover.html|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention|زمان=en-us|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> == ئاژەڵەکانی دیکە == وا دەردەکەوێت کە ڤایرۆسەکە دەتوانێت لەڕێی مرۆڤەوە بگوازرێتەوە بۆ ئاژەڵەکانی دیکە. پشیلەیەکی ماڵیی لە شاری لیج سەر بە وڵاتی بەلجیکا، دوای ئەوەی خاوەنەکەی تووشی ڤایرۆسەکە ببوو پاش ھەفتەیەک پشیلەکەش نیشانەکانی لەسەر دەرکەوتبوو (سکچوون، ڕشانەوە و کەمیی ھەناسە)، ئەنجامی پشکنینی پشیلەکەش ئەرێنی دەرچوو و بەھەمان شێوە ھەڵگری ڤایرۆسەکە بوو. شێر و پڵنگەکان لە باخچەی ئاژەڵانی برۆنکس لە شاری نیوۆرک سەر بە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پشکنینەکانەکانیان ئەرێنی دەرچوو بۆ ھەبوونی ڤایرۆسەکە و خاوەنی نیشانەکانی کۆڤید-١٩ بوون (کۆکەی وشک و لەدەستدانی ئارەزووی خواردن)<ref name="cdc21Jan20202">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/prevention.html|سەردێڕ=How to Protect Yourself & Others|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226145347/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/prevention-treatment.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> لێکۆڵینەوەیەک لەسەر ئاژەڵە ماڵییەکان کە کوترابوون بە ڤایرۆسەکە گەیشتە ئەو دەرئەنجامەی کە پشیلە و مشکی خورما (Ferret) (ئاژەڵێکی شێوە جرجە بەڵام گەورەتر و دڕترە) بە ڕادەیەکی زیاتر ئامادەگیی و ئەگەریان ھەیە تووشی نەخۆشییەکە ببن بەڵام سەگەکان کەمتر ئەگەری تووشبوونیان ھەیە؛ بەڵام لێکۆڵینەوەکە شکستی ھێنا لە دۆزینەوەی ھیچ بەڵگەیەکی زانستی و بەھێز دەربارەی زۆربوونی ڤایرۆسەکە لە بەراز، مراوی و مریشک دا. لە ئازاری ٢٠٢٠دا، لێکۆڵەرانی زانکۆی ھۆنگ کۆنگ باوەڕیان وابوو کەن دەکرێت ئاژەڵی ھاوشێوەی سمۆرە ([[ھامستەر]]ی سووری - Syrian hamsters) وەک "زیندەوەری نموونە - Model Organism" بۆ لێکۆڵینەوەی کۆڤید-١٩ وەربگیرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|سەردێڕ=Statement on the second meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee regarding the outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV)|وێبگە=[[World Health Organization]] (WHO)|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200131005904/https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|name-list-format=vanc}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|vauthors=Mahtani S, Berger M, O'Grady S, Iati M|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/coronavirus-china-live-updates/2020/02/05/114ced8a-479c-11ea-bc78-8a18f7afcee7_story.html|سەردێڕ=Hundreds of evacuees to be held on bases in California; Hong Kong and Taiwan restrict travel from mainland China|ئیش=[[واشینگتن پۆست|The Washington Post]]|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200207134650/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/coronavirus-china-live-updates/2020/02/05/114ced8a-479c-11ea-bc78-8a18f7afcee7_story.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|name-list-format=vanc}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|COVID-19}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|پەرستاری}} [[پۆل:پاندێمی]] [[پۆل:پەتا جیھانییەکان]] [[پۆل:تەندروستیی گشتی]] [[پۆل:ڤایرۆسی کۆرۆنا]] [[پۆل:کۆڤید-١٩]] [[پۆل:نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان]] [[پۆل:نەخۆشییەکان]] gobqyeramkv991quy2nhzvs8rgo814h 0 163000 1689669 1406221 2026-10-19T04:35:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، سویس-کۆلکە) 1689669 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = پەیمانگای توێژینەوە بۆ پەرەسەندنی کۆمەڵایەتیی نەتەوە یەکگرتووەکان | native_name = United Nations Research Institute for Social Development | native_name_lang = | named_after = | image =Emblem_of_the_United_Nations.svg | image_size =135 | alt = | caption = | logo = UNRISD_Logo.jpg | logo_size =200 | logo_alt = | logo_caption = | abbreviation =UNRISD | formation = | type = | status = چالاک | headquarters = [[ژنێڤ]]، {{flag|Switzerland}} | region = | leader_title =بەڕێوەبەر | leader_name ={{flagdeco|United Kingdom}} Paul Ladd | parent_organization =[[ئەنجومەنی ئابووری و کۆمەڵایەتیی نەتەوە یەکگرتووەکان]] | budget = | established ={{start date and age|1963|df=yes}} | staff = | website =[http://www.unrisd.org/ www.unrisd.org] | footnotes =| }} '''پەیمانگای توێژینەوە بۆ پەرەسەندنی کۆمەڵایەتیی نەتەوە یەکگرتووەکان''' ({{بە ئینگلیزی|United Nations Research Institute for Social Development}}) پەیمانگایێکی توێژینەوەی خۆبەڕێوەبر لە نێو نەتەوە یەکگرتووەکانە ئەوە توێژینەوە و شیکردنەوەی سیاسەت لەسەر ڕەھەندی پێشھاتی پەرەسەندنی کۆمەڵایەتیی ھاوچەرخ ئەنجام دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=United Nations Research Institute for Social Development {{!}} international organization|ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/616484/United-Nations-Research-Institute-for-Social-Development-UNRISD|وێبگە=Encyclopedia Britannica|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mandate & Mission {{!}} About UNRISD {{!}} UNRISD|ناونیشان=http://www.unrisd.org/80256B3C005BF3C2/(httpPages)/1889BA294D2950E08025791F005CD710?OpenDocument|وێبگە=www.unrisd.org|بڵاوکەرەوە=پەیمانگای توێژینەوە بۆ پەرەسەندنی کۆمەڵایەتی|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{نەتەوە یەکگرتووەکان}} {{پۆلی کۆمنز|United Nations Research Institute for Social Development (UNRISD)}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|سویس}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{سویس-کۆلکە}} [[پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:گرووپی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان]] m4t7vl7xr1t3ni3ixvfzhv6uz0q10pi 0 163716 1689541 1415485 2026-10-18T22:33:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1689541 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Handtiegelpresse_von_1811.jpg|وێنۆک|ئامێرێکی چاپەمەنیە بۆ ساڵی ١٨١١ دەگەڕێتەوە، [[میونشن|میونخ]]، [[ئەڵمانیا]].]] '''پەستانی چاپکردن''' ({{بە ئینگلیزی|Printing press}}) ئامێرێکە بە کار دێت بۆ چاپکردنی وێنە و نووسین لەسەر کاغە و قوماش، ئەم ئامێرە زیاتر بەکاردێت بۆ چاپکردنی [[کتێب]] و [[گۆڤار]] و [[ڕۆژنامە]] و [[پۆستەر|پۆستەرات]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/wiki/آلة_الطباعة|سەردێڕ=ویکیپیدای عەرەبی|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> == داھێنەری ئامێری چاپ == داھێنەری ئامێری چاپ [[یۆھانس گووتنبێرگ]] یوو کە داھێنەرێکی ئەڵمانی بوو، کە لە ساڵی ١٤٤٠دا ئامێری چاپی داھێنا و شۆڕشێکی دروست کرد و، بەو ھۆیە و پیشەی چاپی بە [[ئەورووپا]] ناساند.<ref>http://rhsweb.org/library/1000PeopleMillennium.htm {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317113648/http://rhsweb.org/library/1000PeopleMillennium.htm|date=١٧ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> دەوترێ پێش [[یۆھانس گووتنبێرگ]] چینیەکان یەکەم کەس بوونە ئامێری چاپیان داھێناوە، لە ڕێگای قالبی داری ھەلضکەندراو شێوەکانیان دەنەخشاند بە ڕەنگ و دواتر لەسەر جۆرە کازغێک چاپیان دەکرد، یەکەم کەس لە چین بە داھێنەری ئامێری چاپ دادەنرێت (Bi-Sheng) بوو کە لە ساڵی ١٠٤٥ ئامێرێکی داھێنا بۆ چاپ بەڵام لەبەر زۆری پیتی چینی چینیەکان گرنیان پێ نەدا و سوودیان لێ نەبینی.<ref name=":0"/> == گەشەپێدانی ئامێری چاپ == * لە ساڵی ١٨٠٠ [[نەبیل ئینگلیزی]] ئامێرێکی چاپی داھێنا بە تەواوەتی لە ئاسن. * لە ساڵی ١٨١١ [[فریدریک کویننج]] ئامێرێکی چاپی داھێنا کە بە بە ھەڵم کاری دەکرد. * لە ساڵی ١٨٢٦ [[جوزیف نیبس]] بۆ یەکەمجار ئامێرێکی چاپی ڕووناکی داھێنا. * لە ساڵی ١٨٦٣ [[ولیام بلوک]] ئامێرێکی چاپی ڕۆژنامەی داھێنا. * لە ساڵی ١٨٧١ [[ریتشارد مارش]] ئامێرێکی چاپی داھێنا کە لە یەک کاتژمێر ١٨ ھەزار پەڕەی چاپ دەکرد. * لە سەدەی بیستەم [[آیرا روبل]] ئامێرێکی چاپی [[Offset Printing]] داھێنا، دواتر ڕۆژ بە ڕۆژ ئامێری چاپ گەشەی دەسەند.<ref name=":0"/> == مێژووی یەکەم ڕۆژنامەی چاپی == لە ساڵی ١٦٠٥دا یەکەم ڕۆژنامە لە مێژووی مرۆڤایەتی لە شاری ستراسبۆرگ لەلایەن ([[یۆھان کارۆلوس]]) بەناوی Relation، بە زمانی ئەڵمانی دادەمەزرێنرێت. لەم چرکەساتەوە ڕۆژنامە وەکو پیشەسازییەکی نوێ بۆ بەرھەمھێنانی ھەواڵ و دەنگوباس و زانیاریی سەرھەڵدەدات و لە سەدەی نوزدەھەمیشەوە دەبێت بە فاکتەرێکی کاریگەر لە پرۆسەی بەکۆمەڵگابوون و ڕووبەرێکی گرنگ و نوێ لە دروستکردنی پردی پەیوەندیی لەنێوان تاک و گروپ و ناوچە جیاوازەکانی یەک وڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://skurd.net/2019/01/29/ڕۆژنامە-لە-پیشەسازیی-بەرھەمھێنانی-ھە/|سەردێڕ=ڕۆژنامە لە پیشەسازیی بەرھەمھێنانی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190802085047/http://skurd.net/2019/01/29/%DA%95%DB%86%DA%98%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95-%D9%84%DB%95-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%95%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DA%BE%DB%95%D9%85%DA%BE%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%BE%DB%95/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئابی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پێشانگا == <gallery widths="250" heights="250" perrow="3"> پەڕگە:Iserlohn-Druckpresse1-Bubo.JPG پەڕگە:1890 Reliance Printing Press.jpg پەڕگە:Cccasarealjf.JPG پەڕگە:Model of The Printing Press..png پەڕگە:RabinowJacob 046.jpg پەڕگە:Machine Envelope Printer.jpg </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆژنامەوانی|نووسین}} {{پۆلی کۆمنز|Printing presses}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:زمانی کوردی]] [[پۆل:میدیای بەکۆمەڵ بە زمانی کوردی]] [[پۆل:چاندی زمانی کوردی]] [[پۆل:ڕۆژنامەوانی]] [[پۆل:چاپخانەکان]] [[پۆل:داھێنانە ئاڵمانییەکان]] [[پۆل:چاپکردن]] afd2h8wcot4h8alqstma5ud5yopr8tn 0 163792 1689658 1528446 2026-10-19T04:33:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئوردن-کۆلکە، ئیسرائیل-کۆلکە) 1689658 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Flickr_-_Government_Press_Office_(GPO)_-_PM_YITZHAK_RABIN_AND_JORDAN'S_KING_HUSSEIN_SIGN_THE_PEACE_TREATY.jpg|وێنۆک|258x258پیکسڵ]] [[پەڕگە:Hussein_Clinton_Rabin.jpg|چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ]] '''پەیماننامەی ئاشتی نێوان ئوردن و ئیسرائیل''' ({{بە عیبری|הסכם השלום בין ישראל לירדן}}، {{بە عەرەبی|معاهدة السلام الأردنية الإسرائيلية}}) (یاخود بە '''ڕێککەوتنامەی دۆڵی عەرەبە''' ناسراوە) پەیماننامەیەکی ئاشتی بوو لەنێوان ئیسرائیل و ئۆردەن مۆرکرا لەبارەی سنوورە نێودەولەتییەکانی نێوانیان لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٤ مۆرکرا لە [[دۆڵی عەرەبە]]. بەپێی ئەم پەیماننامەیە ھەریەک لە لایەنەکان سازشیان لەبارەی سنوورەکانیانەوە کرد. ئەم پەیماننامەیە پەیوەندی ڕاستەوخۆی ھەبوو بە گڕژییەکانی نێوان ئیسرائیل و (ڕێکخراوی ئازادی فەلەستینی). بەھۆی ئەم پەیماننامەیە ئۆردەن بوو بە دووەم دەولەتی عەرەبی (دوای میسر) کە پەیوەندی دیپلۆماسی لەگەڵ ئیسرائیل ببەستێت. بەھۆی ناھەمواری باری ئابووری و سیاسی و ستراتیژی ئۆردەن ئەم پەیماننامەیە ژیڕترین و باشترین ھەڵبژاردەی ئۆردەن بوو تا زیاتر خاکەکەی لەدەست نەدات. == ئیمزاکردنی پەیماننامەکە == لە تەممووزی ١٩٩٤، سەرۆک وەزیرانی ئۆردەن (عەبدولسەلام ئەلمەجالی)ڕایگەیاند کە «سەردەمی جەنگ بەسەرچوو» دواتر (شەمعون پێرێز) سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لەوەڵامدا گوتی «ئێستا کاتی ئاشتییە». دواتر سەرۆک ڕابین و شا عەبدوڵلا لەلایەن سەرۆک بێڵ کلینتن بانگێشتی [[کۆشکی سپی]] کران بۆ دیداری باڵا. لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٤، لە ئاھەنگێکی شکۆداردا لە دۆڵی عەرەبەی بەشی ئیسرائیل بەفەرمی ئیمزای پەیماننامەکە کرا، ھەریەک لە شا عەبدوڵلا و سەڕۆک عەیزەر وایزمان و سەرۆک بێڵ کلینتن و سەڕۆک وەزیران ئیسحاق ڕابیین و سەرۆک وەزیران عەبدولسەلام ئەلمەجالی و وەزیری دەرەوەی ئەمریکا وارن کریستۆڤەر ئامادەی ئاھەنگی ئیمزاکردنەکە بوون، ئاسمانی دۆڵی عەرەبە و شاری ئیلاتی ئیسرائیل پڕبوون لە میزڵدانی ڕەنگاوڕەنگ. ھاوڵاتیانی ئیسرائیل بە ئەرێنی پێشوازیان لە پەیماننامەکە کرد، میسر بە ھەنگاوێکی باشی دانا، سووریا ھیچ ھەڵوێستێکی نەبوو، بەڵام پارتێ "حیزب اللە " ڕازی نەبوو بە پەیماننامەکە بۆیە وەک پەرچەکردارێک باکوری شاری "جەلیل"ی موشەک باران کرد. دوای ئەم پەیماننامەیە سنووری نێودەولەتی نێوان ئیسرائیل و ئۆردەن کرایەوە بە ڕووی بازرگان و گەشتیارەکانەوە. == ناوچە جێ ناکۆکەکانی غەمر و باقورە == === کۆتایی ھێنان بە ناکۆکییەکە === لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ شا عەبدوڵا شای ئۆردەن ڕایگەیان ھیچ ناکۆکییەک نەماوە لەبارەی ناوچەکانی باقورە و غەمر و میرنشینیی ھاشمی ئۆردەن خاوەندارییەتی ئەم زەویانە دەکات، ئەمەش دوای ئەوەی ئیسرائیل خاوەندارییەتی ئەم زەویانەی کرد بۆ ماوەی ٢٥ساڵ بە گوێرەی پەیماننامەکە. == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:Channel 2 - Israel–Jordan peace treaty.webm| پەڕگە:Flickr - Government Press Office (GPO) - King Hussein of Jordan lights P.M.Yitzhak Rabin's cigarette at royal residence in Akaba.jpg| پەڕگە:Flickr - Government Press Office (GPO) - Balloons released into the air during the Israel-Jordan Peace Treaty.jpg| </gallery> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://ar.wikipedia.org/wiki/معاهدة_السلام_الأردنية_الإسرائيلية |سەردێڕ = معاهدة السلام الأردنية الإسرائيلية|زمان =عەرەبی |سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Israel–Jordan Treaty of Peace|پەیماننامەی ئاشتی نێوان ئوردن و ئیسرائیل}} * {{En icon}} دەقی پەیماننامەکە بە ئینگلیزی لە [http://www.kinghussein.gov.jo/peacetreaty.html ماڵپەری شا حوسێن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180211123245/http://www.kinghussein.gov.jo/peacetreaty.html |date=١١ی شوباتی ٢٠١٨ }} و لە [http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Israel-Jordan%20Peace%20Treaty ماڵپەریوەزارەتی دەرەوەی ئیسرائیل]. * [http://aljazeera.net/Channel/KServices/SupportPages/ShowMedia/showMedia.aspx?fileURL=/mritems/streams/2009/10/26/1_948267_1_12.flv&ImgURL=/mritems/images/2009/10/26/1_948266_1_34.jpg&ArticleGuid=%7B749A1F14-BA98-4175-B284-34924E8BA1AE}&CurrentMode=published دۆڵی عەرەبە "یادێکی بە ئازار "]{{بەستەری مردوو|url=http://aljazeera.net/Channel/KServices/SupportPages/ShowMedia/showMedia.aspx?fileURL=%2Fmritems%2Fstreams%2F2009%2F10%2F26%2F1_948267_1_12.flv&ImgURL=%2Fmritems%2Fimages%2F2009%2F10%2F26%2F1_948266_1_34.jpg&ArticleGuid=%7B749A1F14-BA98-4175-B284-34924E8BA1AE%7D&CurrentMode=published |date=ئابی ٢٠٢١ }}، ڕاپۆرتەکان، جەزیرە نێت ، ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ {{تووڵی دەروازە|ئوردن|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|دەیەی ١٩٩٠}} {{ئوردن-کۆلکە}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتی]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئوردن]] [[پۆل:سیاسەتی ئیسرائیل]] [[پۆل:سیاسەتی ئوردن]] [[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٤]] e6gv1xvq5lllnd9prr59we758rovisl 0 163829 1689598 1544276 2026-10-19T01:34:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1689598 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Blank_page_intentionally_end_of_book.jpg|وێنۆک|پەڕەی پەرتووک]] '''پەڕە''' یان '''لاپەڕە''' بریتییە لە [[ماددە|ماددەیەکی]] نەرم کە نووسینی لەسەر دەکرێت بە [[پێنووس]] یان [[فڵچە]]، بە گشتی ڕەنگی پەڕە سپییە، ڕووەکەی یان خەتی لەسەر کێشراوە یان سادەیە. سەردەمانی پێشوو لە پێست یان [[پاپیروس]] دروست دەکرا، بەڵام ئێستا [[کارخانە|کارگەی]] تایبەت ھەیە بە دروستکردنی پەڕە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/wiki/صفحة_(ورق)?action=edit|سەردێڕ=صفحة (ورق)|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پاپیروس]] * [[پەڕەی وێب]] * [[پەڕەی خوێن]] * [[پەڕەوازەکردن]] * [[پەڕەپان]] * [[پەڕەی جەمسەری ئێسک]] * [[وێبپەڕەی بزۆک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب}} {{پۆلی کۆمنز|Pages}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:کاغەز]] [[پۆل:تایپۆگرافی]] e6doqddr143yrdr7yke2b76bjbhsfeb 0 164031 1689832 1592808 2026-10-19T10:36:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە) 1689832 wikitext text/x-wiki '''چاخانە'''، '''چایخانە''' یان '''چاییخانە''' شوێنیکی گشتییە کە لەناویدا [[چا]] و خواردنەوەکانی دیکە بە سەنیارەکان پێشکەش دەکرێت.<ref name="کۆلینز ١">[https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/teahouse فەرھەنگۆکی کۆلینز: ''چاخانە'' (ئنگیلیزی)؛] سەردان لە ٢١ی نیسانی ٢٠٢٠.</ref> بارودۆخ و چۆنێتیی چاندی چاخانەکان بە باری کۆمەڵایەتی و چاندیی ھەر وڵاتێک بەستراوە، بۆیە چاخانە لە زۆربەی وڵاتەکانی جیھان شوێنێکی کۆمەڵایەتی بۆ پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و دانۆستانی خەڵک بە ئەژمار دێت. لە کوردستانیش چاخانەکان دیرۆکی زۆر کۆنییان ھەیە. لە شارەکانی باکوور، باشوور، ڕۆژاوا و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ھەزاران چاخانە خەریکی چالاکین و چاخانەکان یەکێک لە ئەو شوێنانە بە ئەژمار دێن کە خەڵکی کوردستان لە ناویاندا پێکەوە پەیوەندی دەگرن. لە ھەندێک لە [[پێڕستی شارەکانی کوردستان|شارەکانی کوردستان]] چاخانەکانێک بە پێشینەی سەدان ساڵە لە ئارادا ھەیە.<ref name="کەیھان ١">[https://www.magiran.com/article/1076286 ڕۆژنامەی کەیھان: ''لە تەنیشتی زۆرخانەکان، چاخانەکانێکی سۆننەتی دەسازرێتەوە''، نووسراو لە ٢١ی ئایاری ٢٠٠٦؛] سەردان لە ٢١ی نیسانی ٢٠٢٠.</ref> <ref name="ئیسنا ١">[https://www.isna.ir/news/kermanshah-60042/71-قهوه-خانه-و-کافی-شاپ-متخلف-در-کرمانشاه-پلمب-شد ھەواڵنێری خوێندکارانی ئێران (ئیسنا): ''٧١ قاوەخانە و کافی شۆپ لە شاری کرماشاندا بە ھۆی سەرپێچی لە یاسا داخراونەتەوە''، نووسراو لە ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦؛] سەردان لە ٢١ی نیسانی ٢٠٢٠.</ref> == ئەمەش ببینە == * [[چایخانەی شەعب]] == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{پۆلی کۆمنز|Tea houses}} {{تووڵی دەروازە|ڕوەک|خواردنەوە|خۆراک}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:چا]] [[پۆل:چاخانەکان]] i4nl9dhve3eklk4yus8pdmhrzp2411d 0 164516 1689414 1688550 2026-10-18T17:23:00Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1689414 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سینێرجی''' ({{بە ئینگلیزی|Synergy}}) بریتییە لە بەرھەمی کارلێکی بەیەکەوەی دوو شت (یا زیادتر) کە زیادترە لە کۆی کارلێکی ھەرکامێکیان بە جیا. بۆ نموونە ئەو [[مراوی]]انەی کە بە تەنھا دەفڕن کارایی فڕینیان کەمترە لەو مراویانەی کە بەیەکەوە لە شێوەی "٧" دەفڕن. لەم نمونەیەی باس کرا، ھەماھەنگی نێوان مراویەکان لەم شێوە فڕینە دەبێتە بەرز کردنەوەی کارایی فڕین. لە نمونەیەکیتردا، یاریزانانی [[پاسکیل]]سوار کە ھاوتیمن بەدوای یەکتردا دەڕۆن و شوێنی کەسی یەکەم بە بەردەوام دەگۆڕن. ئەوانەی کە لە دواوە پاسکیل سواری دەکەن کاریگەری ھێزی لێکخشاندنی ھەوا لەسەریان کەمترە بۆیەش کارایی گروپ بەرزتر دەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://fa.wikipedia.org/wiki/هم‌افزایی|سەردێڕ = هم‌افزایی|زمان = فارسی|سەردان = ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> ئەم وەسفە بۆ ھەندێ پڕۆسەی سروشتی و [[کارلێکە کیمیاییەکان|کارلێکە کیمیایی]] و فیزیاییەکانیش کار دەکات کە زۆرجار تێکەڵەی دوو [[ماددە]] کاریگەری زۆرتری ھەبووە لە بەکار ھێنانی ھەرکامێکیان بەجیا جیا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|ئابووری}} [[پۆل:بەڕێوەبەری]] [[پۆل:زانستی ماددە]] [[پۆل:ئابووریی بەرهەمهێنان]] [[پۆل:ئابووریی بەرھەمھێنان]] nc0x0xxnrhy85xt6vabp405q9igp7cf 0 166736 1689663 1590195 2026-10-19T04:34:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، ئێران-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1689663 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پەیماننامەی سەعداباد''' ({{بە فارسی|پیمان سعدآباد}}، {{بە کورمانجی|Peymana Seedabadê}}) ناوی پەیماننامەیەکە کە لە ساڵی ١٩٣٧ لە نێوان [[ئێران]]، [[عێراق]]، [[تورکیا]] و [[ئەفغانستان]] لە کۆشکی سەعدابادی [[تاران]] بەسەرپەرشتی [[بەریتانیا]] بە مەبەستی دۆستایەتی و دەستدرێژی نەکردن بۆ سەر خاکی یەکتر و ڕێگریکردن لە گەشەکردنی بیری [[کۆمۆنیزم]] مۆرکرا. لە دەخاڵ پێک ھاتبوو ناوەرۆکی ئەم پەیماننامەیە ھاورای و پشتیوانی ئەم وڵاتانە بووە لە ھەڵوێستە [[ڕامیاری]]یە -یەکگرتنیان لە کاتی مەترسی و شەڕدا-. بەپێی ئەم پەیماننامەیە بەلێنیان بەیەکتر دا بوو ھێرش نەکەنە سەر یەک و دەستوەردان لەکاروباری ناوخۆی یەکتر وەرنەدەن و سنوورەکانی یەکتر نەبەزێنن. تا سالی ١٩٧٩ کارا بوو. == پەیماننامەی سەعداباد و کاریگەری لەسەر کورد == ئەم پەیماننامەیە کاریگەری ڕاستەوخۆی ھەبوو لەسەر [[کورد]]ەکان بەھۆی ئەوەی لە زۆربەی ئەم وڵاتانە کوردەکان لە [[تێکۆشان]] بوون بۆ بەدەست ھێنانی [[ماف]]ەکانیان بەتایبەت دوای دابەشکردنی کوردستان بەسەر چوار دەوڵەت چەندین بزوتنەو و شۆرش دژی ئەم دەوڵەتانە ئەنجامدرا سەرسنورەکان شوینی نیشتەجێ بوون و مانەوەیان بوو بەپێی بەندی دووەم لەم پەیماننامەیە ئەو وڵاتانە پاپەندن بە پاراستنی سنورەکانیان وە بە پێی بەندی حەوتەمی ئەم ڕێکەوتنامەیە «دەوڵەتە ھاوپەیمانەکان لە بەرامبەر یەکدا بەرپرسن کە لە سنورەکان ڕێگە لە سازبوونی ڕێکخراوی چەکداری و چالای ئەوان بگرن کە خوازیاری ئەوە ڕێکخراو و دامەزراوەکانی ئێستا لە نێو بەرن و چالاکی ئەنجام دەدەن» لەم دووبەندە ھەرچەنە بە شێوەیکی ڕاستەخۆ باسی کورد و بزوتنەوەکانی نەکراوە بەڵام بەپێی ئەوەی کە سنوری ئەم وڵاتانە کەوتبووە ناو خاکی [[کوردستان]] لە دژی [[کورد]] نوسراون. == واژووکردن و پەسەندکردنی پەیماننامەکە == پەیماننامەکە لە ٨ی تەممووزی ١٩٣٧ واژوو کرا، و دواتر لە ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٣٨ پەسەند کرا. ناوی پەیماننامەکە لەو کۆشکەوە ھاتووە کە تێیدا واژوو و پەسەند کراوە لە [[کۆمەڵگەی سەعدئاباد]] لە [[تاران]]، ئێران. زانیارییەکی زۆر دەربارەی پەیماننامەکە لەبەردەستدا نییە، بەھۆی ئەوەی زۆرێک لە مێژوونووسان بە ناگرینگی دەزانن لەچاو ڕووداوە جیھانییەکانی دیکەی [[سەردەمی نێوان دوو جەنگ]]، وەک سەرھەڵدانی [[ئادۆڵف ھیتلەر]] لە [[ئەڵمانیای نازی|ئەڵمانیا]].<ref>Hollaway, A.P., 2018. ''The rise of der Führer: the sociopolitical environment of interwar period Germany and the Hitler cult''(Doctoral dissertation, Southern New Hampshire University).</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Cornell |یەکەم١=Agnes |دوایین٢=Moller |یەکەم٢=Jorgen |دوایین٣=Skaaning |یەکەم٣=Svend-Erik |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=The Real Lessons of the Interwar Years |ناونیشان=https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/jnlodmcy28&id=388&div=&collection= |journal=Journal of Democracy |بەرگ=٢٨|issue=3 |پەڕەکان=١٤–٢٨|doi=10.1353/jod.2017.0040}}</ref> پەیماننامەی سەعدئاباد بە فەرمی وەک [[پەیمانی دەستدرێژینەکردن]] واژوو کرا، کە تێیدا یاسای نێونەتەوەیی قەدەغەی کردبوو ھیچ کام لە واژووکاران [[داگیرکاری|کردەوەی دوژمنکارانە]] بەرامبەر یەکدی ئەنجام بدەن، بەو واتایەی کە [[عێراق]]، [[تورکیا]]، [[ئێران]] و [[ئەفغانستان]] ڕایان گەیاند کە بە دوژمنکاری بەرامبەر یەکدی ڕەفتار ناکەن و کار بۆ باشترکردنی پەیوەندییەکانیان دەکەن. لە ١٩٤٣، پەیماننامەکە بە شێوەیەکی خۆکار بۆ پێنج ساڵی دیکە درێژ کرایەوە، چونکە ھیچ کام لە واژووکاران پاشەکشەیان لێ نەکردبوو. دوای کۆتاییھاتنی ماوەی درێژکراوەی پەیماننامەکە، پەیمانەکە بە فەرمی کۆتایی ھات.{{Citation needed|date=April 2024}} == کاریگەرییە بەردەوامەکان == پەیماننامەکە ڕۆڵێکی بینی لە دامەزراندنی کەناڵە دیپلۆماسییەکان لە نێوان وڵاتانی ئێستای [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و ھیوا دەخوازرا چوارچێوەیەکی ئاسایش لە نێوان نەتەوە بچووکەکانی ئەو سەردەمەدا دابنێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Volk |یەکەم=Thomas |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Turkey's Historical Involvement in Middle Eastern Alliances: Saadabad Pact, Baghdad Pact, and Phantom Pact |ناونیشان=https://www.cairn.info/revue-l-europe-en-formation-2013-1-page-11.htm?ref=doi |journal=L'Europe en Formation |بەرگ=٣٦٧|issue=1 |پەڕەکان=١١–٣٠|doi=10.3917/eufor.367.0011 |issn=0014-2808|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> و بەشداریی کرد لە بێلایەنیی ھەر چوار دەوڵەتەکە لە [[شانۆی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی جەنگی جیھانیی دووەم|شانۆی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی جەنگی جیھانیی دووەم]]، تاوەکوو حکوومەتەکەی [[ڕەشید عالی گەیلانی]] لە عێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hughes |یەکەم=Matthew |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|chapter=Anglo-Iraqi War (1941) |ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1002/9781444338232.wbeow023 |سەردێڕ=The Encyclopedia of War |doi=10.1002/9781444338232.wbeow023 |ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٥١-٩٠٣٧-٤|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> {| class="wikitable" |+''«واژووکارانی پەیمانی/پەیماننامەی سەعدئاباد»'' ! ! ! ! |- |'''تورکیا''' |'''ئێران''' |'''عێراق''' |'''ئەفغانستان''' |- |[[File:Ataturk1930s.jpg|border|center|frameless|184x184px|[[مستەفا کەمال ئاتاتورک]]]] |[[File:Reza_shah_uniform.jpg|border|center|frameless|184x184px]] |[[File:Hikmet_Sulayman.jpg|border|center|frameless|181x181px]] |[[File:Zahir Shah of Afghanistan in 1930s-cropped.jpg|border|center|frameless|184x184px]] |- |''مستەفا کەمال ئاتاتورک'' |[[ڕەزا شا]] پەھلەوی |[[حیکمەت سولەیمان]] |[[محەممەد زاھیر شا]] |- |[[File:Flag_of_Turkey.svg|center|frameless|134x134px]] |[[File:State_flag_of_Iran_1964-1980.svg|center|frameless|147x147px]] |[[File:Flag of Iraq (1924–1959).svg|center|frameless|146x146px]] |[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|center|frameless|146x146px]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ==بەستەرە دەرەکییەکان == * کتێبی فەرھەنگی سیاسی نوسینی ئەحمەد شەبانی سالی چاپ ١٣٨٩ی کۆچی خۆری * [https://web.archive.org/web/20200628132100/http://genocidekurd.com/ku/babati/4022 لێکۆڵینەوەیەک لەسەر مێژووی ژینۆساید لە کوردستان] {{تووڵی دەروازە|ئێران|تورکیا|کوردستان|مێژوو|عێراق|ئەفغانستان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:ئاسیا لە ١٩٣٧]] [[پۆل:پەیماننامەکانی تورکیا]] [[پۆل:تورکیا لە ١٩٣٧]] jagjz694or3cgkepw2wb80nbcmccky2 1 167019 1689366 699918 2026-10-18T16:46:40Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689366 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[جاکۆبوس کاپتن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=699917 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190629161304/https://www.nndb.com/people/657/000170147/ بۆ https://www.nndb.com/people/657/000170147/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200207011503/https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=112159 بۆ https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=112159 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:١٢، ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[جاکۆبوس کاپتن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689365 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210508050652/https://hoogleraren.ub.rug.nl/hoogleraren/105 بۆ https://hoogleraren.ub.rug.nl/hoogleraren/105 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٤٦، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) m50t8mmwd6l26lv5dvgtpozm20vsfdy 0 167094 1689672 1550495 2026-10-19T04:35:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (زانکۆ-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1689672 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەیمانگای تەکنیکیی زاخۆ''' پەیمانگای حکوومییە کە لەلایەن [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]ەوە بەڕێوە دەچێت. پەیمانگاکە دەکەوێتە شارۆچکەی [[زاخۆ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[باشووری کوردستان]]. == ساڵی خوێندن ٢٠٢٢–٢٠٢١ == '''بەشەکانی خوێندن بۆ ئەم ساڵە پێکھاتووە لە :''' * نەخوشەڤانی (پەرستاری) * تەکنەلۆجیای تاقیگەی نوژداری * تەکنەلۆجیای زانیاری * پتڕۆڵ * کارگێڕی کار * چاندنی پاراستی == مێژوو == پەیمانگای تەکنیکیی زاخۆ لە ساڵی ٢٠٠٢ دامەزراوە. سەرەتا دوو بەشی ھەبوو، بەڵام ئێستا زیاتر لە ١٠ بەش لەخۆی دەگرێت لەوانەش: * پەتروڵ * تەکنۆلۆژیای زانیاری * چاندنی پاراستی * ڕووپێوان * ژمێریاری * ساردکردنەوە و ھەواسازی * شیکاری نەخوشییەکان * کارگێڕیی بانک * کارگێڕیی نەخۆشخانە * کارەبا * نەخۆشەوانی == ئەمانەش ببینە == * [[پەیمانگای تەکنیکیی ئامێدی]] == سەرچاوەکان == * [https://www.dpu.edu.krd/page.php?id=219&lang=ku وێبگەی فەرمیی زانکۆی پۆلیتەکنیکی دھۆک - پەیمانگای تەکنیکیی زاخۆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200714121112/https://www.dpu.edu.krd/page.php?id=219&lang=ku |date=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠ }} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|زانکۆ|زانکۆکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانکۆ-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} grd83ct0vwfezokct2gteswwm44c2kq 0 167266 1689313 1645288 2026-10-18T15:29:33Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689313 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم | ناو = تایگەر زیندووە | وێنە = پۆستەری تایگەر زیندووە.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | سەرباس = | دەرھێنەر = [[عەلی عەباس زەفەر]] | بەرھەمھێنەر = [[ئادیتیا چۆپرا]] | نووسین = نیلێش میسرا | سەرچاوەی چیڕۆک = | چەشن = | کاست = | موزیک = ڤیشێل شێخەر | وێنەگری سینەمایی = | دەستکاری = ڕامیشوار باگات | ستۆدیۆ = | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = [[فیلمەکانی یاش ڕاج]] | ڕێکەوتی دەرچوون = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ | ماوەی فیلم = ١٦٠ خولەک | وڵات = [[ھیندستان]] | زمان = [[ھیندی]] | زنجیرە = | تێچوون = ٢١٠ کرۆر | داھات = ٥٦٥٫١ کرۆر | خەڵاتەکان = | بەشی پێشوو = | بەشی دواتر = }} '''تایگەر زیندووە''' یان '''تایگەر زیندا ھێی''' ({{بە ئینگلیزی|Tiger Zinda Hai}}) فیلمێکی ھیندییە، لەلایەن [[عەلی عەباس زەفەر]] دەرھێندراوە. ئەم فیلمە تەواوکەری [[ئێک تا تایگەر]]ە، کە لە ساڵی ٢٠١٢ بڵاوکرایەوە، واتە تایگەر زیندووە بە بەشی دووەمی فیلمی تایگەر دادەنرێت. فیلمەکە لە ڕۆژی لە ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ لە سینەماکانی ھیندستان و جیھان دەستی بەنمایشکردن کرد. ھەریەکە لە [[سەلمان خان]] و [[کاترینا کێف]] ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمەکە دەگێڕن. ھەندێک لە دیمەنی فیلمەکە لە وڵاتانی [[نەمسا]]، [[ئیمارات|ئیماڕات]]، [[یۆنان]] و [[مەغریب]] گیراون، دەقاودەق لە شاری ''ئێساویرا''، ھەروەھا لەھەمان وڵات لە نیسانی ٢٠١٧ فیلمەکە تەواو کرا.<ref name="NDTV">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ndtv.com/entertainment/tiger-zinda-hai-trailer-salman-khan-katrina-kaifs-roar-is-what-you-just-heard-1772149|سەردێڕ=Tiger Zinda Hai Trailer: Salman Khan, Katrina Kaif's 'Roar' Is What You Just Heard|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=NDTV}}</ref> چیڕۆکی فیلمەکە لە ڕووداوی ڕفاندنی ٤٦ پەرستیاری ھیندی لە شاری [[مووسڵ|موسڵ]]، [[عێراق]] وەرگیراوە کاتێک لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام|داعش]] ڕفێندرابوون. لە فیلمەکە کارەکتەری تایگەر و زۆیا ئەرکی پارستن و گەڕاندنەوەی ئەو پەرستیارانەیان دەخرێتە سەرشان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://m.rediff.com/news/report/iraq-isis-how-india-got-the-nurses-back-from-iraq/20140704.htm|سەردێڕ=The real story of Tiger Zinda Hai: How India got 46 nurses back from ISIS|ئیش=[[Rediff.com]]|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> وێڕای ئەوەی فیلمەکە پەسنی ڕەخنەگرانی وەگرت لەڕووی ئاکشنەوە بەڵام دووچاری ڕەخنە بوویەوە لە دیالۆگ و درێژی ماوەی فیلمەکە.<ref name="BT">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://m.businesstoday.in/story/salman-khan-katrina-kaif-tiger-zinda-hai-blockbuster-hit-2017-bollywood-waiting-for/1/266572.html|سەردێڕ=Tiger Zinda Hai Box Office Collection: Will Salman Khan-Katrina Kaif deliver 2017's biggest hit?|وێبگە=m.businesstoday.in|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210518015955/https://m.businesstoday.in/story/salman-khan-katrina-kaif-tiger-zinda-hai-blockbuster-hit-2017-bollywood-waiting-for/1/266572.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Sen|یەکەم١=Sushmita|سەردێڕ=Tiger Zinda Hai movie review: Audience loved Salman Khan-starrer; ready to give it more than 5 ratings|ناونیشان=http://www.ibtimes.co.in/tiger-zinda-hai-movie-review-by-audience-live-updates-754035|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|newspaper=[[International Business Times]]|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> فیلمەکە توانی ٥٦٥٫١ کرۆر کۆبکاتەوە،<ref name="gross">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tiger Zinda Hai (2017)|ناونیشان=http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=main&id=tigerzindahai.htm|وێبگە=[[Box Office Mojo]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٨}}</ref> بەمەش بووە یەکێک لە پڕداھاتترین فیلمەکانی مێژووی بۆلیوود ھەروەھا پڕداھاتترین فیلمی بۆلیوود بۆ ساڵی ٢٠١٧. فیلمەکە ٢١٠ کرۆری تێچووە، کە ئەمەش بەیەکێک لە پڕ تێچووترین فیلمەکانی بۆلیوود دادەنرێت.<ref name="budget">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tiger Zinda Hai - Movie|ناونیشان=http://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=3689|وێبگە=[[Box Office India]]|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> لە ٦٣ەیەمین فیستیڤاڵی خەڵاتەکانی فیلم فەیر، فیلمەکە خەڵاتی باشترین ئاکشنی پێدرا.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ndtv.com/entertainment/filmfare-awards-2018-complete-list-of-winners-1802682|سەردێڕ=Filmfare Awards 2018: Complete List Of Winners|ئیش=NDTV.com|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> == چیڕۆک == تایگەر و ژنەکەی بەناوی ''زۆیا'' لەیەکەم بەش ڕایان کرد، لەم بەشەدا تایگەر بۆ ڕزگارکردنی چەند پەرستیارێکی ھیندی دەگەڕێتەوە، کە لە شاری تکریتی عێڕاق گیراون، و لە نەخۆشخانەی شارەکە لەدەستی داعش دان، ئەوان حەوت ڕۆژیان لەژێر دەستە بۆ ڕزگارکردنی پەرستیارەکان پێش ھێرشی ئاسمانی وڵاتی [[ئەمریکا]] بۆسەر نەخۆشخانەکە کە ''ئەبوو عوسمان''ی لێیە کە سەرکردەیەکی باڵای ڕێکخراوە تیرۆریستییەکەیە. دوای ھەوڵ و تێکۆشانێکی زۆر تایگەر و زۆیا سەرکەوتوو دەبن لەو ئەرکەی پێیان سپێردرابوو. == ڕۆڵەکان == * [[سەلمان خان]] ڕۆڵی ئەفیناش سینگ ڕاسور دەبینێت * [[کاترینا کێف]] ڕۆڵی زۆیا دەبینێت * پاریش ڕەوال وەک فیردەوس، ھەواڵگری ھیندی لە عێراق * ساجید دیلافرووز وەک ئەبو عوسمان == بەرھەمھێنان == فیلمەکە لە [[ئەبووزەبی|ئەبو زەبی]]، [[نەمسا]]، [[یۆنان]] و [[مەغریب]] وێنەی گیرا. دوایین گۆرانی فیلمەکەش لە دوگری ناکۆس لە یۆنان، لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ وێنەی گیرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://elinepa.org/tiger-zinda-hai/|سەردێڕ=Salman Khan and Katrina Kaif in Greece for the shooting of their film ''Tiger Zinda Hai''|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=ELINEPA}}</ref> ئەکتەری ئێرانی ساجید دیلافرووز بۆ ڕۆڵی نەرێنی فیلمەکە ھەڵیژێردرا،<ref name="abuusman">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/tiger-zinda-hai-villain-sajjad-delfrooz-salman-katrina-1080725-2017-11-07|سەردێڕ=Who is Tiger Zinda Hai villain? Meet Sajjad Delfrooz. He is locking horns with Salman and Katrina|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|newspaper=India Today|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> ناوبراو پێشتر لە فیلمێکی دیکەی [[بۆلیوود]] بەناوی بەیبی لە پاڵ ئاکشەی کومار دەرکەوتبوو لە ساڵی ٢٠١٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.freepressjournal.in/cmcm/meet-sajjad-delafrooz-the-salman-khans-arch-nemesis-in-tiger-zinda-hai|سەردێڕ=Meet Sajjad Delafrooz, the Salman Khan's arch nemesis in Tiger Zinda Hai|وێبگە=Latest Indian news, Top Breaking headlines, Today Headlines, Top Stories at Free Press Journal|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> بودجەی فیلمەکە بەپێی ڕاپۆرتەکانە بۆنموونە: ٢١٠₹ یەکسانە بە ٣٠٬١٧ ملیۆن دۆلار.<ref name="budget"/> بەمەش بووە پڕتێچووترین فیلمی کۆمپانیای [[یاش ڕاج فیلمز]] لەپاڵ فیلمەکانی ''[[دووم ٣]]''، ''[[سوڵتان (فیلم)|سوڵتان]]'' و ''[[ڕێگرەکانی ھیندۆستان]]''.<ref name="bud">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Is 'Tiger Zinda Hai' YRF's costliest film?|ناونیشان=http://www.republicworld.com/s/11482/is-tiger-zinda-hai-yrfs-costliest-film|ئیش=[[Republic World]]|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180128203423/http://www.republicworld.com/s/11482/is-tiger-zinda-hai-yrfs-costliest-film|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180128203423/http://www.republicworld.com/s/11482/is-tiger-zinda-hai-yrfs-costliest-film |date=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ }}</ref> == بڵاوکردنەوە == یەکەم تڕایلەری فیلمەکە لە ڕۆژی ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە. لەماوەی ٢٤ کاتژمێر چەندین ڕیکۆردی شکاند، بە بڵاوکردنەوەی تڕایلەرەکەی لە [[یووتیووب|یوتیووب]]، لە یەکەم ڕؤژیدا ٢٩ ملیۆن بینەری تێپەڕاند، ٤٨٠ ھەزار ڵایک و ٢٥٠ ھەزار جاریش بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://yrfmovies.blogspot.in/2017/11/tiger-zinda-hai-trailer-creates.html|سەردێڕ=TIGER ZINDA HAI Trailer Creates Multiple Records Within 24 Hours|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=YRF}}</ref> لە ١١ی تشرینی دووەم، ڕیکۆردی زۆرترین ڵایک بۆ تڕایلەری فیلمی لەسەر یوتیووب شکاند، دوای ئەوەی ٧٠٠ ھەزار ڵایکی کۆکردەوە، بەمەش توانی ڕیکۆردی ''Star Wars: The Force Awakens'' بشکێنێت''.<ref name="mostlikes">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/salman-khans-tiger-zinda-hai-trailer-becomes-the-most-liked-movie-trailer-on-youtube-in-the-world/|سەردێڕ=Salman Khan's Tiger Zinda Hai trailer becomes the most liked movie trailer on YouTube in the world!|نووسەر=Rajat Tripathi|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=BollywoodLife.com|archive-date=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116142102/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/salman-khans-tiger-zinda-hai-trailer-becomes-the-most-liked-movie-trailer-on-youtube-in-the-world/|url-status=dead}}</ref>'' پاشان فیلمی ''[[تۆڵەستێنەکان: جەنگی بێکۆتا]]'' (٢٠١٨) کە ٢ ملیۆن ڵایکی ھەبوو، ڕیکۆردەکەی لە تایگەر زیندا ھێی سەندەوە. تایگەر زیندا ھێی لە ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ لە سینەماکانی جیھان دەستی بەنمایشکردن کرد، فیلمەکە بڕوانامەی بینەری گشتی (U/A)ی لەسەنتەری بڕوانامەی فیلمەکان وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://zeenews.india.com/bollywood/tiger-zinda-hai-cleared-by-cbfc-gets-u/a-certificate-2066867.html|سەردێڕ='Tiger Zinda Hai' cleared by CBFC, gets U/A certificate|ئیش=[[Zee News]]|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> ئەمەش سەرەڕای بوونی دەنگی گۆرانیبێژێکی پاکستانی (ئاتیف ئەسلام) لە فیلمەکە، بەڵام فیلمەکە مۆڵەتی نمایشکردنی پێنەدرا لە پاکستان ئەمەش بۆ بەشی یەکەمی فیلمەکە دەگەڕێتەوە کە وێنای پاکستان و دەزگا ھەواڵگرییەکەی بەباش نیشان نەدابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://images.dawn.com/news/1179031|سەردێڕ=Salman Khan's Tiger Zinda Hai not cleared for Pakistan screening by CBFC|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=DAWN Images}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/1583079/4-salman-khan-katrina-kaifs-tiger-zinda-hai-banned-pakistan/|سەردێڕ=Has Salman Khan, Katrina Kaif's 'Tiger Zinda Hai' been banned in Pakistan?|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=The Express Tribune}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Tiger_Zinda_Hai|سەردێڕ = Tiger Zinda Hai|زمان = ئینگلیزی|سەردان =٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|5956100|تایگەر زیندووە}} * {{Rotten Tomatoes|tiger_zinda_hai}} * [http://www.bollywoodhungama.com/movie/tiger-zinda-hai/ تایگەر زیندووە] لە [[بۆلیوود ھەنگاما]] {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ھیندستان|دەیەی ٢٠١٠|بۆڵیوود}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ھیندی-زمانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ھیندییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی یاش ڕاج فیلمز]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆریزم لە ھیندستان]] [[پۆل:فیلمەکان لە یۆنان وێنەی گیراون]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنەکانی ساڵی ٢٠١٧]] [[پۆل:مشتومڕەکانی فیلم لە پاکستان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی شەڕی ناوەکی و چەکەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی دەزگای ھەواڵگری ناوەندی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری بەغدا داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئەبووزەبی وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکانی جەنگی عێراق]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی دانراون لە ٢٠١٧]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە عێراق دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە بەرزایییەکانی ئەلبدا ڕوودەدەن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری دەلھی وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە مەغریب وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە ھیندییەکان کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ھیندییەکان]] [[پۆل:فیلمە قەدەغەکراوەکان]] [[پۆل:فیلمە ڕێکخراوەکانی نەمسا]] [[پۆل:فیلمەکانی کچان بە چەکەوە]] 53az0kni6za0v27gfnuggm9zaps9iuc 1 167267 1689314 1323112 2026-10-18T15:29:33Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689314 wikitext text/x-wiki ==پۆستەر== تکایە پۆستەرێک دابنێن بۆ ئەم وتارە. -- [[بەکارھێنەر:هۆگر صڵاح|هۆگر صڵاح]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:هۆگر صڵاح|لێدوان]]) ‏٢١:٢٠، ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٠ (UTC) :{{وب|هۆگر صڵاح}} {{کرا}}. بڕوانە [[:پەڕگە:پۆستەری تایگەر زیندووە.jpg]]. -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٠:٥٧، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تایگەر زیندووە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=739760 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180128203423/http://www.republicworld.com/s/11482/is-tiger-zinda-hai-yrfs-costliest-film بۆ http://www.republicworld.com/s/11482/is-tiger-zinda-hai-yrfs-costliest-film زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٣١، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[تایگەر زیندووە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=842238 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181007111629/https://www.boxofficemojo.com/movies/?page=main&id=tigerzindahai.htm بۆ http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=main&id=tigerzindahai.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180128203423/http://www.republicworld.com/s/11482/is-tiger-zinda-hai-yrfs-costliest-film بۆ http://www.republicworld.com/s/11482/is-tiger-zinda-hai-yrfs-costliest-film زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٣٦، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تایگەر زیندووە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1166101 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210518015955/https://m.businesstoday.in/story/salman-khan-katrina-kaif-tiger-zinda-hai-blockbuster-hit-2017-bollywood-waiting-for/1/266572.html بۆ http://m.businesstoday.in/story/salman-khan-katrina-kaif-tiger-zinda-hai-blockbuster-hit-2017-bollywood-waiting-for/1/266572.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٢٣، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تایگەر زیندووە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1204608 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180128203423/http://www.republicworld.com/s/11482/is-tiger-zinda-hai-yrfs-costliest-film بۆ http://www.republicworld.com/s/11482/is-tiger-zinda-hai-yrfs-costliest-film زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٤٧، ٥ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تایگەر زیندووە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1323111 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210518015955/https://m.businesstoday.in/story/salman-khan-katrina-kaif-tiger-zinda-hai-blockbuster-hit-2017-bollywood-waiting-for/1/266572.html بۆ http://m.businesstoday.in/story/salman-khan-katrina-kaif-tiger-zinda-hai-blockbuster-hit-2017-bollywood-waiting-for/1/266572.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:١٧، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تایگەر زیندووە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689313 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171116142102/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/salman-khans-tiger-zinda-hai-trailer-becomes-the-most-liked-movie-trailer-on-youtube-in-the-world/ بۆ http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/salman-khans-tiger-zinda-hai-trailer-becomes-the-most-liked-movie-trailer-on-youtube-in-the-world/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:٢٩، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) fqaidp54i81sfiwhxozo4de9vj4ndjg 0 167658 1689262 1527902 2026-10-18T13:36:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689262 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox video game | title = بیبسی مان | image = Pepsiman (PS1) cover art.jpg | caption = | developer = KID | publisher = KID | platforms = [[PlayStation (console)|پلەی ستەیشن]] | released = {{vgrelease||٤ی ئازاری ١٩٩٩}} | genre = [[Action game|ئاکشن]] | modes = [[Single-player video game|یاریزان-تاک]] | producer = ھیسایۆشی ئیشیکاوا<ref name="credits">{{cite video game |title=Pepsiman |developer=KID |date=1999 |platform=[[PlayStation (console)|PlayStation]] |scene=Credits}}</ref> | designer = {{plainlist| * نۆباکی ئمیدا<ref name="credits"/> * نۆزۆمی تاکیچی<ref name="credits"/> * کایسوکی ئیتۆو<ref name="credits"/> }} | programmer = {{plainlist| * ئەکیرا میاگۆی<ref name="credits"/> * <ref name="credits"/> }} | artist = کۆتارۆ ئۆشیکۆشی | writer = | composer = }} '''بیبسی مان''' یان '''پیاوی بیبسی''' ({{بە ئینگلیزی|Pepsiman}})یارییەکی ڤیدیۆییی ژاپۆنییە. لە [[پلەی ستەیشن]] کاردەکات، لە ساڵی ١٩٩٩ دەرھێندراوە. بۆ کۆمپانیای خواردنەوەی غازی [[پێپسی|بیبسی]] خستیانە بازارەوە، بەرنامەکەی لەلایەن کۆمپانیای (KID) [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]] داندرابوو، سەرەتا لە سیگا لە [[ژاپۆن]] نیشاندرا، دواتر بۆ زمانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]، [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]]، [[مسڕی]] وەرگێڕدرا، بیبسی مان سەرەتا وەک کارەکتەرێکی (یاری شەڕکڕدنی مار) ھەڵبژێردا. یارییەکە لەگەڵ بوودجەیەکی کەم دروست کرا، دواتر بڕیاریاندا، کە یارییەکە بکەنە نێوان قۆناغ، و پیاوێک نیشانبدات کە بیبسی بخواتەوە. ھەروەھا سەرەتا یارییەکە بەشێوەی 3D منداڵانە بوو، نووسەری یارییەکە «کۆتارۆ ئۆشیکۆشی» بوو، کە شارەزای لە دروستکردنی مۆدێلەکانی 3D ھەیە. کاتێک دەزگای پەخشکردنی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بۆ ئەوەی ڕێ بە یارییەکە بدات، کە بڵاوبکرێتەوە تەماشایی کرد، دواتر لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە. == یاریکردن == بیبسی مان یارییەکی ئەکشنییە،<ref name="famitsu rev">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.famitsu.com/cominy/?m=pc&a=page_h_title&title_id=18643 |سەردێڕ=ペプシマン まとめ (PS) |زمان=Japanese |وێبگە=[[Famitsu]] |بڵاوکەرەوە=[[Enterbrain]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6dOg1DkM5?url=http://www.famitsu.com/cominy/?m=pc |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بریتییە لە چوار قۆناغ، ھەریەکە بۆ بچووکترین بەش دابەشکراوە،<ref name="ign strangest">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ign.com/articles/1999/03/10/pepsiman-playstations-strangest-moment |سەردێڕ=Pepsiman: PlayStation's Strangest Moment? |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ١٩٩٩|وێبگە=[[ئای جی ئێن|IGN]] |بڵاوکەرەوە=[[Ziff Davis]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151125030618/http://www.ign.com/articles/1999/03/10/pepsiman-playstations-strangest-moment |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سێ یەکی قۆناغەکان لە شوێنی ڕاستەقینەن وەک [[سان فرانسیسکۆ|سانفرانسیسکۆ]]، [[نیۆڕک]]، [[تێکساس]]. دوایین قۆناغ لە شاری بیبسی گیراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nakamoto |یەکەم=Shinsuke|ناونیشان=https://www.colawp.com/seasonal/199907/rare/index.html|سەردێڕ=PS版ペプシマン|وێبگە=colawp.com |ڕێکەوت=تەممووزی ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١٩|زمان=Japanese}}</ref> بیبسی مان بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی بە قۆناغەکاندا ڕادەکات، ھەندێک کات بە ژووری خەڵک کە تێیدا دەژین ڕادەکات،<ref name="ign strangest">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ign.com/articles/1999/03/10/pepsiman-playstations-strangest-moment |سەردێڕ=Pepsiman: PlayStation's Strangest Moment? |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ١٩٩٩|وێبگە=[[ئای جی ئێن|IGN]] |بڵاوکەرەوە=[[Ziff Davis]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151125030618/http://www.ign.com/articles/1999/03/10/pepsiman-playstations-strangest-moment |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یاریزان لەبەردەم بەربەستەکانی باز دەدات، وەک [[ئۆتۆمۆبیل|ئۆتۆمبێل]]، کرێن، [[دووچەرخە|پاسکیل]]، خەڵک، ھەندێک کات بەسەر لۆری بیبسی باز دەدات، یاریزان ئەم جووڵانە بەکاردەھێنێت وەک بازدان، ڕاکردن، بازی بەرزتر، یاریزان خاڵی دەستدەکەوێت، لەلایەن قوتوی بیبسی کە کۆی دەکاتەوە. لە ھەندێک قۆناغ، بیبسی مان سەری دەکەوێتە ناو تەپڵی ئەلەمنیۆم، لەوکاتەدا سووڕانی یارییەکە لای یاریزان پێچەوانە دەبێتەوە، لە ھەندێکی تر تەختەخلیسکێنە بەکاردەھێنێت. ئەگەر یاریزان خاڵی زۆر کۆبکاتەوە، لە قۆناغەکاندا بەربەستی زیاتر ڕووی تێدەکات. لە ھەندێک قۆناغ بیبسی گەورە یان شتی تر بە دوای دەکەوت،<ref name="destructoid it came from japan">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.destructoid.com/it-came-from-japan-pepsiman-215049.phtml |سەردێڕ=It Came from Japan! Pepsiman |نووسەر=Pinsof, Allistair |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠١١|وێبگە=[[Destructoid]] |بڵاوکەرەوە=Modern Method |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150907222822/http://www.destructoid.com/it-came-from-japan-pepsiman-215049.phtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە نێوان قۆناغەکاندا پیاوێکی ئەمریکی بەناوی «مایک بەترێس» بیبسی دەخواتەوە، یان جبس، یان پیزا. == پەرەسەندن == بیبسی مان لەسەر بنەمایی بیبسی بەختدار ھەمان ناوە، بەڵام بۆ لقی بیبسی ژاپۆنی دروست کرا، کەسایەتییەکە لە بازرگانی ژاپۆن نیشاندرا، لەسەر نوسخەی یاری ژاپۆنی (مارە ژەھراوییەکان شەڕ دەکەن) دروست کراوە، دواتر لە ژاپۆن بەناوبانگ بوو. کۆمپانیای بیبسی بڕیاریدا، کە بەھۆی یاریی ڤیدیۆیی بەرەوپێشەوە بڕوات. یارییەکە لەلایەن گەشەپێدەری یاریی ڤیدیۆییی KID دەرکەوت، لەسەر بوودجەیەکی نزم دروست کرا، لەبەر ئەم خەرجییە کەمە دیمەنێکیان لە یارییەکە زیادکرد، کە مایک بەترێس بیبسی دەخواتەوە. یارییەکە دیمەن و ڕووداوەکانی بە 3D بەکاردەھێنرێت، کە مۆدیلێک بوو، لەلایەن کۆتارۆ ئۆشیکۆشی، ئەمە یەکەم کاری ئۆشیکۆشی بوو، سەرەتا ویستی بیبسی مان لەسەر تەختە بێت، بۆ گونجاندنی یارییەکە، بەڵام دواتر لەوەنە بەش بیبسی مان پەرەیسەند. کاتێک یارییەکە لە١٩٩٨ بۆ KID گواسترایەوە، بەرەو پێشەوە چوو، یارییەکە لە ژاپۆن لە ٤ی ئازاری ١٩٩٩ بۆ پلەی ستەیشن بڵاوکرایەوە. دوای بڵاوکردنەوەکە، ئەمریکا بڕیاریدا، بۆ بڵاوکردنەوەی یارییەکە لە وڵاتەکەی، سەرەڕای ئەوە یارییەکە ھەمووی بە ئینگلیزی بوو، نەک بە ژاپۆنی. == پێشوازی == یاری بیبسی مان لەسەر چەند یارییەکی ترەوە سەری ھەڵداوە، یان لەسەر ئەو نوسخەیە دروست کراوە، یان ھاوشێوەی ئەوانە وەک «فامیتسو» کە یارییەکی سادە و نایابە، «میترۆ کڕۆس»، «کوڕی کاغەز»، بەتایبەتی «کڕاش باندیکووت».<ref name="famitsu rev">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.famitsu.com/cominy/?m=pc&a=page_h_title&title_id=18643 |سەردێڕ=ペプシマン まとめ (PS) |زمان=Japanese |وێبگە=[[Famitsu]] |بڵاوکەرەوە=[[Enterbrain]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6dOg1DkM5?url=http://www.famitsu.com/cominy/?m=pc |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕەخنەگران بۆ IGN وتیان، یارییەکە بەراوردە لەگەڵ کڕاش باندیکووت، ھەروەھا یاریکردنی بیبسی مان سادەیە و بێتامە، بەڵام ئەوان ھەر ھەستیان دەکرد، کە یارییەکە خراپ نییە،<ref name="ign strangest">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ign.com/articles/1999/03/10/pepsiman-playstations-strangest-moment |سەردێڕ=Pepsiman: PlayStation's Strangest Moment? |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ١٩٩٩|وێبگە=[[ئای جی ئێن|IGN]] |بڵاوکەرەوە=[[Ziff Davis]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151125030618/http://www.ign.com/articles/1999/03/10/pepsiman-playstations-strangest-moment |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و شایەنی نرخە، ھەرچۆنێک بێت لە داھاتوودا یارییەکی سەرکەوتوو دەرچوو. == نوسخەی ژاپۆنی == یارییەکە لە ژاپۆن بڵاوکرایەوە، دەنگدان و دەنگی ڕۆڵی ئەکتەری ئەمریکیش تۆمارکرا، یارییەکە لە ھەموو جیھان ناوبانگێکی تەواوی بەدەست ھێنا، سەرەڕای بڵاوبونەوەی لە ژاپۆن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://gamefaqs.gamespot.com/ps/575071-pepsiman ''بیبسی مان''] لە [[GameFAQs]] * {{MobyGames|/playstation/pepsiman|''بیبسی مان''}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ١٩٩٠}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ١٩٩٩]] [[پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن (کۆنسڵ)]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە گەورەپاڵەوانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە تێکساس داندراون]] maf0pzt7vlo6toofc6uc5d146js8x9c 0 167967 1689850 1445769 2026-10-19T10:39:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1689850 wikitext text/x-wiki {{وەسف|ئەکتەر و مۆسیقاژەنێکی بەڕیتانی}} {{Infobox person | name = چارلی ھیتن | image = CharlieHeaton2017 (cropped).jpg | caption = چارلی لە ٢٠١٧ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|١٩٩٤|٢|٦|df=yes}} | birth_place = لیدس، ڕۆژئاوای یۆرکشێر، ئینگلتەرا | home_town = بریدڵینگتن، ئینگلتەرا | occupation = {{flatlist| * ئەکتەر * مۆسیقاژەن }} | years_active = ٢٠١٢-ئێستا | children = ١ | known_for = ''[[شتە نامۆکان]]'' }} '''چارلی ڕۆز ھیتن''' (لەدایکبووی ٦ی شوباتی ١٩٩٤)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Charlie Heaton Birthday: Check Out Some Amazing Movies Of The 'Stranger Things' Star|ناونیشان=https://www.republicworld.com/entertainment-news/hollywood-news/charlie-heaton-birthday-check-out-movies-of-the-strange-things-star.html|یەکەم=Shakir|دوایین=Khan|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="son1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.popbuzz.com/tv-film/features/charlie-heaton/|سەردێڕ=Charlie Heaton: 12 facts about the Stranger Things actor you need to know|magazine=PopBuzz|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> ئەکتەر و مۆسیقاژەنێکی ئینگیلیزییە.<ref name="interviewmag">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dziautaite|یەکەم=Modesta|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٦|editor-last=Bailey|editor-first=David|سەردێڕ=Charlie Heaton|ناونیشان=http://www.interviewmagazine.com/film/charlie-heaton#_|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٦|magazine=[[Interview Magazine]]}}</ref> ناسراوە بە ڕۆڵی سەرەکی جۆناثان بایەرس لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی خەیاڵی درامی ''[[شتە نامۆکان]]'' (٢٠١٦–ئێستا). == ژیانی سەرەتایی == چارلی لە لیدس، ڕۆژئاوای یۆرکشێر لەدایکبووە،<ref>{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|سەردێڕ=Stranger Things' Charlie Heaton and Natalia Dyer Take A Lie Detector Test |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=m_-N3bOJTQk |ئیش=Vanity Fair |ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> و لە شوقەیەک لە بریدڵینگتن لەلایەن دایکییەوە گەورە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |دوایین١=Weinstock |یەکەم١=Tish |سەردێڕ=stranger things have happened: charlie heaton on finding fame |ناونیشان=https://i-d.vice.com/en_us/article/gyqpdy/stranger-things-have-happened-charlie-heaton-on-finding-fame |ئیش=I-D Vice |ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190712175015/https://i-d.vice.com/en_us/article/gyqpdy/stranger-things-have-happened-charlie-heaton-on-finding-fame |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پیشە == === مۆسیقا === چارلی ڕۆیشت بۆ لەندەن کە ١٦ ساڵان بوو و بەژداری لە باندێکی ڕۆک کرد بە ناوی Comanechi وەک دەرەمەرێک و لەگەڵیاندا بوو بۆ زیاتر لە ساڵێک.<ref name="interviewmag"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.screendaily.com/features/stars-of-tomorrow/charlie-heaton-stars-of-tomorrow-2015/5094630.article|سەردێڕ=Charlie Heaton, Stars of Tomorrow 2015|دوایین=Grater|یەکەم=Tom|ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ئیش=[[Screen Daily]]|بڵاوکەرەوە=Media Business Insight Limited|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> چارلی پاشان بەژداری لە باندێکی psychedelic کرد کە لە لەندەن پێکھاتبوو بە ناوی Half Loon.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/BNPqOHABrHY/|سەردێڕ=Charlie Heaton on Instagram: "Hey guys! 'Half loon' the band I used to play in debuted their first single 'Ruth' from their upcoming album. Go to there page to check it…"|وێبگە=Instagram|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> === ڕۆڵگێڕان === لە ٢٠١٤ دا، چارلی ڕۆڵی گێڕا لەکورتە فیلمێک بە ناوی "[https://www.imdb.com/title/tt9217058/?ref_=nm_flmg_act_14 ''Life Needs Courage'']". لە ٢٠١٥ دا، یەکەم ڕۆڵی گەورەی گێڕا لە زنجیرەی تاوانی ITV بە ناوی ''DCI Banks''، کە ڕۆڵی گاری مەکڕێدی ئەگێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Robinson|یەکەم١=Jennifer|سەردێڕ=DCI BANKS: Season 4|ناونیشان=http://www.kpbs.org/news/2015/apr/23/dci-banks-season-4/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ئیش=KPBS.org|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref> و پاشان ڕۆڵی ڕایڵی گێڕا لە زنجیرەی پشکنەری ITV بە ناوی ''Vera''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Vera Cast List 2015: ITV Series 5 Air Date and Character Details|ناونیشان=http://tellychat.co.uk/vera-series-5-itv-2015-starts-filming-vera-stanhope-new-episodes-0445|وێبگە=TellyChat.co.uk|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> و وەک میوانێک لە زنجیرەی پزیشکی درامی BBC One بە ناوی ''Casualty'' وەک جەیسن وەیکۆت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Department of Secrets – Series 29 Episode 31 of 46|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b05tqxbb|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> لە ٢٠١٦ دا، لە فیلمی ھەستبزوێن بەناوی ''Shut Inا''، کە نەیۆمی واتس و ئۆلیڤەر پلاتیش ڕۆلی سەرەکیان تێدا ئەگێڕاوە، و فەیرن بڵاکبێرن دەرھێنانی بۆ کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین١=Hipes|یەکەم١=Patrick|سەردێڕ=Oliver Platt Joins Naomi Watts In 'Shut In' For EuropaCorp & Lava Bear|ناونیشان=https://deadline.com/2015/03/oliver-platt-shut-in-movie-naomi-watts-1201394566|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|magazine=Deadline.com|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=McNary|یەکەم١=Dave|سەردێڕ=Naomi Watts' ''Shut In'' Set 2016 Release Date|ناونیشان=https://variety.com/2015/film/news/naomi-watts-shut-in-sullivan-stapletons-the-lake-set-2016-release-dates-1201448033|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> ھەروەھا چارلی ڕۆڵی جۆناثان بایەرس ئەگێڕێت لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی خەیاڵی درامی ''[[شتە نامۆکان]]''.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین١=Andreeva|یەکەم١=Nellie|سەردێڕ=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title|ناونیشان=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|magazine=Deadline.com|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Spangler|یەکەم١=Todd|سەردێڕ=Netflix Casts 7 Young Actors in ''Stranger Things'' Supernatural Drama from Duffer Brothers|ناونیشان=https://variety.com/2015/digital/news/netflix-stranger-things-duffer-brothers-winona-ryder-1201574835|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> لە ٢٠١٦ دا، ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی درامی ''As You Are'' گێڕا. لە مەی ٢٠١٧ دا، چارلی ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ڕۆڵی ساموێڵ «سام» گوثری / کانۆنبۆڵ بگێڕێت لە ''New Mutants''، فیلمێکی ٢٠٢٠ کە لە کۆمیکی ماڕڤڵ بەھەمان ناوەوە وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://collider.com/new-mutants-movie-cannonball-charlie-heaton/|سەردێڕ='New Mutants' Finds Its Cannonball with 'Stranger Things' Star Charlie Heaton|دوایین=Goldberg|یەکەم=Matt|ئیش=Collider|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> لە ئابی ٢٠١٨، BBC ڕایگەیاند کە چارلی ڕۆڵی جۆسێف مێریک ئەگێڕێت، کە بە "Elephant Man" ناسراوە، لە درامایەکی دوو بەشی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2018/the-elephant-man|سەردێڕ=Charlie Heaton is The Elephant Man|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> ھەڵبژاردی چارلی بۆ ڕۆڵەکە ڕەخنەی لێگیرا لەلایەن گروپێکی [[خێرخوازی]] کەم ئەندامانەوە، کە سەرۆکی گروپەکە ئەڵێت کە بەکار نەھێنانی ئەکتەرێکی کەم ئەندام ھەلێکبووە کە لەدەستیان داوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.sky.com/story/anger-over-casting-of-stranger-things-star-charlie-heaton-as-elephant-man-11485440|سەردێڕ=Anger over casting of Stranger Things star Charlie Heaton as Elephant Mann|بڵاوکەرەوە=Sky News|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> == ژیانی تایبەتی == چارلی کوڕێکی ھەیە، ئاڕچی (لەدایکبووی ٢٠١٤) لە پەیوەندییەک لەگەڵ ئاکیکۆ ماتسورا.<ref name="son1"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.teenvogue.com/story/stranger-things-charlie-heaton-son|سەردێڕ=Stranger Things’s Charlie Heaton Reportedly Has a Son |وێبگە=Teen Vogue|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|یەکەم=Allie|دوایین=Gemmill|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.usmagazine.com/celebrity-moms/news/stranger-things-charlie-heaton-has-a-son-with-akiko-matsuura/|سەردێڕ=Stranger Things' Charlie Heaton Has a Son With Ex Akiko Matsuura|ئیش=US Weekly|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> لە ٢٠١٦وە، لە پەیوەندییەک دا بووە لەگەڵ [[ناتالیا دایەر]] کە ڕۆڵی خۆشەویستی جۆناثان ئەگێڕێت، [[نانسی ویڵەر]] لە زنجیرەی ''[[شتە نامۆکان]]''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.capitalfm.com/news/tv-film/stranger-things/natalia-dyer-charlie-heaton-relationship-timeline/|سەردێڕ=Stranger Things stars Natalia Dyer & Charlie Heaton's relationship|وێبگە=Capital}}</ref> چارلی پریمیەری وەرزی دووەمی ''شتە نامۆکان''ی لە کیس چوو کە لە ٢١ی نیسانی ٢٠١٧ دا بوو. چارلی لە فڕۆکەخانەی لۆس ئەنجلس ڕاگیرابوو، ڕاپۆڕتەکان ئەڵین کە بەھۆی دۆزینەوەی بڕێک لە کۆکاین بووە. نەگیرابوو و نێردرابۆوە بۆ لەندەن. دوای زیاتر لە ھەفتەیەک، لە لێدوانێکی دا گووتی کە گەشتەکەی بۆ ئەمریکا «بەھۆی کێشەیەک لەلایەن کۆچی ئەمریکاوە ڕێگری لێکراوە.» و «نەگیراوە و سزاش نەدراوە بەھۆی تاوانەوە.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eonline.com/news/919917/stranger-things-charlie-heaton-opens-up-about-cocaine-possession-reports|سەردێڕ=Charlie Heaton Opens Up About Cocaine Possession Reports|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=E! Online|زمان=en-US|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable" | تێبینییەکان |- | ٢٠١٤ | ''Life Needs Courage'' | چاڕڵی | کورتە فیلم |- | rowspan="3"|٢٠١٥ | ''The Schoolboy'' | مایکڵ ستیڤنس | کورتە فیلم |- | ''Rise of the Footsoldier Part II'' | فرۆشیار | |- | ''Urban & the Shed Crew'' | فڕانک | |- | rowspan="2"|٢٠١٦ | ''As You Are'' | ماڕک | |- | ''Shut In'' | ستیفن پۆڕتمان | |- | rowspan="2"|٢٠١٧ | ''The Performers: Act III'' | بۆوی کارەکتەر | کورتە فیلم |- | ''Marrowbone'' | بیڵی ماڕۆوبۆن | |- | rowspan="2"|٢٠٢٠ | ''No Future'' | ویڵ | |- | ''The New Mutants'' | ساموێڵ گوثری / کانۆنبۆڵ | |- | بۆ ئەوەی ڕابگەیەندرێت | ''The Souvenir Part II'' | بۆ ئەوەی ڕابگەیەندرێت | لە بەرھەم ھێنان دایە |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable" | تێبینییەکان |- | rowspan="3"|٢٠١٥ | ''DCI Banks'' | گاری مەکڕێدی | ٢ ئەڵقە |- | ''Vera'' | ڕایڵی | ئەڵقەی: "Changing Tides" |- | ''Casualty'' | لوک دیکینسن / جەیسن وەیکۆت | ٢ ئەڵقە |- | ٢٠١٦–ئێستا | ''Stranger Things'' | جۆناثان بایەرس | ڕۆڵی سەرەکی |} == خەڵات و پاڵێوراوەکان == {| class="wikitable sortable" |- ! شاڵ ! خەڵات ! بابەت ! کاری پاڵێوراو ! ئەنجام ! class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|سەرچاوە}} |- |٢٠١٧ | خەڵاتەکانی سکرین ئاکتەرس گیڵس | باشترین ڕۆڵگێڕان لەلایەن گروپێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | rowspan="4" |''Stranger Things'' | {{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations |سەردێڕ=SAG Awards nominations 2017: See the full list |magazine=[[Entertainment Weekly]] |یەکەم=Joely |دوایین=Nolfi |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Meredith Corporation]]}}</ref> |- | rowspan=2|٢٠١٨ | خەڵاتەکانی سکرین ئاکتەرس گیڵس | باشترین ڕۆڵگێڕان لەلایەن گروپێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/01/sag-awards-stunt-nominees-2018-john-bernecker-walking-dead-1202239125/ |سەردێڕ=SAG Awards' Stunt Ensemble Nominees Include Fallen 'Walking Dead' Stuntman |دوایین=Hipes |یەکەم=Patrick |ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[Penske Business Media, LLC.]]}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکاران | دزەری دیمەنی ھەڵبژێردراو | {{nom}} |style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tvline.com/2018/06/22/teen-choice-awards-2018-nominees-full-list-tv-nominations/ |سەردێڕ=Teen Choice Awards 2018: Riverdale Leads Final Wave of TV Nominations |دوایین=Swift |یەکەم=Andy |ئیش=[[TVLine]] |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> |- |٢٠٢٠ | خەڵاتەکانی سکرین ئاکتەرس گیڵد | باشترین ڕۆڵگێڕان لەلایەن گروپێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} |style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2019/12/sag-awards-nominations-list-film-tv-nominees-screen-actors-guild-1202806390/ |سەردێڕ=SAG Awards Nominations: 'Bombshell', 'The Irishman', 'Once Upon A Time In Hollywood' Top Film List, 'Maisel,' 'Fleabag' Score In TV – Complete List Of Noms |دوایین=Hipes |یەکەم=Patrick |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|6390427}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|مۆسیقا|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|Charlie Heaton}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤]] 7vfovbb4e94zg57pfq69ky8u5q5vrcc 0 168037 1689501 1625849 2026-10-18T20:06:12Z مامۆستا 39489 زیادکردنی بەستەر بۆ [[ھامستەر]] 1689501 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی فیلم | ناو = بۆڵت | وێنە = Bolt ver2.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان = پۆستەری سەرەکی فیلم | سەردێڕ = | سەرباس = | دەرھێنەر = کریس ویلیامس | بەرھەمھێنەر = کڵارک سپێنسەر | نووسین = | سەرچاوەی چیڕۆک = | چەشن = | کاست = | موزیک = جۆن پۆوێڵ | وێنەگری سینەمایی = | دەستکاری = تیم مارتینس | ستۆدیۆ = | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی | ڕێکەوتی دەرچوون = | ماوەی فیلم = ٩٦ خوولەک | وڵات = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] | زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] | زنجیرە = | تێچوون = ١٥٠ ملیۆن دۆلار | داھات = ٣٥٠ ملیۆن دۆلار | خەڵاتەکان = | بەشی پێشوو = | بەشی دواتر = }} '''بۆڵت''' ({{بە ئینگلیزی|Bolt}}) فیلمێکی کۆمیدی و سەرکێشی کۆمپیتەرییە، لەلایەن ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشنەوە بەرھەمھێنراوە، وە لەلایەن [[واڵت دیزنی پیکچەرز]] بڵاوکراوەتەوە. «کریس ویلیامز» و «بایرۆن ھاوارد» دەریانھێناوە، ئەستێرەکانی دەنگی فیلمەکە [[جۆن تراڤۆڵتا]]، مایلی کۆرس، مالێکۆڵم مکدۆوێڵ، دیدریچ بادەر، نیک سواردسۆن، گرێگ جێرمان، سوسی ئیسمان و مارک واڵتۆن. ناوەندی پیلانەکانی فیلمەکە لەسەر سەگێکی سپی بەناوی بۆڵتە، کە ھەموو ژیانی لە زنجیرەی تەلەفزیۆنی بەسەربردوە، پێیوایە کە خاوەنی ھێزێکی گەورەیە، کاتێک باوەڕی وایە کە خاوەنەکەی بەناوی «پێنی» ڕفێنراوە، ئەویش ھەوڵی ڕزگارکردنی دەدات. بۆڵت لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، سەرەڕای نمایشێکی تا ڕادەیەک باش لە بۆکس ئۆفیس، فیلمەکە پێشوازییەکی ڕەخنەگرانەی پۆزەتیڤی بەھێزی وەرگرت. ئەمە یەکێک بوو لە کۆتا ڕۆڵەکانی فیلم بۆ «جەیمس لیپتۆن» پێش مردنی لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٠، ئەوی دیکەشیان فیلمی [[ئۆیغوور|ئیگۆر]] بوو، کە لە ھەمان ساڵ بڵاوکرایەوە. فیلمەکە بۆ زنجیرەیەک خەڵات ھەڵبژێردراوە، وەک خەڵاتی ئەکادیمیای باشترین ئەنیمەیشن، خەڵاتی گۆڵدن گلۆب بۆ باشترین فیلمی وێنەی ئەنیمەیشنی، خەڵاتی گۆڵدن گلۆب بۆ باشترین گۆرانی ڕەسەن. == چیرۆک == تووتکێکی سپی بە ناوی بۆڵت، لەلایەن کچێکی تەمەن ھەشت ساڵانەوە بە ناوی پێنی بەخێو دەکرێت. دوای پێنج ساڵ بۆڵت و پێنی لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنێکی لێداندا بەناوی بۆڵت، کە تێیدا بۆڵت ھێزێکی زۆر گەورەی جۆراوجۆر بەکار دەھێنێت، بۆ پاراستنی پێنی لە خراپەکارەکان. بۆ بەدەستھێنانی نمایشێکی ڕاستەقینەتر، بەرھەمھێنەرانی نمایشەکە ھەموو ژیانی بۆڵتیان فریوداوە، ڕێکخستنی وێنەگرتنەکە بەو شێوەیەی بۆڵت باوەڕی وایە ھەموو شتێکی نمایشەکەی کردووەتە ڕاستەقینە، وە بەڕاستی ھێزێکی گەورەی ھەیە، لەوانە ھاوارێکی دەنگیی بەھێز و وێرانکەر. بەڵام لەیەکێک لە یدمەنەکان بۆڵت بەتەواوی پێی وایە، کە پێنێ بەراستی ڕفنێدراوە، بەھەڵە لە نمایشەکە دەچێتە دەرەوە، دواتر بۆڵت نازانێ کە لەکوێیە، کەوتووەتە نێو کارتۆنێکی چپسی زۆر. ئەو کارتۆنانە بەرەوە [[نیویۆرک]] بار دەکرێن. لە نیویۆرک بۆڵت گەڕانی بەدوای پێنێدا دەست پێ دەکات، زۆر بێ ھیوا و سەرلێشێواوە، ھەروەھا بۆشی دەردەکەوێت، کە ھێزێکی گەورەی نییە، ئەوانە تەنھا نمایش بوونە. ڕووبەڕووی میتنس دەبێت، کە پشیلەیەکە، بۆڵت میتنس ناچار دەکات، بۆ ئەوەی لەگەڵیدا بێت، میتنس قەناعەتی پێدەکات، ھەردووکیان دەست دەکەن بە گەشتەکەیان بەرەو ڕۆژاوا بە بارھەڵگرێک. لە ھۆڵیود پێنی لە دیارنەمانی بۆڵتدا زۆر بێ ھێز دەبێت، وە لەلایەن ستۆدیۆوە قەناعەتی پێ دەھێنرێت، کە بەردەوام بێت لە وێنەگرتن لەگەڵ سەگێکی تر بەڵام کەم ئەزموونە. بۆڵت لە یەکەم ھەستی برسییەتیدا سەرسام بووە، بەوەی کە لەلایەن میتنسەوە چۆن خۆی وەک سەگێکی نازدار لێبکات، لەبەرامبەر خەڵکدا بۆئەوەی خواردنیان بدەنێ، ھەر لەو شوێنەدا ھامستەرێک دەبینن، [[ھامستەر]]ەکە زۆر سەرسامی بۆڵتە، چونکە چەند جارێک لە تەلەڤیزیۆن ئەوی بینیوە، دواتر ھەر سێکیان بەیەکەوە بەدوای پێنێ دەگەڕێن. == ڕۆڵەکان == * [[جۆن تراڤۆڵتا]]: وەک بۆڵت * سوسی ئیسمان: وەک میتنس * ماڕک واڵتۆن: وەک ڕینۆ * میلی کیروس: وەک پێنێ == بەرھەمھێنان == لە بنەڕەتدا فیلمەکە بە نیاز بوو، بە ناونیشانی (سەگی ئەمریکی) بێت، ھەروەھا لە نووسینی کریس ساندەرس دەرھێنانی بۆ بکەن، لە کۆتایدا ساندەرس لە پرۆژەکە لابرا، وە کریس ویلیامس و بایرۆن ھاوارد لە جێگەیان دانرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cartoonbrew.com/cgi/toy-story-3-and-american-dog-news |سەردێڕ=Toy Story 3 and American Dog News |یەکەم=Amid |دوایین=Amidi |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٠٧|ئیش=[[Cartoon Brew]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070927215934/http://www.cartoonbrew.com/cgi/toy-story-3-and-american-dog-news |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927215934/http://www.cartoonbrew.com/cgi/toy-story-3-and-american-dog-news |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ }}</ref> پلانی پێشووی فیلمەکە چیرۆکی سەگێک بە ناوی ھێنری بوو، ئەستێرەیەکی بەناوبانگی تەلەفزیۆنی باسی کردووە، کە ڕۆژێک لە ڕۆژان ھێنری خۆی لە بیابانی نیڤادا بە تەنھا لەگەڵ پشیلەیەکی یەک چاو و کەروێشکێکی گەورە دەبینێتەوە، کە خۆیان بەدوای ماڵە نوێیەکەیاندا دەگەڕێن، سەرەڕایی ھەموو ئەو کاتە ھێنری ھێشتا پێی وایە لە تەلەفزیۆندایە. ساڵی ٢٠٠٦ دوای بوون بە سەرۆکی داھێنەر لە ئەنیمەیشنی دیزنی، جۆن لاستێر لەگەڵ دەرھێنەرانی دیکەی پیکسار و دیزنی ئامادەی دوو نمایشکردنی فیلمەکە بوون، وە تێبینیان لەسەر چۆنیەتی باشترکردنی چیرۆکەکە بەساندەرس دا. == بڵاوکردنەوە == بۆڵت لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ بە شێوەیەکی زانستیی لە ئەمریکا بڵاوکرایەوە. لە ٢٢ی ئازاری ٢٠٠٩ لە ئەمریکا دیسکێکی Blue-ray بڵاوکرابووە. ئەمە بۆ یەکەم جار پەخشێکی سەرەکی لە ماڵدا ھەبێت، کە دیسکێکی Blu-ray پێش DVD. بۆڵت لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ لەسەر ھەردوو ڕێکخراوی Blu-ray و DVD لە شانشینی یەکگرتوو بڵاوکرایەوە. [[دی ڤی دی]] ٤٬٥٨١٬٧٥٥ دانەی فرۆشتوە، کە ٨١٬٠١ میلیۆن دۆلاری لە فرۆشتندا پەیداکردووە، لە ٣١ کانونی یەکەمی ٢٠٠٩، چاپێکی Blue-ray بەشێوەی 3D لەناو فیلمەکە لە تشرینی دووەمی ٢٠١٠ لە [[فەڕەنسا]] و [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بڵاوکراوەتەوە. == مۆسیقا == تۆماری بۆڵت لە لایەن جۆن پاوڵ بوو،<ref name="ost">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Walt Disney Records Presents the Original Motion Picture Soundtrack, BOLT|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/2008/11/14/idUS167698+14-Nov-2008+BW20081114|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٢|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|نووسەر=Walt Disney Records|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924135911/http://www.reuters.com/article/2008/11/14/idUS167698+14-Nov-2008+BW20081114|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گۆرانی دەنگ لەلایەن ئەستێرەکانی بۆڵت مایلی کۆرس و [[جۆن تراڤۆڵتا]] (بۆ خەڵاتی گۆڵدن گلۆب بۆ باشترین گۆرانی ڕەسەن لە ساڵی ٢٠٠٩ ھەڵبژێردرا)، وە ھەروەھا «بارکردن لە مانگ» لەلایەن ڕیلۆ کیلی گۆرانیبێژ جێنی لویس بوو،<ref name="ost"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/dp/B001L2BP5U |سەردێڕ=Bolt |ئیش=[[Amazon.com]] |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨}}</ref> تراکی دەنگی فیلمەکە لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ بڵاوکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Bolt (2008 film)}} * {{وێبگەی فەرمی|http://movies.disney.com/bolt}} * {{IMDb title|0397892|بۆڵت}} * {{AllMovie title|381601|بۆڵت}} * {{Mojo title|bolt|بۆڵت}} * {{Rotten Tomatoes|bolt|بۆڵت}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دیزنی|ئەنیمەیشن|دەیەی ٢٠٠٠|ھۆڵیوود|کۆمیدیا}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی مناڵان لە ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠٠٨]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی-کۆمپیوتەری ساڵی ٢٠٠٨]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان کە لە لۆس ئانجلەس داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە لاس ڤێگاس ڤالی ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە خورۆکەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی کریس ویلیامز]] [[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن ستۆدیۆز]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ٢٠٠٣]] 5p1bhfjf4jj5smf9itieu7pakc61uaj 0 168081 1689544 1528305 2026-10-18T22:34:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە) 1689544 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Suikerspin.png|alt=|وێنۆک]] '''پەشمەک''' ({{بە ئینگلیزی|Cotton candy}}، {{بە عەرەبی|غزل البنات}}) جۆرێکە لە شیرینی کە ھاوشێوەی [[پرچ]]ە، و بە ئامێرێکی تایبەت لە [[شەکر]] دروست دەکرێت. زۆر جار دەستگێڕەکان دەیفرۆشن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://ar.wikipedia.org/wiki/غزل_البنات|سەردێڕ=غزل البنات|زمان=عەرەبی|سەردان=٢٢ی نابی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cotton candy|پەشمەک}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دێسێرەکان]] kqaz9hcjkjc4li7vbd6sn1v4g4a9835 0 168232 1689252 1600001 2026-10-18T13:34:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە) 1689252 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Pygoscelis papua.jpg|وێنۆک]] '''پێنگوین'''، '''پەنگوین'''، یان '''بەتریق''' ({{بە ئینگلیزی|Penguin}}) پەنگوینەکان کۆمەڵێک باڵندەی نەفڕی ئاویین. ئەوان بەشێوەیەکی تایبەت لە [[نیوەگۆی باشوور]] دەژین، تەنھا یەک جۆریان ھەیە، کە پەنگوینی گالاپاگۆس لە باکووری ھێڵی یەکسانبوون دۆزرانەوە. ژیان لە ئاودا بۆ ئەوان زۆر گونجاوە، پەنگوینەکان پەلە تاریک و سپییەکانیان پێچەوانە دەکەنەوە بۆ مەلەکردن، زۆربەی پەنگوینەکان خواردنیان لەسەر ماسی و ماسی کویدە و شێوەی تری ژیانی دەریایی دەست دەکەوێت، کە لە کاتی مەلەکردن لەژێر ئاودا دەیانگرنە بەر. بە نزیکەیی نیوەی ژیانیان لەسەر وشکانی و نیوەکەی تری لە دەریادا بەسەر دەبەن. ھەرچەندە نزیکەی ھەموو جۆرە پەنگوینەکان ڕەسەنن، بۆ بەشی باشووری ھێمیسفیر دەگەڕێنەوە، بەڵام تەنھا لە کەشوھەوای سارددا نادۆزرێنەوە، لە ڕاستیدا تەنھا چەند جۆرە پەنگوینێک تا ئێستا لە باشوور دەژین، چەندین جۆر لە ناوچەی میزاجیدا دەدۆزرێنەوە، بەڵام یەک جۆر پەنگوین بەناوی گالاپاگۆس لە نزیک گۆی زەوی دەژی. گەورەترین جۆری زیندوو پەنگوینی ئیمپراتۆرە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TQjLDAAAQBAJ&pg=PA124&dq=largest+living+species+of+penguin+is+the+emperor+penguin#v=onepage|سەردێڕ=Animal!|دوایین=DK|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Penguin|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦٥٤-٥٩٠٠-٨|زمان=en}}</ref> بە تێکڕایی گەورەکان نزیکەی ١٬١ مەتر بەرزن، کێشی ٣٥ کگم، بچووکترین جۆری پەنگوین «پەنگوینی بچووکی شینە» کە بە پەنگوینی پەری ناسراوە، دەوری ٣٣ سم باڵایانە، کێشیان ١ کیلۆ دەبێت. لەناو پەنگوینەکاندا، پەنگوینە گەورەکان لە ناوچە ساردەکاندا نیشتەجێن، لەکاتێکدا پەنگوینە بچووکەکان لە کەشوھەوای خۆش و تەنانەت خولگەییدا دەدۆزرێنەوە. == وشەڕەتناسی == وشەی پەنگوین بۆ یەکەم جار لە سەدەی ١٦ وەک ھاوتایەک بۆ [[ئەکی گەورە]] دەردەکەوێت،<ref name="CNRTL">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnrtl.fr/etymologie/pingouin |سەردێڕ=PINGOUIN: Etymologie de PINGOUIN |بڵاوکەرەوە=Centre National de Ressources Textuelles et Lexicales |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081026163135/http://www.cnrtl.fr/etymologie/Pingouin |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دۆزەرەوە ئەورووپییەکان بۆیان دەرکەوت کە بە پەنگوین ناسراون، لە بەشی باشووری نیوەگۆی زەویدا دەژین؛ ھێشتا مشتومڕ لەسەر ناوی پەنگوین دەکرێت، وشەزانی وشەی پەنگوینی بە پیتی لاتینییەوە گرێدا، واتە «چەوری»یان «نەوت». لە ساڵی ١٨٧١ وشەی لاتینی پێنگوینس لە پۆلێنکردنی زانستیدا بەکار ھاتووە، بۆ ناوکردنی (Pinguinus impennis، واتە پەنگوین بەبێ پەڕەکانی فڕین)، کە لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەیەمدا بەرەو لەناوچوو چوو. ھەروەک لە لێکۆڵینەوەی بۆماوەیی ساڵی ٢٠٠٤ پشتڕاستکراوەتەوە، پەنگوینەکان سەر بە خێزانی ئەکەکانە (ئەک: باڵندەیەکی شێوەی پەنگوینە). سەرەڕای ئەو لێکدانانە پەنگوین ئەک نین، و لە نزیکەوە پەیوەندیان بە ئەکی گەورەوە نییە. == پۆڵێنزانی و پەرەسەندن == ژمارەی جۆری پەنگوینەکان گفتوگۆی لەسەر کراوە بەپێی ئەوەی کە دەسەڵات پەیڕەوی دەکات، جیاوازی زیندەیی پەنگوین لەنێوان ١٧ بۆ ٢٠ جۆری زیندوودا جیاوازی ھەیە، ھەموویان لەناو خێزانێکن بەناوی (سوھنیسێین). مێژووی پەرەسەندن لە پەنگوینەکان توێژینەوەی باشی بۆ کراوە، و پیشاندەری بایۆجیۆگرافیای پەرەسەندنە، ھەرچەندە ئێسکی پەنگوین لە ھەر ڕەگەزێک جیاوازی زۆری لە قەبارەدا ھەیە، و بەچەند نموونەی باش ناسراون، ھەروەھا ھەندێک بابەتی تایبەت بە پەنگوین پێش مێژوو لە ساڵی ٢٠٠٥ بڵاوکراونەتەوە. == پەنگوینەکان و مرۆڤەکان == پەنگوینەکان ھیچ ترسێکی تایبەتیان لە مرۆڤ نییە و زۆر جار لە گرووپەکانی خەڵک نزیک دەبنەوە، ئەمە لەوانەیە لەبەر ئەوە بێت کە پەنگوینەکان ھیچ درندەیەکی زەوییان نییە، لە جەمسەری جەمسەرەکان یان دوورگەکانی دوور لە کەنار دەریا. سەگەکان ڕاوی پەنگوینەکان دەکەن، لەکاتێکدا لە جەمسەرەکان لە مرۆڤەکان بە سەگ ڕاوی پەنگوینەکانیان بۆ خواردن دەکرد، بەڵام سەگەکان لە ماوەیەکی زۆرەوە لەجەمسەری یونتاریکەوە قەدەغە کراون، جگە لە سەگەکان پەنگوینەکان لە دەریادا مەترسیان ھەیە، لە ڕاوکەران وەک [[کۆسە]] و [[نەھەنگی بکوژ]] و [[پڵنگی دەریا]]. لە حوزەیرانی ٢٠١١، پێنگوینێکی ئیمپراتۆر ھاتە کەنار دەریای پێکا پێکا لە نیووزلەندا، ٣٢٠٠ کم لە گەشتەکەی بۆ ئەنتارکتیکا بەردەوامبوو.<ref>[http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/environment/wildlife/removal_of_sledge_dogs.php Removal of the sledge dogs from Antarctica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141113080747/http://www.antarctica.ac.uk/about_antarctica/environment/wildlife/removal_of_sledge_dogs.php |date=November 13, 2014}}. British Antarctic Survey</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز|Spheniscidae|پەنگوین}} {{Taxonbar|from=Q9147}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژینناسی|گیانلەبەران|جوگرافیا|کەشوھەوا|ئانتارکتیکا|باڵندەکان}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:پەنگوینەکان]] [[پۆل:ئەو باڵندانەی نافڕن]] 9gyaedz670jf3bb4h7c5lbo7itxk4c9 0 168298 1689642 1672636 2026-10-19T01:54:14Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689642 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنانەکانی تر|شتە نامۆکان}} {{وەسف|زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی خەیاڵی زانستیی ترسناکی ئەمریکی}} {{Infobox television | name = شتە نامۆکان | image = Stranger Things logo.png | alt = | caption = لۆگۆی ''شتە نامۆکان'' | genre = {{Plainlist| * [[خەیاڵی زانستی]] * [[وێژەی ترسناک|ترسناک]] }} | creator = [[برایانی دەفەر]] | starring = {{Plainlist| * [[وینۆنا ڕایدەر]] * [[دەیڤد ھاربەر]] * [[فین وۆڵفھارد]] * [[میڵی بۆبی بڕاون]] * [[گەیتن ماتەرازۆ]] * [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]] * [[ناتالیا دایەر]] * [[چارلی ھیتن]] * [[کارا بوۆنۆ]] * [[ماتیو مۆدین]] * [[نۆوا شناپ]] * [[سەیدی سینک]] * [[جۆو کیری]] * [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]] * [[شۆن ئاستن]] * [[پۆڵ ڕەیزەر]] * [[مایا ھۆک|مایا ھاوک]] * [[پریا فێرگیوسن]] * [[برێت گێڵمان]] * [[جەیمی کامپبێڵ باوەر]] * [[ئێدواردۆ فڕانکۆ]] * [[جۆسێف کوین]] }} | composer = {{Plainlist| * [[سوورڤایڤ (باند)|مایکڵ ستێین]] * [[سوورڤایڤ (باند)|کایڵ دیکسن]] }} | country = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | language = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] | num_seasons = ٣ | num_episodes = ٢٥ | list_episodes = پێڕستی ئەڵقەکانی شتە نامۆکان | executive_producer = {{Plainlist| * [[برایانی دەفەر]] * [[شۆن لێڤی]] * دان کۆھن * سیندی ھۆڵاند * براین ڕایت * مات تەنێڵ * کاڕڵ گاجدیوسێک * ئیان پاترسن }} | producer = | location = | cinematography = {{Plainlist| * تیم ئایڤز * تۆد کامبێڵ * ڵاکڵان میڵن * دەیڤد فڕانکۆ }} | editor = {{Plainlist| * دین زیمەرمان * کێڤن دی ڕۆس * نات فوڵەر * کاترین نارانجۆ }} | camera = | runtime = ٤٢–٧٧ خولەک | company = {{Plainlist| * [[٢١ لاپس ئینتەرتەیمنت]] * مەنکی ماسکار }} | distributor = [[نێتفلیکس|خزمەتگوزارییەکانی پەخشی نێتفلیکس]] | picture_format = {{Plainlist| * [[٤ کەی]] ([[تەلەڤیزیۆنی ڕوونیی زۆر بەرز|ڕوونیی زۆر بەرز]]) * [[مەودای جووڵاوی بەرز]] }} | audio_format = دۆڵبی دیجیتاڵ ٥٫١ | first_aired = {{Start date|٢٠١٦|٧|١٥}} | last_aired = {{End date|ئێستا}} | website = https://www.netflix.com/title/80057281 | production_website = }} '''''شتە نامۆکان''''' زنجیرەیەکی [[خەیاڵی زانستی]]ی [[وێژەی ترسناک|ترسناک]]ی ئەمریکییە کە لەلایەن [[برایانی دەفەر]]ەوە دروستکراوە و لە [[نێتفلیکس]] بڵاوکراوەتەوە. دووانەکە بەڕێوەبەری زنجیرەکەن و لەگەڵ [[شۆن لێڤی]] و [[دان کۆھن]] بەرھەمھێنەری جیبەجێکارن. زنجیرەکە لە ١٥ی تەممووزی ٢٠١٦ لە نێتفلیکس پەخشکرا. زنجیرەکە کەوتووەتە ساڵی ١٩٨٠کان لە شاری خەیاڵیی ھۆکینس، [[ئیندیانا]]، و [[شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]] سەرنج دەخاتە سەر لێکۆڵینەوەی ونبوونی کوڕێکی منداڵ ([[ویڵ بایەرز]]) کە بە دوایدا ڕووداوی [[سەرووسروشتی]] لە دەوروبەری شارەکەدا ڕوودەدەن، وەک دەرکەوتنی کچێک ([[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن]]) کە توانای [[دوورەجووڵاندن|دوورەجووڵێنیی]] ھەیە. زنجیرەکە خاوەنی [[کاستی پڕ ئەستێرە|کاستێکی پڕ ئەستێرە]]یە کە پێکدێن لە [[وینۆنا ڕایدەر]]، [[دەیڤد ھاربەر]]، [[فین وۆڵفھارد]]، [[میڵی بۆبی بڕاون]]، [[گەیتن ماتەرازۆ]]، [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]]، [[نۆوا شناپ]]، [[سەیدی سینک]]، [[ناتالیا دایەر]]، [[چارلی ھیتن]]، [[جۆو کیری]]، [[کارا بوۆنۆ]]، و [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]]. برایانی دەفەر زنجیرەکەیان بەرھەمھێناوە بە تێکەڵەی ڕۆمانی لێکۆڵەریی درامی، لەگەڵ بابەتی سەرووسروشتی، کە بە ترسناک و خەیاڵی زانستی خراوەنتەڕوو، لەگەڵ ھەستی منداڵئاسا. برایانی دەفەر ئاماژەیان بە کولتووری بەناوبانگی ئەو سەدەیە داوە، ھەروەھا چەندین بابەت و ڕووی دەرھێنەرییان لە کارەکانی [[ستیڤن سپیڵبێرگ]]، [[جۆن کارپێنتەر]]، و [[ستیفن کینگ]]ەوە وەرگیراوە، ھەروەھا [[ئەنیمێ]] و [[کایەی ڤیدیۆیی|کایە ڤیدیۆیییەکان]]. بیرۆکەشیان لە تاقیکردنەوە سەیرەکان وەرگرتووە کە لە کاتی [[شەڕی سارد|جەنگی سارددا]] کراون، و [[بیردۆزی پلان]] و تاقیکردنەوەی نھێنیی حکوومەت. ''شتە نامۆکان'' سەرنجی خەڵکانێکی زۆری ڕاکێشاوە و ھەوادارێکی ئێجگار زۆری ھەیە لە سەرانسەری جیھاندا. زنجیرەکە بووەتە خاوەنی ستایش بۆ کەسایەتییەکانی، کەش، نواندن، ساوندتراک، دەرھێنان، نووسین، و ڕێزلێگرتنی لە فیلمەکانی ١٩٨٠کان. زنجیرەکە زۆر خەڵاتی بردووەتەوە و بۆ زۆر خەڵات پاڵێوراوە، کە پێکدێن لە ٣٩ پاڵاوتن بۆ [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] (و بردنەوەی شەش دانەیان)، چوار پاڵاوتن بۆ [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]]، پاڵاوتنێک بۆ [[خەڵاتی ئەکادیمیی تەلەڤیزیۆنیی بەڕیتانی]]، دوو پاڵاوتن بۆ [[خەڵاتی ڕێکخراوی دەرھێنەریی ئەمریکا]]، سێ پاڵاوتن بۆ [[خەڵاتی ڕێکخراوی نووسینەرانی ئەمریکا]]، و سێ پاڵاوتن بۆ [[خەڵاتی گرامی]]. [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە|خەڵاتێکی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە]] بردووەتەوە بۆ باشترین ڕۆڵ لە زنجیرەیەکی درامی، دوو [[خەڵاتی ڕێکخراوی فیلمی ئەمریکی]]، [[خەڵاتت ھەڵبژاردەی ڕەخنەگرانی تەلەڤیزیۆن|خەڵاتێکی ھەڵبژاردەی ڕەخنەگرانی تەلەڤیزیۆن]]، و سێ [[خەڵاتی ھەڵبژاردەی خەڵکی]]. لە ئەیلوولی ٢٠١٩دا، زنجیرەکە نوێکرایەوە بۆ چوارەم وەرز. برایانی دەفەر وتویانە کە ''شتە نامۆکان'' ئەگەری تەواوبوونی ھەیە دوای وەرزی پێنجەمی. {{TOC limit|3}} == چیرۆک == ''شتە نامۆکان'' لە شاری خەیاڵیی ھۆکینس، [[ئیندیانا]]دایە، لە سەرەتای ١٩٨٠کان. تاقیگەی ھۆکینسی نێودەوڵەتی کە وا دیارە لێکۆڵینەوەی زانستی بۆ بەشی وزەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەکات، تاقیکردنەوەی نھێنی دەکەن لەسەر پارانۆرماڵ و [[سەرووسروشتی]]، کە بۆ تاقیکردنەوەکانیان مرۆڤ بەکاردەھێنن. بێئاگایانە، دەروازەیەکیان دروستکردووە بۆ گەردوونێکی تر، بە ناوی «سەرەوژێرە»وە. کارتێکردنی سەرەوژێر دەست دەکات بە تووشکردنی ھاووڵاتیانی ھۆکینس کە دەربارەی نازانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Rodney |دوایین=Ho |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشان=http://radiotvtalk.blog.ajc.com/2015/08/28/netflix-new-drama-series-stranger-things-to-shoot-in-atlanta/ |سەردێڕ=New Netflix drama series ''Stranger Things'' to shoot in Atlanta |newspaper=[[The Atlanta Journal-Constitution]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160128052728/http://radiotvtalk.blog.ajc.com/2015/08/28/netflix-new-drama-series-stranger-things-to-shoot-in-atlanta/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|وێبگە=Reuters |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/2015/04/02/us-netflix-streaming-original-series-idUSKBN0MT1X220150402 |سەردێڕ=Netflix to premiere original series ''Montauk'' in 2016 |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924215113/http://www.reuters.com/article/2015/04/02/us-netflix-streaming-original-series-idUSKBN0MT1X220150402 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]] لە تشرینی دووەمی ١٩٨٣ەوە دەست پێ دەکات، کاتێک [[ویڵ بایەرز]] لەلایەن بوونەوەرێکی سەرەوژێرەوە دەڕفێندرێت. دایکی، [[جۆیس بایەرز|جۆیس]]، و سەرۆکی پۆلیسی شارەکە، [[جیم ھۆپەر (شتە نامۆکان)|جیم ھۆپەر]]، دەگەڕێن بەدوای ویڵدا. لە ھەمان کاتدا، کچێکی منداڵ کە ھێزی دەروونیی ھەیە، بە ناوی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن]]، لە تاقیگەکە ھەڵدێت و یارمەتیی ھاوڕێکانی ویڵ دەدات، [[مایک ویڵەر (شتە نامۆکان)|مایک]]، [[دەستن ھێندرسن|دەستن]]، و لوکەس، لە ھەوڵی خۆیان لە دۆزینەوەی ویڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bustle.com/articles/172579-is-hawkins-a-real-town-stranger-things-will-make-you-nostalgic-for-these-other-80s-classics |سەردێڕ=Is Hawkins A Real Town? 'Stranger Things' Will Make You Nostalgic For These Other '80s Classics |یەکەم=Caitlin |دوایین=Gallagher |magazine=[[Bustle (magazine)|Bustle]] |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەم]] دوای ساڵێکە لە ڕووداوەکانی یەکەم وەرز، کە لە تشرینی یەکەمی ١٩٨٤ەوە دەست پێ دەکات. ویڵ ڕزگارکراوە، بەڵام کەم کەس دەربارەی ڕووداوەکە دەزانن. کاتێک دەردەکەوێت کە ویڵ ھێشتا لەژێر کاریگەریی بوونەوەرەکانی سەرەوژێرە، ھاوڕێ و خێزانەکەی دەزانن کە ھەڕەشەیەکی گەورەتر لەسەر گەردوونەکەیانە لەلایەن سەرەوژێرەوە.<ref name="ew s2tease">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ew.com/tv/2017/02/09/stranger-things-2-exclusive-plot-revealed/ |سەردێڕ=Stranger Things season 2: Who's in danger? Who's new? The plot revealed! |یەکەم=Tim |دوایین=Stack |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Entertainment Weekly]]}}</ref> [[شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم)|وەرزی سێیەم]] دوای چەند مانگێکە لە ڕووداوەکانی دووەم وەرز، چەند ڕۆژێک پێش ٤ی تەممووزی ١٩٨٥. مۆڵی ستارکۆرتی نوێ بووەتە سەرنجی سەرەکیی دانیشتووانی ھۆکینس، کە کاری کردووەتە سەر فرۆشگاکانی تر. ھۆپەر زۆر نیگەرانی پەیوەندییەکەی نێوان ئیلێڤن و مایکە و ھێشتا دەیەوێت بایەخ بە جۆیس بدات. نەزانراو بۆ شارەکە، تاقیگەیەکی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەتیی]] نھێنی لەژێر ستارکۆرت دەروازەیەک بۆ سەرەوژێر دەکاتەوە، کە ڕێگە بە بوونەوەرەکانی سەرەوژێر دەدات کە کۆنتڕۆڵی دانیشتووانی ھۆکینس بکەن، کە کارەساتێکی گەورەتر دروست دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/stranger-things-first-season-3-details-revealed-1097178 |سەردێڕ='Stranger Things': First Season 3 Details Revealed |یەکەم=Katie |دوایین=Kilkenny |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/noah-schnapp-teases-stranger-things-season-3-1116433 |سەردێڕ=Noah Schnapp Teases 'Stranger Things' Season 3: "It's Very Different" |یەکەم=Clara |دوایین=McVey |ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]]}}</ref> == کاست و کەسایەتییەکان == {{سەرەکی|پێڕستی کەساتییەکانی شتە نامۆکان}} [[پەڕگە:Stranger Things cast by Gage Skidmore.jpg|وێنۆک|[[برایانی دەفەر]]، [[شۆن لێڤی]] و کاستی سەرەکیی [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەمی ''شتە نامۆکان'']] لە [[کۆمیک کۆنی سان دیێگۆ]]ی ٢٠١٧.]] * [[وینۆنا ڕایدەر]] بە ڕۆڵی [[جۆیس بایەرز]]،<ref name="June2015TVL">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ausiello |یەکەم=Michael |سەردێڕ=Scoop: Winona Ryder to Headline Untitled Netflix Supernatural Thriller |ناونیشان=http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=[[TVLine]] |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150816073504/http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دایکی ویڵ و جۆناتان بایەرز. ئەو لە لۆنی بایەرز جیابووەتەوە. لە وەرزی دووەمدا، ژوان دەبەستێت لەگەڵ ھاوپۆلی دواناوەندیی کۆنی، بۆب، تا مردنەکەی لە کۆتاییی وەرزەکەدا. ئەو و ھۆپەر پێ دەچێت کە ھەستیان بۆ یەکتری ھەبێت. * [[دەیڤد ھاربەر]] بە ڕۆڵی [[جیم ھۆپەر (شتە نامۆکان)|جیم ھۆپەر]]،<ref name="June2015TVL"/> سەرۆکی بنکەی پۆلیسی ھۆکینس. دوای مردنی کچە بچووکەکەی بەھۆی شێرپەنجەوە، ھۆپەر لە ھاوسەرەکەی جیا دەبێتەوە و ئالوودەی ئەلکھول دەبێت. لە ئەنجامدا زیاتر بەرپرسیارییەتی دەگرێتە خۆی، ڕزگارکردنی کوڕەکەی جۆیس و ھەڵگرتنەوەی ئیلێڤن وەک کچی خۆی. دەرخراوە کە ئەو و جۆیس ھەستیان بۆ یەکتری ھەبێت. * [[فین وۆڵفھارد]] بە ڕۆڵی [[مایک ویڵەر (شتە نامۆکان)|مایک ویڵەر]]،<ref name="Aug2015Deadline">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |سەردێڕ=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title |ناونیشان=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> منداڵی دووەمی کارن و تێد ویڵەر، برای نانسی و ھۆڵی، و یەک لە سێ ھاوڕێکەی ویڵ بایەرز. ئەو قوتابییەکی وریا و زیرەکە و ئەمە بۆ ھاوڕێکانیشی ماوەتەوە. ئەو ھەستی ڕۆمانسیی پێکدەھێنێت لەگەڵ ئیلێڤندا. * [[میڵی بۆبی بڕاون]]<ref name="Aug2015Deadline"/> بە ڕۆڵی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن / جەین ھۆپەر («ئێڵ»)]]، کچێکی منداڵ بە ھێزی مێشکی و وشەکارییەکی سنووردارەوە. ناوی ڕاستیی جەینە، و کچی بایۆلۆجیکیی تێری ئایڤزە. پاش ھەڵھاتن لە تاقیگەی ھۆکینس، کە تاقیکردنەوەی لەسەر دەکرا، دەبێت بە ھاوڕێی مایک، دەستن، و لوکەس. ئەو ھەستی ڕۆمانسی بۆ مایک پێکدەھێنێت. لە کۆتاییی وەرزی دووەم، ھۆپەر ئیلێڤن ھەڵدەگرێتەوە. لە وەرزی سێیەمدا ئەو و ھۆپەر زیاتر لێک نزیک دەبنەوە و ھۆپەر وەک کچی خۆی دای دەنێت. * [[گەیتن ماتەرازۆ]] بە ڕۆڵی [[دەستن ھێندرسن]]،<ref name="Aug2015Deadline"/> یەکێک لە ھاوڕێکانی ویڵ بایەرز. نەخۆشییەکەی، گەورەبوونی نائاساییی چۆڵەمەی کەللەیی، وای لێ دەکات کە بە زمانێکی فس بدوێت. لە وەرزی دووەمدا، شانازی بە ددانە تازەکانی پێشەوەی دەکات و حەز لە ماکس دەکات. لە وەرزی سێیەمدا، خۆشەویستێک پەیدا دەکات، سوزی (کە [[گابریێڵا پیزۆلۆ]] ڕۆڵی دەگێڕێت)، کە لە کامپی نۆو وێر دەیناسێت و یەک دیمەنیان پێکەوە ھەیە کە لە کۆتا ئەڵقەی وەرزی سێیەمدایە. * [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]] بە ڕۆڵی لوکەس سینکلەیر،<ref name="Aug2015Deadline"/> یەکێک لە ھاوڕێکانی ویڵ بایەرز. ئەو ڕقی لە ئیلێڤن دەبێتەوە بەڵام دواتر دەبێت بە ھاوڕێی. لە وەرزی دووەمدا، ئەویش حەزی لە ماکس کردووە کە لە وەرزی سێیەمدا دەبێت بە خۆشەویستی. * [[ناتالیا دایەر]] بە ڕۆڵی [[نانسی ویڵەر]]،<ref name="Aug2015Deadline"/> کچی کارن و تێد، و خوشکی گەورەی مایک و ھۆڵی. کۆششکەر و سەقامگیری یاسا، نانسی ڕوویەکی تری خۆی دەدۆزێتەوە لە کاتی لێکۆڵینەوە لە تاقیگەی ھۆکینس و مردنی ھاوڕێ نزیکەکەی باڕب. لە وەرزی ١–٢، ئەو خۆشەویستی ستیڤ ھارینگتنە، بەڵام لێی جیادەبێتەوە و دەبێتە خۆشەویستی جۆناتان بایەرز. * [[چارلی ھیتن]] بە ڕۆڵی جۆناتان بایەرز،<ref name="Aug2015Deadline"/> برا گەورەی ویڵ بایەرز و کوڕی جۆیس بایەرز. ئەو ھەرزەکارێکی بێدەنگە، قوتابییەکی دەرەکییە لە قوتابخانە، و خواستی بوون بە وێنەگرە. ئەو نزیکە لە براکەی و دایکییەوە، و دەبێتە خۆشەویستی نانسی ویڵەر. * [[کارا بوۆنۆ]] بە ڕۆڵی کارن ویڵەر،<ref name="BuonoCast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2015/09/cara-buono-cast-netflix-stranger-things-dean-cain-lady-dynamite-1201511834/ |سەردێڕ=Cara Buono Joins Netflix's 'Stranger Things'; Dean Cain In 'Lady Dynamite' |یەکەم=Denise |دوایین=Petski |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> دایکی نانسی، مایک، و ھۆڵی. * [[ماتیو مۆدین]] بە ڕۆڵی ماڕتن برێنەر (وەرزی ١؛ ڕۆڵی پاڵپشت لە وەرزی ٢)،<ref name="ModineCast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thewrap.com/netflixs-stranger-things-adds-matthew-modine-to-cast-exclusive/ |سەردێڕ=Netflix's 'Stranger Things' Adds Matthew Modine to Cast (Exclusive) |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|وێبگە=TheWrap |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> زاناکەی بەڕێوەبەری تاقیگەی ھۆکینس. ئەو و تیمەکەی بەدوای ئیلێڤندا دەگەڕێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://uk.businessinsider.com/stranger-things-2-is-dr-brenner-papa-alive-2017-10?r=US&IR=T |سەردێڕ='Stranger Things' executive producer confirms a major character's fate |وێبگە=Business Insider |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171216201611/http://uk.businessinsider.com/stranger-things-2-is-dr-brenner-papa-alive-2017-10?r=US&IR=T |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[نۆوا شناپ]] بە ڕۆڵی [[ویڵ بایەرز]] (وەرزی ٢–ئێستا؛ ڕۆڵی پاڵپشت لە وەرزی ١)،<ref name="Aug2015Deadline"/> کوڕی جۆیس بایەرز و برا بچووکی جۆناتان بایەرز. ئەو لەلایەن بوونەوەرێکەوە دەگیرێت لە «سەرەوژێر»ەوە، گەردوونێکی تر کە لەلایەن تاقیگەی ھۆکینسەوە دۆزراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/06/stranger-things-trailer-netflix-winona-ryder-matthew-modine-1201769759/ |سەردێڕ='Stranger Things' Trailer: First Look At Netflix's Supernatural Drama Starring Winona Ryder & Matthew Modine |یەکەم=Erik |دوایین=Pedersen |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٦}}</ref><ref name="S2Cast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/10/stranger-things-netflix-series-cast-season-2-1201836680/ |سەردێڕ='Stranger Things' Netflix Series Adds Two New Regulars, Promotes Two For Season 2 |دوایین=Petski |یەکەم=Denise |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> * [[سەیدی سینک]] بە ڕۆڵی ماکس «ماکسین» مەیفیڵد (وەرزی ٢–ئێستا)، زڕخوشکی بچووکی بیڵی، و کچێکی کوڕانی کە سەرنجی ھەردوو لوکەس و دەستن ڕادەکێشێت، کە لە ئەنجامدا لوکەس ھەڵدەبژێرێت.<ref name="S2Cast"/> * [[جۆو کیری]] بە ڕۆڵی [[ستیڤ ھارینگتن]] (وەرزی ٢–ئێستا؛ ڕۆڵی پاڵپشت لە وەرزی ١)، قوتابییەکی بەناوبانگی دواناوەندی و خۆشەویستی نانسی ویڵەر. کە جۆناتان بایەرز لەخۆی دووردەخاتەوە، بەڵام دواتر دەیکات بە ھاوڕێی خۆی. ئەو و نانسی دواتر جیادەبنەوە لە وەرزی دووەم.<ref name="KeeryAug2016">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ |سەردێڕ=EXCLUSIVE: 'Stranger Things' Actor Joe Keery on Season 2, Steve's Hair and Justice for Barb |دوایین=Crossan |یەکەم=Ashley |وێبگە=Entertainment Tonight |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902082551/http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="S2Cast"/> * [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]] بە ڕۆڵی بیڵی ھارگرۆڤ (وەرزی ٢–٣)، زڕبرا گەورەکەی ماکس کە توندوتیژ و ئابڕووبەرە. ئەو بەرەنگاری ناوبانگی ستیڤ دەبێتەوە.<ref name="S2Cast"/> * [[شۆن ئاستن]] بە ڕۆڵی بۆب نیوبی (وەرزی ٢؛ میوان لە وەرزی ٣)، ھاوپۆلی پێشووی جۆیس و ھۆپەر کە ڕەیدیۆشاکی ھۆکینس بەڕێوە دەبات<ref name="AstinReiser">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-season-2-sean-astin-paul-reiser-1201911580/ |سەردێڕ='Stranger Things' Season 2 Casts Sean Astin, Paul Reiser, Linnea Berthelsen |دوایین=Schwindt |یەکەم=Oriana |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> و خۆشەویستی جۆیسە، کە دەیخاتە پەسەندییەوە لەگەڵ ھۆپەر.<ref name="HollywoodLifeS2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hollywoodlife.com/2017/01/21/stranger-things-spoilers-season-2-sean-astin-winona-ryder-fan2sea-panel/ |سەردێڕ='Stranger Things' Season 2 Scoop: Sean Astin Playing Winona Ryder's 'Boyfriend' & More |دوایین=Longeretta |یەکەم=Emily |وێبگە=Hollywood Life |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170124153030/http://hollywoodlife.com/2017/01/21/stranger-things-spoilers-season-2-sean-astin-winona-ryder-fan2sea-panel/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[پۆڵ ڕەیزەر]] بە ڕۆڵی سام ئۆوێنز (وەرزی ٢؛ میوان لە وەرزی ٣)، جێبەجێکارێکی بەشی وزەیە کە جێی برێنەر دەگرێتەوە وەک بەڕێوەبەر. ئەو کەللەڕەقە و بەستراوەتەوە بە لێکۆڵینەوەی زانستی، کە ھێستا ھاوتای دانیشتووانی ھۆکینسە.<ref name="AstinReiser"/> * [[مایا ھۆک|مایا ھاوک]] بە ڕۆڵی ڕۆبن بەکڵی (وەرزی ٣–ئێستا)، کچێکی «یاریدەدەر» کە لەگەڵ ستیڤ کار دەکات لە دۆندرمەفرۆشی مۆڵەکە.<ref name="FergusonHawkeS3"/> * [[پریا فێرگیوسن]] بە ڕۆڵی ئێریکا سینکلەیر (وەرزی ٣–ئێستا؛ ڕۆڵی پاڵپشت لە وەرزی ٢)، خوشکە تەمەن دە ساڵانەکەی لوکەسە.<ref name="FergusonHawkeS3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/03/stranger-things-priah-ferguson-promoted-recurring-erica-maya-thurman-hawke-new-regular-season-3-netflix-series-1202308414/ |سەردێڕ='Stranger Things': Priah Ferguson Promoted, Maya Hawke Added As New Regular In Season 3 Of Netflix Series |دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180303000448/http://deadline.com/2018/03/stranger-things-priah-ferguson-promoted-recurring-erica-maya-thurman-hawke-new-regular-season-3-netflix-series-1202308414/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> * [[برێت گێڵمان]] بە ڕۆڵی مورەی باومان (وەرزی ٤؛ ڕۆڵی پاڵپشت لە وەرزی ٢–٣)، دروستکەری [[بیردۆزی پلان]]، لێکۆڵەری تایبەت و ھاوڕێی کۆنی ھۆپەر. * [[جەیمی کامپبێڵ باوەر]] بە ڕۆڵی پیتەر باڵارد (وەرزی چوارەم)<ref name="New Season 4 Cast"/> * [[ئێدواردۆ فڕانکۆ]] بە ڕۆڵی ئارگایڵ (وەرزی چوارەم)<ref name="New Season 4 Cast"/> * [[جۆسێف کوین]] بە ڕۆڵی ئێدی مونسۆن (وەرزی چوارەم)<ref name="New Season 4 Cast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/11/stranger-things-season-4-cast-additions-spoilers-details-hellfire-club-jamie-campbell-bower-eduardo-franco-tom-wlaschiha-sherman-augustus-mason-dye-nikola-djuricko-robert-englund-1234619384/|سەردێڕ='Stranger Things' Season 4 Cast Additions: Jamie Campbell Bower, Eduardo Franco & Joseph Quinn Join As Series Regulars; Tom Wlaschiha Among 5 Recurring|ئیش=Deadline Hollywood|یەکەم=Nellie|دوایین=Andreeva|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> == ئەڵقەکان == {{Series overview | released = y | allreleased = y | color1 = #771C23 | link1 = #وەرزی یەکەم (٢٠١٦) | episodes1 = ٨ | start1 = {{Start date|٢٠١٦|٧|١٥}} | color2 = #A42C17 | link2 = #وەرزی دووەم (٢٠١٧) | episodes2 = ٩ | start2 = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | color3 = #171014 | link3 = #وەرزی سێیەم (٢٠١٩) | episodes3 = ٨ | start3 = {{Start date|٢٠١٩|٧|٤}} | color4 = #265839 | link4 = #وەرزی چوارەم | linkR4 = <ref name="Deadline4Dates">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hayes |یەکەم١=Dade |سەردێڕ='Stranger Things' Renewed For Fifth And Final Season, Gets Premiere Dates For Split Season 4 As Duffer Brothers Tease Potential Spinoffs |ناونیشان=https://deadline.com/2022/02/stranger-things-renewed-season-5-final-season-4-premiere-date-1234935526/ |وێبگە=Deadline Hollywood |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> | episodes4 = ٩ | episodes4A = ٥ | start4A = {{Start date|٢٠٢٢|٥|٢٧}} | episodes4B = ٤ | start4B = {{End date|٢٠٢٢|٧|١}} }} === وەرزی یەکەم (٢٠١٦) === {{سەرەکی|شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم)}} {{:شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم)}} === وەرزی دووەم (٢٠١٧) === {{سەرەکی|شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)}} {{:شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)}} === وەرزی سێیەم (٢٠١٩) === {{سەرەکی|شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم)}} {{:شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم)}} === وەرزی چوارەم === {{سەرەکی|شتە نامۆکان (وەرزی چوارەم)}} {{:شتە نامۆکان (وەرزی چوارەم)}} == بەرھەمھێنان == === پەرەسەندن === {{multiple image | align = left | total_width = 250 | image1 = Ross Duffer by Gage Skidmore.jpg | width1 = 413 | height1 = 599 | alt1 = | caption1 = | image2 = Matt Duffer by Gage Skidmore.jpg | width2 = 476 | height2 = 599 | alt2 = | caption2 = | footer = ڕۆس (چەپ) و مات دەفەر، دروستکەرانی زنجیرەکە }} ''شتە نامۆکان'' لەلایەن مات و ڕۆس دەفەرەوە دروستکراوە، کە بە شێوەیەکی پیشەیی بە [[برایانی دەفەر]] ناسراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.denofgeek.com/uk/tv/stranger-things/42240/netflixs-stranger-things-spoiler-free-review |سەردێڕ=Netflix's ''Stranger Things'' spoiler-free review |وێبگە=[[Den of Geek]] |یەکەم=Louisa |دوایین=Mellor |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160716122522/http://www.denofgeek.com/uk/tv/stranger-things/42240/netflixs-stranger-things-spoiler-free-review |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دووانەکە نووسین و بەرھەمھێنانی فیلمی ٢٠١٥ی ''[[شاراوە (فیلمی ٢٠١٥)|شاراوە]]''یان تەواو کردبوو، کە تێیدا ھەوڵی لاساییکردنەوەی شێوازی [[ئێم. نایت شامەلان]]یان دابوو. ھەرچۆنێک بێت، بەھۆی گۆڕانکارییەکان لە [[وارنەر برۆس.]]، دابەشکاری فیلمەکە، فیلمەکە بە شێوەیەکی فراوان بڵاو نەکرایەوە و برایانی دەفەر دوودڵ بوون لە داھاتوویان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vulture.com/2017/08/the-duffer-brothers-upside-down-journey-to-stranger-things.html |سەردێڕ=Turned Upside Down |یەکەم=Adam |دوایین=Sternbergh |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=[[Vulture (magazine)|Vulture]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170822043532/http://www.vulture.com/2017/08/the-duffer-brothers-upside-down-journey-to-stranger-things.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ سەرسووڕمانیی خۆیان، بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی، [[دۆناڵد دێ ڵاین]]، پەیوەندیی پێوە کردن، کە سەرسام بوو بە دەقی ''شاراوە''، و ھەلی ئەوەی پێ بەخشین کە کار لەسەر ئەڵقەکانی ''[[وەیوارد پاینز]]'' بکەن لەپاڵ شامەلاندا. دوو براکە ئامۆژگاری دەکران لەلایەن شامەلانەوە لە کاتی بەرھەمھێنانی ئەڵقەکاندا، و ئەو کاتەی کە تەواو بوون، ھەستیانکرد کە ئامادەن تا زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی خۆیان بەرھەم بھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/tv/features/stranger-things-creators-on-making-summers-biggest-tv-hit-w431735 |سەردێڕ='Stranger Things': How Two Brothers Created Summer's Biggest TV Hit |یەکەم=Kory |دوایین=Grow |ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Rolling Stone]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی شوباتی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170203150929/http://www.rollingstone.com/tv/features/stranger-things-creators-on-making-summers-biggest-tv-hit-w431735 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> برایانی دەفەر دەقێکیان ئامادەکرد{{کەی|date=تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}} کە لە بنەڕەتدا ھاوشێوەی ئەڵقەی یەکەمی زنجیرەکە بوو، لەگەڵ [[کتێبی بانگەشە|کتێبێکی بانگەشە]]ی ٢٠ لاپەڕەیی بۆ یارمەتیدانیان لە فرۆشتنی زنجیرەکە بە تۆڕێک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/08/14/arts/television/stranger-things-netflix-duffer-brothers-interview.html |سەردێڕ=Matt and Ross Duffer Discuss 'Stranger Things,' a Nightmare on '80s Street |یەکەم=Finn |دوایین=Cohen |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[The New York Times]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170120090650/https://www.nytimes.com/2016/08/14/arts/television/stranger-things-netflix-duffer-brothers-interview.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> چیرۆکەکەیان بە نزیکەی پانزە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cbr.com/stranger-things-behind-the-scenes-secrets/ |سەردێڕ=16 Things You NEVER Knew About Stranger Things |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[Comic Book Resources]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180423232605/https://www.cbr.com/stranger-things-behind-the-scenes-secrets/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[تەلەڤیزیۆنی کەیبڵ|تۆڕی کەیبڵ]] نیشاندا، کە ھەموویان دەقەکەیان ڕەت کردەوە چونکە ھەستیان دەکرد دەقێک کە تێیدا منداڵ کەسایەتیی سەرەکی بن کار ناکات، و داوایان دەکرد کە بیکەن بە زنجیرەیەکی منداڵان یان منداڵەکان واز لێ بێنن و سەرنج بخەنە سەر لێکۆڵینەوەکانی ھۆپەر لەسەر [[پارانۆڕماڵ]]. لە سەرەتای ٢٠١٥دا، [[دان کۆھن]]، جێگری سەرۆکی [[٢١ لاپس ئینتەرتەیمنت]]، دەقەکەی ھێنا بۆ ھاوکاری، [[شۆن لێڤی]]. ئەوان دوابەدوا برایانی دەفەریان بانگھێشتکرد بۆ نووسینگەکەیان و مافی زنجیرەکەیان کڕییەوە، و تەواوی مافی نووسەرییان بەخشییە براکان. دوای خوێندنەوەی ئەڵقەی یەکەم، خزمەتگوزاریی پەخشی [[نێتفلیکس]] تەواوی وەرزەکەی کڕی بە نرخێکی نەدرکێندراو؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Stranger Things': Shawn Levy on Directing Winona Ryder, Netflix's Viral Model |ناونیشان=https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-season-1-shawn-levy-interview-winona-ryder-netflix-1201820811/ |یەکەم=Geoff |دوایین=Berkshire |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180815003252/https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-season-1-shawn-levy-interview-winona-ryder-netflix-1201820811/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زنجیرەکە دوابەدوا ڕاگەیەندرا کە لە ٢٠١٦ بڵاودەبێتەوە لەلایەن نێتفلیکسەوە لە سەرەتاکانی نیسانی ٢٠١٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2015/digital/news/netflix-montauk-duffer-brothers-1201465182/ |سەردێڕ=Netflix Orders 'Montauk' Supernatural Drama Series from 'Wayward Pines' Duffer Twins |یەکەم=Todd |دوایین=Spangler |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170421070552/http://variety.com/2015/digital/news/netflix-montauk-duffer-brothers-1201465182/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> برایانی دەفەر وتیان کە ئەو کاتەی کە بیرۆکەی زنجیرەکەیان دایە نێتفلیکس، خزمەتگوزارییەکە لەوەپێش بە پەخشە ڕەسەنەکانی تری ناسرابوو، وەک ''[[ماڵی کارتەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکی)|ماڵی کارتەکان]]'' و ''[[پرتەقاڵی ڕەشی نوێیە]]''، بە بەرھەمھێنەری ناسراو لە پشتیانەوە، و ئامادەبوون کە ھەلێک ببەخشنە بەرھەمھێنەرانی وەک ئەوان. براکان دەستیانکرد بە نووسینی زنجیرەکە و لێڤی و کۆھنیان وەک بەرھەمھێنەری جێبەجێکار دانا بۆ دەستکردن بە ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان و وێنەگرتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2015/04/montauk-supernatural-series-netflix-matt-ross-duffer-shawn-levy-1201403265/ |سەردێڕ=Netflix Orders Supernatural Drama Series From Matt & Ross Duffer, Shawn Levy |یەکەم=Nellie |دوایین=Andreeva |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150403122934/http://deadline.com/2015/04/montauk-supernatural-series-netflix-matt-ross-duffer-shawn-levy-1201403265/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{Quote box | quote = ''مۆنتاوک'' چیرۆکێکی پاڵەوانیی خەیاڵی زانستیی ترسناکی ھەشت کاتژمێرییە. دانراو لە ڵۆنگ ئایڵند لە ١٩٨٠ و ئیلھامکراو لەلایەن بەرھەمە سەرووسروشتییە ناسراوەکانی ئەو سەردەمە، ئێمە لاڕێکان دەبینین کە تێیدا ئاسایی بە نائاسایی شاد دەبێت… ''مۆنتاوک'' نامەیەکی خۆشەویستییە بۆ جیلی زێڕینی ستیڤن سپیڵبێرگ و ستیفن کینگ – ھاوسەرگیرییەکی درامای مرۆڤی و ترسی سەرووسروشتییە. | source =  — بیرۆکەی سەرەکیی برایانی دەفەر بۆ ''مۆنتاوک''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://screencraft.org/2017/10/26/how-to-sell-your-tv-series-the-stranger-things-way/ |سەردێڕ=How to Sell Your TV Series the Stranger Things Way |دوایین=Miyamoto |یەکەم=Ken |ئیش=Screencraft |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180210180208/https://screencraft.org/2017/10/26/how-to-sell-your-tv-series-the-stranger-things-way/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | width = 24em | align = right }} [[پەڕگە:Stranger_Things_Book_Cover_Original_Pitch.jpg|وێنۆک|left|بەرگی ئەو کتێبەی برایانی دەفەر دروستیانکرد بۆ فرۆشتنی ''مۆنتاوک''. بۆ ئەمە، ئیلھامیان لە بەرگی کتێبەکانی [[ستیفن کینگ]]ەوە وەرگرت، وەک ''[[ئاگردەستپێکەر (ڕۆمان)|ئاگردەستپێکەر]]''.]] زنجیرەکە لە سەرەتادا بە ''مۆنتاوک'' ناسرابوو. شوێن و کاتی لە [[مانتاوک، نیویۆرک]]ی ئەو کاتە و شوێنە نزیکەکانی [[ڵۆنگ ئایڵند]] بوو. مۆنتاوک دەستی وەردابووە ژمارەیەک لە [[بیردۆزی پلان]]ی ڕاستی کە پەیوەندییان بە [[پڕۆژەی مۆنتاوک|تاقیکردنەوەی نھینیی حکوومەتەوە ھەبوو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Netflix Orders Supernatural Drama Series From Matt & Ross Duffer, Shawn Levy |ناونیشان=https://deadline.com/2015/04/montauk-supernatural-series-netflix-matt-ross-duffer-shawn-levy-1201403265/ |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|یەکەم=Nellie |دوایین=Andreeva |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160926142903/http://deadline.com/2015/04/montauk-supernatural-series-netflix-matt-ross-duffer-shawn-levy-1201403265/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> براکان مۆنتاوکیان ھەڵبژارد چونکە پەیوەندیی زیاتری سپیڵبێرگی ھەبوو بە فیلمی ''[[دەمەکان (فیلم)|دەمەکان]]''ەوە، کە مۆنتاوک بەکارھاتبوو بۆ کات و شوێنی خەیاڵیی ئامیتی ئایڵند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/fien-print/duffer-brothers-talk-stranger-things-916180 |سەردێڕ=The Duffer Brothers Talk 'Stranger Things' Influences, 'It' Dreams and Netflix Phase 2 |یەکەم=Daniel |دوایین=Fienberg |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804031200/https://www.hollywoodreporter.com/fien-print/duffer-brothers-talk-stranger-things-916180 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای بڕیاردان لە گۆڕینی چیرۆکی زنجیرەکە بۆ ئەوەی لە شاری خەیاڵیی ھۆکینسدا بێت لەجیاتی، براکان ھەستیانکرد کە ئێستا دەتوانن شت لە شارەکە بکەن، وەک کەرەنتینەکردنی، کە نەیانتوانی شوێنێکی ڕاستی بێننە پێش چاو. لەگەڵ گۆڕینی شوێنەکەی، پێویست بوو کە بیر لە ناوێکی نوێ بکەنەوە بۆ زنجیرەکە لەژێر ڕێنوێنیی تێد ساراندۆسی نێتفلیکس تا بتوانن بیخەبە بازاڕی گشتییەوە. براکان بە بەکارھێنانی کۆپییەکی ڕۆمانی ''[[ئاگردەستپێکەر (ڕۆمان)|ئاگردەستپێکەر]]''ی ستیفن کینگەوە دەستیان پێ کرد بۆ بایەخدان بە فۆنت و دەرکەوتنی ناونیشان، و پێڕستێکی درێژیان دروستکرد لە جێگرەوەی ڕێتێچوو. ''شتە نامۆکان'' لەبەرئەوە ھات چونکە ھاوشێوەی ڕۆمانێکی تری کینگ بوو، ''[[شتە پێویستەکان]]''، لەگەڵ ئەمەشدا مات وتی کە ھێشتا «دەمەقاڵێیەکی زۆریان کرد» لەسەر ئەم ناونیشانەی کۆتایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thedailybeast.com/articles/2016/08/07/inside-stranger-things-the-duffer-bros-on-how-they-made-the-tv-hit-of-the-summer.html |سەردێڕ=Inside 'Stranger Things': The Duffer Bros. on How They Made the TV Hit of the Summer |یەکەم=Melissa |دوایین=Leon |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[The Daily Beast]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170506153310/http://www.thedailybeast.com/articles/2016/08/07/inside-stranger-things-the-duffer-bros-on-how-they-made-the-tv-hit-of-the-summer.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ فرۆشتنی زنجیرەکە، برایانی دەفەر وێنە، دیمەن و مۆسیقایان نیشاندا لە فیلمە ناسراوەکانی ١٩٧٠کان و ١٩٨٠کان وەک ''[[ئی تی بوونەوەرە ئاسمانییەکە]]''، ''[[بەرکەوتنە نزیکەکان لە جۆری سێیەم]]''، ''[[تارمایی (فیلمی ١٩٨٢)|تارمایی]]''، ''[[ھێڵڕەیزەر]]''، ''[[لەگەڵم بە (فیلم)|لەگەڵم بە]]''، ''[[ئاگر دەسپێکەر (فیلم)|ئاگردەستپێکەر]]''، ''[[کابووسێک لە ئێڵم ستریت]]'' و ''[[دەمەکان (فیلم)|دەمەکان]]''، تا شێوەی زنجیرەکە جێگیر بکەن. === نووسین === بیرۆکەی ''شتە نامۆکان'' بەوە دەستی پێکرد کە براکان ھەستیان دەکرد کە دەیانتوانی کە بیرۆکەی فیلمی ٢٠١٣ی ''[[زیندانیکراوەکان (فیلمی ٢٠١٣)|زیندانیکراوەکان]]'' ببەن، سەرنجکردنەسەر ململانێ ئاکارییەکانی باوکێک کە پێیدا دەڕوات دوای ئەوەی کچەکەی دەڕفێندرێت، و فراوانکردنی بۆ ھەشت کاتژمێر یان زیاتر لە ڕێگایەکی تەلەڤیزیۆنیی بەزنجیرەکراو. کاتێک سەرنجیان دایە بەشی منداڵە ونبووەکەی چیرۆکەکە، ئەوان ویستیان کە بیرۆکەی «ھەستیاریی منداڵ ئاسا» بخەنەڕوو، و بیرۆکەی «دڕندەیەک کە مرۆڤ بخوات»یان ھات بە مێشکدا و یارییان پێکرد. براکان تێکەڵەی ئەم شتانەیان پێ «باشترین شت بوو». بۆ ناساندنی ئەم دڕندەیە بۆ نێو چیرۆکەکە، براکان «تاقیکردنەوە سەیروسەمەرەکانی کە خوێندبووماننەوە کە لە کاتی جەنگی سارددا ڕوویان دەدا»یان ڕەچاو کرد وەک [[پڕۆژەی ئێم کەی ئەڵترا]]، کە ڕێگایەکی پێ بەخشین تا بوونی دڕندەکەی لەسەر بنیات بنێن بە شێوەی زانستی لەجیاتی شتێکی ڕۆحی. ئەمە یارمەتیشی دان لە بڕیاردان لەسەر ساڵی ١٩٨٣ وەک سەردەمی ڕوودانی زنجیرەکە، چونکە ساڵێک پێش بڵاوبوونەوەی فیلمی ''[[بەرەبەیانی سوور]]'' بوو، کە سەرنجی دەدایە سەر بەدگومانیی جەنگی سارد. دوابەدوای ئەوە، توانیان کە ئیلھامە کەسییەکانیان بەکاربێنن کە لە ١٩٨٠کانەوە وەریان گرتبوو، سەدەکەی کە تێیدا لەدایکبووبوون، وەک بنەمای زنجیرەکە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://frightfind.com/stranger-things-netflix-homage/ |سەردێڕ=Stranger Things is an Homage to the Greats |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=FrightFind |ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180725112202/https://frightfind.com/stranger-things-netflix-homage/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دروستکردنی لە مەڵبەندی [[خەیاڵی زانستی]] و [[وێژەی ترسناک|ترس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.newyorker.com/magazine/2016/08/22/stranger-things-and-the-get-down-reviews |سەردێڕ=On Television: "Stranger Things" and "The Get Down" |یەکەم=Emily |دوایین=Nassbaum |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[The New Yorker]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170504080400/http://www.newyorker.com/magazine/2016/08/22/stranger-things-and-the-get-down-reviews |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کارتێکەرەکانی تر کە لەلایەن برایانی دەفەرەوە ئاماژەی پێ کرابێت پێکدێن لە: ڕۆمانەکانی [[ستیفن کینگ]]؛ فیلمەکانی کە لەلایەن [[ستیڤن سپیڵبێرگ]]، [[جۆن کارپێنتەر]]، [[وێس کرەیڤن]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/fien-print/duffer-brothers-talk-stranger-things-916180 |سەردێڕ=The Duffer Brothers Talk 'Stranger Things' Influences, 'It' Dreams and Netflix Phase 2 |ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804031200/https://www.hollywoodreporter.com/fien-print/duffer-brothers-talk-stranger-things-916180 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://screenertv.com/movies/stranger-things-stephen-king-steven-spielberg-cinematic-influences/ |سەردێڕ=The cinematic influences behind Netflix's 'Stranger Things' |ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ئیش=ScreenerTV |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170216211133/http://screenertv.com/movies/stranger-things-stephen-king-steven-spielberg-cinematic-influences/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://blogs.wsj.com/speakeasy/2016/07/13/how-netflixs-stranger-things-channels-steven-spielberg-john-carpenter-and-stephen-king/ |سەردێڕ=How Netflix's ''Stranger Things'' Channels Steven Spielberg, John Carpenter and Stephen King |یەکەم=Sarene |دوایین=Leeds |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180925120415/https://blogs.wsj.com/speakeasy/2016/07/13/how-netflixs-stranger-things-channels-steven-spielberg-john-carpenter-and-stephen-king/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و [[گویلمێرۆ دێل تێرۆ]]وە بەرھەمھێنراون؛ فیلمەکانی وەک ''[[جەنگی ئەستێرەکان]]''، ''[[بوونەوەری ئاسمانی (فیلم)|بوونەوەری ئاسمانی]]''، و ''[[لەگەڵم بە (فیلم)|لەگەڵم بە]]''؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/stranger-things-all-the-hidden-and-not-so-hidden-references-in-p/stand-by-me/ |سەردێڕ=Stranger Things: all the hidden (and not-so-hidden) movie, TV and book references |وێبگە=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170102082416/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/stranger-things-all-the-hidden-and-not-so-hidden-references-in-p/stand-by-me/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[ئەنیمێ]] [[ژاپۆن]]ییەکانی وەک ''[[ئەکیرا (فیلمی ١٩٨٨)|ئەکیرا]]'' و ''[[ئێلفن درۆی کرد]]''؛ و چەند [[کایەی ڤیدیۆیی|کایەیێکی ڤیدیۆیی]] وەک ''[[سایلێنت ھیڵ]]''، ''[[سۆوڵز (زنجیرە)|داڕک سۆوڵز]]'' و ''[[دە ڵاست ئۆف ئەس]]''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Yes, Stranger Things' Upside Down was totally inspired by Silent Hill |ناونیشان=https://www.gamesradar.com/yes-stranger-things-upside-down-was-totally-inspired-by-silent-hill/ |وێبگە=[[GamesRadar+]] |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191016060044/https://www.gamesradar.com/yes-stranger-things-upside-down-was-totally-inspired-by-silent-hill/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tilly |یەکەم=Chris |سەردێڕ=How Silent Hill, Dark Souls and The Last of Us Influenced Stranger Things |ناونیشان=https://uk.ign.com/articles/2016/08/26/how-silent-hill-dark-souls-and-the-last-of-us-influenced-stranger-things |ئیش=[[ئای جی ئێن|IGN]] |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191117124425/https://uk.ign.com/articles/2016/08/26/how-silent-hill-dark-souls-and-the-last-of-us-influenced-stranger-things |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> برایانی دەفەر بڕواشیان وایە کە بە نامەبەستانە ئیلھامیان لە کاری ترەوە ھێنابێت، کە بریتین لە ''[[سەروو پەلکەزێڕینە ڕەشەکە]]'' و ''[[داریڵ]]''، کە لەلایەن بۆچوونی پێداچوونەوەی ھەوادارانەوە دۆزراونەتەوە. زۆرەھا وێبگە و بڵاوکەرەوە ئاماژەپێدانی تری کولتووری بەناوبانگیان لە زنجیرەکەدا دۆزیوەتەوە، بەتایبەتی ئاماژە بە کولتووری بەناوبانگی ١٩٨٠کان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thewrap.com/stranger-things-21-80s-relics-weve-spotted-so-far-photos/ |سەردێڕ=''Stranger Things'': 21 '80s Relics We've Spotted So Far |یەکەم=Meriah |دوایین=Doty |وێبگە=[[TheWrap]] |ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160728144426/http://www.thewrap.com/stranger-things-21-80s-relics-weve-spotted-so-far-photos/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vulture.com/2016/07/stranger-things-film-reference-glossary.html |سەردێڕ=A ''Stranger Things'' Glossary: Every Major Film Reference in the Show, From A–Z |دوایین=Tobias |یەکەم=Scott |وێبگە=[[Vulture.com]] |ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160829005728/http://www.vulture.com/2016/07/stranger-things-film-reference-glossary.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://boomhowdy.com/filmtv/stranger-things-influences/ |سەردێڕ=Strange Influences: Our Favorite Movie References From ''Stranger Things'' |یەکەم=Tyree |دوایین=Kimber |وێبگە=Boomhowdy.com |ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170118030052/http://boomhowdy.com/filmtv/stranger-things-influences/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.inverse.com/article/18481-netflix-stranger-things-80s-pop-culture-references-spielberg |سەردێڕ=Every '80s Pop Culture References in ''Stranger Things'' |یەکەم=Sean |دوایین=Hutchinson |وێبگە=[[Inverse (website)|Inverse]] |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190416232524/https://www.inverse.com/article/18481-netflix-stranger-things-80s-pop-culture-references-spielberg |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەگەڵ ھەبوونی نێتفلیکس وەک سەکۆ، برایانی دەفەر سنووردار نەکرابوون بە شێوەی ٢٢ ئەڵقەییی ئاسایی، و شێوە ھەشت ئەڵقەیییەکەیان ھەڵبژارد. نیگەران بوون لەوەی کە وەرزێکی ٢٢ ئەڵقەیی لەسەر تەلەڤیزیۆن «نیشاندانی چیرۆکێکی سینەمایی» ئەستەم دەکات بەو ئەڵقە زۆرانەوە. ھەشت ئەڵقە ڕێی پێدان کە کات ببەخشنە داڕشتنی کەسایەتییەکان لەپاڵ پەرەسەندی چیرۆکەکەدا؛ ئەگەر کاتی کەمتریان لەبەر دەستدا بوایە، دەبوایە پابەند بوونایە بە گێڕانەوەی فیلمێکی ترسناک لەو کاتەوەی کە دڕندەکە پێشوازی دەکرا و دەبوایە داڕشتنی کەساتییەکانیان پشتگوێ بخستایە. لە ھەشت ئەڵقەکەدا، براکان ھەوڵیاندا کە وەرزی یەکەم «وەک فیلمێکی گەورە نیشان بدەن» و ھەموو ھێڵە چیرۆکییە سەرەکییەکان تەواو بکەن تا «بینەران خۆشحاڵ بن»، بەڵام ئەوەندەیان بە وەڵام نەدراوەیی بەجێھێشت تا نیشانی بدەن کە «ئەفسانەناسییەکی گەورەتر ھەیە، و زۆر پرسیاری وەڵامنەدراوە ھەن لە کۆتاییدا»، شتێک کە دەتوانرێت بدۆزرێنەوە لە وەرزەکانی داھاتوودا ئەگەر نێتفلیکس بڕیاریدا کە وەرزی تر دروست بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-season-two-netflix-1201824880/ |سەردێڕ='Stranger Things' EPs on Season 2: 'We Could Explore It If Netflix Wanted To' |یەکەم=Debra |دوایین=Brinbaum |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170215121637/http://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-season-two-netflix-1201824880/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەربارەی نووسینی کەسایەتییە منداڵەکان بۆ زنجیرەکە، برایانی دەفەر خۆیان بە دەرکراو دادەنا بەراورد بە قوتابییەکانی تر لە دواناوەندیدا و وەھا نووسینی مایک و ھاوڕێکانیان بە ئاسان زانی، بەتایبەتی باڕب. جۆیس لەسەر کەسایەتیی [[ڕێچارد دریفوس]]ی ڕۆی نیری ئیلھامی لێوە ھاتبوو لە ''[[بەریەککەوتنە نزیکەکان لە جۆری سێیەم]]''، چونکە «شێت و وێت دەردەکەوت» لەچاو کەسانی ترەوە کاتێک ھەوڵی دۆزینەوەی ویڵ دەدات. === ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان === [[پەڕگە:David Harbour by Gage Skidmore.jpg|وێنۆک|right|upright|برایانی دەفەر [[دەیڤد ھاربەر]]یان بۆ ڕۆڵی ھۆپەر ھەڵبژارد چونکە پێیان وابوو کە ئەمە ھەلی ئەوە تا کەسایەتییەکی سەرەکی بەرجەستە بکات.]] لە حوزەیرانی ٢٠١٥دا، ڕاگەیەندرا کە [[وینۆنا ڕایدەر]] و [[دەیڤد ھاربەر]] بەشداریی زنجیرەکەیان کردووە بە ڕۆڵی جۆیس و سەرۆکێکی پۆلیسی بێناو، یەک لەدوای یەک. دەرھێنەری ھەڵبژاردنی براکان، کارمێن کوبا، ڕایدەری پێشنیار کردبوو بۆ ڕۆڵی جۆیس، کە دووانەکە یەکسەر ھاوڕا بوون بەھۆی سەرکەوتووییی وینۆنا لە فیلمەکانی ١٩٨٠کاندا. لێڤی پێی وابوو کە وینۆنا دەیتوانی «بەسەر پێداگرییە ھەستییەکاندا سەر بکەوێت و ھێشتا چین و لای جیاوازی [جۆیس] بدۆزێتەوە». وینۆنا ستایشی ئەوەی کرد کە چەند داڕشتنێکی چیرۆکیی زنجیرەکە وای لێ دەکردن کە جۆیس وەک ئەوەی کە «مێشکی لەدەست دابێت، بەڵام لە ڕاستیدا بەدوای شتێکەوە بێت» بەرجەستە بکات، و بەرھەمھێنەرەکان باوەڕیان ھەبوو کە ئەو دەیتوانی ئەو ڕۆڵە قورسە بگێڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-winona-ryder-netflix-featurette-1201823414/ |سەردێڕ='Stranger Things': Winona Ryder Discusses First Major TV Role in Netflix Featurette |یەکەم=Lamarco |دوایین=McClendon |ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211080727/http://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-winona-ryder-netflix-featurette-1201823414/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> برایانی دەفەر پێشتر سەرنجیان لەسەر دەیڤد ھاربەر بوو، کە تا ''شتە نامۆکان'' بە شێوەیەکی سەرەکی ڕۆڵی بچووکتری ھەبوو وەک کەسایەتیی خراپەکار، و ھەستیان دەکرد کە ئەو «زۆر چاوەڕوان بووە بۆ ئەم دەرفەتە» تا کەسایەتییەکی سەرەکی بەرجەستە بکات، لە کاتێکدا دەیڤد خۆی بە دەقەکە و ھەلی بەرجەستەکردنی «کەسایەتییەکی شکاو، خەوشدار، و دژەپاڵەوان» ورووژابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thedailybeast.com/articles/2016/08/09/stranger-things-star-david-harbour-s-long-dark-road-to-leading-man.html |سەردێڕ='Stranger Things' Star David Harbour's Long, Dark Road to Leading Man |یەکەم=Matt |دوایین=Wilstein |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[The Daily Beast]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211075800/http://www.thedailybeast.com/articles/2016/08/09/stranger-things-star-david-harbour-s-long-dark-road-to-leading-man.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەڵبژاردنی تر دوای دوو مانگ بەردەوام بوو و [[فین وۆڵفھارد]] بە ڕۆڵی مایک، [[میڵی بۆبی بڕاون]] بە ڕۆڵێکی نادیار، [[گەیتن ماتەرازۆ]] بە ڕۆڵی دەستن، [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]] بە ڕۆڵی لوکەس، [[ناتالیا دایەر]] بە ڕۆڵی نانسی، و [[چارلی ھیتن]] بە ڕۆڵی جۆناتان ھەڵبژێردران. لە ئەیلوولی ٢٠١٥ [[کارا بوۆنۆ]] بەشداریی کاستەکەی کرد بە ڕۆڵی کارن، دوای مانگێک [[ماتیو مۆدین]] بە ڕۆڵی ماڕتن برێنەر بەشدار بوو. ئەکتەرەکانی تر کە ڕۆڵی پاڵپشتیان ھەیە پێکدێن لە [[نۆوا شناپ]] بە ڕۆڵی ویڵ، [[شانۆن پێرسەر]] بە ڕۆڵی باڕبرا «باڕب» ھۆڵاند،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.esquire.com/entertainment/tv/q-and-a/a47179/stranger-things-shannon-purser-interview-barb/ |سەردێڕ=This 19-Year-Old Unknown Actress Just Became an '80s Cult Icon |دوایین=Coates |یەکەم=Tyler |ئیش=[[Esquire (magazine)|Esquire]] |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804030837/http://www.esquire.com/entertainment/tv/q-and-a/a47179/stranger-things-shannon-purser-interview-barb/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> [[جۆو کیری]] بە ڕۆڵی ستیڤ ھارینگتن، و [[ڕۆز پارتریج]] بە ڕۆڵی ڵۆنی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2015/09/ross-partridge-cast-netflix-stranger-things-sarah-carter-hawaii-five-o-1201511582/ |سەردێڕ=Ross Patridge Joins cast of Stranger Things |دوایین=Petski |یەکەم=Denise |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160808105531/http://deadline.com/2015/09/ross-partridge-cast-netflix-stranger-things-sarah-carter-hawaii-five-o-1201511582/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> لە سەروو ئەوانی ترەوە. ئەکتەرەکانی کە بۆ ڕۆڵی منداڵەکان بەشدارییان دەکرد دێڕیان لە فیلمی ''[[لەگەڵم بە (فیلم)|لەگەڵم بە]]'' دەخوێندەوە. برایانی دەفەر مەزندەیان کرد کە بە نێو ھەزار ئەکتەری منداڵی جیاوازدا گەڕاون بۆ ڕۆڵەکان. وتیان کە وۆڵفھارد لەوەپێش «لێزان»ی فیلمەکانی سەردەمی ١٩٨٠کان بوو و بە ئاسانی ڕۆڵەکەی وەرگرت، لە کاتێکدا پێیان وابوو کە تاقیکردنەوەکەی ماتەرازۆ زیاتر جێی باوەڕ بوو بەراورد بە زۆر لە تۆماری تاقیکردنەوەکانی تر، و دوای یەکجار لە سەیرکردنی تۆماری تاقیکردنەوەکەی ھەڵیان بژارد. چونکە ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان یەکسەر دوای پەسەندکردنی زنجیرەکە لەلایەن نێتفلیکسەوە دەستی پێکرد، و پێش ئەوەی دەقەکەی تەواو کرابێت، ئەمە ڕێی بە بۆچوونی ھەندێک لە ئەکتەرەکان لەسەر ڕۆڵەکان دا کە ڕەنگ بداتەوە بەسەر دەقەکەدا. ھەڵبژاردنی ویڵ و ھاوڕێکانی دوای تەواوبوونی یەکەم دەق تەواو بوو، و دەقەکانی دوای ئەمە ڕوانگەی ئەم ئەکتەرانی تێ تێکەڵکرابوو. براکان وتیان کە مۆدین یارمەتییەکی بەرچاوی تەرخان کردبوو لەسەر کەسایەتیی دکتۆر برێنەر، کە زۆر ئامادەیان نەکردبوو چونکە بە قورسترین کەسایەتی دایاننابوو تا لەسەری بنووسن بەھۆی دەرکەوتنە کەمەکەی لەنێو چیرۆکەکەدا. === وێنەگرتن === [[پەڕگە:“Hawkins National Labs” also known as Emory University’s briarcliff campus. (28903314358).jpg|وێنۆک|left|دامەزراوەی تەندروستیی دەروونیی جۆرجیای زانکۆی ئیمۆریی پێشوو کە وەک تاقیگەی نێودەوڵەتیی ھۆکینس بەکارھێندرا.]] براکان دەیانویست کە لە دەوروبەری ناوچەی ڵۆنگ ئایڵند وێنەگرتنی زنجیرەکە بکەن تا ھاوشێوەی بیرۆکە سەرەتایییەکەی مۆنتاوک بێت. ھەرچۆنێک بێت، لەبەر ئەوەی وێنەگرتن داڕێژرابوو کە لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥ بکرێت، ئەستەم بوو بۆیان کە لە ڵۆنگ ئایڵند وێنەی بگرن بەھۆی کەشە ساردەکەیەوە، و کۆمپانیای بەھەمھێن دەستیانکرد بە گەڕانی ناوچەکانی نێو و دەوروبەری [[ئەتلانتا]]، جۆرجیا بۆ دۆزینەوەی شوێنی شیاوی تر. براکان، کە لە کاڕۆڵاینای باکوور گەورەبووبوون، زۆر شوێنیان دۆزییەوە لەو ناوچەیەدا کە منداڵییانی بیردەخستنەوە، و ھەستیانکرد کە ناوچەکە باش دەبێت لەگەڵ گۆڕانە چیرۆکییەکە بۆ شاری خەیاڵیی ھۆکینس، ئیندیانا. وێنەگرتنی وەرزی یەکەم لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥ دەستی پێکرد و بە شێوەیەکی بەربڵاو لە ئەتلانتا، جۆرجیا وێنەی گیرابوو، و برایانی دەفەر و لێڤی جیاجیا کاری دەرھێنانی ئەڵقەکانیان کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Netflix's Atlanta Filmed 'Stranger Things' Looks Amazing |ناونیشان=http://www.projectcasting.com/news/tv/netflix-stranger-things-trailer |یەکەم=Jonathan |دوایین=A. |وێبگە=Project Casting |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160915205643/http://www.projectcasting.com/news/tv/netflix-stranger-things-trailer |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[جاکسن، جۆرجیا|جاکسن]] بووە بناعەی شاری خەیاڵیی ھۆکینس ئیندیانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://patch.com/georgia/dacula/new-netflix-show-stranger-things-films-georgia|سەردێڕ=New Netflix Show 'Stranger Things' Films in Georgia|دوایین=Gross|یەکەم=Dough|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=[[TheWrap]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160912115952/http://patch.com/georgia/dacula/new-netflix-show-stranger-things-films-georgia|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.jacksonprogress-argus.com/local/stranger-things-shoots-on-jackson-square/article_df08f34b-9f0b-518c-bd5c-95f4d4dc878a.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ='Stranger Things' shoots on Jackson square |وێبگە=Jackson Progress-Argus |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903234204/https://www.jacksonprogress-argus.com/local/stranger-things-shoots-on-jackson-square/article_df08f34b-9f0b-518c-bd5c-95f4d4dc878a.html}}</ref> شوێنەکانی تری وێنەگرتن بریتی بوون لە [[دامەزراوەی تەندروستیی دەروونیی جۆرجیا]] وەک تاقیگەی نێودەوڵەتیی ھۆکینس، [[بێڵوود کواری]]، [[دواناوەندیی پاتریک ھێنری (ستۆکبریج، جۆرجیا)|دواناوەندیی پاتریک ھێنری]] لە [[ستۆکبریج، جۆرجیا]]، بۆ دیمەنەکانی قوتابخانەی ناوەندی و دواناوەندی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things's Filming Locations Are Just as Spooky in Real Life |ناونیشان=http://www.architecturaldigest.com/story/stranger-things-filming-locations-are-just-as-spooky-in-real-life |یەکەم=–Elizabeth |دوایین=Stamp |وێبگە=Architectural Digest |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160912183414/http://www.architecturaldigest.com/story/stranger-things-filming-locations-are-just-as-spooky-in-real-life |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەشی پەروەردەی بەردەوامی زانکۆی ئیمۆری، [[شارەوانی]]ی پێشووی [[دەگڵەسڤیڵ، جۆرجیا]]، [[باخچەی ئەسپی نێونەتەوەییی جۆرجیا]] لە [[کۆنییەرس، جۆرجیا]]، دادگای سەلماندنی [[بەتس کەنتری، جۆرجیا]]، کتێبخانەی ئۆڵد ئیست پۆینت و یەکەم کڵێسای پیرۆزکردنی ئیست پۆینتی [[ئیست پۆینت، جۆرجیا]]، [[فایێتڤیڵ، جۆرجیا]]، باخچەی [[ستۆن ماونتن]]، [[پالمێتۆ، جۆرجیا]]، و [[وینستن، جۆرجیا]]. کاری سێت لە سکرین جێم ستوودیۆس کرا لە ئەتلانتا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://deepsouthmag.com/2016/07/28/georgia-locations-for-netflixs-stranger-things/ |سەردێڕ=Georgia Locations for Netflix's 'Stranger Things' |وێبگە=Deep South Mag |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161226153555/http://deepsouthmag.com/2016/07/28/georgia-locations-for-netflixs-stranger-things/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و زنجیرەکە بە کامێرایەکی [[کۆمپانیای کامێرای سینەماییی ڕێد دیجیتاڵ|ڕێد]] دراگۆن تۆمارکرا. وێنەگرتنی وەرزی یەکەم لە سەرەتاکانی ٢٠١٦ کۆتاییی ھات. دوای تەواوبوونی وێنەگرتنی وەرزی سێیەم، بەرھەمھێنەران بیرۆکەی ھێشتنەوەی سێتی مۆڵی ستارکۆرت وەک ناوچەیەکی ھەمیشەیییان ڕەچاو کرد کە ھەواداران بتوانن سەردانی بکەن، بەڵام لە کۆتاییدا دژی بڕیاریاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Stranger Things' dismantling what's left of Starcourt Mall at Gwinnett Place Mall|ناونیشان=https://www.ajc.com/blog/radiotvtalk/stranger-things-dismantling-what-left-starcourt-mall-gwinnett-place-mall/hSRCwr6a7VjKwR7BSZtvBN/|وێبگە=ajc.com|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200121114214/https://www.ajc.com/blog/radiotvtalk/stranger-things-dismantling-what-left-starcourt-mall-gwinnett-place-mall/hSRCwr6a7VjKwR7BSZtvBN/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی چوارەمی ''شتە نامۆکان'' چاوەڕوان دەکرێت کە لە ھەشت ئەڵقە پێکھاتبێت، و یەکەم ئەڵقە بە ناوی «بەشی یەکەم: یانەی ھێڵفایەر»ەوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.ign.com/articles/2019/11/07/stranger-things-title-revealed-for-fourth-seasons-first-episode | سەردێڕ = Stranger Things: Title Revealed for Fourth Season's First Episode | یەکەم = Adam | دوایین = Bankhurst | ڕێکەوت = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩| ڕێکەوتی سەردان = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ئیش= [[ئای جی ئێن|IGN]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20191107022413/https://www.ign.com/articles/2019/11/07/stranger-things-title-revealed-for-fourth-seasons-first-episode | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وێنەگرتنی وەرزەکە وا دانرابوو کە لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ دەستپێبکات و لە ئابی ھەمان ساڵ کۆتاییی پێ بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://tvline.com/2019/10/24/stranger-things-season-4-eight-episodes-premiere-date/ | سەردێڕ = Stranger Things Season 4: Here's How Many Episodes We're Getting | یەکەم = Michael | دوایین = Ausiello | ڕێکەوت = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ئیش= [[TVLine]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20191029010922/https://tvline.com/2019/10/24/stranger-things-season-4-eight-episodes-premiere-date/ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە بڵاوکردنەوەی تیزەرێک لە شوباتی ٢٠٢٠ بۆ وەرزی چوارەم، برایانی دەفەر یەکلایییانکردەوە کە بەرھەمھێنان دەستی پێ کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2020/tv/news/stranger-things-4-teaser-hopper-alive-1203504112/ |سەردێڕ='Stranger Things 4' Teaser Reveals That Hopper's Alive and Imprisoned in Russia |یەکەم=Maane |دوایین=Khatchatourian |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200214160523/https://variety.com/2020/tv/news/stranger-things-4-teaser-hopper-alive-1203504112/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەندێک لە وێنەگرتنی وەرزی چوارەم لە [[بەندینخانەی لوکیشکێس]] و دەوروبەری [[ڤیلنیوس]]، لیتوانیا کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.gamespot.com/articles/stranger-things-season-4-new-behind-the-scenes-ima/1100-6473833/ | سەردێڕ = Stranger Things Season 4: New Behind-The-Scenes Images Revealed | یەکەم = Dan | دوایین = Auty | ڕێکەوت = ١٨ی شوباتی ٢٠٢٠| ڕێکەوتی سەردان = ١٨ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش= [[ئای جی ئێن|IGN]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٨ی شوباتی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20200218210930/https://www.gamespot.com/articles/stranger-things-season-4-new-behind-the-scenes-ima/1100-6473833/ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئازاری ٢٠٢٠دا، بەرھەمھێنان ڕاوەستێندرا بەھۆی [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|گشتگیربوونی کۆڤید-١٩]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2020/film/news/films-tv-delayed-coronavirus-canceled-1203532033/|سەردێڕ=All the Shows and Movies Shut Down or Delayed Because of Coronavirus|دوایین=Thorne|یەکەم=Will|دوایین٢=Aurthur|یەکەم٢=Kate|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|زمان=en|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200314234304/https://variety.com/2020/film/news/films-tv-delayed-coronavirus-canceled-1203532033/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> بەرھەمھێنان لە ئەیلوولی ٢٠٢٠ دەستی پێ کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Spencer|یەکەم=Samuel|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ='Stranger Things' Season 4 expected to start filming today|ناونیشان=https://www.newsweek.com/stranger-things-season-4-filming-starts-georgia-netflix-1534578|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Newsweek|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210207171042/https://www.newsweek.com/stranger-things-season-4-filming-starts-georgia-netflix-1534578|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === کاریگەرییە دیدارییەکان === بۆ دروستکردنی کاریگەرییە کۆنەکەی زنجیرەکە، [[پیسیی فیلم]] زیادکرابووە سەر تۆمارەکە، کە بە پشکنینی فیلمی بەردەستی ١٩٨٠کان گیرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.empireonline.com/movies/features/stranger-things-duffer-brothers-share-secrets-hit-show/ |سەردێڕ=Stranger Things: the Duffer brothers share the secrets of their hit show |یەکەم=Emma |دوایین=Thrower |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Empire (film magazine)|Empire]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161206021303/http://www.empireonline.com/movies/features/stranger-things-duffer-brothers-share-secrets-hit-show/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> برایانی دەفەر دەیانویست بینەران بترسێنن، بەڵام بەو شێوەیە نا کە زنجیرەکە توندوتیژی و خوێناوی بکەن، و دوای شێوازی بەکارھێنانی [[ھەڵسەنگاندی پی جی ١٣]]ی فیلمەکانی ١٩٨٠ی [[ئامبلین ئینتەرتەیمنت]] کەوتن. «زیاتر دەربارەی دۆخ و کەش و دڵەخورپە و ترس بوو وەک لە توندوتیژی»، بەڵام براکان لە زیادکردنی بەشی ترسناکی زیاتر دوودڵ نەبوون، بەتایبەتی لە کۆتاییی وەرزی یەکەمدا. براکان دەیانویست کە خۆیان لە ھەموو [[وێنەی بە کۆمپیتەر دروستکراو|کاریگەرییەکی بە کۆمپیوتەر دروستکراو]] لابدەن بۆ دڕندەکە و بەشەکانی تری زنجیرەکە و لەگەڵ [[کاریگەریی کردارەکی|کاریگەرییە کردارەکییەکان]] بمێننەوە، بۆیە ئەنیمەترۆنیکێکیان دروست کرد تا ڕۆڵی دێمەگۆرگنەکە ببینێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.harpersbazaar.com/culture/film-tv/g13305063/stranger-things-trivia/?slide=24 |سەردێڕ=50 Things You Didn't Know About 'Stranger Things' |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=Harper's BAZAAR |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180424071515/https://www.harpersbazaar.com/culture/film-tv/g13305063/stranger-things-trivia/?slide=24 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ew.com/tv/2016/07/20/stranger-things-duffer-brothers-episode-6/ |سەردێڕ='Stranger Things': How the Duffer Brothers created their monster |ئیش=[[Entertainment Weekly]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180424071404/http://ew.com/tv/2016/07/20/stranger-things-duffer-brothers-episode-6/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەرچۆنێک بێت، بەھۆی مانەوەی شەش مانگ بۆ وێنەگرتن، کاتی کەمی بۆ داڕشتن و تاقیکردنەوەی کاریگەرییە کردارەکییەکان ھێشتەوە بۆ ھەندێک لە دیمەنەکان. ئەوان کەلوپەلی دروستکراویان بەکارھێنا بە دانەیەکیش بۆ دڕندەکەوە ھەر شتێک بیانتوانیایە، بەڵام بۆ دیمەنەکانی تر، وەک ئەوەی کە دڕندەکە لە دیوارێکەوە دێتە دەرەوە، بڕیاریاندا کە کاریگەریی دیجیتاڵی بەکاربێنن. پاش بەرھەمھێنانی وەرزی یەکەم، مۆنتاژی وەرزەکە ھەفتەیەک پێش بڵاوبوونەوەی لە نێتفلیکس تەواو بوو. بەشی تایتڵی زنجیرەکە پیتەکانی ناونیشانی ''شتە نامۆکان'' لە نزیکەوە پیشان دەدات بە سێبەرێکی سوورەوە لەسەر پێشینەیەکی ڕەش کە دەخزێنە شوێنی خۆیان. بەشەکە لەلایەن ستۆدیۆی ئیماجینەری فۆڕسزەوە دروستکراوە، کە پێشووتر بەشێک بوو لە [[ئاڕ/جی ئەی]]، بە سەرپەرشتیی دەرھێنەری داھێنەر میشێڵ دەگتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wired.com/2016/08/stranger-things-titles-came-perfectly-retro/ |سەردێڕ=How the Stranger Things Titles Came Out So Perfectly Retro |یەکەم=Sean Patrick |دوایین=Ferrell |ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Wired (magazine)|Wired]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170212092032/https://www.wired.com/2016/08/stranger-things-titles-came-perfectly-retro/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لێڤی ستۆدیۆکەی بە برایانی دەفەر ناساند، کە باسی بیرۆکەی زنجیرەیەکیان کردبوو کە لە ١٩٨٠کانەوە ئیلھامی بۆ ھاتبێت، کە یارمەتیی ستۆدیۆکەی دا لە سازکردنی ئەو بیرۆکەیەی کە بەرھەمھێنەران دەیانویست. دواتر، پێش وێنەگرتن، بەرھەمھێنەران دەقی ئەڵقەی یەکەم، مۆسیقای دەستپێکە پڕ لە سینتەکە، و لەگەڵ جۆرەھا بەرگی کتێبەکانی کینگ و نووسەری تریان نارد بۆ ئیماجینەری فۆڕسز کە بەکاریان ھێنا بۆ سازکردنی تایتڵ و شێوەکەی، و دەگەڕان بۆ شێوەیەکی ھاوشێوە بۆ تایتڵەکانی زنجیرەکە، و بە شێوەیەکی سەرەکی بەشی نووسینەکییان بەکارھێنا. ئەوان ئیلھامیان لە چەندین تایتڵی کارەکانی ساڵانی ١٩٨٠وە وەرگرت کە پێشتر لەلایەن ڕیچارد گرینبێرگەوە لەژێر ئاڕ/جی ئەی دیزاین کرابوون، وەک ''[[دۆخە گۆڕاوەکان]]'' و ''[[ناوچەی مردوو (فیلم)|ناوچەی مردوو]]''. ھەروەھا یارمەتییشیان لە دان پێرییەوە وەرگرت، کە کاری لەسەر تایتڵی چەندین فیلمەکانی ساڵانی ١٩٨٠کان کردبوو. پێکداچوونە جۆراوجۆرەکان بریتی بوون لە ونبوونی پیتەکان، بۆ ڕەنگدانەوەی شێوە «ونبوو»ەکەی زنجیرەکە، و وایان لە پیتەکان کرد کە سێبەریان بەسەر ئەوانی تردا ھەبێت، کە ئاماژە بە نھێنییەکان دەدەن، پێش جێگیر بوونیان لەسەر بەشی پیتە خزاوەکان. ستۆدیۆکە دەستی کرد بە کارکردن لەسەر تایتڵی زنجیرەکە پێش وێنەگرتن، و نزیکەی مانگێک وەستان لە پڕۆسەی وێنەگرتندا بۆ ئەوەی ڕێگە بە بەرھەمھێنەران بدەن تا لەگەڵ زنجیرەکەدا تێکەڵ بن و بە کۆششێکی زیاترەوە بگەڕێنەوە. لە سەرەتادا ئەوان بە فۆنتی جۆراوجۆر کاریان دەکرد بۆ تایتڵەکە و لە نزیکەوە نیشاندانی باشترین تایبەتمەندییەکانی ئەم فۆنتانە، بەڵام لە نزیک کۆتایی، بەرھەمھێنەرەکان ویستیان بە [[ئای تی سی بێنگویات]] کار بکەن، بەھۆیەوە پێویست بوو ئەو دیمەنانە دووبارە بکەنەوە. بەشی کۆتایی تەواو بە کۆمپیوتەر بەرھەم ھاتبوو، بەڵام ئەوان ئیلھامیان لە تاقیکردنەوەی ھەندێک کاریگەریی کردارەکییەوە وەرگرت، وەک بەکارھێنانی داپۆشینی کۆدالیتی وەک ئەوەی کە لە ١٩٨٠کاندا ئەنجام دەدرا، بۆ پەرەسەندنی پاڵێوە گونجاوەکان بۆ نەرمامێری پوختەکردنەکە. تایتڵ کاردی ئەڵقە تاکەکان شێوازێکی «فڕین بەناو»یان بەکارھێناوە، ھاوشێوەی فیلمی ''[[بولیت]]''، کە بەرھەمھێنەرەکان پێشنیاریان کردبوو بۆ ستۆدیۆکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.artofthetitle.com/title/stranger-things/ |سەردێڕ=Stranger Things (2016) |یەکەم=Will |دوایین=Perkins |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Art of the Title]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211080435/http://www.artofthetitle.com/title/stranger-things/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === مۆسیقا === {{سەرەکی|مۆسیقای شتە نامۆکان}} [[ساوند تراک|ساوندتراکی]] ڕەسەنی ''شتە نامۆکان'' لەلایەن مایکڵ ستێین و کایڵ دیکسنی باندی [[مۆسیقای ئەلیکترۆنیک|ئەلیکترۆنیک]]ی [[سوورڤایڤ (باند)|سوورڤایڤ]]ەوە سازکراوە.<ref name="billboard music">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/rock/7488050/survive-stranger-things-soundtrack-interview |سەردێڕ=''Stranger Things'' Co-Composer Shares the Story Behind 2016's Most Unlikely Musical Sensation |دوایین=Kaufman |یەکەم=Gil |ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902034550/http://www.billboard.com/articles/columns/rock/7488050/survive-stranger-things-soundtrack-interview |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە شێوەیەکی بەربڵاو [[سینتسایزەر]]یان بەکارھێناوە وەک ڕێزلێنانێک بۆ ھونەرمەندان و ئاوازدانەرانی ١٩٨٠کان وەک [[جۆن-مایکڵ جار]]، [[تانجێرین دریم]]، [[ڤانگێلیس]]، [[گۆبڵین (باند)|گۆبڵین]]، [[جۆن کارپێنتەر]]، [[جیۆرجیۆ مۆرۆدەر]]، و [[فابیۆ فریزی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.factmag.com/2016/08/06/stranger-things-playlist/ |سەردێڕ=Stranger Things: 10 eerie electronic gems to hear if you loved the Netflix show |وێبگە=FACT Magazine: Music News, New Music. |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160913132222/http://www.factmag.com/2016/08/06/stranger-things-playlist/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی ستێین و دیکسن، برایانی دەفەر ھەواداری مۆسیقای سوورڤایڤ بوون، و گۆرانیی «شیوەن»ی ئەوانیان بەکارھێنابوو بۆ تڕایلەری تاقیکردنەوەیییەکەیان تا زنجیرەکە بە نێتفلیکس بفرۆشن.<ref name="billboard music" /><ref name="rs music">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/music/features/stranger-things-survive-talk-their-creepy-nostalgic-score-w431789 |سەردێڕ='Stranger Things': Meet the Band Behind Show's Creepy, Nostalgic Score |یەکەم=Christopher |دوایین=Weingarten |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Rolling Stone]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211155740/http://www.rollingstone.com/music/features/stranger-things-survive-talk-their-creepy-nostalgic-score-w431789 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> برایانی دەفەر باندەکەیان بەھۆی فیلمی ٢٠١٤ی ''[[میوانەکە (فیلمێکی ئەمریکیی ٢٠١٤)|میوانەکە]]''وە ناسی، کە تێیدا سوورڤایڤ لە ساوندتراکەکەدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Gruttadaro |یەکەم١=Andrew |سەردێڕ=How the Duffer Brothers Picked the Perfect Music for 'Stranger Things' |ناونیشان=https://www.complex.com/pop-culture/2016/08/stranger-things-music-duffer-brothers-interview |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=[[Complex (magazine)|Complex]] |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181021232701/https://www.complex.com/pop-culture/2016/08/stranger-things-music-duffer-brothers-interview |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کاتێک کە زنجیرەکە وەرگیرا، برایانی دەفەر پەیوەندییان بە سوورڤایڤەوە کرد لە دەوروبەری تەممووزی ٢٠١٥ و پرسیان کە ئایا باندەکە پێکەوە ماون و دەتوانن کە ئاوازی وەرزەکە دابنێن؛ کایڵ دیکسن و مایکڵ ستێین زۆرەھا گۆرانیی بڵاونەکراوەی پێشووی باندەکەیان بەخشییە تیمی بەرھەمھێنان تا سەرنجیان ڕابکێشن، کە یارمەتیدەریان بوو لە وەرگرتنی کارەکە.<ref name="billboard music" /> کاتێک وەرگیران، باندەکە کاریان لەگەڵ بەرھەمھێنەران کرد تا ھەندێک لە مۆسیقا کۆنەکانیان ھەڵبژێرن بۆ ئەوەی دووبارە کاری تێدا بکەنەوە بۆ زنجیرەکە، لە کاتێکدا مۆسیقای نوێیان دروست دەکرد، بە شێوەیەکی سەرەکی لەگەڵ ناوەڕۆکی کەسایەتییەکان.<ref name="rs music" /> باندەکە پێش پڕۆسەی ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان وەرگیرابوون، بۆیە [[دێمۆ (مۆسیقا)|دێمۆ]] پاڵنەرەکانیان بەکارھاتبوون تا لەگەڵ تۆماری تاقیکردنەوەی ئەکتەرەکان لێ بدرێن، کە یارمەتیدەری ھەڵبژاردنەکە بوو.<ref name="rs music" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/stranger-things-soundtrack-survive-interview |سەردێڕ=An Interview With S U R V I V E: The Mysterious Band Behind The Epic 'Stranger Things' Score |دوایین=Thomas |یەکەم=Helen |وێبگە=NME |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160904200858/http://www.nme.com/blogs/nme-blogs/stranger-things-soundtrack-survive-interview |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> مۆسیقای سەرەکیی زنجیرەکە لە بەرھەمێکی بەکارنەھاتووەوە وەرگیراوە کە لەلایەن ستێینەوە سازکرابوو زۆر پێشووتر کە کەوتبووە کۆمەڵەی کارەکان کە دابوویانە ستافی بەرھەمھێنان، کە پێیان وابوو بە کارکردنەوە تێیدا باش دەبێت بۆ دەستپێکی زنجیرەکە.<ref name="billboard music" /> بێجگە لە مۆسیقای ڕەسەن، ''شتە نامۆکان'' مۆسیقای سەردەمی ھونەرمەندانی وەک [[دە کڵاش]]، [[جۆی دیڤیژن]]، [[تۆتۆ (باند)|تۆتۆ]]، [[نیو ئۆردەر (باند)|نیو ئۆردەر]]، [[دە بانگڵز]]، [[فۆڕێینەر (باند)|فۆڕێینەر]]، [[ئێکۆ ئاند دە بەنیمێن]]، [[پیتەر گەیبریەڵ]]، و [[کۆری ھاڕت (گۆرانیبێژ)|کۆری ھاڕت]]، لەگەڵ پارچەی گۆرانییەکانی تانجێرین دریم، جۆن کارپێنتەر، و ڤانگێلیسی تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mashable.com/2016/07/25/stranger-things-soundtrack-netflix |سەردێڕ=Unpacking the '80s nostalgia of the 'Stranger Things' soundtrack |یەکەم=Phillip |دوایین=Mylnar |ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Mashable]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211160433/http://mashable.com/2016/07/25/stranger-things-soundtrack-netflix/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="pitchfork albums" /> بە تایبەتی، «[[بمێنمەوە یان بڕۆم]]»ی دە کڵاش ھەڵبژێردرابوو تا لە ساتە گرینگەکانی زنجیرەکەدا لێ بدرێت، وەک ئەو کاتەی ویڵ ھەوڵ دەدات قسە لەگەڵ جۆیسدا بکات لە سەرەوژێرەوە.<ref name="pitchfork albums">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pitchfork.com/news/67214-netflixs-stranger-things-soundtrack-detailed/ |سەردێڕ=Netflix's ''Stranger Things'' Soundtrack Detailed |یەکەم=Evan |دوایین=Minsker |وێبگە=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160819000121/http://pitchfork.com/news/67214-netflixs-stranger-things-soundtrack-detailed/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == بڵاوبوونەوە == وەرزی یەکەم لە ھەشت ئەڵقەی یەک کاتژمێری پێکھاتبوو کە لە سەرانسەری جیھاندا لە ١٥ی تەممووزی ٢٠١٦ بڵاوبوویەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/01/netflix-premiere-dates-orange-is-the-new-black-flaked-stranger-thing-sunbreakable-kimmy-schmidt-1201684671/ |سەردێڕ=Netflix Unveils Premiere Dates For 'Orange Is The New Black,' 'The Get Down,' 'Flaked' And Others |دوایین=de Moraes |یەکەم=Lisa |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190716002852/https://deadline.com/2016/01/netflix-premiere-dates-orange-is-the-new-black-flaked-stranger-thing-sunbreakable-kimmy-schmidt-1201684671/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە [[٤ کەی]]ی [[تەلەڤیزیۆنی ڕوونیی زۆر بەرز|ڕوونیی زۆر بەرز]]. دووەم وەرز، کە لە نۆ ئەڵقە پێکھاتبوو، لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بە [[مەودای جووڵەداری بەرز]] بڵاوبوویەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eonline.com/news/866133/stranger-things-season-2-premiere-date-huge-monster-threat-revealed |سەردێڕ=Stranger Things Season 2 Premiere Date, Huge Monster Threat Revealed |یەکەم=Chris |دوایین=Harnick |ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش=E! Online |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170711183650/http://www.eonline.com/news/866133/stranger-things-season-2-premiere-date-huge-monster-threat-revealed |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://media.netflix.com/en/only-on-netflix/4912 |سەردێڕ=Stranger Things |وێبگە=[[نێتفلیکس|Netflix]] |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103235838/https://media.netflix.com/en/only-on-netflix/4912 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سێیەم وەرز، کە دووبارە لە ھەشت ئەڵقە پێکھاتبوو،<ref name="S3Directors">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://collider.com/stranger-things-3-filming |سەردێڕ=Exclusive: 'Stranger Things' Season 3 Starts Filming Monday; Andrew Stanton Not Returning |یەکەم=Haleigh |دوایین=Foutch |بڵاوکەرەوە=[[Collider (website)|Collider]] |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180421230333/http://collider.com/stranger-things-3-filming/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٤ی تەممووزی ٢٠١٩ بڵاوبوویەوە.<ref name="S3Release">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/stranger-things-season-3-premiere-date-revealed-1172038 |سەردێڕ=Netflix Reveals 'Stranger Things' Season 3 Premiere Date |دوایین=Wigler |یەکەم=Josh |وێبگە=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190101085902/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/stranger-things-season-3-premiere-date-revealed-1172038 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نێتفلیکس لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ڕایگەیاند کە زنجیرەکەیان نوێکردووەتەوە بۆ وەرزی چوارەم،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/stranger-things-renewed-season-4-at-netflix-duffer-brothers-ink-rich-netflix-deal-1222143 |سەردێڕ='Stranger Things' Renewed for Season 4 as Creators Ink Nine-Figure Netflix Deal |ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |یەکەم=Lesley |دوایین=Goldberg |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190930180138/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/stranger-things-renewed-season-4-at-netflix-duffer-brothers-ink-rich-netflix-deal-1222143 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە دانراوە لە ٢٠٢٢ بڵاوببێتەوە.<ref name="DeadlineHollywoodNewTeaser2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=‘Stranger Things’ Season 4 To Premiere In 2022, New Teaser Released|ناونیشان=https://deadline.com/2021/08/stranger-things-season-4-premiere-date-trailer-1234810287/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210811161812/https://deadline.com/2021/08/stranger-things-season-4-premiere-date-trailer-1234810287/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> === میدیای ماڵەوە === وەرزی یەکەمی ''شتە نامۆکان'' لەسەر پاکەتێکی تێکەڵەی بلو-ڕەی و [[دی ڤی دی]] بە تایبەتی لە لقەکانی [[تاڕگێت]] لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بڵاوبوویەوە، کە ھەردووکیان پاکێجکردنێکی شێوەکۆنی سی بی ئێس فۆکسی لە ڤی ئێچ ئێس ئیلھام بۆ ھاتووی تێدا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://birthmoviesdeath.com/2017/10/05/looks-like-stranger-things-is-coming-to-blu-ray-after-all |سەردێڕ=Looks Like Stranger Things Is Coming To Blu-Ray, After All |دوایین=Wampler |یەکەم=Scott |وێبگە=Birth.Movies.Death |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010114201/http://birthmoviesdeath.com/2017/10/05/looks-like-stranger-things-is-coming-to-blu-ray-after-all |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bloody-disgusting.com/home-video/3464553/stranger-things-season-1-getting-vhs-style-blu-ray-release-target/ |سەردێڕ="Stranger Things" Season 1 Getting VHS-Style Blu-ray Release at Target |دوایین=Squires |یەکەم=John |وێبگە=Bloody Disgusting |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171013120308/http://bloody-disgusting.com/home-video/3464553/stranger-things-season-1-getting-vhs-style-blu-ray-release-target/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی دووەم بڵاوبوونەوەیەکی ھەمان شێوەی ھەبوو لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-4k-uhd/-/A-54440307|سەردێڕ=Stranger Things Season 2 Target Exclusive (4K/UHD)|وێبگە=www.target.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200509184456/https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-4k-uhd/-/A-54440307|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-blu-ray-dvd/-/A-54440309|سەردێڕ=Stranger Things Season 2 (Target Exclusive) (Blu-Ray + DVD)|وێبگە=www.target.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200309072057/https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-blu-ray-dvd/-/A-54440309|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پێشوازی == {{multiple image | align = left | footer = [[وینۆنا ڕایدەر]] (ڕاست) پاڵێورابوو بۆ [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین خانمەئەکتەر - زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی درامی|خەڵاتێکی گۆڵدن گڵۆب]]، [[خەڵاتی سێتێڵایت بۆ باشترین خانمەئەکتەر - زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی درامی|خەڵاتێکی سێتێڵایت]] و [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە بۆ باشترین نواندن لەلایەن خانمەئەکتەرێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی|خەڵاتێکی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە بۆ باشترین نواندن لەلایەن خانمەئەکتەرێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی]]، لە کاتێکدا [[میڵی بۆبی بڕاون]] (چەپ) پاڵێورابوو بۆ دوو [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە]] لە ھەمان پۆلدا و دوو [[خەڵاتی پڕایمتایم ئێمی بۆ باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی]] بۆ نواندنەکەی لە زنجیرەکەدا. | image1 = Winona Ryder 2010 TIFF adjusted.jpg | width1 = 159 | image2 = Millie Bobby Brown by Gage Skidmore 2.jpg | width2 = 130 }} === بینەران === نێتفلیکس لە سەرەتادا ژمارەی بینەرانی زنجیرەکەی ئاشکرا نەکرد، و [[گرووپی تەکنەلۆژیای سیمفەنی]] زانیاریی وەرزەکەی کۆکردەوە بە بەکارھێنانی نەرمامێرێک لە مۆبایلی خەڵکدا کە ژمارەی بینەران دەژمێرێت بە ناسینەوەی دەنگی بەرھەمێک. بەپێی سیمفەنی، لە ٣٥ ڕۆژی سەرەتای بڵاوبوونەوەیدا، ''شتە نامۆکان'' تێکڕای نزیکەی ١٤٬٠٧{{nbsp}}ملیۆن بینەری ھەبوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە نێوان تەمەنەکانی ١٨–٤٩دا. ئەمە کردییە سێیەم پڕبیبەرترین وەرزی زنجیرەیەکی ڕەسەنی نێتفلیکس لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لەو کاتەدا، و لە پشت وەرزی یەکەمی ''[[ماڵی پڕتر (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ماڵی پڕتر]]'' و [[پڕتەقاڵی ڕەشی نوێیە (وەرزی چوارەم)|وەرزی چوارەمی]] ''[[پڕتەقاڵی ڕەشی نوێیە]]''وە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-tv-ratings-netflix-most-watched-1201844081/ |سەردێڕ='Stranger Things' Ratings: Where Series Ranks Among Netflix's Most Watched |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٦|دوایین=Holloway |یەکەم=Daniel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160826062844/http://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-tv-ratings-netflix-most-watched-1201844081/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە شیکردنەوەیەکی ئەیلوولی ٢٠١٦دا، نێتفلیکس دەریخست کە ''شتە نامۆکان'' بینەرانی بە ئەڵقەی دووەمی وەرزی یەکەم «گیرۆدە» کرد، و «٧٠٪ی بینەرانی ئەو ئەڵقەیە تەواوی وەرزی یەکەمیان تەواو کردووە.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2016/09/23/stranger-things-won-over-most-viewers-in-just-two-episodes-according-to-netflix/ |سەردێڕ='Stranger Things' won over most viewers in just two episodes, according to Netflix |یەکەم=Bethoine |دوایین=Butler |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[واشینگتن پۆست|The Washington Post]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170225053825/https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2016/09/23/stranger-things-won-over-most-viewers-in-just-two-episodes-according-to-netflix/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ وەرزی سێیەم، نێتفلیکس دەریخست کە زنجیرەکە تۆمارەکانی بۆ نێتفلیکس شکاندووە، کە ٤٠٬٧{{nbsp}}ملیۆن خاووخێزان بینەری زنجیرەکە بوون لە چوار ڕۆژی یەکەمدا، و ١٨٬٢{{nbsp}}ملیۆن لەوەپێش بینەری تەواوی زنجیرەکە بوون لەو ماوەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/jul/09/stranger-things-3-record-viewing-figures-for-netflix |سەردێڕ=Stranger Things 3 smashes viewing figure record for Netflix |یەکەم=Gwilym |دوایین=Mumford |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=[[گاردیان|The Guardian]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190709104352/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/jul/09/stranger-things-3-record-viewing-figures-for-netflix |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە مانگی یەکەمیدا، ٦٤{{nbsp}}ملیۆن خاووخێزان بینەری وەرزی سێیەم بوون، جێگیرکردنی تۆمارێکی نوێ بۆ پڕبینەرترین زنجیرەی ڕەسەنی نێتفلیکس.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Spangler |یەکەم١=Todd |سەردێڕ='Stranger Things 3' Is Most-Watched Season to Date, Netflix Says |ناونیشان=https://variety.com/2019/digital/news/stranger-things-3-is-most-watched-season-to-date-netflix-says-1203373407/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191218063829/https://variety.com/2019/digital/news/stranger-things-3-is-most-watched-season-to-date-netflix-says-1203373407/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix's Most Popular Original Has An Audience Bigger Than Canada's Population |ناونیشان=https://www.narcity.com/entertainment/ca/netflixs-stranger-things-has-64-million-views-according-to-a-new-report |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ئیش=[[Narcity]] |بڵاوکەرەوە=[[Narcity Media]] |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=en-CA |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200124223440/https://www.narcity.com/entertainment/ca/netflixs-stranger-things-has-64-million-views-according-to-a-new-report |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زنجیرەکە پڕشوێنکەوتووترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییە لە مێژووی بەرنامەی تۆڕی کۆمەڵایەتیی ''[[تی ڤی تایم]]''، بە زیاتر لە ٥ ملیۆن شوێنکەوتووەوە.<ref name="TV Time 2016">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Stranger Things (TVShow Time) | وێبگە=TV Time | ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦| ناونیشان=https://www.tvtime.com/en/show/305288 | ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> === کاردانەوەی ڕەخنەیی === {{کاردانەوەی ڕەخنەییی تەلەڤیزیۆن | link1 = شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم) | rotten_tomatoes1 = ٩٧٪ (٩٠ پێداچوونەوە)<ref name="RottenTomatoesS1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s01/ |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 1 (2016) |وێبگە=[[ڕاتن تۆمەیتۆز|Rotten Tomatoes]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180209185938/https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s01/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | metacritic1 = ٧٦ (٣٤ پێداچوونەوە)<ref name="MetacriticS1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-1 |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 1 |ئیش=[[مێتاکریتیک|Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190627053958/https://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | link2 = شتە نامۆکان (وەرزی دووەم) | rotten_tomatoes2 = ٩٤٪ (١٤٨ پێداچوونەوە)<ref name="RottenTomatoesS2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s02 |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 2 (2017) |وێبگە=[[ڕاتن تۆمەیتۆز|Rotten Tomatoes]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200814121332/https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s02 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | metacritic2 = ٧٨ (٣٣ پێداچوونەوە)<ref name="MetacriticS2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-2 |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 2 |ئیش=[[مێتاکریتیک|Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171106063341/http://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-2 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | link3 = شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم) | rotten_tomatoes3 = ٨٩٪ (١٣٦ پێداچوونەوە)<ref name="RottenTomatoesS3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s03 |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 3 (2019) |وێبگە=[[ڕاتن تۆمەیتۆز|Rotten Tomatoes]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190712003845/https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s03 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | metacritic3 = ٧٢ (٢٦ پێداچوونەوە)<ref name="MetacriticS3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-3 |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 3 |وێبگە=[[مێتاکریتیک|Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190708073417/https://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-3 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> }} وێبگەی [[کۆکەرەوەی پێداچوونەوە]]ی [[ڕاتن تۆمەیتۆز]] ھەڵسەنگاندی ٩٧٪ی بەخشییە وەرزی یەکەم بەپێی ٩٠ پێداچوونەوە، و [[ناوەندی قورسکراو|تێکڕا]]ی ٨٬١٢/١٠ی وەرگرت. بۆچوونە گشتییە گرینگەکانی پێگەکە دەڵێن، «ورووژێنەر، دڵشکێن، و ھەندێک کات ترسێنەر، ''شتە نامۆکان'' وەک ڕێزلێنانێکی گیرۆدەکەر وایە بۆ فیلمەکانی [[ستیڤن سپیڵبێرگ|سپیڵبێرگ]] و تەلەڤیزیۆنی ١٩٨٠کانی کلاسیک.»<ref name="RottenTomatoesS1"/> ''[[نیویۆرک تایمز]]'' زنجیرەکەی بە فیلمی ''[[لەگەڵم بە (فیلم)|لەگەڵم بە]]''ی ڕۆب ڕێینەر بەراورد کردووە، باسکردنی ھەستە دڵتەنگییەکانیان بۆ ڕابردوو بە «...دۆزینەوەی ئەو ساتە بێکۆتایییەی کە ھەموو شتێک بە شێوەیەکی دیقپێکەرانە و ترسناکانە نوێ بوو.»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/07/15/arts/television/review-with-stranger-things-netflix-delivers-an-eerie-nostalgia-fix.html |سەردێڕ=Review: With 'Stranger Things,' Netflix Delivers an Eerie Nostalgia Fix |دوایین=Genzlinger |یەکەم=Neil |ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٦|ئیش=[[The New York Times]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|issn=0362-4331 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190617144007/https://www.nytimes.com/2016/07/15/arts/television/review-with-stranger-things-netflix-delivers-an-eerie-nostalgia-fix.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[مێتاکریتیک]] نمرەی ئاساییی ٧٦ لە ١٠٠ی دا بە وەرزی یەکەم بەپێی ٣٤ ڕەخنەگر، و بەگشتی پێداچوونەوەی باشی ھەبوو.<ref name="MetacriticS1"/> لە ڕاتن تۆمەیتۆز، وەرزی دووەم ھەڵسەنگاندی ٩٤٪ی وەرگرت بەپێی ١٤٧ پێداچوونەوە و تێکڕای ٧٬٨٦/١٠. بۆچوونە گشتییە گرینگەکان دەڵێن، «دووەم وەرزە خاوڕۆیشتووەکەی ''شتە نامۆکان'' ساتە خەندەئامێزەکان و تاسە شیرینەکان ھاوسەنگ دەکات بەرامبەر ترسێکی ڕوولەگەشە کە زیاتر کاریگەر بووە بەھۆی کەسایەتییە تەواوەکانی و کەشە وروژێنەرەکەی.»<ref name="RottenTomatoesS2"/> لە مێتاکریتیک، وەرزی دووەم نمرەی ئاساییی ٧٨ لە ١٠٠ی وەرگرت، بەپێی ٣٣ ڕەخنەگر، و بەگشتی پێداچوونەوەی باشی ھەبوو.<ref name="MetacriticS2"/> لە ڕاتن تۆمەیتۆز، وەرزی سێیەم ھەڵسەنگاندنی ٨٩٪ی وەرگرت بەپێی ١٣٢ پێداچوونەوە، و تێکڕای ٧٬٨٦/١٠. بۆچوونە گشتییە گرینگەکانی پێگەکە دەڵێن، «ڕۆشن و دڵڕفێن، ''شتە نامۆکان'' خۆی دەگۆڕێتە سەر گەشتێکی ھاوینەی سەرنجڕاکێش کە دەچێتە نێو تاسە ڕۆشنە پڕبەرەکەی بێ لەدەستدانی بینایی لەسەر پەیوەندییە جوانەکان کە زنجیرەکە زۆر خۆشەویست دەکەن.»<ref name="RottenTomatoesS3"/> لە مێتاکریتیک، وەرزی سێیەم نمرەی ئاساییی ٧٢ لە ١٠٠ی وەرگرت، بەپێی ٢٦ ڕەخنەگر، و بەگشتی پێداچوونەوەی باشی ھەبوو.<ref name="MetacriticS3"/> ''شتە نامۆکان'' بە سێیەم باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ساڵ (٢٠١٦) داندرا لەلایەن ''[[دە گاڕدییەن]]'' و ''[[ئیمپایەر (گۆڤاری فیلم)|ئیمپایەر]]''ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/dec/06/best-tv-shows-of-2016 |سەردێڕ=The 50 best TV shows of 2016: the full list |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=[[گاردیان|The Guardian]] |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٩|issn=0261-3077 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190313024041/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/dec/06/best-tv-shows-of-2016 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.empireonline.com/movies/features/best-tv-shows-2016/ |سەردێڕ=The Best TV Shows Of 2016 |دوایین=Dyer |یەکەم=John Nugent, Emma Thrower, James White, Owen Williams, James |ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[Empire (film magazine)|Empire]] |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819062249/https://www.empireonline.com/movies/features/best-tv-shows-2016/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زنجیرەکە لە پێڕستی ''[[دە ئەتلانتیک]]''دا بوو بۆ باشترین زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ٢٠١٧.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2017/12/the-best-tv-shows-of-2017/547376/ |سەردێڕ=The 20 Best TV Shows of 2017 |دوایین=Gilbert |یەکەم=Sophie |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=The Atlantic |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181230011936/https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2017/12/the-best-tv-shows-of-2017/547376/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === لێکدانەوە === [[پەڕگە:Shannon Purser by Gage Skidmore.jpg|وێنۆک|upright|left|نواندنەکەی [[شانۆن پێرسەر]] بە ڕۆڵی باڕب بووە خاوەنی سەرنجێکی زۆر لەلایەن ھەوادارانەوە و بەھۆیەوە پاڵێورا بۆ [[خەڵاتی پڕایمتایم ئێمی بۆ باشترین خانمەئەکتەری میوان لە زنجیرەیەکی درامی]].]] ''شتە نامۆکان'' بووە خاوەنی زۆر ھەواداری دەربەست کەمێک دوای بڵاوبوونەوەی. یەک شوێنی سەرنج کەسایەتیی باڕب بوو، ھاوڕێ و ھاوپۆلە زیرەک و گۆشەگیرەکەی نانسی کە لەلایەن دڕندەکەوە دەبرێت و دەکوژرێت لە سەرەتای وەرزی یەکەمدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/dec/17/shannon-purser-interview-people-had-barbs-face-tattooed-on-their-bodies-stranger-things |سەردێڕ=Shannon Purser: 'People have actually had Barb's face tattooed on their bodies' |یەکەم=Michael |دوایین=Hogan |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[گاردیان|The Guardian]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211215922/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/dec/17/shannon-purser-interview-people-had-barbs-face-tattooed-on-their-bodies-stranger-things |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی خانمەئەکتەر [[شانۆن پێرسەر]]، باڕب «وا دانەندرابوو کە ئەمەندە گەورە بێت»، و برایانی دەفەر زۆر نەچووبوونە وردەکاریی کەسایەتییەکەوە چونکە سەرنج لەسەر دۆزینەوەی ویڵ بوو. ھەرچۆنێک بێت، زۆر ھەوادار لایەنگری کەسایەتییەکە بوون؛ ڵۆرا بڕادڵیی ''ڤانیتی فێر'' ئاماژەی بەوە کرد کە باڕب ناقۆڵایەکی ھاوشێوە دەبێت لە کۆمەڵگەدا، و «زیاتر لە کەسێک دەچێت کە لەوانەیە لە ژیانی ڕاستیدا بیبینیت» بەراورد بە کەسایەتییەکانی تر، بەتایبەتی نانسی. زۆر ھاشتاگ گەشەیان سەند دوای بڵاوبوونەوەی زنجیرەکە، وەک «#ImWithBarb» (من لەگەڵ باڕبم) و «#JusticeforBarb» (دادپەروەری بۆ باڕب)، و چەند پێگە و بیرگە لەلایەن ھەوادارانەوە دروستکرا بۆ پشتگیریکردنی.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.vanityfair.com/hollywood/2016/08/barb-stranger-things-popularity |سەردێڕ=How the Internet Made Barb from Stranger Things Happen |یەکەم=Laura |دوایین=Bradley |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٧|magazine=Vanity Fair |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170205230812/http://www.vanityfair.com/hollywood/2016/08/barb-stranger-things-popularity |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شانۆن پێرسەر نەگەڕایەوە بۆ وەرزی دووەم، بەڵام برایانی دەفەر جووڵانەوەی «دادپەروەری بۆ باڕب»یان بەکارھێنا وەک ئیلھامێک بۆ چیرۆکگێڕانەوە لە سەرەتای وەرزی دووەم: نانسی ئاماژە بەوە دەدات کە «ھیچ کەس گرینگی بە باڕب نادات.»<ref name="HollywoodLifeS2" /> شانۆن پێرسەر و چەند میدیایەک پاڵاوتنەکەی باڕب بۆ خەڵاتی پڕایمتایم ئێمی بۆ باشترین خانمەئەکتەری میوان لە زنجیرەیەکی درامییان بە بەدەستھێنانی «دادپەروەری بۆ باڕب» دانا، کە دەریخست چەند بە باشی کەسایەتییەکەی پێشوازیی لێ کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etonline.com/awards/221503_exclusive_stranger_things_star_shannon_purser_reacts_to_first_emmy_nom/ |سەردێڕ=EXCLUSIVE: 'Stranger Things' Star Shannon Purser Reacts to First Emmy Nom and Finally Getting Justice for Barb |یەکەم=Jennifer |دوایین=Drysdale |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=[[Entertainment Tonight]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170714053708/http://www.etonline.com/awards/221503_exclusive_stranger_things_star_shannon_purser_reacts_to_first_emmy_nom/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/07/stranger-things-barb-emmy-nomination-justice |سەردێڕ=An Emmy Nomination Is Truly Justice for Barb |یەکەم=Laura |دوایین=Bradley |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|magazine=Vanity Fair |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170715095425/http://www.vanityfair.com/hollywood/2017/07/stranger-things-barb-emmy-nomination-justice |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2017/07/13/emmy-nominations-stranger-things-barb-aka-shannon-purser-gets-nod/475726001/ |سەردێڕ=#JusticeForBarb: ''Stranger Things'' Shannon Purser receives Emmy nomination |یەکەم=Erin |دوایین=Jensen |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=USA Today |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170714035452/https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2017/07/13/emmy-nominations-stranger-things-barb-aka-shannon-purser-gets-nod/475726001/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کاریگەرییەکی تری زنجیرەکە زیادبوونی خواست بوو لەسەر [[وافڵ]]ی [[ئێگۆ]]، چونکە خواردنی دڵخوازی ئیلێڤنن و لە چەند ئەڵقەیەکدا دەردەکەون، و بە خستنەڕوویەکی زنجیرەکە بینراون.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://time.com/4464257/national-waffle-day-stranger-things-eggo/ |سەردێڕ=Why Eleven From Stranger Things Is the Perfect National Waffle Day Mascot |یەکەم=Ashely |دوایین=Hoffman |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|magazine=Time |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170128123438/http://time.com/4464257/national-waffle-day-stranger-things-eggo/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[کۆمپانیای کێلۆگ]] ئێگۆ بەرھەم دەھێنێت و پێش بڵاوبوونەوەی وەرزی یەکەم بەشێک نەبوو لە زنجیرەکە، بەڵام کاریگەرییەکەی زنجیرەکەیان بینی. ئەوان بانگەوازی کلاسیکی ١٩٨٠کان بەردەست خست بۆ نێتفلیکس تا لە بەرھەمی تایبەتیی [[سووپەر بۆوڵ ئێڵ ئای]]دا بەکاربھێنن، و دەیانەوێت کە زیاتر تێکەڵ بن لە بانگەشەی ھاوبەش.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://adage.com/article/special-report-super-bowl/eggo-turns-stranger-things-role-free-super-bowl-spot/307879/ |سەردێڕ=Eggo's Role In 'Stranger Things' Turns Into Free Super Bowl Mention With More To Come |یەکەم=Garrett |دوایین=Sloane |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Advertising Age |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170215121100/http://adage.com/article/special-report-super-bowl/eggo-turns-stranger-things-role-free-super-bowl-spot/307879/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[کۆکا-کۆلا]]یش وەشانێکی دیاریکراوی [[نیو کۆک]]ی بەرھەمھێنا (کە بۆ یەکەم جار لە ١٩٨٥ بڵاوکرایەوە) تا لەگەڵ وەرزی سێیەمی زنجیرەکە بگونجێت، کە لە ١٩٨٥دایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnn.com/2019/05/21/business/new-coke-stranger-things/index.html |سەردێڕ=Coca-Cola is bringing back New Coke in honor of 'Stranger Things' |یەکەم=Danielle |دوایین=Weiner-Bronner |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٩|ئیش=[[سی ئێن ئێن|CNN]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190521150114/https://www.cnn.com/2019/05/21/business/new-coke-stranger-things/index.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === مشتومڕەکان === لە نیسانی ٢٠١٨دا، چارلی کێسلەری فیلمساز دادخوازییەکی دژی برایانی دەفەر پێشکەش کرد بە دادگا، وتی کە براکان بیرۆکەی کورتە فیلمی ''مۆنتاوک''ی ئەویان دزیوە، کە پێشەکییەکی ھاوشێوەی کوڕێکی ونبوو، بنکەیەکی سەربازیی نزیک کە تاقیکردنەوەی ئەوجیھانییانە دەکەن، و دڕندەیەک لە گەردوونێکی ترەوەی تێدایە. چارلی کێسلەر فیلمەکەی دەرھێنا و لە [[فێستیڤاڵی فیلمی نێودەوڵەتیی ھامپتۆنس]]ی ٢٠١٢ پەخش کرا. لە [[فێستیڤاڵی فیلمی تریبێکا]] ٢٠١٤دا، بیرۆکەی فیلمەکەی بە برایانی دەفەر وت و دواتر «دەق، بیرۆکەکان، چیرۆک و فیلمەکەی» بەخشییە ئەوان بۆ بیرۆکەی فیلمێکی گەورەتر کە ناوی نابوو ''پڕۆژەی مۆنتاوک''. چارلی کێسلەر دژایەتی برایانی دەفەری کرد و وتی کە بیرۆکەکانیان بەکارھێناوە تا پێشەکیی ''شتە نامۆکان'' ببەن بەڕێوە و داوای سێ بەشی ئەو داھاتەی کردبوو کە لە زنجیرەکەوە پەیدایان کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/thr-esq/stranger-things-trial-split-two-phases-1204015 |سەردێڕ='Stranger Things' Trial Split Into Two Phases |یەکەم=Ashley |دوایین=Cullins |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190423181928/https://www.hollywoodreporter.com/thr-esq/stranger-things-trial-split-two-phases-1204015 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/04/duffer-brothers-stranger-things-lawsuit-montauk-2012-short-film-1202357863/ |سەردێڕ=Duffer Brothers Accused Of Lifting 'Stranger Things' From 2012 Short Film |یەکەم=Greg |دوایین=Evans |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٨|وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180404094551/http://deadline.com/2018/04/duffer-brothers-stranger-things-lawsuit-montauk-2012-short-film-1202357863/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پارێزەری برایانی دەفەر لێدوانی ئەوەی دا کە ھەرگیز فیلمەکەی ئەویان نەبینیوە و ھەرگیز دەربارەیەوە قسەیان لەگەڵدا نەکردووە، و کەوا چارلی کێسلەر ھیچ یارمەتییەکی نەبووە لەسەر بیرۆکەی ''شتە نامۆکان''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.latimes.com/entertainment/tv/la-et-stranger-things-lawsuit-20180404-story.html |سەردێڕ='Stranger Things' creators respond to lawsuit alleging they stole the idea for the hit sci-fi series |یەکەم=Alejandra |دوایین=Reyes-velarde |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=[[Los Angeles Times]]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180405024640/http://www.latimes.com/entertainment/tv/la-et-stranger-things-lawsuit-20180404-story.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دادوەر کورتە دادگەرییەکەی برایانی دەفەری ڕەت کردەوە لە نیسانی ٢٠١٩، کە ڕێی بە داواکەی چارلی کێسلەر دا کە بچێتە پرۆسەی دادگاییکردنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/thr-esq/stranger-things-creators-headed-trial-allegedly-stealing-idea-netflix-show-1202702 |سەردێڕ='Stranger Things' Creators Headed to Trial for Allegedly Stealing Idea for Netflix Series |یەکەم=Eriq |دوایین=Gardner |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190417213344/https://www.hollywoodreporter.com/thr-esq/stranger-things-creators-headed-trial-allegedly-stealing-idea-netflix-show-1202702 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ماوەیەکی کەم پێش دەستپێکردنی دادگاییکردنەکە لە ئایاری ٢٠١٩، چارلی کێسلەر دادخوازییەکەی کشاندەوە دوای بیستنی شایەد و بینینی چەند بەڵگەنامەیەکی ٢٠١٠ کە پیشانی دا کە برایانی دەفەر ئازادانە بیرۆکەی ''شتە نامۆکان''یان بۆ ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2019/05/stranger-things-plagiarism-lawsuit-duffer-brothers-ended-1202607681/ |سەردێڕ='Stranger Things' Plagiarism Suit Withdrawn By Plaintiff Just Before Trial |یەکەم١=Dominic |دوایین١=Patten |یەکەم٢=Dino-Ray |دوایین٢=Ramos |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٩|ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190505223009/https://deadline.com/2019/05/stranger-things-plagiarism-lawsuit-duffer-brothers-ended-1202607681/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆژنامەوانان تێبینیی ئەوەیان کرد کە بیرۆکەی ڕووداوی سەرووسروشتی لە دەوروبەری مۆنتاوک بەھۆی ئەفسانەی شاریی [[پڕۆژەی مۆنتاوک]]ەوە سەری ھەڵداوە، کە بەھۆی کتێبی ١٩٩٢ی ''[[پڕۆژەی مۆنتاوک: تاقیکردنەوەکان لە کاتدا]]''وە بەناوبانگ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sciencealert.com/there-s-a-crazy-government-conspiracy-theory-that-inspired-stranger-things |یەکەم=Jason |دوایین=Guerrasio |سەردێڕ=This Is The Crazy Government Conspiracy Theory That Inspired 'Stranger Things' |وێبگە=sciencealert.com |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170129002241/http://www.sciencealert.com/there-s-a-crazy-government-conspiracy-theory-that-inspired-stranger-things |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/stranger-inspired-secret-government-experiments-article-1.2774525 |یەکەم=Jessica |دوایین=Schladebeck |سەردێڕ=A look at 'Stranger Things' and the secret government experiments that inspired it |newspaper=[[New York Daily News]] |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170706113834/http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/stranger-inspired-secret-government-experiments-article-1.2774525 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Anderton |یەکەم١=Ethan |سەردێڕ='Stranger Things' Was Inspired By a Creepy, Supposedly Real Experiment Called The Montauk Project |ناونیشان=https://www.slashfilm.com/stranger-things-inspired-by-the-montauk-project/ |وێبگە=[[/Film]] |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160907141903/http://www.slashfilm.com/stranger-things-inspired-by-the-montauk-project/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠١٧دا، چەند دەزگایەکی ڕاگەیاندن وتاریان دەربارەی نامەیەکی ڕاوەستاندن بڵاوکردەوە کە پارێزەرێکی نێو نێتفلیکس ناردبووی بۆ بەڕێوەبەری مەیخانەیەکی ''شتە نامۆکان'' بابەتی لە [[شیکاگۆ]].<ref name="PopUpBarForbes">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fortune.com/2017/09/20/stranger-things-bar/ |سەردێڕ=Netflix Sends Cool Cease-and-Desist Letter |یەکەم=Jeff John |دوایین=Roberts |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180904011317/http://fortune.com/2017/09/20/stranger-things-bar/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dnainfo.com/chicago/20170918/logan-square/netflix-stops-blocks-stranger-things-bar-pop-up-cease-and-desist-end-date |سەردێڕ=Netflix Ends Unauthorized 'Stranger Things' Bar With A Super Classy Letter |یەکەم=Mina |دوایین=Bloom |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dnainfo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180502172129/https://www.dnainfo.com/chicago/20170918/logan-square/netflix-stops-blocks-stranger-things-bar-pop-up-cease-and-desist-end-date/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نامەکە ئاماژەی گاڵتەئامێزانەی سەر بە زنجیرەکەی تێدا بوو: «مەگەر لە سەرەوژێر بژیم»؛ «ئێمە تەواو وەک دکتۆر برێنەر مامەڵەتان لەگەڵ ناکەین»؛ «دێمەگۆرگن ھەمیشە ئەمەندە لێبوردە نییە». نامەکە بووە خاوەنی ستایش لەلایەن پارێزەرانی ترەوە بەھۆی دەستڕێکییەکەیەوە لە داوانەکردنی داخستنی دەستبەجێی مەیخانەکە، بەڵکو داواکردنی ئەوەی کە مەیخانەکە بە کراوەیی نەمێنێتەوە بەبێ ڕەزامەندیی نێتفلیکس.<ref name="PopUpBarForbes" /> === خەڵاتەکان === {{سەرەکی|پێڕستی خەڵات و پاڵاوتنەکانی شتە نامۆکان}} ''شتە نامۆکان'' بووەتە خاوەنی زۆر خەڵات و پاڵاوتن، کە پێکدێن لە دە پاڵاوتنی [[خەڵاتی ئێمی پڕایمتایم]] و چوار [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]] بۆ وەرزی دووەم. کاستی زنجیرەکە بوونەتە خاوەنی چەند خەڵاتێک: کاستی وەرزی یەکەم [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە بۆ باشترین نواندن لەلایەن کۆمەڵێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی]]یان بردووەتەوە، لە کاتێکدا ئەکتەرە سەرەکییەکانی زنجیرەکە، [[وینۆنا ڕایدەر]]، [[میڵی بۆبی بڕاون]]، و [[دەیڤد ھاربەر]] بوونەتە خاوەنی خەڵات و پاڵاوتنی جیاجیا. == میدیای تر == === ''سەروو شتە نامۆکان'' === [[پەڕگە:BeyondStrangerThingsLogo.png|upright|وێنۆک|لۆگۆی پاشبەرھەمەکە]] لەگەڵ بڵاوبوونەوەی وەرزی دووەمی زنجیرەکە، نێتفلیکس لەگەڵیدا ''سەروو شتە نامۆکان''یشی بڵاوکردەوە، [[پاشبەرھەم]]ێک کە لەلایەن [[جیم ڕاش]]ەوە پێشکەش کرابوو. میوانەکانی پاشبەرھەمەکە پێکھاتبوون لە کاست و کۆمەڵەی زنجیرەکە، کە برایانی دەفەر و ئەستێرەکانی زنجیرەکەی لەخۆ گرتبوو، بۆ گفتوگۆکردن لەسەر پەرەسەندن و پشت دیمەنەکانی بەرھەمھێنان و ئەفسانەناسییە گەورەترەکەی. بە پێچەوانەی پاشبەرھەمەکانی تر کە لەلایەن [[ئێمبەسی ڕۆو (کۆمپانیای بەرھەمھێنان)|ئێمبەسی ڕۆو]]ە دروستکرابوون، وەک ''مردووی قسەکردوو'' ([[مردووی ڕۆیشتوو]]) و ''قسەی خراپ'' ([[گۆڕانی خراپ]])، ''سەروو شتە نامۆکان'' وا داندراوە کە دوای سەیرکردنی تەواوی وەرزی دووەم سەیر بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/stranger-things-aftershow-netflix-1202599810/ |سەردێڕ='Stranger Things' Aftershow to Launch on Netflix |یەکەم=Alex |دوایین=Stedman |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=October 26، 2017 |ڕێکەوتی سەردان=October 26، 2017 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171026155454/http://variety.com/2017/tv/news/stranger-things-aftershow-netflix-1202599810/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھیچ پاشبەرھەمێک بۆ وەرزی سێیەم دروست نەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|ژمارە=١١٤٥٤٣٤٥٨٥٤٧٣٤٠٠٨٣٣|بەکارھێنەر=ShawnLevyDirect |سەردێڕ=Not this year، sorry! |ڕێکەوت=July 1، 2019 |ڕێکەوتی سەردان=July 9، 2019}}</ref> {{Episode table |background=#9F0608 |overall= |title= |aux1= |aux2= |aux1T=میوانەکان |aux2T=میوانە ڤیدیۆیییەکان |airdate= |released=y |episodes= {{Episode list | EpisodeNumber = ١ | Title = سەرسووڕماو | Aux1 = [[شۆن لێڤی]]، [[برایانی دەفەر]]، [[فین وۆڵفھارد]]، و [[میڵی بۆبی بڕاون]] | Aux2 = [[دەیڤد ھاربەر]] | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٢ | Title = شێت بۆ ماکس | Aux1 = شۆن لێڤی، برایانی دەفەر، [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]]، [[گەیتن ماتەرازۆ]]، و [[سەیدی سینک]] | Aux2 = ھیچکەس | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٣ | Title = پشتیوانە نەشیاوەکان | Aux1 = شۆن لێڤی، برایانی دەفەر، گەیتن ماتەرازۆ، و [[جۆو کیری]] | Aux2 = ھیچکەس | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٤ | Title = ڕاستی لە ھۆکینس | Aux1 = جۆو کیری، [[ناتالیا دایەر]]، [[چارلی ھیتن]]، و [[برێت گێڵمان]] | Aux2 = دەیڤد ھاربەر و [[شانۆن پێرسەر]] | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٥ | Title = یانەی ئەی ڤی | Aux1 = کەیڵەب مەگڵاکڵین، گەیتن ماتەرازۆ، [[نۆوا شناپ]]، ڕاندی ھەیڤنز، و [[بیڵ نای]] | Aux2 = [[شۆن ئاستن]] | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٦ | Title = پۆلە نوێیەکە | Aux1 = سەیدی سینک، برێت گێڵمان، [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]]، و [[لینەیا بێرتڵسن]] | Aux2 = شۆن ئاستن و [[پۆڵ ڕەیزەر]] | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٧ | Title = داخستنی دەروازەکە | Aux1 = شۆن لێڤی، برایانی دەفەر، میڵی بۆبی بڕاون، نۆوا شناپ، و ناتالیا دایەر | Aux2 = دەیڤد ھاربەر، شۆن ئاستن، و ئێدی سانگ | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} }} === کتێبە پێوەبەستراوەکان === [[پەنگوین ڕاندەم ھاوس]] ھاوبەشییەتی لەگەڵ نێتفلیکس کرد تا زنجیرە لە کتێب بڵاوبکەنەوە کە پەیوەندیدارن بە ''شتە نامۆکان''ەوە و لە کۆتایییەکانی ٢٠١٨دا دەستیان پێ کرد. ئەمانە پێکدێن لە ''چۆنییەتی زیندوو مانەوە لە جیھانێکی شتە نامۆکاندا''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=How to Survive in a Stranger Things World (Stranger Things) |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/603836/how-to-survive-in-a-stranger-things-world-stranger-things-by-matthew-j-gilbert-illustrated-by-random-house/ |وێبگە=Penguin Random House |بڵاوکەرەوە=Penguin Random House |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175211/https://www.penguinrandomhouse.com/books/603836/how-to-survive-in-a-stranger-things-world-stranger-things-by-matthew-j-gilbert-illustrated-by-random-house/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کتێبێکی منداڵان کە لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە و کە پێشنیاری «ئامۆژگاری، پەند، و ئاگاداری» دەکات لە ''شتە نامۆکان''دا. ھەروەھا کتێبێکی پشت دیمەنەکانیان بڵاو کردەوە بە ناوی ''شتە نامۆکان: جیھانێکی سەرەوژێرکراو: دەستنامەی پشت دیمەنەکانی فەرمی''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things: Worlds Turned Upside Down |ناونیشان=https://www.getunderlined.com/books/594961/stranger-things-worlds-turned-upside-down-by-gina-mcintyre/ |وێبگە=Get Underlined |بڵاوکەرەوە=Penguin Random House |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> (بڵاوکراوەی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨)، و دوو لە یەکی ''ساڵنامەی خوێندنگەی ناوەندیی ھۆکینس/ساڵنامەی خوێندنگەی ئامادەییی ھۆکینس'' (بڵاوکراوەی ٢٦ی ئازاری ٢٠١٩).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hawkins Middle School Yearbook/Hawkins High School Yearbook (Stranger Things) |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/606443/hawkins-middle-school-yearbookhawkins-high-school-yearbook-stranger-things-by-matthew-j-gilbert/ |وێبگە=Penguin Random House |بڵاوکەرەوە=Penguin Random House |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191013015400/https://www.penguinrandomhouse.com/books/606443/hawkins-middle-school-yearbookhawkins-high-school-yearbook-stranger-things-by-matthew-j-gilbert/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ''خەیاڵەکان لە سەرەوژێرەوە: ھونەرنامەی شتە نامۆکان'' لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە<ref name="Artbook">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/607839/visions-from-the-upside-down-stranger-things-artbook-by-netflix/|سەردێڕ=Visions from the Upside Down: Stranger Things Artbook by Netflix: 9781984821126 &#124; PenguinRandomHouse.com: Books|وێبگە=PenguinRandomhouse.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175207/https://www.penguinrandomhouse.com/books/607839/visions-from-the-upside-down-stranger-things-artbook-by-netflix/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و ''تۆمارە نھێنییەکانی ویڵ بایەرز'' لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/606444/will-byers-secret-files-stranger-things-by-matthew-j-gilbert/|سەردێڕ=Will Byers: Secret Files (Stranger Things) by Matthew J. Gilbert: 9781984894519 &#124; PenguinRandomHouse.com: Books|وێبگە=PenguinRandomhouse.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175210/https://www.penguinrandomhouse.com/books/606444/will-byers-secret-files-stranger-things-by-matthew-j-gilbert/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە چارەکی دووەمی ٢٠١٩دا، وەک بەشێک لە زنجیرەی سیلڤەر ئاڕکایڤ، [[ئۆبزێرڤ بوکس]]ی بڵاوکەرەوەی شانشینی یەکگرتوو کتێبێکی لەسەر وەرزی یەکەم بڵاوکردەوە کە لەلایەن نووسەر پۆوڵ دریسکۆڵەوە نووسرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://obversebooks.co.uk/product/04-stranger-one/|سەردێڕ=04 – Stranger Things: Season 1 &#124; Obverse Books|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190621122725/https://obversebooks.co.uk/product/04-stranger-one/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== ڕۆمانەکان ==== ڕۆمانی ''ھۆشە گوماناوییەکان'' لەلایەن گوێندا بۆندەوە لە یەکەم وەرزدایە و سەرنج دەخاتە سەر تێری ئایڤزی دایکی ئیلێڤن و چالاکییەکانی لەگەڵ دکتۆر برێنەر لە تاقیگەی ھۆکینس لە ١٩٦٩دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/06/stranger-things-books-penguin-random-house-fall-debut-1202405836/ |سەردێڕ='Stranger Things' Books Set For Fall Debut From Penguin Random House |یەکەم=Greg |دوایین=Evans |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180609054314/https://deadline.com/2018/06/stranger-things-books-penguin-random-house-fall-debut-1202405836/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆمانەکە لە ٥ی شوباتی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە، و پاش ماوەیەک ''تاریکی لە لێواری شاردا''ی بەدوادا ھات کە لەلایەن نووسەری [[نیوزیلاند]]ی [[ئادەم کریستۆفەر]] نووسرابوو لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٩. لە ''تاریکی لە لێواری شاردا''دا، کە دوای ڕووداوەکانی وەرزی دووەمە، ھۆپەر پەیوەندی لە نێوان وردەکارییەکانی ژیانی پێشووی لە نیویۆرک سیتی لە ١٩٧٠کان و ئیلێڤن دەدۆزێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things: Darkness on the Edge of Town |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600224/stranger-things-darkness-on-the-edge-of-town-by-adam-christopher/ |وێبگە=Penguin Random House |بڵاوکەرەوە=Penguin Random House |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175206/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600224/stranger-things-darkness-on-the-edge-of-town-by-adam-christopher/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ''ماکسی ھەڵاتوو''، ڕۆمانێکی پێگەیشتووی لاوانە لەلایەن برێنا یۆڤانۆف، لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە، و باسی ژیانی سەرەتاییی ماکس مەیفیڵد دەکات لە سان دیێگۆ پێش ڕاگواستنیان بۆ ھۆکینس لە ١٩٨٤، ھەروەھا دووبارەگێڕانەوەی ڕووداوەکانی وەرزی دووەم لە ڕوانگەی ئەوەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/607770/stranger-things-runaway-max-by-brenna-yovanoff/|سەردێڕ=Stranger Things: Runaway Max by Brenna Yovanoff: 9781984895950 &#124; PenguinRandomHouse.com: Books|وێبگە=PenguinRandomhouse.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175207/https://www.penguinrandomhouse.com/books/607770/stranger-things-runaway-max-by-brenna-yovanoff/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ''ڕۆبنی سەرھەڵداو''، ڕۆمانێکی پێگەیشتووی لاوانە کە لەلایەن ئەی. ئاڕ. کاپێتاوە نووسرابوو، لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە، کە باسی ململانێکانی ڕۆبن بەکڵی دەکات لە پەسەندکردنی ناسنامەی خۆی پێش ڕووداوەکانی وەرزی سێیەم. ==== کۆمیکەکان ==== [[داڕک ھۆرس کۆمیکس]] بەشدارییەتییەکی لەگەڵ نێتفلیکس ڕاگەیاند بۆ «ھێڵێکی چاپکردنی فرەساڵی»ی چەند چیرۆکێک کە لە جیھانی ''شتە نامۆکان''دان. ناونیشانی سەرەتایی کورتەزنجیرەیەکی چوارچاپی بوو کە لەلایەن جۆدی ھاوزەرەوە نووسرابوو و ھونەری نێوی لەلایەن ستێفانۆ مارتینۆوە کرابوو. چیرۆکەکە لە کاتی ڕووداوەکانی وەرزی یەکەمدا بوو و ڕوانگەی ویڵیشی تێدا بوو کاتێک ھێشتا لە سەرەوژێر گیری خواردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ew.com/books/2018/06/18/dark-horse-stranger-things-comics/ |سەردێڕ=Dark Horse launches line of 'Stranger Things' comics |یەکەم=Christian |دوایین=Holub |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[Entertainment Weekly]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180618205927/http://ew.com/books/2018/06/18/dark-horse-stranger-things-comics/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەکەم چاپی کورتەزنجیرەکە لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-comic-book-trailer-explores-a-season-1-mystery-1146553 |سەردێڕ='Stranger Things' Comic Trailer Explores Season 1 Mystery |یەکەم=Graeme |دوایین=McMillan |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180925212419/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-comic-book-trailer-explores-a-season-1-mystery-1146553 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٤ی ئایاری ٢٠١٩دا، داڕک ھۆرس کۆمیکس کۆمیکێکی تایبەتی ''شتە نامۆکان''ی بڵاوکردەوە بۆ [[ڕۆژی کۆمیکی خۆڕایی]]. کۆمیکی ڕۆژی کۆمیکی خۆڕایی داڕک ھۆرسی ٢٠١٩ چیرۆکێکی ''شتە نامۆکان''ی تێدا بوو بە ناوی ''لێزانی کایەکە''، کە چەند ڕۆژێک دوای ڕووداوەکانی وەرزی یەکەم بوو. لەلایەن جۆدی ھاوزەرەوە نووسرابوو و و لەلایەن ئیبراھیم موستەفاوە نەخش کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FREE COMIC BOOK DAY 2019 (GENERAL) |ناونیشان=https://digital.darkhorse.com/books/0f868ba77c7a4d4ab5cde71b4dc826b8/free-comic-book-day-2019-general |وێبگە=Dark Horse Digital |بڵاوکەرەوە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190724093225/https://digital.darkhorse.com/books/0f868ba77c7a4d4ab5cde71b4dc826b8/free-comic-book-day-2019-general |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دووەم ناونیشانی ''شتە نامۆکان'' کورتەزنجیرەیەکی چواربەشیی ترە، کە دووبارە لەلایەن جۆدی ھاوزەرەوە نووسراوە و ھونەری نێوی لەلایەن ئێدگار سالازارەوە بۆ کراوە، بە ناوی ''شتە نامۆکان: سیکس''. کۆمیکەکە سەرنج دەخاتە سەر یەکێک لە تاقیکردنەوەکانی پێش ئیلێڤن: کچێک بە ناوی فرانسین، کە توانای پێشبینیی ھەیە. یەکەم چاپ لە ٢٩ی ئایاری ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ew.com/books/2019/02/20/new-stranger-things-prequel-comic-elevens-fellow-test-subjects/ |سەردێڕ=New ''Stranger Things'' prequel comic will introduce one of Eleven's fellow test subjects — exclusive |یەکەم=Christian |دوایین=Holub |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=[[Entertainment Weekly]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190220184227/https://ew.com/books/2019/02/20/new-stranger-things-prequel-comic-elevens-fellow-test-subjects/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[ڕۆمانی نیگاری|ڕۆمانێکی نیگاریی ڕەسەن]] کە لە زنجیرەکەوە وەرگیراوە بە ناوی ''شتە نامۆکان: کوڕە زۆمبییەکان'' لە ١٩ی شوباتی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە. لەلایەن [[گرێگ پاک]]ەوە نووسرابوو، لەلایەن [[نەیت پیکۆس]]ی [[بلامبۆت]]ەوە پیتەکانی کێشرابووەوە، لەلایەن دان جاکسنەوە ڕەنگ کرابوو، و ھونەری بەرگیی لەلایەن ڕۆن چانەوە کرابوو. ڕۆمانەکە ٧٢ پەڕەیە و دوای وەرزی یەکەمە.<ref name="ZB">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB#prettyPhoto|سەردێڕ=Stranger Things: Zombie Boys TPB :: Profile :: Dark Horse Comics|وێبگە=www.darkhorse.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175219/https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB#prettyPhoto|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سێیەم کورتەزنجیرەی کۆمیکی، ''شتە نامۆکان: بۆ نێو ئاگرەکە''، لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ دەستی پێ کرد. ھەروەھا بۆ چوار چاپ بەردەوام بوو، و پاشھاتی کورتەزنجیرەی ''سیکس''ە و پێش وەرزی سێیەمی زنجیرەکەیە. لەلایەن جۆدی ھاوزەرەوە نووسراوە، لەلایەن ڕایەن کێڵییەوە بە پێنووس کێشراوە، و لەلایەن لێ بوو ئەندەروودەوە بە جەوھەر کێشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYCC 2019: DARK HORSE COMICS AND NETFLIX TO RELEASE THIRD STRANGER THINGS COMIC SERIES |ناونیشان=https://deadline.com/2018/11/daredevil-canceled-netflix-3-seasons-1202511521/ |وێبگە=Dark Horse |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Dark Horse Comics, Inc. |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181130020936/https://deadline.com/2018/11/daredevil-canceled-netflix-3-seasons-1202511521/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەن شۆتێکی تری ''شتە نامۆکان'' لە ڕۆژی کۆمیکی خۆڕاییی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە. لەلایەن گرێگ پاکەوە نووسرابوو و کەمێک دوای جەنگی مۆڵی ستارکۆرتە کە لە وەرزی سێیەمی زنجیرەکەدا پیشان دراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CBD 2020 STRANGER THINGS & MINECRAFT |ناونیشان=https://freecomicbookday.com/Catalog/JAN200019 |وێبگە=Free Comic Book Day |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200318005329/https://freecomicbookday.com/Catalog/JAN200019 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆمانێکی نیگاریی ڕەسەنی تری شتە نامۆکان، بە ناوی ''شتە نامۆکان: ملھوڕەکە''، لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە. لەلایەن گرێگ پاکەوە نووسرابوو و لەلایەن ڤالێریا فاڤۆچیاوە نەخش کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things: The Bully (Graphic Novel) By Greg Pak; Illustrated by Valeria Favoccia|ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/653121/stranger-things-the-bully-graphic-novel-by-written-by-greg-pak-illustrated-by-valeria-favoccia/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200326192845/https://www.penguinrandomhouse.com/books/653121/stranger-things-the-bully-graphic-novel-by-written-by-greg-pak-illustrated-by-valeria-favoccia/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠دا، ڕاگەیەندا کە [[ئای دی یوو پەبڵیشینگ]] و داڕک ھۆرس کورتەزنجیرەی ''شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان'' ھاوچاپ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Zub |یەکەم١=Jim |سەردێڕ=Stranger Things and Dungeons & Dragons Announced! |ناونیشان=http://www.jimzub.com/stranger-things-and-dungeons-dragons-announced/ |وێبگە=Zub Tales |بڵاوکەرەوە=Zub Tales |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200619104321/http://www.jimzub.com/stranger-things-and-dungeons-dragons-announced/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Johnston |یەکەم١=Rich |سەردێڕ=Now We Are Getting a Stranger Things & Dungeons & Dragons Comic |ناونیشان=https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-dungeons-dragons-comic/ |وێبگە=Bleeding Cool |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Bleeding Cool |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200619104216/https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-dungeons-dragons-comic/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کورتەزنجیرەیەکی چوارەم لە داڕک ھۆرسەوە، بە ناوی ''شتە نامۆکان: کامپی زانستی'' لە ئەیلوولی ٢٠٢٠ دەستی پێ کرد. ئەویش ھەروەھا بۆ چوار چاپ بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Johnston |یەکەم١=Rich |سەردێڕ=Stranger Things, Umbrella Academy, Dark Horse September 2020 Solicits |ناونیشان=https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-umbrella-academy-dark-horse-september-2020-solicits/ |وێبگە=Bleeding Cool |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Bleeding Cool |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220123200119/https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-umbrella-academy-dark-horse-september-2020-solicits/ |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٠دا، داڕک ھۆرس پێشھاتێکی وەن شۆتی ڕاگەیاند بە ناوی ''شتە نامۆکان: ھاڵۆوین لە ھۆکینس''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Dwyer |یەکەم١=Theo |سەردێڕ=Stranger Things Prequel, Halloween in Hawkins, Coming This October |ناونیشان=https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-prequel-halloween-in-hawkins-coming-this-october/ |وێبگە=Bleeding Cool |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Bleeding Cool |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200724181838/https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-prequel-halloween-in-hawkins-coming-this-october/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سێیەم ڕۆمانی نیگاری؛ ''شتە نامۆکان: ئێریکای مەزن!''؛ داندراوە تا لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ بڵاو ببێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3002-839/Stranger-Things-Erica-the-Great-TPB-Young-Adult|سەردێڕ=Stranger Things: Erica the Great TPB (Young Adult) :: Profile :: Dark Horse Comics |وێبگە=Dark Horse |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !چاپ !ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە !چیرۆک !ھونەر !ڕەنگەکان !بەرگ !کۆکراوە |- |colspan=7 style=background:#ff0001| |- |#١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things'' #1 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-817/Stranger-Things-1 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190616134000/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-817/Stranger-Things-1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |rowspan=9|جۆدی ھاوزەر |rowspan=4|<span style="font-size: 75%;">'''پێنووس:'''</span> ستێفانۆ مارتینۆ{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''جەوھەر:'''</span> کیت شامپەین |rowspan=4|لۆرێن ئاف |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}ڕافایەڵ ئالبوکوێرکوێ (جۆراوجۆر){{ھن}}کایڵ لامبێرت (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆری وێنە){{ھن}}لی بێرمێخۆ (جۆراوجۆر){{ھن}}بێن ئۆلیڤەر (جۆراوجۆر){{ھن}}بابز تار (جۆراوجۆر){{ھن}}کلەیتن کرەین (جۆراوجۆر){{ھن}}لوسیۆ پاریلۆ (جۆراوجۆر){{ھن}}فرانسێسکۆ ماتینا (جۆراوجۆر){{ھن}}فابیۆ موون (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ڕێینۆڵدز (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان: لایەکەی تر'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٧ی ئایاری ٢٠١٨{{ھن}}{{ISBNT|9781506709765}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=''Stranger Things: The Other Side'' |ژپنک=٩٧٨-١٥٠٦٧٠٩٧٦٥|دوایین١=Houser |یەکەم١=Jody |ساڵ=٢٠١٩}}</ref> |- |#٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things'' #2 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-818/Stranger-Things-2 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191006000956/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-818/Stranger-Things-2 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}ستیڤ مۆریس (جۆراوجۆر){{ھن}}گرێگ ڕوت (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |#٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things'' #3 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-819/Stranger-Things-3 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191006000954/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-819/Stranger-Things-3 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}گرزێگۆرز دۆمارادزکی (جۆراوجۆر){{ھن}}ماتیو تەیلەر (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |#٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things'' #4 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-820/Stranger-Things-4 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191006000953/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-820/Stranger-Things-4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |January 2, 2019 |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}[[جێن بارتڵ]] (جۆراوجۆر){{ھن}}ئیتەن یەنگ (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |ڕۆژی کۆمیکی خۆڕاییی ٢٠١٩ (گشتی) شتە نامۆکان/چەکوشی ڕەش (چیرۆکی شتە نامۆکان: ''لێزانی کایەکە'')<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FREE COMIC BOOK DAY 2019 (GENERAL) STRANGER THINGS/BLACK HAMMER |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3004-248/Free-Comic-Book-Day-2019-General-Stranger-Things-Black-Hammer |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626182950/https://www.darkhorse.com/Comics/3004-248/Free-Comic-Book-Day-2019-General-Stranger-Things-Black-Hammer |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٨ی ئایاری ٢٠١٩ |ئیبراھیم موستەفا |تریۆنا فارێڵ |چون لۆ |لە بەردەستدا نییە |- |سیکس #١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things: SIX'' #1 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-821/Stranger-Things-SIX-1 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819221743/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-821/Stranger-Things-SIX-1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٩ی ئایاری ٢٠١٩ |rowspan=4|<span style="font-size: 75%;">'''پێنووس:'''</span> ئێدگار سالازار{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''جەوھەر:'''</span> کیت شامپەین |rowspan=4|ماریسا لوویس |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}کایڵ لامبێرت (جۆراوجۆر){{ھن}}دەیڤد ماک (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە){{ھن}}جێنی فریزن (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان بەرگی ٢: سیکس'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩{{ھن}}{{ISBNT|9781506712321}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things Volume 2: SIX'' |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3002-834/Stranger-Things-Volume-2-SIX-TPB |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819221739/https://www.darkhorse.com/Books/3002-834/Stranger-Things-Volume-2-SIX-TPB |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |سیکس #٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things: SIX'' #2 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-822/Stranger-Things-SIX-2 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819221740/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-822/Stranger-Things-SIX-2 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}ئی. ئێم. گیست (جۆراوجۆر){{ھن}}میشێلا دۆن (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |سیکس #٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things: SIX'' #3 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-823/Stranger-Things-SIX-3 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819221744/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-823/Stranger-Things-SIX-3 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٣١ی تەممووزی ٢٠١٩ |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}کاسپەر ویجنگارد (جۆراوجۆر){{ھن}}تایڵەر کروک (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |سیکس #٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things: SIX'' #4 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-824/Stranger-Things-SIX-4 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819221739/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-824/Stranger-Things-SIX-4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٨ی ئابی ٢٠١٩ |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}کریستن وارد (جۆراوجۆر){{ھن}}جێن ڕێڤێنا (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |کوڕە زۆمبییەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: ZOMBIE BOYS TPB |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626174733/https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |گرێگ پاک |ڤالێریا فاڤۆچیا |دان جاکسن |ڕۆن چان |ڕۆمانی نیگاریی ڕەسەن {{ISBNT|9781506713090}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: ZOMBIE BOYS TPB |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB#prettyPhoto |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626174733/https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB#prettyPhoto |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |بۆ نێو ئاگرەکە #١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: INTO THE FIRE #1 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-825/Stranger-Things-Into-the-Fire-1 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626174928/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-825/Stranger-Things-Into-the-Fire-1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |rowspan=4|جۆدی ھاوزەد |rowspan=4|<span style="font-size: 75%;">'''پێنووس:'''</span> ڕایەن کێڵی{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''جەوھەر:'''</span> لێ بوو ئەندەروود |rowspan=4|تریۆنا فارێڵ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ{{ھن}}جێرێمی ویڵسن (جۆراوجۆر){{ھن}}کایڵ لامبێرت (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان بەرگی ٣: بۆ نێو ئاگرەکە'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠{{ھن}}{{ISBNT|9781506713083}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=''Stranger Things: Into the Fire (Graphic Novel)'' |ژپنک=٩٧٨-١٥٠٦٧١٣٠٨٣|دوایین١=Houser |یەکەم١=Jody |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> |- |بۆ نێو ئاگرەکە #٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things: Into the Fire #2 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-826/Stranger-Things-Into-the-Fire-2 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626174520/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-826/Stranger-Things-Into-the-Fire-2 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |١٢ی شوباتی ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ{{ھن}}جۆناتان کەیس (جۆراوجۆر){{ھن}}کلەیر ڕۆی (جۆراوجۆر) |- |Into the Fire #٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: INTO THE FIRE #2 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-827/Stranger-Things-Into-the-Fire-3 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626175443/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-827/Stranger-Things-Into-the-Fire-3 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ{{ھن}}ئێمیڵی پیەرسن (جۆراوجۆر){{ھن}}ئادەم گۆرھام (جۆراوجۆر) |- |بۆ نێو ئاگرەکە #٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: INTO THE FIRE #4 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-828/Stranger-Things-Into-the-Fire-4 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626175440/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-828/Stranger-Things-Into-the-Fire-4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٨ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ{{ھن}}ئیڤان کاگڵ (جۆراوجۆر){{ھن}}کێڵی مەککێرنەن (جۆراوجۆر) |- |ڕۆژی کۆمیکی خۆڕاییی ٢٠٢٠ (ھەموو تەمەنەکان) شتە نامۆکان/ماینکرافت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FREE COMIC BOOK DAY 2020 (ALL AGES) |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3006-484/Free-Comic-Book-Day-2020-All-Ages |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210317190910/https://www.darkhorse.com/Comics/3006-484/Free-Comic-Book-Day-2020-All-Ages-Stranger-Things-Minecraft |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٩ تەممووزی ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FCBD 2020 STRANGER THINGS & MINECRAFT |ناونیشان=https://www.freecomicbookday.com/Catalog/JAN200019 |وێبگە=Free Comic Book Day |بڵاوکەرەوە=Diamond Distributors |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200620182921/https://www.freecomicbookday.com/Catalog/JAN200019 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |rowspan=2|گرێگ پاک |گابریێڵا ئانتالی |rowspan=2|دان جاکسن |rowspan=2|ڕۆن چان |لە بەردەستدا نییە |- |ملھوڕەکە<ref name="penguinrandomhouse.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things: The Bully (Graphic Novel) |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/653121/stranger-things-the-bully-graphic-novel-by-written-by-greg-pak-illustrated-by-valeria-favoccia/ |وێبگە=Penguin Random House |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200326192845/https://www.penguinrandomhouse.com/books/653121/stranger-things-the-bully-graphic-novel-by-written-by-greg-pak-illustrated-by-valeria-favoccia/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڤالێریا فاڤۆچیا |ڕۆمانی نیگاریی ڕەسەن {{ISBNT|9781506714530}}<ref name="penguinrandomhouse.com"/> |- |کامپی زانستی #١ |٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |rowspan=4|جۆدی ھاوزەر |rowspan=4|<span style="font-size: 75%;">'''پێنووس:'''</span> ئێدگار سالازار{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''جەوھەر:'''</span> کیت شامپەین |rowspan=4|ماریسا لوویس |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ {{ھن}}کایڵ لامبێرت (جۆراوجۆر){{ھن}}فرانسیسکۆ ڕوویز (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان بەرگی ٤: کامپی زانستی'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٥ی ئایاری ٢٠٢٠{{ھن}}{{ISBNT|9781506715766}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=''Stranger Things: Science Camp (Graphic Novel)'' |ناونیشان=https://archive.org/details/sciencecamp0000hous |ژپنک=٩٧٨-١٥٠٦٧١٥٧٦٦|دوایین١=Houser |یەکەم١=Jody |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> |- |کامپی زانستی #٢ |٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ{{ھن}}ئێریک نوویێن (جۆراوجۆر){{ھن}}تولا لۆتای<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: SCIENCE CAMP #2 (TULA LOTAY VARIAMT COVER) |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3003-414/Stranger-Things-Science-Camp-2-Tula-Lotay-Variant-Cover |وێبگە=Dark Horse Comics |بڵاوکەرەوە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200725193715/https://www.darkhorse.com/Comics/3003-414/Stranger-Things-Science-Camp-2-Tula-Lotay-Variant-Cover |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و/یان ڕاوڵ ئالێن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS SCIENCE CAMP #2 (OF 4) CVR B ALLEN |ناونیشان=https://previewsworld.com/Catalog/AUG200399 |وێبگە=Previews World |بڵاوکەرەوە=Diamond Distributors |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200725191543/https://previewsworld.com/Catalog/AUG200399 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> (جۆراوجۆر) |- |کامپی زانستی #٣ |٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ {{ھن}} و ڕاوڵ ئالێن (جۆراوجۆر) {{ھن}} پیووس باک (جۆراوجۆر) |- |کامپی زانستی #٤ |٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ {{ھن}} سێباستیەن پیریز (جۆراوجۆر) {{ھن}} پیووس باک (جۆراوجۆر) |- |ھاڵۆوین لە ھۆکینس (وەن شۆتی تایبەتی ھاڵۆوین) |٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |مایکڵ مۆرێچی |تۆدۆر ھریستۆڤ |کریس ئۆ'ھاڵۆران |فرانسێسکۆ فرانکاڤیلا |لە بەردەستدا نییە |- |شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان |٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |rowspan=4|جۆدی ھاوزەر {{ھن}} جیم زەب |rowspan=4|دیێگۆ گالیندۆ |rowspan=4| میشێڵ ئاساراساکرۆن |ئی. ئێم. گیست {{ھن}} دیێگۆ گالیندۆ (جۆراوجۆر) {{ھن}} ئانا دیتمەن (جۆراوجۆر) {{ھن}} دەیڤد مایکڵ بێک (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١{{ھن}}{{ISBNT|9781506721071}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=''Stranger Things and Dungeons & Dragons (Graphic Novel)'' |ژپنک=٩٧٨-١٥٠٦٧٢١٠٧١|دوایین١=Houser |یەکەم١=Jody |دوایین٢=Zub |یەکەم٢=Jim |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> |- |شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان #٢ |٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |ئی. ئێم. گیست {{ھن}} ئانا دیتمەن (جۆراوجۆر) {{ھن}} دەیڤد مایکڵ بێک (جۆراوجۆر) {{ھن}} ماکس دەنباڕ (جۆراوجۆر) |- |شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان #٣ |٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ئانا دیتمەن (بەرگی جۆراوجۆر) {{ھن}} دەیڤد مایکڵ بێک (بەرگی جۆراوجۆر) {{ھن}} تۆنی ئینفەیت (بەرگی جۆراوجۆر) {{ھن}} ئی. ئێم. گیست (بەرگ) |- |شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان #٤ |١٧ی شوبات ٢٠٢١ |ئی. ئێم. گیست {{ھن}} ئانا دیتمەن (بەرگی جۆراوجۆر) {{ھن}} دەیڤد مایکڵ بێک (بەرگی جۆراوجۆر) {{ھن}} جێس تەیڵەر (بەرگی جۆراوجۆر) |- |گۆڕی یبوێن #١ |٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |rowspan=4|گرێگ پاک |rowspan=4|دیێگۆ گالیندۆ |rowspan=4|فرانسێسکۆ سێگالا |ماڕک ئاسپیناڵ {{ھن}} کایڵ لامبێرت (جۆراوجۆر) {{ھن}} دیێگۆ گالیندۆ (جۆراوجۆر) {{ھن}} ئیرڤین ڕۆدریگێز (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان بەرگی ٥: گۆڕەکەی یبوێن'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢ {{ھن}}{{ISBNT|9781506725543}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=''Stranger Things: The Tomb of Ybwen (Graphic Novel)'' |ژپنک=٩٧٨-١-٥٠٦٧٢-٥٥٤-٣|دوایین١=Pak |یەکەم١=Greg |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> |- |گۆڕی یبوێن #٢ |٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ماڕک ئاسپیناڵ {{ھن}} کاسپار وینگارد (جۆراوجۆر) {{ھن}} پیووس باک (جۆراوجۆر) {{ھن}} ڕافایێڵ سارمێنتۆ (جۆراوجۆر) |- |گۆڕی یبوێن #٣ |٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ماڕک ئاسپیناڵ Aspinall {{ھن}} بێن دیوی (جۆراوجۆر) {{ھن}} ئیتەن یەنگ (جۆراوجۆر) {{ھن}} تۆدۆر ھریستۆڤ (جۆراوجۆر) |- |گۆڕی یبوێن #٤ |٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ | |- |تایبەتی زستانی شتە نامۆکان (وەن شۆت) |٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |کریس ڕۆبێرسن |ئابێڵ |TBA |ستیڤ مۆریس {{ھن}} جۆناتان کەیس (جۆراوجۆر) |TBA |- |ئێریکای مەزن! <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Spry |یەکەم١=Jeff |سەردێڕ=EXCLUSIVE REVEAL: DARK HORSE EXPANDS STRANGER THINGS LINEUP WITH NEW COLLECTIONS, GRAPHIC NOVEL AND MORE |ناونیشان=https://www.syfy.com/syfywire/dark-horse-expands-stranger-things-publishing-lineup |وێبگە=Syfy Wire |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> |٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |گرێگ پاک {{ھن}} دانی لۆر |ڤالێریا فاڤۆچیا |دان جاکسن |ڕۆن چان |ڕۆمانی نیگاریی ڕەسەن {{ISBNT|9781506714547}} |- |کامچاتکا #١ |March 23, 2022 |rowspan=4|مایکڵ مۆرێچی |rowspan=4|تۆدۆر ھریستۆڤ |rowspan=4|دان جاکسن | |rowspan=4|TBA |- |کامچاتکا #٢ |لە دەوروبەری نیسانی ٢٠٢٢ | |- |کامچاتکا #٣ |لە دەوروبەری ئایاری ٢٠٢٢ | |- |کامچاتکا #٤ |لە دەوروبەری حوزەیرانی ٢٠٢٢ | |- |- |- |- |ڕۆژی کۆمیکی خۆڕاییی ٢٠٢٢ (گشتی) شتە نامۆکان/بوونەوەری ئاسمانیی نیشتەجێ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=https://www.syfy.com/syfy-wire/free-comic-book-day-more-than-40-titles-for-2022-from-marvel-dark-horse |ناونیشان=https://www.syfy.com/syfy-wire/free-comic-book-day-more-than-40-titles-for-2022-from-marvel-dark-horse |بڵاوکەرەوە=Syfy Wire}}</ref> |٧ی ئایاری ٢٠٢٢ |مایکڵ مۆرێچی |پیووس باک |دان جاکسن | |لە بەردەستدا نییە |- |} ==== چاپە کتێبخانەیییەکان ==== {| class="wikitable" |- ! ناونیشان !! کتێبی کۆکراوە !! ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە !! ئای ئێس بی ئێن |- | ''شتە نامۆکان: چاپی کتێبخانە بەرگی ١'' | ''شتە نامۆکان'' (ھەروەھا ناسراوە بە «لایەکەی تر») #١–٤{{ھن}}''شتە نامۆکان: کامپی زانستی'' #١–٤ | ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS LIBRARY EDITION VOLUME 1 HC |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3009-285/Stranger-Things-Library-Edition-Volume-1-HC |وێبگە=Dark Horse Comics |بڵاوکەرەوە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> | {{ISBNT|978-1-50672-762-2}} |- | ''شتە نامۆکان چاپی کتێبخانە بەرگی ٢'' | ''شتە نامۆکان: سیکس'' #١–٤{{ھن}}''شتە نامۆکان: بۆ نێو ئاگرەکە'' #١-٤ | ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS LIBRARY EDITION VOLUME 2 HC |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3009-286/Stranger-Things-Library-Edition-Volume-2-HC |وێبگە=Dark Horse Comics |بڵاوکەرەوە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> | {{ISBNT|978-1-50672-763-9}} |- |} === کایە سەرمێزەکان === [[ھازبرۆ]] کەرەستەی دەستپێکەری ''[[شوورە و ئەژدیھاکان]]''ی وەشانی شێواز ''شتە نامۆکان''ی ڕێگەپێدراوی بڵاوکردەوە لە ئایاری ٢٠١٩. کەرەستەکان، سەرەڕای لەخۆگرتنی کتێبی ڕێنوێنی، پەڕەی کەسایەتییەکان و زار، کامپەینی «ڕاو بۆ تێساڵایدرا»ی لەخۆ گرتبوو کە منداڵەکان دەیانکرد لە وەرزی یەکەمدا (کە بە نیازی ئەوەوە نووسراوە کە لە پێنووسی کەسایەتییەکەی ویڵ خۆیەوە ھاتبێت)، لەگەڵ پەیکەری بچکۆلەی دێمەگۆرگن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ign.com/articles/2019/02/13/stranger-things-dd-starter-set-release-date-preorder |سەردێڕ=Preorder This Awesome Stranger Things D&D Starter Set Right Now |یەکەم=Seth |دوایین=Macy |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=[[ئای جی ئێن|IGN]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190214002907/https://www.ign.com/articles/2019/02/13/stranger-things-dd-starter-set-release-date-preorder |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ''[[جادوو: کۆبوونەوەکە]]'' زنجیرەیەک لە کارتی ''شتە نامۆکان'' تێدایە وەک بەشێک لە زنجیرەی «درۆزنە نھێنییەکە» تایبەتەکەی، و لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بڵاوکراوەیەوە.<ref name="verge beyond hawkin mtg">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.theverge.com/2021/6/9/22526144/stanger-things-4-magic-the-gathering-podcast-netflix-geeked-week | سەردێڕ = Stranger Things is getting a companion podcast and Magic: The Gathering cards | یەکەم = Andrew | دوایین= Webster | ڕێکەوت = ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١| ڕێکەوتی سەردان = ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ئیش= [[The Verge]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://nerdist.com/article/stranger-things-magic-cards-crossover/|سەردێڕ=STRANGER THINGS CARDS TURN MAGIC: THE GATHERING UPSIDE DOWN|یەکەم=Michael|دوایین=Walsh|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=[[Nerdist]]}}</ref> === کایە ڤیدیۆیییەکان === ==== کایە مۆبایلییەکان ==== نێتفلیکس و بۆونس ئێکس پی [[کایەکردنی مۆبایل|کایەیەکی مۆبایل]]ی خۆڕاییی پێوەبەستراویان بۆ ''شتە نامۆکان'' پەرەپێدا، کە بۆ ئامێرەکانی [[ئای ئۆ ئێس]] و [[ئەندرۆید]] بڵاوبوویەوە لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. کایەکە شێوازی [[ھونەری پیکسڵ|پیکسڵی شێوە ڕابردوو]] بەکار دەھێنێت، ھاوشێوەی کایەکانی [[سووپەر نێنتێندۆ ئینتەرتەیمنت سیستەم]]. کایەکە بەکەمی لە چیرۆکی ''شتە نامۆکان''ەوە وەرگیراوە دوای وەرزی یەکەم. کایەزان بە سەرۆکی پۆلیس جیم ھۆپەر دەست پێ دەکات و بە شوێن کوڕە ونبووەکاندا دەگەڕێت. کاتێک ئەم کەسایەتییانە دەدۆزرێنەوە، دەتوانیت یارییان پێ بکەیت و توانای تایبەتییان ھەیە کە ڕێ بە کایەزان دەدەن بگەنە ناوچەی زیاتری کایەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theverge.com/2017/10/4/16418816/stranger-things-game-iphone-android |سەردێڕ=This Stranger Things mobile game will help prepare you for the Upside Down |یەکەم=Andrew |دوایین=Webster |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[The Verge]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171004163616/https://www.theverge.com/2017/10/4/16418816/stranger-things-game-iphone-android |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurogamer.net/articles/2017-10-04-theres-an-official-stranger-things-video-game-and-it-looks-retro-cool |سەردێڕ=There's an official Stranger Things video game and it looks retro cool |یەکەم=Wesley |دوایین=Yin-Poole |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Eurogamer]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171005051158/http://www.eurogamer.net/articles/2017-10-04-theres-an-official-stranger-things-video-game-and-it-looks-retro-cool |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆونس ئێکس پی کەمتر لە ساڵێکیان ھەبوو تا کایەکە تەواو بکەن. تیمەکە بڕیاریان دا کە کایەکە ھاوشێوەی ''[[ئەفسانەی زێلدا]]'' دروست بکەن چونکە «لێکچوویەکی تەواو بوو چونکە ھەردوو [''شتە نامۆکان'' و ''زێلدا''] دەربارەی گەڕان و دۆزینەوەن، و ھەندێک ڕازئامێزانەیە، کە لە کەشی زنجیرەکە دەوەشێتەوە،» بەپێی دەیڤ پۆتینگەری بەڕێوەبەری بۆونس ئێکس پی. نەخشەی ھۆکینس لە کایەکەدا لە نەخشەیەکی [[گووگڵ ستریت ڤیو]]ی جاکسن، جۆرجیاوە وەرگیراوە، ئەو شوێنەی زنجیرەکەی تێدا تۆمارکراوە. تاکوو کایەکە بە نھێنی بمێنێتەوە، بۆونس ئێکس پی ھیچ تاقیکەرەوەیەکیان نەگرت بۆ [[دڵنیابوونەوەی کوالیتی|دڵنیابوونەوە لە کوالیتی]]ی کایەکە، لە جیاتی ئەندامانی خێزانی تیمی دیزاین کایەکەیان کرد و بۆچوونی خۆیان بەخشی؛ ئەم پڕۆسەیە یارمەتیدەر بوو لە دروستکردنی دوو ئاستی سەختیی کایەکە.<ref name="GameDallasObserver" /> تەواوکردنی کایەکە گرتەیەکی ئەڵقەی یەکەمی وەرزی دووەمی زنجیرەکە دەبەخشێتە کایەزانان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamespot.com/articles/beating-the-stranger-things-game-reveals-this-neve/1100-6453794/ |سەردێڕ=Beating The Stranger Things Game Reveals This Never-Before-Seen Clip From Season 2 |یەکەم=Eddie |دوایین=Makuch |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[GameSpot]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171005051118/https://www.gamespot.com/articles/beating-the-stranger-things-game-reveals-this-neve/1100-6453794/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کایەکە ٣{{nbsp}}ملیۆن جار دەبەزێندرابوو لە ھەفتەی یەکەمیدا، کە بەھۆیەوە بووە خاوەنی ستایشی ڕەخنەیی. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی وەرزی دووەم، نوێکردنەوەیەکی کایەکە ماکسی زیاد کرد وەک کەسایەتییەکی لە کایە ھاتوو، و بڵاوبوونەوەی بۆ [[تەلەڤیزیۆنی ئامازۆن فایەر]]، کە پشتیوانیی دەسکی دەکرد.<ref name="GameDallasObserver">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dallasobserver.com/arts/allen-studio-bonusxp-overcame-a-deadline-and-a-flood-to-make-the-stranger-things-game-10007482 |سەردێڕ=How an Allen Studio Won the Contract to Make the Top-Secret Stranger Things Game |دوایین=Gallagher |یەکەم=Danny |وێبگە=[[Dallas Observer]] |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107022922/http://www.dallasobserver.com/arts/allen-studio-bonusxp-overcame-a-deadline-and-a-flood-to-make-the-stranger-things-game-10007482 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کایەکە پاڵێورا بۆ «کایەی مۆبایل» لە [[١٤یەم خەڵاتەکانی کایەی ئەکادیمیای بەریتانی]].<ref name="BAFTA Games Awards">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mcvuk.com/business/hellblade-senuas-sacrifice-at-forefront-of-bafta-games-awards-nominations |سەردێڕ=Hellblade: Senua's Sacrifice at forefront of BAFTA Games Awards nominations |دوایین=deAlessandri |یەکەم=Marie |وێبگە=[[MCV (magazine)|MCV]] |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322101823/https://www.mcvuk.com/business/hellblade-senuas-sacrifice-at-forefront-of-bafta-games-awards-nominations |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="BAFTA Games Awards Winners">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.destructoid.com/bafta-names-what-remains-of-edith-finch-its-best-game-of-2017-498392.phtml |سەردێڕ=BAFTA names What Remains of Edith Finch its best game of 2017 |دوایین=Makedonski |یەکەم=Brett |ئیش=[[Destructoid]] |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20180413100831/https://www.destructoid.com/bafta-names-what-remains-of-edith-finch-its-best-game-of-2017-498392.phtml |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کایەیەکی تری مۆبایل لەلایەن بۆونس ئێکس پییەوە، ''شتە نامۆکان ٣: کایەکە''، ڕاگەیەندرا لە [[خەڵاتەکانی کایەی ٢٠١٨]]. وەک پێوەبەستراوێکی وەرزی سێیەمی ''شتە نامۆکان'' بڵاوکرایەوە، لە ٤ی تەممووزی ٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://arstechnica.com/gaming/2018/12/stranger-things-3-mobile-game-will-let-you-jump-into-new-hawkins-madness/ |سەردێڕ=Stranger Things 3 mobile game will let you jump into new Hawkins madness |یەکەم=Valentina |دوایین=Palladino |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=[[Ars Technica]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181207160154/https://arstechnica.com/gaming/2018/12/stranger-things-3-mobile-game-will-let-you-jump-into-new-hawkins-madness/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم کایەیە کایەیەکی [[گرافیکی ھاوئەندازەی کایەی ڤیدیۆیی|ھاوئەندازە]]ی ئاکشنە، کە تێیدا کایەزانان ڕێنوێنیی کەسایەتییە ھەڵبژێردراوەکانی زنجیرەکە دەکەن، کە پێکدێن لە جۆیس، جیم، ماکس، و ئیلێڤن، بە نێو چەند قۆناغێکی خۆراوجۆردا، بە شێوەی کایە کە لە ١٩٨٠کانەوە ئێلھامی بۆ ھاتووە. کایەکە شوێن چیرۆکی وەرزی سێیەم دەکەوێت، و بۆونس ئێکس پی و برایانی دەفەر چەند بەشێکی تری چیرۆکەکە پیشان دەدەن کە زنجیرەکە کاتی نەبووە بۆ دەرخستن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2019/tv/news/stranger-things-3-the-game-plot-details-1203175106/ |سەردێڕ=How 'Stranger Things 3: The Game' Will Take Players Beyond the TV Show |یەکەم=Brian |دوایین=Crecente |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191231161558/https://variety.com/2019/tv/news/stranger-things-3-the-game-plot-details-1203175106/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="netflix ann" /> کایەکە بێجگە لە مۆبایل، بۆ [[کۆمپیوتەر]]، [[نینتێندۆ سویچ]]، [[پلەیستەیشن ٤]]، و [[ئێکسبۆکس وەن]]یش بڵاوبوویەوە. ھەردوو ئەم کایەی مۆبایلی ''شتە نامۆکان'' بەکارھێندرابوون بۆ دەستپێکردنی خزمەتگوزاریی کایەی ڤیدیۆییی نێتفلیکس بۆ بەرنامە مۆبایلییەکەی لە تشرینی دووەمی ٢٠٢١.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.polygon.com/22759722/netflix-games-on-android | سەردێڕ = Netflix officially has games now | یەکەم = Joshua | دوایین =Rivera |ڕێکەوت = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ئیش= [[Polygon (website)|Polygon]]}}</ref> کایەیەکی مۆبایلیی تر، بە ناوی ''شتە نامۆکان''، لە پەرەسەندن دایە لەلایەن نێکست گەیمزەوە. [[کایەی ناوچە بنچینە|کایەیەکی ناوچە بنچینەیی]] دەبێت بە میکانیکی کایەی ڕۆڵگێڕان.<ref name="netflix ann">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamespot.com/articles/netflixs-e3-2019-game-news-includes-a-fortnite-cro/1100-6467758/ |سەردێڕ=Netflix's E3 2019 Game News Includes A Fortnite Crossover |یەکەم=Steve |دوایین=Watts |ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[GameSpot]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190612213952/https://www.gamespot.com/articles/netflixs-e3-2019-game-news-includes-a-fortnite-cro/1100-6467758/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== کایەی پلەیستەیشن ڤی ئاڕ ==== [[سۆنی ئینتەراکتیڤ ئینتەرتەیمنت]] ڕایگەیاندووە کە کار لەسەر کایەیەکی تایبەت [[پلەیستەیشن ٤]] دەکەن، کە لە ''شتە نامۆکان''ەوە وەرگیراوە، بۆ لائامێری [[پلەیستەیشن ڤی ئاڕ]]ەکەیان. کۆمپانیاکە لەو وەختەوە تیزەرێکیان بڵاوکردووەتەوە کە تێیدا دیمەنەکانی گڵۆپەکانی کریسمس لەسەر دیوارێک پیشان دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamespot.com/articles/ps4s-playstation-vr-getting-stranger-things-experi/1100-6454583/ |سەردێڕ=PS4's PlayStation VR Getting Stranger Things Experience, See A Teaser Here |یەکەم=Eddie |دوایین=Makuch |ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171201032042/https://www.gamespot.com/articles/ps4s-playstation-vr-getting-stranger-things-experi/1100-6454583/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== کۆمپیوتەر ==== کایەیەکی بێ بەڕێوەبردنی مافی دیجیتاڵی بڵاوکرایەوە بۆ ویندۆز و ماک کە لە وەرزی سێیەمەوە وەرگیرابوو لە ٤ی تەممووزی ٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gog.com/game/stranger_things_3_the_game|سەردێڕ=Stranger Things 3: The Game|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=gog.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200414174112/https://www.gog.com/game/stranger_things_3_the_game|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== کایەی تێڵتەیڵی ھەڵوەشێندراوە ==== لە حوزەیرانی ٢٠١٨دا، نێتفلیکس پلانیان بۆ [[تێڵتەیڵ گەیمز]] ڕاگەیاند تا کایەیەکی زنجیرەییی سەرکێشی بەرھەم بھێنن، وەک بەشێک لە ھاوبەشێتییەکی گەورەتر کە ھەلی دەبوو بۆ زنجیرەی تێڵتەیڵی تر وەک [[فیلمی لە کایە ھاتوو]] لە نێتفلیکس. ھەرچۆنێک بێت، پڕۆژەکە ھەڵوەشێندرایەوە دوای ئەوەی تێڵتەیڵ زۆرینەی ستافەکەی دەرکرد لە ئەیلوولی ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.techradar.com/news/netflix-to-add-games-to-its-service-including-stranger-things-and-minecraft |سەردێڕ=Exclusive: Netflix to add games to its service, including Minecraft: Story Mode |یەکەم=Nick |دوایین=Pino |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[TechRadar]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180613234210/https://www.techradar.com/news/netflix-to-add-games-to-its-service-including-stranger-things-and-minecraft |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnet.com/news/netflix-partners-with-telltale-games-for-interactive-adventures/ |سەردێڕ=No, Netflix isn't going to stream Minecraft video games |یەکەم١=Joan |دوایین١=Solsman |یەکەم٢=Lori |دوایین٢=Grunin |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[CNET]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180613234154/https://www.cnet.com/news/netflix-partners-with-telltale-games-for-interactive-adventures/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2018/09/24/business/telltale-video-games-layoffs.html |سەردێڕ=Telltale, Acclaimed Maker of Story-Based Video Games, Lays Off Most of Its Staff |یەکەم=Justin |دوایین=Bailey |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[The New York Times]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180924124613/https://www.nytimes.com/2018/09/24/business/telltale-video-games-layoffs.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.polygon.com/2018/9/24/17896054/netflix-stranger-things-telltale-game-update |سەردێڕ=Netflix to still produce Stranger Things game despite Telltale collapse |وێبگە=Polygon |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180930143734/https://www.polygon.com/2018/9/24/17896054/netflix-stranger-things-telltale-game-update |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamespot.com/articles/what-happened-with-telltale-games-heres-a-timeline/1100-6462046/ |سەردێڕ=What Happened With Telltale Games? Here's A Timeline Of Important Events |وێبگە=Gamespot |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181001182340/https://www.gamespot.com/articles/what-happened-with-telltale-games-heres-a-timeline/1100-6462046/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی پلانەکە بوویایە، کایەکە لە بەھاری ساڵی ١٩٨٥دا دەبوو، و ڕووداوەکانی وەرزی دووەم و وەرزی سێیەمی بە یەکەوە دەبەستەوە. تێڵتەیڵ کایەیەکی ئاوەڵیشی ڕاسپارد لە [[نایت سکوڵ ستودیۆ]]وە بە ناوی ''منداڵانی دراوسێ'' کە ڕێخۆشکەرێک دەبوو بۆ ناوەکەیان، بەڵام ئەمەش ھەڵوەشێندرایەوە بەھۆی داخرانی تێڵتەیڵەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theverge.com/2019/4/23/18510849/stranger-things-secret-games-telltale-studio-closed |سەردێڕ=A secret Stranger Things game died before it was even announced |یەکەم=Megan |دوایین=Farokhmanesh |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ئیش=[[The Verge]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190423135505/https://www.theverge.com/2019/4/23/18510849/stranger-things-secret-games-telltale-studio-closed |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === پۆدکاستەکان === لە تەممووزی ٢٠١٩دا، پۆدکاستێکی سێ ئەڵقەیی بە ناوی ''پشت دیمەنەکان: شتە نامۆکان ٣''وە بڵاوبوویەوە، کە سەرنجی دەخستە سەر وەرزی سێیەمی زنجیرەکە. لەلایەن [[دان تابێرسکی]]یەوە پێشکەش کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Bucksbaum |یەکەم١=Sydney |سەردێڕ=Behind the Scenes: Stranger Things 3 podcast reveals how puberty inspired the Mind Flayer's monster |ناونیشان=https://ew.com/tv/2019/07/25/behind-the-scenes-stranger-things-3-podcast-mind-flayer-episode/ |وێبگە=Entertainment Weekly |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Freeman |یەکەم١=Lancer |سەردێڕ=Behind The Scenes: Stranger Things 3 - Podcasts To Listen To |ناونیشان=https://primalstreammedia.com/still-feel-21/behind-the-scenes-stranger-things-3-podcasts-to-listen-to |وێبگە=Primal Stream Media |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220211194853/https://primalstreammedia.com/still-feel-21/behind-the-scenes-stranger-things-3-podcasts-to-listen-to |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Bucksbaum |یەکەم١=Sydney |سەردێڕ=Behind the Scenes: Stranger Things 3 podcast reveals secrets about Robin, Erica, Hopper, and more |ناونیشان=https://ew.com/tv/2019/07/19/behind-the-scenes-stranger-things-3-podcast-episode-2/ |وێبگە=Entertainment Weekly |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> پۆدکاستێکی شەش ئەڵقەییی لەوەپێش نووسراوی ئاوەڵی ڕۆمانی ''ڕۆبنی سەرھەڵداو''، بە ناوی ''ڕۆبنی سەرھەڵداو: زیندوومانەوە لە ھۆکینس''، لە ناوەڕاستی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Can’t Get Enough Of Stranger Things’ Robin Buckley? There’s A New Podcast For You |یەکەم١=Chloe |سەردێڕ=Can't Get Enough Of Stranger Things' Robin Buckley? There's A New Podcast For You |ناونیشان=https://www.bustle.com/entertainment/stranger-things-maya-hawke-podcast-launch-netflix |وێبگە=Bustle |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> [[مایا ھۆک|مایا ھاوک]] دووبارە ڕۆڵی ڕۆبن دەگێڕێتەوە، [[شۆن ماھیر]] ڕۆڵی مامۆستای دڵخوازی ڕۆبن بەڕێز ھاوزەر دەگێڕێت، و [[ڵۆرن شیپن]] کاری نووسین و دەرھێنانی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Rebel Robin: Surviving Hawkins |ناونیشان=https://www.listennotes.com/podcasts/rebel-robin-surviving-hawkins-netflix-HnC5yXIiDqs/ |وێبگە=Listen Notes |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} {{بەستەری مردوو|url=https://www.listennotes.com/podcasts/rebel-robin-surviving-hawkins-netflix-HnC5yXIiDqs/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> === باخچە بابەتییەکان === لە ٢٠١٨ و ٢٠١٩دا، [[باخچە و سەیرانگەکانی یوونیڤێرساڵ]] [[سەرنجڕاکێشەرە خێوییەکان (دەستکرد)|ھەزارەڕێ]]یان دانا لە [[ھاڵۆوین ھۆڕۆر نایتز]] لە باخچە بابەتییەکانی [[یوونیڤێرساڵ ستودیۆز ھۆڵیوود]] و [[سەیرانگەی یوونیڤێرساڵی ئۆرلاندۆ]] کە لە ''شتە نامۆکان''ەوە وەرگیرابوون، ھەروەھا [[یوونیڤێرساڵ ستودیۆز سینگاپور]]یش سەرنجڕاکێشێکی ''شتە نامۆکان'' بابەتیان ھەبوو بۆ وەرزی ٢٠١٨. === ھیتر === [[لێگۆ]] سێتێکی ''شتە نامۆکان''ی بە ناوی «سەرەوژێر»ەوە بڵاوکردەوە، کە لە وەشانێکی ماڵی بایەرزەکانەوە وەرگیرابوو لەگەڵ ھاوشێوەکەی لە سەرەوژێردا، لە ئایاری ٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theverge.com/2019/5/14/18623977/stranger-things-amazing-lego-set-takes-the-upside-down-literally |سەردێڕ=Stranger Things' amazing Lego set takes the Upside Down literally |یەکەم=Sean |دوایین=Hollister |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|ئیش=[[The Verge]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190515013148/https://www.theverge.com/2019/5/14/18623977/stranger-things-amazing-lego-set-takes-the-upside-down-literally |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.lego.com/en-my/aboutus/news/2019/may/something-strange-is-going-on-as-the-town-of-hawkins-indiana-arrives-in-lego-brick-form |سەردێڕ= Something strange is going on... - as the town of Hawkins, Indiana arrives in LEGO® brick form |نووسەر= Lego Group |ڕێکەوت= ١٥ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە= Lego.com |بڵاوکەرەوە= Lego |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200626093520/https://www.lego.com/en-my/aboutus/news/2019/may/something-strange-is-going-on-as-the-town-of-hawkins-indiana-arrives-in-lego-brick-form |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Farshtey|یەکەم١=Gregory|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TAr0DwAAQBAJ&q=lego+overwatch&pg=PT234|سەردێڕ=LEGO® Minifigure A Visual History New Edition|دوایین٢=Lipkowitz|یەکەم٢=Daniel|دوایین٣=Hugo|یەکەم٣=Simon|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Dorling Kindersley Limited|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٤١-٥٠٢٠٢-٠|پەڕەکان=٢٣٣|زمان=en}}</ref> لە ٢٠٢٠دا، سێتی سەرەوژێر خەڵاتی «کایەی ساڵ» و «کایەی تایبەتی ساڵ»ی وەرگرت لەلایەن [[تۆی ئەسۆسییەشن]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2020 TOTY Winners|ناونیشان=https://www.toyassociation.org/toys/events/toy-of-the-year-awards-home.aspx?WebsiteKey=9627b778-d394-4eb1-93ca-b0ecde8e3359&hkey=3b6458b9-3121-4268-bb28-aab3eaa14438&New_ContentCollectionOrganizerCommon=4|وێبگە=The Toy Association|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211203072544/https://www.toyassociation.org/toys/events/toy-of-the-year-awards-home.aspx?WebsiteKey=9627b778-d394-4eb1-93ca-b0ecde8e3359&hkey=3b6458b9-3121-4268-bb28-aab3eaa14438&New_ContentCollectionOrganizerCommon=4|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نێتفلیکس ھاوبەشێتیی لەگەڵ [[ئێپیک گەیمز]] کرد تا چەند شتێکی ''شتە نامۆکان'' وەک جوانەمەنی زیاد بکەن بۆ ''[[فۆڕتنایت]]'' لە چەند ھەفتەیەکی پێش پەخشکردنی وەرزی سێیەم.<ref name="netflix ann" /> ناوەڕۆکی ''شتە نامۆکان'' لە داگرتن ھاتوو بۆ کایەی ڤی ئاڕی ''فەیس یۆر فییەرس''یش بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Face Your Fears' Brings the Supernatural World of 'Stranger Things' to Gear VR |ناونیشان=https://www.oculus.com/blog/face-your-fears-brings-the-supernatural-world-of-stranger-things-to-gear-vr/?locale=en_US |وێبگە=Oculus Blog |بڵاوکەرەوە=Oculus Blog |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200818073636/https://www.oculus.com/blog/face-your-fears-brings-the-supernatural-world-of-stranger-things-to-gear-vr/?locale=en_US |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Stranger Things' Comes to Gear VR in Latest 'Face Your Fears' Update, Face the Demogorgan |ناونیشان=https://www.roadtovr.com/stranger-things-comes-gear-vr-latest-face-fears-update-face-demogorgan/ |وێبگە=Road to VR |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Road to VR |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830191922/https://www.roadtovr.com/stranger-things-comes-gear-vr-latest-face-fears-update-face-demogorgan/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Workman |یەکەم١=Robert |سەردێڕ='Face Your Fears' Gets Free 'Stranger Things' DLC From Creators of 'Left 4 Dead' |ناونیشان=https://comicbook.com/gaming/2017/10/31/stranger-things-virtual-reality-netflix-oculus-face-your-fears/ |وێبگە=Comic Book.com |بڵاوکەرەوە=Comic Book.com |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830191919/https://comicbook.com/gaming/2017/10/31/stranger-things-virtual-reality-netflix-oculus-face-your-fears/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە نوێکردنەوەی ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ی کایەی ناھاوتای فرەکایەزانی ''[[دێد بای دەیڵایت]]''دا، دێمەگۆرگن زیاد کرا وەک یەکێک لە بکوژەکان، لەگەڵ زیندووماوەکان کە لە نانسی و ستیڤەوە وەرگیرابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.polygon.com/2019/8/19/20812070/stranger-things-dead-by-daylight-nancy-wheeler-steve-harrington-demogorgon-chapter |سەردێڕ=Stranger Things is coming to Dead by Daylight in a new update |یەکەم١=Cass |دوایین١=Marshall |یەکەم٢=Palmer |دوایین٢=Haasch |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ئیش=[[Polygon (website)|Polygon]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819145254/https://www.polygon.com/2019/8/19/20812070/stranger-things-dead-by-daylight-nancy-wheeler-steve-harrington-demogorgon-chapter |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئۆتۆمبێل و جوانەمەنیی ''شتە نامۆکان'' بابەت زیاد کران بۆ ''[[ڕۆکێت لیگ]]'' بۆ ئاھەنگی [[ھاوڵۆوین]]ی ٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.shacknews.com/article/114413/stranger-things-coming-to-rocket-league-haunted-hallows-event |سەردێڕ=Stranger Things coming to Rocket League Haunted Hallows Event |یەکەم=Ozzie |دوایین=Mejia |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ئیش=[[Shacknews]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191009183045/https://www.shacknews.com/article/114413/stranger-things-coming-to-rocket-league-haunted-hallows-event |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[دەیڤد سیسیڵین]]ی ئەندامی کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دۆخی نەتەوەی لە کاتی سەرۆکایەتیی [[دۆناڵد ترامپ]] بە ''شتە نامۆکان'' بەراورد کرد لە لێدوانێکی لە کۆنگرێسدا لە ١٦ی شوباتی ٢٠١٧دا، بە بەکارھێنانی تابلۆیەک کە «شتە ترامپەکان»ی لەسەر نووسرابوو لە ھەمان شێوەی تایتڵ کاردەکەی زنجیرەکە و وتنی «وەک کەسایەتییە سەرەکییەکانی ''شتە نامۆکان''، ئێمە ئێستا لە سەرەوژێردا گیرمان خواردووە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2017/02/17/congressman-compares-trump-administration-upside-down-stranger-things/98037136/ |سەردێڕ=Congressman compares Trump administration to 'Upside Down' in 'Stranger Things' |یەکەم=Mary |دوایین=Bowerman |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[USA Today]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217162111/http://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2017/02/17/congressman-compares-trump-administration-upside-down-stranger-things/98037136/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەک بەشێک لە بڵاوبوونەوەی لە نێتفلیکس لە ١٤ی نیسانی ٢٠١٩دا، کاستی وەشانی دووبارەدروستکراوەی ''[[شانۆگەریی ڕازئامێزی زانستی ٣٠٠٠]]'' تاکبێژییەکیان کرد لەسەر بەشی یەکەمی ئەڵقەی یەکەمی ''شتە نامۆکان'' دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theverge.com/2017/4/15/15308544/mystery-science-theater-3000-dunks-stranger-things |سەردێڕ=Mystery Science Theater 3000 perfectly dunks on Stranger Things |یەکەم=Megan |دوایین=Farokhmanesh |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٧|وێبگە=[[The Verge]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170416044757/https://www.theverge.com/2017/4/15/15308544/mystery-science-theater-3000-dunks-stranger-things |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[گووگڵ]] «ستیکەر»ی [[ڕاستیی بەرزکراوە]]ی کەسایەتییەکانی ''شتە نامۆکان''ی بەکارھێنا تا تەکنەلۆجیای ئەی ئاڕ کۆرەکەی بخاتە ڕوو لەگەڵ ڕاگەیاندنی مۆبایلی [[پیکسڵ ٢]]ەکەی لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theverge.com/2017/10/4/16403932/google-pixel-camera-augmented-reality-stickers-apps-arcore |سەردێڕ=Google is turning Stranger Things characters into adorable augmented reality stickers |یەکەم=Adi |دوایین=Robertson |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[The Verge]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171005041828/https://www.theverge.com/2017/10/4/16403932/google-pixel-camera-augmented-reality-stickers-apps-arcore |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ''[[شەقامی سێسەمی]]'' لاساییکەرەوەیەکی شتە نامۆکانی دروست کرد کە شیاوی منداڵان بێت، بە ناوی ''بەشکردنی شتەکان''، کە لە تشرینی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوبوویەوە؛ [[کووکی مۆنستەر]]ی تێدابوو وەک «کووکیگۆرگەن»، [[گرۆڤەر]] وەک لوکەس، [[ئێرنی (شەقامی سێسەمی)|ئێرنی]] وەک دەستن، چەند ئاماژەیەکی تێدابوو بۆ چیرۆکی وەرزی دووەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ew.com/tv/2017/11/27/stranger-things-sesame-street-parody/ |سەردێڕ=Sesame Street parodies Stranger Things with Cookiegorgon |یەکەم=Maureen Lee |دوایین=Lenker |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Entertainment Weekly]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171130220205/http://ew.com/tv/2017/11/27/stranger-things-sesame-street-parody/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەڵقەی «[[ماڵی سەرداری ترس]]»ی ''[[سیمپسۆنەکان]]''، کە لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ پەخش کرا، بەشی ''شتە مەترسیدارەکان''ی تێدابوو، لاساییکەرەوەیەکی ''شتە نامۆکان''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.latimes.com/entertainment/tv/simpsons-stranger-things-treehouse-of-horror-story.html |سەردێڕ='The Simpsons' will scare up a 'Stranger Things' parody for Episode 666 |یەکەم=Christi |دوایین=Carris |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=[[Los Angeles Times]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190716030101/https://www.latimes.com/entertainment/tv/simpsons-stranger-things-treehouse-of-horror-story.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پاسکیلە کلاسیکەکانی ١٩٨٠کانی کە لە زنجیرەکەدا بەکارھاتبوون چەند بڕێکی دیاریکراویان لێ بەرھەم ھات کە بەخێرایی فرۆشران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bicycling.com/bikes-gear/a28261842/stranger-things-bikes/|سەردێڕ=The Bicycles Behind Those Epic Escapes on 'Stranger Things'|یەکەم=Jessica|دوایین=Coulon|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=Bicycling|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190714093013/https://www.bicycling.com/bikes-gear/a28261842/stranger-things-bikes/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێشھاتێکی درامیی دەنگی بە ناوی ''سەروو ھۆکینس'' کە [[مایا ھۆک|مایا ھاوکی]] تێدا دەبێت، کە دووبارە ڕۆڵی ڕۆبن دەگێڕێتەوە، لە شەش بەشدا بڵاو دەبێتەوە و لە حوزەیرانی ٢٠٢١ەوە دەست پێ دەکات.<ref name="verge beyond hawkin mtg"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{بەستەری پرۆژە خوشکەکان|d=Q19798734|q=شتە نامۆکان|m=no|mw=no|species=no|s=no|wikt=no|b=no|v=no|c=پۆل:شتە نامۆکان|n=no}} * {{Netflix title|80057281}} * {{IMDb title|tt4574334}} * {{IMDb title|tt7570990|سەروو شتە نامۆکان}} * [https://screencraft.org/2017/10/26/how-to-sell-your-tv-series-the-stranger-things-way/ شیکاری «ئینجیل نیشانبدە»ی برایانی دەفەر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180210180208/https://screencraft.org/2017/10/26/how-to-sell-your-tv-series-the-stranger-things-way/ |date=١٠ی شوباتی ٢٠١٨ }} لە سکرینکرافت {{شتە نامۆکان}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|خەیاڵی زانستی}} [[پۆل:شتە نامۆکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وروژێنەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی کێشەیان ھەیە لە پەراوێزەکاندا]] [[پۆل:زنجیرە دراما ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وروژێنەرەکان]] [[پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] [[پۆل:زنجیرە درامای وێبی ئەمریکی]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە]] [[پۆل:تاقیکردنەوەی مرۆڤ لە خەیاڵدا]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان دەربارەی ھەرزەکاران]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە فانتازیا تاریکەکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ترسناکەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە براوەکانی خەڵاتی ساتورن]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان سەبارەت بە گێچەڵپێکردن]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان سەبارەت بە کوشتن]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان سەبارەت بە تەلەکینێسیس]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە وێنەگیراوەکان لە ئەتڵانتا]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە نھێنیئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] 7iqx8r6a4darasn7pco34ng1kv094ws 0 168300 1689563 1528343 2026-10-18T22:37:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689563 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''٦ کەس''' و '''٤٠ کەس''' و '''٣ کەس''' و '''٤ کەس'''، ناسراو بە مەکۆی '''٥٣ کەس'''، کۆمەڵەیەک لە [[زیندانیی سیاسی|زیندانییە سیاسییەکان]] لە [[ئێران]]دا بوون ک لە سەردەمی [[ڕەزا شا]] لە ساڵی [[١٣١٦]]ی ھەتاوی دەستبەسەر و لە [[زیندانی قەسر]] بەندی کران. زۆربەی ئەم زیندانیانە، بەروڵاییان بە بیرۆکە و ئایدیاکانی نوێ و تازە وەرگێڕدراوی '''سۆشیال دموکراسی''' یا '''کۆمۆنیزم-ئینترناسیونالیزم''' بوو. '''شەش کەس''': {{Div col|٣}} # [[تەقی ئەرانی]] # [[عەبدوسسەمەد کامبەخش]] # [[ئیحسان تەبەری]] # [[محەممەدڕەزا قەدوە]] # [[عەلی ئەکبەر شاندرمەنی]] # [[ڕەزا ڕووستا]] {{Div col end}} و '''چل کەس''': {{Div col|٣}} # [[محەممەد پەژووھ]] # [[محەممەد بەھرامی]] # [[محەممەد شۆڕشیان]] # [[عەلی سادیقپووڕ]] # [[مەحموود بوقراتی]] # [[زیا ئەلەمووتی]] # [[ڕەحیم ئەلەمووتی]] # [[نووروددین ئەلەمووتی]] # [[میرعیماد ئەلەمووتی]] # [[محەمەدباقر فەرجامی]] # [[عەباس ئازەری]] # [[نوسرەتوڵڵا ئەغرازی]] # [[ئەکبەر ئەفشان]] # [[موجتەبا سەجادی]] # [[حەسەن سەجادی]] # [[مەھدی ڕەسایی]] # [[مورتەزا ڕەزەوی]] # [[سەیفوڵڵا سەیاح]] # [[عەلینەقی حەکەمی]] # [[ئەبولقاسم ئەشتەری]] # [[فەزلوڵڵا گورگانی]] # [[وەلی خاجەوی]] # [[یووسف سەقەفی]] # [[عیزەتوڵڵا عەتیقەچی]] # [[شەعبان زەمانی]] # [[حوسەین تەربیەت]] # [[ڕەجبعەلی نەسیمی]] # [[بەھمەن شومالی]] # [[مەھدی لالە]] # [[تەقی شاھین]] # [[عەباس نەراقی]] # [[مەھدی دانیشوەر]] # [[حەسەن حەبیبی (مارکسیست)|حەسەن حەبیبی]] # [[ئاناقلیج خزربابا]] # [[ڕەزا ئیبراھیمزادە]] # [[خەلیل ئینقلاب ئازەر]] # [[فرەیدوون مەنوو]] # [[تەقی مەکینەژاد]] # [[سەیدجەلال حەسەن نایبی]] # [[حەکیم ئیلاھی]] {{Div col end}} و '''سێ کەس''': {{Div col|٣}} # [[نوسرەتوڵڵا جیھانشالوو]] # [[خەلیل مەلیکی]] # [[ئەنوەر خامەیی]] {{Div col end}} و '''چوار کەس''': {{Div col|٣}} # [[ئێرج ئیسکەندەری]] # [[ڕەزا رادمەنش]] (پوورزای [[محەممەد عەلی موجتەھیدی]]) # [[مورتەزا یەزدی]] # [[بوزورگ عەلەوی]] {{Div col end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [http://www.etemaad.com/Released/86-02-22/228.htm دۆسیەی ٥٣ کەس، گەورەترین دەستبەسەرکردنی سیاسییەکان لە سەردەمی ڕەزا شا (بە فارسی).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151001025842/http://www.etemaad.com/Released/86-02-22/228.htm |date= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ }} * بیرەوەرییەکانی ئەنوور خامەیی، پەنجا و سێ کەس، پ ٢٧٠. * [https://melimazhabi.com/maghalat/زندان-قصر-یکی-از-ارکان-تاریخ-معاصر-ایرا/ زیندانی قەسر یەکێکە لە بنەماکانی مێژووی ھاوچەرخی ئێران، بەشی ٥٣ کەس (بە فارسی).] * ''[[پەنجا و سێ کەس (کتێب)|پەنجا و سێ کەس]]'' کتێبێک لە [[بوزورگ عەلەوی]] سەبارەت بە گرووپی ٥٣ کەس. * [http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=2826 پەنجا و سێ کەس] * ئابراھامیان، ئێرواند، ١٣٧٨. ئێران لە نێوان دوو شۆڕش: لە مەشرووتە ھەتا شۆڕشی ئیسلامی، وەرگێڕانی کازم فیرووزمەند، حەسەن شەمس ئاوەری، موحسن مودیر شانەچی، تاران: پەخشانگەی مەرکەز، پپ ١٤٥–١٤٤. {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:٥٣ کەس]] [[پۆل:کۆمۆنیستە ئێرانییەکان]] [[پۆل:کۆمۆنیزم لە ئێران]] fbs13okj6okjbvnkxozln4c3bqy2t91 0 168468 1689236 1473141 2026-10-18T13:19:08Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689236 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم | ناو = بانگ بانگ | وێنە = Bang Bang (2014 Film).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | سەرباس = | دەرھێنەر = سیدھارت ئەنان | بەرھەمھێنەر = ستۆدیۆکانی فۆکس ستار | نووسین = سیدھارت ئەنان | سەرچاوەی چیڕۆک = پاتریک ئۆنێڵ | چەشن = | کاست = [[ھریتیک ڕۆشەن]]، [[کاترینا کێف]] | موزیک = سەلیم سولەیمان، | وێنەگری سینەمایی = | دەستکاری = ئاکیف ئەلی | ستۆدیۆ = | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = ستۆدیۆکانی فۆکس ستار | ڕێکەوتی دەرچوون = ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ | ماوەی فیلم = ١٤٦ خولەک | وڵات = [[ھیندستان]] | زمان = [[ھیندی]] | زنجیرە = | تێچوون = ١٦٠ کرۆر | داھات = ٣٣٢–٣٤٠ کرۆر | خەڵاتەکان = | بەشی پێشوو = | بەشی دواتر = }} '''بانگ بانگ''' ({{بە ئینگلیزی|Bang Bang}}) فیلمێکی ئەکشنی ھیندییە، لەلایەن «سیدھارت ئەنان» دەرھێنراوە، بەرھەمھێنانی «ستۆدیۆکانی فۆکس ستارە»، سوجۆی گۆش و سوورێش نەیر کاری سیناریۆیان بۆ کردووە. دروستکردنەوەی فیلمی [[سوارچاک و ڕۆژ]]ی ساڵی ٢٠١٠، لەلایەن جەیمس مانگلۆد دەرھێنراوە، بە ڕۆڵەکانی [[تۆم کروز]] و [[کامێرۆن دیاز]]. ئەستێرەکانی فیلمی بانگ بانگ [[ھریتیک ڕۆشەن]]، [[کاترینا کێف]]، دانی دێنزوگبا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/fox-international-productions-head-talks-630418|سەردێڕ=Fox International Productions Head Talks Hollywood Adaptations for India|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> دیالۆگەکانی فیلمەکە لەلایەن تەیریواڵە نوسراوە.<ref name="Overview">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/594271|سەردێڕ=Bang Bang!|ئیش=[[Bollywood Hungama]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> لەسەر بودجەیەکی بێ وێنە دروست کراوە، لە ١٦٠ کرۆر (٢٢ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی)، بانگ بانگ لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ لە شانۆی ئاسایی و ئای ماکسدا بڵاوکرابۆوە، کە ھاوشان بوو لەگەڵ گاندی جەیانتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imax.com/content/bollywood-remake-bang-bang-ignite-imax®-theatres-india-and-select-global-markets-starting|سەردێڕ=BOLLYWOOD REMAKE BANG BANG! TO IGNITE IMAX® THEATRES IN INDIA AND SELECT GLOBAL MARKETS STARTING OCT. 2|وێبگە=IMAX.com|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> ھەروەھا بە زمانەکانی [[زمانی تامیلی|تامیل]] و [[زمانی تێلووگوو|تێلوگو]] بڵاو بوویەوە، فیلمەکە ستایش کرا بۆ زنجیرەکانی کردارەکەی و بڕی ٣٣٢ کرۆر (٤٧ میلیۆن دۆلار) -- ٣٤٠ کرۆر (٤٨ میلیۆن دۆلار) لە سینەما، کە لە سەرتاسەری جیھاندا بەڕێوە چوو. == چیرۆک == لە شوێنێک لە لەندەن گروپێکی تیرۆرستی بە سەرکردایەتی عومەر زەفەر لەگەڵ ھاوکارەکەی حەمید گوڵ ھێرش بۆ شوێنێک دەکەن، لەوێدا تەقە لە پاسەوانێک دەکەن و پاشان دەیسوتێنن، دواتر عومەر زەفەر ھەڵدێت، ٥ میلیۆن دۆلار بۆ کەسێک دادەنێت ئەگەر ئەڵماسی کۆھینۆر لە تاوەری لەندەن بدزێت، بەڵام بەمەرجێک دزەکە ھیندی بێت، بۆ ئەوەی پەیماننامەی ڕادەستکردنەوەی نوێ لە نێوان ھیندستان و بەڕیتانیا ئەنجام بدەن، ھەرزوو کەسێک بەناوی ڕاجڤیر ناندا (ھریتیک ڕۆشەن) ئەڵماسەکە دەدزێت، کاتێک پیاوەکانی زەفەر بەسەرکردایەتی شوعەیب حەخسەر لە دزییەکە ئاگاردەکرێنەوە، بۆ مامەڵە گەشتێک دەکەن بۆلای ڕاجڤیر. ڕاجڤیر پێیان دەڵێت کە ٢٠ میلیۆن دۆلاری بۆ ئەو ڕێکەوتنە ئەوێت، پاشان شەڕ لە نێوانیاندا دروست دەبێت دوای ھەڵاتنی ڕاجڤیر خانمێکی گەنج دەبینێت، ھارلین سەحنی (کاترینا کێف) لە چێشتخانەیەک دانیشتووە، کە لەوێ چاوەڕوانی ڕێکەوتی ئینتەرنێتی «ڤیکی کاپوور» دەکات، بۆ خۆنمایشکردن. ڕاجڤیر دەچێتە ناو چێشتخانەکە کە بە شێوەی «ڤیکی» خۆی دەپێوێت و دەڵێت من ڤیکیم، دواتر ھارلین ڕازی دەکات کە گەرماوی چێشتخانەکە بۆ کەمێک بەکاربھینێت، بۆئەوەی شەڕ لەگەڵ ئەو پیاوانە بکات کە ماونەتەوە و بەدوای ڕاجڤیر دەگەڕێن. ھارلین کاتێک دێتە دەرەوە، لە تووڕەییدا دەگەڕێتەوە، بەڵام زوو بە ئۆتۆمبێل خۆی بە ڕاجڤیردا دەکێشێت، دواتر ڕاجڤیر ناسنامەکەی ئاشکرا دەکات و دەڵێت من ڤیکی نیم. کاتێک بە یارمەتی ھارلین نەشتەرگەرییەکی بێ مەبەست بۆ خۆی ئەنجام دەدات لەبەر ئەوەی بیرندارکرا، دەرمانێک بۆ ھارلین دەکات و پێی دەڵێت کە بەرپرسانی حکوومەت دێن بەدوادا دەگەڕێن وەک چۆن پێکەوە بووین ھارلین بەھۆی دەرمانەکە بەگوێی ڕاجڤیر دەکات. ڕۆژی دواتر بەڕاستی وەک ڕاجڤیر پێی گوتبوو، کە کەسێکی کاربەری حکوومەت بەناوی (پاوان مەلھوترا) و سیخورەکەی پشکنەر بالۆلا، سەردانی ھارلین دەکەن لە نووسینگەی بانکیی ھارلین، و ھەر لەوێد ھەڕەشەی لێدەکەن کە لەگەڵیان بێت. لە ئۆتۆمبێلەکەدا پاوان پێی دەڵێت ئەوان ناچنە بنکەی پۆلیس بەڵکو لەبڕی ئەوە دەیبەنە شوێنێکی ئارامتر، بەڵام ھارلین قسەکانی دوێنێ شەوی ڕاجڤیری بیرکەوتەوە بەپێی قسەکانی ڕاجڤیر پرسیاری لە پاوان کرد، کە ئۆتۆمۆبیلەکە چ جۆرێکە تا بتوانێت چەکی ناو ئۆتۆمبێلەکە بدۆزێتەوە، کە شاردراوەتەوە لەناو ئۆتۆمبێلی حکوومەتدا، پاشان چەکەکە دەدۆزێت و لەوانی ڕادەگرێت، پاشان تەقەیەک دەکرێت، و ھارلین زوو دەڵێت کە من ئەو تەقەیم نەکرد، لەو کاتەدا لەدواوە ڕاجڤیر بە ماتۆر سکیلێک دەردەکەوێت بە دوو چەکەوە، ھارلین ڕزگار دەکات، پاش ھەڵھاتنی ڕاجڤیر و ھارلین بە ئۆتۆمبێلێک، ھارلین دەڵێت متمانە کردنم بە تۆ کارێکی ھەڵە بوو. ڕاجڤیر بەم قسەیە توڕە بوو، پێی وت کە مەبەستی من پاراستی تۆیە، پاشان دەچێتە ئۆتۆمبێلێکی تر یەکسەر ھارلین بەدوای دێت، و بە ڕاجڤیر دەڵێت کە تەقە لە ھیچ کەسێکی بێ تاوان نەکات. == ڕۆڵەکان == * [[ھریتیک ڕۆشەن]]: وەک ڕاجڤیر ناندا * [[کاترینا کێف]]: وەک ھارلین ساھنی * دیپتی ناڤال: وەک شیکا ناندا * کانوالجیت سینگ: وەک پانکاج ناندا * دانی دێنزوگبا: وەک عومەر زەفەر * جەیفد جەڤێری: وەک حەمید گوڵ == بەرھەمھێنان == پێشتر ڕاپۆرتەکان پێشنیاری ئەوەیان دەکرد کە سیدھارت ئەناند لە ماوەی ڕابردوودا فیلمی «سەلام نەمەستێ»، «تا ڕا ڕوم پووم»، «باچنا ئەی حەسینۆ»، «ئەنجانا ئەنجانی» لە ڕابردوودا کردویەتی بە پلانی ئەوەی کە فیلمی داھاتووی لەگەڵ شەھید کاپوور دروست بکات، بەڵام کاپوور ویستی خۆی بەدوور بگرێت لە بەراوردکردن لەگەڵ ئەستێرەی ھۆڵیوود [[تۆم کروز]] و ھەروەھا ھیچ ژوانێکی بۆ فیلمەکە نەبوو. ھەواڵەکان ھاتن کە ئەنان دەیەوێ لەگەڵ [[ھریتیک ڕۆشەن]] فیلمێک ساز بکات، لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٢ ڕۆشەن بۆ ڕۆڵگێرانی پێشەنگ پشتڕاستکرایەوە، لەگەڵ کاترینا کێفدا تەئکیدیان کردەوە، کە کاترینا ڕۆڵی پێشەنگی مێینە لەو فیلمەدا ببینن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hrithik Roshan, Katrina Kaif to star in remake of Tom Cruise, Cameron Diaz's Knight And Day? |ناونیشان=http://indiatoday.intoday.in/story/hrithik-roshan-katrina-kaif-tom-cruise-cameron-diaz-knight-and-day/1/221840.html |ئیش=[[India Today]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hrithik Roshan, Katrina Kaif in Siddarth Anand film: Confirmed |ناونیشان=http://www.indicine.com/movies/bollywood/hrithik-roshan-katrina-kaif-in-siddarth-anand-film-confirmed/ |ئیش=[[India Today]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref> ڕۆشەن ڕاستەوخۆ دوای پێچانەوەی [[کریش ٣]] دەستی بە کارکردن لە فیلمەکەدا کرد، و لەبەرامبەر نمایشەکەی لەو فیلمەدا بە ٣٠٠ میلیۆن دۆلار پارەی بۆدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Hrithik charges Rs 30 crore for 'Bang Bang', becomes highest paid actor |ناونیشان=http://www.indiatimes.com/entertainment/bollywood/hrithik-charges-rs-30-crore-for-bang-bang-becomes-highest-paid-actor-64350.html |ئیش=The Times of India |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006201317/http://www.indiatimes.com/entertainment/bollywood/hrithik-charges-rs-30-crore-for-bang-bang-becomes-highest-paid-actor-64350.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ تەئکیدکرایەوە کە فیلمە ڕەسمییەکەی سوارچاک و ڕۆژ ناوی دەبێتە بانگ بانگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hrithik Roshan and Katrina Kaif to go Bang Bang in Kashmir!|ناونیشان=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/hrithik-roshan-and-katrina-kaif-to-go-bang-bang-in-kashmir/|بڵاوکەرەوە=bollywoodlife.com|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140908180720/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/hrithik-roshan-and-katrina-kaif-to-go-bang-bang-in-kashmir/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|url-status=dead}}</ref> لە مانگی تەممووزی ٢٠١٣ یەکێک لە گۆرانییەکانی فیلمەکە بە ناوی «مێھرەبەیان» لە شاری سانتۆرینی یۆنان تەواوکرا، ھەروەھا ئەحمەد خان کاری کۆریۆگرافی بۆ فیلمەکە کردووە. ڕۆشەن لە دیمەنێکی فیلمەکەدا دەبوایە لەناو فڕۆکەیەکی ئاویدا بەناوی فلایبۆرد بە بەرزی ٤٥ پێ لە ئاسماندا بروات، قاشان خۆی بەناو ڕاوەکەدا بخشێنێت، بەم شێوەیە ڕۆشەن بووە یەکەم ئەکتەر لە ھۆڵیوود و بۆڵیوود بۆ ئەنجامدانی فڕینێکی بچووک لە فیلمدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hrithik refuses to use body double, to perform Bang Bang stunts himself |ناونیشان=http://www.firstpost.com/bollywood/hrithik-refuses-to-use-body-double-to-perform-bang-bang-stunts-himself-1398425.html |ئیش=[[Firstpost]]|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref> == تراکی دەنگی == گۆرانییەکانی فیلمەکە لەلایەن ڤیشەل شێخارەوە پێکھاتوون، ھاوکات نمرەی باکگراوندەکەی سەلیم سولەیمان دایناوە،<ref>{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=dg7XO1zgJHA|سەردێڕ=Swedish House Mafia – One (Original Mix)|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=YouTube}}</ref> ھەروەھا مافی ئەلبومی دیجیتاڵی ئەو فیلمە لەلایەن کۆمپانیای زێی موزیک بەدەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Music-giant-acquires-digital-album-rights-of-Bang-Bang-and-Bombay-Velvet/articleshow/40929076.cms |سەردێڕ=Music giant acquires digital album rights of Bang Bang |ئیش=[[The Times of India]] |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.muzicmag.com/2014/07/bang-bang-2014-first-look-cast-crew-hrithik-katrina-release.html |سەردێڕ=Bang Bang (2014) – First Look, Cast Crew, Hrithik Roshan, Katrina Kaif |بڵاوکەرەوە=muzicmag.com |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> یەکەم شێوەی گۆرانی «توو مێری» لە ٢٠ ئابی ٢٠١٤ لە فیلمەکەی [[ھریتیک ڕۆشەن]] و [[کاترینا کێف]] ئاشکرا بوو. ڕۆژی ٢١ی ئابی ٢٠١٤ ڤیدیۆی ھەمان گۆرانی بڵاوکرایەوە. گۆرانییەکە لەلایەن ڤیشال دادلانییەوە نووسراوە و وتراوە. ھەروەھا دووەمین گۆرانی فیلمی «مێھرەبەیان» لە ڕێگای فیلمەکەی ھریتیک ڕۆشەن و کاترینا کێفف لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://movies.ndtv.com/bollywood/hrithik-roshan-says-tu-meri-but-to-whom-find-out-651016 |سەردێڕ=Hrithik Roshan Says Tu Meri, But to Whom? Find Out | بڵاوکەرەوە=[[NDTV]] | ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> == بۆکس ئۆفیس == لە سەرتاسەری جیھاندا بانگ بانگ پڕبوو لە ٣٣٢–٣٤٠ کرۆر (٥٧ میلیۆن دۆلار)،<ref name="IBT 340">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-bang-bang-earns-340-cr-worldwide-super-nani-dull-roar-steady-612875|سەردێڕ=Bang Bang - Movie - Worldwide Gross|وێبگە=[[Box Office India]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> ھەروەھا بووە بە یەکێک لە گەورەترین فیلمەکانی [[بۆلیوود]] لە ساڵی ٢٠١٤. بانگ بانگی (ھیندی) بۆ ماوەی ٥ ھەفتە ڕاکردنێکی شانۆیی ھەبوو، لەگەڵ کۆتا تۆڕی ناوخۆیی لە دەوروبەری ١٬٩١ بلیۆن ڤێرژنی زمانی تامیل و تێلوگوی فیلمەکە لە دەوروبەری ٦٠ میلیۆن تۆڕ. بانگ بانگ ٤٬٨٩ میلیۆن دۆلاری لە دەرەوەی وڵات لە کۆتایی ھەفتەی کردنەوەیدا بەدەست ھێنا، گەورەترین دەرکەوتنیش لە ئیماراتەوە ھات (٨٬١ میلیۆن دۆلار)، ئەمریکای باکوور (٣٥٬٣ میلیۆن دۆلار)، شانشینی یەکگرتوو (٩٢٢٬٠٠٠ دۆلار). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھیندستان|دەیەی ٢٠١٠|بۆڵیوود}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|id=2905838}} * {{Mojo title|bangbang}} * {{Rotten Tomatoes|bang_bang_2014}} [[پۆل:فیلمە ھیندی-زمانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ھیندییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی دەکەونە پراگ]] [[پۆل:فیلمەکان لە هیماچال پرادێش دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی سیدارت ئاناند]] [[پۆل:فیلمەکان لە سانتۆرینی وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی وێنەگیراون]] [[پۆل:هندی دووبارە فیلمەکانی ئینگلیزی دروست دەکاتەوە]] [[پۆل:فیلمی ئەکشن کۆمیدی ساڵی ٢٠١٤]] [[پۆل:فیلمەکانی ستۆدیۆی فۆکس ستار]] [[پۆل:فیلمی کۆمیدی سیخوری هیندی]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمەکان لە کۆماری چیک وێنەگیراون]] [[پۆل:لە یۆنان فیلمەکان وێنە گیراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە یۆنان وێنەی گیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمە ئینگلیزیانەی دووبارە بە ھیندی درووستکراونەتەوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی دەکەونە هیماچال پرادێش]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سیخوڕییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٤]] [[پۆل:ڕتووەکانی خواردن]] [[پۆل:پیسایی]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ڤیشال–شێخارەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی دەکەونە ھیماچال پرادێش]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ھیماچال پرادێش وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە مانالی، ھیماچال پرادێش وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە تایلەند وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەکشنییە ھیندییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمە دووبارە دروستکراوە ھیندییانەی کە ئەمریکیین]] [[پۆل:فیلمی کۆمیدی سیخوری ھیندی]] [[پۆل:فیلمەکانی ڕێلیەنس ئینتەرتەیمێنت]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ھیندییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە وەرگێڕدراوەکان بۆ میدیاکانی تر]] [[پۆل:فیلمە ھیندییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]] at4mov5o9xyxjfe1ov3p7gdlebs4iwz 1 168469 1689237 1465453 2026-10-18T13:19:09Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689237 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بانگ بانگ (فیلم)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1465452 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141006201317/http://www.indiatimes.com/entertainment/bollywood/hrithik-charges-rs-30-crore-for-bang-bang-becomes-highest-paid-actor-64350.html بۆ http://www.indiatimes.com/entertainment/bollywood/hrithik-charges-rs-30-crore-for-bang-bang-becomes-highest-paid-actor-64350.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:١٤، ١٣ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بانگ بانگ (فیلم)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689236 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140908180720/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/hrithik-roshan-and-katrina-kaif-to-go-bang-bang-in-kashmir/ بۆ http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/hrithik-roshan-and-katrina-kaif-to-go-bang-bang-in-kashmir/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:١٩، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 3zuxltitqj0hir0iwnddwxrgwz98uux 0 168793 1689721 1685652 2026-10-19T07:03:24Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689721 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''مارگرێت ھیفیڵد ھامیڵتن''' (لەدایکبووی ١٧ی ئابی ١٩٣٦ لە ئەمریکا) زانای کۆمپیوتەر، ئەندازیاری سیستەم و خاوەنکارێک بوو. لە «MIT Instrumentation Laboratory» بەڕێوبەری بەشی [[ئەندازیاریی نەرمامێر|ئەندازیاریی نەرمەواڵە]] بووە. یەک لە ئەرکەکانی ئەو دەزگایە پەرەپێدانی نەرمەواڵە بوو بۆ پڕۆگرامی [[ئەپۆلۆ ١١|ئەپۆڵۆی]] [[ناسا]]. دواتر لە کامبریدج، [[ماساچووسیتس]] دوو کۆمپانیای سۆفتوێری دامەزراند. مارگرێت زیاتر لە ١٣٠ توێژینەوە و ڕاپۆرتی دەربارەی ٦٠ پڕۆژە و ٦ بەرنامەی گەورە بڵاوکردووەتەوە. و یەکێک بووە لەوانەی چەمکی «[[ئەندازیاریی نەرمامێر|software engineering]]»یان داھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The NASA Heritage Of Creativity|ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/251093main_The_NASA_Heritage_Of_Creativity.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160529035816/http://www.nasa.gov/pdf/251093main_The_NASA_Heritage_Of_Creativity.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ئیش=2003 Annual Report of the NASA Inventions & Contributions Board|بڵاوکەرەوە=NASA}}</ref> لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦، لەلایەن [[باراک ئۆباما|باڕاک ئۆباما]]، سەرۆکی ئەو کاتەی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەت یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] مەدالیای سەربەستی پێ بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2016-11-16 |سەردێڕ=President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of Freedom |ناونیشان=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-08 |وێبگە=whitehouse.gov |زمان=en}}</ref> == ژیانی پێشینە و پەروەردە == مارگارێت ئیلاین ھیفێڵد لە ١٧ی ئابی ١٩٣٦ لە پاوڵی، ئیندیانا لەدایکبووە،<ref name="Spicer2017" /> لە باوکی کێنێس ھیفێڵد و دایکی ڕووس ئێستەر ھیفێڵد.<ref name=":0" /><ref>{{cite web |url=http://wujekcalcaterra.tributes.com/show/Ruth-Esther-Heafield-89810802 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216014535/http://wujekcalcaterra.tributes.com/show/Ruth-Esther-Heafield-89810802 |archive-date=December 16, 2014 |access-date=December 15, 2014 |website=Wujek-Calcaterra & Sons – Tributes.com |title=ڕووس ئێستەر ھیفێڵد |url-status=live}}</ref> دواتر خێزانەکە گواستراوەتەوە بۆ [[میشیگان]]،<ref>{{Cite news|date=December 10, 1952|title=ھاتن و چوون و ڕووداوەکان|work=دی ئیڤنینگ نیوز|location=[[سۆڵت ستی. مەری، میشیگان]]|url=https://www.newspapers.com/clip/34522969/the_evening_news/}}</ref> لەوێ لە ساڵی١٩٥٤ قوتابخانەی ئامادەییی ھانکۆکی تەواو کردووە.<ref name=":0" /> لە ساڵی ١٩٥٥ لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] لەسەر بەشی بیرکاری خوێندوویەتی بەرلەوەی بگوازرێتەوە بۆ کۆلێژی ئێرڵھام لە [[ئیندیانا]]، کە دایکیشی لەوێ خوێندکار بووبوو.<ref name="michigan">{{Cite web |url=https://cs.usu.edu/news/pioneers-in-cs-margaret-hamilton |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917191701/https://cs.usu.edu/news/pioneers-in-cs-margaret-hamilton |archive-date=September 17, 2016 |access-date=May 25, 2019 |website=[[زانکۆی ویلایەتی یووتا]] |title=پێشەنگەکانی زانستی کۆمپیوتەر |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|date=August 15, 1969|title=خوێندکاری پێشووی ئێرڵھام ڕۆڵی هەبووە لە گەشتی سەر مانگ|work=پالادیۆم-ئایتم|location=ڕیچمۆند، ئیندیانا|url=https://www.newspapers.com/clip/34523809/palladiumitem/|via=Newspapers.com}}</ref> لە ساڵی ١٩٥٨ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە بیرکاری و بڕوانامەی لاوەکیی لە فەلسەفەدا بەدەستھێناوە.<ref name="michigan" /><ref name="earlham">{{Cite web |url=http://www.earlham.edu/alumni/homecoming-and-reunions/alumni-awards/award-recipient-archives/2009-outstanding-alumni-and-distinguished-service-awards/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518094553/http://www.earlham.edu/alumni/homecoming-and-reunions/alumni-awards/award-recipient-archives/2009-outstanding-alumni-and-distinguished-service-awards/ |archive-date=May 18, 2015 |access-date=December 15, 2014 |website=کۆلێژی ئێرڵھام |title=خەڵاتەکانی دەرچووانی دیار و خزمەتی بەرچاو بۆ ساڵی ٢٠٠٩}}</ref> ئاماژەی بەوە کردووە کە فلۆرێنس ڵۆنگ، بەڕێوەبەری بەشی بیرکاری لە ئێرڵھام، یارمەتیدەری بووە لەوەی حەز لە [[ماتماتیکی پەتی]] و بوون بە مامۆستای بیرکاری.<ref>{{Cite web |url=https://www.makers.com/videos/596d0c549efa894cdf38430b |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525203858/https://www.makers.com/videos/596d0c549efa894cdf38430b |archive-date=May 25, 2019 |access-date=May 6, 2019 |website=Makers.com |language=en-us |title=ئەو ژنەی فێری کردم – ساتەوەختی ماکێرز لەگەڵ مارگارێت ھامیڵتۆن |url-status=live}}</ref> هەروەھا ڕایگەیاندووە کە باوکی و باپێری سەرپەرشتیاری ئیلھامبەخشی بوون بۆ ئەوەی بەشی لاوەکیی فەلسەفە بباتە ناو خوێندنەکەیەوە.<ref name="Futurism">{{Cite news|date=July 20, 2016|title=مارگارێت ھامیڵتۆن: چیرۆکی نەگوتراوی ئەو ژنەی ئێمەی برد بۆ سەر مانگ|language=en-US|newspaper=فیوچەریزم|url=http://futurism.com/margaret-hamilton-the-untold-story-of-the-woman-who-took-us-to-the-moon/|url-status=live|access-date=December 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220104403/http://futurism.com/margaret-hamilton-the-untold-story-of-the-woman-who-took-us-to-the-moon/|archive-date=December 20, 2016}}</ref> == ژیانی تایبەتی و کۆچی دوایی == ھامیڵتۆن خوشکێکی ھەبوو بە ناو کاتڕین ھیفێڵد.<ref>{{Cite news|last=ئۆنووامێگبو|first=ناتاچی|date=July 20, 2019|title=خوشکەکەی مارگارێت ھامیڵتۆن یادەوەرییەکانی بەش دەکات کاتێک بەساڵاچووانی سیاتڵ ٥٠یەمین ساڵیادی نیشتنەوە لەسەر مانگ یاد دەکەنەوە|url=https://www.seattletimes.com/life/margaret-hamiltons-sister-shares-her-memories-as-seattles-seniors-celebrate-the-50th-anniversary-of-the-moon-landing/|access-date=August 10, 2019|work=سێتڵ تایمز|language=en-US}}</ref> یەکەم ھاوسەری، جەیمس کۆکس ھامیڵتۆنی<ref name="Stickgold">{{cite news|last=ستیکگۆڵد|first=ئێما|date=August 31, 2014|title=جەیمس کۆکس ھامیڵتۆن لە تەمەنی ٧٧ ساڵیدا؛ پارێزەرێک کە جەنگاوەرێکی هێمن بوو بۆ هەموارکردنی یەکەم|work=[[زە باستان گڵۆب]]|url=https://www.bostonglobe.com/metro/2014/08/30/james-cox-hamilton-mentor-young-lawyers-also-handled-aclu-cases/CGoF5qLYsNnUEap7BuTrGJ/story.html|url-status=live|access-date=December 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216011645/http://www.bostonglobe.com/metro/2014/08/30/james-cox-hamilton-mentor-young-lawyers-also-handled-aclu-cases/CGoF5qLYsNnUEap7BuTrGJ/story.html|archive-date=December 16, 2014}}</ref> لە ناوەڕاستی پەنجاکاندا ناسیوە کاتێک لە کۆلێژ دەیخوێند. لە ١٥ی حوزەیرانی ١٩٥٨ لەو هاوینەی کە لە ئێرڵھام دەرچوو ھاوسەرگیرییان کرد.<ref name="Wedding">{{Cite news|date=July 2, 1958|title=هاوسەرگیری لە ڕێوڕەسمی ماڵی کۆبوونەوەی ئێرڵھامدا|work=پالادیۆم-ئایتم|location=ڕیچمۆند، ئیندیانا|url=https://www.newspapers.com/clip/34743426/palladiumitem/|access-date=August 10, 2019}}</ref><ref name="Stickgold" /> بۆ ماوەیەکی کورت لە قوتابخانەیەکی گشتیدا لە بۆستن، ئیندیانا وانەی بیرکاریی ئامادەیی و فەرەنسیی وتووەتەوە.<ref name="Wedding" /><ref name="Wayne2011" /> دواتر باریان کرد بۆ [[بۆستن]]، [[ماساچووسیتس]]،<ref name="Wayne2011" /> لەوێ کچێکیان بە ناوی ڵۆرێن بوو کە لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٥٩ لەدایکبوو.<ref name=":02" /> لە ساڵی ١٩٦٧ جیا بوونەوە و مارگارێت دوو ساڵ دواتر ھاوسەرگیریی لەگەڵ دان لیکلی کرد.<ref name="Stickgold" /><ref>{{Cite news|last=شێھان|first=ئالان ھـ.|date=November 1, 1972|title=خستنەسەر ڕێڕەوی ''ئیگڵ''|work=[[زە باستان گڵۆب]]|url=https://www.newspapers.com/clip/35911962/the_boston_globe/|access-date=September 22, 2019}}</ref> ھامیڵتۆن لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ لە نەخۆشخانەیەک لە [[کامبریج، ماساچووسیتس]] لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.<ref>{{Cite web |date=2026-10-07 |url=https://news.mit.edu/2026/margaret-hamilton-computing-pioneer-dies-1007 |access-date=2026-10-07 |website=ھەواڵەکانی ئێم ئای تی {{!}} پەیمانگای تەکنەلۆژیی ماساتشۆسیتس |language=en |title=مارگارێت ھامیڵتۆن، پێشەنگی کۆمپیوتەر کە سەرپەرشتی گەشەپێدانی سۆفتوێری بۆ بەرنامەی ئاپۆلۆ دەکرد، لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد}}</ref><ref>{{cite news|last=گابریێل|first=تریپ|date=October 7, 2026|title=مارگارێت ھامیڵتۆن، کە سۆفتوێرەکەی ڕێنمایی ئەرکەکانی ئاپۆلۆی دەکرد، کۆچی دوایی کرد|url=https://www.nytimes.com/2026/10/07/obituaries/margaret-hamilton-dead.html|accessdate=October 7, 2026|work=[[نیو یۆرک تایمز]]}}</ref> == خەڵاتەکان == [[پەڕگە:Hamilton_Medal_of_Freedom_from_Obama.jpg|345x345پیکسڵ|[[باراک ئۆباما]] [[مەدالیای ئازادیی سەرۆکایەتی]] دەبەخشێتە ھامیڵتۆن لە ساڵی ٢٠١٦]] * لە ساڵی ١٩٨٦ ھامیڵتۆن خەڵاتی ئۆگوستا ئادا ڵۆڤلەیستی لەلایەن کۆمەڵەی ئافرەتان لە کۆمپیوتەردا پێبەخشرا.<ref name="earlham2" /><ref>{{Cite web |url=http://www.awc-hq.org/ada-lovelace-awards.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414183958/http://www.awc-hq.org/ada-lovelace-awards.html |archive-date=April 14, 2016 |website=کۆمەڵەی ئافرەتان لە کۆمپیوتەردا |title=خەڵاتەکانی ئادا ڵۆڤلەیست |url-status=live}}</ref> * لە ساڵی ٢٠٠٣ خەڵاتی بەخشینی تایبەتی بڕوانامەی بۆشایی ئاسمانی ناسای پێبەخشرا بۆ بەشدارییە زانستی و تەکنیکییەکانی. خەڵاتەکە بڕی ٣٧,٢٠٠ دۆلاری ئەمریکی لەخۆدەگرت، کە گەورەترین بڕی پارەیە لە مێژووی [[ناسا|ناسادا]] بە تاکێک بەخشرابێت.<ref name="HQ_03281">''مایکل براوکوس'' ھەواڵەکانی ناسا [https://www.nasa.gov/home/hqnews/2003/sep/HQ_03281_Hamilton_Honor.html "ناسا ڕێز لە ئەندازیاری ئاپۆلۆ دەنێت"]; {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124231727/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2003/sep/HQ_03281_Hamilton_Honor.html|date=November 24, 2010}} (٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٣)</ref><ref>{{cite press release|website=ھەواڵەکانی ناسا|url=https://history.nasa.gov/alsj/a11/a11Hamilton.html|title=ناسا ڕێز لە ئەندازیاری ئاپۆلۆ دەنێت|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226003423/https://history.nasa.gov/alsj/a11/a11Hamilton.html|archive-date=December 26, 2017|date=September 3, 2003|url-status=live|quote='سۆفتوێری فڕینی ئاپۆلۆ کە خاتوو ھامیڵتۆن و تیمیەکەی گەشەیان پێدا هەوڵێکی بەڕاستی پێشەنگانە بوو،' بەڕێوەبەری ناسا شۆن ئۆکیف وای وت. 'ئەو چەمکانەی ئەو و تیمەکەی دروستیان کرد بوونە بەردی بناغە بۆ "ئەندازیاریی سۆفتوێر"ی هاوچەرخ. شانازییەکی گەورەیە کە ڕێز لە خاتوو ھامیڵتۆن بگرین بۆ بەشدارییە نائاساییەکانی لە ناسادا،' ئەو وای وت.}}</ref> * لە ساڵی ٢٠٠٩ خەڵاتی دەرچووانی دیاری لە کۆلێژی ئێرڵھام وەرگرت.<ref name="earlham2" /> * لە ساڵی ٢٠١٦ مەدالیای ئازادیی سەرۆکایەتیی لەلایەن [[باراک ئۆباما|باراک ئۆباماوە]] پێبەخشرا، کە بەرزترین خەڵاتی شارستانییە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]].<ref name=":3" /><ref name="BBC23112016">{{cite web |date=November 23, 2016 |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-38076123 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161124030838/http://www.bbc.com/news/world-us-canada-38076123 |archive-date=November 24, 2016 |access-date=November 23, 2016 |website=بی بی سی نیوز |language=en |title=ڕێزلێنان بۆ نووسەری سۆفتوێر لە ئەرکی مانگی ئاپۆلۆدا |url-status=live}}</ref><ref name="medal">{{cite web |date=November 23, 2016 |url=http://www.cbsnews.com/news/white-house-medal-of-freedom-margaret-hamilton-grace-hopper/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170427153651/http://www.cbsnews.com/news/white-house-medal-of-freedom-margaret-hamilton-grace-hopper/ |archive-date=April 27, 2017 |access-date=June 7, 2017 |website=[[سی بی ئێس نیوز]] |title=کۆشکی سپی ڕێز لە دوو ژنە پێشەنگەکەی تەکنەلۆژیا دەنێت |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=ئەلمێدا |first=ئەندرێس |date=November 22, 2016 |url=http://www.nasa.gov/feature/margaret-hamilton-apollo-software-engineer-awarded-presidential-medal-of-freedom |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706032750/https://www.nasa.gov/feature/margaret-hamilton-apollo-software-engineer-awarded-presidential-medal-of-freedom/ |archive-date=July 6, 2022 |access-date=July 26, 2022 |website=ناسا |title=مەدالیای ئازادیی سەرۆکایەتی بەخشرا بە مارگارێت ھامیڵتۆن |url-status=dead}}</ref> * لە ٢٨ی نیسانی ٢٠١٧ خەڵاتی هاوڕێی مۆزەخانەی مێژووی کۆمپیوتەری وەرگرت، کە ڕێز لەو ژن و پیاوە نائاساییانە دەگرێت کە بیرۆکەکانیان لە کۆمپیوتەردا جیهانی گۆڕیوە.<ref name="CHM" /><ref>{{Cite web |date=August 4, 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=i9vi04O6fFw&index=1&list=PLQsxaNhYv8dZhOrds54RHNc9cj89r5Nt6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206203014/https://www.youtube.com/watch?v=i9vi04O6fFw&index=1&list=PLQsxaNhYv8dZhOrds54RHNc9cj89r5Nt6#t=42m20s |archive-date= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |website=مۆزەخانەی مێژووی کۆمپیوتەر |url-status=bot: unknown |title=وتاری وەرگرتنی خەڵاتی هاوڕێی ساڵی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}{{cbignore}}</ref> * لە ساڵی ٢٠١٨ بڕوانامەی دکتۆرای شانازیی لەلایەن زانکۆی پۆلیتەکنیکی کاتالۆنیا پێبەخشرا.<ref>{{Cite web |date=October 18, 2018 |url=https://www.upc.edu/en/press-room/news/investiture-of-margaret-hamilton-as-an-honorary-doctor-of-upc |archive-url=https://web.archive.org/web/20190126113933/https://www.upc.edu/en/press-room/news/investiture-of-margaret-hamilton-as-an-honorary-doctor-of-upc |archive-date=January 26, 2019 |access-date=January 25, 2019 |website=[[زانکۆی پۆلیتەکنیکی کاتالۆنیا]] |title=بەخشینی دکتۆرای شانازیی زانکۆی پۆلیتەکنیکی کاتالۆنیا بە زانای دیار مارگارێت ھامیڵتۆن |url-status=live}}</ref> * لە ساڵی ٢٠١٩ خەڵاتی واشینگتۆنی پێبەخشرا.<ref>{{Cite web |date=February 22, 2019 |url=http://www.thewashingtonaward.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025111553/http://www.thewashingtonaward.com/ |archive-date=October 25, 2020 |access-date=September 30, 2019 |title=مارگارێت ھامیڵتۆن کاندیدبوونی بۆ خەڵاتی واشینگتۆنی ٢٠١٩ قبووڵ دەکات |publisher=کۆمەڵەی ڕۆژئاوایی ئەندازیاران |url-status=dead}}</ref> * لە ساڵی ٢٠١٩ بڕوانامەی دکتۆرای شانازیی لەلایەن کۆلێژی بارد پێبەخشرا.<ref>{{Cite web |date=May 21, 2019 |url=https://www.annandaleonline.org/s/990/bp18/interior.aspx?sid=990&gid=1&pgid=2887 |website=بارد ئەناندەیڵ ئۆنلاین |title=کۆلێژی بارد - وەرگرانی بڕوانامەی شانازیی ٢٠١٩ |publisher=کۆلێژی بارد}}</ref> * لە ساڵی ٢٠١٩ خەڵاتی دەستکەوتی تەمەنی ئینترێپیدی پێبەخشرا.<ref>{{Cite web |date=May 23, 2019 |url=https://support.intrepidmuseum.org/campaign/salute-to-freedom-gala/c216914 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190924162857/https://support.intrepidmuseum.org/campaign/salute-to-freedom-gala/c216914 |archive-date=September 24, 2019 |access-date=September 24, 2019 |title=ئاهەنگی سڵاوکردن لە ئازادی |publisher=مۆزەخانەی ئینترێپید |url-status=dead}}</ref> * لە ساڵی ٢٠٢٢ ناوچووە ناو تەلاری شانازیی نیشتمانیی فڕین لە دایتۆن، ئۆهایۆ.<ref>{{cite web |url=https://nationalaviation.org/enshrinee/margaret-hamilton/ |access-date=February 8, 2023 |website=nationalaviation.org |title=کاندیدکراو مارگارێت ھامیڵتۆن |publisher=تەلاری شانازیی نیشتمانیی فڕین}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.htius.com ھامیڵتن تێکنۆلۆجیز، ئینک.] * [https://news.mit.edu/2016/scene-at-mit-margaret-hamilton-apollo-code-0817 ئێم ئای تی نیوز] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|کۆمپیوتەر|ماتماتیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئیسپانیا|جاڤا|فڕینی بۆشایی|زانستی کۆمپیوتەر}} {{پۆلی کۆمنز|Margaret Hamilton (scientist)}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} [[پۆل:بەرنامەی ئەپۆلۆ]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی]] [[پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەندازیارانی نەرمەواڵەی ئەمریکا]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] nho8xqu51xxzctw48qulhupauj5qt3w 0 169885 1689352 1406128 2026-10-18T16:37:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1689352 wikitext text/x-wiki پەتای جیھانیی [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩|کۆڤید-١٩]] لە وڵاتی ھۆڵەندا بەشێکە لە پەتای جیھانیی نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩ (COVID-19) کە ھۆکارەکەی نەخۆشی سەختی کۆئەندامی ھەناسەی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ (SARS-CoV-2). لە ڕێکەوتی ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٠دا بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە لە [[ھۆلەند|ھۆڵەندا]] پشتڕاست کرایەوە و یەکەمین تووشبووی نەخۆشییەکە لە تیلبێڕگ پشتڕاستکرایەوە کە پیاوێکی ٥٦ ساڵانی ھۆڵەندی بوو و لە وڵاتی ئیتاڵیاوە گەڕابۆوە. یەکەمین باری تووشبوون لە ڕێکەوتی ٦ی ئازار لە شاری [[ڕۆتەردام]] بوو کە نەخۆشێکی ٨٦ ساڵان بوو. ھەتا ڕێکەوتی ٧ی ئاب، ئاماری نەخۆشییەکە بەم شێوەیە بووە لە وڵاتەکە: ٥٦٬٩٨٢ تووشبووی پشتڕاستکراو و ٦٬١٥٣ باری گیانلەدەستدان.<ref name="rivm:d1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Patiënt met nieuw coronavirus overleden|ناونیشان=https://www.rivm.nl/nieuws/patient-met-nieuw-coronavirus-overleden|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=rivm.nl|زمان=nl}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Maarten Keulemans|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Are we doing enough? RIVM boss Van Dissel: 'As soon as something indicates infection in the family: isolation'|ناونیشان=https://www.volkskrant.nl/gs-bc5d1b14|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٠|ئیش=de Volkskrant|زمان=nl}}</ref> == ڕێکارەکانی ڕێگەگرتنی بڵاوبوونەوە و وەڵامدانەوەکان == لە کۆتای مانگی ئازاردا کە بارەکانی تووشبوون ٥ ھەزار کەسی تێپەڕاند حکوومەت ھەستا بە ڕاگەیاندنی یاسای پتە و ورد دەربارەی مەودای نێوان کەسەکان. ھەتا ڕێکەوتی ١ی ئەیلوول ھەموو بۆنە گشتییەکان و کۆبوونەوە کۆمەڵایەتییەکان قەدەغەکران. لە شوێنە گشتییەکان دا مەودای نێوان کەسەکان دەبێت بە لایەنی کەمەوە ١٫٥ مەتر بێت و فرۆشگە و ناوەندەکانی تریش دەبێت ھەستن بە جێبەجێ کردن و سەپاندنی ئەم یاسایە بەسەر سەردانیکەرەکانیان دا. ھەر کەسێک پابەند نەبێت بە یاسا نوێیەکانەوە ئەوا دووچاری سزای دارایی دەبێتەوە و بۆ کەسەکان سزاکە دەکرێت ٤٠٠ یۆرۆ یان زیاتر بێت و بۆ کۆمپانیاکان دەکرێت سزا دارایییەکە دەکرێت بری ٤ ھەزار یۆرۆ یان زیاتر بێت. سەرۆک وەزیران (مارک ڕۆت) بە بەردەوامی ڕاگەیاندنەکەی دووبارە دەکردەوە لەسەر ھێشتنەوەی مەودای دووری نێوان کەسەکان. لە ڕێکەوتی ٢٤ی ئازاردا تاقیکردنەوەکانی کۆتایی خوێندنگە ناوەندییەکان ھەڵوەشێنرایەوە. ھەروەھا بەشێک لە ڕێکارەکان بریتیی بوو لە داخستنی قوتابخانە و باخچەکانی ساوایان و داوا لە خەڵکی دەکرا بەپێی توانا لە ماڵەوە کارەکانیان ئەنجام بدەن و بەھۆی جێبەجێ کردنی ئەم ڕێکارانەشەوە کاتەکانی ھاتوچۆی گشتیش ڕێکخرایەوە بەھۆی کەم بەکارھێنان و مانەوەی خەڵک لە ماڵەکانیان.<ref name="Elsevier">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Elsevier|سەردێڕ=Novel Coronavirus Information Center|ناونیشان=https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200130171622/https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=Elsevier Connect}}</ref><ref name="Reynolds4March2020">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Reynolds|یەکەم=Matt|ناونیشان=https://www.wired.co.uk/article/china-coronavirus|سەردێڕ=What is coronavirus and how close is it to becoming a pandemic?|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٠|ئیش=Wired UK|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200305104806/https://www.wired.co.uk/article/china-coronavirus|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠٢٠|issn=1357-0978}}</ref> == پشکنین == لە ناوەڕاستی مانگی ئازاردا، توانای وڵاتەکە لە پشکنین دا ١٠٠٠ نموونە بوو لە ڕۆژێک دا کە ئەم ژمارەیە کەمتر بوو بە بەراورد بە وڵاتی ئەوروپی دیکە. ئەم توانا کەمەی پشکنین شیکەرەوەی ئەو ڕێژە زۆرەی ژمارەی گیانلەدەستدان بوو لە وڵاتەکەدا. لە ٢٥ی ئازاردا ڕۆژانە ٢٥٠٠ پشکنین ئەنجام دەدرا و کۆی ژمارەی پشکنینە ئەنجامدراوەکان ٣٨ ھەزار پشکنین بوو. بەھۆی توانای پشکنین سنووردارەوە چەند کۆمەڵەیەکی دیاریکراوی خەڵکی لە پێش بوون بۆ ئەنجامدانی پشکنین بۆیان وەک (کارمەندانی تەندروستی، بەساڵاچووان، ئەو کەسانەی خاوەنی نیشانەی ڕاستەوخۆی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون و ئەو کەسانەی خاوەنی نەخۆشی درێژخایەن بوون) لە کۆتای مانگی ئازاردا وڵاتەکە لە توانایدا ھەبوو پشکنین بۆ ٤ ھەزار ھاوڵاتی ئەنجام بدات لە ڕۆژێک دا و ئامانجی وڵاتەکە فراوانکردنی ژمارەی پشکنینەکان بوو بۆ ١٧٥٠٠ پشکنین لە ڕۆژێک دا لە چەند ھەفتەیەکی داھاتوودا و دوای گەیشتن بەم بڕە حکوومەتی ھۆڵەندا دەیویست توانای پشکنینەکانی زیاتر بکات و بیگەیەنێتە ٢٩ ھەزار پشکنین لە ڕۆژێک دا. بەپێی ڕاپۆرتێکی (پەیمانگای نەتەوەیی بۆ تەندروستی گشتی و ژینگە - RIVM) لە نێوان ٩ی ئازار بۆ ٢٦ نیسان بەتێکرایی ٤٬٢٨٠ پشکنین ئەنجام دراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Schiphol en airlines treffen nog geen maatregelen tegen coronavirus|ناونیشان=https://www.nu.nl/binnenland/6025578/schiphol-en-airlines-treffen-nog-geen-maatregelen-tegen-coronavirus.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200123215656/https://www.nu.nl/binnenland/6025578/schiphol-en-airlines-treffen-nog-geen-maatregelen-tegen-coronavirus.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Nu.nl|زمان=nl}}</ref> == ئابووری == لە ڕێکەوتی ٢٦ ئازاردا، نوسینگەی شیکاری سیاسەتی ئابووری ھەستا بە بڵاوکردنەوەی یەکەمین چاوەڕوانیی و خەمڵاندنە ئابوورییەکان و ئەم چاوەڕوانیانە بەندە لەسەر درێژی و کاتی ڕێکارەکانی خۆپارێزی لە دژی پەتای جیھانی ڤایرۆسی کۆرۆنا. ئەگەر ئەم ڕێکارانە بۆ ماوەی سێ مانگ بەردەوام بێت ئەوا چاوەڕوان دەکرێت ئابوری ھۆڵەندا لە ساڵی ٢٠٢٠دا بە ڕێژەی لە ٪١٫٢ پاشەکشە بکات و ئەگەریش ڕێکارەکان بۆ ماوەی ساڵێک بەردەوام بێت ئەوا بەڕێژەی ٪١٠ پاشەکشە دەکات. بەڵام سەرەڕای ھەموو ئەمانە چاوەڕوان دەکرێت لە ساڵی دواتردا ئابووریی وڵاتەکە گەشەکردنێکی کەم بەخۆیەوە ببینێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Patiënt met COVID-19 in Delft|ناونیشان=https://www.rivm.nl/nieuws/patient-met-covid-19-in-delft|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=rivm.nl|زمان=nl}}</ref><ref name=":9">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Ook vrouw in Delft heeft corona, zevende geval in Nederland|ناونیشان=https://nos.nl/artikel/2325216-ook-vrouw-in-delft-heeft-corona-zevende-geval-in-nederland.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=NOS|زمان=Dutch}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|COVID-19 pandemic in the Netherlands}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:ھۆڵەندا لە ٢٠٢١]] [[پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات]] [[پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ لە ئەورووپا]] [[پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ لە ھۆلەندا]] joo2nlauue4dzo3mcfmg2dpv5i7bs3f 0 170175 1689423 1688316 2026-10-18T17:26:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]]، [[دەروازە:ڕۆژژمێر|ڕۆژژمێر]] و [[دەروازە:کات|کات]] 1689423 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ڕووداوەکانی ساڵی١٩٩٢ لە [[عێراق]]''' == ڕووداوەکان == == لە دایک بوونە دیارەکان == ١ی کانوونی دووەم - [[ئەحمەد فازل]] یاریزانی تۆپی پێی عێراق ٢٥ شوبات - [[ئەحمەد ئیبراھیم خەلەف]] یاریزانی تۆپی پێی عێراق == مردنەکان == {{تووڵی دەروازە |عێراق| مێژوو}} {{ساڵەکان لە عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|1992 in Iraq|١٩٩٢ لە عێراق}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|دەیەی ١٩٩٠|ڕۆژژمێر|کات}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:عێراق لە دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:١٩٩٢ بەپێی وڵات]] [[پۆل:ئاسیا لە ١٩٩٢]] [[پۆل:عێراق لە ساڵەکانی سەدەی ٢٠ەم]] oyy6hzfu4sl7azdxw6olgl7gvyhwo30 0 170176 1689422 1688317 2026-10-18T17:26:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]]، [[دەروازە:ڕۆژژمێر|ڕۆژژمێر]] و [[دەروازە:کات|کات]] 1689422 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ڕووداوەکانی ساڵی١٩٩٣ لە [[عێراق]]''' == ڕووداوەکان == == لە دایک بوونە دیارەکان == * ١٩ی کانوونی یەکەم [[علی عەدنان]] یاریزانی تۆپی پێی عێراق * == مردنەکان == * ١ کانونی دووەم - [[خەیروڵڵا تەلفاح]] سیاسەتمەدار ( لەدایکبووی ١٩١٠ ) {{تووڵی دەروازە |عێراق| مێژوو}} {{ساڵەکان لە عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|1993 in Iraq|١٩٩٣ لە عێراق}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|دەیەی ١٩٩٠|ڕۆژژمێر|کات}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:عێراق لە دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:١٩٩٣ بەپێی وڵات]] [[پۆل:ئاسیا لە ١٩٩٣]] [[پۆل:عێراق لە ساڵەکانی سەدەی ٢٠ەم]] oc8tiahahwnpg6l2g734wj53hvrt706 0 170181 1689421 1688321 2026-10-18T17:25:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ڕۆژژمێر|ڕۆژژمێر]]، [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]] و [[دەروازە:کات|کات]] 1689421 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ڕووداوەکانی ساڵی١٩٩٧ لە [[عێراق]]''' == ڕووداوەکان == == لە دایک بوونە دیارەکان == == مردنەکان == * ٢٤ی مەیی -[[محەممەد فازڵ جەمالی]] سیاسەتمەدار یەکیک لە سەرۆک وەزیرانی عێراق (لە دایکبووی ١٩٠٣) * ٢٧ی جوون -[[موحەممەد مەھدی جەواھیری]] ، شاعیر (لەدایکبووی ١٨٩٩) {{تووڵی دەروازە |عێراق| مێژوو}} {{ساڵەکان لە عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|1997 in Iraq|١٩٩٧ لە عێراق}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|ڕۆژژمێر|دەیەی ١٩٩٠|کات}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:عێراق لە دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:١٩٩٧ بەپێی وڵات]] [[پۆل:ئاسیا لە ١٩٩٧]] [[پۆل:عێراق لە ساڵەکانی سەدەی ٢٠ەم]] jkqu84qlxhnbz49orwhspp6avtqmng1 0 170184 1689420 1688322 2026-10-18T17:25:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠٠٠]] 1689420 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ڕووداوەکانی ساڵی٢٠٠٠ لە [[عێراق]]''' == ڕووداوەکان == == لە دایک بوونە دیارەکان == == مردنەکان == * ٨ی ئاپریل - ئیبراھیم ئەحمەد ، نووسەر، سیاسەتمەدار (لە دایکبووی ١٩١٤) {{تووڵی دەروازە |عێراق| مێژوو}} {{ساڵەکان لە عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|2000 in Iraq|٢٠٠٠ لە عێراق}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|دەیەی ٢٠٠٠}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:٢٠٠٠ بەپێی وڵات]] [[پۆل:ئاسیا لە ٢٠٠٠]] [[پۆل:عێراق لە دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:عێراق لە ساڵەکانی سەدەی ٢٠ەم]] sb9r0u0o9emeq6ikklnhm4qn4eivf0j 0 170478 1689726 1551990 2026-10-19T07:32:31Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689726 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Ahsan Manzil-Front View.jpg|وێنۆک|ماڵی ئیحسان]]'''ماڵی ئیحسان''' ({{بە ئینگلیزی|Ahsan Manzil}}) کۆشکێکی فەرمییە، وەک شوێنی نیشتەجێبوونی نەوابەکانی داکا بەکارهاتووە، بیناکە دەکەوێتە کیوماڕۆل لە کەناری ڕووباری پوریگانگا لە شاری [[داکا]]، [[بەنگلادێش|بەنگلادیش]].<ref name="Banglapedia2">Mohammad Alamgir (2012). "[http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ahsan_Manzil Ahsan Manzil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240716194034/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Ahsan_Manzil |date=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ }}". In Islam, Sirajul; Miah, Sajahan; Khanam, Mahfuza; Ahmed, Sabbir (eds.). Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh (Online ed.). Dhaka, Bangladesh: Banglapedia Trust, Asiatic Society of Bangladesh. <nowiki>ISBN 984-32-0576-6</nowiki>. OCLC 52727562. Retrieved 23 November 2020.</ref> ساڵی ١٨٥٩ دروستکراوە و لە ساڵی ١٨٧٢ تەواو بووە. لە شێوازی تەلارسازیی ئیندۆ ساراکینۆسی بنیاتنراوە، دیزاینکراوەتەوە لە شێوەی مۆزەخانەیەکی نیشتمانی.<ref name="Banglapedia2" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ahsan Manzil}} {{شریتی دەروازە|نژیاروانی}} [[پۆل:مۆزەخانەکانی بەنگلادیش]] swmiu5qi0h6xo6fojk10q5wm8cbz59s 0 170483 1689805 1517782 2026-10-19T10:30:16Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689805 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ناتۆرە ڕاجباری''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] :Natore Rajbari) کۆشکێکی دیاری شاهانە بوو، لە شاری ناتۆری، [[بەنگلادێش|بەنگلادیش]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Natore_Rajbari|سەردێڕ=Natore Rajbari|وێبگە=Banglapedia.org|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170310034225/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Natore_Rajbari|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠١٧|url-status=dead}}</ref> شوێنی نیشتەجێبوونی خێزانی زەمینار ڕاجشاهی ڕاج بوو، شاژنی بەناوبانگ ڕانی بەسابانی لێرە ژیاوە و دوای مردنی مێردەکەی هەم شوێن و هەم کۆشکەکەی فراوان کردووە.<ref>Ahmed,N.A."Buildings of the British Raj in Bangladesh".(pg;105–110)</ref><ref>Reene,J.R.(2011)."Natore Rajbari".</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Author Raw Hasan |ناونیشان=http://www.bangladesh-travel-assistance.com/natore-palace/ |سەردێڕ=Video &#124; Natore Rajbari – The palace of Natore |بڵاوکەرەوە=Bangladesh Travel Assistance |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> [[پەڕگە:Rani Vabani Rajbari.jpg|وێنۆک]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Rani Vabani Rajbari}} [[پۆل:مۆزەخانەکانی بەنگلادیش]] iqbugvegltv2z90aq7gdy5zx853duxz 0 170485 1689784 1516356 2026-10-19T09:02:52Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689784 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox museum|name='''Postal Museum'''|chairperson=|visitors=|founder=|executive_director=|leader_type=|leader=|director=|president=|ceo=|curator=|collections=|architect=|historian=|owner=|publictransit=|car_park=|parking=|network=|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|collection_size=|key_holdings=|native_name=|caption=|native_name_lang=|logo=|logo_upright=|logo_alt=|logo_caption=|image=|image_upright=|alt=|map_type=|accreditation=|map_relief=|map_size=|map_caption=|coordinates={{coord|23.7283|90.4109|region:BD_type:landmark|display=title,inline}}|former_name=|established=<!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->|dissolved=<!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->|location=پۆستەی گشتی، [[داکا]]، [[بەنگلادیش]].|type=[[philately]]|embedded=}}'''مۆزەخانەی پۆست، داکا''' ({{بە ئینگلیزی|Postal Museum, Dhaka}}) مۆزەخانەیەکی تایبەتە بە کۆکردنەوەی مۆر، کە دەکەوێتە نووسینگەی پۆستی گشتی لە شاری [[داکا]]، [[بەنگلادێش|بەنگلادیش]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب |دوایین=Rahman |یەکەم=Siddique Mahmudur |ساڵ=٢٠١٢ |chapter=Postal Museum |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Postal_Museum |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |سەردێڕ=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |بڵاوکەرەوە=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028205836/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Postal_Museum |archive-date=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |access-date=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Postal Museum needs space |ناونیشان=http://archive.thedailystar.net/2005/01/31/d501312506131.htm |newspaper=The Daily Star |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201028210636/http://archive.thedailystar.net/2005/01/31/d501312506131.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Modern Museums |ناونیشان=http://www.theindependentbd.com/magazine/details/90895/Modern-Museums- |newspaper=The Independent |شوێن=Dhaka |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مۆزەخانەکانی بەنگلادیش]] 4ghg81go0cdi2wfgac7thu468h9z9m5 0 170525 1689464 1555641 2026-10-18T19:34:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسرائیل-کۆلکە) 1689464 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox religious building | name = پەرستگای سولەیمان | native_name = {{Script/Hebrew|בֵּית־הַמִּקְדָּשׁ}} | native_name_lang = he | religious_affiliation = | image = | caption =وێنایەکی ھونەری مۆدێرن لە پەرستگای سلێمان، لە [[مۆزەخانەی ئیسرائیل]]. | map_type = | coordinates = } | map_caption = | location = , ئورشەلیم | deity = | country = [[شانشینی یەکگرتووی ئیسرائیل]] (لە کاتی دروستکردندا) | founded_by = [[سولەیمان]] | year_completed = {{circa|سەدەی ١٠ پێش زایین}} | date_destroyed = [[Siege of Jerusalem (587 BC)|587 BCE]] }} [[پەڕگە:Francois Vatable, reconstructie van de tempel van Salomo (detail).jpg|وێنۆک|346x346پیکسڵ|وەسفی ھونەریی پەرستگای یەکەم لە شاری ئورشەلیم]] '''پەرستگای سولەیمان''' یان '''ھەیکەلی سولەیمان''' ھەروەھا بەگوێرەی [[تەورات]] ناسراو بە '''یەکەم پەرستگا'''، پەرستگایکی پیرۆز (بە [[عیبری]]:בית המקדש הראשוןבית המקדש הראשון) بوو لە شاری [[ئورشەلیم]]ی دێرین لەپێش تێکدانی لەلایەن [[نەبووخەد نەسر دووەم]] لەدوای گەمارۆی شاری ئورشەلیم لە ساڵی ٥٨٧ پێش زایین. ئەو ماوە کە یەکەم پەرستگا تیایداکە وادەزاندرێت، یان لەڕاستیدا، لە شاری ئورشەلیم وەستاوە، لە وێژەی ئەکادیمی ھەروەک ماوەی یەکەم پەرستگا دەزانرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jerusalem in the First Temple period (c.1000-586 B.C.E.)|ناونیشان=https://www.biu.ac.il/JS/rennert/history_3.html|وێبگە=www.biu.ac.il|بڵاوکەرەوە=Ingeborg Rennert Center for Jerusalem Studies|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|شوێن=Ramat-Gan, Israel|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201009154903/https://www.biu.ac.il/JS/rennert/history_3.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Temple of Solomon}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:ئورشەلیم]] [[پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ١٠ەمی پ.ز]] [[پۆل:سولەیمان]] [[پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین]] k6kmrmuidduffnvde6lsmvdik8cfa1o 0 172237 1689254 1364260 2026-10-18T13:34:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1689254 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Penélope Cruz | image = Premios Goya 2018 - Penélope Cruz.jpg | caption = پێنێلۆپی لە نمایشی دابەشکردنی خەڵاتەکانی گۆیا لە ساڵی ٢٠١٨ | alt = A photograph of Penélope Cruz at the 32nd Annual Goya Awards | birth_name = پێنێلۆپی کروز سانچێز | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1974|4|28}} | birth_place = مەدرید، ئیسپانیا | nationality = ئیسپانی | occupation = {{hlist|ئەکتەر|مۆدێل}} | years_active = ١٩٨٩-تا ئێستا | spouse = {{marriage|خاڤیر باردەم|2010}} | children = ٢ | relatives = }} '''پێنێلۆپی کروز سانچێز''' (لەدایکبووی ٢٨ی نیسانی ١٩٧٤ لە شاری [[مەدرید]]ی [[ئیسپانیا]]) خانمە ئەکتەرێکی [[تەلەڤیزیۆن]]ی و [[فیلم]]ی ئیسپانییە و لە چەندین جۆری جیاوازی فیلمدا بەژداری کردووە. پێنێلۆپی بۆ یەکەم جار لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا بەرچاو کەوت کاتێک لەناو ٣٠٠ کچی دیکەدا ھەڵبژێردرا لە کێبڕکێیەک، ئەمە بووە ھۆی ئەوەی کە لە تەلەفزیۆن و لە ڕیکلامەکان کاری نواندنی پێ بدرێت و دواتر لە یەکەم فیلمیدا دەرکەوت لە ساڵی ١٩٩٢. پێنێلۆپی لە ساڵی ٢٠١٠ەوە ھاوسەرگیری لەگەڵ خاڤیر باردەم کردووە و دوو منداڵیان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.biografiasyvidas.com/biografia/c/cruz_penelope.htm |سەردێڕ=Penélope Cruz |بڵاوکەرەوە=Biografías y Vidas |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thefamouspeople.com/profiles/penlope-cruz-snchez-2545.php |سەردێڕ=Penelope Cruz Biography |بڵاوکەرەوە=Famous People |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Allmusic|class=artist|id=penelope-cruz-mn0000261171|پێنێلۆپی کروز}} * {{IMDb name|4851|پێنێلۆپی کروز}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|تەلەڤیزیۆن|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ئیسپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Penélope Cruz}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەری پشتگریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەرە پشتگریکەرەکان لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی بەریتانی بافتا]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی فێستیڤاڵی کان بۆ باشترین خانمەکتەر]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئیسپانی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کوپی ڤۆلپی بۆ باشترین خانمەکتەران]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار]] [[پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ]] c8wvbq130aqk0u6ndyfmelv8x4k8s41 1689523 1689254 2026-10-18T21:15:59Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689523 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Penélope Cruz | image = Premios Goya 2018 - Penélope Cruz.jpg | caption = پێنێلۆپی لە نمایشی دابەشکردنی خەڵاتەکانی گۆیا لە ساڵی ٢٠١٨ | alt = A photograph of Penélope Cruz at the 32nd Annual Goya Awards | birth_name = پێنێلۆپی کروز سانچێز | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1974|4|28}} | birth_place = مەدرید، ئیسپانیا | nationality = ئیسپانی | occupation = {{hlist|ئەکتەر|مۆدێل}} | years_active = ١٩٨٩-تا ئێستا | spouse = {{marriage|خاڤیر باردەم|2010}} | children = ٢ | relatives = }} '''پێنێلۆپی کروز سانچێز''' (لەدایکبووی ٢٨ی نیسانی ١٩٧٤ لە شاری [[مەدرید]]ی [[ئیسپانیا]]) خانمە ئەکتەرێکی [[تەلەڤیزیۆن]]ی و [[فیلم]]ی ئیسپانییە و لە چەندین جۆری جیاوازی فیلمدا بەژداری کردووە. پێنێلۆپی بۆ یەکەم جار لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا بەرچاو کەوت کاتێک لەناو ٣٠٠ کچی دیکەدا ھەڵبژێردرا لە کێبڕکێیەک، ئەمە بووە ھۆی ئەوەی کە لە تەلەفزیۆن و لە ڕیکلامەکان کاری نواندنی پێ بدرێت و دواتر لە یەکەم فیلمیدا دەرکەوت لە ساڵی ١٩٩٢. پێنێلۆپی لە ساڵی ٢٠١٠ەوە ھاوسەرگیری لەگەڵ خاڤیر باردەم کردووە و دوو منداڵیان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.biografiasyvidas.com/biografia/c/cruz_penelope.htm |سەردێڕ=Penélope Cruz |بڵاوکەرەوە=Biografías y Vidas |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thefamouspeople.com/profiles/penlope-cruz-snchez-2545.php |سەردێڕ=Penelope Cruz Biography |بڵاوکەرەوە=Famous People |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Allmusic|class=artist|id=penelope-cruz-mn0000261171|پێنێلۆپی کروز}} * {{IMDb name|4851|پێنێلۆپی کروز}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|تەلەڤیزیۆن|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ئیسپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Penélope Cruz}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەری پشتگریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەرە پشتگریکەرەکان لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی بەریتانی بافتا]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی فێستیڤاڵی کان بۆ باشترین خانمەکتەر]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئیسپانی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کوپی ڤۆلپی بۆ باشترین خانمەکتەران]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار]] [[پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ]] [[پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو]] jmqprc3pbrt9nhy854kc8pxk3q1gi2c 0 172782 1689280 1528119 2026-10-18T13:39:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1689280 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox military conflict | conflict = پێکدادانەکانی شنگال (۲۰۱۷) | partof = شەڕی عێراق (۲۰۱۳-۲۰۱۷){{هن}}[[شەڕی ناوخۆیی سووریا]] | image = | caption = Fallow terrace fields in the [[Sinjar Mountains]]. | date = ۳ی ئازاری ۲۰۱۷<br />(۱ ڕۆژ) | place = خانەسۆر، [[پارێزگای نەینەوا]]، [[عێراق]] | result = ئاگربەست<ref name="call">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://aranews.net/2017/03/yezidis-call-on-kurdish-parties-to-fight-isis-not-each-other/|سەردێڕ=Yezidis call on Kurdish parties to fight ISIS, not each other|نووسەر=Wladimir van Wilgenburg|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٧|agency=[[ARA News]]|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619123910/http://aranews.net/2017/03/yezidis-call-on-kurdish-parties-to-fight-isis-not-each-other/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | combatant1 = {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} '''[[ئەنجومەنی نیشتیمانی کورد]]''' (KNC)<br />''' پشتگیری کراوە لەلایەن:'''<br />{{flagicon image|Flag of KDP.png}} [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] |combatant2 = {{flagicon image|Flag of YBŞ.svg|border=}} '''[[یەکینەکانی بەرخۆدانی شەنگال]]''' (یەبشە)<br />{{flagicon image|Sinjar Womens Units flag.svg|border=}} [[یەکینەکانی ژنانی ئێزدیخان]] (یەژەشە)<ref name="respond">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://en.hawarnews.com/ybsyjs-vows-to-respond-to-every-attack-on-shengal-soil/|سەردێڕ=YBŞ/YJŞ vows to respond to every attack on Shengal soil|agency=[[Hawar News Agency]]|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170305113542/http://en.hawarnews.com/ybsyjs-vows-to-respond-to-every-attack-on-shengal-soil/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><br />{{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers_Party_(PKK).svg}} [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە)<ref name="respond" /> | units1 = {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[Kurdish National Council#Military wing|پێشمەرگەی ڕۆژاڤا]] | units2 = {{flagicon image|Flag of YBŞ.svg|border=}} YBŞ * {{flagicon image|Ezidkhan Asayish infobox.png}} [[ئاسایشی ئێزدیخان]]<ref name="martyrs">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://en.hawarnews.com/sengal-martyrs-procession-heads-for-sengal-mountains/|سەردێڕ=Şengal martyrs procession heads for Şengal mountains|agency=[[Hawar News Agency]]|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170310075148/http://en.hawarnews.com/sengal-martyrs-procession-heads-for-sengal-mountains/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> {{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers_Party_(PKK).svg}} [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] * {{flagicon image|Flag of Hêzên Parastina Gel.svg|border=}} [[People's Defence Forces|HPG]]<ref name="respond" /> | strength1 = c. ٥۰۰جەنگاوەر,<ref name="call" /> 30 [[Humvee]]s <small>(YBŞ claim)</small><ref name="respond" /> | strength2 = نەزانراو | commander1 = نەزانراو | commander2 = {{flagicon image|Flag of YBŞ.svg|border=}} Zardasht Shingali<ref name="hinder">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.voanews.com/a/battles-among-kurds-in-sinjar-could-hinder-fight-against-islamic-state/3748949.html|سەردێڕ=Battles Among Kurds in Sinjar Could Hinder Fight Against Islamic State|نووسەر١=Rikar Hussein|نووسەر٢=Sirwan Kajjo|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Voice of America]]|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref><br /><small>(YBŞ commander)</small><br /> {{flagicon image|Sinjar Womens Units flag.svg|border=}} Rosyar Vejin<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.anfenglish.com/kurdistan/yjs-commander-we-will-not-leave-our-land-to-the-traitors|سەردێڕ=YJŞ Commander: We will not leave our land to the traitors|ئیش=ANF News|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170303092952/https://www.anfenglish.com/kurdistan/yjs-commander-we-will-not-leave-our-land-to-the-traitors|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br /><small>(YJÊ commander)</small> | casualties1 = Unknown number killed, c. 12 wounded<ref name="hinder" /> <small>(local reports)</small><br />"Dozens" killed, "dozens" surrendered,<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.anfenglish.com/kurdistan/dozens-of-rojava-peshmergas-killed-during-clashes-taken-to-hospital|سەردێڕ=Dozens of 'Rojava Peshmergas' killed during clashes taken to hospital|ئیش=ANF News|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170305040831/https://www.anfenglish.com/kurdistan/dozens-of-rojava-peshmergas-killed-during-clashes-taken-to-hospital|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> 4 captured<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.anfenglish.com/kurdistan/4-armed-fighters-of-the-kdp-captured-alive-in-shengal|سەردێڕ=4 armed fighters of the KDP captured alive in Shengal|ئیش=ANF News|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170305042244/https://www.anfenglish.com/kurdistan/4-armed-fighters-of-the-kdp-captured-alive-in-shengal|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <small>(pro-PKK claim)</small> | casualties2 = {{flagicon image|Flag of YBŞ.svg|border=}}{{flagicon image|Sinjar Womens Units flag.svg|border=}} 5 killed, 20 wounded,<ref name="respond" /><ref name="martyrs"/> 5 captured<ref name="releases">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/040320174|سەردێڕ=Peshmerga issues new warning as it releases five YBS fighters |ئیش=[[Rudaw Media Network]]|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref><br />{{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers_Party_(PKK).svg}} ۲ کوژراو<ref name="respond" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.anfenglish.com/kurdistan/hpg-two-guerrillas-were-viciously-martyred-in-shengal|سەردێڕ=HPG: Two guerrillas were viciously martyred in Shengal|ئیش=ANF News|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170306035229/https://www.anfenglish.com/kurdistan/hpg-two-guerrillas-were-viciously-martyred-in-shengal|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | casualties3 = Several civilians killed<ref name="call" /> | campaignbox = }} '''پێکدادانەکانی شنگال''' لە ۳ی ئازاری ۲۰۱۷ دا لە نێوان هێزەکانی پەکەکە دا ڕوویدا، کە بریتییە لە یەکینەکانی بەرخۆدانی شەنگال (یەبشە) و یەکینەکانی ژنانی ئێزیدخان (یەژەشە)، و پێشمەرگەکانی ڕۆژئاوا کە وەک باڵی ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد خزمەت دەکەن دوای ئەوەی هێزەکانی پێشمەرگەی ڕۆژئاوا چوونە ناو شارۆچکەی خانەسۆر لە چیای شەنگال لە دۆخێکی ناڕووندا شەڕیان کرد و لە ئەنجامدا دەیان قوربانیی لێ کەوتەوە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شەڕی ناوخۆی کوردستان]] [[پۆل:٢٠١٧ لە باشووری کوردستان]] hy358xh1ykrf0bnbfq4pdex9x2v6zn5 0 172854 1689250 1392725 2026-10-18T13:34:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1689250 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=پێنج ھەنگاو بەولاوە|editing=ئەنگێلا ئێم. کاتانزارۆ|budget=٧$ ملیۆن<ref name=preview/>|language=ئینگلیزی|country=ئەمریکا|runtime=١١٦ خولەک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amctheatres.com/movies/five-feet-apart-57359|سەردێڕ=پێنج خولەک بەولاوە|وێبگە=[[AMC Theatres]]|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref>|released={{Film date|2019|03|15}}|distributor={{ubl|فیلمەکانی ئێس بی ئێس (لە ڕێگەی [[لیۆنس گەیت]])<ref name="Penske Business Media"/>}}|studio={{Plainlist| * [[فیلمەکانی ئێس بی ئێس]] * چێژبەخشی وێلی * چێژبەخشی وارفارێر }}|cinematography=فرانک جی. دێمارکۆ|image=File:Five Feet Apart (2019 poster).png|music={{ubl|[[برێن تایلەر]]|برێتن ڤیڤیان}}|starring={{Plainlist| * [[ھالی لو ریچاردسن]] * [[کۆلی سپرۆوس]] * [[مۆیسیس ئاریاس]] }}|writer={{Plainlist| * میکی دۆتری * [[تۆبیاس لاکۆنیس]] }}|producer={{Plainlist| * [[Cathy Schulman]] * جەستن بالدۆنی }}|director=[[جەستن بالدۆنی]]|caption=پۆستەری شانۆیی|alt=A boy and A girl Facing Each Other.|gross=$٩١٫٥ ملیۆن<ref name=BOM>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=fivefeetapart.htm|سەردێڕ=پێنج ھەنگاو بەولاوە (٢٠١٩)|وێبگە=[[بۆکس ئۆفیسی مۆجۆ]]|ڕێکەوتی سەردان= ٢٥، تشرینی یەکەم، ٢٠١٩}}</ref> }} '''پێنج ھەنگاو بەولاوە''' ({{بە ئینگلیزی|Five Feet Apart}}) فیلمێکی ئەمریکیی درامیی ڕۆمانسییە. دەرھێنانی فیلمەکە لە لایەن جەستن بالدۆنی بووە، (لە دەرھێنەرایەتی خۆی)<ref>Carlin, Shannon (January 30, 2018). "[https://www.bustle.com/p/cole-sprouse-justin-baldonis-movie-five-feet-apart-marks-major-milestones-for-both-of-these-cw-stars-8064034 Cole Sprouse Is Starring In Justin Baldoni's Directorial Debut & It Sounds Like A CW Dream]". ''Bustle''. Retrieved October 29, 2020.</ref>و نوسینەوەی لەلایەن میککی دۆتری و تۆبیاس لۆکینس بووە. ئەکتەرانی ڕۆلگێران وەکوو، ھالی لو ڕیچاردسن، کۆل سپۆرس، ڕۆلی دوو کەسی نەخۆش دەگێرن لەگەل بە نەخۆشی [[سیستیک فایبرۆسس]]، ئەو کەسەی ھەمیشە ئەیەوێ پەیوەندی دروست بکات لەسەر ئەوەشی کە زۆری لێ دەگرێت بۆ ئەوەی پێنج ھەنگاو دووربن لەیەکتر لە ١٥ ی ئازاری ٢٠١٩ لە ئەمریکا بڵاوکرایەوە لەلایەن کۆمپانیای (CBS Films) لە ڕێگەی کۆمپانیای (Lionsgate)<ref name="Penske Business Media">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Lionsgate Takes Over CBS Films' Distribution & Global Sales|ناونیشان=https://deadline.com/2014/11/cbs-films-lionsgate-distribution-sales-partnership-1201283340/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=Deadline Hollywood|بڵاوکەرەوە=Penske Business Media|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref>فیلمەکە ٩١ ملیۆن دۆلاری تێپەراند بە جیھانی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://www.fivefeetapartfilm.com/}} * {{IMDb title|6472976}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] [[پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو ئۆرلینز وێنەکەی گیراوە]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە درامییە ھەرزەکارە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ڕۆمانسییە ھەرزەکارە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن برایەن تایلەر تۆمارکراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نەخۆشخانەکان داندراون]] kyg9hj8h7hrc8uw3u0mt1fj1ug5hubl 0 174383 1689595 1578166 2026-10-19T01:34:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689595 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|دەفتەر}} '''پەڕاو''' زنجێرەکێوێک لە ناوچەی کرماشان لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، کە لە باکووری ڕۆژاوا ھەتا باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری [[کرماشان]]<ref name="ئیسنا ١">[https://isna.ir/xdx5c6 ھەواڵدەریی خوێندکارانی ئێران (ئیسنا): ''پەڕاو؛ پلەکانێک بەڕەو ئاسمان'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٥ی ئابی ٢٠١٠؛] سەردان لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣.</ref> بە درێژاییی نزیکەی ٨٠ کیلۆمەتر و پانتاییی نزیکەی ٩٨٠ کیلۆمەتر کێشراوە و بەشێک لە [[زاگرۆس|زنجێرەچیای زاگرۆس]] بە ئەژمار دێت.<ref name="ویکی لۆک ١">[https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/qll-w-hdwd-jdh-y-khwhstn-prw-5713022 ویکی لۆک: ''لووتکەکان و سنوورەکانی ڕێگاکانی کوێستانی پەڕاو'' (بە فارسی)، نووسینی نادر مونتەزریانی نووسراو لە ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣؛] سەردان لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣.</ref> زنجێرەکێوی پەڕاو لە باکووری ڕۆژاوا دەلکێتەوە بە [[شاھۆ|زنجێرەکێوی شاھۆ]]، و لە باشووری ڕۆژھەڵاتیش [[ڕۆباری گاماسیاو]] لە [[گەڕین|زنجێرەکێوی گەڕین]] جیای دەکاتەوە. گوندستانەکانی [[گوندستانی پایرەوەن|پایرەوەن]] و [[گوندستانی ناودەروەن|ناودەروەن]] لە باشووری ڕۆژاوا و گوندستانەکانی [[ناوچەی دینەوەر|دینەوەر]] و [[گوندستانی بێڵەوەر|بێڵەوەر]] لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەم کوێستانەدا داکەوتنەوە.<ref name="ئیسنا ١"/> لووتکەی پەڕاو بە بەرزاییی ٣٤١٥ مەتر لە ئاستی زەریا بەرزترین لووتکەی ئەو زنجێرەکێوەیە و ھەروەھا بەرزترین لووتکەی پارێزگای کرماشان<ref name="فیدراسیۆنی شاخەوانی ١">[http://msfi.ir/ArticleView/Index/237 فیدراسیۆنی شاخەوانی و ھەڵچوونە وەرزشییەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران: ''پرۆژەی نەتەویی شاخەوانی لەژێر ناوی سیمورغی کێوەکانی ئێران'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٨ی شوباتی ٢٠١٧؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230606163724/https://msfi.ir/ArticleView/Index/237 |date= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ }} سەردان لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣.</ref> و یەکێک لە [[پێڕستی لووتکە زۆر بەرجەستەکانی ڕۆژاوای ئاسیا|١٥١٥ لووتکە]]ی [[لووتکەی زۆر بەرجەستە|زۆر بەرجەستە]]ی جیھان بە ئەژمار دێت.<ref name="پیک لیست ١">[http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/iran.html پێڕستی لووتکەکان: ''٥٤ لووتکە بە بەرزیی ١٥٠٠ مەتر یان زیاتر لە ئێراندا'' (بە ئینگلیزی)، نووسراو لە ٢٠ی ئایاری ٢٠٠٦؛] سەردان لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣.</ref> لووتکەی قوتەچەرمی لە زنجێرەکێوی پەڕاو وەکوو یەکێک لە ھێماکانی شار و پارێزگای کرماشان بە کار ھاتووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Mount Paraw}} {{شریتی دەروازە|ئێران|چیاکان|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:کێوە سێ ھەزار مەترییەکان]] [[پۆل:کێوەکانی ئێران]] [[پۆل:کێوەکانی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:کێوەکانی زاگرۆس]] [[پۆل:کێوەکانی کرماشان]] [[پۆل:کێوەکانی کوردستان]] [[پۆل:ھێماکانی کرماشان]] 7u8d5qd2hp37jayzk5kjxs7oh31thdf 0 174490 1689830 1597842 2026-10-19T10:36:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689830 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = چابەھار | ناوی_فەرمی = چابهار | ناوی_خۆماڵی = چهبار | زمانی_ناوی_خۆماڵی = [[بەلۆچی]] | ناوەکانی_تر = چاەبەھار | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Chabahar coast.jpg | قەبارەی_وێنە = 250px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنێکی شاری چابەھار و کەنداوی عومان | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[چابەھار (شارستان)|چابەھار]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[شارەوانی]] چابەھار | ناوی_سەرۆک = یوونس حەقانی <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٠٦،٧٣٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amar.org.ir/english|سەردێڕ=Statistical Center of Iran > Home|وێبگە=www.amar.org.ir}}</ref> | دانیشتووان_لە = ٢٠١٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی بەلۆچی|بەلۆچی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = +٣:٣٠ | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = +٤:٣٠ | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٥٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [http://chabahar.ir/fa-IR www.Chabahar.ir] | پەراوێزەکان = }} '''چابەھار''' ({{بە فارسی|چابهار}}، {{بە بەلۆچی|چهبار}}) یەکێک لە شارەکانی باشووری ڕۆژاوای [[بەلۆچستان]]ە، کە لە باکووری [[دەریای عومان]] و [[ئۆقیانووسی ھیند]] ھەڵکەوتووە. بەندەری چابەھار ناوەندی [[شارستانی چابەھار]] لە [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]]ی [[ئێران]]ە.<ref name=etcha>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/inside-chabahar-the-iranian-port-city-that-borders-pakistan-and-where-alleged-spy-kulbhushan-jadhav-was-based/articleshow/58663212.cms|سەردێڕ=Inside Chabahar, the Iranian port city that borders Pakistan and where alleged spy Kulbhushan Jadhav was based|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١٧|via=The Economic Times}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]] * [[شارستانی چابەھار]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز|Category:Chabahar|چابەھار}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]] [[پۆل:ئابووری ئێران]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئێران]] ibtjahfihk4h0roed5ywygqmkfv7s5j 0 174668 1689270 812822 2026-10-18T13:38:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689270 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''پێڤەریل مێیگس سێ''' (٥ی ئایاری ١٩٠٣ – ١٦ی ئەیلوولی ١٩٧٩) جوگرافیاناسێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو، کە بەرنامەیەکی پۆلێنکاری جوگرافی داڕشت لەبارەی دابەشکاری زەوی لە ڕوانگەی جوگرافییەوە . ھەروەھا نەخشەی دابەشکاری گەڵە ڕەسەنەکانی جیھانی داھێنا لە جوگرافیای مرۆیی دا وەک خەلکانی باجا لە باکووری کالیفۆرنیا و مەکسیک. مێیگس لە شاری نیویۆرک لە ناوچەی ڕیگس لە دایک بووە، لە زانکۆی بێرکلی کالیفۆرنیای خوێندووە، لە ساڵی ١٩٢٥ بڕوانامەی بی-ئەی و دکتۆراکەشی لە ساڵی ١٩٣٢ بەدەستھێناوە لە کۆلێژی مامۆستایانی ویلایەتی سان فرانسیسکۆ (١٩٢٩)، کۆلێژی چیکۆ ستەیت (١٩٢٩–١٩٤٢)، زانکۆی ویلایەتی لویزیانا (١٩٣٨–١٩٣٩)، زانکۆی ئەمریکی (١٩٤٨) و زانکۆی [[جۆرج واشینگتن|جۆرج واشنتۆن]] (١٩٤٨). لەسەرەتای جەنگی جیھانی دووەمدا، مێیگس بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە دامەزرا، کاری بۆ نووسینگەی خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکان (OSS) (١٩٤٢–١٩٤٤)، و دەستەی بڵاوکردنەوەی لێکۆڵینەوەی ھەواڵگریی ھاوبەش (١٩٤٤–١٩٤٧)، بەشی زانستە زەوییەکانی سوپای ئەمریکا (١٩٤٩–١٩٥٣) و ناوەندی توێژینەوە و ئەندازیاریی چارەکەماستەر (١٩٥٣–١٩٦٥) دەکرد لە سەرەتای پەنجاکان، مێیگس لە ناو ئەو کەسانەدا دیار بوو کە لە پێرستی ئەو کەسانەدا بوون کە لەلایەن سیناتۆر جۆزێف مەککارتییەوە وەک مەترسی ئەمنی ناونووس کرابوو. مێیگس دەیان وتار و کتێبی بڵاوکردەوە. بەتایبەتی تێبینی دەکرێت، کە لە سەرەتای کارکردنی دا لەسەر باجا کالیفۆرنیا، کە لەژێر کاریگەری ئامۆژگارییەکانی بێرکلی، کارل ئۆ ساویەر لە جوگرافیای مێژوویی و ئەلفرێد ئێڵ کرۆبەر لە ئیتنۆگرافیا کردوویەتی. لەگەڵ ساویر پێکەوە لێکۆڵینەوەیەک لە میسیۆن سان فێرناندۆ ڤێلیکاتا دایدەنا، کە تاکە ئەرک بوو کە فرانسیسکان لە ماوەی کورتدا (١٧٦٨–١٧٧٣) لە نیمچە دوورگەیەکە دایاننابوو. خوێندنی دکتۆرای مێیگس (١٩٣٢) لێکۆڵینەوەیێکی پێشکەوتنی ئەرکی دۆمینیکانی باکووری ڕۆژئاوای باجا کالیفۆرنیا بوو. دواتر بڵاوکرایەوە و وەک سەرچاوەی سەرەکی بابەتەکە سەیرکرا.لە ماوەی گەشتەکانی بۆ باکووری باجا کالیفۆرنیا، بە تایبەت لە ساڵەکانی ١٩٢٨ و ١٩٢٩ و ١٩٣٦، مێیگس ئاشنای گرووپە ھیندییە ڕزگاربووەکانی ناوچەکە بوو مۆنۆگرافێکی لەسەر کیلیوا (١٩٣٩) بڵاو کردەوە کە بەردەوام دەبێتە باوەڕپێکراوترین سەرچاوە سەبارەت بە ژیانی ڕەسەنی ئەو خەڵکە. ھەروەھا تێبینی گرنگ بوون لەسەر پەیپەیای دراوسێ و کومیەی میگس پاش خانەنشینبوونی لە ساڵی ١٩٦٥ دا چەندین بابەتی زیادەی لەسەر ئیتنۆگرافیا و شوێنەوارناسی ئەو گرووپانە بڵاوکردەوە، ئەوەش بە پشت بەستن بە تێبینییەکانی لە لێکۆڵینەوە مەیدانییەکانی پێشتری کتێبەکەی لەسەر بیابانە کەنارەکان لەلایەن یونسکۆوە لە ساڵی ١٩٦٦ دا چاپکراوە. لە تەمەنی ٧٦ ساڵیدا لە وایلاند مرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:جوگرافیناسەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٩]] hxnxf4h1fvdv2026d8rs7a71g8vmo6q 0 175590 1689569 1629302 2026-10-18T22:38:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وێژە-کۆلکە) 1689569 wikitext text/x-wiki '''پەندەکانی پیرەمێرد''' بریتین لەو پەندانەی کە [[پیرەمێرد]]ی شاعیر لە ھەردووک ڕۆژنامەی ژیان دواتر [[ڕۆژنامەی ژین]] بڵاوی کردوونەوە. بۆ یەکەم جار لە سەرەتای حەفتاکاندا لەلایەن [[کاکەی فەلاح]] لە چوار بەرگی بچووکدا چاپ کراوە. دواتر لەلایەن لیژنەیەک کە پێکھاتبوون لە فایەق ھۆشیار، مستەفا ساڵح کەریم، مەحموود ئەحمەد، حەمە نوری تۆفیق، و ئەحمەد زرنگ لێکۆلینەوە و ساغکردنەوە بۆ پەندەکان کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بارزانی کتێبی (پەندەکانی پیرەمێرد) ی کڕی|ناونیشان=http://www.sulcci.com/details.aspx?=hewal&jmare=12150&Jor=1|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=sulcci.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210607024954/http://www.sulcci.com/details.aspx?=hewal&jmare=12150&Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hussien|یەکەم=kocher|سەردێڕ=ڤیدیۆ:ژیاننامەی پیرەمێرد|ناونیشان=http://www.historyofkurd.com/2017/02/19/ڤیدیۆژیاننامەی-پیرەمێرد/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref> بۆ جاری چوارەم ساڵی ٢٠١٩ لەلایەن ناوەندی ئەدیبان لە سێ بەرگدا چاپ کراوە. پەندەکان بەو ژمارانە ڕیزکراون کە ژمارەی بڵاوکردنەوەی ڕۆژنامەکە بووە. لە ژمارە ٣٢٣ دەست پێدەکات تا ژمارە ٤٢٧ کۆتایی بەو پەندانە دێت کە لە ڕۆژنامەی ژیاندا بڵاوکراونەتەوە. دواتر لە ژمارە ٤٢٨ تا کۆتایی ئەو پەندانەن کە لە ڕۆژنامەی ژیندا بڵاوکراونەتەوە. == تایبەتمەندییەکان == پەندەکانی پیرەمێرد بە شیعرێکی سادە و ڕەوان وتراون، بریتین لە قسەی نەستەق و پەندی پێشینان، و ھەروەھا توانج و پلار لە کرداری نالەبار، و ئامۆژگاریکردن. == چەند نموونەیەک == {{Div col|2}} <blockquote><poem> ئەگەر دەتەوێ بێ لەوەڕ نەبی لەناو خەڵکدا پەڵەوەڕ نەبی ئێرە جەنگەڵە دەبێ مەڕ نەبی سەودایەک بکە تووشی شەڕ نەبی لە جێیەک بنو ئاوھات تەڕ نەبی. </poem></blockquote> <blockquote><poem> ھاونشینی بەد ئەخلاق دەگۆڕێ پیاو خراپ چاکیش دەخاتە گۆڕێ ئەو پادشایەی گوێی لە ھامان گرت لەگەڵ میللەتی خۆی دەری نەبرد. </poem></blockquote> <blockquote><poem> بیانووی نەوسنیم دۆزییەوە بۆ خۆم ئەوی ئازایە بڵێت من ناخۆم برسێتی ڕەگی ھاری پێوەیە وەک زستان تۆفە و بە کڕێوەیە ئەم ھەرا و جەنگە ھەر بۆ خواردنە نەخواردن دوایی گیان سپاردنە ئەو دەخوا و ئەمیان تەماشا دەکا دیارە لە دۆستی ئەو حاشا دەکا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=سەرجەم پەندەکانی پیرەمێرد|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2012062317193971153|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Kurdipedia.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210411215014/https://www.kurdipedia.org/?q=2012062317193971153|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شیعری ئەگەر دێکانی خاوەن بەخت نەبێ، پیرەمێرد|ناونیشان=https://allekok.ir/poet:38/book:9/poem:81|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=allekok.ir}}{{بەستەری مردوو|url=https://allekok.ir/poet:38/book:9/poem:81 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> </poem></blockquote> <blockquote><poem> زەعیم ئەوەتا شێوەی شەمعی بێ خۆی بسوتێنێ، نەفعی جەمعی بێ گەورە ئەوەتە خۆێ بە خاک بگرێ وەک خاک مردووی خۆی لە باوەش بگرێ گەورە وادەبێ کە بە ڕەنجی شان کۆی بکاتەوە و بیدا بە میوان با ھیچ میوانیش مەمنونی نەبێ بیداو دەربەستی مەمنونی نەبێ. </poem></blockquote> {{ھن}} <blockquote><poem> چاو لە ماڵی خەڵک مەبڕە، حەرامە بەشی خۆت بەس بێ، حەڵاڵ بەتامە چاو مەبڕەڕە دەست، خراپ فێر دەبی بە پارووی خەڵکی درەنگ تێر دەبی. </poem></blockquote> <blockquote><poem> ھەندێکمان ھەیە ڕەگی خەو دەگرن تا ئیشیان ھەیە لە بەر پیاو دەمرن ئەمڕۆ لە لایان ساحێب مەقامی پێت ھەڵخلیسکا شێت و نەفامی. </poem></blockquote> <blockquote><poem> ئەو سەرکردەیەی بە ڕاست ئینسانە بەند و زنجیر لای ڕوتبە و نیشانە بەڵام نەک قەومی تووش کا و خۆی ڕاکا وابێ ئیتر کەس بڕوای پێ نەکا. </poem></blockquote> <blockquote><poem> ئەگەر ئەتەوێ نەیێن بە گژتا ئامادەی شەڕ بە لە ھەموو وەختا لە شێنەیشدا پڕچەک بنوێنە دڵی دوژمنی پێ بیرسێنە. </poem></blockquote> <blockquote><poem> کە تۆ خۆت شل کرد لەڕوی ناکەسێ دەڵێ بڕوانە چۆن لێم دەترسێ. </poem></blockquote> <blockquote><poem> کاسبیش چونکو دەعییەی تیانییە ھیچ مەئمورێکی پێ ڕەزا نییە. </poem></blockquote> <blockquote><poem> تا بە چاوی خۆت چشتێ نەبینی ڕاستی مەزانە عیلم ئەلیقینی چونکە دەور دەوری درۆو بوختانە ڕاستی گرانە، درۆ ھەرزانە. </poem></blockquote> <blockquote><poem> ئەدەب تاجێکە لە نووری یەزدان بیکەرە سەر و بچۆرە ئاسمان بێئەدەب ئاوی ئەدەبخانەی دێ بەردی تێگری پریشکت بۆ دێ </poem></blockquote>{{Div col end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ڤەژینبوکس | | ٢٤٥}} {{تووڵی دەروازە|شیعر|وێژە|وێژەی کوردی}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:پەندی پێشینان]] [[پۆل:شیعر]] mnpkvnwzlylf242j5tstwzskzzkwkmu 0 175763 1689674 1528473 2026-10-19T04:36:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (زانکۆ-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، لوبنان-کۆلکە) 1689674 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Cis-college.webp|وێنۆک|ھێمای پەیمانگا<ref>فەیسبووک، [https://www.facebook.com/ciserbil/ پەڕەی فەرمی سی ئای ئێس]، لە ٣ ی ئازار ی ٢٠٢١ ھێنراوە</ref>]] '''پەیمانگای سی ئای ئێس''' پەیمانگای سی ئای ئێس ناوەندێکی فێرکردن و ڕاھێنانکردنە لە بوارەکانی ئایتی، دەرمان سازی، ژمێریاری چەن بواری تریش.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CIS- The College for International Studies|ناونیشان=https://www.topuniversities.com/universities/cis-college-international-studies|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Top Universities|زمان=en}}</ref><ref>[[تویتەر]]، [https://www.instagram.com/ciscollege/?hl=en پەڕەی فەرمی سی ئای ئێس]، لە ١٧ ی ئازاری ٢٠٢١ ھێنراوە</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Visiting CIS College|ناونیشان=https://su.edu.krd/career/activities/visiting-cis-college|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Salahaddin University-Erbil|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210607024945/https://su.edu.krd/career/activities/visiting-cis-college|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پەیمانگاکە سەرەتا لە [[بەیروت]] لوبنان دامەزرا لە ساڵی ١٩٩١ و یەکێکە لە گەورەترین پەیمانگای خێزانی سی ئی ئێس لە دوازدە لق پێکدێن لە [[لوبنان]] و دەرەوەی لوبنان، و یەکێک لە لقەکانیان دەکەوێتە شاری [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CIS College Erbil {{!}} Vocational & Training Center|ناونیشان=https://www.cis-college.com/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=cis-erbil|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CIS College {{!}} Training Center in Lebanon {{!}} TC {{!}} BP {{!}} BT {{!}} TS {{!}} LT|ناونیشان=https://www.ciscollege.edu.lb/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=cis-college|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مؤسساتنا {{!}} Lebanon {{!}} CIS College|ناونیشان=https://www.ciscollege.edu.lb/branches|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=cis-college|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.cis-college.com/ وێبگەی فەرمی (ھەولێر)] * [https://www.ciscollege.edu.lb/ وێبگەی فەرمی (لوبنان)] {{تووڵی دەروازە|کوردستان|زانکۆ|پەروەردە|لوبنان|6=پارێزگای ھەولێر}} {{زانکۆ-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{لوبنان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیمانگاکانی کوردستان]] 71logag7lrpvs2zxyktotsprgrqnz44 4 177584 1689311 1689174 2026-10-18T15:21:41Z -Haryad 40333 /* جەنگەڵی ململانێ (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی) */ کرا ([[میدیاویکی:Gadget-ReqUplTools.js|ReqUplTools]]) 1689311 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(48h) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 1 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} <!------------------ دەستکاری سەرەوە مەکە -------------------------------------> بە بارکردنی ھەر وێنەیەک تۆ ڕەزامەندیت بە [[ویکیپیدیا:سیاسەتی_بەکارھێنانی_وێنەکان|سیاسەتی بارکردنی وێنە]]، بۆ چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە بە دروستی بڕوانە ([[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/چۆنیەتی داواکردن|فێرکاری چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە]]). {{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە|گەڕانەوە بۆ سەرەتا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و رێسا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|داواکاری نوێ پێشکەش بکە|url=https://w.wiki/3xb6|class=mw-ui-progressive}} <div class="anonymous-show boilerplate metadata" style="background:#dee; border:1px solid #00c; margin:0.5em; padding:0.5em;; padding: 1em; width:70%">'''تێبینی'''...{{ھن}} سوپاس بۆ ھەڵبژاردنی پڕۆژە، تکایە سەیرێکی [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و ڕێساکانی]] پڕۆژە بکە. </div><div class="user-show"> '''بەخێرھاتیت''' تکایە ئەو پەڕگەیەی ئەتەوێت باری بکەیت لێرە لە بەشێکی نوێ بەم شێوەیەی خوارەوە زانیارییەکانی تێدا بنووسە. == [[شۆفێری تاکسی (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٤٠، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی سیاسی و دراما و ئەکشنی ساڵی ٢٠١٧ی کۆریای باشوورە[٣] لە دەرھێنانی جانگ ھوون و نووسینی ئۆم یوو-نا، کە سۆنگ کانگ-ھۆ | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/A_Taxi_Driver#/media/File:A_Taxi_Driver.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:A Taxi Driver 2017.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٤:٠٢، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[ماسیی ڕەشی بچکۆلە]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٢:٣٢، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = یەکێکە لە چیرۆکەکانی منداڵان، لە نووسینی سەمەد بێهڕەنگی. | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:MahiSiah.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Award-winning illustration on original cover of The Little Black Fish.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٥٨، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[تەقەکردن لە فۆرت ھود ٢٠٠٩]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٢١، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/2009_Fort_Hood_shooting#/media/File:Flickr_-_The_U.S._Army_-_Preparing_the_wounded_for_transport_at_Fort_Hood.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{نەکرا}} پەڕگەکە پێشووتر لە کۆمنز بارکراوەو ھەیە. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٤:٠٩، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = }} == [[براکەم خەسرەو (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢١:٤٢، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی دەروونناسیی ئێرانییە لە ساڵی ٢٠١٦ لە دەرهێنانی ئیحسان بیگلەری. | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Baradaram_Khosro_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Baradaram Khosro Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٠٥، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٤:٢٨، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[مووسا پێغەمبەری خودا: کاتی خۆرھەڵاتن]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٢:٤٩، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی ئێرانییە لە نووسین و دەرھێنانی ئیبراھیم حاتەمی‌کیا | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Musa_Kalimullah_Be_Vaght-e_Tolue_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Musa Kalimullah Be Vaght-e Tolue Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣٣، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ترانسیلڤانیا]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٩:٣٧، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = یەکەم فێستیڤالی نێودەوڵەتیی فیلمی درێژە لە ڕۆمانیا، کە ساڵانە لە پایتەختی مێژوویی ترانسیلڤانیا، کلوژ-ناپۆکا بەڕێوەدەچێت. | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/Transilvania_International_Film_Festival#/media/File:Logo_of_Transilvania_IFF.gif | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Logo of Transilvania IFF.gif|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣٧، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[سەڵتی پیر (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠١:٤٢، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی درامای ئێرانیی 2024ە لە نووسین و دەرهێنانی ئۆکتای بەراهەنی. بە ڕۆڵگێڕانی حەسەن پورشیرازی، لەیلا حاتەمی، حامید بێهداد | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%BE%D8%B3%D8%B1_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B2)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Pirpesar_poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Pirpesar poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٤٢، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٢٠، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%86_%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86.jpeg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران.jpeg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٥٤، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[جەنگی جیھانی سێیەم (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢١:٠٧، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی درامیە لە بەررهەمهێنان و دەرهێنانی هومەن سەیدی | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%B3%D9%88%D9%85_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B1)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:World_War_III_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:World War III Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٥٧، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[تی تی (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٦:١٨، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/TiTi#/media/File:Titiposter.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Titiposter.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٠٢، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[دیداری تایبەت (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢١:٣٣، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Conjugal_Visit.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Conjugal Visit.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٣٦، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[جەمال بابان]] == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٦:٤٥، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣٦ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٧٣٢٠٣٢٢}} <!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --> <!-- end --> {{ڕەوشی داواکاری|3}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ravan|لێدوان]]) ٠٦:٤٥، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = لە وتاری جەمال بابان بلاو دەکەینەوە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%84%D9%81:%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86.jpeg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٤١، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[ماسی و پشیلە]] == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٢:٠٤، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣٦ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٧٤٢٥٨٥٧}} <!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --> <!-- end --> {{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٢:٠٤، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%A7%D9%87%DB%8C_%D9%88_%DA%AF%D8%B1%D8%A8%D9%87#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Maahi-and-gorbeh.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} == [[ئیسرافیل (فیلم)]] == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٢٨، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣٦ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٧٤٥٢٥٣٣}} <!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --> <!-- end --> {{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٩:٢٨، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D9%84_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Israfil_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} == [[پاڵەوان (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Ghahreman_-_1400.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Ghahreman - 1400 (1).jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٤٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[چەند مەتر سێجا خۆشەویستی]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٤:١٦، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:A_FEW_CUBE_METERS_LOVE_1.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:A FEW CUBE METERS LOVE 1.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٥٩، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[پیاوی ھەزارڕوو]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی زنجیرەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%AF_%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:ManofManyFaces.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:ManofManyFaces.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٣٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[جەنگەڵی ململانێ (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٠:٣٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:The_Asphalt_JungleTV_series.png | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:The Asphalt JungleTV series.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٥:٢١، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} 342jnjz0zkgzye7y0ph6xqn8svvg6pq 1689635 1689311 2026-10-19T01:50:45Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 7 بابەت (کۆنتر لە ٤٨ کاتژمێر) بۆ [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/ئەرشیڤی 1]] 1689635 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(48h) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 1 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} <!------------------ دەستکاری سەرەوە مەکە -------------------------------------> بە بارکردنی ھەر وێنەیەک تۆ ڕەزامەندیت بە [[ویکیپیدیا:سیاسەتی_بەکارھێنانی_وێنەکان|سیاسەتی بارکردنی وێنە]]، بۆ چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە بە دروستی بڕوانە ([[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/چۆنیەتی داواکردن|فێرکاری چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە]]). {{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە|گەڕانەوە بۆ سەرەتا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و رێسا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|داواکاری نوێ پێشکەش بکە|url=https://w.wiki/3xb6|class=mw-ui-progressive}} <div class="anonymous-show boilerplate metadata" style="background:#dee; border:1px solid #00c; margin:0.5em; padding:0.5em;; padding: 1em; width:70%">'''تێبینی'''...{{ھن}} سوپاس بۆ ھەڵبژاردنی پڕۆژە، تکایە سەیرێکی [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و ڕێساکانی]] پڕۆژە بکە. </div><div class="user-show"> '''بەخێرھاتیت''' تکایە ئەو پەڕگەیەی ئەتەوێت باری بکەیت لێرە لە بەشێکی نوێ بەم شێوەیەی خوارەوە زانیارییەکانی تێدا بنووسە. == [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٢٠، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%86_%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86.jpeg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران.jpeg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٥٤، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[جەنگی جیھانی سێیەم (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢١:٠٧، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی درامیە لە بەررهەمهێنان و دەرهێنانی هومەن سەیدی | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%B3%D9%88%D9%85_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B1)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:World_War_III_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:World War III Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٥٧، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[تی تی (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٦:١٨، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/TiTi#/media/File:Titiposter.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Titiposter.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٠٢، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[دیداری تایبەت (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢١:٣٣، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Conjugal_Visit.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Conjugal Visit.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٣٦، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[جەمال بابان]] == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٦:٤٥، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣٦ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٧٣٢٠٣٢٢}} <!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --> <!-- end --> {{ڕەوشی داواکاری|3}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ravan|لێدوان]]) ٠٦:٤٥، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = لە وتاری جەمال بابان بلاو دەکەینەوە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%84%D9%81:%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86.jpeg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٤١، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[ماسی و پشیلە]] == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٢:٠٤، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣٦ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٧٤٢٥٨٥٧}} <!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --> <!-- end --> {{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٢:٠٤، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%A7%D9%87%DB%8C_%D9%88_%DA%AF%D8%B1%D8%A8%D9%87#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Maahi-and-gorbeh.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} == [[ئیسرافیل (فیلم)]] == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٢٨، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣٦ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٧٤٥٢٥٣٣}} <!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --> <!-- end --> {{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٩:٢٨، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D9%84_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Israfil_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} == [[پاڵەوان (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Ghahreman_-_1400.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Ghahreman - 1400 (1).jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٤٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[چەند مەتر سێجا خۆشەویستی]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٤:١٦، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:A_FEW_CUBE_METERS_LOVE_1.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:A FEW CUBE METERS LOVE 1.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٥٩، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[پیاوی ھەزارڕوو]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی زنجیرەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%AF_%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:ManofManyFaces.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:ManofManyFaces.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٣٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[جەنگەڵی ململانێ (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٠:٣٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:The_Asphalt_JungleTV_series.png | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:The Asphalt JungleTV series.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٥:٢١، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} jt9ctg9nvcskzriwelpa4l2ykyr1g0x 1689868 1689635 2026-10-19T11:14:21Z -Haryad 40333 /* جەمال بابان */ کرا ([[میدیاویکی:Gadget-ReqUplTools.js|ReqUplTools]]) 1689868 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(48h) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 1 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} <!------------------ دەستکاری سەرەوە مەکە -------------------------------------> بە بارکردنی ھەر وێنەیەک تۆ ڕەزامەندیت بە [[ویکیپیدیا:سیاسەتی_بەکارھێنانی_وێنەکان|سیاسەتی بارکردنی وێنە]]، بۆ چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە بە دروستی بڕوانە ([[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/چۆنیەتی داواکردن|فێرکاری چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە]]). {{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە|گەڕانەوە بۆ سەرەتا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و رێسا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|داواکاری نوێ پێشکەش بکە|url=https://w.wiki/3xb6|class=mw-ui-progressive}} <div class="anonymous-show boilerplate metadata" style="background:#dee; border:1px solid #00c; margin:0.5em; padding:0.5em;; padding: 1em; width:70%">'''تێبینی'''...{{ھن}} سوپاس بۆ ھەڵبژاردنی پڕۆژە، تکایە سەیرێکی [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و ڕێساکانی]] پڕۆژە بکە. </div><div class="user-show"> '''بەخێرھاتیت''' تکایە ئەو پەڕگەیەی ئەتەوێت باری بکەیت لێرە لە بەشێکی نوێ بەم شێوەیەی خوارەوە زانیارییەکانی تێدا بنووسە. == [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٢٠، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%86_%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86.jpeg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران.jpeg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٥٤، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[جەنگی جیھانی سێیەم (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢١:٠٧، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی درامیە لە بەررهەمهێنان و دەرهێنانی هومەن سەیدی | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%B3%D9%88%D9%85_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B1)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:World_War_III_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:World War III Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٥٧، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[تی تی (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٦:١٨، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/TiTi#/media/File:Titiposter.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Titiposter.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٠٢، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[دیداری تایبەت (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢١:٣٣، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Conjugal_Visit.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Conjugal Visit.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٣٦، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[جەمال بابان]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ravan|لێدوان]]) ٠٦:٤٥، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = لە وتاری جەمال بابان بلاو دەکەینەوە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%84%D9%81:%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86.jpeg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:جمال بابان.jpeg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:١٤، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٤١، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[ماسی و پشیلە]] == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٢:٠٤، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣٦ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٧٤٢٥٨٥٧}} <!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --> <!-- end --> {{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٢:٠٤، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%A7%D9%87%DB%8C_%D9%88_%DA%AF%D8%B1%D8%A8%D9%87#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Maahi-and-gorbeh.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} == [[ئیسرافیل (فیلم)]] == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٢٨، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣٦ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٧٤٥٢٥٣٣}} <!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --> <!-- end --> {{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٩:٢٨، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D9%84_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Israfil_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} == [[پاڵەوان (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Ghahreman_-_1400.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Ghahreman - 1400 (1).jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٤٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[چەند مەتر سێجا خۆشەویستی]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٤:١٦، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:A_FEW_CUBE_METERS_LOVE_1.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:A FEW CUBE METERS LOVE 1.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٥٩، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[پیاوی ھەزارڕوو]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی زنجیرەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%AF_%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:ManofManyFaces.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:ManofManyFaces.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٣٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[جەنگەڵی ململانێ (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٠:٣٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:The_Asphalt_JungleTV_series.png | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:The Asphalt JungleTV series.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٥:٢١، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} myyw6b34z2uxcnwlc9a0fr2f66h5r01 1689869 1689868 2026-10-19T11:14:35Z -Haryad 40333 /* ئیسرافیل (فیلم) */ لەژێر کاردایە ([[میدیاویکی:Gadget-ReqUplTools.js|ReqUplTools]]) 1689869 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(48h) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 1 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} <!------------------ دەستکاری سەرەوە مەکە -------------------------------------> بە بارکردنی ھەر وێنەیەک تۆ ڕەزامەندیت بە [[ویکیپیدیا:سیاسەتی_بەکارھێنانی_وێنەکان|سیاسەتی بارکردنی وێنە]]، بۆ چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە بە دروستی بڕوانە ([[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/چۆنیەتی داواکردن|فێرکاری چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە]]). {{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە|گەڕانەوە بۆ سەرەتا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و رێسا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|داواکاری نوێ پێشکەش بکە|url=https://w.wiki/3xb6|class=mw-ui-progressive}} <div class="anonymous-show boilerplate metadata" style="background:#dee; border:1px solid #00c; margin:0.5em; padding:0.5em;; padding: 1em; width:70%">'''تێبینی'''...{{ھن}} سوپاس بۆ ھەڵبژاردنی پڕۆژە، تکایە سەیرێکی [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و ڕێساکانی]] پڕۆژە بکە. </div><div class="user-show"> '''بەخێرھاتیت''' تکایە ئەو پەڕگەیەی ئەتەوێت باری بکەیت لێرە لە بەشێکی نوێ بەم شێوەیەی خوارەوە زانیارییەکانی تێدا بنووسە. == [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٢٠، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%86_%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86.jpeg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران.jpeg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٥٤، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[جەنگی جیھانی سێیەم (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢١:٠٧، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی درامیە لە بەررهەمهێنان و دەرهێنانی هومەن سەیدی | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%B3%D9%88%D9%85_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B1)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:World_War_III_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:World War III Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٥٧، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[تی تی (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٦:١٨، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/TiTi#/media/File:Titiposter.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Titiposter.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٠٢، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[دیداری تایبەت (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢١:٣٣، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Conjugal_Visit.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Conjugal Visit.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٣٦، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[جەمال بابان]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ravan|لێدوان]]) ٠٦:٤٥، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = لە وتاری جەمال بابان بلاو دەکەینەوە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%84%D9%81:%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86.jpeg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:جمال بابان.jpeg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:١٤، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٤١، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[ماسی و پشیلە]] == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٢:٠٤، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣٦ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٧٤٢٥٨٥٧}} <!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --> <!-- end --> {{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٢:٠٤، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%A7%D9%87%DB%8C_%D9%88_%DA%AF%D8%B1%D8%A8%D9%87#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Maahi-and-gorbeh.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} == [[ئیسرافیل (فیلم)]] == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٢٨، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣٦ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٧٤٥٢٥٣٣}} <!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --> <!-- end --> {{ڕەوشی داواکاری|3}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٩:٢٨، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D9%84_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Israfil_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:١٤، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[پاڵەوان (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Ghahreman_-_1400.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Ghahreman - 1400 (1).jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٤٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[چەند مەتر سێجا خۆشەویستی]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٤:١٦، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:A_FEW_CUBE_METERS_LOVE_1.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:A FEW CUBE METERS LOVE 1.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٥٩، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[پیاوی ھەزارڕوو]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی زنجیرەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%AF_%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:ManofManyFaces.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:ManofManyFaces.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٣٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[جەنگەڵی ململانێ (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٠:٣٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:The_Asphalt_JungleTV_series.png | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:The Asphalt JungleTV series.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٥:٢١، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} 6ub6noqut7qzdc7sjfw0mp72mpzz7iy 0 179366 1689336 1550551 2026-10-18T16:35:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1689336 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس-ڕێکخراوە}} '''پێگاسوس ئێرلاینز''' یان '''فڕۆکەوانیی پێگاسوس''' ({{بە ئینگلیزی|Pegasus Airlines}}) ({{بە تورکی|Pegasus Hava Taşımacılığı A.Ş.}}) کۆمپانیایەکی فڕۆکەوانیی تورکییە. لە ١٩٨٩ لە تورکیا دامەزراوە. فڕۆکەوانییەکە بۆ زیاتر لە ١٠٠ شوێن لە ١٧ وڵات گەشت دەکات. == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.flypgs.com/ وێبگەی فەرمی] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|فڕین|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Pegasus Airlines}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} 9cu3c3g42h8tfvrb8m3xaekvv79uri4 1689522 1689336 2026-10-18T21:13:20Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689522 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس-ڕێکخراوە}} '''پێگاسوس ئێرلاینز''' یان '''فڕۆکەوانیی پێگاسوس''' ({{بە ئینگلیزی|Pegasus Airlines}}) ({{بە تورکی|Pegasus Hava Taşımacılığı A.Ş.}}) کۆمپانیایەکی فڕۆکەوانیی تورکییە. لە ١٩٨٩ لە تورکیا دامەزراوە. فڕۆکەوانییەکە بۆ زیاتر لە ١٠٠ شوێن لە ١٧ وڵات گەشت دەکات. == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.flypgs.com/ وێبگەی فەرمی] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|فڕین|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Pegasus Airlines}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٩٠]] 08lvv3nv6fov4jagpdw5e0vd8ctizfq 0 179477 1689402 1688765 2026-10-18T17:19:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1689402 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Eq it-na pizza-margherita sep2005 sml.jpg|وێنۆک|پیتزای مارگاریتا]] '''پیتزا''' یان '''پیزا''' خۆراکێکی [[ئیتالیا|ئیتالیایی]]ە کە پێک ھاتووە لە [[نان]]ێک کە سەرەکی بە [[تەماتە]]، [[پەنیر]] و چەند شتی دیکە بەپێی جۆری پیتزاکە (وەکوو: [[کوارگ]]، [[پیاز]]، [[زەیتوون]]، [[گۆشت]]، [[ئەنەناس]] و ھتد) پڕ دەکرێت و دواتر دەخرێتە ناو [[فڕن]] یان [[تەنوور]] بۆ برژاندن.<ref>https://www.oed.com/view/Entry/144843</ref> لە [[ئیتالیا]] لە شوێنە فەرمییەکان وەکوو ڕیستۆرانت پیتزا قاش ناکرێت و بە [[چنگاڵ]] و [[چەقۆ]] دەخورێت.<ref>https://www.theguardian.com/food/2019/sep/06/how-to-eat-neapolitan-style-pizza</ref><ref>https://www.npr.org/sections/thesalt/2014/01/13/262087618/italians-to-new-yorkers-forkgate-scandal-fuggedaboutit</ref> بەڵام لە ناو ماڵ یان شوێنە نافەرمییەکان، بە قاشکراوی و بە دەست دەخورێت. ناوی پیتزا بۆ یەکەم جار لە دەقێکی نووسراو بە [[زمانی لاتینی]] ھاتووە کە لە باشووری ئیتالیا دۆزاوەتەوە و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٠ی زایینی.<ref>https://web.archive.org/web/20030115224054/http://www.yourdictionary.com/library/pizza.html</ref> پیتزا بە شێوەی مۆدێرن لە [[ناپۆلی]] داھێنراوە و جۆرە جیاوازەکانی بە [[جیھان]]دا بڵاوبووەتەوە و بووە بە یەکێ لە بەناوبانگترین خۆراکەکان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک|یۆنان|ئیتاڵیا}} {{پۆلی کۆمنز|Pizzas}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{یۆنان-کۆلکە}} [[پۆل:داھێنانە ئیتالییەکان]] [[پۆل:تێکەڵە خۆراکییەکان]] [[پۆل:کلتوورە ناودارەکان]] [[پۆل:جۆرەکانی خۆراک]] 9hymayrxrddlhpnwjst5p34a8cmz9zc 0 179616 1689433 1687581 2026-10-18T17:47:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1689433 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = پالێرمۆ | official_name = Comune di Palermo | native_name = (بەزمانی سیسیلی: Palermu) | image_skyline = Montage of Palermo.jpg | image_caption = کۆمەڵێک لە شوێنە دیارەکانی پالێرمۆ | image_shield = Palermo-Stemma.svg | image_map = File:Map of comune of Palermo (metropolitan city of Palermo, region Sicily, Italy).svg | map_caption = نەخشەی شارەوانی پالێرمۆ لەنێو شاری مێترۆپۆلیتانی پالێرمۆ | imagesize = 300px | image_alt = | image_flag = Flag of Palermo.svg | shield_alt = | pushpin_map_alt = | pushpin_map = Italy Sicily#Italy | pushpin_label_position = | coordinates = {{coord|38|07|N|13|22|E|type:city(676000)_region:IT-PA|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | region = [[Sicily]] | metropolitan_city = [[Metropolitan City of Palermo|Palermo]] (PA) | frazioni = | established_date = 736&nbsp;BC | mayor = [[Leoluca Orlando]] | mayor_party = [[Democratic Party (Italy)|PD]] | elevation_footnotes = | elevation_m = 14 | area_footnotes = | area_total_km2 = 158.9 | population_footnotes = | population_as_of = <small>31 January 2013</small> | population_total = 676,118 <small>(city)</small><br/> 1,300,000 <small>(metro)</small> | pop_density_footnotes = | population_demonym = Palermitano<br />Panormito<br />Palermitan (English) |telephone=091|postalcode=90100|istat=082053| saint = [[Saint Rosalia]], [[Agatha of Sicily|Saint Agata]], [[Olivia of Palermo|Saint Oliva]] and [[Saint Benedict the Moor]] | day = 14 July | website = {{Official website|http://www.comune.palermo.it}} | footnotes = | postal_code = 90100 | area_code = 091 }}'''پالێرمۆ''' شارێکە دەکەوێتە باشووری [[ئیتالیا]]، پایتەختی هەرێمی ئۆتۆنۆمی [[سیسیلیا|سیسیلی]] و پارێزگای پالێرمۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Palermo {{!}} History, Attractions, & Facts|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Palermo|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Encyclopedia Britannica|زمان=en}}</ref> شارەکە بە [[مێژوو]]، [[چاند|کەلتوور]]، [[نژیاروانی|تەلارسازیی]] و [[خۆراک|خواردن]] ناسراوە، مێژووی بوونی شارەکە بۆ زیاتر لە ٢٧٠٠ ساڵ بەر لە ئێستا دەگەڕێتەوە. پالێرمۆ دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای سیسیلی و هەروەها دەکەوێتە سەر کەنداوی پالێرمۆ. شارەکە لە ساڵی ٧٣٤ بەر لەزایین دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Palermo, Italy - Change Detection - Earth Watching|ناونیشان=https://earth.esa.int/web/earth-watching/change-detection/content/-/article/palermo-italy|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=earth.esa.int|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210511082308/https://earth.esa.int/web/earth-watching/change-detection/content/-/article/palermo-italy|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ئیتالیا|جوگرافیا|شارەکان|ئیتاڵیا}} {{پۆلی کۆمنز|Palermo}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئیتالیا-کۆلکە}} [[پۆل:پالێرمۆ]] [[پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەمی پ.ز]] [[پۆل:شارەکانی سیسیلی]] [[پۆل:شارۆچکە کەنار دەریاییەکانی سیسیلی]] [[پۆل:شارەوانییەکانی شاری گەورەی پالێرمۆ]] szax06sq6xo0v4b6ctzzts393y2djoy 0 179745 1689245 1405950 2026-10-18T13:33:19Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1689245 wikitext text/x-wiki {{History of China}} '''پێنج زنجیرەی فەرمانڕەوایی و دە شانشینەکە''' (  لە ٩٠٧ تا ٩٧٩ ی زاینی) سەردەمێکی فەرمانڕەوایەتی بوو سەدەی دەیەمی زاینی لەم سەردەما شانشینەکان یەک لە دوای یەک بەسەر یەکتر سەردەکەوتن<ref name=":0">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=History of Five Dynasties and Ten Kingdoms (China) : Every Year (Map in Chinese Version)|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=hpyLmJ5fpxY|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> و کۆتایان بە فەرمانڕەوایەتی یەکتر و گەورەکردنی شانشینەکەی خۆیان دەکرد لەم سەردەمەدا چەندین ویلایەت دامەزرا و رووخێنرا کە سەردەمێکی جەنگی بوو لە مێژووی دێرینی چین ساتی ململانێی دەسەڵاتی نێوان شانشینەکان و زنجیرە فەرماڕەوایەتییەکان بوو<ref name="Dudbridge">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Glen Dudbridge|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=VDybnQAACAAJ|سەردێڕ=A Portrait of Five Dynasties China: From the Memoirs of Wang Renyu (880–956)|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨٠١٩١٧٤٩٥٣٧|پەڕە=٨}} Dudbridge actually quotes [[Edwin O. Reischauer|Reischauer]]'s ''Ennin's Travels.''</ref> بە شێوەیەکی مێژوویی ئەم سەردەمە جەنگیە دوایی ڕووخانی [[شانشینی تانگ|ئیمپراتۆریەتی تانگ]] لە ٩٠٧ی زاینی دەستی پێکردووە. وە دواتر و دوای ئەوەی [[ئیمپراتۆریەتی سۆنگ|زنجیرە فەرمانڕەوایی سۆنگ]] دادەمەزرێ لەلایەن [[ئیمپراتۆر تایزوی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ|ژەنەڕال ژاۆ]] ئیمپراتۆر تایزوی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ ھەنگاو بە ھەنگاو بە ماوەی '''نۆزدە ساڵ''' تەواوی شانشینەکانی چین یەکدەخاتەوە و دەیخاتە ژێر ئیمپراتۆریەتی سۆنگ و بەمەش سەردەمەکە کۆتایی دێت.<ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|مێژوو|چین}} {{پۆلی کۆمنز|Five Dynasties and Ten Kingdoms}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:ململانێکانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:جوگرافیای چین]] [[پۆل:سەردەمە مێژووییەکان]] [[پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی ١٠یەم لە چین]] [[پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١٠یەم لە چین]] [[پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە چین]] [[پۆل:پێنج زنجیرەی فەرمانڕەوایی و دە شانشینەکە]] [[پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین]] 7zq0x41ihyqzqyjcocgt5zm3jfdpl7i 0 180124 1689780 1686615 2026-10-19T08:38:47Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689780 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''موحسین ڕەزایی میرقائد''' ({{بە فارسی|محسن رضایی میرقائد}}، لەدایکبووی ١ی ئەیلوولی ١٩٥٤ لە [[مەسجێد سولەیمان]]) [[ئابوورناس]] و [[سیاسەتوان]]ێکی ئێرانی شۆپپارێز، سەر بە [[بەرەی ڕاوەستانی ئیسلامیی ئێران]]<ref name="return">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran's Rezaei returns to his military roots|نووسەر=Rohollah Faghihi|بڵاوکەرەوە=Al-Monitor|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/05/iran-mohsen-rezaei-irgc-return.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> و ئەفسەری [[سپای پاسداران]]ە. == ژیان == موحسین ڕەزایی لە ٩ی ئەیلوولی ١٩٥٤ لە [[شارستانی مەسجێد سولەیمان|مەسجێد سولەیمان]] لە خێزانێکی ئایینی [[لوڕ|لوڕی بەختیاری]] لەدایکبوو.<ref name=ash>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Candidate Profile: Mohsen Rezaei Mirghaed|ناونیشان=http://www.aawsat.net/2013/06/article55303767|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٣|newspaper=Asharq Alawsat|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140718210928/http://www.aawsat.net/2013/06/article55303767|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=ireview>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Biographies of Eight Qualified Candidates for Iran Presidential Election|ناونیشان=http://www.iranreview.org/content/Documents/Biographies-of-Eight-Qualified-Candidates-for-Iran-Presidential-Election.htm|ئیش=Iran Review|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912054640/http://www.iranreview.org/content/Documents/Biographies-of-Eight-Qualified-Candidates-for-Iran-Presidential-Election.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>[http://www.alarabiya.net/articles/2009/05/22/73553.html Iran's ethnic minorities key issue in elections] Al Arabiya, 22 May 2009</ref> == سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان == لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، ڕەزایی لەلایەن پێرستی ھاووڵاتیانی تایبەت دیاریکراوی وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان لەژێر فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٨٧٦ سزادرا. وەزارەتی گەنجینە ڕایگەیاند کە سزاکان بەھۆی بەشداربوونی لە پێشخستنی ئامانجە تێکدەرەکانی ئێران سەپێندراون.<ref>{{Cite web |date=January 10, 2020 |url=https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20200110 |website=OFAC |language=en |title=دەستنیشانکردن و نوێکارییەکانی پەیوەندیدار بە ئێران}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khansari |first=Mohammad Sadat |date=2021-09-02 |url=https://www.ncr-iran.org/en/publications/special-reports/iran-who-is-mohsen-rezaei-ebrahim-raisis-vice-president-for-economic-affairs/ |access-date=2025-06-16 |website=NCRI |language=en-US |title=ئێران: موحسین ڕەزایی، جێگری سەرۆک کۆماری ئیبراھیم ڕەئیسی بۆ کاروباری ئابووری کێیە؟}}</ref> == بۆچوونە سیاسییەکان == لە خۆئامادەکردن بۆ هەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی ئێرانی ٢٠٠۹، ڕەزایی ڕەخنەی لە لێدوانە گشتییەکانی [[مەحموود ئەحمەدینەژاد|مەحموود ئەحمەدینژاد]]<nowiki/>ی کاندیدی بەرامبەر گرت کە تێیدا گومانەی خستبووە سەر [[هۆلۆکۆست]] و بە "بەکەڵکنەهاتوو" بۆ پێگەی نێودەوڵەتیی ئێران وسما.<ref>{{cite news|title=بۆمبەری کێبڕکێکاری ئەحمەدینژاد بەدوای ڕێگەیەکدا دەگەڕێت بۆ پەیوەندی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان|agency=Associated Press|date=٢٧ی مایەی ٢٠٠٩|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,522187,00.html|publisher=فۆکس نیوز|access-date=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|archive-date=٢٠ی ئایاری ٢٠١٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520065447/http://www.foxnews.com/story/0,2933,522187,00.html|url-status=dead}}</ref> ڕەزایی لە ٢ی ئابی ٢٠٠۹ ڕایگەیاند کە دادگاییکردنە بەردەوامەکانی ناوچەی بەناو 'زندانییان' کارێکی نادادپەوەرانە بووە، و بە ناوی مەجلیسی دیاریکردنی بەرژەوەندی کە خۆی سکرتێرەکەیەتی، نامەیەکی دەرکرد و تێیدا ئیدانەی حکوومەتی کرد.<ref>[http://www.ilna.ir/news/politic/la-fg-iran.story ilna.ir]{{dead link|date=January 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} {{Dead link|date=July 2022}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠١۹دا، ڕەزایی هیواخوازبوونی خۆی دەربڕی کە ئێران [[دۆناڵد ترەمپ|دۆناڵد ترەمپی]] سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان دەستگیر بکات و دەیخاتە بەردەم دادگا.<ref>{{Cite web |url=https://www.timesofisrael.com/top-iranian-official-well-catch-trump-put-him-on-trial/ |access-date=٢٠١۹-٠۹-٢٨ |website=The Times of Israel |language=en-US |title=بەرپرسێکی باڵای ئێران: ترەمپ دەستگیر دەکەین و دەیخەینە دادگاوە}}</ref> == ژیانی تایبەتی == ڕەزایی لە ساڵی ١٩٧٤ هاوسەرگیری کردووە. خاوەنی پێنج منداڵە، دوو کوڕ و سێ کچ. گەورەترین کوڕی بە ناوی ئەحمەد، لە ساڵی ١٩٩٨ کۆچی کرد بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان و داوای مافی پەنابەریی سیاسی کرد.<ref name="ash2">{{cite news|title=پڕۆفایلی کاندید: موحسین ڕەزایی میرقائید|url=http://www.aawsat.net/2013/06/article55303767|access-date=16 August 2013|newspaper=Asharq Alawsat|date=12 June 2013|archive-date=18 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140718210928/http://www.aawsat.net/2013/06/article55303767|url-status=dead}}</ref> ئەحمەد دژی سیاسەتەکانی حکوومەتی ئیسلامیی ئێران قسەی کرد و باوکی و کەسانی تری بە پشتگیریکردنی کردەوە تیرۆریستییەکان تۆمەتبار کرد.<ref name="ash2" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ گەڕایەوە بۆ ئێران و لێدوانەکانی خۆی هەڵوەشاندەوە،<ref name="ash2" /> پاشان لە ساڵی ٢٠١١ کۆچی کرد بۆ [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]. لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١، تەرمەکەی لە هۆتێلێکدا لە [[دوبەی]] دۆزرایەوە.<ref name="ash2" /> ڕاگەیەندرا کە ناوبراو لەلایەن خزمەتکارێکی هۆتێلەوە کوژراوە، بەڵام پۆلیسی دوبەی ڕایگەیاند کە ناوبراو دوای خواردنی بڕێکی زۆر لە حەپی دژەخەمۆکی گیانی لەدەستداوە.<ref name=":0">[http://www.tabnak.ir/fa/news/203591/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%__BD%85%D8%B4%DA%A9%D9%88%DA%A9-%D9%81%D8%B1%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D9%85%__AD%D8%B3%D9%86-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C ئەحمەد ڕەزایی، کوڕی موحسین ڕەزایی لە دوبەی کوژرا] ''تابناک''</ref> براکەی، ئومێدوار، لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە ئەندامی [[پەرلەمانی ئێران|پەرلەمانی ئێرانە]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Mohsen Rezaee|موحسین ڕەزایی}} * {{Official|http://www.rezaee.ir/}} * {{ئینستاگرام|u=rezaee_ir|{{PAGENAMEBASE}}}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئێران|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:خەڵکی مەسجێد سولەیمان]] [[پۆل:لوڕ]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:بەختیاری]] 6b2x0dwp72l3qdfcvt1g70saweh307a 1 180140 1689781 843742 2026-10-19T08:38:49Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689781 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[موحسین ڕەزایی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=787540 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180912054640/http://www.iranreview.org/content/Documents/Biographies-of-Eight-Qualified-Candidates-for-Iran-Presidential-Election.htm بۆ http://www.iranreview.org/content/Documents/Biographies-of-Eight-Qualified-Candidates-for-Iran-Presidential-Election.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:١٦، ٢٠ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[موحسین ڕەزایی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=828902 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140718210928/http://www.aawsat.net/2013/06/article55303767 بۆ http://www.aawsat.net/2013/06/article55303767 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:١٥، ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[موحسین ڕەزایی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843741 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140718210928/http://www.aawsat.net/2013/06/article55303767 بۆ http://www.aawsat.net/2013/06/article55303767 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180912054640/http://www.iranreview.org/content/Documents/Biographies-of-Eight-Qualified-Candidates-for-Iran-Presidential-Election.htm بۆ http://www.iranreview.org/content/Documents/Biographies-of-Eight-Qualified-Candidates-for-Iran-Presidential-Election.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٥٦، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[موحسین ڕەزایی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689780 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130520065447/http://www.foxnews.com/story/0,2933,522187,00.html بۆ http://www.foxnews.com/story/0,2933,522187,00.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٣٨، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 1v9cn3arf8dl4fiqyza7srqczq2txcc 0 180239 1689546 1528310 2026-10-18T22:34:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (دەروونناسی-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە) 1689546 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=حوزەیران ٢٠٢١}} '''پەشێوی گشتی خەمۆکی''' ('''MDD''') پەشێویەکی دەروونیە کە بەلایەنی کەم بۆ ناسینەوەی پێویستە ماوەکەی دوو ھەفتە بێت کە ئەمانە دەبینرێت لە کەسەکە وەک ھەست کردن بە [[خەمۆکی|کەم بەھایی]]، [[ئەنھێدۆنیا]] لەو چالاکیانەی ڕۆژانە چێژی ھەبوو بۆ کەسەکە<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=9 Warning Signs of Severe Depression|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=slKL5QwurAg|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref>، کەم وزەیی، و [[ئێش]] بەبێ ھەبوونی ھۆکار و نیشانەیەکی ڕوون و دیار<ref name="NIH20162">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Depression|ناونیشان=http://www.nimh.nih.gov/health/topics/depression/index.shtml|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160805065529/http://www.nimh.nih.gov/health/topics/depression/index.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=NIMH}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}{{تووڵی دەروازە|دەروونناسی|پزیشکی|تەندروستی}} {{پۆلی کۆمنز|Major depressive disorder}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} 5agg1jjwi0ucmx6so8s9mn76dno1o5v 0 180983 1689359 1528200 2026-10-18T16:38:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1689359 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەرتووکی محەممەد''' یان بە ناوی تەواوی '''پەرتووکی محەممەد: ئەو سەربازانە کە لە باشووری ڕۆژھەڵات شەڕیان کردووە دەپەیڤن'''، کتێبێکی [[نادیرە ماتەر]] نووسەری تورکی تورکیایە. لەم کتێبە کە یەکم جاڕ لە ساڵی ١٩٩٩ چاپ کراوە، لەگەڵ ٤٢ سەبازی ھێزە چەکدارەکانی حکۆمەتی تورکیا ھەڤدەپەیڤرێت کە لە نێوانی ساڵەکانی ١٩٨٤ ھەتا ١٩٩٨ لە [[باری نا ئاسایی]] لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات]] خزمەتی سەربازییان کردووە. بەدوای ئەوەی کە لە ساڵی ١٩٩٩ نۆسخەی چوارەمی کتێبەکە بە چاپ گەیشتەوە، فەرمانی قێخە کردنی دەربرا و لە بازار کۆکرا. دۆسیەی ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٠١ بەسترا و نووسەر و پەخشانگای کتێبەکە لێبوردراون. نۆسخەی پێنجەمی پەرتووکەکە لەگەڵ زێدەییەکانی پەیوەندیدار بە ڕەوتی دادگا چاپ کراوە. == لە پێشتی بەرگی چاپی یەکەمی پەرتووکەکە == پەرتووکی محەممەد مەیلی نییە کە بەراوردێکی کۆمەڵناسانە و سیاسی پێشکەش بکات. ئامانجی ئەم پەرتووکە گەیاندنی دەنگی خەڵکێکی زیندووی خوێناوییە کە خوازراو یان نەخوازراو خۆیانیان لەناخی پێکدادانێک دۆزین و بینەری ئەو شتانە بوون کە لەوێ دەقەوما. == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20080304105809/http://metiskitap.com/Scripts/Catalog/Book.asp?ID=319#5487 پەرتووکی مەتیس] {{تووڵی دەروازە|کتێب}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:بیرەوەرییەکان]] [[پۆل:پەرتووکەکانی ناچیرۆکی]] [[پۆل:کتێبەکانی ١٩٩٩]] [[پۆل:پەرتووکە تورکییەکان]] [[پۆل:پەرتووکەکانی تورکیا]] 4szpvnvxi2e6gx81zzewtcrt0gmip2a 0 181551 1689246 1527867 2026-10-18T13:33:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1689246 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Five_Hegemons.png|وێنۆک|نەخشەیەک کە پێنج سەرکردە بەھێزەکە نیشان ئەدات لە [[سەردەمی بەھار و پایز]]]] '''پێنج سەرکردەکە''' (بە چینی:五霸 [[پین-ین|خوێندنەوە]]: وو با) بە تایبەتی ئاماژە بۆ چەن فەرمانڕەوایەکی زۆر بەھێز لە چین لە سەردەمی بەھار و پایز (٧٧٠  تا ٤٧٦ی پێش زاین) لە مێژووی دێرینی چین. ھەنێک کات ئاماژە بوو بۆ "سەردەمی پێنج سەرکردەکە" چەندین پێرست ھەیە لەسەر پێنج سەرکردە فەرمانڕەوا بەھێزەکە کە فەرمانڕەوایی چەن ویلایەتێکیان کردووە و بەھێزتر بوون لە ویلاتەکانی تر لە سەردەمی خۆیان ویلایەتەکان یەک دەخرانەوە لە سەردەمی تێکچوونی ئیمپراتۆریەتێکی ناوەندی بەھێز، [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]]، پێنج سەرکردەکە ئەو ویلایەت و شوێنانەی لە ئیمپراتۆریەتی ژۆو مابوویەوە خستیانە ژێر دەسەڵاتی خۆیان،  بەتایبەت [[دووک ھوانی چی|دووک ھوان]] سەرکردەیەکی زۆر بەھێزی ئەم سەردەمە بوو. == ئەمانەش ببینە == * [[چوار لۆردەکەی سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|سەردێڕ=Five_Hegemons|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Five_Hegemons|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} {{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Five Hegemons}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:سەردەمی بەھار و پایز]] [[پۆل:سەرکردایەتی]] 00kvar0js6i5vy5pvhge2x57v94cvfb 0 183686 1689478 1446200 2026-10-18T19:36:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1689478 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = پەرویز کاردان | image = Parviz Kardan.jpg | imagesize = | alt = | caption = | birth_name = پەرویز کاردان | birth_date = ١٩٣٧ | birth_place = [[شیراز]]، [[ئێران]] | death_date ={{ڕێکەوتی مردن|٢٠٢١|٦|١٠}} (٨٤ ساڵ ژیاوە) | death_place = [[لۆس ئانجلەس]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] | occupation = [[ئەکتەر]]، [[دەرھێنەری تەلەڤیزیۆنی|دەرھێنەر]] | yearsactive = ١٩٥٩–٢٠٢١ | spouse = [[فەرزانە تەییدی]] | children = کەیوان {{small|(لە ھاوسەری یەکەم)}}{{ھن}}شادی {{small|(لە ھاوسەری دووەم)}} | education = [[زانکۆی ھونەری لەندەن]] | website = }} '''پەرویز کاردان''' ({{بە فارسی|پرویز کاردان}}؛ ١٩٣٧ – ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١) ھونەرمەند، بەرھەمھێنەر، دەرھێنەر، نووسەری شانۆ، ئەکتەر و لێکدەرەوەی ئێرانی بوو کە لە دەیەکانی ١٩٧٠ لە ئێراندا بەناوبانگ بوو. ئەو سینەمای لە ساڵی ١٩٧١ بە دەرھێنەری و بەشداری لە ''مام یادگار'' ئەزموون کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=r/DeathObituaries – Parviz Kardan Death – Obituary – Cause of Death: Parviz Kardan has Died. Click link to read full story.|ناونیشان=https://www.reddit.com/r/DeathObituaries/comments/nxndyu/parviz_kardan_death_obituary_cause_of_death/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=reddit|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mohsen|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=One of the greatest Iranian Cinema Legend Parviz Kardan Has Passed Away|ناونیشان=https://www.iranprotests.com/post/one-of-the-greatest-iranian-cinema-legend-parviz-kardan-has-passed-away|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Mysite|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parviz Kardan|ناونیشان=http://www.imdb.com/name/nm4944664/bio|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=IMDb}}</ref> == سەرەتای ژیان و خوێندن == پەرویز کاردان لە ساڵی ١٩٣٧ لە شاری شیراز لەدایکبوو و لە ئینگلتەرا دەستی بە خوێندنی [[ھونەرە نواندنەکان]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parviz Kardan Death – Obituary – Cause of Death: Parviz Kardan has Died .|ناونیشان=https://celebritiesdeaths.com/parviz-kardan-death-obituary-cause-of-death-parviz-kardan-has-died/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=celebritiesdeaths.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210624195244/https://celebritiesdeaths.com/parviz-kardan-death-obituary-cause-of-death-parviz-kardan-has-died/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مردن == پەرویز کاردان ڕۆژی پێنجشەممە، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١ لە تەمەنی ٨٤ ساڵیدا بەھۆی ھێرشی دڵ لە [[لۆس ئانجلەس]]، [[کالیفۆرنیا]] کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Life|یەکەم=Kayhan|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Remembering Iranian Actor-Director Parviz Kardan, Star of Morad Barghi|ناونیشان=https://kayhanlife.com/news/kayhan/remembering-iranian-actor-director-parviz-kardan-star-of-morad-barghi/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=KAYHAN LIFE|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tabatabai|یەکەم=Behzad|سەردێڕ=The Passing of Parviz Kardan, a pioneer of Iranian stage, screen and t|ناونیشان=https://www.farhang.org/2021/the-passing-of-parviz-kardan|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=farhang.org|زمان=en-gb}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ئێران|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Parviz Kardan}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢١]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی شیراز]] oia7aj0uakisj3wfkpyvsslm0s6gke6 0 185474 1689361 1544293 2026-10-18T16:39:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، مەکسیک-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1689361 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:The Book of Life (2014 film)}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox film|name=پەرتووکی ژیان|studio={{plainlist| * ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشنی ڕیڵ ئێف ئێکس<ref name=THRReview/> * کۆمپانیای ئەنیمەیشنی فاکس سەدەی بیستەم<ref name=THRReview/> * چەترون<ref name=THRReview/> }}|budget=$٥٠ ملیۆن<ref name="BOM">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=bookoflife14.htm|سەردێڕ=The Book of Life (2014) |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref>|language=ئینگلییزی|country=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hazelton|یەکەم١=John|سەردێڕ=The Book Of Life|ناونیشان=http://www.screendaily.com/reviews/the-latest/the-book-of-life/5078541.article|بڵاوکەرەوە=Screen Daily|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Book of Life (2014)|ناونیشان=http://explore.bfi.org.uk/5435b814062ee|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141103213716/http://explore.bfi.org.uk/5435b814062ee|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=British Film Institute|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref>|runtime=٩٥ خولەک<!--Theatrical runtime: 95:20--><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/releases/book-life-film-0 | سەردێڕ=''THE BOOK OF LIFE [2D]'' (U) |ئیش=[[British Board of Film Classification]] | ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤| ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023015834/https://www.bbfc.co.uk/releases/book-life-film-0}}</ref>|released={{Film date|2014|10|12|ڕاوستەوخۆ|٢٠١٤|١٠|١٧|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}|distributor=ئەنیمەیشنی فاکس سەدەی بیستەم|editing=ئەھرین شاو<ref name=THRReview>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Scheck|یەکەم١=Franck|سەردێڕ='The Book of Life': Film Review|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/review/book-life-film-review-739891|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref>|image=The Book of Life (2014 film) poster.jpg|music=گوستاڤۆ سانتائۆللا|starring={{plainlist| * دێگۆ لونا * زۆی سالدانا * چانینگ تاتوم * کریستینا ئەپلگیت * ئایس کیوب * ڕۆن پێرلمان * کەیت دێل کاستیلۆ * ھێکتۆر ئێلیزاندۆ * دان ناڤارۆ }}|screenplay={{plainlist| * جۆرج ئاڕ. گوتیریز * دۆوگ لانگدەیل }}|producer={{plainlist| * ئارۆن بێرگەر<ref name=THRReview/> * براد بووکەر<ref name=THRReview/> * گیولەرمۆ دێل تۆرۆ<ref name=THRReview/> * کارینا شولز<ref name=THRReview/> }}|director=جۆرج ئاڕ. گوتیریز|caption=پۆستەری فیلمەکە|alt=|gross=$٩٩٫٨ ملیۆن<ref name="BOM"/>}} '''پەرتووکی ژیان''' ({{بە ئینگلیزی|The Book of Life}}) فیلمێکی خەیاڵی و کۆمیدی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن کۆمپانیای ''ئەنیمەیشنی فاکس سەدەی بیستەم'' و ''ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشنی ڕیڵ ئێف ئێکس،'' بەرھەم ھێنراوە و لەلایەن ''ئەنیمەیشنی'' سەدەی بیستەمەوە دابەشکردنی بۆ کراوە. لە نووسین و دەرھێنانی جۆرج ئاڕ. گوتیریز، لە بەرھەمی ''ئارۆن بێرگەر،'' ''براد بووکەر، '' ''گیولەرمۆ دێل تۆرۆ، '' ''کارینا شولزە.'' دەنگەکانی فیلمەکە ''دێگۆ لونا، زۆی سالدانا، چانینگ تاتوم، کریستینا ئەپلگیت، ئایس کیوب، ڕۆن پێرلمان، کەیت دێل کاستیلۆ، بەپێی'' بیرۆکەی گوتیریز ھەڵبژێردران،<ref name="CBGuiterrezMoveIntoFeatures">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Amidi|یەکەم=Amid|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ="El Tigre" Creator Jorge Gutierrez Moves Into Features with "Book of Life"|ناونیشان=http://www.cartoonbrew.com/feature-film/el-tigre-creator-jorge-gutierrez-moves-into-features-with-book-of-life-76863.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Cartoon Brew]]}}</ref> چیرۆکەکە باس لەوە دەکات، مانۆلۆ لە [[ڕۆژی مردووەکان]]، دەکەوێتە ژیانێکی دیکەوە کە پێی دەوترێت جیھانی لەبیرکراوەکان و ھەوڵدەدات بۆ بەدیھێنانی ھیواکانی خێزانەکەی و ھاوڕێکانی. فیلمەکە لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ لە [[لۆس ئانجلەس]] نمایش کرا، دواتر لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بەشێوەیی شانۆ نمایش کرا. فیلمەکە پاڵێورا بۆ [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب|خەڵاتی گۆڵدن گڵۆپ]] بۆ باشترین فیلمی ئەنیمەیشن. داھاتی فیلمەکە ٩٩ ملیۆن دۆلار بوو، و تێچوەکەیی ٥٠ ملیۆن دۆلار بوو. == ئەمانەش ببینە == * [[کۆکۆ (فیلمی ٢٠١٧)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|The Book of Life Panel at the 2014 Comic-Con International|پەرتووکی ژیان (فیلمی ٢٠١٤)}} * {{وێبگەی فەرمی|http://www.bookoflifemovie.com/}} * {{IMDb title}} * {{Mojo title|bookoflife14|پەرتووکی ژیان}} * {{BCDB title|138790|پەرتووکی ژیان}} * {{Metacritic film}} * {{Rotten Tomatoes}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمەیشن|مەکسیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|کارتۆن|کۆمیدیا|مۆسیقا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مەکسیک-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی]] [[پۆل:چاندی مەکسیکی]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی فانتازیا-کۆمیدییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە میوزیکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٤]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە مەکسیک داندراون]] [[پۆل:یەکەم فیلمە دەرھێنراوەکانی ساڵی ٢٠١٤]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە خێزانەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی براوەی خەڵاتی ئانی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە فەنتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەدەی ٢٠ی فۆکس]] [[پۆل:فیلمەکانی ستۆدیۆکانی ڕیل ئێف ئێکس کرییەتیڤ]] kz9m7nufkzyjignri1rjnzqho5ahy78 0 186790 1689594 1649317 2026-10-19T01:34:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689594 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەڕ | ناوی_فەرمی = پر - Par | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Per | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=13|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.6815|frame-long=45.0108|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ =300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی نازی|نازی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری نازیا ئەڤراز|نازیا ئەڤراز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1334 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 630 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەڕ''' یان '''گولپەڕ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری نازیا ئەڤراز]]، [[ناوچەی نازی]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''پەڕ''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حەسارا بەھرام خان]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حاجیاوا، نازی|حاجیاوا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[عەرەبلویا دەرە]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کەوسی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٦٣٠) کەس و (١٥٦) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == دانیشتوانی ئەم گوندە پەیڕەوی ئایینی [[ئیسلام]]([[شیعە]]) دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزم‌آرا|سەرتیپ حاجعلی رزم‌آرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] sbqbgzqpxn5f1385heiq05tp84j9u1w 0 186880 1689346 1528155 2026-10-18T16:36:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1689346 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''پێی وێی''' (٢٦٧ بۆ ٣٠٠) فەیلەسوف، پزیشک و سیاسەتوانی [[جینی یەکەم|ئیمپراتۆریەتی جین]] بوو.<ref>(頠通博多聞，兼明醫術。) Book of Jin, Volume 35</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|چین|پزیشکی|فەلسەفە|ژیاننامە|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٦٧]] [[پۆل:مردووانی ٣٠٠]] [[پۆل:فەیلەسووفەکانی ئیمپراتۆریەتیی جین (٢٦٦-٤٢٠)]] [[پۆل:پزیشکەکانی ئیمپراتۆریەتی جین (٤٢٠-٢٦٦)]] [[پۆل:سیاسەتوانەکانی ئیمپراتۆریەتیی حین (٤٢٠-٢٦٦)]] [[پۆل:فەیلەسووفەکانی شانسی]] [[پۆل:پزیشکەکانی شانسی]] [[پۆل:سیاسەتوانەکانی شانسی]] [[پۆل:سوانسوێ]] [[پۆل:نووسەرەکانی شانسی]] [[پۆل:پزیشکەکانی چین لە سەدەی سێیەمی پێش زایین]] ae97jn2hfs1fzrbdqay09o3hlwjf72k 0 187053 1689275 1528115 2026-10-18T13:38:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1689275 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox military conflict |conflict=پێکدادانەکانی ئایاری ١٩٩٤ی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستان |image= |caption= |partof=[[شەڕی براکوژی]] |place=[[باشووری کوردستان]] |date=١ی ئایار — ١ی حوزەیران ١٩٩٤<ref>https://www.refworld.org/docid/469f38a6c.html</ref> |result=بێ ئەنجام |combatant1={{چینی ناوەند}} [[پەڕگە:Former Flag of KDP.svg|40px]]{{ھن}}[[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتی]]{{کۆتایی}} |combatant2={{چینی ناوەند}} [[پەڕگە:Flag of PUK.png|40px]]{{ھن}}[[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی]]{{کۆتایی}} |commander1=[[پەڕگە:Former Flag of KDP.svg|25px]] [[مەسعوود بارزانی]] |commander2=[[پەڕگە:Flag of PUK.png|25px]] [[جەلال تاڵەبانی]] |strength1= |strength2= |casualties1= |casualties2= |casualties3=٣٠٠ کوژراو<ref name=globalsecurity.org/> |notes= }} '''پێکدادانەکانی ئایاری ١٩٩٤ی یەکێتیی نیشتیمانی کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستان''' یەکەم سەرھەڵدانی [[شەڕی براکوژی]] بوو کە لە ساڵی ١٩٩٤ ھەتا ١٩٩٧ لە باشووری کوردستان لە نێوان [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتی نیشتیمانی کوردستان]] ڕوویدا. لە ئەو شەڕەدا دەوروبەری ٣٠٠ کەس گیانیان لەدەستدا.<ref name=globalsecurity.org>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.globalsecurity.org/military/world/para/kdp.htm |سەردێڕ=Kurdistan Democratic Party (KDP) |بڵاوکەرەوە=GlobalSecurity.org}}</ref> لە ئەنجامی پێکدادانەکاندا یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان توانی شارەکانی [[شەقڵاوە]] و [[چەمچەماڵ]] لە دەستی پارتی دیموکراتی کوردستان وەربگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/country_profiles/2893067.stm |سەردێڕ=Timeline: Iraqi Kurds |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|مێژوو|کوردستان|عێراق|دەیەی ١٩٩٠}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ململانێکانی ١٩٩٤]] [[پۆل:عێراق لە ١٩٩٤]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:شەڕی ناوخۆی کوردستان]] 0ymcgnwk02hzub2l61p8xagm2b2snc8 0 188479 1689247 1527868 2026-10-18T13:33:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1689247 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پێنج شاعیرەکەی دواتری باخچەی باشوور''' (بە چینی سادەکراو:南园后五子;، چینی دێرین:南園后五子 خوێندنەوە: نان-یوان ھۆو وو زی) کۆمەڵەیەک شاعیری گرنگ و ناسراوی سەدەی ١٦ەم بوون پێکھاتبوو لە لیانگ یۆیو (梁有誉)، [[ئۆو دارێن]] (歐大任)، لی مینبیاوۆ (黎民表),، وو دان (吴旦),، و لی شیسینگ (李时行)<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Dictionary of Ming biography, 1368-1644|بڵاوکەرەوە=[[Columbia University Press]]|ساڵ=١٩٧٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٣٨٠١-٠|editor=Luther Carrington Goodrich|پەڕە=٦٧١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Miles|یەکەم=Steven B.|ڕێکەوت=پاییزی ٢٠٠٣|سەردێڕ=From small fry to big fish: representing the rise of Jiujiang Township, Nanhai County, 1395-1657|journal=Ming Studies|بڵاوکەرەوە=[[Maney Publishing]]|بەرگ=٤٨|issue=1|پەڕەکان=٩٣|doi=10.1179/014703703788762953|issn=0147-037X}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|ژیاننامە|شیعر}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:خانەدانی مینگ]] [[پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی مینگ]] [[پۆل:بزاڤ و گروپەکانی شیعری چینی]] i5apy2q2k5lal8xl27esxuz850u3ju6 0 188491 1689834 1364595 2026-10-19T10:36:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1689834 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''[[چاد]]''' یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی [[یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠|'''ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠''']] لە [[تۆکیۆ]] .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Team Chad - Profile {{!}} Tokyo 2020 Olympics|ناونیشان=http://../../../en/results/all-sports/noc-profile-chad.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=..|زمان=en-us}}{{بەستەری مردوو|url=http:///../../en/results/all-sports/noc-profile-chad.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref>٣ وەرزشوان (١پیاو، ٢ ژن) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان دەکەن لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Egyptian mixed team win in Rabat qualifies Chad for Tokyo 2020 Olympic Games|ناونیشان=https://worldarchery.sport/news/174771/egyptian-mixed-team-win-rabat-qualifies-chad-tokyo-2020-olympic-games|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=World Archery|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=D’Amour makes four-athlete list for universality tickets to Tokyo 2020|ناونیشان=https://worldarchery.sport/news/200280/damour-makes-four-athlete-list-universality-tickets-tokyo-2020|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=World Archery|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=D’Amour makes four-athlete list for universality tickets to Tokyo 2020|ناونیشان=https://worldarchery.sport/news/200280/damour-makes-four-athlete-list-universality-tickets-tokyo-2020|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=World Archery|زمان=en}}</ref>لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵمپیادە لە ٢٤ی جولای ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی جولای ٢٠٢١ دواخرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Joint Statement from the International Olympic Committee and the Tokyo 2020 Organising Committee - Olympic News|ناونیشان=https://olympics.com/ioc/news/joint-statement-from-the-international-olympic-committee-and-the-tokyo-2020-organising-committee|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=International Olympic Committee|زمان=en}}</ref> ئەمە سێزدەهەمین بەشداربووی چاد بوو لە ئۆڵمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٦٤.وە لە ئۆڵمپیادی هاوینەی (١٩٧٦-١٩٨٠) بەشداری نەکرد . بە شێوەیەکی گشتی وەرزشوانانی چاد لەسەرجەم بەشدارییەکانی پێشویان لە ئۆڵمپیاد نەیانتوانیوە ھیچ مێدالیایەک بۆ ولاتەکەیان بەدەست بهێنن . وە لە یارییەکانی هاوینەی ٢٠٢٠ بەهەمان شێوە نەیانتوانی هیچ مەدالیایەک بەدەست بهێنن .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Road To {{!}} World Athletics|ناونیشان=https://www.worldathletics.org/stats-zone/road-to/7132391?eventId=10229630&qualificationType=q5|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.worldathletics.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Schedule - Team Chad {{!}} Tokyo 2020 Olympics|ناونیشان=http://../../../en/results/all-sports/noc-schedule-chad.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=..|زمان=en-us}}{{بەستەری مردوو|url=http:///../../en/results/all-sports/noc-schedule-chad.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> == یارییەبەشداربووەکان == لیستی ئەو یارییە وەرزشیانەی کە یاریزانانی [[چاد]] تێیدا بەشداریان کرد لە یارییەکانی هاوینەی ٢٠٢٠ تۆکیۆ. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! width="180" |وەرزش ! width="55" |پیاو ! width="55" |ژن ! width="55" |گشتی |- | align="" |تیرکەوانی |0 |1 |1 |- | align="" |گۆرەپان و مەیدان |1 |0 |1 |- | align="" |جودۆ |0 |1 |1 |- !Total !1 !2 !3 |} == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|وەرزش}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Chad at the 2020 Summer Olympics}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] oeq003p9rae6j98jl2v09n8v9o72au0 0 188802 1689711 1509715 2026-10-19T05:47:54Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1689711 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە: Tsunami by hokusai 19th century.jpg |وێنۆک|چەپ|بڕوانە [[چیای فوجی]] لەگەڵ بەلەمی ماسیگران کەچۆن لەنێو شەپۆڵەکان گەوزاینە]] '''شەپۆڵە مەزنەکەی کاناگاوە''' ({{بە ژاپۆنی|神奈川沖浪裏}}؛ ھەروەھا بە چەندین ناوی تر وەک: '''لەژێر شەپۆڵی کاناگاوە''' یان '''شەپۆڵەکە''' ناسراوە) تابڵۆیەکی ژاپۆنییە کە لەلایەن نیگارکێشی ژاپۆنی ھۆکوسای کێشراوە لە ١٨٣٢(ماوەی ئیدۆ)، ئەم تابڵۆیە بەشێکە لەو ٣٦ کارە نایابەی ھۆکوسای کە کێوی فوجی تێیدا دەرکەوتووە و بەناوبانگترین کارەکانییەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٠٤|سەردێڕ='The Great Wave' by Hokusai|ناونیشان=http://www.fulmartv.co.uk/PLMasterpiece10.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Fulmartv.co.uk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100722005321/http://www.fulmartv.co.uk/PLMasterpiece10.shtml|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ukiyo-e, arte de grabado japonés|ناونیشان=https://www.colombia.emb-japan.go.jp/cultura/061010.htm|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100419113623/http://www.colombia.emb-japan.go.jp/cultura/061010.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Katsushika Hokusai|ناونیشان=http://www.epdlp.com/pintor.php?id=2884|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٠}} </ref> دەتوانرێت [[چیای فوجی]] بەدی بکرێت لەبەشی دواوەی شەپۆڵە مەزنەکە لەگەڵ ھەندێک لە بەلەمی ماسیگران، لە تابڵۆکە ئەوە ڕوون کراوەتەوە کە شەپۆڵەکە بەھۆی تسۆنامییەوە دروست نەبووە بەڵکوو بەھۆی بای ئاسایی دەریاوە دروست بووە. ئەم تابڵۆیە لە ھەریەکە لە مۆزەخانەکانی میترۆپۆلیشیانی نیویۆرک و مۆزەخانەی بەریتانی لە [[لەندەن]] و خانەی کڵۆدمۆنیێ لە [[فەڕەنسا]] نمایش کراوە. بە یەکێک لەسەرمایە نیشتیمانییەکانی [[ژاپۆن]] دادەنرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|The Great Wave off Kanagawa by Katsushika Hokusai|شەپۆڵە مەزنەکەی کاناگاوە}} * [http://www.metmuseum.org/works_of_art/collection_database/asian_art/The_Great_Wave_at_Kanagawa_from_a_Series_of_Thirty_six_Katsushika_Hokusai/ViewObject.aspx?depNm=asian_art&Title=The_Great_Wave_at_Kanagawa_from_a_Series_of_Thirty_six_Katsushika_Hokusai&pID=-1&kWd=great%20wave&OID=60013238&vW=-1&Pg=1&St=0&StOd=1&vT=3 The Metropolitan Museum of Art's (New York) entry on "The Great Wave at Kanagawa"] * [http://www.spideronthefloor.com/jordan Academic site on Hokusai's "Great Wave" print] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100314190301/http://www.spideronthefloor.com/jordan |date=١٤ی ئازاری ٢٠١٠ }} * [http://www.picture-poems.com/rilke/features/deepsnow.html#Berg Rilke's "Der Berg" (The Mountain) poem inspired by "The Great Wave"] {{بەستەری پرۆژە خوشکەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھونەر|ژاپۆن}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:ئاو لە ھونەر]] [[پۆل:چاندی ژاپۆنی]] kvi3bmmhfgf72op6ebd0mpdti9q9npy 0 189426 1689335 1406083 2026-10-18T16:34:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1689335 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کتێب |ناو=پێکەنینی گەدا |وێنە=پێکەنینی گەدا.jpg |ناوی بنەڕەتی= |دانەر=[[حەسەن قزڵجی]] |لێکۆڵەر= |زمان=[[کوردیی ناوەندی]] |وڵات=[[کوردستان]] |زنجیرە= |بابەت=چیرۆک |جۆری ئەدەبی=ڕیالیزمی کۆمەڵایەتی |بڵاوکەرەوە= |دەرچوون= |مێژووی دەرچوون= |وەرگێڕ= |بڵاوکەرەوەی چاپی وەرگێڕاو= |مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان= |وێنەگر= |دیزاینەری بەرگ= |جۆری چاپ= |ژمارەی پەڕە= |پێوانە= |کێش= |پێشتر= |دواتر= }} '''پێکەنینی گەدا''' یەکەمین کۆمەڵەچیرۆکی [[کوردی]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕەوت و قۆناغەکانی چیرۆکی کوردی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ناونیشان=http://cultureproject.org.uk/kurdish/rojahalt-story/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=کولتور مەگەزین}}</ref>؛ لە نووسینی [[حەسەن قزڵجی]]، کە چاردە [[کورتەچیڕۆک]]ی لەخۆ گرتووە و بۆ یەکەم جار ساڵی ١٩٧٢ لە [[بەغدا]] چاپ و بڵاو کراوەتەوە. == ناوەرۆک == پێکەنینی گەدا ڕەنگدانەوەی زوڵم و زۆریی ناو کۆمەڵگای ئەو سەردەمەیە کە لەلایەن ئاغا و دەرەبەگ و دارەدەست و جاش و پیاوی دەوڵەت لە خەڵکی چەوساوە کراوە؛ کەسایەتی و چیرۆکەکان نامۆ نین و لەناو کوردستاندا بەدی کراون و بەدی دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حەسەن قزڵجی؛ خۆری ھەرمانی ئەدەب و نموونەی کەسایەتیی شۆڕشگێڕ|ناونیشان=http://www.nnsroj.com/fa/detiles.aspx?id=40065|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=ناوەندی نووچە و شرۆڤەی ڕۆژ|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816160402/http://www.nnsroj.com/fa/detiles.aspx?id=40065}}</ref> [[ھێمن موکریانی]] لە پێشەکیی کتێبەکەدا نووسیویەتی: «بخوێننەوە تا پتر شاییتان بە زمانەکەتان بێت؛ تا نەخوێننەوە نازانن قەڵەمی سێحراوی مامۆستا قزڵجی چ شوێنەوارێکی بە نرخ و بێوێنەی خوڵقاندووە».<ref>پێکەنینی گەدا، چاپەمەنیی خانی، ٢٠٢٠</ref> == چیرۆکەکان == * پێکەنینی گەدا * عادەتی بازاڕ * بیھێنە، ئەمما ناوی مەبە * تاج و تەختی کوێخا ھۆمەر * ئاغا وەجاخی ڕۆشنە * خەمڵی پەمۆ * سەرفیترە * کەشکۆڵی جادوویی * شەھیدی زوڵمە، کفن و شۆردنی ناوێ * نووشتەکەی ئامینە خان * ھێلکەی ھادی خانی * قورئان خوێندن لەجیاتی پارەی بەرتیل * نە دیداری حاجی، نە خەوی مزگەوت * چای دیواخان == چاپەکان == * چاپی یەکەم: بەغدا، ١٩٧٢ * چاپی دووەم: ١٩٨٥ * چاپەمەنیی ڕە‌ھڕۆ: [[مەھاباد]]، ١٩٩٩ * چاپەمەنیی ئاراس: [[باشووری کوردستان]]، ٢٠٠٣ * چاپەمەنیی کۆڵەپشتی: [[تاران]]، ٢٠١٢ * لە کۆبەرھەمی حەسەن قزڵجیدا، چاپەمەنیی ڕۆژھەڵات: [[ھەولێر]]، ٢٠١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کانوونی نووسەرانی کوردستان: کۆبەرھەمی حەسەن قزڵجی لە ھەولێر چاپ و بڵاو کرایەوە|ناونیشان=http://knkurdistan.blogspot.com/2017/11/blog-post_85.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=کانوونی نووسەرانی کوردستان}}</ref> * چاپەمەنیی خانی: [[سەقز]]، ٢٠٢٠ * وەشانخانەی مادیار: ٢٠٢١ == وەرگێڕانەکان == * ساڵی ٢٠١٦ کتێبەکە بەناوی «خندەی گدا» لەلایەن کامران ئەمین ئاوە، ناسر ئەمیننژاد، ناسر باباخانی و ناسر ئێرانپوور کراوەتە [[فارسی]] و چاپەمەنیی دوستی لە [[سوید]] لە ١٧٦ لاپەڕەدا بڵاوی کردووەتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ڤەژینبوکس | | ٢٠٤ }} * [https://www.academia.edu/RegisterToDownload/BulkDownload تەنز لە چیرۆکەکانی پێکەنینی گەدای حەسەن قزڵجیدا]{{بەستەری مردوو|url=https://www.academia.edu/RegisterToDownload/BulkDownload |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{تووڵی دەروازە|کتێب|وێژەی کوردی|وێژە}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبە کوردییەکان]] [[پۆل:کۆمەڵەچیرۆکە کوردییەکان]] d4a1825rcmhpbc9dre01cnn6ciepmg6 14 190957 1689505 1160222 2026-10-18T20:07:17Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[پۆل:ھەمستێر]]ی گواستەوە بۆ [[پۆل:ھامستەر]] 1160222 wikitext text/x-wiki {{وتاری سەرەکیی پۆل}} {{پۆلی کۆمنز|Cricetinae}} [[پۆل:گیانلەبەران]] foeuomqhe36xak5zyv0p5lb7p6x25nh 0 192436 1689477 1570493 2026-10-18T19:36:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1689477 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = پەرویز پەرەستوویی | وێنە = Parviz Parastuyi.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوانی وێنە = | پیشە = ئەکتەر، ئەکتەری دۆبلێر، گۆرانیبێژ | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|١٩٥٥|٠٦|٢٤}} | شوێنی لەدایکبوون = [[کەبوودەر ئاھەنگ]]، [[پارێزگای ھەمەدان|ھەمەدان]]، [[ئێران]] | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ساڵانی چالاکی = ١٩٨٣–ئێستا }} '''پەرویز پەرەستوویی''' ({{بە فارسی|پرویز پرستویی}}؛ لەدایکبووی ٢٤ی حوزەیرانی ١٩٥٥) ئەکتەری تەلەڤیزیۆن، سینەما و شانۆ، ئەکتەری دۆبلێر و گۆرانیبێژێکی ئێرانییە. پەرەستوویی وەک ئەکتەرێک زۆرترین ژمارەی [[سیمۆرغی بلوورین]]ی تۆمار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.fajrfilmfestival.com/index/entry/1146|سەردێڕ = پرویز پرستویی بهترین بازیگر مرد جشنواره فیلم فجر|بڵاوکەرەوە = وێبگەی فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|ڕێکەوت = ١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160214013255/http://www.fajrfilmfestival.com/index/entry/1146|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو تەنیا بە بەشداریکردن لە چیرۆکە کوالێتییە بەرزەکان و تیمەکانی فیلمدا ستانداردەکانی پەسەند کردووە. دوایین کارەکانی بریتین لە [[ھاوگوناح]] و مۆترەب، کە ھەر دووکیان لە دەرھێنانی [[مستەفا کیایی]]ن. == ژیانی کەسی == پەرەستوویی لە گوندی حاجیلوو [[گوندەواری میھرەبانی سەرێ]] شارستان [[کەبوودەر ئاھەنگ]] لە پارێزگای ھەمەدان لەدایکبووە.<ref>[http://www.hamshahrionline.ir/details/65485 زندگینامه: پرویز پرستویی (۱۳۳۴-)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180714111235/http://www.hamshahrionline.ir/details/65485 |date=١٤ی تەممووزی ٢٠١٨ }}. [[ھەمشەھری]]. سەردان لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥.</ref> ئەو لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا بەشداری کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Parviz Parastui}} * {{IMDb name|0660978}} * {{Instagram|parvizparastouei}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|مۆسیقا|ئێران|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی کەبوودەر ئاھەنگ]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]] a0ccpwwi2w5xoxvc7qxnx8lknfc5uw9 3 193066 1689637 1686375 2026-10-19T01:50:49Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت (کۆنتر لە ٦٠ ڕۆژ) بۆ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/Tech/ئەرشیڤی 1]] 1689637 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/Tech/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 1 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{ئەرشیڤەکان}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٥٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٤١، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:٢٨، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١١:٥٤، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٠:٤٦، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January. '''Updates for editors''' * Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations. * Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading. * Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Updates for technical contributors''' * Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. * A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> ١٨:٤٩، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٧:٣٧، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 --> 6ogwcctnb4kyl4h6pz0ekj0fo475z1p 0 193419 1689593 1546323 2026-10-19T01:33:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە) 1689593 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''پەڕ''' بریتییە لەو چڵانەی کە باڵندەی پێ داپۆشراوە، ھەر پەڕێک پێکھاتووە لە چڵێک، کە سەرەتای چڵەکە پێی دەوترێت (قامیش) و لە سەروو قامیشەوە پێی دەوترێت (تیرەگەی پەڕ) بە ڕاست و چەپی تیرەگەی پەڕەوە (ڕیشاڵ)ی پێوەیە و زۆر چڕە، و بە ڕاست و چەپی ھەر ڕیشاڵێکەوە (مووی ورد)ی زۆر ھەیە، ھەر یەکێک لەو مووە وردانەش (دڕک)ی پێوەیە، و ھەمووی پێکەوە پێی دەوتریت (پەڕ). == شێوەی ئیشکردنی ئەندامەکانی پەڕ == # قامیش لەژێر پێستی باڵندەکەوەیە کە پەڕەکە دەبەستێتەوە بە باڵندەکەوە. # تیرەگەی پەڕ ڕیشاڵەکان دەپارێزێت. # ڕیشاڵ مووەکان بەرهەم دەهێنێت. # موو لە ڕاست و چەپیەوە دڕک بەرهەم دەهێنێت. # دڕک بەتووندی مووەکان دەبەستێتەوە بەیەکەوە کە تەنانەت ئاویشی پێدا ناڕوات، بەڵام بە ئاسانی لێک جیا دەبنەوە. == سوودی پەڕ == بۆ داپۆشینی باڵندە و پارێزگاریکردن لە گەرمیی جەستەی باڵندە، و بۆ جوانترکردنی باڵندە و توانای فڕینیان. {{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران|بەردینناسی|دایناسۆڕ|باڵندەکان|ژینناسی}} ==سەرچاوەکان== <ref>[بێ سەرچاوە]</ref> <references /> {{پۆلی کۆمنز|Feathers}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژینناسی-کۆلکە}} 8rtlh47y1e6rhk86fnajuoup83lsfqc 0 194564 1689469 1406158 2026-10-18T19:35:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689469 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پەرسپۆلیس''' (پارسی: تخت جمشید) پایتەختی ڕێوڕەسمی ئیمپراتۆرییەتیی ئەخمینی بوو (ز ٥٥٠–٣٣٠ پ. ز). لەدەشتەکانی مەرڤدەشدایە، لە خواروی چیای زاگرۆسە دەکەوێتە باشووری ئێران. ناوی سەردەمی ئێستای شیرازە دەکەوێتە ٦٠ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژاوای شاری پەرسپۆلیس. کۆنترین شوێەواری ئێرانی سەردەمە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٥١٥ی پ.ز. نموونەی شێوازی تەلارسازیی ئەخمەنی نیشان دەدات. یۆنسکۆ لە ساڵی ١٩٧٩ وێرانەکانی پەرسپۆلیسی بە شوێنەواری کەلەپووری جیھانی ناساند.<ref name="UN">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=UNESCO World Heritage Centre|ساڵ=٢٠٠٦|سەردێڕ=Pasargadae|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1106|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> کۆشکە ئاڵۆزەکانی پەرسپۆلیس پێک ھاتووە لە پێنج کۆشک یان ھۆڵ بە قەبارەی جیاواز لەگەڵ دەروازەی گەورە. کارگێری پەسپۆلیس بە تەواوی ڕوون نییە. بەڵکو وا دەردەکەوێت کە ئاڵۆزێکی گەورەی بە ڕێوڕەسمی ھەیە؛ ھێشتا بە تەواوی ڕوون نییە کە لە ڕاستیدا گەڕەکە تایبەتەکانی پاشا لە کوێ بوون تا ئەو ھەوڵانەی ئەم دواییانە زۆربەی شوێنەوارناسان دەیانکرت کە بە تایبەتی بۆ بەرێوەبردنی ئاھەنگەکانیان ڕوون ببێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mousavi|یەکەم=Ali|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=KorZMqmTOJgC&pg=PA53#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=Persepolis: Discovery and Afterlife of a World Wonder|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٤٥١-٠٣٣-٨|زمان=en}}</ref> ھەروەھا ڕوون نییە کە چ جۆرە پێکھاتەیەکی ھەمیشەیی لە دەرەوەی کۆشکە ئاڵۆزەکە ھەبووە، ڕەنگە باشتر وا بیر بکەینەوە کە تەنھا ئاڵۆزە لەوەی کە «شار» بێ. ئاڵۆزییەکە لە ساڵی ٣٣٠ی پێش زایین لەلایەن سوپای ئەلێکساندەری مەزنەوە داگیر کرا، دوای بەشەکانی کە بە دار بوون بە تەواوی بە ئاگر تێکشکێنران.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=Michael|ناونیشان=http://archive.org/details/sevenwondersofan0000wood_e8u9|سەردێڕ=Seven wonders of the ancient Middle East|ڕێکەوت=2009|بڵاوکەرەوە=Minneapolis: Twenty-First Century Books|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٢٥-٧٥٧٣-٣}}</ref> == ناو == (پەرسپۆلیس) لە یۆنانی کۆنەوە وەرگیراوە: Περσέπολις، بە ڕۆمانی: پەرشپۆلیس، کە پێکھاتەیەکی پێرسۆس (Πέρσης) و پۆلیس (πόλις)، واتە «شاری پارس»یان «شاری پارسەکان». بۆ پارسە کۆنەکان ئەو شارە بە Pārsa (پارسی کۆن: 𐎱𐎠𐎼𐎿) ناسراوە، کە ھەروەھا وشەی ھەرێمی پارس. == جوگرافیا == پەرسپۆلیس لە ناوچەکی وشکی بیابان باشووری وڵاتی سەردەم ئێرانە و دەکەوێتە نزیکەی ٣٠ میل (٥٠ کم) باکووری ڕۆژھەڵاتی شیراز. شوێنەکەی بە ١٢٥٠٠٠ مەتری چوارگۆشە لەخۆ دەگرێت، کە بەشێکی دروست کراوەتەوە و بەشێکیان لە چیایەک دابڕێنراوە، لە لای ڕۆژھەڵاتیشی شاخی ڕەحمەتدا پێک دێ، کە لە بەرزاییدا لەگەڵ لێواری زەویدا جیاوازن. == مێژووی == بەڵگە شوێنەوارییەکان دەری دەخات کە کۆنترین شوێنەواری پەرسپۆلیس دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٥١٥ی پ.ز. دەندرێ گۆدارد شوێنەوارناسی فەرەنسی کە لە سەرەتای ١٩٣٠کاندا پەرسپۆلیس-ی ھەڵکۆڵیوە، بیروبۆچوونی وابوو کە سیروسی مەزن کە شوێنی پەرسپۆلیس -ی ھەڵبژارد بۆ نیشتەجێ بوون، بەڵام داریوس بوو کە کۆشکەکەی دروست کرد. ئەو نووسینانەی کە لەسەر ئەم بشوێنەوارەکان بەدی دەکرێن پشتگیری ئەو باوەڕە دەکەن. لەگەڵ داریوسی یەکم، دەسەڵاتی پاشایەتی تێپەڕی بۆ لقێکی نوێی ماڵی شاھانە. پەرسپۆلیس لەوانەیە لە سەردەمی فەرمانڕەوایی خۆیدا بوبێ بە پایتەختی پێرسیا، بەھەر شێوەیەک، شوێنی شارەکە لە ناوچەیەکی دوورە لە شاخاکان وای کردووە کە نیشتەجێیەکی نالەبار بێت بۆ فەرمانڕەواکانی ئیمپراتۆرییەتی. لەوانەیە بۆ ئەوە بێت کە یۆنانییەکان ئاشنای شارەکە نەبوون تا ئەو کاتەی ئەلێکساندەری مەزن ھێرشی کردە سەر و تاڵانی کرد. == سەرجاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئێران|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Persepolis}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئێران]] [[پۆل:چاندی ئێرانی]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] mmxqrx6ge9mluelgprtfr92akaij6rk 0 194830 1689668 1528469 2026-10-19T04:35:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689668 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox organization|name=پەیمانگای بەڕێوەبەریی پڕۆژە|region_served=جیهان|logo_size=200px|type=ڕێکخراوی پیشگەر|formation=١٩٦٩|founder=|location=نیوتاون سکوێر، پەنسلڤانیا, ویلایەتە یەکگرتووەکان|coordinates={{Coord|39|58|40.3674|N|75|25|7.4352|W|display=inline,title}}|board_of_directors=تۆنی ئەپڵبای<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pmi.org/about/leadership-governance/board-of-directors |سەردێڕ=Board of Directors |بڵاوکەرەوە=Project Management Institue}}</ref>|key_people=سونیل پراشارا، سەرۆک و بەڕێوبەری جێبەجێکار;<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pmi.org/about/leadership-governance/executive/sunil-prashara|سەردێڕ=Sunil Prashara, President & Chief Executive Officer|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=pmi.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211123193011/https://www.pmi.org/about/leadership-governance/executive/sunil-prashara|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|logo=PMI-logo.png|services=بڕواننامە، ستانداردی پیشەسازی، کۆنفڕانس، بڵاوکراوەکان|purpose=بەڕێوەبەریی پڕۆژە|revenue={{decrease}}[[دۆلاری ئەمریکی|$]]٣١٨.٣٧ ملیۆن <small>(٢٠٢٠)</small>|expenses={{decrease}}[[دۆلاری ئەمریکی|$]]٢٦٦.٣٤ ملیۆن <small>(٢٠٢٠)</small>|endowment=|volunteers=١٤،٠٠٠ <small>(٢٠٢١)</small>|staff=٥٠٠+ <small>(٢٠٢١)</small>|membership=+٦٨٠،٠٠٠ <small>(٢٠٢١)</small><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.projectmanagement.com/blog-post/70509/september-2021-pmi-fact-file-stats|سەردێڕ=September 2021 PMI Fact File Stats|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211109010248/https://www.projectmanagement.com/blog-post/70509/september-2021-pmi-fact-file-stats|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|students=|website={{URL|http://www.pmi.org/}}|footnotes=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2020 Annual Report |ناونیشان=https://www.pmi.org/pmi-annual-report-20209 |وێبگە=Project Management Institute |بڵاوکەرەوە=Project Management Institute, Inc. |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.pmi.org/pmi-annual-report-20209 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref>}} '''پەیمانگای بەڕێوەبەریی پرۆژە''' ({{بە ئینگلیزی|(PMI) Project Management Institute}}) پەیمانگایەکی قازانج نەویستی پیشەگەرە لە بواری [[بەڕێوەبەریی پرۆژە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wickwire|یەکەم=Jon M.|سەردێڕ=Construction Scheduling: Preparation, Liability, and Claims|ساڵ=٢٠٠٢|پەڕە=٢٨٩|display-authors=etal}}</ref> پەیمانگاکە زیاتر لە سێ ملیۆن کەسی پیشەگەر و ٦٥٠،٠٠٠ ئەندامی هەیە لە کۆی ٢١٣ وڵات و ناوچەی جیهان، لەپاڵ ئەوەشدا ١٤،٠٠٠ خۆبەخش، ٣٠٣ چاپتەر لە ١٨٠ وڵاتی جیهان هاوکاری پەیمانگاکەن. پەیمانگاکە کۆمەڵێک کار و چالاکیی هەیە لەوانە پەرەپێدانی ستاندارد، تووێژینەوە، بڵاوکردنەوەی بڵاوکراوەکان، ڕێکخستنی کۆنفرانس، سیمینار و خوول لەگەڵ گەشەپێدان بە بواری بەڕێوەبردنی پڕۆژە ئەنجام دەدات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{official website|http://www.pmi.org/}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیمانگای بەڕێوەبەریی پرۆژە]] 0cxaeqte92rlv2a3y0v8oqh9ppfymuc 0 194876 1689244 1527866 2026-10-18T13:33:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە) 1689244 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پێنج تێکڕایی''' بەو پێنج شێوەیە دەوترێ کە لە [[قەزیە (لۆژیک)|قەزیەیەکی لۆژیکیدا]] [[ھەڵگیراو]] لە حاند [[دانراو|دانراوەکەیدا]] دەتوانێ بیبێ. بە زمانێکی تر، بۆ ئەوەی ھەڵگیراوێک لە لایەن دانراوێکەوە شیاوی [[ھەڵگرتن (لۆژیک)|ھەڵگرتن]] بێ، دەبێ بە یەکێک لەم پێنج شێوەیە بچێتە سەر دانراوەکە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1911 Encyclopædia Britannica/Predicables - Wikisource, the free online library|ناونیشان=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Predicables|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=en.wikisource.org|زمان=en}}</ref> # ھەڵگیراو نیشاندەری [[زات]] و [[چییەتی|چییەتیی]] دانراو بێ بەتەواوەتی. وەک ئەوەی لە وەڵامی «حەسەن چییە؟»دا بوترێ  «حەسەن مرۆڤە»، یان لە وەڵامی «ئەو ئاژەڵە چییە؟»دا بوترێ «ئەوە ئەسپە». لێرە، مرۆڤ بەتەواوی زات و چییەتیی حەسەن نیشان دەدا و، ئەسپیش ھەروا، بەتەواوی زات و چییەتی ئاژەڵەکە دەر دەخا. کەوابوو، مرۆڤ بە حەسەن ھەڵدەگیردرێ و ئەسپیش بە ئاژەڵەکە ھەڵدەگیردرێ. بەمە دەڵێن '''[[نەوع (فەلسەفە)|نەوع]]'''. واتە مرۆڤ نەوعی حەسەنە و، ئەسپیش نەوعی ئاژەڵەکەیە. # ھەڵگیراو [[تێکڕایی|تێکڕایییەک]] بێ کە بتوانێ وەک بەشێک لە [[پێناسە|پێناسەی]] دانراو بە کار بھێندرێت و، شیاوی ئەوەش بێ کە جیا لە دانراو، پاڵ بە شتانی تریشەوە بدات. بەمە دەڵێن '''[[جنس (فەلسەفە)|جنس]]'''. بۆ وێنە، ئەگەر بڵێین مرۆڤ گیانلەبەرە، مرۆڤ دانراوە و گیانلەبەر کە پاڵی پێوە داوە ھەڵگیراوە. لێرە، گیانلەبەر دەتوانێ پاڵ بە شتانی تریشەوە بدات، واتە بە زۆر شتی تریش ھەڵدەگیردرێت. دەتوانین بڵێین ئەسپ گیانلەبەرە یا مێروولە گیانلەبەرە. کەوابوو گیانلەبەر جنسی مرۆڤە. # ھەڵگیراو ئەو بەشە لە پێناسەی دانراو بێ (چۆنایەتیییەکی زاتیی دانراو بێ) کە نەشێت پاڵ بە ھیچ دانراوێکی دیکەوە بدات. ئەمە پێی دەڵێن [[فەسڵ (فەلسەفە)|'''فەسڵ''' یا '''جیاکەر''']]، چونکە جیاکەرەوەی نەوعێکە لە نەوعەکانی تر لە ناو ھەمان جنسدا. بۆ وێنە، کە دەڵێن «مرۆڤ گیانلەبەری بەئاوەزە (یا قسەکەرە)» بەئاوەز یا قسەکەر فەسڵی مرۆڤە، واتە چۆنایەتیییەکە کە مرۆڤ (نەوع) لە دیکەی گیانلەبەران (جنس) جیا دەکاتەوە. # ھەڵگیراو چۆنایەتییەکی زاتیی دانراو نەبێ بەڵام، وێڕای شتانی تر، بە دانراویش بخوات. بەمە دەڵێن '''[[عەرەز|عەرەزی گشتی]]'''. وەک جووڵەکەر لە حاند مرۆڤدا. جووڵەکردن بۆ مرۆڤ زاتی نییە، مرۆڤێک کە نەتوانێ بجووڵێ ھێشتا ھەر مرۆڤە، ھەروەھا جووڵەکەر جگە لە مرۆڤ بۆ وێنە بە ئەسپ و ئاسکیش دەخوات. بۆیە جووڵەکەر چۆنایەتیی عەرەزیی مرۆڤە. # ھەڵگیراو چۆنایەتییەکی زاتیی دانراو نەبێ، بەڵام لە ھەمان حاڵدا تەنیا بۆ دانراو بە کار بێ و بە ھیچ شتێکی تر نەخوات. بەمە دەڵین '''[[عەرەزی تایبەت]]'''. وەک «دەم بە کەنین» بۆ مرۆڤ. بنچینەی ئەم پێرستە، کە لە [[فەیلەسووفانی سکۆلاستیک]]<nowiki/>ەوە گەیشتۆتە دەست لۆژیکزانانی ئەمڕۆ، لە بان ئەو چوار پۆلەوە دانراوە کە سەرەتا [[ئەرەستوو]] ئاماژەی پێ کردبوون: پێناسە، جنس، تایبەتمەندی و، عەرەز. حەکیمی نەوئەفلاتوونی، [[پۆرفیریۆس]]، شەش سەدە پاش ئەرەستوو، «پێناسە»ی شکاند بە «نەوع» و «فەسڵ» و، بەم چەشنە  چوار پۆلەکەی کرد بە پێنج و، دواتر سکۆلاستیکەکانیش لەمیان وەرگرتەوە. پۆلەکان چوار بن یان پێنج ھەر [[تێکڕایی|تێکڕایین]]، واتە تێگەیشتەگەلێکن کە لە زۆر شتی [[تاک (میتافیزیک)|تاک]] و تایبەتدا بەدی دەکرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک]] l74c95ykfmgkor881qg40nzlu2xrnx5 0 195285 1689269 1631497 2026-10-18T13:37:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ماتماتیک-کۆلکە) 1689269 wikitext text/x-wiki [[File%3AHindu-Arabic_numerals.svg|وێنۆک|دە پێژمارەکەی سیستمی ژماراڵی عەرەبی]] '''پێژمار'''<ref>[[حەسەن گونەیلی]]، [[ماتەماتیک (کتێب)|ماتەماتیکا کوردی]]، [http://www.matematikakurdi.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52:pejimar&catid=37:cebir&Itemid=54 Malpera matematîka kurdî] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091017170908/http://www.matematikakurdi.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52:pejimar&catid=37:cebir&Itemid=54|date=2009-10-17}}</ref>، '''ڕەنووس''' یان '''ڕەقەم''' سیمبۆلێکی تاقانەیە کە بە تەنیایی (وەک «۲») یا بە ئاوێتەیی (وەک «٢٥») بۆ نواندنی [[ژمارە|ژمارەکان]] بە کار دەڕوا. ئەو دە پێژمارەی لە ژیانی ڕۆژانەدا بە کار دێن بریتین لە ۰ و ۱ و ۲ و ۳ و ٤ و ٥ و ٦ و ۷ و ۸ و ۹.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of Digit|ناونیشان=https://www.mathsisfun.com/definitions/digit.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.mathsisfun.com}}</ref> == سیمبۆلەکانی بەکارھاتوو بۆ دە پێژمارەکە لە ھەندێ سیستمدا == {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" |- | '''عەرەبیی ڕۆژاوایی''' || 0 || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 |- | '''عەرەبیی ڕۆژھەڵاتی و کوردیی ناوەندی''' || ٠ || ١ || ٢ || ٣ || ٤ || ٥ || ٦ || ٧ || ٨ || ٩ |- | '''فارسی''' || ۰ || ۱ || ۲ || ۳ || ۴ || ۵ || ۶ || ۷ || ۸ || ۹ |- | '''ھیندی''' || ० || १ || २ || ३ || ४ || ५ || ६ || ७ || ८ || ९ |- | '''تامیل''' || &nbsp; || ௧ || ௨ || ௩ || ௪ || ௫ || ௬ || ௭ || ௮ || ௯ |- | '''ڕۆمی''' || || I || II || III || IV || V || VI || VII || VIII || IX |} == ئەمانەش ببینە == * [[ژماراڵ]] * [[ژمارە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Numerals}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|نووسین}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} cfqwmh43m9rugvrycu7gtiel1ri7wm7 0 195669 1689846 1528645 2026-10-19T10:38:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، سویس-کۆلکە) 1689846 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Charles_Albert_Gobat2.jpg|وێنۆک]] '''چارلس ئەلبێرت گۆبات''' (لەدایکبووی ٢١ی ئایاری ١٨٤٣ بۆ ١٦ی ئازاری ١٩١٤) پارێزەری سویسری، سیاسەتوان بوو، کە بەیەکەوە لەگەڵ [[ئێڵی دوکامن]] لە ١٩٠٢ خەڵاتی نۆبێلیان لە ئاشتی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Nobel Peace Prize 1902|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1902/gobat/biographical/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=NobelPrize.org|زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سویس|مافەکانی مرۆڤ|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Charles Albert Gobat}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{سویس-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٣]] [[پۆل:مردووانی ١٩١٤]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھایدلبێرگ]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی سویسی]] 6k3x4z5343fj2meexcxs66anxfd2w3u 0 199876 1689665 1597718 2026-10-19T04:34:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689665 wikitext text/x-wiki {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا}}{{Short description|US government medical research agency}} {{Infobox government agency | agency_name = پەیمانگا نەتەوەیییەکانی تەندروستی ولایەتە یەکگرتووەکان (NIH) | seal = | logo = NIH Master Logo Vertical 2Color.png | logo_size = 100px | logo_caption = لۆگۆی تەندروستی نەتەوەیی | picture = NIH Clinical Research Center aerial.jpg | picture_width = 250 | picture_caption =وێنەی ھەوایی-ئۆف تۆ نای مارکی <unk> ھیتفیلد کۆنترۆڵی توێژینەوەی کلینیکی، بێثێسدا، [[مێریلەند]] | formed = {{start date and age|1887|8}} | preceding1 = تاقیگەکانی ھایجینک | dissolved = | superseding = | jurisdiction = | headquarters = {{nowrap|[[Bethesda, Maryland|Bethesda]], [[Maryland]], U.S.}} | coordinates = {{coord|39|00|09|N|77|06|16|W|type:landmark_region:US-MD|display=title,inline}} | employees = 20,262 (2012) including 6,000 research scientists (٢٠١٩) | budget = {{unbulleted list| {{increase}} {{US$|42&nbsp;billion}} (2020)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aip.org/fyi/2020/final-fy20-appropriations-national-institutes-health|سەردێڕ=Final FY20 Appropriations: National Institutes of Health|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=www.aip.org}}</ref> | {{increase}} {{US$|39&nbsp;billion}} (2019)<ref name="philippides2019"/> |{{increase}} {{US$|37&nbsp;billion|link=yes}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Trump, Congress approve largest U.S. research spending increase in a decade|ناونیشان=http://www.sciencemag.org/news/2018/03/updated-us-spending-deal-contains-largest-research-spending-increase-decade|وێبگە=Science AAAS|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180323235214/http://www.sciencemag.org/news/2018/03/updated-us-spending-deal-contains-largest-research-spending-increase-decade|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> (2018)<ref name=budget2>{{cite report |chapter=Appropriations (Section 2) |chapter-url=https://www.nih.gov/about-nih/what-we-do/nih-almanac/appropriations-section-2 |title=The NIH Almanac |url=https://www.nih.gov/about-nih/what-we-do/nih-almanac |publisher=National Institutes of Health |date=February 25, 2011 |access-date=August 26, 2011 |ref={{harv|NIH Almanac|2011}} |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151031011332/http://www.nih.gov/about-nih/what-we-do/nih-almanac |archive-date=October 31, 2015 }}</ref>}} | chief1_name = [[لۆرێنس تەباک]] | Chef1_Positing = دەرھێنەری نواندن | chief2_name = | chief2_position = | chief3_name = | chief3_position = | chief4_name = | chief4_position = | chief5_name = | chief5_position = | chief6_name = | chief6_position = | chief7_name = | chief7_position = | chief8_name = | chief8_position = | chief9_name = | chief9_position = | parent_department = | Prenet_Agency = بەشی ئۆف ھیڵث & ھێومان سێربۆکس | Child1_Agency = ئینستیتوتی نەتەوەیی کۆنکەر | Child2_Agency = ئینستیتیوتی نەتەوەیی ئۆف ئالەرجی ئەنۆد ئینفاکتیوس دیزاداس | Child3_Agency = ئینستیوتی نەتەوەیی ئەندی دیجستیاس | Child4_Agency = ئازاری نەتەوەیی، لۆنگ، خوێنی ئاندی | Child5_Agency = لیبەریانی نەتەوەیی دەرەوەی پزیشکی | website = {{URL|www.nih.gov}} | footnotes = | region_code = US-MD }} '''پەیمانگا نەتەوەیییەکانی تەندروستی ولایەتە یەکگرتووەکان''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: National Institutes of Health) (NIH) لقێکە لە بەشی تەندروستی و خزمەتگوزارییە مرۆیییەکانی ئەمریکا. سەنتەرەکە ئەرکی سەرەکی و سەرپەرشتی توێژینەوەی بایۆمەدیکال لە ویلایەتە یەکگرتووەکانە. ئێن. ئای. ئێچ لە ٢٧ دامەزراوەی جیای نەتەوەیی پێکھاتووە کە ساڵانە نزیکەی ٢٨ بلیۆن دۆلار لە توێژینەوەی پزیشکی خەرج دەکەن. نزیکەی ھەموو ئۆفیسەکانی پەیمانگاکە لە باشووری ماریلاندن. کتێبخانەی نەتەوەیی ئەم پەیمانگایە (NLM) بۆ نموونە کۆمەڵێک کتێبی پزیشکیی نایاب لە ڕابردووی ئیسلامی تێدایە. == پەیمانگا و سەنتەرەکانی ئەندامی ئێن ئای ئێچ == [[پەڕگە:NIH Clinical Center south entrance.jpg|وێنەی بچووک|200px|چەپ| بینای ژمارە 10 NIH]] * {{Interlanguage link|National_Cancer_Institute|lt=پەیمانگای نەتەوەیی شێرپەنجەی ئەمریکا|en}} * {{Interlanguage link|National Eye Institute|lt=پەیمانگای نەتەوەیی چاو لە ئەمریکا|en}} * {{Interlanguage link|National Heart, Lung, and Blood Institute|lt=پەیمانگای نەتەوەیی دڵ و سی و خوێن لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|en}} * {{Interlanguage link|National_Human_Genome_Research_Institute|lt=پەیمانگای لێکۆڵینەوەی نەتەوەیی مرۆڤی ژێنۆم ئەمریکی|en}} * {{Interlanguage link|National_Institute_on_Aging|lt=پەیمانگای نەتەوەیی بەتەمەن داچوون|en}} * {{Interlanguage link|National_Institute_on_Alcohol_Abuse_and_Alcoholism|lt=پەیمانگای نەتەوەیی خراپ بەکارھێنان و ئاڵوودەبوون بە ئەلکحوول|en}} * {{Interlanguage link|National_Institute_of_Allergy_and_Infectious_Diseases|lt=پەیمانگای نەتەوەیی ھەستیاری و نەخۆشییە گوازراوەکان|en}} * {{Interlanguage link|National_Institute_of_Arthritis_and_Musculoskeletal_and_Skin_Diseases|lt=پەیمانگای نەتەوەیی ھەوکردنی جومگە و ئێسکەپەیکەر و نەخۆشییەکانی پێست|en}} * {{Interlanguage link|National_Institute_of_Biomedical_Imaging_and_Bioengineering|lt=پەیمانگای نەتەوەیی وێنەکردنی زیندەناسی پزیشکی و زیندەئەندازیاری|en}} * {{Interlanguage link|Eunice_Kennedy_Shriver_National_Institute_of_Child_Health_and_Human_Development|lt=پەیمانگای نەتەوەیی بۆ تەندروستی منداڵان و گەشەپێدانی مرۆیی|en}} * {{Interlanguage link|National_Institute_on_Deafness_and_Other_Communication_Disorders|lt=پەیمانگای نەتەوەیی نابیستی و ناڕێکی لە جۆرەکانی تری پەیوەندی بەستن|en}} * [[پەیمانگای نەتەوەیی ئەمریکی بۆ توێژینەوەی ددان]] (NIDCR) * {{Interlanguage link|National_Institute_of_Diabetes_and_Digestive_and_Kidney_Diseases|lt=پەیمانگای نەتەوەیی نەخۆشییەکانی شەکرە و گورچیلە و ھەرس|en}} * {{Interlanguage link|National_Institute_on_Drug_Abuse|lt=پەیمانگای نەتەوەیی لەسەر خراپ بەکارھێنانی دەرمان|en}} * {{Interlanguage link|National_Institute_of_Environmental_Health_Sciences|lt=پەیمانگای نەتەوەیی زانستەکانی تەندروستی ژینگەیی|en}} * {{Interlanguage link|National_Institute_of_General_Medical_Sciences|lt=پەیمانگای نەتەوەیی زانستەکانی پزیشکیی گشتی|en}} * {{Interlanguage link|National_Institute_on_Minority_Health_and_Health_Disparities|lt=پەیمانگای نەتەوەیی لەسەر تەندروستی کەمینە و جیاوازی تەندروستی|en}} * {{Interlanguage link|National_Institute_of_Mental_Health|lt=پەیمانگای نەتەوەیی تەندروستیی دەروونی|en}} * {{Interlanguage link|پەیمانگای نەتەوەیی جەڵتە و ناتەواوییە دەمارییەکان|en|National_Institute_of_Neurological_Disorders_and_Stroke}} * {{Interlanguage link|پەیمانگای نەتەوەیی لێکۆڵینەوەی پەرستاری|en|National_Institute_of_Nursing_Research}} * {{Interlanguage link|پەیمانگای نەتەوەیی کتێبخانەی پزیشکی|en|https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_National_Library_of_Medicine}} * {{Interlanguage link|سەنتەریی نەتەوەیی بۆ زانیاری تەکنەلۆژی|en|https://en.wikipedia.org/wiki/Center_for_Information_Technology}} * {{Interlanguage link|ناوەندی ھەڵسەنگاندنی زانستی|en|https://en.wikipedia.org/wiki/Center_for_Scientific_Review}} * [[سەنتەری نەتەوەیی فۆگارتی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] * [[سەنتەری نەتەوەیی پزیشکی تەواوکەر و جێگرەوە| سەنتەری نەتەوەیی بۆ ڕێکارە لاوەکییەکان لە پزیشکی ئەمریکا]] * [[سەنتەری سەرچاوەی توێژینەوەی نەتەوەیی ئەمریکا]] * [[ناوەندی ھەڵسەنگاندنی کوالێتی پزیشکی ئەمریکا]] [http://www.qarc.org/ (Quality Assurance Review Center)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070111081813/http://www.qarc.org/ |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ }} * [[سەنتەری فیزیای تیشکدانی ئەمریکا]][http://rpc.mdanderson.org/ (Radiological Physics Center)] * [[سەنتەری کلینیکی وارن گرانت ماگنوسن]] [http://clinicalcenter.nih.gov/ (Warren Grant Magnuson Clinical Center)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928195004/http://clinicalcenter.nih.gov/ |date=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١ }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.nih.gov/ www.nih.gov ماڵپەر ئافیشاڵ] {{en icon}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پەرستاری|پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|National Institutes of Health}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وەزارەتەکانی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] pd6hrbumehexr1bo4i4l5jmckfrh7du 0 200927 1689718 1671083 2026-10-19T05:49:04Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1689718 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=February 2010}} {{داتابۆکس}} {{Infobox military conflict | conflict = Battle of Aydın | partof = the [[Greco-Turkish War (1919–1922)|Greco-Turkish War (1919–22)]] | image = AydinStreet1909.jpg | image_size = 150 | caption = A backstreet in the Turkish part of [[Aydın]] in the early 20th century | date = June 27- ٤ تەممووز ١٩١٩ | place = [[Aydın]], [[Aidin Vilayet]] | casus = [[Partitioning of the Ottoman Empire]] | result = [[Kingdom of Greece|Greek]] victory, capture of the city | combatant1 = {{flagicon|Kingdom of Greece|state}} [[Kingdom of Greece|Greece]] | combatant2 = {{flagicon image|Ottoman_flag_alternative_2.svg}} [[Kuvva-i Milliye]] | commander1 = [[Georgios Kondilis]]{{ھن}}Colonel Schinas<ref>http://logomnimon.wordpress.com/2013/02/13/για-το-αϊδίνι/</ref>{{ھن}}Colonel Stavrianopoulos | commander2 = [[Yörük Ali Efe]] | strength1 = 2 regiments (~3,000 men)<ref name="hacettepe">[https://web.archive.org/web/20110621075600/http://www.belgeler.com/blg/spk/kurtulus-savasinda-levazim-ikmal-faaliyetleri-the-supplies-activities-during-the-turkish-war-of-independence ''The supplies activities during the Turkish war of independence''], Murat Günal Ataman, Hacettepe University (Atatürk Institute for Modern Turkish History), page 41</ref> | strength2 = 1,920 [[infantry]] and 17 [[cavalry]]<ref name="hacettepe"/> | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = 1,500 to 2,000<ref>Report of the Inter-Allied Commission of Inquiry (May–September 1919); A [[French people|French]] officer conducting an on-the-spot investigation several days after the events</ref> | notes = }} '''جەنگی ئایدین''' شەڕی بەرگریکردن لە شاری ئایدین لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩١٩ بۆ ٤ی تەممووزی ١٩١٩ەوە ھەڵگیرسا. ئەم شەڕە زنجیرەیەکی یەک لە دوای یەکی جەنگی چەکداری بەرفراوان بوو، قۆناغێکی سەرەتاکانی [[جەنگی نێوان یۆنان و تورک (١٩١٩-١٩٢٢)|جەنگی یۆنان- تورک لە ساڵانی (١٩١٩–١٩٢٢)]] لە ناوەو و دەوروبەری شاری ئایدین کە دەکەوێیتە ڕۆژاوای تورکیا ھەڵگیرسا، ئەنجامی شەڕەکە، سووتاندن و کاولکاری سێ چارەگی شارەکە و سەربڕین و کوشتارێکی زۆری لێ کەوتەوە کە بووە ھۆی لە دەستدانی چەندین ھەزار سەربازی تورک و یۆنانی و خەڵکی سیڤیل. == پێشینەی == ئایدین شارۆچکەیەکی ناوەخۆ بوو دەکەوتە دۆڵی ڕووباری مێندرێزی کە دەکەویتە ڕۆژاوای تورکیا. بەپێ [[کۆنگرەی ئاشتیی پاریس|کۆنگرەی ئاشتی پاریس]] کەلە ساڵی ١٩١٩ دۆڵی ڕووباری مێندرێز نەدەبا داگیر بکرێت لەلایەن سەربازانی یۆنانییەوە، جووڵانەوەکانی ھێزی دەریایی ئیتالی لە کەنارئاوەکانی کوشاداسی بە فەرمانی ھێزی سوپای باڵای یۆنانی بەرەو ئەوە دەڤەرە ئاڕاستە کرا بووە یەکەم ھێز لەم ناوچەیە.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/French_people</ref> === درێژکراوەی ناوچەی دەسەڵات === سەرۆکی باڵای ھێزی یۆنانی ئەریستیدیس ستێرگیادیس لە ٢١ی ئایاردا گەیشتە شاری سمیرنا، لە ٢٣ی ئایاردا فەرمانی داگیرکردنی شارەکانی ئایدین و مانیسا و تورگوتلویان دا بە کۆلۆنێڵ نیکۆلاس زافیریۆ. بەھۆی پانتایی ناوچەکە دڵنیا نەبوون لە داگیرکردنی ئەم ناوچەیە لەلایەن ھێزەکانی یۆنانەوە و بووە کێشە، و تا ڕۆژی ٢ی حوزەیران فەرمانی ھێرش بردنەکە دەرنەچوو، بۆیە فەرماندەی گشتی ماوریس فیتز ماوریس سەربە ھێزی دەریایی میربشێن دەستنیشان کرا بۆ ھەڵسەنگاندنی سنووری ناوچەی داگیرکردنەکە. === لیژنەی لۆکۆڵینەوەی ھاوپەیمانەکان === لیژنەی لێکۆڵینەوەی ھاوپەیمانەکان ڕاپۆرتێکی لە تشرینی یەکەمی ١٩١٩ لەسەر شەڕ و کوشتارگەکە تۆمار کردبوو وەوەکو سەرچاوەیەکی سەرەکی ھەژمارکرا. ئەم ڕاپۆرتە لە تەممووزی ساڵی ١٩١٩ی لایەن کۆنگرەی ئاشتی پاریسەوە فەرمانی تۆمارکردنی پێ درا، نامەیەک لەلایەن [[شێخی ئیسلام]]ی عوسمانیدا نووسرابوو وەراپۆرتێک لەلایەن چوار جەنەراڵی ھێزی ھاوپەیمانەکان ئامادە کرابوو. تێیدا ھاتبوو کە پشکنین و بەدواداچوون لەسەر جەنگی کوشتارگەکە دەکرێ، ئەم ڕاپۆرتە وەکو بەڵگەنامییەک نوسرابوو و ئامادەکرابوو تا لە کۆنگرەی مانگی تشرینی یەکەم گفتوگۆی لەسەر بکرێ و لەبارەی بارودۆخی شارۆچکەکانی ئایدین و چەینی ژێر دەسەڵاتی ئیتاڵیا بدوێ. لەسەرەتای مانگی ئەیلوولی ساڵی ١٩١٩ لیژنەی ھاوپەیمانان چەند کۆبوونەوەیەکیان بەست بۆ گوێگرتن لە لێدوانەکانی پەنابەرانی تورک وپەنابەرانی یۆنانییەکانی کە دانیشتووانی ئایدین وناوچەی داگیرکراوی نازلی کەلە ژێر دەسەڵاتی ھێزەکانی میللی نەتەوەیی تورک بوون.<ref>https://web.archive.org/web/20070629155426/http://www.sam.gov.tr/perceptions/sampapers/GREEKOCCUPATIONOFIZMIR.pdf</ref> == سەرەتای پێکدادانە چەکدارییەکان == لە ڕۆژی ٢٧ی جون شەڕی لە دەوروبەری شاری ئایدین سەری ھەڵدا بە بۆسەیێک لە ئێشکگرتنێکی یۆنانی لەلایەن ھێزی نایاسایی تورکەوە بە یوروک عەلی ئیفی لە وێستگەی شەمەندەفەری ماڵگەچ لە باشووری ئایدین. شاری ئایدین دەکەوێتە چەقی شاری ھەرێمەکە، ڕۆژی ٢٧ی ئایار داگیرکرا لەلایەن سوپای یۆنانییەکان. دوای دەست بەسەرداگرتنی سمیرنا، سوپای یۆنان لە یەکەم ڕۆژی نیشتەجێ بوونی پێشڕەوی کرد بۆ ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژاوا، و لە ھەفتەی دووەمی ھێرشەکە بەرەو دۆڵی مێندرس درێژ بوونەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تورکیا-کۆلکە}} {{یۆنان-کۆلکە}} [[پۆل:١٩١٩ لە یۆنان]] [[پۆل:١٩١٩ لە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی]] [[پۆل:ویلایەتی ئایدن]] [[پۆل:مێژووی ئایدن]] [[پۆل:پێکدادانەکان لە ١٩١٩]] [[پۆل:ڕووداوەکانی حوزەیرانی ١٩١٩]] [[پۆل:ڕووداوەکانی تەممووزی ١٩١٩]] {{تووڵی دەروازە|شەڕ|تورکیا|یۆنان}} j67xqgnl6wgs7hxqdz0lg68qujeue4j 0 204598 1689567 1550517 2026-10-18T22:38:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689567 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەنجەی خوارۆ''' یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری [[دیواندەرە]]یە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی [[٢٠٠٦]]، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٤٣ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١٩٤ کەسە. == سەرچاوەکان == * [http://divandareh.gov.ir/Default.aspx?TabID=106 ماڵپەڕی فەرمانداریی شاری دیواندەرە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022010537/http://divandareh.gov.ir/Default.aspx?TabID=106 |date=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ }} {{شارستانی دیواندەرە}} {{شریتی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە]] 6lvx48ynesi3n9fw92dy9faytjpclqu 0 204599 1689568 1550516 2026-10-18T22:38:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689568 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەنجەی سەرۆ''' یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری [[دیواندەرە]]یە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی [[٢٠٠٦]]، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٢١ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٨٤ کەسە. == سەرچاوەکان == * [http://divandareh.gov.ir/Default.aspx?TabID=106 ماڵپەڕی فەرمانداریی شاری دیواندەرە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022010537/http://divandareh.gov.ir/Default.aspx?TabID=106 |date=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ }} {{شارستانی دیواندەرە}} {{شریتی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە]] f00iy9hibc9qjdsym0c5mjcf9sphg39 0 205135 1689334 1528140 2026-10-18T16:34:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (دەروونناسی-کۆلکە) 1689334 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پێکەنین''' پێکھاتووە لە کاردانەوەیەکی فیزیکی کە لە ھەستی [[خۆشی]]یەوە سەرچاوەی گرتووە، زۆرجار لە شێوازی دەرکردنی [[دەنگ]] بە چوونە ناویەکی [[ناوپەنچک]] و بەشەکانی تری کۆئەندامی ھەناسە، ھەروەھا گۆڕانی شێوازی دەمووچاو دەناسرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Laughter|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Laughter|وێبگە=Wikipedia|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=en|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Laughing}} {{تووڵی دەروازە|دەروونناسی|کۆمیدیا}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:شادی]] [[پۆل:ھەست]] tf6gp509n54xii68relkomxzoh3ptdq 0 205288 1689833 1364594 2026-10-19T10:36:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1689833 wikitext text/x-wiki '''[[چاد]]''' ساڵی ١٩٦٤ بەشداری [[یارییەکانی ئۆڵمپیک|یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد]]ی ھاوینەی کرد. لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤]] تا [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] بەشێوەیەکی بەردەوام بەشداری خولەکانی کردووە. چاد بایکۆتی بەشداریکردنی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦|١٩٧٦]]، [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠|١٩٨٠]] کرد. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە تا ئێستا نەیانتوانیوە مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد بەدەست بھێنن. ھەروەھا چاد بەشداری ھیچ خولێکی ئۆڵۆمپیادی زستانەی نەکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chad at the Olympic Games|ناونیشان=https://www.topendsports.com/events/summer/countries/chad.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.topendsports.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chad|ناونیشان=https://www.specialolympics.org/programs/africa/chad|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=SpecialOlympics.org|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیاد}}{{تووڵی دەروازە|وەرزش|چاد|ئۆڵۆمپیاد}} {{پۆلی کۆمنز|Chad at the Olympic Games}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:چاد لە ئۆڵۆمپیادەکان]] 2igo9zclpn3zxho0sbe2xbd3lr27t0j 0 207567 1689695 1649306 2026-10-19T04:39:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689695 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەینەبڕ | ناوی_فەرمی = پھنە بر - Pahneh Bor | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.8561|frame-long=47.35875|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ|دەوروبەر]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧١٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەینەبڕ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''پەینەبڕ''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[زەردەکەمەر]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[چەشمە ئەیاز]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەواسورخ]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[تەپە مەحمەی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٢)کەس و (٧)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] qlaoasyv6giufpkbz3nj2xbjvgjoklt 0 207597 1689771 1584346 2026-10-19T08:13:26Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[دادگای باڵای فێدراڵیی عێراق]]ی گواستەوە بۆ [[دادگای باڵای ئیتیحادی]]: ناوی فەرمی 1584346 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox high court |court_name = {{nowrap|دادگای باڵای فێدراڵیی عێراق}} | native_name = {{lang|ar|المحكمة الاتحادية العليا}} | image = دادگای باڵای فێدراڵیی عێراق.png | imagesize = 180px | established = ٢٠٠٥ | country = [[عێراق]] | location = [[بەغدا]] | coordinates = | type = | authority = [[یاسای بنەڕەتیی عێراق|یاسای بنەڕەتی]] | terms = | positions = | website = [https://www.iraqfsc.iq/ www.iraqfsc.iq] | chiefjudgetitle = سەرۆکی ئێستا | chiefjudgename = جاسم محەممەد عەبوود | termstart = ٢٠٢١ }} '''دادگای باڵای فێدراڵیی عێراق''' ({{بە عەرەبی|المحكمة الاتحادية العليا}}) دەزگای دادوەریی سەربەخۆی [[عێراق]]ە کە دەستوور شیدەکاتەوە و دەستوور و ڕێکارەکان دیاریدەکات، و بەپێی [[یاسای بنەڕەتیی عێراق|یاسای بنەڕەتی]] بەڕێوە دەچێت. وەک کۆتا دادگای تێھەڵچوونەوەکاردەکات، گرژییەکانی نێوان [[حکوومەتی فێدراڵیی عێراق|حکوومەتی فێدراڵی]]، ھەرێمەکان، [[پارێزگاکانی عێراق|پارێزگاکان]]، شارەوانییەکان و ڕێکخراوەکان چارەسەر دەکات و پێداچوونەوە بۆ تۆمەتەکان دژی [[سەرۆک کۆماری عێراق|سەرۆک کۆمار]]، [[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]] و [[ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق|وەزیرەکان]] دەکات و یەکلاییان دەکاتەوە. ھەروەھا ئەنجامەکانی کۆتاییی ھەڵبژاردنەکان بۆ [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەران]] پەسەند دەکات.<ref>[[یاسای بنەڕەتیی عێراق]]، بەشی ٣، وەرزی ٣، ئەسڵی ٩٠</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://constitutionaltransitions.org/publications/constitutional-courts-after-the-arab-spring/ دادگاکانی یاسای بنەڕەتی لە دوای بەھاری عەرەبی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515000446/http://constitutionaltransitions.org/publications/constitutional-courts-after-the-arab-spring/ |date=١٥ی ئایاری ٢٠١٤ }} {{تووڵی دەروازە|یاسا|سیاسەت|عێراق}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:حکوومەتی عێراق]] 8io2ekulkt79saj13ij3ztltekx40r4 1689775 1689771 2026-10-19T08:14:47Z مامۆستا 39489 1689775 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox high court |court_name = {{nowrap|دادگای باڵای ئیتیحادی}} | native_name = {{lang|ar|المحكمة الاتحادية العليا}} | image = دادگای باڵای فێدراڵیی عێراق.png | imagesize = 180px | established = ٢٠٠٥ | country = [[عێراق]] | location = [[بەغدا]] | coordinates = | type = | authority = [[یاسای بنەڕەتیی عێراق|یاسای بنەڕەتی]] | terms = | positions = | website = [https://www.iraqfsc.iq/ www.iraqfsc.iq] | chiefjudgetitle = سەرۆکی ئێستا | chiefjudgename = جاسم محەممەد عەبوود | termstart = ٢٠٢١ }} '''دادگای باڵای ئیتیحادی''' یان دادگای فیدڕاڵی ({{بە عەرەبی|المحكمة الاتحادية العليا}}) دەزگای دادوەریی سەربەخۆی [[عێراق]]ە کە دەستوور شیدەکاتەوە و دەستوور و ڕێکارەکان دیاریدەکات، و بەپێی [[یاسای بنەڕەتیی عێراق|یاسای بنەڕەتی]] بەڕێوە دەچێت. وەک کۆتا دادگای تێھەڵچوونەوەکاردەکات، گرژییەکانی نێوان [[حکوومەتی فێدراڵیی عێراق|حکوومەتی فێدراڵی]]، ھەرێمەکان، [[پارێزگاکانی عێراق|پارێزگاکان]]، شارەوانییەکان و ڕێکخراوەکان چارەسەر دەکات و پێداچوونەوە بۆ تۆمەتەکان دژی [[سەرۆک کۆماری عێراق|سەرۆک کۆمار]]، [[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]] و [[ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق|وەزیرەکان]] دەکات و یەکلاییان دەکاتەوە. ھەروەھا ئەنجامەکانی کۆتاییی ھەڵبژاردنەکان بۆ [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەران]] پەسەند دەکات.<ref>[[یاسای بنەڕەتیی عێراق]]، بەشی ٣، وەرزی ٣، ئەسڵی ٩٠</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://constitutionaltransitions.org/publications/constitutional-courts-after-the-arab-spring/ دادگاکانی یاسای بنەڕەتی لە دوای بەھاری عەرەبی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515000446/http://constitutionaltransitions.org/publications/constitutional-courts-after-the-arab-spring/ |date=١٥ی ئایاری ٢٠١٤ }} {{تووڵی دەروازە|یاسا|سیاسەت|عێراق}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:حکوومەتی عێراق]] be8ga9kv9lcnrtg5jqxfk51gr6884g6 1689776 1689775 2026-10-19T08:15:30Z مامۆستا 39489 1689776 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox high court |court_name = {{nowrap|دادگای باڵای ئیتیحادی}} | native_name = {{lang|ar|المحكمة الاتحادية العليا}} | image = دادگای باڵای فێدراڵیی عێراق.png | imagesize = 180px | established = ٢٠٠٥ | country = [[عێراق]] | location = [[بەغدا]] | coordinates = | type = | authority = [[یاسای بنەڕەتیی عێراق|یاسای بنەڕەتی]] | terms = | positions = | website = [https://www.iraqfsc.iq/ www.iraqfsc.iq] | chiefjudgetitle = سەرۆکی ئێستا | chiefjudgename = جاسم محەممەد عەبوود | termstart = ٢٠٢١ }} '''دادگای باڵای ئیتیحادی''' یان '''دادگای فیدراڵی''' ({{بە عەرەبی|المحكمة الاتحادية العليا}}) دەزگای دادوەریی سەربەخۆی [[عێراق]]ە کە دەستوور شیدەکاتەوە و دەستوور و ڕێکارەکان دیاریدەکات، و بەپێی [[یاسای بنەڕەتیی عێراق|یاسای بنەڕەتی]] بەڕێوە دەچێت. وەک کۆتا دادگای تێھەڵچوونەوەکاردەکات، گرژییەکانی نێوان [[حکوومەتی فێدراڵیی عێراق|حکوومەتی فێدراڵی]]، ھەرێمەکان، [[پارێزگاکانی عێراق|پارێزگاکان]]، شارەوانییەکان و ڕێکخراوەکان چارەسەر دەکات و پێداچوونەوە بۆ تۆمەتەکان دژی [[سەرۆک کۆماری عێراق|سەرۆک کۆمار]]، [[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]] و [[ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق|وەزیرەکان]] دەکات و یەکلاییان دەکاتەوە. ھەروەھا ئەنجامەکانی کۆتاییی ھەڵبژاردنەکان بۆ [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەران]] پەسەند دەکات.<ref>[[یاسای بنەڕەتیی عێراق]]، بەشی ٣، وەرزی ٣، ئەسڵی ٩٠</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://constitutionaltransitions.org/publications/constitutional-courts-after-the-arab-spring/ دادگاکانی یاسای بنەڕەتی لە دوای بەھاری عەرەبی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515000446/http://constitutionaltransitions.org/publications/constitutional-courts-after-the-arab-spring/ |date=١٥ی ئایاری ٢٠١٤ }} {{تووڵی دەروازە|یاسا|سیاسەت|عێراق}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:حکوومەتی عێراق]] 3filzgk6cd3vx0z5yvlqs5nql644x3l 0 207843 1689849 1649303 2026-10-19T10:39:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689849 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = چارلی بولاخ | ناوی_فەرمی = چالی بلاغ - Chali Bolagh | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.05533|frame-long=47.73081|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری سێڵاوتان|سێڵاوتان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٦٧١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''<span style="color:#090;"> چارلی بولاخ </span>''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری سێڵاوتان]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''<span style="color:#090;"> چارلی بولاخ </span>''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[تازەقیشلاخ]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قیشلاخی حەسەن خان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[شارەدێ]]ی [[تۆپاغاج]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[دەرەوێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٣)کەس و (٨)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[ئازەرییەکان]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] tcc8tdr7j4jooyeja1l4ryxjkwd9636 0 208473 1689815 1550479 2026-10-19T10:34:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1689815 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Paper Mario Logo.png|وێنۆک]] '''پەیپەر ماریۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Paper Mario}}) یارییەکی ڕۆڵگێڕانی [[نینتێندۆ ٦٤]] کە لە ساڵی ٢٠٠٠ بڵاوکرایەوە. [[ماریۆ]] تێیدا لە فۆرمی کاغەزەکەیدا دەردەکەوێت. یاریەکە بە کۆنسڵی [[وی]] لە ساڵی ٢٠٠٧ فرۆشرا، وە لە ساڵی ٢٠١٥ بە کۆنسڵی وی یوو فرۆشرا، دواتر پێنج بەشی تری بەدوادا ھات: (پەیپەر ماریۆ: دەرگای ھەزار ساڵە (٢٠٠٤)، سوپەر پەیپەر ماریۆ (٢٠٠٧)، پەیپەر ماریۆ: ستیکەر ستار (٢٠١٢)، سوپەر ماریۆ: ڕەنگی سپلاش (٢٠١٦)، پەیپەر ماریۆ: پاشای ئۆریگامی (٢٠٢٠). == چیرۆک == کاتێک بۆوسەر ستار ڕۆد بەکاردەھێنێت و ئاھەنگەکە دەبڕێت کە شازادە پیچ میوانداری دەکات، قەڵاکە بەرز دەکرێتەوە بۆ بۆشایی دەرەوە، لەگەڵ پێشکەوتنی یارییەکەدا، ماریۆ پیچ ڕزگار دەکات و شکست بە بۆوسەر دەھێنێت، پاشان لە ڕۆد ستار کەڵک وەرەگرێت بۆ نوێکردنەوەی قەڵاکە. ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی سادە | سەردان = ١٠ی ئازاری ٢٠٢٢}} <references /> {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|Paper Mario (video game)}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠١]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]] o7t7vc5nqpiv74y92fn8uvd3xeb4h3y 0 211147 1689537 1176710 2026-10-18T22:33:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1689537 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} '''پەرەپێدانی وێب''' لەسەر پەرەپێدان و دروستکردنی [[وێب|وێبسایت]] پەڕەی ئینتەرنێتی بۆ ئینتەرنێتی گشتی و ئینتەرنێتی تایبەتی، پەرەپێدانی وێب رێزدەکرێت لە دروستکردنی پەرەیەکی نەجوڵا و یاخوود پەرەیەکی نووسینی سادە ھەتا دروستکردنی بەرنامەیەکی وێب و بازرگانییەکی سەرھێل یاخوود تۆرێکی کۆمەڵایەتی. وە کۆمەڵێکی تر لە ئەرکی گشتگیر کە بە شێوەیەکی گشتی ئامژەیە بۆ، ئەندازیاری وێب، دیزاینەری وێب، وێب سێرڤەر، لای سێڤەر، پاراستنی تۆڕ. لە ناو شارەزایانی وێب «پەرەپێدانی وێب» عادەتەن پەرەپێدانی وێب ئاماژە نییە بۆ دیزاینی وێب کە زۆرێک لە خەڵکی وا تێگەیشتوون. {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر}} {{پۆلی کۆمنز|Web development}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:پرۆگرام]] [[پۆل:پرۆگرامسازیی تەنخواز]] [[پۆل:پرۆگرامساز]] [[پۆل:زمانی پرۆگرامکردن]] [[پۆل:گەشەپێدانی وێب]] fbwoue2cy9ckeku47nlpykr09gmbaqb 0 211488 1689463 1682280 2026-10-18T19:34:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئایین-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689463 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox religious building |building_name=پەرستگای ئاناھیتا|religious_affiliation= |image=Anahita_temple_Iran.jpg|caption= |location= [[کەنگاوەر]]، |province=[[پارێزگای کرماشان]]|image_size=350}} '''پەرستگای ئاناھیتا''' ئاسەوارێکی سەر بە شاری کەنگاوەری [[پارێزگای کرماشان]]ە. شاری کەنگاوەر دەکەوێتە سنووری پارێزگای کرماشان و ھەمەدان کە دەکەوێتە ڕێڕەوی مێژوویی [[ھەگمەتانە]] [[تیسفۆن]]ەوە. ئەم ئاسەوارە دووەمین ئاسەواری بەردینی گەورەیە لە وڵاتی [[ئێران]] دوای [[پەرسپۆلیس]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ball|یەکەم١=Warwick|سەردێڕ=Rome in the East: The Transformation of an Empire|ڕێکەوت=ی ی 2002|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٨٢٣٨٧-١|پەڕەکان=٣٣٠-٣٣١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qQKIAgAAQBAJ&pg=PR4&dq=978-0-415-11376-2&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiM8P7qkYT3AhUoQ_EDHVhBA28Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=978-0-415-11376-2&f=false|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دین|ئێران|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Temple of Anahita, Kangavar}} {{ئایین-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:نژیاروانیی ئێرانی]] [[پۆل:ئاناھیتا]] [[پۆل:خانووبەرە و پێکھاتەکانی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان]] g00u9veyj5g2b7iu8v6kqnodior8i2c 0 212015 1689281 1621156 2026-10-18T13:39:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689281 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox military conflict | conflict = پێکدادانەکانی شنگال ۲۰۲۲ | commander1 = | casualties3 = | casualties2 = نەزانراو | casualties1 = نەزانراو | strength2 = | strength1 = | campaignbox = | territory = | commander2 = | map_mark = | result = | image = | units2 = | units1 = | combatant2 = {{flagicon image|Flag of YBŞ.svg}} [[یەکینەکانی بەرخۆدانی شەنگال]] (یەبەشە){{ھن}}'''پشتگیری لێ دەکرێت لەلایەن:'''{{ھن}}[[پەڕگە:Flag of Kurdistan Workers' Party.svg|border|25px]] [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) | combatant1 = {{flag|Iraq}}{{ھن}}'''پشتگیری لێ دەکرێت لەلایەن:'''{{ھن}}{{ئاڵا|تورکیا}} {{ھن}}[[پەڕگە:Flag of KDP.png|border|25px]] [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Şafak |یەکەم=Yeni |سەردێڕ=YENISAFAK |ناونیشان=https://www.yenisafak.com/en/world/picture-of-terrorist-pkk-leader-removed-in-iraqs-sinjar-3589347 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Yeni Şafak |زمان=en-EN}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هۆشیار زێباری: "یەبه‌شە رووکاری پەکەکەیە و پشتیوانی لە دەرکردنیان لە شنگال دەکەین"|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/عێراق/هۆشیار-زێباری-یەبه-شە-رووکاری-پەکەکەیە-و-پشتیوانی-لە-دەرکردنیان-لە-شنگال-دەکەین/2579045|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=https://mobile.twitter.com/hoshyarzebari/status/1521532233059872769|ناونیشان=https://mobile.twitter.com/hoshyarzebari/status/1521532233059872769|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Twitter|زمان=en}}</ref> | date = ۲ی ئایاری ۲۰۲۲ – ٥ی ئایاری ۲۰۲۲ | place = [[شنگال]]، [[عێراق]] | partof = | status = ھێزەکانی سەر بە چەکدارانی پەکەکە لە ناوەند و ناوچەکانی قەزای شنگال کشانەوە | caption = | notes = }} '''پێکدادانەکانی ۲۰۲۲ی شنگال''' پێکدادانێکی بەردەوامە کە لە ڕۆژی یەکشەممەوە دەستی پێکرد کە سوپای عێراق ئۆپەراسیۆنێکی بۆ پاککردنەوەی شنگال لە هێزەکانی یەبەشە دەستپێکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Estimated 3,000 people flee armed clashes in northern Iraq|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2022/5/2/thousands-flee-after-clashes-erupt-in-iraqis-sinjar-2|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.aljazeera.com|زمان=en}}</ref> == پێکدادان== دوای ئەوەی یەبەشە داوایەکی سوپای عێراق بۆ چۆڵکردنی خاڵێکی پشکنینی ناوچەکەیان ڕەتکردەوە و پێکدادانەکان بۆ ماوەی کاتژمێرێک بەردەوام بوون و دوو هاوڵاتیش برینداربوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Yazidis in Sinjar fear instability as Turkey pounds Iraqi Kurdistan region|ناونیشان=https://english.alaraby.co.uk/news/sinjar-residents-fear-escalation-after-iraqi-army-ybs-fight?amp=1|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=https://english.alaraby.co.uk/?amp=1|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220503030734/https://english.alaraby.co.uk/news/sinjar-residents-fear-escalation-after-iraqi-army-ybs-fight?amp=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|عێراق|تورکیا|دەیەی ٢٠٢٠|کوردستان}} {{عێراق-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شەرەکانی ٢٠٢٢]] crx4vhmmsqy2dp5edgjlg9h5a4iueb3 0 212056 1689340 1406087 2026-10-18T16:35:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1689340 wikitext text/x-wiki '''پێگەیشتوویی لە مرۆڤدا''' بەو گۆڕان و جموجووڵە فیزیکییە دەوترێ کە تێیدا جەستەی [[مناڵ]] وەک جەستەی [[گەورەبوو|مرۆڤی گەورەی]] لێ دێ و دەتوانێ [[زاوزێ]] بکا. سەرەتا، [[مێشک]] فەرمان دەنێرێ بۆ [[لوو|لووە]] جنسییەکان، واتە [[ھێلکەدان|ھێلکەدانەکان]] لە [[کچ|کچاندا]] و، [[ھێلکەگون|ھێلکەگونەکان]] لە [[کوڕ|کوڕاندا]]. لووە جنسییەکان کە ئەو فەرمانەیان پێ گەیشت، دەست دەکەن بە بەرھەمھێنانی [[ھۆرمۆن|ھۆرمۆنگەلێک]] کە [[لیبیدۆ]] (مەیلی جنسی) دەخەنە گوڕ و دەبنە ھۆی گەشەکردن و گۆڕانی شێوەی مێشک و [[ئێسک|ئێسقانەکان]] و [[ماسوولکە|ماسوولکەکان]] و [[خوێن]] و [[پێست]] و [[قژ]] و [[مەمک|مەمکەکان]] و [[ئەندامی زاوزێ|ئەندامەکانی زاوزێ]]. گەشەی فیزیکی، واتە باڵاکردن و قورسبوون، لە نیوەی یەکەمی پرۆسەی پێگەیشتووییدا تاو دەستێنێ و کاتێ جەستە بوو بە جەستەی مرۆڤێکی گەورە، تەواو دەبێ. بۆ کچان، پێگەیشتوویی زیاتر لە تەمەنی ١٠ و ١١ دەست پێ دەکا و لە ١٥ تا ١٧دا کۆتاییی پێ دێ. بۆ کوڕان، لە ١١ و ١٢ دەستی پێ دەکا و لە ١٦ و ١٧ تەواو دەبێ.<ref name="Kail">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kail|یەکەم=RV|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=E-n5E7oyCgoC&pg=PA296|سەردێڕ=Human Development: A Lifespan View|نووسەر٢=Cavanaugh JC|بڵاوکەرەوە=Cengage Learning|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٩٥-٦٠٠٣٧-٤|edition=5th|پەڕە=٢٩٦}}</ref><ref name="Schuiling">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Schuiling|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QTDFDAAAQBAJ&pg=PA22|سەردێڕ=Women's Gynecologic Health|بڵاوکەرەوە=Jones & Bartlett Learning|ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-١-٢٨٤-١٢٥٠١-٦|پەڕە=٢٢|وتەگێڕانەوە=The changes that occur during puberty usually happen in an ordered sequence, beginning with thelarche (breast development) at around age 10 or 11, followed by adrenarche (growth of pubic hair due to androgen stimulation), peak height velocity, and finally menarche (the onset of menses), which usually occurs around age 12 or 13.}}</ref><ref name="Phillips">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=D. C. Phillips|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=84StBAAAQBAJ&pg=PA18|سەردێڕ=Encyclopedia of Educational Theory and Philosophy|بڵاوکەرەوە=Sage Publications|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-١-٤٨٣٣-٦٤٧٥-٩|پەڕەکان=١٨–١٩|وتەگێڕانەوە=On average, the onset of puberty is about 18 months earlier for girls (usually starting around the age of 10 or 11 and lasting until they are 15 to 17) than for boys (who usually begin puberty at about the age of 11 to 12 and complete it by the age of 16 to 17, on average).}}</ref> بەرچاوترین نیشانەی پێگەیشتن لە کچاندا [[کەوتنەسەرخوێن|کەوتنەسەر خوێنە]] کە لە نێوان تەمەنی ١٢ و ١٣ ڕوو دەدا.<ref name="Schuiling" /> لە کوڕاندا، [[ئاوھاتنەوە]] و دروستبوونی [[سپێرم|سپێرمە]] کە زیاتر لە ١٣ ساڵیدا ڕوو دەدا.<ref name="Jorgensen & Keiding2">(Jorgensen & Keiding 1991).</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|چینی چەپ=بەڵێ}} {{تد|پزیشکی|سێکسناسی|دەروونناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Puberty}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:ھەرزەکاری]] [[پۆل:گەشەکردنی مرۆڤ]] [[پۆل:سێکس و تەمەن]] jcv0gv8g59i0ssmg4r9odl0b4esp1j8 0 212070 1689339 1550549 2026-10-18T16:35:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە) 1689339 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پێگەیشتوویی''' بریتییە لە توانای [[ئۆرگانیزم|ئۆرگانیزمەکان]] بۆ [[زاوزێ]]. لەوانەیە ھاومانای [[گەورەبوو]]ن ڕەچاو بکرێ، بەڵام گەورەبوون زیاتر بابەتێکی کولتوورییە، لە حاڵێکدا [[پێگەیشتوویی لە مرۆڤدا]] بابەتێکی [[ژینناسی]]یە. زۆربەی [[گیاندارە پڕخانەکان]] (وەک [[مرۆڤ]]) کە دێنە دنیاوە کتومت ناتوانن زاوزێ بکەن. چەند ڕۆژ یان چەند حەفتە یاخود چەند ساڵی دەوێت تا ئەو توانایە بە دەست بێنن. ھەروھا، لەوانەیە بڕێ نیشانە یان فەرمانگەلی دەرەکی و ناوەکی ئۆرگانیزمەکە پێ بگەیەنن. دەرەکی وەک وشکی و چیدی باران نەبارین. ناوەکیش وەک ڕێژەی چەوریی لەش، کە ھەڵبەت ئەمە نابێت لەگەڵ ئەو [[ھۆرمۆن|ھۆرمۆنانەی]] ڕاستەوخۆ دەبنە ھۆی پێگەیشتنی سێکسی تێکەڵ بکرێ. کاتێک [[ئەندامی زاوزێ|ئەندامەکانی زاوزێ]] بگەشێنەوە و بتوانن [[گامێت]] بەرھەم بێنن ئەوا ئۆرگانیزمەکە پێگەییوە. ھەروەھا، گۆڕان و جموجووڵی تریش لە جەستەی ئۆرگانیزمەکەدا ڕوو دەدات، وەک کوتوپڕ ھەڵدان و باڵاکردن، کە لە ئۆرگانیزمە ناپێگەیشتووەکان جیای دەکاتەوە. بۆ نموونە، پێش پێگەیشتوویی، مناڵی [[مێ|مێینەی]] مرۆڤ سینگی تەختە، بەڵام کە پێگەیشت مەمکی گەورە دەبێت. دوای پێگەیین، ھەندێ ئۆرگانیزم دەتوانن [[نەزۆکی|نەزۆک]] ببنەوە، یا تەنانەت ڕەگەزیان بگۆڕن. ھەندێ ئۆرگانیزم [[ھێرمافرۆدیت]]-ن و لەوانەیە بتوانن لەوانەشە نەتوانن تۆرەم بخەنەوە. ھەروەھا، سەرەڕای ئەوە کە پێگەیشتن لە زۆر گیانداردا بەتوندی لەگەڵ تەمەندا گرێ خواردووە، بەڵام چەند ھۆکارێکی تریشی تێکەڵە، و دەکرێ ھەندێک گیاندار زۆرینەیان یان ھەموو بنەماکانی گەورەبوون نیشان بدەن بەبێ ئەوەی کە لە ڕووی سێکسییەوە پێگەیشتبێتن. بەپێچەوانەشەوە، دەکرێ گیاندارێک شێوەی ناپێگەیشتووبێ بەڵام بتوانێ زاوزێ بکا و تۆرەم بخاتەوە. == سەرچاوەکان == {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|پزیشکی|ژینناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Sexual maturity}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:زاوزێ]] 0vco9ybdu20riacqa97y1h4z7m75pb9 1689521 1689339 2026-10-18T21:13:10Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689521 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پێگەیشتوویی''' بریتییە لە توانای [[ئۆرگانیزم|ئۆرگانیزمەکان]] بۆ [[زاوزێ]]. لەوانەیە ھاومانای [[گەورەبوو]]ن ڕەچاو بکرێ، بەڵام گەورەبوون زیاتر بابەتێکی کولتوورییە، لە حاڵێکدا [[پێگەیشتوویی لە مرۆڤدا]] بابەتێکی [[ژینناسی]]یە. زۆربەی [[گیاندارە پڕخانەکان]] (وەک [[مرۆڤ]]) کە دێنە دنیاوە کتومت ناتوانن زاوزێ بکەن. چەند ڕۆژ یان چەند حەفتە یاخود چەند ساڵی دەوێت تا ئەو توانایە بە دەست بێنن. ھەروھا، لەوانەیە بڕێ نیشانە یان فەرمانگەلی دەرەکی و ناوەکی ئۆرگانیزمەکە پێ بگەیەنن. دەرەکی وەک وشکی و چیدی باران نەبارین. ناوەکیش وەک ڕێژەی چەوریی لەش، کە ھەڵبەت ئەمە نابێت لەگەڵ ئەو [[ھۆرمۆن|ھۆرمۆنانەی]] ڕاستەوخۆ دەبنە ھۆی پێگەیشتنی سێکسی تێکەڵ بکرێ. کاتێک [[ئەندامی زاوزێ|ئەندامەکانی زاوزێ]] بگەشێنەوە و بتوانن [[گامێت]] بەرھەم بێنن ئەوا ئۆرگانیزمەکە پێگەییوە. ھەروەھا، گۆڕان و جموجووڵی تریش لە جەستەی ئۆرگانیزمەکەدا ڕوو دەدات، وەک کوتوپڕ ھەڵدان و باڵاکردن، کە لە ئۆرگانیزمە ناپێگەیشتووەکان جیای دەکاتەوە. بۆ نموونە، پێش پێگەیشتوویی، مناڵی [[مێ|مێینەی]] مرۆڤ سینگی تەختە، بەڵام کە پێگەیشت مەمکی گەورە دەبێت. دوای پێگەیین، ھەندێ ئۆرگانیزم دەتوانن [[نەزۆکی|نەزۆک]] ببنەوە، یا تەنانەت ڕەگەزیان بگۆڕن. ھەندێ ئۆرگانیزم [[ھێرمافرۆدیت]]-ن و لەوانەیە بتوانن لەوانەشە نەتوانن تۆرەم بخەنەوە. ھەروەھا، سەرەڕای ئەوە کە پێگەیشتن لە زۆر گیانداردا بەتوندی لەگەڵ تەمەندا گرێ خواردووە، بەڵام چەند ھۆکارێکی تریشی تێکەڵە، و دەکرێ ھەندێک گیاندار زۆرینەیان یان ھەموو بنەماکانی گەورەبوون نیشان بدەن بەبێ ئەوەی کە لە ڕووی سێکسییەوە پێگەیشتبێتن. بەپێچەوانەشەوە، دەکرێ گیاندارێک شێوەی ناپێگەیشتووبێ بەڵام بتوانێ زاوزێ بکا و تۆرەم بخاتەوە. == سەرچاوەکان == {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|پزیشکی|ژینناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Sexual maturity}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:زاوزێ]] [[پۆل:زایەندێتی]] jb3bhk5b99gikr4kh4d8fwa4wp6ubdp 0 213033 1689543 1568000 2026-10-18T22:34:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە، ئەفغانستان-کۆلکە، پاکستان-کۆلکە) 1689543 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=پەشتوونەکان|image=Farmers in Zabul province of Afghanistan.jpg|population=٥٠ ملیۆن|languages='''[[زمانی پەشتۆ]]'''|rels='''[[ئیسلام]]''' ([[سوننە]])|related=[[کورد]], [[بەلوچ]], [[لوڕ]], [[تاڵش]], [[فارسەکان]]|pop1={{flagdeco|Pakistan}} [[پاکستان]] ٣٥ ملیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئایاری ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110014011/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|pop2={{flagicon image|Flag of the Islamic Emirate of Afghanistan (2021- present).svg}} [[ئەفغانستان]] ١٥ ملیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئایاری ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210104184342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}}'''پەشتوون''' یان '''پەختوون''' ({{بە پەشتۆ|پښتانه}}) یان '''ئەفغان''' (بە پەشتۆ: افغان)<ref name="Sims-Williams 19">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sims-Williams|یەکەم=Nicholas|سەردێڕ=Bactrian Documents from Northern Afghanistan. Vol II: Letters and Buddhist|ناونیشان=https://www.khalilicollections.org/portfolio/bactrian-documents-from-northern-afghanistan-part-ii/|journal=Khalili Collectins|پەڕەکان=١٩}}</ref><ref name="Habibi">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=١٩٦٩|سەردێڕ=Afghan and Afghanistan|ناونیشان=http://www.alamahabibi.com/English%20Articles/Afghan_and_Afghanistan.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ئیش=[[Abdul Hai Habibi]]|بڵاوکەرەوە=alamahabibi.com}}</ref> یەکێک لە نەتەوەکانی ئێرانن کە خەڵکی ئەفغانستان و پاکستانن. پشتوونەکان موسوڵمانی سوننەن و بە زمانی پەشتو قسە دەکەن. نزیکەی ٣٥٠–٤٠٠ ھۆزی پشتون ھەیە. پەشتوونەکان پەیوەندییان بە [[کورد|کوردەکان]] و [[بەلۆچەکان]] و [[فارسەکان]] و [[تاجیکستان|تاجیکەوە]] هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Pashtuns|ناونیشان=https://minorityrights.org/minorities/pashtuns/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Minority Rights Group|زمان=en-GB}}</ref> == مێژوو == زۆربەی پەشتونەکان دەتوانرێت لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەفغانستان تا باکووری ڕۆژاوای پاکستان بدۆزرێتەوە. لە ئێران پێکھاتەی بچووکتر ھەیە، لە وڵاتانی نیمچە دوورگەی عەرەبیش کۆمەڵگەیەکی گەورەی کرێکاری کۆچبەر ھەیە. ناوەندە گرنگەکانی شارە گەورەکانی کولتوری پشتوون بریتین لە پێشەوا و قەندەھار، لەکاتێکدا کابول و کوێتا، ھەرچەندە دانیشتووانی زۆری پشتوونیان ھەیە، بەڵام شارە تێکەڵاوەکانن کە گرنگییەکی کولتوورییان ھەیە. پەشتوونەکان نزیکەی ٤٢٪ی دانیشتووانی ئەفغانستان پێکدەھێنن کە کۆی گشتی ١٢٫٥ ملیۆن کەسە و زیاتر لە ١٥٫٤٢٪ی دانیشتووانی پاکستان یان ٢٨ ملیۆن کەسە. ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی بە گشتی نزیکەی ٤٠ ملیۆن کەس بێت. رێگای ژیانیان بە [[پەشتوونوالی]] ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Who Are the Pashtun People of Afghanistan and Pakistan?|ناونیشان=https://www.thoughtco.com/who-are-the-pashtun-195409|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=ThoughtCo|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pashtun people|ناونیشان=https://www.cs.mcgill.ca/~rwest/wikispeedia/wpcd/wp/p/Pashtun_people.htm|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.cs.mcgill.ca|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220522014759/https://cs.mcgill.ca/~rwest/wikispeedia/wpcd/wp/p/Pashtun_people.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ئەفغانستان|پاکستان}} {{پۆلی کۆمنز|Pashtuns}} {{ئێران-کۆلکە}} {{ئەفغانستان-کۆلکە}} {{پاکستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەشتوون| ]] [[پۆل:خەڵکی دێرین]] [[پۆل:گروپە نەتەوەییەکانی باشووری ئاسیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئاسیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەفغانستان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی پاکستان]] mhm1iqcoselqud9tnndwt7uvp8p215e 0 214016 1689442 1687347 2026-10-18T17:50:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:میسر|میسر]] 1689442 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پارێزگای قاھیرە''' زۆرترین دانیشتووان لە پارێزگاکانی [[میسر]]ە. پایتەختەکەی کە شاری [[قاهیرە]] پایتەختی نیشتمانی میسرە و بەشێکە لە ناوچەی گەورەی قاهیرەی گەورە. چونکە بە تەواوی شارنشین کراوە.ژمارەی دانیشتوانی پارێزگای قاهیرە بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٧ بە نزیکەی ٩٥٧٠٤٤١ کەس .<ref name="Population by Subdivision">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Cairo Governorates Subdivisions |ناونیشان= https://www.citypopulation.de/php/egypt-admin.php?adm1id=01 |وێبگە= CityPopulation.de |ڕێکەوتی سەردان= ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20180828001822/http://www.citypopulation.de/php/egypt-admin.php?adm1id=01# |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Gwillim Law">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Markazes of Egypt |ناونیشان=http://statoids.com/yeg.html |وێبگە=statoids.com |بڵاوکەرەوە=Gwillim Law |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019030709/http://statoids.com/yeg.html# |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>. لە ٣٠ی ئابی ٢٠١٨ خالد عەبدولعەل عەبدولحافز وەک پارێزگاری قاهیرە دەستنیشانکرا.<ref name="Almasry">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-egypt-governors/egypt-names-six-provincial-governors-mostly-ex-generals-idUSKCN11D285|سەردێڕ=رسمياً.. المحافظون الجدد ونوابهم يؤدون اليمين الدستورية أمام الرئيس|ئیش=Almasry Alyoum|زمان=ar|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180831211714/https://www.reuters.com/article/us-egypt-governors/egypt-names-six-provincial-governors-mostly-ex-generals-idUSKCN11D285#|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cairo Governorate}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|میسر}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای قاھیرە]] [[پۆل:پارێزگاکانی میسر]] 56fi38rthyah3zznt8cl0hrhmssbkdg 0 214021 1689443 1687344 2026-10-18T17:50:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1689443 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پارێزگای عەممان''' یەکێکە لە پارێزگاکانی [[ئوردن]]. پایتەختی ئەم پارێزگایە شاری [[عەممان]]ە کە هاوکات پایتەختی ئەو وڵاتەیە. ناوەندی کارگێڕی پارێزگاکە هەروەها سەرجەم فەرمانگە حکومییەکان و پەرلەمانەکان دەکەونە ناحیەی عەبدەلی. سەرژمێری نیشتمانی ئوردن لە ساڵی ٢٠١٥ دەریدەخات کە ژمارەی دانیشتوانی پارێزگاری پایتەخت ٤ ملیۆن کەسی تێپەڕاندووە ,یەکێک لەو هۆکارانەی کە بەشداربوون لە زیادبوونی بەرچاوی ژمارەی دانیشتووان لێشاوی زۆری پەنابەرانە لە وڵاتانی دراوسێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://census.dos.gov.jo/wp-content/uploads/sites/2/2016/02/Census_results_2016.pdf |سەردێڕ=Census results 2015, published by the Department of Statistics |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160328114309/http://census.dos.gov.jo/wp-content/uploads/sites/2/2016/02/Census_results_2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرژمێری نیشتمانی ئوردن لە ساڵی ٢٠٠٤ ئاماژەی بەوەدا کە کۆی ژمارەی دانیشتوانی پارێزگای پایتەخت لەو کاتەدا ١٩٤٢,٠٦٦ کەس بووە، کە لە سەرژمێری ساڵی ١٩٩٤دا ١,٥٧٦,٢٣٨ کەس گەشەی کردووە بە تێکڕای گەشەی ساڵانەی ٢.١%.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dos.gov.jo/sdb_pop/amman_a.htm |سەردێڕ=DOS Jordan 1994 Census |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110722070749/http://www.dos.gov.jo/sdb_pop/amman_a.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Amman Governorate}} {{تووڵی دەروازە|ئوردن|عومان|جوگرافیا}} {{ئوردن-کۆلکە}} {{عومان-کۆلکە}} [[پۆل:عەممان]] gnravhh6ke8tmu1v43x63h06ozl9hdy 0 215638 1689847 1528646 2026-10-19T10:38:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1689847 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {| class="infobox vcard" | colspan="4" class="infobox-image" |[[پەڕگە:Charles_De_Ketelaere_Nations_League_2021_Italy.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Charles_De_Ketelaere_Nations_League_2021_Italy.jpg|بێچوارچێوە]]<div class="infobox-caption">دی کێتێلار لەگەڵ بەلجیکا لە ٢٠٢١</div> |- ! colspan="4" class="infobox-header" |زانیاری کەسی |- ! scope="row" class="infobox-label" |ناوی تەواو | colspan="3" class="infobox-data nickname" |چارلس دی کێتێلار |- ! scope="row" class="infobox-label" |ڕێکەوتی لەدایکبوون | colspan="3" class="infobox-data" |١٠ ئازاری ٢٠٢١ (٢١ ساڵ) |- ! scope="row" class="infobox-label" |جێگای لەدایکبوون | colspan="3" class="infobox-data birthplace" |بروجس، بەلجیکا |- ! scope="row" class="infobox-label" |بەرزی | colspan="3" class="infobox-data" |١٫٩٢ مەتر |- ! scope="row" class="infobox-label" |جێگای یاری | colspan="3" class="infobox-data role" |ناوەندی ھێرشبەر |- ! colspan="4" class="infobox-header" |زانیاری یانە |- ! scope="row" class="infobox-label" |تیمی ئێستا | colspan="3" class="infobox-data org" |ئەی سی میلان |- ! scope="row" class="infobox-label" |ژمارە | colspan="3" class="infobox-data" |٩٠ |- ! colspan="4" class="infobox-header" |کاروانی لاوێتی |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠٠٨–٢٠١٩ | colspan="3" class="infobox-data" |کلەب بروج |- ! colspan="4" class="infobox-header" |کاروانی پیشەگەری |- ! scope="row" class="infobox-label" |ساڵەکان | class="infobox-data infobox-data-a" |'''تیم''' | class="infobox-data infobox-data-b" |یاری |(گۆڵ) |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠١٩–٢٠٢٢ | class="infobox-data infobox-data-a" |کلەب بروج | class="infobox-data infobox-data-b" |٩٠ | class="infobox-data infobox-data-c" |(١٩) |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠٢٢- | class="infobox-data infobox-data-a" |ئەی سی میلان | class="infobox-data infobox-data-b" |٠ | class="infobox-data infobox-data-c" |(٠) |- ! colspan="4" class="infobox-header" |ھەڵبژاردە |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠١٧ | class="infobox-data infobox-data-a" |بەلجیکا خوار ١٦ ساڵان | class="infobox-data infobox-data-b" |٤ | class="infobox-data infobox-data-c" |(١) |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠١٨ | class="infobox-data infobox-data-a" |بەلجیکای خوار ١٧ ساڵان | class="infobox-data infobox-data-b" |١ | class="infobox-data infobox-data-c" |(٠) |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠١٩ | class="infobox-data infobox-data-a" |بەلجیکا خوار ١٩ ساڵان | class="infobox-data infobox-data-b" |٦ | class="infobox-data infobox-data-c" |(٣) |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠٢٠- | class="infobox-data infobox-data-a" |بەلجیکا خوار ٢١ ساڵان | class="infobox-data infobox-data-b" |٦ | class="infobox-data infobox-data-c" |(١) |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠٢٠- | class="infobox-data infobox-data-a" |بەلجیکا | class="infobox-data infobox-data-b" |٨ | class="infobox-data infobox-data-c" |(١) |- | colspan="4" class="infobox-below" | |} '''چارلس دی کێتێلار''' (لەدایکبووی ١٠ی ئازاری ٢٠٠١)یاریزانێکی پیشەگەری [[تۆپی پێ]]ی بەلجیکییە کە وەک یاریزانێکی ناوەندی [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|ھێرشبەر]] یاری دەکات بۆ یانەی [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵی]] [[ئەی سی میلان]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا]]. == کاروانی یانە == === کلەب بروج === دی کێتێلار لە تەمەنی ٧ ساڵیدا چووە ناو یانەی کلەب بروج، ھەروەھا وەک ھێنەرەوەی تۆپ کاری دەکرد.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Is De Ketelaere Belgium's new De Bruyne?|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58916176|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211019113518/https://www.bbc.co.uk/sport/football/58916176|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|via=www.bbc.co.uk}}</ref> ھەروەھا یاری تێنسی دەکرد لە لاوێتیدا، بەڵام تۆپی پێی ھەڵبژارد.<ref name="auto"/> لە ٢٥ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠١٩ یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا لە جامی بەلجیگا و تەواوی یارییەکە بەشدار بوو لە وەرزی ٢٠١٩–٢٠ فرانکس بۆڕاینز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Francs Borains v Club Brugge game report|ناونیشان=https://int.soccerway.com/matches/2019/09/25/belgium/beker-van-belgie/boussu-dour-borinage/club-brugge-kv/3155220/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030032427/https://int.soccerway.com/matches/2019/09/25/belgium/beker-van-belgie/boussu-dour-borinage/club-brugge-kv/3155220/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Soccerway}}</ref> لە ٢٢ی [[تشرینی یەکەم]]ی ٢٠١٩، یەکەمین یاری خۆی لە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] ئەنجامدا بەرامبەر یانەی فەڕەنسی [[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان|پاریس سانت-جێرمان]]. لە سەرەتای یارییەکەوە بەشدار بوو لە خولەکی ٥٧ دا دانیشت کە ئەنجامەکە ١–٠ بوو بۆ پاریس سان-جێرمان، یارییەکە لە کۆتاییدا بە ٥–٠ دۆڕان کۆتایی ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Club Brugge v PSG game report|ناونیشان=https://int.soccerway.com/matches/2019/10/22/europe/uefa-champions-league/club-brugge-kv/paris-saint-germain-fc/3160563/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210429163742/https://int.soccerway.com/matches/2019/10/22/europe/uefa-champions-league/club-brugge-kv/paris-saint-germain-fc/3160563/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Soccerway}}</ref> لە ٥ی [[شوبات]]ی ٢٠٢٠، گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–١ بەرامبەر زولتێ واریگام بۆ گەیشتن بە کۆتایی جامی بەلجیکا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Club staat in de bekerfinale met dank aan gouden invaller De Ketelaere|ناونیشان=https://sporza.be/nl/matches/voetbal/croky-cup/2019-2020/halve-finale/02/club-staat-in-de-bekerfinale-met-dank-aan-gouden-invaller-de-ketelaere~1566819483069/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201022160540/https://sporza.be/nl/matches/voetbal/croky-cup/2019-2020/halve-finale/02/club-staat-in-de-bekerfinale-met-dank-aan-gouden-invaller-de-ketelaere~1566819483069/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=sporza.be|زمان=Dutch}}</ref> لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، دی کێتێلار گۆڵی بردنەوەی تۆمارکرد لە خولەکی ٩٣ بۆ بردنەوە لە [[یانەی تۆپی پێی زێنیت سان پێتێرسبێرگ|زینیت سانت پیتەرزبێرگ]] ٢–١ لە قۆناغی کۆمەڵەکانی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] ٢٠٢٠–٢١.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Club Brugge stun wasteful Zenit with late winner.|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/report?gameId=585853|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210916024442/https://www.espn.com/soccer/report?gameId=585853|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=ESPN}}</ref> === AC میلان === لە ٢ی ئابی ٢٠٢٢، دی کێتێلار چووە یانەی [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵی]] [[ئەی سی میلان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AC Milan Signs the Belgian Attacking Midfielder|ناونیشان=https://playrealroulette.com/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Real Roulette|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220715143223/https://playrealroulette.com/}}</ref> بە گرێبەستێک تا ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٧.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Charles De Ketelaere joins AC Milan: official statement|ناونیشان=http://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2022-08-02/official-statement-charles-de-ketelaere|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=AC Milan|زمان=en}}</ref> == کاروانی نێودەوڵەتی == دی کێتێلاێر بانگھێشت کرا بۆ یەکەم یاریکردنی لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا|ھەڵبژاردەی بەلجیکا]] وەک یەدەگ لە دۆڕاندنیان بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سویسرا|سویسرا]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Belgium 2-1 Switzerland|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54892033|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210125032243/https://www.bbc.co.uk/sport/football/54892033}}</ref> لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١، یەکەم گۆڵی نێودەوڵەتی تۆمارکرد لە یاری دیاریکردنی پلەی سێیەمی [[خولی نەتەوەکانی ئەورووپا]] بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ئیتاڵیا]] و ٢–١ یارییەکەیان دۆڕاند.<ref name="auto"/> == ژیانی کەسی == لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ەوە دی کێتێلار لەگەڵ دایکیدا ژیان بەسەر دەبات<ref name="auto"/> == ئاماری کاروانی وەرزشی == === یانە === {{Updated|٢٢ ئایاری ٢٠٢٢}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=C. De Ketelaere|ناونیشان=https://int.soccerway.com/players/charles-de-ketelaere/571897/|وێبگە=Soccerway|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210430192640/https://int.soccerway.com/players/charles-de-ketelaere/571897/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان ! rowspan="2" |یانە ! rowspan="2" |وەرز ! colspan="3" |خول ! colspan="2" |جامی نیشتیمانی ! colspan="2" |ئەورووپا ! colspan="2" |ئەوانی تر ! colspan="2" |کۆی گشتی |- !ئاست !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان |- | rowspan="4" |کلەب بروج |٢٠١٩ ٢٠ |خولی پرۆ بەلجیکا |١٣ |١ |٦ |١ |٦ |٠ | colspan="2" | - |٢٥ |٢ |- |٢٠٢٠–٢١ |خولی پرۆ بەلجیکا |٣٨ |٤ |١ |٠ |٧ |٢ | colspan="2" | - |٤٦ |٦ |- |٢٠٢١–٢٢ |خولی پرۆ بەلجیکا |٣٩ |١٤ |٣ |٤ |٦ |٠ |١ |٠ |٤٩ |١٨ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٩٠ !١٩ !١٠ !٥ !١٩ !٢ !١ !٠ !١٢٠ !٢٦ |- |[[ئەی سی میلان]] |٢٠٢٢–٢٣ |[[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵیا A]] |٠ |٠ |٠ |٠ |٠ |٠ |٠ |٠ |٠ |٠ |- ! colspan="3" |تەواوی پیشە !٩٠ !١٩ !١٠ !٥ !١٩ !٢ !١ !٠ !١٢٠ !٢٦ |} <references group="lower-alpha" responsive="1"/> === نێودەوڵەتی === {{Updated|١٤ حوزەیرانی ٢٠٢٢}}<ref>{{Royal Belgian Football Association player|id=8663|accessdate=3 August 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+دەرکەوتنی و گۆڵەکانی تیمی نیشتیمانی و ساڵ !تیمی نیشتیمانی !ساڵ !یارییەکان !گۆڵەکان |- |بەلجیکا خوار ١٦ ساڵان |٢٠١٧ |٤ |١ |- |بەلجیکا خوار ١٧ ساڵان |٢٠١٨ |١ |٠ |- |بەلجیکا خوار ١٩ ساڵان |٢٠١٩ |٦ |٣ |- | rowspan="3" |بەلجیکا خوار ٢١ |٢٠٢٠ |٤ |١ |- |٢٠٢١ |٢ |٠ |- !کۆی گشتی !٦ !١ |- | rowspan="4" |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا|بەلجیکا]] |٢٠٢٠ |١ |٠ |- |٢٠٢١ |٣ |١ |- |٢٠٢٢ |٤ |٠ |- !کۆی گشتی !٨ !١ |- ! colspan="2" |تەواوی کاروانی وەرزشی !٢٥ !٦ |} == ڕێزلێنان == '''یانەی برۆگ''' * خولی پلە یەکی بەلجیکا: ٢٠١٩–٢٠، ٢٠٢٠–٢١، ٢٠٢١–٢٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Club Brugge is kampioen en Waasland-Beveren degradeert, 1A volgend seizoen met zestien ploegen én verkorte play-offs|ناونیشان=https://www.hln.be/belgisch-voetbal/club-brugge-is-kampioen-en-waasland-beveren-degradeert-1a-volgend-seizoen-met-zestien-ploegen-en-verkorte-play-offs~a5b72715/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210429104524/https://www.hln.be/belgisch-voetbal/club-brugge-is-kampioen-en-waasland-beveren-degradeert-1a-volgend-seizoen-met-zestien-ploegen-en-verkorte-play-offs~a5b72715/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=www.hln.be (in dutch)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://apnews.com/article/sports-soccer-major-league-brussels-3d93d14f7ef3c07a66eddff2e6801aba|سەردێڕ=Club Brugge completes hat trick of Belgian titles|بڵاوکەرەوە=AP News|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220515182738/https://apnews.com/article/sports-soccer-major-league-brussels-3d93d14f7ef3c07a66eddff2e6801aba}}</ref> * جامی سوپەری بەلجیکا: ٢٠٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Club Brugge vs. Gent 3-2|ناونیشان=https://us.soccerway.com/matches/2021/07/17/belgium/super-cup/club-brugge-kv/krc-genk/3512452/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211102172327/https://us.soccerway.com/matches/2021/07/17/belgium/super-cup/club-brugge-kv/krc-genk/3512452/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Soccerway}}</ref> '''تاکەکەسی''' * بەھرەی ساڵی بەلجیکا: ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=De Ketelaere is Belofte van het Jaar en het smaakt naar meer: "Gouden Schoen? Ik weet niet of het haalbaar is"|ناونیشان=https://www.hln.be/club-brugge/de-ketelaere-is-belofte-van-het-jaar-en-het-smaakt-naar-meer-gouden-schoen-ik-weet-niet-of-het-haalbaar-is-br-br~a33b209ed/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210427151118/https://www.hln.be/club-brugge/de-ketelaere-is-belofte-van-het-jaar-en-het-smaakt-naar-meer-gouden-schoen-ik-weet-niet-of-het-haalbaar-is-br-br~a33b209ed/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=www.hln.be (in dutch)}}</ref> * یاریزانی تۆپی پێی پیشەگەری لاونای بەلجیکا: ٢٠٢١–٢٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Deniz Undav is Profvoetballer & Tessa Wullaert Profvoetbalster van het Jaar|ناونیشان=https://sporza.be/nl/2022/05/23/deniz-undav-is-profvoetballer-tessa-wullaert-profvoetbalster-van-het-jaar~1653298622697/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=SPORZA}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|بەلجیکا}} {{پۆلی کۆمنز|Charles De Ketelaere}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان]] [[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەلجیکی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەلجیکی]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا]] hwyieo0x2fd6mi928n6t1ukwg2dcrhi 0 215810 1689689 1560168 2026-10-19T04:38:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (یاسا-کۆلکە، ئازەربایجان-کۆلکە، ئەرمەنستان-کۆلکە) 1689689 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پەیمانی مۆسکۆ''' یان '''پەیمانی برایەتی''' ({{بە تورکی | Moskova Antlaşması}}، {{بە ڕووسی | Московский договор}}) ڕێککەوتنێک بوو لە نێوان ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورەی [[تورکیا]] (TBMM)، بە سەرکردایەتی [[مستەفا کەمال ئاتاتورک|مستەفا کەمال]]، و [[ڕووسیا]]، بە سەرکردایەتی [[ڤلادیمیر لێنین]]، لە ١٦ی ئازاردا واژوو کرا ١٩٢١.<ref name="moscow-text">{{in lang|ru}} [http://www.amsi.ge/istoria/sab/moskovi.html Московский договор между Росскией и Турцией, 16 марта 1921 года] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928000013/http://www.amsi.ge/istoria/sab/moskovi.html |date=2007-09-28}}</ref><ref name="tsutsiev">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tsutsiev|یەکەم=Arthur|translator=Nora Seligman Favorov|سەردێڕ=Atlas of the Ethno-Political History of the Caucasus|ساڵ=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Yale University Press|شوێن=New Haven|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١٥٣٠٨-٨|پەڕە=٧٩}}</ref><ref name="king">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=King|یەکەم=Charles|بەستەری نووسەر=Charles King (professor of international affairs)|سەردێڕ=The Ghost of Freedom: A History of the Caucasus|ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|شوێن=Oxford|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٧٧٧٥-٦|پەڕە=[https://archive.org/details/ghostoffreedomhi٠٠٠٠king/page/١٨٩ ١٨٩]|ناونیشان=https://archive.org/details/ghostoffreedomhi0000king/page/189}}</ref> ئەو کاتە نە کۆماری تورکیا و نە یەکێتی سۆڤیەت دامەزرابوو. حکوومەتی تورکیا لەو سەردەمەدا کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دانپێدانراو بوو، حکوومەتی سوڵتان محەممەدی شەشەم بوو، بەڵام ئەو حکوومەتە لایەنێکی پەیمانی مۆسکۆ نەبوو. حکوومەتی سوڵتان [[پەیمانی سیڤەر]]ی واژوو کردبوو کە لەلایەن بزووتنەوەی نەتەوەیی تورکیاوە ڕەتکرابووەوە. == خاڵە سەرەکییەکان == بەپێی پەیمانی مۆسکۆ ھەردوو حکوومەت بەڵێنیان دا پەیوەندی دۆستانە لە نێوان وڵاتەکاندا دروست بکەن.<ref>{{in lang|ru}} ''Документы внешней политики СССР''. Moscow, 1959, Vol. III, pp. 597-604.</ref> لە پەیماننامەکەدا ھاتووە کە زاراوەی «[[تورکیا]]» تێیدا بە واتای ئەو خاکانە دێت کە لە سوێندی نیشتمانیدا ھاتووە، کە لە ٢٨ی ژانویەی ١٩٢٠دا لەلایەن پەرلەمانی عوسمانییەوە پەسەندکرابوو، مادەی شەشەم ھەموو ئەو پەیمانانەی کە لە نێوان ڕووسیا و تورکیادا ئەنجامدراون بە پووچەڵ ناسێندرا. بەتاڵ. بەپێی مادەی دووەم، تورکیا باتوم و ناوچەی تەنیشت لە باکووری گوندی [[سەرپی|سەرپ]] دایە دەست جۆرجیای سۆڤیەت ([[ئۆبڵاستی قەرس]] چووە تورکیا). مادەی سێیەم قەزایەکی [[کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی خۆسەری نەخچیڤان|ئۆتۆنۆمی ناخیچێڤانی]] لەژێر دەسەڵاتی پارێزراوی [[ئازەربایجانی سۆڤیەت]] دامەزراند. بەپێی مادەی پێنجەم، لایەنەکان ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی وردەکاری کۆتایی لەبارەی دۆخی [[دەریای ڕەش]] و گەرووی تورکیا بسپێردرێت بۆ کۆنفرانسی داھاتووی نوێنەرانی دەوڵەتانی کەناراوەکان ئەگەر "سەروەری تەواو" و ئاسایشی تورکیا و "شارە پایتەختەکەی قوستەنتینییە". " بریندار نەبوون.<ref name="moscow-text"/> == پەیمانی قەرس == {{وتاری سەرەکی|پەیمانی قەرس}} [[File:پەیمانی قەرس.jpg|thumb]] سنوورەکانی تورکیا و ھەروەھا سنوورەکانی جۆرجیا و [[کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان|ئەرمەنستان]] و ئازەربایجان، وەک لە پەیماننامەکەدا پێناسە کراوە و ھەروەھا [[پەیمانی قەرس]] کە نزیکەی یەکسانە (لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٢١ واژوو کراوە)، ھێشتا لە ئارادان. == گرژییەکانی نێوان ڕووسیا و تورکیا لە ساڵی ٢٠١٥ == دوای کەوتنەخوارەوەی کەشتیی سوخۆی سو-٢٤ی ڕووسی بەسەر سنووری نێوان [[سووریا]] و تورکیا لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥ و سەرھەڵدانی گرژییەکانی نێوان ڕووسیا و تورکیا، ئەندامانی حیزبی شیوعی ڕووسیا پێشنیاری ھەڵوەشاندنەوەی پەیمانی مۆسکۆیان کرد.<ref name="russia-direct">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shakarian|یەکەم=Pietro A.|سەردێڕ=Will Russia cancel its 1921 friendship treaty with Turkey?|ناونیشان=http://www.russia-direct.org/analysis/how-treaty-1921-could-determine-future-arc-russian-turkish-relations|ئیش=Russia Direct|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170325043850/http://www.russia-direct.org/analysis/how-treaty-1921-could-determine-future-arc-russian-turkish-relations|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="eurasianet">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lomsadze|یەکەم=Giorgi|سەردێڕ=Russian Communists Want to Scrap Historic Treaty with Turkey|ناونیشان=http://www.eurasianet.org/node/77261|ئیش=[[EurasiaNet]]|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> سەرەتا وەزارەتی دەرەوەی ڕووسیا ئەو کارەی بە ناردنی پەیامێکی سیاسی بۆ حکوومەتی [[ڕەجەب تەیب ئەردۆغان]] سەرۆک کۆماری تورکیا زانی.<ref name="russia-direct"/> بەڵام لە کۆتاییدا مۆسکۆ لە ھەوڵەکانیدا بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان لەگەڵ [[ئەنقەرە]] بڕیاری دژی ئەو بیرۆکەیە دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=RF MFA's letter on impossibility of dissolution of friendship Treaty with Turkey|ناونیشان=http://rusarminfo.ru/rf-mfas-letter-on-impossibility-of-dissolution-of-friendship-treaty-with-turkey/|ئیش=Russian-Armenian News Agency|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئازەربایجان|ئەرمەنستان|تورکیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|یاسا}} {{یاسا-کۆلکە}} {{ئازەربایجان-کۆلکە}} {{ئەرمەنستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیماننامەکانی تورکیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی یەکێتیی سۆڤیەت]] [[پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی جیھانیی یەکەم]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سنوور]] [[پۆل:مێژووی قەرس]] [[پۆل:مێژووی ھاوچەرخی تورکیا]] [[پۆل:مستەفا کەمال ئاتاتورک]] [[پۆل:ڤلادیمیر لێنین]] 52vya79ho6rka2cj07b30txpcpwue31 0 216125 1689485 1606818 2026-10-18T19:38:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1689485 wikitext text/x-wiki {{Infobox book| | name = پەروەردەی سۆزداری | image = Education sentimentale flaubert.jpg | caption = لاپەرەی ناونیشان لە چاپی یەکەمی ڕۆمانی پەروەردەی سۆزداری'' | author = [[گۆستاڤ فلۆبێر]] | country = [[فەڕەنسا]] | language = [[فەڕەنسی]] | genre = [[ڕیالیزم(arts)|ڕیالیزم]] | isbn = 978-1-4717-2774-0 | pub_date = ١٨٦٩ | set_in = [[پاریس]] and [[نۆرماندی]]، ١٨٣٧–١٨٦٧ | preceded_by = [[سالامبۆ]] }} '''پەروەردەی سۆزداری''' (بە [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]: ''L'Éducation sentimentale)'' [[ڕۆمان|ڕۆمانێکی]] [[گۆستاڤ فلۆبێر|گۆستاڤ فلۆبێرە]] کە لە ساڵی [[١٨٦٩|١٨٦٩دا]] نووسراوە و بە یەکێک لە کاریگەرترین ڕۆمانەکانی [[سەدەی ١٩یەم|سەدەی نۆزدەیەم]] دادەنرێت. ئەم ڕۆمانە لەلایەن ھاوچەرخەکانی فلۆبێر وەک [[جۆرج ساند]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Tipper|یەکەم=P. A.|ڕێکەوت=1996-04|سەردێڕ=Fr�d�ric's ?Pro-coital? cigarette: Causal indeterminacy in L'education sentimentale|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1007/bf00212102|journal=Neophilologus|بەرگ=٨٠|issue=2|پەڕەکان=٢٢٥–٢٤١|doi=10.1007/bf00212102|issn=0028-2677}}</ref> و [[ئێمیل زۆلا]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Tipper|یەکەم=P. A.|ڕێکەوت=1996-04|سەردێڕ=Fr�d�ric's ?Pro-coital? cigarette: Causal indeterminacy in L'education sentimentale|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1007/bf00212102|journal=Neophilologus|بەرگ=٨٠|issue=2|پەڕەکان=٢٢٥–٢٤١|doi=10.1007/bf00212102|issn=0028-2677}}</ref> ستایش کرا، بەڵام لەلایەن [[ھێنری جەیمسەوە]] ڕەخنەی لێ گیرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Strauss|یەکەم=Rebecca|ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=Henry James's Social Fabric|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1353/hjr.2013.0017|journal=The Henry James Review|بەرگ=٣٤|issue=2|پەڕەکان=١٣٠–١٤٦|doi=10.1353/hjr.2013.0017|issn=1080-6555}}</ref> چیرۆکەکە دەربارەی ژیانی خۆشەویستیی گەنجێکە لە سەردەمی [[شۆڕشی فەڕەنسا]] لە ساڵی [[١٨٤٨|١٨٤٨دا]]. ڕۆمانەکە باس لە ژیانی گەنجێک دەکات (فرێدریک مۆرۆ) کە لە کاتی شۆڕشی ساڵی ١٨٤٨ و دامەزراندنی ئیمپراتۆرییەتی دووەمی فەڕەنسادا ژیاوە. ڕۆمانەکە ھەروەھا باس لە خۆشەویستیی فرێدریک بۆ ژنێکی گەورەتر (لە کارەکتەری ھاوسەری بڵاوکەرەوەی مۆسیقا مۆریس شلیسینگەر، کە لە کتێبەکەدا بە ناوی ژاک ئارنوو باسی کراوە، وەرگیراوە) دەکات. تۆنی ڕۆمانەکە ھەم تەشەراوی و ھەم ڕەشبینە؛ کتێبەکە ناوبەناو کۆمەڵگەی فەڕەنسی دادەشۆرێت. کارەکتەری سەرەکی، فرێدریک، زۆر جار خۆی دەخاتە نێو باوەشی بەرزەفڕییە عاشقانە خەیاڵاوییەکانییەوە. == پاشخان == فلۆبێر زۆرێک لە ئەزموونەکانی پاڵەوانەکەی (لەوانەش پەرۆشییە ڕۆمانسییەکەی) لەسەر بنەمای ژیانی خۆی داڕشت. ئەو لە ساڵی ١٨٦٤دا لەبارەی بەرھەمەکەوە نووسیویەتی: «دەمەوێت مێژووی ئەخلاقیی پیاوانی نەوەکەم (جیلی خۆم) بنووسم- یان وردتر [بڵێم]، مێژووی سۆزەکانیان. کتێبەکە دەربارەی خۆشەویستییە، دەربارەی سۆز؛ بەڵام سۆزێکی وەک ئەوەی دەتوانێت لەم سەردەمەدا ھەبێت __ واتە [سۆزێکی] ناچالاک.» == پوختەی ڕووداوەکان == فرێدریک مۆرۆ جارێکی دیکە چاوی بە ھاوڕێیەکی سەردەمی منداڵیی خۆی دەکەوێتەوە بە ناوی دێلۆریێ و، ھاوڕیکەی ئامۆژگاریی دەکات لەگەڵ دامبرۆز، کە بانکدارێکی دەوڵەمەندی پاریسی بوو، کۆ ببێتەوە. فرێدریک بە نامەیەکی ڕاسپاردەی دراوسێکەیەوە، بەڕێز ڕۆک، کە لە کۆمپانیاکەی دامبرۆز کار دەکات، ڕەوانەی پاریس دەبێت. سەرەڕای ئەمەش، یەکترناسینی فرێدریک و دامبرۆز زۆر سەرکەوتوو نییە. == کارەکتەرەکان == تایبەتمەندییەکی بەرجەستەی کارەکتەرەکانی پەروەردەی سۆزداری ڕاڕاییبوون و خۆپەرستییە. فرێدریک، کارەکتەری سەرەکی، لە بنەڕەتدا عاشقی مادام ئارنووە، بەڵام بەدرێژاییی ڕۆمانەکە عاشقی ئەو دەبێت و لێی سارد دەبێتەوە. جگە لەوەش، ناتوانێت بڕیار لەسەر پیشەیەک بدات و لەبری ئەوە لەسەر میراتی مامی دەژی. کارەکتەرەکانی دیکەی وەک بەڕێز ئارنوو، ھێندەی ڕاڕاییبوونی فرێدریک لە خۆشەویستیدا لە بازرگانیدا ڕاڕایین. بەبێ ماتریاڵیزم و «پەرستنی غەریزەییی دەسەڵات»، نزیکەی تەواوی کارەکتەرەکان بەتەواوی بێ ڕەگ و ڕیشە دەردەکەون. ھەڵسەنگاندنی فلۆبێر بۆ سەردەمی خۆی بەم شێوەیە بوو؛ باڵکێشبوونی بەردەوامی ڕۆمانەکە بەشێکی بەھۆی ڕەشبینیی ڕۆمانەکەوەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|L'Éducation sentimentale}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆمانەکان|کتێب}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆمانەکانی گۆستاڤ فلۆبێر]] rh74t2zbyyr8adkz9557vxdnp4igajx 0 216147 1689446 1687260 2026-10-18T17:51:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئازەربایجان|ئازەربایجان]] و [[دەروازە:ئەرمەنستان|ئەرمەنستان]] 1689446 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Elisabethpol_Governorate_ATD.png|وێنۆک|نەخشەی کارگێڕی پارێزگای ئەلیزاڤێتپۆل]] '''پارێزگای ئەلیزاڤێتپۆل''' (بە ڕووسی پێش چاکسازی: Елисаветпо́льская губе́рнія، ڕۆمانیکردنی ڕووسی. یەلیساڤێتپۆلسکایا گوبێرنیا؛ ئەرمەنی: Ելիզավետպոլի նահանգ)، ھەروەھا بە پارێزگای گەنجا ناسراوە (بە ئازەربایجانی: Gəncə quberniyası) لە دوای ساڵی ١٩١٨، ''guberniya ("پارێزگاری")'' بوو لە [[جێگری پاشایەتی قەوقاز (١٨٠١-١٩١٧)|جێگری پاشایەتی قەفقاز]] لە [[ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا]]، پایتەختەکەی لە ئەلیزاڤێتپۆل ([[گەنجە]]). ڕووبەری پارێزگاکە ٤٤٬١٣٦ کیلۆمەتر چوارگۆشە بوو<ref name="bee">{{in lang|ru}} [http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/007/039/39113.htm Brockhaus and Efron Encyclopaedia]{{dead link|date=October 2017 |bot=Josve05a |fix-attempted=yes}}: Elisabethpol Governorate</ref> و تا ساڵی ١٨٩٧ ٨٧٨٬٤١٥ دانیشتووی لەخۆگرتبوو<ref>{{in lang|ru}} [http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/007/039/39114.htm Brockhaus and Efron Encyclopaedia]{{dead link|date=October 2017 |bot=Josve05a |fix-attempted=yes}}: Elisabethpol Governorate – additional information to the article</ref> ئیدارەی ئەلیزاڤێتپۆل لە ڕۆژاواوە ھاوسنوور بوو لەگەڵ [[پارێزگای ئێریڤان]]، لە باکوورەوە لەگەڵ [[پارێزگای تیفلیس]] و زەکاتال ئۆکرۆگ، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئۆبلاستی داغستان]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[پارێزگای باکوو]] و لە باشوورەوە لەگەڵ [[فارس]]. == جوگرافیا == ڕووبەری پارێزگاکە لێواری باشووری زنجیرە چیای سەرەکی [[زنجیرەچیاکانی قەوقاز|قەفقاز]] لە باکووری ڕۆژھەڵات لەخۆدەگرێت، کە چیای بازاڕدوزو و لووتکەکانی دیکە لە سەرووی ھێڵی بەفرەوە بەرز دەبنەوە؛ چەمی وشکی تەنیشت [[ڕووباری کورا]]، کە لە ڕۆژاوا دەگاتە ١٠٠٠ پێ بەرزی و لە ڕۆژھەڵاتەوە تا ١٠٠–٢٠٠ پێ نوقم دەبێت، کە ئاودێری پێویستە و لێوارەکانی باکووری بەرزایییەکانی [[باشووری قەوقاز|ترانسقاوقاز]] و بەشێک لە بەرزایییەکانی ئەرمینیا، کە بەرەو سنووری ڕۆژاوای خۆی، لە نزیک [[دەریاچەی سێڤان]]، بە زنجیرە شاخەکان دەبڕدرێت کە لە تراکیت و بەردی جۆراوجۆری بلوری پێکھاتوون.<ref name="EB1911">{{EB1911|inline=y|wstitle=Elisavetpol (government)|display=Elisavetpol|volume=9|page=280}}</ref> لە شوێنەکانی دیکەشدا وڵاتەکە سیمایەکی فەلاتێکی ھەیە، بەرزییەکەی ٧ ھەزار بۆ ٨ ھەزار پێیە، بە قووڵی لەلایەن لقەکانی [[ڕووباری ئاراس|ئاراس]]ەوە خەندەق کراوە. ھەموو جۆرەکانی کەشوھەوا لە لووتکە بەفراوییەکان، چۆڵەوانییەکانی ئەلب و بیابانە بەردینەکانی ئاستە بەرزەکاندا دەبینرێن، تا دەگاتە لێوارەکانی گردەکان و چەمی وشکی خەزەر.<ref name="EB1911"/> == دیمۆگرافی == ژمارەی دانیشتووانی ساڵی ١٨٨٦ ٧٢٨٩٤٣ کەس بووە، لە ٣ شار (ئێلیزاڤێتپۆل، [[شاکی، ئازەربایجان|نوخا]]، و شوشا) و ١٥٢١ گوند دەژین.<ref name=be1>[http://brocgaus.ru/text/039/010.htm Елизаветпольская губерния] (Elizavetpol Governorate) in Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary {{in lang|ru}}</ref> بەپێی ئامارەکانی ساڵی ١٨٨٦ کە لە فەرھەنگی ئینسایکلۆپیدی برۆکھاوس و ئێفرۆندا ڕاپۆرتکراون،<ref name="be1"/> مەسیحییە ئۆرتۆدۆکسەکان ٠٫٢١٪ی دانیشتووانی پارێزگاکەیان پێکھێناوە، و سێکتانی جۆراوجۆر ("تائیفییەکان") لە دەوروبەری ١٪ (~٧٣٠٠ کەس). ئەمەش بەو مانایەیە کە زۆربەی ڕووسییە نەتەوەیییەکانی ئەو کاتە لە پارێزگاکەدا (١٫١١٪ی دانیشتووانی ٧٢٨٩٤٣ دانیشتووی پارێزگاکە لە ساڵی ١٨٨٦) ئەندامی کۆمەڵگە جۆراوجۆرە تائیفییەکانی وەک دووخۆبۆر و مۆلۆکان بوون. == دابەشکردنی کارگێڕی == # [[ئارێش یوزد]] # [[جێڤانشیر یوزد]] # [[ئەلیزاڤێتپۆل یوزد]] # [[زەنگەزور یوزد]] # [[کازاخ یوزد]] # [[جێبرایل یوزد]] # [[نوخا یوزد]] # [[شووشە یوزد]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ڕووسیا|ئازەربایجان|ئەرمەنستان}} {{پۆلی کۆمنز|Elisabethpol Governorate}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:جێگری پاشایەتی قەوقاز (١٨٠١–١٩١٧)|ئەلیزاڤێتپۆل]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٨]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩١٧]] [[پۆل:ئازەربایجان لە سەدەی ٢٠ەم]] 7mzpbnl40e875r21lp5c6orqgwzbxxc 0 216222 1689680 1094643 2026-10-19T04:36:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ڕووسیا-کۆلکە) 1689680 wikitext text/x-wiki '''پەیمانگای پرۆفیسۆرە سوورەکانی حیزبی شیوعی''' سەرتاسەری یەکێتی (بەڵشەفییەکان) ({{بە ڕووسی| Институ́т кра́сной профессу́ры, ИКП}}) پەیمانگایەکی پەروەردەی ئاستی دەرچووان بوو لە [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان|زانستە کۆمەڵایەتییە]] [[مارکسیزم|مارکسییەکان]] کە دەکەوێتە خانەقای ئۆرتۆدۆکسی سۆز، [[مۆسکۆ]]. == مێژوو == لە شوباتی ١٩٢١ دامەزراوە بۆ چارەسەرکردنی کەمیی پرۆفیسۆری مارکسیست بەڵام تەنھا نزیکەی لەسەدا ٢٥ی دەرچووانی بەردەوام بوون لە پیشەیەکی ئەکادیمی؛ زۆربەیان زیاتر بوونە کارمەندی [[حیزبی شیوعی یەکێتیی سۆڤیەت|حزبی شیوعی]].<ref>[https://politicalscience.rsuh.ru/jour/article/view/203?locale=en_US politicalscience], Institute of Red Professors as a “state” project (1921–1938) .</ref> سەرەتا لەژێر دەسەڵاتی دەستەی [[کۆمیتەی ناوەندی بەڕێوەبەری یەکێتیی سۆڤیەت|بەڕێوەبەری ناوەندی یەکێتی سۆڤیەت]] بوو و دواتر لەژێر دەسەڵاتی بەشی ئاژاوە و پڕوپاگەندە (ئاگیتپرۆپ) بوو.<ref>[https://greatsovietencyclopedia.fandom.com/wiki/Institute_of_the_Red_Professors_(IKP) greatsovietencyclopedia],Institute of the Red Professors (IKP).</ref> توێژینەوەکان چوار ساڵی خایاند و خوێندکاران (نازناوی ikapisty) پێویستیان بە نووسینی توێژینەوەی توێژینەوە بوو، کە زۆرجار بڵاودەکرایەوە و نوێنەرایەتی جەستەیەکی بەرچاوی توێژینەوەی مێژوویی مارکسیستی دەکرد. دوو سەد و سی و شەش خوێندکار لە نێوان ساڵانی ١٩٢٤ بۆ ١٩٢٩ خولەکەیان تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٢٩دا ٦٩ مامۆستا لە پەیمانگاکەدا ھەبوون کە حەوتیان ئەندامی حزبی شیوعی نەبوون. سەرۆکی زانکۆکانی بریتی بوون لە میخائیل پۆکرۆڤسکی (١٩٢١–٣١) و پاڤێل یودین (١٩٣٢–١٩٣٨). پەیمانگاکە لە ساڵی ١٩٣٨ ھەڵوەشایەوە. پەیمانگاکە لە سیستەمێکی قوتابخانە باڵاکانی حزبی [[کۆمیتەی ناوەندی حیزبی شیوعی یەکێتی سۆڤیەت|کۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی یەکێتیی سۆڤیەت]]دا یەکخرا.<ref>[https://esteticapotolok.ru/en/krasnaya-professura-kompleks-obshchezhitii-instituta-krasnoi/ esteticapotolok]{{بەستەری مردوو|url=https://esteticapotolok.ru/en/krasnaya-professura-kompleks-obshchezhitii-instituta-krasnoi/ |date=تەممووزی ٢٠٢٣ }}, Red professor. Complex of dormitories of the institute of red professors .</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پەروەردە|ڕووسیا}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:زانکۆ و پەیمانگاکانی دامەزراو لە یەکێتیی سۆڤیەت]] [[پۆل:پەیمانگا پەروەردەییەکان کە لە ١٩٢١ دامەزراون]] i1ranuh1d88k4b2zdr6f8rp2o1l9fpf 0 216349 1689385 1689023 2026-10-18T17:14:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1689385 wikitext text/x-wiki {{Infobox award|name=مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠|location=[[ڕۆما]], {{flagIOC|ITA| ھاوینەی ١٩٦٠}}|award2_type=زۆرترین مەدالیای گشتی|award2_winner={{flagIOC|URS| ھاوینەی ١٩٦٠|١٠٣}}|award1_type=زۆرترین مەدالیای زێر|award1_winner={{flagIOC|URS| ھاوینەی ١٩٦٠|٤٣}}|previous=[[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦|١٩٥٦]]|main=[[خشتەی سەرجەم مەدالیەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد|پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیاد]]|next=[[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤|١٩٦٤]]}} پێرستی مەدالیاکانی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠]]، پێک دێت لەو وڵاتانەی بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی حەڤدەھەمی ھاوینە. کە لە [[ڕۆما|ڕۆما،]] [[ئیتاڵیا]] لە ٢٥ی ئابی ١٩٦٠ تا ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٠ بەڕێوەچوو. کۆی گشتی ٥٬٣٣٨ وەرزشوان لە ٨٣ وڵاتەوە بەشدارییان لەم خولەدا کرد.<ref name="olympic.org">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rome&ndash;XIX Olympic Winter Games|ناونیشان=http://www.olympic.org/uk/games/past/index_uk.asp?OLGT=1&OLGY=1960|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080508054241/http://www.olympic.org/uk/games/past/index_uk.asp?OLGT=1&OLGY=1960|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=International Olympic Committee}}</ref>وەرزشوانانی ٤٤ وڵات لانیکەم یەک مەدالیایان بردەوە [[یەکێتیی سۆڤیەت]] زۆرترین مەدالیای زێڕ (٤٣) و مەدالیای گشتی (١٠٣) بردەوە. ھیندی ڕۆژاوای بەریتانی، کۆماری چین، ئەسیوپیا، گانا، عێراق، مەغریب و سەنگاپورە یەکەمین مەدالیایان بردەوە لە مێژووی ئۆڵۆمپیادیاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Olympic Medal Winners&ndash;Database Search|ناونیشان=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080509055329/http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=International Olympic Committee}}</ref><ref name="Report">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1960/OR1960v2pt1.pdf|سەردێڕ=Games of the XVII Olympiad Rome 1960 Official Report, Volume II Results|بڵاوکەرەوە=Carlo Colombo Publisher|ساڵ=١٩٦٢|شوێن=Rome|format=PDF|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080527211502/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1960/OR1960v2pt1.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پێرستی مەدالیاکان == ڕیزبەندی ئەم خشتەیە لەسەر بنەمای زانیارییەکانی [[لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی|کۆمیتەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتی]] دانراوە، ھەرچەندە ئەو ڕێکخراوە بە فەرمی دان بە ڕیزبەندی جیھانیدا نانێت بۆ ھەر وڵاتێک.<ref name="IOC">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rome 1960&ndash;Medal Table|ناونیشان=http://olympic.org/uk/games/past/table_uk.asp?OLGT=2&OLGY=1960|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=International Olympic Committee}}</ref><ref name="olympic.org"/>وڵاتان بەگوێرەی ژمارەی مەدالیای زێڕ کە وەرزشوانانی ئەو وڵاتە بردیانەوە پۆلێن دەکرێن. ئەگەر وڵاتان یەکسان بن، سەرەتا ژمارەی مەدالیای زیو و پاشان ژمارەی مەدالیاکانی بڕۆنز ڕەچاو دەکرێت. ئەگەر، دوای ئەمانەی سەرەوە، وڵاتان ھێشتا یەکسان بن، ئەوە بەپێی ئەلف و بێ ڕیزبەند دەکرێن. {{Medals table | caption = | host = ITA | flag_template = flagIOCteam | event = ھاوینەی ١٩٦٠ | team = | gold_URS = 43 | silver_URS = 29 | bronze_URS = ٣١ | gold_USA = 34 | silver_USA = 21 | bronze_USA = ١٦ | gold_ITA = 13 | silver_ITA = 10 | bronze_ITA = 13 | host_ITA = yes | gold_EUA = 12 | silver_EUA = 19 | bronze_EUA = ١١ | gold_AUS = 8 | silver_AUS = 8 | bronze_AUS = ٦ | gold_TUR = 7 | silver_TUR = 2 | bronze_TUR = ٠ | gold_HUN = 6 | silver_HUN = 8 | bronze_HUN = ٧ | gold_JPN = 4 | silver_JPN = 7 | bronze_JPN = ٧ | gold_POL = 4 | silver_POL = 6 | bronze_POL = ١١ | gold_TCH = 3 | silver_TCH = 2 | bronze_TCH = ٣ | gold_ROU = 3 | silver_ROU = 1 | bronze_ROU = ٦ | gold_GBR = 2 | silver_GBR = 6 | bronze_GBR = ١٢ | gold_DEN = 2 | silver_DEN = 3 | bronze_DEN = ١ | gold_NZL = 2 | silver_NZL = 0 | bronze_NZL = ١ | gold_BUL = 1 | silver_BUL = 3 | bronze_BUL = ٣ | gold_SWE = 1 | silver_SWE = 2 | bronze_SWE = ٣ | gold_FIN = 1 | silver_FIN = 1 | bronze_FIN = ٣ | gold_AUT = 1 | silver_AUT = 1 | bronze_AUT = ٠ | gold_YUG = 1 | silver_YUG = 1 | bronze_YUG = ٠ | gold_PAK = 1 | silver_PAK = 0 | bronze_PAK = ١ | gold_ETH = 1 | silver_ETH = 0 | bronze_ETH = ٠ | gold_GRE = 1 | silver_GRE = 0 | bronze_GRE = ٠ | gold_NOR = 1 | silver_NOR = 0 | bronze_NOR = ٠ | gold_SUI = 0 | silver_SUI = 3 | bronze_SUI = ٣ | gold_FRA = 0 | silver_FRA = 2 | bronze_FRA = ٣ | gold_BEL = 0 | silver_BEL = 2 | bronze_BEL = ٢ | gold_IRI = 0 | silver_IRI = 1 | bronze_IRI = ٣ | gold_NED = 0 | silver_NED = 1 | bronze_NED = ٢ | gold_RSA = 0 | silver_RSA = 1 | bronze_RSA = ٢ | gold_ARG = 0 | silver_ARG = 1 | bronze_ARG = ١ | gold_EGY = 0 | silver_EGY = 1 | bronze_EGY = 1 | name_EGY = {{flagIOCteam|EGY|1960 Summer|name=United Arab Republic}} | gold_CAN = 0 | silver_CAN = 1 | bronze_CAN = ٠ | gold_ROC = 0 | silver_ROC = 1 | bronze_ROC = ٠ | gold_GHA = 0 | silver_GHA = 1 | bronze_GHA = ٠ | gold_IND = 0 | silver_IND = 1 | bronze_IND = ٠ | gold_MAR = 0 | silver_MAR = 1 | bronze_MAR = ٠ | gold_POR = 0 | silver_POR = 1 | bronze_POR = ٠ | gold_SIN = 0 | silver_SIN = 1 | bronze_SIN = ٠ | gold_BRA = 0 | silver_BRA = 0 | bronze_BRA = ٢ | gold_BWI = 0 | silver_BWI = 0 | bronze_BWI = ٢ | gold_IRQ = 0 | silver_IRQ = 0 | bronze_IRQ = ١ | gold_MEX = 0 | silver_MEX = 0 | bronze_MEX = ١ | gold_ESP = 0 | silver_ESP = 0 | bronze_ESP = ١ | gold_VEN = 0 | silver_VEN = 0 | bronze_VEN = ١ }} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1960 Summer Olympics|ناونیشان=http://www.olympedia.org/editions/15|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Olympedia.com}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Olympic Analytics/1960_1|ناونیشان=http://olympanalyt.com/OlympAnalytics.php?param_pagetype=MedalsByCountries&param_games=1960%2F1|بڵاوکەرەوە=olympanalyt.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220826174613/http://olympanalyt.com/OlympAnalytics.php?param_pagetype=MedalsByCountries&param_games=1960/1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Medal Count for the 1960 Summer Olympics|ناونیشان=http://www.databaseolympics.com/games/gamesyear.htm?g=15|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080417202742/http://www.databaseolympics.com/games/gamesyear.htm?g=15|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=databaseOlympics.com}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1960&ndash;Summer Olympics XVII (Rome, Italy)|ناونیشان=https://www.tsn.ca/olympics/feature/?fid=9380|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080606080752/http://www.tsn.ca/olympics/feature/?fid=9380|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[The Sports Network]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=British Olympic Association > Winter Games > Rome 1960|ناونیشان=http://www.olympics.org.uk/gamesabout.aspx?gt=s&ga=15|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080606232654/http://www.olympics.org.uk/gamesabout.aspx?gt=s&ga=15|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[British Olympic Association]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rome 1960|ناونیشان=http://corporate.olympics.com.au/games/32/Rome+1960|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080606082938/http://corporate.olympics.com.au/games/32/Rome%2B1960|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Australian Olympic Committee]]}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیاد}}{{پێشەنگی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی بەپێی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە |وەرزش| ئۆڵۆمپیاد}} {{تووڵی دەروازە|ئۆڵۆمپیاد|ئیتاڵیا}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە]] 9j9xwa0wxvd05r6kparw81ttwvkd8ke 0 217094 1689386 1688998 2026-10-18T17:14:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:فەڕەنسا|فەڕەنسا]] 1689386 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} پێرستی مەدالیاکانی [[ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] پێکھاتووە لەو وڵاتانەی کە بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤ کە لە شاری شامۆنیکس لە [[فەڕەنسا]] بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی [[نەرویژ]] زۆرترین مەدالیای ئۆڵۆمپیادیان بەدەستھێنا لە ناویاندا ٤ مەدالیای زێر ھەیە، ھەروەھا وەرزشوانانی [[فینلاند]] چوارمەدالیای زێری بەدەستھێنا بەمەش نەرویژ و فینلاند یەکسان بوون لە ژمارەی مەدالیا زێرەکان بەڵام بەگشتی وەرزشوانانی فینلاند ١١ مەدالیایان بەدەستھێنابوو بۆیە لە پلەی دووەم جێگیربوون. == پێرستی مەدالیاکان == {{Medals table | caption = پێرستی مەدالیاکانی [[ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.olympic.org/uk/games/past/table_uk.asp?OLGT=2&OLGY=1924 |سەردێڕ=International Olympic Committee – Chamonix 1924 Medal Table |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081204075929/http://www.olympic.org/uk/games/past/table_uk.asp?OLGT=2&OLGY=1924 |بڵاوکەرەوە=International Olympic Committee |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> | host = FRA | flag_template = flagIOC | event = زستانەی ١٩٢٤ | team = | gold_NOR = 4 | silver_NOR = 7 | bronze_NOR = ٦ | gold_FIN = 4 | silver_FIN = 4 | bronze_FIN = ٣ | gold_AUT = 2 | silver_AUT = 1 | bronze_AUT = ٠ | gold_SUI = 2 | silver_SUI = 0 | bronze_SUI = ١ | gold_USA = 1 | silver_USA = 2 | bronze_USA = ١ | gold_GBR = 1 | silver_GBR = 1 | bronze_GBR = ٢ | gold_SWE = 1 | silver_SWE = 1 | bronze_SWE = ٠ | gold_CAN = 1 | silver_CAN = 0 | bronze_CAN = ٠ | gold_FRA = 0 | silver_FRA = 0 | bronze_FRA = 3 | host_FRA = yes | gold_BEL = 0 | silver_BEL = 0 | bronze_BEL = ١ }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئۆڵۆمپیاد|وەرزش|نەرویژ|فینلاند|فەڕەنسا}} {{یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد}} {{پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیاد}} {{پێشەنگی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە بەپێی ساڵ}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{فینلاند-کۆلکە}} [[پۆل:پێرستیی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە]] luauitecoyaaqdah981r6otl2rgf0k8 0 217284 1689613 1649308 2026-10-19T01:37:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689613 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەڵەنگرد | ناوی_فەرمی = پلنگرد - Palangerd | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=13 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پەڵەنگرد''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.8416 |N| 46.2729 |E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[گوندەواری نەبووەت|نەبووەت]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1137 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٩٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەڵەنگرد''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری نەبووەت]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان]]، [[شارستانی ئەیوان]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٩٥)کەس و (١١٦)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ئەیوان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان]] 9nr7rrv2ilzmy9xhf0r520re4br3jy2 0 217565 1689682 1528489 2026-10-19T04:37:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (چین-کۆلکە) 1689682 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:MANCHURIA-U.S.S.R_BOUNDARY_Ct002999.jpg|وێنۆک|گۆڕانکاری لە سنووری ڕووسیا و چین لە سەدەکانی ١٧–١٩]] '''پەیمانی ئایگون''' (بە ڕووسی: Айгунский договор) پەیماننامەیەکی ساڵی ١٨٥٨ بوو لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی چینگ|شانشینی چینگی]] [[چین]] کە بەشێکی زۆری سنووری مۆدێرن لە نێوان [[ڕۆژھەڵاتی دووری ڕووسیا]] و مانچوریا (نیشتمانی باوباپیرانی گەلی مانچو)ی دامەزراند، کە ئێستا بە [[باکوور و ڕۆژھەڵاتی چین|باکووری ڕۆژھەڵاتی چین]] ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/analysis/29263.stm|سەردێڕ=Russia and China end 300 year old border dispute|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٩٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٠}}</ref> [[پەیمانی نێرچینسک]]ی (١٦٨٩) پێچەوانە کردەوە بە گواستنەوەی زەوییەکانی نێوان [[زنجیرەچیای ستانۆڤۆی|زنجیرە چیای ستانۆڤۆی]] و [[ڕووباری ئامور]] لە چینگ چینەوە بۆ ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا. ڕووسیا زیاتر لە ٦٠٠ ھەزار کیلۆمەتر چوارگۆشەی لە مانچوریاوە وەرگرتووە.<ref name = "disputes">{{بیرخستنەوەی کتێب| سەردێڕ= China and international law: the boundary disputes| دوایین = Tzhou | یەکەم = Byron N |بڵاوکەرەوە= Greenwood Publishing Group| ژپنک= ٩٧٨-٠-٢٧٥-٩٣٤٦٢-٠|ساڵ= ١٩٩٠|پەڕە= ٤٧|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=OHuybRYYE4YC&pg=PA47}}</ref><ref name = "sj">{{بیرخستنەوەی کتێب| سەردێڕ = The Sino-Japanese War of 1894–1895: perceptions, power, and primacy| دوایین = Paine| یەکەم = SCM| بڵاوکەرەوە = Cambridge University Press| ساڵ = ٢٠٠٣| ژپنک = ٩٧٨-٠-٥٢١-٨١٧١٤-١| ناونیشان = https://books.google.com/books?id=SHIAEo_qGRIC&pg=PA69}}{{بەستەری مردوو|url=https://books.google.com/books?id=SHIAEo_qGRIC&pg=PA69 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == ئەمانەش ببینە == * [[سنووری چین و ڕووسیا]] {{تووڵی دەروازە|چین|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Treaty of Aigun}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:پەیماننامەکانی چین و ڕووسیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سنوور]] [[پۆل:سنوری چین و ڕووسیا]] [[پۆل:مێژووی مەنچوریا]] 5zxjpec9l03xdv5vhn61vhhhhjrg7sk 0 217638 1689673 1406223 2026-10-19T04:36:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئامار-کۆلکە، بەڕازیل-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە) 1689673 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:IBGE-Brazil.svg|وێنۆک|پەیمانگای جوگرافیا و ئاماری بەڕازیل]] '''پەیمانگای جوگرافیا و ئاماری بەڕازیل''' (بە [[پورتوگالی]]: Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística; IBGE) ئەو دەزگایە کە بەرپرسیارە لە کۆکردنەوەی فەرمی زانیارییە ئامارییەکان، جوگرافییەکان، نەخشەسازییەکان، جیۆدێتیک و [[ژینگە]]یی لە [[بەڕازیل]]. '''پەیمانگای جوگرافیا و ئاماری بەڕازیل''' سەرژمێرییەکی نیشتمانی دە ساڵە ئەنجام دەدات؛ پرسیارنامەکان زانیارییەکانی وەک تەمەن، داھاتی ماڵ، خوێندەواری، [[خوێندن]]، پیشە و ئاستی پاکوخاوێنی لەبەرچاو دەگرن<ref name="Func_21">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://biblioteca.ibge.gov.br/visualizacao/periodicos/223/relatorio_gestao_2021.pdf |سەردێڕ=Relatório de Gestão 2021 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=IBGE |پەڕەکان=٢٠, ١٢٢|زمان=pt-br}}</ref> پەیمانگای جوگرافیا و ئاماری بەڕازیل پەیمانگایەکی گشتییە کە لە ساڵی ١٩٣٦ لەژێر ناوی پەیمانگای نیشتمانی ئامار دروست کراوە. دامەزرێنەر و سەرەکیترین لایەنگری ئامارناس ماریۆ ئاگۆستۆ تێکسیرا دی فرێیتاس بوو. ناوی ئێستای دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٣٨. بارەگا سەرەکییەکەی دەکەوێتە شاری [[ڕیۆ دی جانیرۆ]] و سەرۆکی ئێستای [[ئێدواردۆ ڕیۆس]] نێتۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Eduardo Luiz Rios Neto é nomeado presidente do IBGE |ناونیشان=https://agenciabrasil.ebc.com.br/economia/noticia/2021-04/eduardo-luiz-rios-neto-e-nomeado-presidente-do-ibge |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Agência Brasil |زمان=pt-br}}</ref> لە ١٣ی شوباتی ١٩٦٧ بە فەرمانی یاسای ژمارە ١٦١ کراوە بە دەزگایەکی فیدراڵی، و پەیوەستە بە وەزارەتی ئابووری، لە ناو سکرتارییەتی پلاندانان و بوودجە و بەڕێوەبردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/decreto-lei/1965-1988/Del0161.htm |سەردێڕ=Decreto-lei nº 161, de 13 de fevereiro de 1967 |زمان=pt |وێبگە=Portal da Legislação |بڵاوکەرەوە=Centro de Estudos Jurídicos da Presidência |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística}} {{تووڵی دەروازە|ئامار|بەڕازیل|ھیندستان|جوگرافیا}} {{ئامار-کۆلکە}} {{بەڕازیل-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:ڕێکخراوە حکوومییەکانی بەڕازیل]] 8vbfnveq9iwdmxemhkm1kf76evf8zpa 0 217704 1689617 1560170 2026-10-19T01:37:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689617 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەھلە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-fa| پھلە }}<br>{{lang-en| Pahleh }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 33.00966| 46.88439 |E}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی پەھلە''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 33.00966| 46.88439 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}{{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی دێلوڕان|دێلوڕان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی زێڕیناباد|زێڕیناباد]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٨٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[ڕاژۆر]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٥١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٬٨٧٠ کەس<ref> https://www.amar.org.ir/english</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|کوردالی و کەڵھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەھلە''' شارەدێیەکە لە [[ناوچەی زێڕیناباد]] لە [[شارستانی دێلوڕان]] لە [[پارێزگای ئیلام]]، لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]]. ناوەندی [[ناوچەی مووسیان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زبان و گویش مردم ایلام|ناونیشان=https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85-70/468835-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=خبرگزاری برنا|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200803121117/https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85-70/468835-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پەھلە دەکەوێتە ١٠٤ کم لە باشووری رۆژھەڵاتی شاری [[ئیلام]]. لە ئێستادا ڕووبەری ئەم شارە زیاتر لە ١١٤ ھێکتارە. پارکی دارستانی میللەت لە ساڵی ١٩٩٠ دروستکراوە ڕووبەرەکەی ٦ ھێکتارە لە باکووری ئەم شارەدێیە و دەکەوێتە بناری گردە جوانەکان، بەشێک لەم پارکە لەم دواییانەدا بووەتە ھاوینەھەواری گشتی. پارکی بەعس یەکێکە لە پارکە جوانەکانی ئەم شارە لە ساڵی ١٩٩٣ دامەزراوە. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٩٥ پارکی شەھید حوسێن فەھمیدە لەم شارەدێیە دروست کراوە. بەرزترین پلەی گەرمی ئەم شارە ٤٤ و نزمترین پلەی گەرمی -٥ پلەی سەدییە.<ref>https://encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=2903 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150503232553/http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=2903 |date= ٣ی ئایاری ٢٠١٥ }}</ref> == مێژوو == دیارە ناوی ئەم شارەدێیە ھەمان ڕەگ و ڕیشەی پەھلەوی و پارتیانی ھەیە کە یەکێکە لە ماناکانی ئەو شارەدێیە. لە ڕابردوودا شارەدێی پەھلەی مۆدێرن بەشێک بوو لە خاکی پەھلە (چیاکان، چیاکانی زاگرۆس) و ڕەنگە بەھۆی ئەمەوە ناوی پەھلە لەسەری مابێتەوە. لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا، شاری پەھلە زیانی زۆری بەرکەوت و دوای ئاوەدانکردنەوە، ناوەکەی کە دوای شۆڕشی ئیسلامی گۆڕدرا بۆ زەرین ئاباد، جارێکی دیکە بوو بە پەھلە.<ref> برھان ذیل «پھلو» اعتمادالسلطنە ج ۴ ص ۲۰۷۲ نوبان ص۱۳۵ نیز رجوع کنید بە مارکوارت ص۱۳۷</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارەدێیە (٣٬٨٧٠)کەس و (١٬٠١٥)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[شارەدێ]]کە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی باشووری|کەڵھوڕی و کوردالی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85-70/468835-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200803121117/https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85-70/468835-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == گەشتیاری == شارەدێی پەھلە لە دەشتێکدا ھەڵکەوتووە و مەیلێکی نەرمی ھەیە بەرەو ڕووباری [[دیجلە]]. شوێنە گەشتیارییەکانی شارەکە و دەوروبەری: * ڕووباری مەیمە کە بە شارەدێیەکەدا تێپەڕدەبێت. * زنجیرە [[چیای کەبیر]](پانزە کیلۆمەتر لە باکووری پەھلە). * لوتکەی کەلاوندی (١٧١٦ مەتر) دە کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی شارەدێکەوە دوورە. * ئیمامزادە سەید فەخرەدین، ١٢ کیلۆمەتر لە باکووری پەھلە. * ئیمامزادە سەید حوسنی (کوڕی سەید فەخرەدین) ١٣ کم لە باکووری پەھلە دوورە. * ئیمامزادە سەید نەسرەدین ١٦ کم لەم شوێنە دوورە. * ئیمام زادە سەید ئیبراھیم (کوڕی محەممەد باقر) کە دەکەوێتە دووری ٧ کم لە پەھلە و لەسەر ڕێگای قەڵای شیاخ. ئیمام زادەی محەممەد و بیبی زەینەب، ٧ کیلۆمەتر لە ڕۆژئاوای شارەدێی پەھلە، بینای ئەم ئیمام زادەیە کە شێوەی مەخرەجی تایبەتی ھەیە، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی سەلجوقیەکان. قەڵای شیاخ (شیاق) لە ڕۆژئاوای چێلێ، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ١٩٠٠ ساڵ لەمەوبەر. قەڵای زنجیر لە باشووری ڕۆژئاوای شارەدێی پەھلە، کەلاوەکانی کۆن لەسەر ڕێگای پەھلە-[[دێلوڕان]]، باخچەی جوانی گۆراو و مەیمە، پارکێکی دارستانی مێلات بە ڕووبەری ٦ ھێکتار لە بناری شاخەکانی باکووری شارەدێیەکە.<ref> https://web.archive.org/web/20060304231655/http://ilam-miras.ir/index.aspx?siteid=71&pageid=480</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی دێلوڕان}} {{پارێزگای ئیلام}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:ئیلام|*]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئیلام]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران]] 1hb4yx7af20ht6m21sh3pwcx17cku8g 0 217901 1689844 1444508 2026-10-19T10:38:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ڕۆژژمێر-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1689844 wikitext text/x-wiki '''چارشەما سۆر''' یان '''چوارشەممەی سوور''' (بە کرمانجی: Çarşema Sor) یان '''چوارشەمەی سەری نیسان''' یان '''سەرساڵ''' جێژنی سەرساڵی نوێی [[ئێزیدی|ئێزدییەکان]]ە.<ref name="Rodziewicz 2016">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|author-last=Rodziewicz |author-first=Artur |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=And the Pearl Became an Egg: The Yezidi Red Wednesday and Its Cosmogonic Background |editor-last=Asatrian |editor-first=Garnik S. |editor-link=Garnik Asatrian |journal=[[Iran and the Caucasus]] |بەرگ=٢٠|issue=3–4 |شوێن=[[Leiden]] |بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers]] in collaboration with the Caucasian Centre for Iranian Studies ([[Yerevan]]) |پەڕەکان=٣٤٧–٣٦٧|doi=10.1163/1573384X-20160306 |eissn=1573-384X |issn=1609-8498 |jstor=44631092 |lccn=2001227055 |oclc=٢٣٣١٤٥٧٢١}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Авдоев|یەکەم=Теймураз|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=t78gDgAAQBAJ&pg=PA75|سەردێڕ=Историко-теософский аспект езидизма|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Litres|ژپنک=٩٧٨٥٠٤٠٤٣٣٩٨٨|زمان=ru}}</ref> ئەم جێژنە لە وەرزی بەھار و بەگورەی ساڵژمێرییەکانی [[ساڵژمێریی ژوولیانی|ژوولیانی]] و [[ساڵژمێریی سلووکی|سلووکی]] لە یەکەمین چوارشەممەی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Rodziewicz |یەکەم=Artur |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=The Yezidi Wednesday and the Music of the Spheres |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/journals/iranian-studies/article/abs/yezidi-wednesday-and-the-music-of-the-spheres/EFA16C6D6A2585CF3F1F3A318B32E60B |journal=Iranian Studies |زمان=en |بەرگ=٥٣|issue=1-2 |پەڕەکان=٢٥٩–٢٩٣|doi=10.1080/00210862.2019.1654287 |issn=0021-0862}}</ref> مانگی نیسان (ئاڤریل) واتە یەکەمین چوارشەممەی ھاوکات یان پاش لە ١٤ی نیسان بەگورەی [[ڕۆژژمێری زایینی|ڕۆژژمێری گریگۆری]]دا بەڕێوەدەچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ciwanen-ezidi.de/pdf/rotemittwoch.pdf|سەردێڕ=Das êzîdîsche Neujahr|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230519092637/http://ciwanen-ezidi.de/pdf/rotemittwoch.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":9">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/9781108623711/type/book|سەردێڕ=The Cambridge History of the Kurds|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٦٢٣٧١-١|editor-last=Bozarslan|editor-first=Hamit|edition=1|doi=10.1017/9781108623711|s2cid=243594800|editor-last2=Gunes|editor-first2=Cengiz|editor-last3=Yadirgi|editor-first3=Veli}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == ئەمانەش ببینە == * [[ئێزیدی]] * [[ئاکیتۆ]] * [[نەورۆزی کوردەواری]] {{پۆلی کۆمنز|Yazidi New Year}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژە پیرۆزەکانی ئێزیدی]] [[پۆل:نەریتەکان بە ئاگر خۆش کردن]] [[پۆل:جێژنە کوردییەکان]] ay6r1xm5w8tlkviezu3o59833c98v8d 0 218123 1689683 1406227 2026-10-19T04:37:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1689683 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:The_Treaty_of_Utrecht_(clean).jpg|وێنۆک|چاپی یەکەمی پەیمانی ئوترێختی ساڵی ١٧١٣ی نێوان بەریتانیا و ئیسپانیا بە زمانی ئیسپانی (چەپ) و چاپێکی دواتر بە زمانی لاتینی و ئینگلیزی.]] '''ئاشتی ئۆترێخت''' زنجیرەیەک پەیمانی ئاشتی بوو کە لەلایەن شەڕڤانانەوە لە [[جەنگی جێنشینی ئیسپانیا|جەنگی یەک لە دوای یەکەکانی ئیسپانیا]] واژووکرا، لە شاری [[ئوترێخت]]ی [[ھۆڵەندا]] لە نێوان نیسانی ١٧١٣ و شوباتی ١٧١٥. جەنگەکە سێ پاڵێوراوی تەختی بەتاڵی [[ئیسپانیا]] لەخۆگرتبوو، و زۆری لەخۆگرتبوو لە [[ئەورووپا]] بۆ زیاتر لە دە ساڵ. لە چالاکییە سەرەکییەکەدا فەرەنسا وەک بەرگریکاری ئیسپانیا لە دژی ھاوپەیمانییەکی فرەنەتەوەیی دەبینی. شەڕەکە زۆر گران و خوێناوی بوو و دواجار چەقبەستوویی بوو. لە بنەڕەتدا، پەیماننامەکان ڕێگەیان بە فیلیپی پێنجەم (نەوەکەی پاشا لویسی چواردەھەمی فەرەنسا) دا کە تەختی ئیسپانیا بھێڵێتەوە لە بەرامبەر دەستبەرداربوونی ھەمیشەیی لە داواکارییەکەی بۆ تەختی فەرەنسا، لەگەڵ گەرەنتی پێویستی دیکە کە دڵنیای دەدات لەوەی کە نابێت فەرەنسا و ئیسپانیا یەکبگرن، بەم شێوەیە پاراستنی ھاوسەنگی ھێز لە ئەورووپا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Somerset|یەکەم١=Anne|سەردێڕ=Queen Anne: The Politics of Passion|ناونیشان=https://archive.org/details/queenannepolitic0000some|ڕێکەوت=2012|بڵاوکەرەوە=Harper Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٠-٧٢٠٣٧٦-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/queenannepolitic٠٠٠٠some/page/٤٧٠ ٤٧٠]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Pincus|یەکەم١=Steven|سەردێڕ=Rethinking Mercantilism: Political Economy, The British Empire and the Atlantic World in the 17th and 18th Centuries|journal=Warwick University|پەڕەکان=٧–٨|ناونیشان=https://warwick.ac.uk/fac/arts/ren/projects/archive/newberry/collaborativeprogramme/ren-earlymod-communities/britishandamericanhistories/25march/session3reading/rethinkingmercantilism.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> پەیماننامەکانی نێوان چەند دەوڵەتێکی ئەورووپا، لەوانە ئیسپانیا، بەریتانیا، [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]، [[پورتوگال]]، [[ساڤۆی]] و [[کۆماری ھۆڵەندا]]، یارمەتیدەر بوون بۆ کۆتایی ھێنان بەو شەڕە. پەیماننامەکان لە نێوان نوێنەرانی [[لویی چواردەیەم|لویسی چواردەھەمی]] [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] و فیلیپی نەوەکەی لە لایەکەوە و نوێنەرانی شاژنە ئانی بەریتانیا و پاشا ڤیکتۆر ئامادیۆسی دووەمی سەردەنیا و پاشا جۆن پێنجەمی پورتوگال و پارێزگا یەکگرتووەکانی ھۆڵەندا ئەنجامدرا ئەویتر. ھەرچەندە پاشای فەرەنسا تاجی ئیسپانیای بۆ شانشینەکەی مسۆگەر کرد، بەڵام پەیماننامەکان کۆتایی ھاتنی ئاواتەکانی ھەژموونی فەرەنسا لە ئەورووپادا کە لە شەڕە بەردەوامەکانی لویسی چواردەھەمدا دەربڕدرابوون، و ڕێگەیان بۆ سیستەمی ئەورووپی خۆش کرد کە لەسەر بنەمای ھاوسەنگی ھێز بوو.<ref>R.R. Palmer, ''A History of the Modern World'' 2nd ed. 1961, p. 234.</ref> مێژوونووسی بەریتانی جی ئێم ترێڤێلیان دەڵێت: ئەو پەیماننامەیە کە قۆناغی سەقامگیر و تایبەتمەندی شارستانییەتی سەدەی ھەژدەھەمی ھێنایە ئاراوە، کۆتایی ھاتنی مەترسی بۆ ئەورووپا لە پاشایەتی کۆن و کۆنی فەرەنساوە نیشان دا، و گۆڕانکارییەکی کەمتر گرنگی نەبوو بۆ جیھان بەگشتی، — دەریایی، بازرگانی و باڵادەستی دارایی بەریتانیا.<ref>G.M. Trevelyan, ''A shortened history of England'' (1942) p 363.</ref> ئەنجامێکی دیکەی بەردەوام دروستبوونی شانشینی بۆربۆنی ئیسپانی بوو کە تا ئێستاش بەسەر ئیسپانیادا حوکمڕانی دەکات لەکاتێکدا لقی فەرەنسی ماڵی بۆربۆن لە مێژە لە تەختی پاشایەتی لابراوە.<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.80888 England Under Queen Anne Vol III], by [[G. M. Trevelyan]], p. 123</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Treaty of Utrecht}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|ئیسپانیا|مێژوو|شانشینی یەکگرتوو|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ئیسپانیا-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:١٧١٣ لە پورتوگال]] [[پۆل:١٧١٣ لە فەڕەنسا]] [[پۆل:مێژووی گیبرالتار]] 2f5pgb3y2ivxdaux2qiyuqfhjah4vif 0 218396 1689769 1678728 2026-10-19T08:01:27Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689769 wikitext text/x-wiki {{short description|Egyptian actor and singer (born 1988)}} {{چەند کێشەیەک| {{BLP sources|date=August 2019}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Use dmy dates|date=September 2020}} {{Infobox person | name = محەمەد ڕەمەزان | image = Mohamed Ramadan.png | caption = محەمەد ڕەمەزان ساڵی ٢٠١٥ | birth_name = محەمەد ڕەمەزان محەمەد حیجازی | native_name = {{Lang|ar|محمد رمضان}} | birth_date = {{Birth date and age|1988|05|23|df=y}} | birth_place = [[Qena Governorate|قەننا]], [[میسر]] | occupation = {{Hlist | ئەکتەر | گۆرانیبێژ}} | years_active = ٢٠٠٤–تا پێستا | known_for = | notable_works = ''[[(ئەفسانە- الاسطوره)]]'' | spouse = {{marriage|نەسرین عەبدولفەتاح|2012}} | children = ٣ }} '''محەممەد ڕەمەزان''' ([[٢٣ی ئایار]]ی [[١٩٨٨]]) [[ئەکتەر]] و [[گۆرانیبێژ]]ێکی [[میسر]]ییە<ref name="مولد تلقائيا1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فيلم الكنز - اليوم السابع|ناونیشان=https://www.youm7.com/Tags/Index?id=410069&tag=فيلم-الكنز|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mohamed Ramadan - Actor - Filmography, photos, Video|ناونیشان=https://elcinema.com/en/person/1101790/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mohamed Ramadan|ناونیشان=https://elcinema.com/en/person/1101790|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=elcinema.com}}</ref> == ژیانی == محەممەد ڕەمەزان لە ٢٣ی ئایاری ١٩٨٨<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محمد رمضان - تمثيل - فيلموجرافيا، صور، فيديو|ناونیشان=https://elcinema.com/person/1101790|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> لە [[پارێزگای قەننا]] لەدایکبووە، بەپێی لێدوانی باوکی و ھەندێک سەرچاوە<ref name="elcinema.com">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://elcinema.com/press/678943333/|سەردێڕ=27 معلومة يجب معرفتها عن محمد رمضان "رئيس جمهورية نفسه" في عيد ميلاده الـ27|بڵاوکەرەوە=elCinema.com|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.layalina.com/محمد-رمضان.html|سەردێڕ=محمد رمضان - ليالينا|بڵاوکەرەوە=ليالينا|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.tahrirnews.com/posts/854653/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86++%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A9+%D9%82%D9%86%D8%A7++%D8%A3%D8%A8%D9%88%D8%AA%D8%B4%D8%AA++|سەردێڕ=والد محمد رمضان من قنا: «الأسطورة بيحب العسل والجلاب»|زمان=ar-AR|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180727115214/https://www.tahrirnews.com/posts/854653/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86++%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A9+%D9%82%D9%86%D8%A7++%D8%A3%D8%A8%D9%88%D8%AA%D8%B4%D8%AA++|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و بنەماڵەکەی کۆچیان کردووە بۆ [[پارێزگای جیزە]] بەڵام لە چاوپێکەوتێنیکی تەلەڤیزیۆنیدا گوتی کە لە [[جیزە]] لەدایک بووە، و باوکی خەڵکی قەننایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محمد رمضان يقدم وصفة النجاح لجمهوره: ليست بعدد السنوات {{!}} المصري اليوم|ناونیشان=https://www.almasryalyoum.com/news/details/1303794|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.akhbarak.net/news/2018/04/15/15187669/articles/30460888/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%86%D8%A7-%D8%A3%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AA%D8%BA%D9%8A%D9%8A%D8%B1-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D9%88%D9%87%D8%B0%D9%87|سەردێڕ=محمد رمضان من قنا: أحاول تغيير صورة الصعيد.. وهذه أسرار تصوير المسلسل (حوار) {{!}} قنا البلد - أخبار مصر|بڵاوکەرەوە=أخبارك. نت|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180727152835/http://www.akhbarak.net/news/2018/04/15/15187669/articles/30460888/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%86%D8%A7-%D8%A3%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AA%D8%BA%D9%8A%D9%8A%D8%B1-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D9%88%D9%87%D8%B0%D9%87|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hiamag.com/بروفايل/محمد-رمضان|سەردێڕ=محمد رمضان|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=مجلة هي|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.gomhuriaonline.com/Story/1057100/محمد-رمضان-أنا-من-أصول-صعيدية-ومن-مواليد-الجيزة|سەردێڕ=محمد رمضان: أنا من أصول صعيدية ومن مواليد الجيزة|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|archive-date=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|archive-url=https://web.archive.org/web/20180727180923/https://www.gomhuriaonline.com/Story/1057100/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D9%86%D8%A7-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%B5%D8%B9%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D9%85%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B2%D8%A9|url-status=dead}}</ref> محمد لە نێو براکانی لە ھەموویان بچووکترە کاتێک لە قۆناغی دوا ناوەندی بوو، سەرکەوتوو بوو لە پەیوەندیکردن بە قوتابخانەی تۆپی پێ لە یانەی زەمەلەک، بەڵام کاتێک پەیوەندی بە [[ئامادەیی سەعیدی|ئامادەیی سەعیدییەوە]] کرد، تۆپی پێی بەجێھێشت بۆ ئەوەی خۆی بۆ پەروەردە تەرخان بکات سەرەتا لە شانۆی قوتابخانە دەستی بە نواندن کرد<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.layalina.com/محمد-رمضان.html|سەردێڕ=محمد رمضان - ليالينا|بڵاوکەرەوە=ليالينا|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> و لەلایەن ڕەخنەگر [[ئەحمەد عەبدولحەمید]] چاودێری کرا، و لە [[ڕۆژنامەی کۆمار]]، و دایکی ڕازی کرد بەردەوام بێت لە خوێندن لە پەیمانگای باڵای ھونەرە شانۆیییەکان.<ref name="alqabas.com">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://alqabas.com/72007/|سەردێڕ=محمد رمضان.. سنوات للتخلص من عقدة أحمد زكي - القبس الإلكتروني|بڵاوکەرەوە=القبس الإلكتروني|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> == ژیانی تایبەتی == محەممەد ڕەمەزان دوو جار ھاوسەرگیری کردووە، یەکەمیان لە ساڵی ٢٠٠٨ ماوەی ٤ ساڵ بەردەوام بوو، لە ساڵی ٢٠١٢ بە جیابوونەوە کۆتایی پێھات دوای ئەوەی کچە گەورەکەی بەناوی «[[حەنین]]»ی بوو.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hiamag.com/معرض-الصور/مشاهير/654626-15-صورة-لمحمد-رمضان-مع-عائلته-بعد-استقبال-طفلته-الثالثة-تعرفوا-على-زوجته|سەردێڕ=15 صورة لمحمد رمضان مع عائلته بعد استقبال طفلته الثالثة.. تعرفوا على زوجته الأولى وشقيقته|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=مجلة هي|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> لە ھەمان ساڵدا ھاوسەرگیری لەگەڵ [[نەسرین عەبدولفەتاح]]<ref name=":1"/> دەکات و لەگەڵیدا دوو منداڵی دەبێت بە ناوەکانی «[[عەلی کوڕی موحەممەد ڕەمەزان|عەلی]]» و «[[کەنز نەوەی موحەممەد ڕەمەزان|کەنز]]».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.layalina.com/أول-ظهور-لزوجة-محمد-رمضان-الحسناء-في-حملها-الثاني-255683.html|سەردێڕ=صور زوجة محمد رمضان تسرق الأنظار لهذا السبب الغريب|بڵاوکەرەوە=ليالينا|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> == شوێنەوارەکانی مشتومڕ == ڕەمەزان سزای یەک ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا بە گرێبەستی ١٠ ھەزار لیرەی میسری، لەگەڵ غەرامەی٢٠ ھەزار لیرەی میسری. بڕیارەکە لەسەر پاشخانی دۆسیەیەکی (سووکایەتی و ناوزڕاندن) ھات کە لەلایەن ([[ئەشرەف ئەبو الیوسر]])و ئاراستەی کرابوو. سکاڵای یاسایی تۆمار کردبوو کە ڕەمەزانی بە سووکایەتی و بوختان تۆمەتبار کردبوو، دوای لێدوانەکەی لە یەکێک لە کەناڵەکان کە لە ئەنجامی ڕاگرتنی لە کارەکەیدا بڕە پارەیەکی (ڕەزامەندی) پێشکەشی کردبوو. تۆمەتەکان بریتی بوون لە بەکارھێنانی وێنەی ([[ئەشرەف ئەبو الیوسر]]) بۆ بانگەشەکردنی گۆرانییەک لەناو دیمەنی کۆتاییدا لە فەرماندەییکردنی فڕۆکەکەدا، ئەمەش زیانی دارایی و ئەدەبی بە ئەشرەف گەیاند دوای ئەوەی لە کارەکەی دەرکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=مصر: السجن عاماً للفنان محمد رمضان.. وتغريمه 20 ألف جنيه|ناونیشان=https://www.okaz.com.sa/culture/art/2033348|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠، موحەممەد ڕەمەزان مشتومڕی لێکەوتەوە دوای بڵاوبوونەوەی وێنەیەکی ئەو لەگەڵ گۆرانیبێژێکی ئیسرائیلی لە شاری [[دوبەی]] و ئەم وێنەیەش بووە ھۆی توڕەیی جەماوەر و کارلێکی زۆر لە سایتەکانی سۆشیال میدیا، محەممەد ڕەمەزانیش پاساوی ھێنایەوە کە ئەو کەسە ناناسێت، چونکە پێش گرتنی وێنەکان پرسیار لە ھەر ھەوادارێک ناکات دەربارەی ناسنامە و ڕەنگ و نەتەوە و ئایینەکەی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محمد رمضان: مفيش مجال أسأل كل واحد عن جنسيته ودينه.. فيديو|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2020/11/21/محمد-رمضان-مفيش-مجال-أسأل-كل-واحد-عن-جنسيته-ودينه/5078266|ڕێکەوتی سەردان=23 نوفمبر 2020|بڵاوکەرەوە=[[اليوم السابع]]}}</ref> نوێنەری سەندیکای پیشەکانی نواندن کۆمێنتێکی لەسەر وێنەکە کردووە و دەڵێت: «یەکێک لە ھاوکارانم ماوەیەک پێش ئێستا وێنەکەی بۆ ناردبووم، ھەر کە پێم گەشت بە موحەممەد ڕەمەزانم گوت، محەممەدیش وتی سوێند بەخوا ئەم پیاوە ناناسم».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بدأت بصور وفيديوهات مع إسرائيلين من حفل في دبي.. كيف تورط محمد رمضان؟|ناونیشان=https://www.almasryalyoum.com/news/details/2093563|ڕێکەوتی سەردان=23 نوفمبر 2020|بڵاوکەرەوە=المصري اليوم}}</ref> بەڵام دوای ڕەمەزان کۆمێنتێکی لەسەر وێنەکە کرد، وێنەیەکی تری موحەممەد ڕەمەزان لەگەڵ کۆمەڵێک ئیسرائیلی بڵاوبووەوە وەک یاریزانی تۆپی پێ [[زیا ئەلسەبع]] و خاوەنکارێکی ئیسرائیلی [[ئییاد تسلا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محمد رمضان: فنان مصري يثير الجدل بصوره مع مشاهير إسرائيليين|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/art-and-culture-55034578|ڕێکەوتی سەردان=23 نوفمبر 2023|بڵاوکەرەوە=موقع BBC}}</ref> و ڤیدیۆیەکی دیکەی ڕەمەزان لەگەڵ ئیسرائیلییەکان لە ئاھەنگێکدا بڵاوبووەوە کە تێیدا گۆرانی بەناوبانگی ئیسرائیلی ھاڤا نەگیلا پەخشکرا، و دوای ئەوە سندیکای نوێنەرایەتی پیشەکان بڕیاریدا بەدواداچوون بۆ موحەممەد ڕەمەزان بکات و چالاکییەکانی بەشێوەیەکی کاتی ڕابگرێت تا لێکۆڵینەوەکان کۆتایی دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="شكرًا جمهوري لعدم دعمكم لي".. أول تعليق من محمد رمضان بعد وقفه عن العمل|ناونیشان=https://www.masrawy.com/arts/zoom/details/2020/11/23/1917905/-شكر-ا-جمهوري-لعدم-دعمكم-لي-أول-تعليق-من-محمد-رمضان-بعد-وقفه-عن#breaking|بڵاوکەرەوە=موقع مصراوي}}</ref> لە [[١٦ی ئازار]]ی [[٢٠٢٢]]، دادگای قەزایی میسر ئەو تانەیەی ڕەتکردەوە کە لەلایەن موحەممەد ڕەمەزانەوە پێشکەشکرابوو دژی بڕیارێکی پێشووی کە پابەندی کردبوو بە پێدانی قەرەبووی ٦ ملیۆن لیرە بە بنەماڵەی فڕۆکەوانی ڕۆشتوو ئەشرەف ئەبو ئەلیوسر، بە پاساوی ھۆکاری ڕاگرتنی فڕۆکەوانە ڕۆشتووەکە لە کارەکەی، کە بووە بڕیاری کۆتایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مصر.. حكم نهائي بقضية محمد رمضان و"قمرة القيادة" {{!}} الحرة|ناونیشان=https://www.alhurra.com/varieties/2022/03/16/%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D8%AD%D9%83%D9%85-%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D8%B6%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%82%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220317042054/https://www.alhurra.com/varieties/2022/03/16/%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D8%AD%D9%83%D9%85-%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D8%B6%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%82%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حكم نهائي.. إلزام محمد رمضان بدفع 6 ملايين جنيه لورثة الطيار أشرف أبوو اليسر|ناونیشان=https://gate.ahram.org.eg/News/3443946.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٢}}</ref> ==کارەکانی== ===زنجیرەکان=== {| class="wikitable" - !ساڵ !زنجیرەکە !ڕۆڵ |- |[[٢٠٢٢]] |[[المشوار (مسلسل)|المشوار]] | ماهر عاشور |- |[[٢٠٢١]] |[[موسى (مسلسل)|موسى]] | موسى |- |[[٢٠٢٠]] |[[البرنس (مسلسل)|البرنس]] | رضوان البرنس |- |[[٢٠١٩]] |[[زلزال (مسلسل)|زلزال]] | محمد حربي كرامة (زلزال) |- |[[٢٠١٨]] |[[نسر الصعيد (مسلسل)|نسر الصعيد]] | (صالح القناوي / زين القناوي) |- |[[٢٠١٦]] |[[الأسطورة (مسلسل)|الأسطورة]] | (رفاعي الدسوقي / ناصر الدسوقي) |- |[[٢٠١٥]] |[[لهفة (مسلسل)|لهفة]] | ضيف شرف |- |[[٢٠١٤]] |[[ابن حلال (مسلسل)|ابن حلال]] | حبيشة |- | rowspan="2" |[[٢٠١٢]] |[[الشركة (مسلسل)|الشركة]] | ضياء |- |[[كاريوكا (مسلسل)|كاريوكا]] |[[محمد أنور السادات|السادات]] |- | rowspan="2" |[[٢٠١١]] |[[دوران شبرا (مسلسل)|دوران شبرا]] | عماد |- |[[إحنا الطلبة (مسلسل)|إحنا الطلبة]] | خالد |- |[[٢٠١٠]] |[[الجماعة (مسلسل)|الجماعة]] | إبراهيم |- | rowspan="2" |[[٢٠٠٩]] |[[حكايات وبنعيشها (مسلسل)|حكايات بنعيشها]] | علي عبد التواب |- |[[هانم بنت باشا (مسلسل)|هانم بنت باشا]] | بدوي |- | rowspan="4" | [[٢٠٠٨]] | [[هيمه أيام الضحك والدموع (مسلسل)|هيمة أيام الضحك والدموع]] | |- |[[رمانة الميزان (مسلسل)|رمانة الميزان]] | عطية |- |[[الهاي سكول (مسلسل)|الهاي سكول]] | يحيى |- |[[في إيد أمينة (مسلسل)|في أيد أمينة]] | برازيلي |- |[[٢٠٠٧]] |[[حنان وحنين (مسلسل)|حنان وحنين]] | مرسي |- | rowspan="2" |[[٢٠٠٦]] |[[أولاد الشوارع (مسلسل)|أولاد الشوارع]] | لبيسة |- |[[السندريلا (مسلسل)|السندريلا]] | [[أحمد زكي]] |} === شانۆکان === {| class="wikitable sortable" ! ساڵی دەرچوون !ناوی شانۆ |- | [[٢٠١٦]] | [[أهلا رمضان]] |- | [[٢٠١٣]] | رئيس جمهورية نفسه: حمدي |- | rowspan="2" | [[٢٠١١]] | سلاما يا مصر |- | فيه إيه يا مصر |- | [[٢٠٠٧]] | يمامة بيضا |- | [[٢٠٠٥]] | قاعدين ليه |} === زنجیرە ڕادیۆییەکان === {| class="wikitable sortable" ! ساڵی دەرچوون !ناوی زنجیرە |- | [[٢٠١٧]] |لا سحر ولا شعوذة |- | [[٢٠١٠]] |أيام الحب والجنون |} === بەرنامەکان === {| class="wikitable sortable" !ساڵی دەرچوون !ناوی زنجیرە |- |[[٢٠١٩]] |سهرانين |- |[[٢٠١٨]] |[[ساترداي نايت لايف بالعربي]] |- |[[٢٠١٨]] |شباب توك |- | rowspan="2" |[[٢٠١٦]] |كل يوم |- |أبيض وأسود |- | rowspan="3" |[[٢٠١٥]] |[[رامز واكل الجو]] |- |[[المتاهة (برنامج)|المتاهة]] |- |بيت العائلة |- | rowspan="3" |[[٢٠١٤]] |لعبة الأجزخانة |- |أحلى مسا |- |واحد من الناس |} === گۆرانییەکان === {| class="wikitable sortable" !ساڵی دەرچوون !ناوی گۆرانی !بەژداربوون |- | rowspan="2" |[[٢٠١٢]] |أيوة أيوة |أوكا وأورتيجا |- |أنا أصلا جامد | |- | rowspan="2" |[[٢٠١٣]] |أنا أصلا جن |المدفعجية |- |قلب الأسد |المدفعجية والجزار |- | rowspan="2" |[[٢٠١٤]] |علشانك | |- |أنا الصعيدي | |- | rowspan="3" |[[٢٠١٨]] |لا سحر ولا شعوذة | |- |حلم رخيص | |- |أهو أها | |- | rowspan="6" |[[۲۰۱٨]] |أقوى كارت في مصر | |- |NUMBER 1 ONE | |- |الملك | |- |100 مسا | |- |هتولع | |- |جيشنا صعب | |- | rowspan="11" |[[۲۰۱۹]] |مافيا - MAFIA | |- |VIRUS | |- |القمر - THE MOON | |- |!BOOM | |- |أنا اللهو الخفي |فان دام |- |بابا - BABA | |- |أفريقيا - Africa | |- |إنساي ENSAY |مع سعد لمجرد |- |السلطان | |- |هما عايزينها فوضى | |- |MONEY | |- | rowspan="11" |[[٢٠٢٠]] |رايحين نسهر BUM BUM | |- |کازانوڤا - Casanova |يسرا الجندي |- |VERSACE | |- |Sting فيها باور | |- |أنت جدع مبدأ | |- |TSUNAMI | |- |أمي ملكة | |- |Coronavirus | |- |إفتحوا الأبواب | |- |TIK TOK | |- |يا حبيبي |[[غيمس]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|میسر|ژیاننامە|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Mohamed Ramadan}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨]] [[پۆل:زیندووان]] 4z6qoy3ragiowafh16ivdsqsg2hbe0e 1 218802 1689770 1458389 2026-10-19T08:01:27Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689770 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد ڕەمەزان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=996977 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180727115214/https://www.tahrirnews.com/posts/854653/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86++%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A9+%D9%82%D9%86%D8%A7++%D8%A3%D8%A8%D9%88%D8%AA%D8%B4%D8%AA++ بۆ https://www.tahrirnews.com/posts/854653/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86++%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A9+%D9%82%D9%86%D8%A7++%D8%A3%D8%A8%D9%88%D8%AA%D8%B4%D8%AA++ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:١٢، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد ڕەمەزان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1267813 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180727152835/http://www.akhbarak.net/news/2018/04/15/15187669/articles/30460888/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%86%D8%A7-%D8%A3%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AA%D8%BA%D9%8A%D9%8A%D8%B1-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D9%88%D9%87%D8%B0%D9%87 بۆ http://www.akhbarak.net/news/2018/04/15/15187669/articles/30460888/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%86%D8%A7-%D8%A3%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AA%D8%BA%D9%8A%D9%8A%D8%B1-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D9%88%D9%87%D8%B0%D9%87 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٤٦، ٤ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد ڕەمەزان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1327267 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180727115214/https://www.tahrirnews.com/posts/854653/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86++%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A9+%D9%82%D9%86%D8%A7++%D8%A3%D8%A8%D9%88%D8%AA%D8%B4%D8%AA++ بۆ https://www.tahrirnews.com/posts/854653/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86++%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A9+%D9%82%D9%86%D8%A7++%D8%A3%D8%A8%D9%88%D8%AA%D8%B4%D8%AA++ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180727152835/http://www.akhbarak.net/news/2018/04/15/15187669/articles/30460888/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%86%D8%A7-%D8%A3%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AA%D8%BA%D9%8A%D9%8A%D8%B1-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D9%88%D9%87%D8%B0%D9%87 بۆ http://www.akhbarak.net/news/2018/04/15/15187669/articles/30460888/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%86%D8%A7-%D8%A3%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AA%D8%BA%D9%8A%D9%8A%D8%B1-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D9%88%D9%87%D8%B0%D9%87 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٣٣، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد ڕەمەزان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1458388 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220317042054/https://www.alhurra.com/varieties/2022/03/16/%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D8%AD%D9%83%D9%85-%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D8%B6%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%82%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9 بۆ https://www.alhurra.com/varieties/2022/03/16/%D9%85%D8%B5%D8%B1-%D8%AD%D9%83%D9%85-%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D8%B6%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%82%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:١٩، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد ڕەمەزان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689769 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180727180923/https://www.gomhuriaonline.com/Story/1057100/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D9%86%D8%A7-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%B5%D8%B9%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D9%85%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B2%D8%A9 بۆ https://www.gomhuriaonline.com/Story/1057100/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D9%86%D8%A7-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%B5%D8%B9%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D9%85%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B2%D8%A9 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٠١، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) rbbdrwnnwrmngg8vhmct024q69ase8m 0 218889 1689355 1406131 2026-10-18T16:38:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689355 wikitext text/x-wiki '''پەخشی تەلەڤیزیۆنی ئێن بی سی یوونیڤەرساڵ''' ({{بە ئینگلیزی|NBCUniversal Television Distribution}}) بەشی سەندیکای تەلەفزیۆنی NBCUniversalە کە بەشێکە لە کۆمپانیای کۆمکاست لە ئەمریکا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NBCUniversal Television Distribution|ناونیشان=http://www.nbcuniversal.com/business/nbcuniversal-international-television|ئیش=nbcuniversal.com}}</ref> کۆمپانیاکانی پێش خۆی بریتین لە کەناڵی NBC Enterprises، تەلەفزیۆنی ناوخۆیی گشتگیر، پەخشی تەلەفزیۆنی یوونیڤەرساڵ، تەلەڤیزیۆنی MCA، کات بەسەربردنی چەند میدیاییەک (لەوانەش فرۆشتنی بەرنامەکانی Avco)، تەلەڤیزیۆنی پۆلیگرام، پەخشی تەلەڤیزیۆنی ستۆدیۆکانی ئەمریکا و سکای ڤیژن. لە شوێنێک لە مێژووی خۆیدا، بە "پەخشی تەلەڤیزیۆنی گشتگیر و میدیای نوێ" و "پەخشی تەلەڤیزیۆنی گشتگیر و میدیای نوێی NBC" ناسرابوو.<ref name="Min2015">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Min|یەکەم=Janice|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Women in Entertainment Power 100|ناونیشان=https://archive.org/details/The_Hollywood_Reporter_December_18_2015/page/n31|magazine=The Hollywood Reporter|پەڕە=٣١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|via=Internet Archive}}</ref> ئەم یەکەیە لەوانەیە دایک و باوکی یەکەی "NBCUniversal Domestic Television Distribution" بێت کە بە ھەمان شێوە ناوی لێنراوە.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://newspapers.com/clip/42375505/nbc_owned_stations_to_air_clarkson_show/|سەردێڕ=NBC-owned stations to air Clarkson show|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=Daily Press|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Daily Press LLC|agency=Times News Service|شوێن=Newport News, Virginia|پەڕە=٢|type=Originally published in ''Variety''|via=Newspapers.com}}</ref><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://newspapers.com/clip/42375820/vieira_to_launch_talk_show/|سەردێڕ=Vieira to launch talk show|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٣|ئیش=Victoria Advocate|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|issue=64|شوێن=Victoria, Texas|بەرگ=١٦٨|پەڕە=A٢|via=Newspapers.com}}</ref> [[پەڕگە:NBCUniversal Syndication Studios.svg|وێنۆک]] ناوەکە گۆڕدرا بۆ ئەوەی ڕەنگدانەوەی مارکەی NBCUniversal بێت لە نێوان ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٤ و ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١. NUTD بە سێیەم پاشکۆی سەندیکای پەخشی NBC دادەنرێت، لەگەڵ NBC Enterprises کە دووەم و NBC Films (ئێستا بەشێکە لە CBS Media Ventures) وەک  یەکەمیان، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ بەھاری 1953. ھەروەھا NUTD بە شەشەمین پاشکۆی پەخشی یوونیڤەرساڵ تەلەڤیزیۆن دادەنرێت کە MCA TV وەک یەکەم، یوونیڤەرساڵ تەلەڤیزیۆن ئینتەرپڕایزیش وەک دووەم، پەخشی تەلەڤیزیۆنی ستۆدیۆکانی ئەمریکا وەک سێیەم، یوونیڤەرساڵ تەلەڤیزیۆنی ناوخۆیی وەک چوارەم،  و پەخشی تەلەڤیزیۆنی یوونیڤەرساڵ وەک پێنجەم. ==سەرچاوەکان== {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا }} {{سەرچاوەکان}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:دابەشکەرانی سەندیکای تەلەڤیزیۆن]] 62oks1sr15msoo2nit93o3te1q3rlr2 0 219132 1689559 1528328 2026-10-18T22:36:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1689559 wikitext text/x-wiki {{ویکیسازی}} '''پەنابردن بۆ زۆرینە''' یەکێکە لە [[بەھەڵەبردنی لۆژیکی|ھەڵە یان چەواشەکارییە لۆژیکییەکان]]. لەم ھەڵەدا ھۆکاری ڕاستی [[قەزیە (لۆژیک)|قسەیەک]] ئەوەیە کە زۆرینەی گرووپێک بە ڕاستی دەزانن. ئەم گرووپە دەکرێت [[فەیلەسووف|فەیلەسوف]]، [[زانستیار|زانا]] یان خەڵکی ئاسایی بن.<ref>[http://philosophy.lander.edu/logic/popular.html Argumentum Ad Populum]</ref><ref>[http://www.skepdic.com/adpopulum.html ad populum fallacy - The Skeptic's Dictionary - Skepdic.com]</ref> بۆ نموونە لە ڕابردوودا زۆرینەی خەڵک ئەوەی کە «زەوی تەختە» ڕاست دەزانی؛ بەڵام ھەر لەبەرئەوەی کە زۆرینە یان تەنانەت ھەموو مرۆڤەکان پێیان وایە زەوی تەختە بەڵگە یان ھۆکار نییە بۆ ئەوەی کە زەوی تەختە. پەنابردن بۆ زۆرینە تەنھا دەتوانێت بیسەلمێنێت کە زۆرینەی خەڵک چ شتێکیان پێ قبوڵە بەڵام ناتوانێت بیسەلمێنێت کە ئەو شتە ''ڕاستە''. == دیموکراسی == لە [[دیموکراسی|دیموکراسیدا]]، حکوومەت بە خواستی زۆرینەی خەڵک بەڕێوەدەچێت. ھەریەکێک لەم داواکاریانە لەوانەیە "ڕاست" و "دروست" یان "درۆ" و "نادروست" بن. ئەمەش ئەوەمان بۆ ڕوون دەکاتەوە کە بۆچی ھەندێک لە دیموکراسییەکان دەبنە ستەمکاری زۆرینە (وەک [[ئەڵمانیای نازی]] و ئیتالیای فاشیستیی). ڕەچاوکردنی [[مافەکانی مرۆڤ]] دەتوانێت گەرەنتی پاراستنی ئازادییەکانی کەمینەکان لە دیموکراسییەکان بکات و ھەروەھا ئەو زیانانەی کە دیموکراسییەکان دەیگەیەنن کەم بکاتەوە. ئەم ئارگیومێنتەی خوارەوە بریتییە لە چەواشە یان ھەڵەی لۆژیکی پەنابردن بۆ دەرەنجام: # ڕەنگە زۆربەی خەڵکی وڵاتێک ئاواتی خراپیان ھەبێت. # جێبەجێکردنی ئەم ئاواتە خراپانە ڕەنگە ئەنجامێکی زۆر خراپ بەدوای خۆیدا بھێنێت. # کەواتە ھەڵەیە لەسەر بنەمای خواستی زۆرینەی خەڵک وڵات بەڕێوەببەین. دەرەنجامی ژمارە٣ ناتوانرێت لە یەکەم و ٢ بەدەست بھێنرێت. ئەم ئارگیومێنتە ھاوشێوەیەی خوارەوە لەبەرچاو بگرن: # ڕەنگە مرۆڤ ئارەزووی خراپی ھەبێت. # جێبەجێکردنی ئەم ئاواتە خراپانە ڕەنگە ئەنجامێکی زۆر خراپ بەدوای خۆیدا بھێنێت. # کەواتە ھەڵەیە مرۆڤ ئارەزووی ھەبێت. لە گەڵاڵەی سێیەمدا مانای [[ئازادیی ھەڵبژاردن|ئارەزوو]] توانای مرۆڤە بۆ کارکردن لەسەر بنەمای ئارەزووی دروست و ھەڵەی خۆی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|فەلسەفە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} 9gireytfbgsuczf7voz1m7gery60k82 2 219561 1689364 1685489 2026-10-18T16:43:15Z SakuraBot 51806 Bot: weekly update of the administrator-activity report 1689364 wikitext text/x-wiki {{Center|ھەموو بەڕێوەبەرە ناوخۆییەکان و ئەو کردەوانەی لە 7 ڕۆژی ڕابردوودا تۆماریان کردووە. <!--تێبینی: ھەفتانە لەلایەن SakuraBotەوە نوێدەکرێتەوە. ئەو بەڕێوەبەرانەی لەم ماوەیەدا ھیچ کردەوەیەکیان تۆمار نەکردووە بە ناچالاک نیشان دەدرێن. ژمارەکان لە XTools وەرگیراون؛ ژمارەی ناو کەوانە گۆڕانکارییە بەراورد بە 7 ڕۆژی پێشوو.-->}} {{Center|:نوێکردنەوەی پێشوو: ١٦:٤٣، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)}} {{Center|:دوایین نوێکردنەوە: ١٦:٤٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)}} <div style="overflow-x:auto; max-width:100%;"> {| class="wikitable sortable" style="margin: 1em auto;" |+چالاکیی بەڕێوەبەران !پلە !بەکارھێنەر !<abbr title="گرووپە ناوخۆیی و جیھانییەکانی بەکارھێنەر">گرووپەکان</abbr> !کۆی چالاکی !سڕینەوە !بلۆککردن !بەراوردی پێشوو |- |1 |[[User:Sakura emad|<bdi>Sakura emad</bdi>]] |[[File:Wikipedia_Interface_administrator.svg|31x31px]][[File:Mop.svg|25x25px|Administrator]][[File:Meta-Wiki Global rollback-2000px.png|25x25px|Global rollbacker]] |'''2''' |1 {{Green|(+1)}} |1 {{Grey|(0)}} |{{Green|(+1)}} (کۆی چالاکی) |- style="color:#767676;" |2 |[[User:Aram|<bdi>Aram</bdi>]] |[[File:Wikipedia_Interface_administrator.svg|31x31px]][[File:Mop.svg|25x25px|Administrator]] |'''0''' |0 {{Grey|(0)}} |0 {{Grey|(0)}} |{{Grey|(0)}} (کۆی چالاکی) ''ناچالاک'' |- style="color:#767676;" |3 |[[User:Calak|<bdi>Calak</bdi>]] |[[File:Mop.svg|25x25px|Administrator]] |'''0''' |0 {{Grey|(0)}} |0 {{Grey|(0)}} |{{Grey|(0)}} (کۆی چالاکی) ''ناچالاک'' |- style="color:#767676;" |4 |[[User:Kushared|<bdi>Kushared</bdi>]] |[[File:Mop.svg|25x25px|Administrator]] |'''0''' |0 {{Grey|(0)}} |0 {{Grey|(0)}} |{{Grey|(0)}} (کۆی چالاکی) ''ناچالاک'' |- style="color:#767676;" |5 |[[User:Pirehelokan|<bdi>Pirehelokan</bdi>]] |[[File:Mop.svg|25x25px|Administrator]] |'''0''' |0 {{Grey|(0)}} |0 {{Grey|(0)}} |{{Grey|(0)}} (کۆی چالاکی) ''ناچالاک'' |} </div> {{Center|ئەمانەش ببینە: [[بەکارھێنەر:Sakura emad/بەکارھێنەرە-چالاکەکان|بەکارھێنەرە چالاکەکان]].}} == سەرچاوەکان == * [https://xtools.wmcloud.org/adminstats XTools Admin Stats] * [[Special:Log]] [[Category:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] qgpfrrjbe4zihg4grso74haekp2v1l4 0 219659 1689555 1649321 2026-10-18T22:36:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1689555 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەلکانەی شیوەشان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بلکانة شیوشان }}<br>{{lang-en| Palkana Shiwashan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.99833| 44.79383}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پەلکانەی شیوەشان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.99833| 44.79383 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئاشتی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٩٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەلکانەی شیوەشان''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ئاشتی]] لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] qp7kuwv0flumaed8r1vzjl3h3ra3083 0 219783 1689411 1688600 2026-10-18T17:22:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆن]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠٠٠]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] 1689411 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Pororo the Little Penguin.jpg|وێنۆک]] '''پۆرۆرۆ پەنگوینی بچووک''' ({{بە کۆری|뽀롱뽀롱 뽀로로}}) زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنی ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەریی کۆریای باشوورە. زنجیرەکە بۆ یەکەمجار لە کەناڵی [[سیستمی پەخشی پەروەردەیی|١]] لە کۆریای باشوور لە ساڵی ٢٠٠٣ نمایشکرا و تا ساڵی ٢٠٢١ لە کەناڵەکەدا بەردەوام بوو، زنجیرەکە ٧ وەرزی ھەبوو. زنجیرەکە لە دەوری سەرگەرمیەکانی پەنگوینێکی بچووک بە ناوی پۆرۆرۆ دەسوڕێتەوە، و ھاوڕێکانی کە لە گوندێکی بەفراوی دارستانی پۆرۆنگ پۆرۆنگ دەژین، کە زۆرجار تووشی ئاستەنگی دەبن و لە ھەر ئەڵقەیەکدا وانەی پراکتیکی و ڕە[https://web.archive.org/web/20090210034916/http://www.radsheep.com/ Radical Sheep Productions Co Ltd] دروستی کردووە، کە بنکەکەی لە شاری سیئۆلی کۆریای باشوورە.  چۆی سانگ ھیون کە لە کۆمپانیای ئایکۆنیکس ئینتەرتەینمەنت کاردەکات، پڕۆژەیەکی دروستکردنی کارەکتەری پێدرا کە نوێنەرایەتی ئاژەڵێک بکات کە لە زستاندا دەژی. چۆی سەردانی باخچەیەکی ئاژەڵانی کرد بۆ ئەوەی ئەو ئاژەڵانە ببینێت و تێبگات کە منداڵان چۆن چێژیان لە سەیرکردنیان وەرگرتووە. چەندین دیزاینەری پیشەگەر پەیوەست بوون بەو پڕۆژەیە بۆ ئەوەی کارەکتەرێکیان بۆ دابنێن، بەڵام دیزاینەکەی چۆی وەک براوە ھەڵبژێردرا، کە دواتر بوو بە پۆرۆرۆ.  پۆرۆرۆی ئەسڵی پەنگوینێکی شین و سپی و بچووک بوو کە کڵاوی فڕۆکەوانی و چاویلکەی لەبەردا بوو، کە لەنێو منداڵاندا بەناوبانگ بوو.  کاتێک ناسێندرا، منداڵانی تەمەن ٤-٧ ساڵانی کردە ئامانج. پۆرۆرۆ ھیچ باکگراوندێکی تایبەتی نییە و ھیچ کۆدێکی کولتووری نییە، بەجۆرێک کە زنجیرەکە بتوانێت بۆ منداڵان لە سەرانسەری جیھاندا بەناوبانگ بێت.  ئیلھامبەخشەکانی دیزاینی پۆرۆرۆ بریتین لە ماسکۆتی ئایکۆنی میکی ماوس و ھێلۆ کیتی. <references /> {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠}} [https://www.bing.com/search?q=Radical+Sheep+Productions&cvid=0a4bbcdb349641599805f1899c8a976c&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOagCALACAA&FORM=ANAB01&PC=NMTS Radical Sheep Productions] {{پۆلی کۆمنز|Pororo the Little Penguin}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠٠٣ دەستیان پێکردووە]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان سەبارەت بە منداڵ]] pjy9hioq3yor1j9ss9q8522tn0s3mlm 0 219915 1689605 1649316 2026-10-19T01:35:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1689605 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەڵکانە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بلکانة }}<br>{{lang-en| Pallkana }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.984791| 44.631964}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پەڵکانە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.984791| 44.631964 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند) <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٨٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەڵکانە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند) لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] rj0r0pr9moqlpggaeb8fghersusa3ue 0 220375 1689611 1649310 2026-10-19T01:36:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1689611 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەڵکەڕەش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بلکةرش }}<br>{{lang-en| pallkarash }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.20302| 44.27784}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پەڵکەڕەش''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.20302| 44.27784 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شۆڕش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٩٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ! کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەڵکەڕەش''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شۆڕش]] لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] s90xocaemokwo12ufpnnp54xlf0itwn 0 220448 1689597 1544277 2026-10-19T01:34:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1689597 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Animal Crossing Logo.png|وێنۆک]] '''پەڕینەوەی ئاژەڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Animal}}) زنجیرەیەکی یاری ڤیدیۆییە بە شێوازی ھاوشێوەکردنی ژیان کە لەلایەن کۆمپانیای [[نینتێندۆ]] و لەسەر پلاتفۆرمەکانی [[نینتێندۆ ٦٤]]، [[گەیم کیووب]]، [[وی]]، وی یو، [[نینتێندۆ دی ئێس]]، [[نینتێندۆ ٣دی ئێس]]، [[ئای ئۆ ئێس]]، [[ئەندرۆید]] و [[نینتێندۆ سویچ]] بڵاوکرایەوە. لە یارییەکانی پەڕینەوەی ئاژەڵەکاندا، یاریزانەکە ڕۆڵی کەسایەتی مرۆیی دەگرێتە ئەستۆ کە دەچێتە گوندێک کە ئاژەڵە مرۆڤدۆستەکانی تێدایە و تا کاتێکی نادیار لەوێ دەژی. یارییەکە جیھانێکی کراوەیە: یاریزانەکان ھیچ ئامانجێکی دیاریکراویان نییە بەڵام لەبری ئەوە ھاندەدرێن کاتەکانیان لە گوندەکەدا بەسەر بەرن بۆ ئەنجامدانی ھەر ژمارەیەک چالاکیی کە بریتین لە کۆکردنەوەی شتومەک، چاندنی ڕووەک، گرتنی کێشە، ماسیگرتن، و پەیوەندی کۆمەڵایەتی لەگەڵ دانیشتوانی گوندەکە.<ref name="IGN_GC_preview">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Animal Crossing Preview |دوایین=Schneider |یەکەم=Peer |ناونیشان=http://www.ign.com/articles/2002/05/30/animal-crossing |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=IGN|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Animal Crossing}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:دەستوورییەکانی نینتێندۆ]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان]] [[پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیانەی سەبارەت بە منداڵانن]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون]] otv563nwxi8jqh696coq5hw1u2etjgl 0 220644 1689675 1528475 2026-10-19T04:36:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689675 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Sundance Institute logo.svg|وێنۆک]] '''پەیمانگای سەندانس''' ({{بە ئینگلیزی|Sundance Institute}}) ڕێکخراوێکی [[ڕێکخراوەی سوودنەخواز]]ە کە لەلایەن ڕۆبەرت ڕیدفۆردەوە دامەزراوە و پابەندە بە گەشەکردنی ھونەرمەندە سەربەخۆکان. پەیمانگاکە ئامانجی دۆزینەوە و پاڵپشتیکردنی سینەماکاران و شانۆکاران و ئاوازدانەرانی سەربەخۆیە لە سەرانسەری جیھان. پەیمانگاکە لە شارەکانی پارک سیتی، یوتا، لۆس ئەنجلۆس و نیویۆرک دایە. بەرنامەکانی پەیمانگای سەندانس بریتین [[فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس]]، کە فێستیڤاڵێکی فیلمی دیار و ستایشی ھەیە لە ئەمریکا و وەک سەکۆیەک بۆ سینەماکاران و چیرۆکنووسان و ئاوازدانەرانی سەربەخۆ کاردەکات.<ref name=NYT>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.n ytimes.com/interactive/2015/07/28/movies/29sundancefeature.html |سەردێڕ=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170729232626/https://www.nytimes.com/interactive/2015/07/28/movies/29sundancefeature.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.n/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} izmtjqwq0q4uxcuz2vhgcyffq8ljzdu 0 221479 1689353 1528185 2026-10-18T16:37:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1689353 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەتای کۆڤید-١٩ لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا''' ({{بە ئینگلیزی|COVID-19 pandemic in Southeast Asia}})بەشێکە لە [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|پەتای جیھانی]] [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩|نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢٠١٩]] (COVID-19) کە بەھۆی نەخۆشیی ھەناسەدانەوە ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ (SARS-CoV-2) دروست بووە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا پشتڕاستکرایەوە کە بڵاوبووەتەوە بۆ [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا،]] کاتێک ژنێکی تەمەن ٦١ ساڵ لە [[ووھان]] لە تایلاند پشکنینێکی پۆزەتیڤ ئەنجامدرا، کە بووە یەکەم وڵات جگە لە چین کە ڕاپۆرت لەسەر حاڵەتەکە بدات.<ref name="scmp-13jan">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cheung|یەکەم=Elizabeth|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Thailand confirms first case of Wuhan virus outside China|ناونیشان=https://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/3045902/wuhan-pneumonia-thailand-confirms-first-case|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200113130102/https://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/3045902/wuhan-pneumonia-thailand-confirms-first-case|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=South China Morning Post}}</ref> یەکەمین مردن لە ٢ی شوبات ڕوویدا، کە پیاوێکی چینی تەمەن ٤٤ ساڵان بوو لە فلیپین، کە یەکەمین مردنیش بوو لە دەرەوەی چین.<ref name="NYTimes_1stDeathOutsideChina1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ramzy|یەکەم=Austin|دوایین٢=May|یەکەم٢=Tiffany|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Philippines Reports First Coronavirus Death Outside China|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/02/02/world/asia/philippines-coronavirus-china.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> لە ٢٤ی ئازار، ھەموو ویلایەتەکانی ناوچەکە لانیکەم یەک حاڵەتیان ڕاگەیاندبوو. لە ٤ی {{Currentmonth}} ٢٠٢٢، ڤێتنام زۆرترین ژمارەی حاڵەتەکانی ھەیە، پێش ئیندۆنۆزیا و مالیزیا، لەکاتێکدا ئیندۆنیسیا زۆرترین ژمارەی مردنی ھەیە. لە لایەکی ترەوە، تیمۆری ڕۆژھەڵات کەمترین حاڵەت و مردن ھەیە. == پشتەوەی == لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی]] (WHO) پشتڕاستی کردەوە کە ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ ھۆکاری نەخۆشی ھەناسەدان بوو لە کۆمەڵێک کەس لە [[ووھان|وھان،]] [[ھوبێی|ھوبی،]] چین، کە لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩دا بە ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی ڕاگەیەندرا.<ref name="Elsevier">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Elsevier|سەردێڕ=Novel Coronavirus Information Center|ناونیشان=https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200130171622/https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=Elsevier Connect}}</ref><ref name="Reynolds4March2020">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Reynolds|یەکەم=Matt|ناونیشان=https://www.wired.co.uk/article/china-coronavirus|سەردێڕ=What is coronavirus and how close is it to becoming a pandemic?|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٠|ئیش=Wired UK|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|issn=1357-0978|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200305104806/https://www.wired.co.uk/article/china-coronavirus|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|پزیشکی|وڵاتەکان}} {{پۆلی کۆمنز|COVID-19 pandemic in Southeast Asia}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{پزیشکی-کۆلکە}} tun89wvlkny6rlx2lg13fl5n3b4uzqm 0 222311 1689431 1687645 2026-10-18T17:47:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1689431 wikitext text/x-wiki '''پاولۆ ئێکسیکێل دیبالا''' (لەدایکبووی ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٣) [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] پیشەگەری ئەرژەنتینییە و وەک [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|هێرشبەر]] بۆ یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆمای]] [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی ئیتاڵیا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|هەڵبژاردەی ئەرژەنتین یاری دەکات]] . == نازناوەکان == '''پالێرمۆ''' * سێری بی : 2013-14 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Palermo's Smiling Assassin Pablo Dybala Smiling All The Way To Superstardom|ناونیشان=http://www.beinsports.tv/soccer/article/1xhyy1h64jq371rcy0g3s10z1s/title/palermos-smiling-assassin-pablo-dybala-smiling-all-the-way-to-superstardom|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150216084612/http://www.beinsports.tv/soccer/article/1xhyy1h64jq371rcy0g3s10z1s/title/palermos-smiling-assassin-pablo-dybala-smiling-all-the-way-to-superstardom|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=beIN Sports}}</ref> '''یۆڤانتۆس''' * [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی ئیتاڵیا]] : 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2018–19, 2019–20 * جامی ئیتاڵیا : 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2020–21 * سوپەرکۆپا ئیتاڵیا : 2015, 2018, 2020 '''ئەرجەنتین''' * [[جامی جیھانیی فیفا|جامی جیهانی فیفا]] : [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Murray|یەکەم=Scott|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Argentina beat France on penalties after thrilling World Cup final – live reaction|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/18/argentina-france-world-cup-2022-final-live|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=the Guardian}}</ref> * کۆنمێبۆڵ-جامی پاڵەوانانی ئەوروپا : [[فیناڵیسیمای ٢٠٢٢|٢٠٢١]] <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/61653337|سەردێڕ=Italy 0–3 Argentina: Messi and Di Maria shine in impressive Finalissima win|بڵاوکەرەوە=BBC Sport|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> '''تاکە کەسی''' * باشترین تیپی خولی ئیتاڵیا : 2015–16, <ref name="Gran Galà del calcio - 2016">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Gran Galà del calcio, la Juventus fa incetta di premi|ناونیشان=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/17_gennaio_31/gran-gala-calcio-juventus-fa-incetta-premi-serie-a-c6dc644c-e795-11e6-8168-2d40923ac04f.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Il Corriere della Sera]]|زمان=it}}</ref> 2016–17, <ref name="serieafootballer">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Buffon named best player|ناونیشان=https://www.football-italia.net/113463/buffon-named-best-player|بڵاوکەرەوە=Football Italia}}</ref> 2017–18, <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Serie A Team of 2017-18|ناونیشان=https://www.football-italia.net/131574/serie-team-2017-18|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Football Italia}}</ref> 2019–20 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Gran Galà del Calcio: The winners|ناونیشان=https://football-italia.net/gran-gala-del-calcio-the-winners/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Football Italia}}</ref> * باشترین یاریزانی خولی ئیتاڵیا : تەمموزی ٢٠٢٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.legaseriea.it/en/press/news/info/paulo-dybala-mvp-of-july|بڵاوکەرەوە=Serie A|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Paulo Dybala MVP of July|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806160217/http://www.legaseriea.it/en/press/news/info/paulo-dybala-mvp-of-july|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * بەنرخترین یاریزانی خولی ئیتاڵیا : 2019–20 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Dybala named Serie A's MVP|ناونیشان=https://www.football-italia.net/156794/dybala-named-serie-mvp|بڵاوکەرەوە=Football Italia}}</ref> * تیمی ساڵی ESM : 2016–17 <ref name="AZ2017">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://www.abendzeitung-muenchen.de/inhalt.team-der-saison-esm-top-elf-ein-bayern-star-in-europas-elite.8ee28a4c-2d49-4f49-93a4-d4dc9575ded2.html|سەردێڕ=ESM Top-Elf: Ein Bayern-Star in Europas Elite|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ئیش=Abendzeitung|زمان=de|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> * گۆڵکاری جامی ئیتاڵیا: 2016-2017 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Coppa Italia 2016/2017 – Top Scorer|ناونیشان=http://www.worldfootball.net/goalgetter/ita-coppa-italia-2016-2017/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=WorldFootball}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Roberto Di Maggio|دوایین٢=Davide Rota|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Italy - Coppa Italia Top Scorers|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesi/italcuptops.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=RSSSF}}</ref> * باشترین یاریزانی سێریا ئەی: 2014-15 <ref name="espnfc.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Serie A 2014-15 Statistics: Assists|ناونیشان=http://www.espnfc.com/italian-serie-a/12/statistics/assists?season=2014|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=ESPN FC}}</ref> '''تۆمارەکان''' * گۆڵکاری سەرجەم کاتەکانی سوپەرکۆپا ئیتاڵیا : 4 گۆڵ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=All-time top goalscorers|ناونیشان=http://www.worldfootball.net/alltime_goalgetter/ita-supercoppa/tore/1/|بڵاوکەرەوە=worldfootball.net|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226040030/https://www.worldfootball.net/alltime_goalgetter/ita-supercoppa/tore/1/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref name="myjuve.it">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Juventus F.C. Giocatori, Statistiche: Reti nella Supercoppa Italiana|ناونیشان=http://www.myjuve.it/statistiche-giocatori-juventus/classifica-reti_segnate-supercoppa_italiana-SI.aspx|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=My Juve.it|زمان=it}}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تۆپی پێ|ئەرژەنتین|دەیەی ٢٠١٠|ئیتاڵیا}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Paulo Dybala}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{ئەرژەنتین-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئارجەنتینی]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئارجەنتینی]] [[پۆل:ئارجەنتینییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیتالی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەرژەنتینی]] [[پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ]] hqd86z1kcuc6szmlj6w4zdbtja0em5d 0 222432 1689399 1688817 2026-10-18T17:19:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1689399 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Pierluigi Collina 2010.jpg|وێنۆک]] '''پیرلویجی کۆلینا''' ({{بە ئینگلیزی|Pierluigi Collina}}) یەکێکە لە ناوبژیوانەکانی پێشووی [[تۆپی پێ]] لە ئیتاڵیا. کۆلینا بە شێوەیەکی بەرفراوان بە باشترین ناوبژیوانی مێژووی تۆپی پێ دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Top 10 Best Football Referees Of All Time {{!}} Exclusive List|ناونیشان=https://sportsshow.net/top-10-best-football-referees-of-all-time/|بڵاوکەرەوە=Sports Show|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211101163911/https://sportsshow.net/top-10-best-football-referees-of-all-time/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شەش جار لەسەریەک نازناوی "باشترین ناوبژیوانی ساڵ"ی فیفای بەدەستھێنا. کۆلینا تا ئێستاش بەشداری لە تۆپی پێدا دەکات، وەک ڕاوێژکارێکی بێ مووچە لە یەکێتی ناوبژیوانانی تۆپی پێی ئیتاڵیا (AIA) و لیژنەی ناوبژیوانی یەکێتی ئەورووپا. کۆلینا لە ٥ی تەممووزی ٢٠١٠ەوە وەک سەرۆکی لیژنەی ناوبژیوانانی فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئوکراینا کاردەکات، ئێستاش سەرۆکی لیژنەی ناوبژیوانانی فیفایە. == ژیانی پیشەیی == کۆلینا لە شاری بۆلۆنیا لەدایک بووە و لە ساڵی ١٩٨٤ لە زانکۆی بۆلۆنیا دەرچووە و بڕوانامەی ئابووری بەدەستھێناوە. لە تەمەنی ھەرزەکاریدا وەک بەرگریکاری ناوەندی لە تیپێکی ناوخۆیی یاری دەکرد، بەڵام لە ساڵی ١٩٧٧دا، ڕازی کرا کە ناوی خۆی تۆمار بکات لە خولێکی ناوبژیوانیدا، لەوێ بۆی دەرکەوت کە بەھرەیەکی تایبەتی ھەیە. لە ماوەی ٣ ساڵدا، لەکاتێکدا کە خەریکی ئەنجامدانی خزمەتی سەربازی بوو، لە بەرزترین ئاستی پێشبڕکێ ناوچەیییەکان ناوبژیوانی دەکرد. لە ساڵی ١٩٨٨ بە خێرایییەکی خێراتر لە ئاستی ئاسایی، پلەی سێیەمی خولی نەتەوەیی، زنجیرەی C1 و زنجیرەی C2 بەرزکرایەوە، دوای سێ وەرز بۆ خولەکانی [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|سێریا ئەی]] و سێریا بی. ھەر لەم ماوەیەدا بوو کە تووشی ھەڵوەرینی قژی توند بوو کە بووە ھۆی ھەڵوەرینی ھەمیشەیی قژی سەری و دەرکەوتنێکی جیاوازی سەری سەرڕووتاوی پێبەخشی، لەمەودوا نازناوی "کۆجاک"ی لێنرا. لە ساڵی ١٩٩٥ دوای ئەوەی ناوبژیوانی ٤٣ یاری خولی ئیتاڵیا بوو، خرایە لیستی ناوبژیوانانی [[فیفا]]. ناوبژیوانی ٥ یاری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٩٦ بووە، لەنێویاندا یاری کۆتایی نێوان نەیجیریا و ئەرجەنتین. لە یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە ساڵی ١٩٩٩ لە نێوان [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایرن میونشن]] و [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یونایتد]] فیشەکەی لێدا. ئەم یارییەی بە یادگارترین یاریی خۆی ناوبرد، بەھۆی ئەو چەپڵە لێدانانەی لە کۆتایی یارییەکەدا ھاتبوون، کە بە "ھاواری شێر" ناوی برد. لەم یارییەدا ٣ خولەک [[کاتی زۆرکراو (تۆپی پێ)|کاتی زیادکراو]] لەبەرچاو گیرا، ئەمەش وای کرد بایرن میونشن کە لە ٩٠ خولەکدا بە گۆڵەکەی ماریۆ باسلەر سەرکەوتنی بەدەستھێنا، لە دوو خولەکی کۆتاییدا دۆڕا و جامەکە لە [[کامپ نۆ|یاریگای کامپ نو]] ڕادەستی مانچستەر یونایتد بکات. لە ساڵی ٢٠٠٢ گەیشتە لووتکەی ژیانی وەرزشی کاتێک بۆ یاری کۆتایی مۆندیال لە نێوان ئەڵمانیا و [[بەڕازیل|بەرازیل]] ھەڵبژێردرا. پێش یارییەکە [[ئۆلیڤەر کان|ئۆلیڤەر کاھن]] بە ڕۆژنامەی ئیرلەندی تایمزی ڕاگەیاند: کولینا ناوبژیوانێکی ئاستی جیھانییە، گومانی تێدا نییە، بەڵام بۆ ئێمە باش نییە. ئایا ئەوە ڕاست نییە؟" کان ئاماژەی بە دوو یاری گرنگی پێشوو کرد کە کۆلینا ناوبژیوان بوو و کان ئامادە بوو: یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا لە ساڵی ١٩٩٩ کە لە ئەنجامدا بە ئەنجامی ٢–١ لە بایرن میونشن دۆڕا، و شکستی ٥–١ لەلایەن [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیاوە]] بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا|ھەڵبژاردەی نیشتمانی تۆپی پێی ئینگلتەرا]] لە ساڵی ٢٠٠٢. لە یاری کۆتاییدا بەخت لە بەرژەوەندی کان نەبوو، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە بە ئەنجامی ٢–٠ دۆڕان. لە ساڵی ٢٠٠٣ ژیاننامەی خۆی بە ناوی ''یاساکانی یارییەکەم'' بڵاوکردەوە. کۆلینا لە مانگی نیسانی ٢٠١٨ بۆ بینینی یاری نێوان شەھرڤارد و ٨٩ی شەھرڤارد لە نێوان [[یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران|یانەی ئیستقلالی تاران]] و [[یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس|یانەی تۆپی پێی پەرسەپۆلیس]] و سەردانی دامەزراوەکانی ناوبژیوانان، گەشتێکی کرد بۆ تاران.<ref name="قھرمانی جام حذفی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سفر کولینا بە تھران|ناونیشان=http://www.varzesh3.com/news/1600960/سفر-کولینا-بھ-تھران-فقط-24-ساعت|بڵاوکەرەوە=ورزش 3|}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش|ژیاننامە|ئیتاڵیا}} {{پۆلی کۆمنز|Pierluigi Collina}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:زیندووان]] g0tt8ojt5gvw1qr9fxsm36oj33l7fqf 0 225549 1689502 1513380 2026-10-18T20:06:18Z مامۆستا 39489 زیادکردنی بەستەر بۆ [[ھامستەر]] 1689502 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox video game | title = لیتڵ میسفۆچن | image = Little Misfortune logo.png | engine = [[یوونیتی (مەکینەی یاری)|یوونیتی]] | platforms = {{Unbulleted list| * [[لینوکس]] * [[مەک ئۆئێس]] * [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Little Misfortune on Steam |ناونیشان=https://store.steampowered.com/app/714120/Little_Misfortune/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200911171726/https://store.steampowered.com/app/714120/Little_Misfortune/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=SteamPowered.com}}</ref> * [[ئەندرۆید]] * [[ئای ئۆ ئێس]] * [[نینتێندۆ سویچ]] }} | released = {{Unbulleted list| * '''لینوکس'''، '''مەک ئۆئێس'''، '''ویندۆز''' * ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩ * '''ئەندرۆید'''، '''ئای ئۆ ئێس''' * ١٣ی شوباتی ٢٠٢٠ * '''پی ئێس '''، '''ئێکسبۆکس وەن'''، '''نینتێندۆ سویچ''' * ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٠ }} | genre = [[کایەی سەرکێشی|سەرکێشی]] | modes = [[تاک-یاریزان (یاریی ڤیدیۆیی)|تاک-یاریزان]] | developer = کیڵمەندەی گەیمز | publisher = کیڵمەندەی گەیمز | designer = نەتاڵیا ماڕتنسن | writer = {{Plainlist| * ئیساک ماڕتنسن * نەتاڵیا ماڕتنسن }} | artist = نەتاڵیا ماڕتنسن | programmer = {{Plainlist| * ئیساک ماڕتنسن * ھێڕاڵد واڵن * ئانتۆن بێرگمن }} | composer = ئیساک ماڕتنسن }} '''لیتڵ میسفۆچن''' ({{بە ئینگلیزی|Little Misfortune}}) کایەیەکی ڤیدیۆییی سەرکێشیی ٢٠١٩یە کە لەلایەن ستۆدیۆی سەربەخۆی سویدی، کیڵمەندەی گەیمز گەشەی پێ دراوە و بڵاو کراوەتەوە. لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩ بۆ [[لینوکس]]، [[مەک ئۆئێس]] و [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]]، لە ١٣ی شوباتی ٢٠٢٠ بۆ [[ئەندرۆید]] و [[ئای ئۆ ئێس]] و لە ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٠ بۆ [[پلەیستەیشن ٤]]، [[ئێکس بۆکس وەن]] و [[نینتێندۆ سویچ]] بڵاو کرایەوە. کایەکە لە ھەمان جیھانی [[فڕان بۆو|''فران'' بۆودایە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Little Misfortune |ناونیشان=https://www.killmondaygames.com/press/sheet.php?p=little_misfortune |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190922174637/https://www.killmondaygames.com/press/sheet.php?p=little_misfortune#factsheet |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=KillmondayGames.com}}</ref> و بە دەوری کەسایەتیی سەرەکیی میسفۆچن کە کیژۆڵەیەکی تەمەن ٨ ساڵانە و بە خۆی دەڵێت «خانمە چکۆڵەکە» کە ھەمان ناوی کایەکەی ھەیە دەخولێتەوە و، بە ڕێپیشاندەری دەنگێک لە مێشکیدا کە میسفۆچن پێی دەڵێ بەڕێز ڤۆیس، بەدوای خەڵاتی دڵخۆشیی ھەتاھەتایی بۆ دایکی دەگەڕێت. میسفۆچن ھۆگری بێنجامین، کە ڕێوییەکی نادووە، دەبێت، بەڵام بەڕێز ڤۆیس بەتوندی میسفۆچن ئاگادار دەکاتەوە کە مامەڵەی لەگەڵ نەکات و خۆی لێ بەدوور بگرێت. سەرەڕای ئەو پێشەکییەی کە بۆ منداڵ دەبێت، میسفۆچن بەخێرایی خۆی لەناو کۆمەڵێک [[گاڵتەوگەپی شۆکھێنەر]] دەدۆزێتەوە وەک، [[مەرگ]]، [[خووگرتن بە خواردنەوە مەی]]، [[خراپ بەکارھێنانی دەرمان]]، [[خۆکوژی]]، [[قسەی ناشرین]]، [[دزینی گۆڕ]]، [[ستریپ کڵاب]]، [[ڕووتی]]، [[دیمن (ڕۆحی خراپەکار)|ئەھریمەن]]، [[پێکدادانی ھاتوچۆ]]، [[توندوتیژی بەرامبەر ئاژەڵان]]، و [[فریشتەی مەرگ]]. کەسایەتیی سەرەکی میسفۆچن دەنگەکەی لەلایەن نووسەر و دیزاینەر و ھونەرمەندی کایەکە، نەتاڵیا ماڕتنسن دەربڕدراوە کە لەپاڵ ھاوسەرەکەی، ئیساک ماڕتنسن کاری کردووە تا کایەکە دروست بکەن، لەکاتێکدا ھێنریک نۆرمان دەنگی بەڕێز ڤۆیس کە چیرۆکخوان و نەیاری کایەکەشە دەردەبڕێت. ''لیتڵ میسفۆچن'' بەگشتی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی تێکەڵاوی بەدەست ھێنا. == گەمەکردن == کایەکە بە شێوەی ٢ ڕەھەند و نیوی دروست کراوە، بۆیە یاریزانەکە تەنیا دەتوانێ بەرەو پێشەوە یان دواوە بجووڵێ. لە ھەندێ شوێنی دیاریکراوی نێو کایەکە، پێویستە یاریزانەکە بڕیار لەسەر میسفۆچن بدات، کە لەوانەیە ببێتە ھۆی پیشاندانی [[کورتەدیمەن]]ی تایبەت. ھەروەھا کایەکە ڕێ بە یاریزانەکە دەدات دەستی میسفۆچن بجووڵێنێت تا ھەندێ جووڵەی دیاریکراو بکات یانیش ھەندێ یاریی سادەی وەک چاککردنەوەی گوڵدانێکی شکاو یانیش [[پیاکێشانی مشکەکوێر]] بکات. == چیرۆک == کایەکە باس لە ساڵی ١٩٩٣ دەکات،{{تێبینی|دەتوانرێت ڕۆژنامەیەک لەنێو کایەکە بدۆزرێتەوە کە ڕێکەوتی ١٩٩٣ لەسەری نووسراوە.|گرووپ=تێبینیی}} کە میسفۆچن ڕامیرێز ھێرناندزی ٨ ساڵان، ژیانێکی خەفەتاوی و تەنیاییی [[خێزانی تێکچوو|پڕ لە دەمەقاڵێ]] لەگەڵ دایک و باوکی لە دەوروبەری شارۆچکەیەکی خەیاڵی لە ئۆوپنفیڵدز لە [[سوێد]] دەژی.{{تێبینی|سەرجەم ھێماکان بە [[زمانی سوێدی|سوێدیین]].|گرووپ=تێبینیی}} [[چیرۆک]]خوانەکە دەڵێ ئەمڕۆ ئەو ڕۆژەیە کە میسفۆچن دەمرێ، بەڵام کاتێک میسفۆچن دەڵێ کە دەتوانێت دەنگی بیبیستێ، سەری سووڕما. دەنگەکە میسفۆچن بانگھێشت دەکات تا یارییەک بکات کە تێیدا بڕیار دەدات، بەڵام «ھیچ ڕاست و ھەڵەیەک نییە، بەڵکوو تەنیا ئەنجام ھەیە». کاتێک لە یارییەکە دەیباتەوە، خەڵاتی دڵخۆشیی ھەتاھەتایی وەردەگرێت. میسفۆچن ڕازی دەبێت، و دەنگەکە پێی دەڵێت کە یەکەم ئەرکی ئەو ئەوەیە ماڵەکە بەجێبھێڵێت. بەپێی فەرمانەکانی، میسفۆچن بەنێو شەقامەکانی ئۆوپنفیڵدز دەڕوات، و ڕووبەڕووی ڕێوییەکی [[مرۆڤئاسا]] دەبێتەوە، کە میسفۆچن بە بێنجامین بانگی دەکات، بەڵام چەند جارێک چیرۆکخوانەکە ئاگاداری دەکاتەوە کە خۆی لێ بەدوور بگرێت، و کە میسفۆچن زۆر لێی نزیک دەبێتەوە، ئەو ڕادەکات. کاتێک میسفۆچن شوێنی بێنجامین دەکەوێت تا بیگرێت، کتێبێک دەدۆزێتەوە کە وەک بوونەوەرێکی تر بەناوی «مۆرگۆ» باس لە چیرۆکخوانەکە دەکات. بەڕوونی بێنجامین پارێزەرێکە کە ھەوڵدەدات مناڵەکان لە مۆرگۆ بپارێزێت، بەڵام ڕێگەی پێ نەدراوە کە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ مامەڵەیان لەگەڵ بکات. میسفۆچن لە دەستی مۆرگۆ ڕادەکات، خۆی لە حەوشەی پشتەوەی ماڵەوەیان دەبینێتەوە و، لاشەی خۆی دەبینێت کە لەلایەن ئۆتۆمبێلێکەوە کراوەتە ژێرەوە. بێنجامین بەنێو دەروازەیەکدا بەرەو فۆڕت ڕیالیتی دەیبات کە تێیدا بەرەو پیریی [[مردن (کەسایەتی)|مەرگ]] دەچێ، کە ئەویش پێی دەڵێت کە ئەوان چاوەڕێی ئەویان دەکرد. ئەگەر میسفۆچن لە ناوەڕاستی یارییەکەدا بریسەکە بپڕژێنێتە سەر ١٦ شتە دیاریکراوەکە، ئەوا کۆتایییەکی تری دەبێت کە تێیدا دایکی دڵخۆشیی میسفۆچن وەردەگرێت، دەمامکەکەی لادەبات و زەردەخەنە دەکات. == پەرەپێدان == لە کۆتاییی ٢٠١٥، کیڵمەندەی یەکەم یاریی خۆیان بەناوی ''[[فڕان بۆو|فران بۆو]]'' تەواو کرد. یارییەکە گڵۆپی سەوزی بۆ ھەڵکرابوو و واش بڕیار بوو کە لەسەر ستیم بڵاو بکرێتەوە، بەڵام کاتی زۆر زیاتری پێ چوو لەوەی کە پێشبینی کرابوو چونکە کیڵمەندەی گەیمز پارەیان نەمابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Killmonday Games AB |ناونیشان=https://www.killmondaygames.com/press/index.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190922174625/https://www.killmondaygames.com/press/index.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=KillmondayGames.com}}</ref> فرۆشەکانی یارییەکە زۆر گرنگ بوو بۆیان تا بتوانن لە پەرەپێدان بەردەوام بن. دوای سەرکەوتنەکەی ''فران بۆو''، کیڵمەندەی دەستی بە کارکردن لەسەر یارییە نھێنییەکەی ئەو کاتەیان کرد، کە دواتر بووە ''لیتڵ میسفۆچن''. لە ١٣ی تەممووزی ٢٠١٨، کیڵمەندەی ناونیشانی یارییە نوێیەکەیان ڕاگەیاند. لە نوێکردنەوەکانی مانگی دواتری ڕەوتی یارییەکە لەسەر کەناڵی [[یووتیووب]]ەکەیان بارکرابوون، و تا کاتی بڵاوکردنەوەکە ھەفتانە ٢٦ نوێکردنەوەیان بار دەکرد. کیڵمەندەی لە ٢ی ئەیلوول ئەوەی ڕاگەیاند کە یارییەکە ڕێک کەمتر لە سێ ھەفتەی تر و لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩ بڵاو دەکرێتەوە. ڕۆژێک پێش بڵاوکردنەوەکە، ئەوە ڕاگەیەنرا کە ئەوانەی ''فران بۆویان'' کڕیوە، ١٠٪ داشکانیان لە ''لیتڵ میسفۆچن'' بۆ دەکرێت. == پێشوازی == {{Video game reviews | MC = PC: ٥٧/١٠٠<ref name="MC">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Little Misfortune for PC Reviews |ناونیشان=https://www.metacritic.com/game/pc/little-misfortune |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200607010047/https://www.metacritic.com/game/pc/little-misfortune |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Metacritic]] |بڵاوکەرەوە=[[CBS Interactive]]}}</ref> | TA = {{rating|3.5|5}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wilkins |یەکەم=Shawn |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ='Little Misfortune' Review – Sometimes Glitter Makes Things Better |ناونیشان=https://toucharcade.com/2020/02/14/little-misfortune-review/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200215081843/https://toucharcade.com/2020/02/14/little-misfortune-review/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[TouchArcade]]}}</ref> }} ''لیتڵ میسفۆچن'' پێداچوونەوەی جۆراوجۆری لە ڕەخنەگران بەدەست ھێنا، کە ستایشی شێوازی ھونەریی کایەکە و لایەنە بابەتییەکانیان کرد، بەڵام ڕەخنەیان لە کەمیی دەسەڵاتی شێوازی گەمەکردنەکە، خراپ ڕەفتارکردن لەگەڵ ھەندێ بابەتی وەک [[ساویلکەیی]]ی منداڵان، و کورتی ماوەی کایەکە گرت. کایەکە لە [[مێتاکریتیک]] ٥٧ لە ١٠٠ی ھەیە، کە ئاماژە بە «پێداچوونەوەی تێکەڵ یان مامناوەند» دەکات. ''[[سی دی-کار|سی دی ئاکشن]]'' ٤٥ لە ١٠٠ی داوە بە کایەکە، کە نووسیویەتی «چیرۆکەکە وای لێ کردم ناڕەحەت بم نەک لەبەرئەوەی پێم وا بوو: 'ئەوانە شتگەلێکن کە نابێت بە دەنگی بەرز بوترێن' بەڵکوو لەبەرئەوەی پێم وا بوو: ئەوە ناڕەحەتکەرە کە چەندە بە شێوەیەکی خراپ نووسراوە، چەندە خراپ وێنای ساویلکەییی منداڵێکیان کێشاوە و بۆچی ھەمووشتێکیش کەمێ زیادەڕەویی تێدا کراوە». ''[[ڕاک پەپپەر شاتگان]]'' پێداچوونەوەیەکی تێکەڵی بە یارییەکە کرد، و وتی «ھەندێک بابەت، وەک ھەڵسوکەتی خراپ و جنێودان، پشگیریی تەواوی گێڕانەوەکە دەکەن و بەگشتی دەبنە ھۆی ئەوەی بناغەیەک لە ناخۆشیی ڕاستەقینەی بدەنێ. بەڵام ھەست دەکرێ ھەندێ بابەتگەلی تری وەک خۆکوژی، وەک بەھای شۆکھێنەر فڕێدراونەتە ناوییەوە بەبێ ئەوەی ھەر ھاتبێتنەوە بەرباس و ھەوڵی چارەسەرکردنیان درابێت. ئەو ھەستە یارمەتیدەر نییە لەبەر یەکنەگرتنەوە لەگەڵ کەسایەتییە سەرەکییەکە کە ئەم ترسانەی پێگەیشتووان لەپاڵ گاڵتەوگەپی زۆر منداڵانەتر دادەنێت. زیادکردنی گاڵتەیەکی گەوجانە دوای نموونەی مردنی ئاژەڵ بێجگە لەوەی دڵنیایی دەدات کە وا لە یەکتری دەکەن بکەونە خوارەوە ھیچی تر نییە، کە بەتەنیا سەرکەوتن یان بەختی باش ھەر لە ئێستاوە ئەستەمە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Castello |یەکەم=Jay |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Wot I Think: Little Misfortune |ناونیشان=https://www.rockpapershotgun.com/2019/09/20/little-misfortune-review/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190921114607/https://www.rockpapershotgun.com/2019/09/20/little-misfortune-review/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=[[Rock, Paper, Shotgun]] |زمان=en-US}}</ref> ''[[کۆتاکۆ|کۆتاکوو]]'' پێداچوونەوەیەکی ئەرێنی زیاتری بۆ کایەکە کرد، و وتی «گەرچی سەرکێشییەکەی ''لیتڵ میسفۆچن'' ماوەیەکی زۆر نییە (بۆ من نزیکەی ٢ سەعات و نیوی خایاند تا لە لایەکەی تر دەرکەوێت)، بەڵام زۆر پڕمانایە. میسفۆچن یەک پارچە خۆشییە، و دڵخۆشکەرێکە تا کاتی لەگەڵ بەسەرببەیت، گەرچی سەرکێشییەکانیشی دەگەنە کۆتایییەکی کتوپڕ. لەکاتێکدا میسفۆچن بەدڵخۆشی و بێخەمانە بە بەشە تاریکەکانی چیرۆکەکەی تێدەپەڕێت، گەشتێکی ناشرینی یانەیەکی شەوانەی [[ھامستەر]]ی تێدایە و ئەویش بەنێویدا دەڕوات، یاریزانان تەواو ئاگادار دەبن لەو جیھانە خراپەی کە میسفۆچن سەمای تێدا دەکات.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Williams |یەکەم=Leah |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Little Misfortune Is a Strange Adventure About a Girl Destined to Die |ناونیشان=https://www.kotaku.com.au/2019/09/little-misfortune-is-a-strange-adventure-about-a-girl-destined-to-die/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190922170825/https://www.kotaku.com.au/2019/09/little-misfortune-is-a-strange-adventure-about-a-girl-destined-to-die/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=[[Kotaku Australia]] |زمان=en}}</ref> ''[[ئادڤێنچەر گەیمەرس|ئادڤێنچەر گەیمەرز]]'' ٣٫٥ی لە ٥ دایە کایەکە و ستایشی نواندنە دەنگییەکە و چیرۆکی کایەکەی کرد، بەڵام بە «لە ڕادەبەدەر ترسناکبوون» ڕەخنەی لە کەمیی نەرمونیانی و کارلێککردن گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McGovern |یەکەم=Merlina |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Little Misfortune Review |ناونیشان=https://adventuregamers.com/articles/view/38659 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190929073148/https://adventuregamers.com/articles/view/38659 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=Adventure Gamers |زمان=en}}</ref> ''گەیمەرزپاک'' پێداچوونەوەیەکی ئەرێنیی بۆ کایەکە کرد و وتی «لەوانەیە یارییەکە لەسەر بەرەنگارییەکان یان شێوازە کۆنەکەی گەمەکردن بە کایەکە کەمێک ئاشکرا و بێسەروبەر بێت، بەڵام پڕیشە لە [[کۆمێدیای ڕەش|گاڵتەوگەپی تاریک]] و دڵتەزێن. ''لیتڵ میسفۆچن'' بەھەمان شێوە دڵتەزێنەکەی کیڵمەندەی گەیمز کە لەگەڵ ''فران بۆو'' دەستی پێ کرد درێژەی پێ دەدرێت؛ بۆیە گەر تۆ خەریکی تێکەڵکردنی شتە ژیکەڵە و تۆقێنەرەکان بیت، ئەم کایەیە بۆ تۆیە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yuval |یەکەم=Guy |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Little Misfortune Review: Happiness to the World |ناونیشان=https://www.gamerspack.com/2019/09/28/little-misfortune-review/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191031104148/https://www.gamerspack.com/2019/09/28/little-misfortune-review/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=GamersPack |زمان=en-US}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان|تێبینیی}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://www.littlemisfortune.com/}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠١٠|سوێد|کایەی ڤیدیۆیی}} [[پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیانەی سەبارەت بە ڕێوییەکانن]] [[پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیانەی سەبارەت بە منداڵانن]] [[پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیانەی سەبارەت بە مەرگن]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە سووید پەرەیان پێدراوە]] [[پۆل:کایە سەرکێشییەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ]] [[پۆل:کایەکانی لینوکس]] [[پۆل:کایەکانی مەک ئۆئێس]] [[پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] 7bbhdkgqpvm8v1zkvd8akmaf8b5dert 0 226231 1689406 1688637 2026-10-18T17:21:40Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689406 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Puss in Boots The Last Wish poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمی]] '''''پووسی پووت لەپێ: کۆتا خۆزگە''''' ({{بە ئینگلیزی|Puss in Boots: The Last Wish}}) ھەروەھا بە '''''پووسی پووت لەپێ ٢''''' ناسراوە، فیلمێکی ئەنیمەیشنی کۆمپیووتەریی [[فیلمی سەرکێشی|سەرکێشیی]] ئەمریکیی ٢٠٢٢-ە، لەلایەن [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] بەرھەم ھێنراوە، و لەلایەن [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] دابەش کراوە. درێژەی فیلمی ''[[پووسی پووت لەپێ (فیلم)|پووسی پووت لەپێ]]'' (٢٠١١) و ھەروەھا شەشەم فیلمی پاشکۆی ''شڕێکە''. لەلایەن جۆڵ کرۆفۆرد لەگەڵ جانوێل مێرکادۆ دەرھێنراوە، ھەروەھا پۆڵ فیشەر کاری نووسینی بۆ کردووە. [[ئانتۆیۆ باندراس]] و [[سەلما ھایێک]] ڕۆڵی دەنگی پووس و کیتی لە ''پووسی پووت لەپێ'' دەردەبڕن و ھەروەھا [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]]، ھارڤی گیلێن، سامسۆن کایۆ، [[واگنەر مۆرا]]، ئەنتۆنی مێندێز، جۆن مولانی، فلۆرێنس پیوو، دوین جۆی ڕاندۆڵف و ڕەی وینستۆنیش وەک کەسایەتیی نوێ دەردەکەون. فیلمەکە دوای ڕووداوەکانی فیلمی ''شڕێک بۆ ھەمیشە'' (٢٠١٠) دانراوە، و ئەم فیلمە شوێنی گەشتی پووسی پووت لەپێ دەکەوێت، کە دوای لەدەستدانی ٨ لە ٩ ڕووحی خۆی، دەیەوێت ئەستێرەیی خۆزگەکان بدۆزێتەوە و بۆ ئەوەی ٨ ڕووحەکەی بگەڕێنێتەوە، لەگەڵ کیتی ئەم گەشتە ئەنجام دەدەن، ھەروەھا گۆڵدی و جاک ھۆنەری گەورە و گورگی مەرگ ڕاوی ئەوان دەنێن و وەک دوژمنێک لە فیلمەکەدان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Official website|http://www.pussinbootsthemovie.com}} * {{IMDb title|3915174}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|دەیەی ٢٠٢٠|شمشێربازی|ھۆڵیوود|ئیسپانیا|کۆمیدیا|کارتۆن|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Puss in Boots: The Last Wish}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:فیلمە خەیاڵییەکانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە دزییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی یونێڤێرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئیسپانیا دانراون]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ورچەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییەکانی ساڵی ٢٠٢٢]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەنیمەیشنییە ڕۆژاواییەکان کە کاریگەری ئەنیمێیان لەسەرە]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس ئەنیمەیشن]] [[پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی چیرۆکە ئەفسانەییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەسەر بنەمای پووسی پووت لەپێ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکانی شڕێک]] [[پۆل:فیلمی کۆمیدی ساڵی ۲۰۲۲]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە چەشنی ڕۆژاوایی نوێ]] [[پۆل:میمی تەلەڤیزیۆن و فیلمەکان]] [[پۆل:فیلمە وەچەرخانەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕۆژاوایییەکان کە کاریگەریی ئەنیمێیان لەسەرە]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]] [[پۆل:فیلمە ئینتەرکوێلەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی تایبەت بە دزیی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی سەرکێشیی ئاژەڵان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی گورگەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی براوەی خەڵاتی ئانی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] 93l2bgl0g35ytq3n5lkqfd7uyv2vmqv 0 226257 1689407 1688636 2026-10-18T17:21:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689407 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Puss in Boots (2011 animated feature film).jpg|وێنۆک]] '''پووسی پووت لەپێ''' ({{بە ئینگلیزی|Puss in Boots}}) ئەنیمەیشنێکی سەرکێشی و [[فیلمی کۆمێدی|کۆمیدی]] کۆمپیوتەرییە، کە لەلایەن کۆمپانیای [[دریم وۆرکس]]ەوە دروستکراوە و لەلایەن کریس میلەرەوە کاری دەرهێنانی بۆ کراوە.  ئەم ئەنیمەیشنە لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ بڵاوکراوەتەوە.  بەشی دووەمی ئەم ئەنیمەیشنە لە ساڵی ٢٠٢٢ لەلایەن کۆمپانیای [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] بەناوی [[پووسی پووت لەپێ: کۆتا خۆزگە]] بڵاوکرایەوە. ئەم فیلمە بەشێکە لە فیلمی شڕێک بە ناوی پووسی پووت لەپێ، چیرۆکی فیلمەکە پێش ئەوەیە کە ببێتە هاورێی شڕێک. ئەنتۆنیۆ باندێراس ڕۆڵی دەنگی ئەم کەسایەتییە دەبینێت. گەشەپێدان دوای بڵاوبوونەوەی فیلمی شڕێک ٢ لە ساڵی ٢٠٠٤ دەستی پێکرد، لە سەرەتادا ناوی Puss in Boots: The Story of an Ogre Killer بوو، وەک فیلمێکی ڕاستەوخۆ بۆ ڤیدیۆ ڕاگەیەندرا کە لە ساڵی ٢٠٠٨ نمایش دەکرێت. فیلمی Puss in Boots لە سەرەتادا بڕیار بوو لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ بڵاوبکرێتەوە، بەڵام لەبری ئەوە هەفتەیەک پێشتر بۆ ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ پاڵنرا. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}} <references /> {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ھۆڵیوود|ئەنیمەیشن|دەیەی ٢٠١٠|کارتۆن|کۆمیدیا|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Puss in Boots (2011 film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە کۆمپیوتەرییەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئیسپانیا دانراون]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پێشبڕکێیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس ئەنیمەیشن]] [[پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی چیرۆکە ئەفسانەییەکان]] [[پۆل:فیلمە وەچەرخانەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھێنری جاکمانەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکانی شڕێک]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە فەنتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە قازەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی سەرکێشیی ئاژەڵان]] 69r0wiu875ah64i0wlmddmzh5ijbmsr 0 226547 1689627 1554343 2026-10-19T01:39:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689627 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person | name = پەیمان تالەبی | image = پیمان طالبی.jpg | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1987|6|8}} | birth_place = [[تاران]]، ئێران | nationality = [[ئێران]]ی | occupation = مجری | years_active = ٢٠٠٦-ئێستا | education = بڕوانامەی بەکالۆریۆس لە ئەندازیاری شارستانی [[زانکۆی ھەمەدان]] | spouse = نێدا میسباح | children = | father = }} '''پەیمان تالەبی''' (لە دایکبووی ٨ی جۆزەردانی ١٩٨٧) پێشکەشکارێکی تەلەڤیزیۆنی خەڵکی [[تاران]]ە لە ئێران. دەرچووی ئەندازیاری لە زانکۆی ھەمەدان، کە کاری پەیامنێریی لە تەلەڤیزیۆنی پارێزگاکان دەستیپێکردووە، پاشان چووەتە ڕادیۆ. لە مزگەوتەکانەوە دەستی پێکردووە تا لە ساڵی ٢٠٠١ کە تەمەنی ١٤ ساڵ بووە چووە پۆلەکانی [[ئامێری تەختەکلیل|کیبۆرد]].<ref>[https://www.farsnews.ir/amp/14000523000011 مجری برنامه طبیب توبیخ شد] farsnews.ir</ref><ref>[https://www.isna.ir/news/92081409037/%DB%8C%DA%A9-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%8C%DA%86-%D9%88%D9%82%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%85 یک گوینده ڕادیو جوان هیچوقت با صدای پایین اجرا نداشتم] isna.ir</ref><ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1389257 استوری تازه پیمان طالبی مجری برنامه طبیب] mashreghnews.ir</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|تەلەڤیزیۆن|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] p0ui6xancs8lb1dahabtxnjn7z8hf6m 0 226920 1689684 1406228 2026-10-19T04:37:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، یاسا-کۆلکە) 1689684 wikitext text/x-wiki [[File:Flag_of_CENTO.svg|220x440px|thumb|left|ئاڵای ڕێکخراوی پەیمانی ناوەندی]] [[File:CENTO.svg|220x440px|thumb|left|وڵاتانی ئەندامی پەیمانی بەغدا بە ڕەنگی سەوز نیشان دراون]] '''پەیمانی بەغدا''' یان '''پەیمانی ناوەندی''' یان '''ھاوپەیمانی دامەزراوە ناوەندییەکان''' یەکێکە لەو ھاوپەیمانییانەی لە [[شەڕی سارد|سەردەمی جەنگی سارددا]] گەواھیدەر بوو، لە ٢٤ی شوباتی ١٩٥٥ دامەزرا بۆ وەستانەوە بەرامبەر بە لایەنی [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستی]] لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] پێکھاتبوو، شانبەشانی [[شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو،]] [[عێراق]]،[[تورکیا| تورکیا،]] [[ئێران]]، [[پاکستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Beeman|یەکەم=William O.|ناونیشان=https://books.google.co.in/books?id=9g9LEPIHQz4C|سەردێڕ=Language, Status, and Power in Iran|ڕێکەوت=1986|بڵاوکەرەوە=[[مطبعة جامعة إنديانا]]|ژپنک=٩٧٨٠٢٥٣١١٣١٨٤|پەڕە=٢٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190301074741/https://books.google.co.in/books?id=9g9LEPIHQz4C|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200105150248/https://books.google.com/books?id=rUdmyzkw9q4C&pg=PA57&dq=cento+%22least+successful%22+%22baghdad+pact%22&client=safari</ref><ref>https://taylorandfrancis.com/</ref> [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] خاوەنی بیرۆکەی دامەزراندنی ئەم ھاوپەیمانییەیە، بەو پێیەی بەڵێنیدا ھاوکاری ئابووری و سەربازی پێشکەش بە ئەندامەکان بکات، بەڵام ڕاستەوخۆ بەشداریی تێدا نەکرد، بەڵکو بەریتانیای سپارد بۆ ئەنجامدانی ئەو کارە. [[عێراق]] دوای لوتکەی عەرەبی پەیوەندی بەم ھاوپەیمانییەوە کرد و بەپێی ئەو ھاوپەیمانییە ڕێککەوتن لەسەر [[پەیمانی ئاسایشی کۆمەڵایەتی]] کرا. ئەم ھاوپەیمانییە بە یەکێک لە کەمترین ھاوپەیمانییەکان دادەنرێت کە لە قۆناغی جەنگی سارددا سەرکەوتوو نەبوون، بەو پێیەی عێراق لە کاتی ڕاگەیاندنی [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز|شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨]] بە سەرۆکایەتی [[عەبدولکەریم قاسم]] لەو ھاوپەیمانییە کشایەوە، کە تیایدا دژی [[شانشینی عێراق|دەسەڵاتی پاشایەتی]] ھەڵگەڕاوە و ڕاگەیاندنی [[عێراق|کۆماری عێراق]] وە [[نووری سەعید|.نووری سەعید]] ڕۆڵێکی گەورەی ھەبوو لە دامەزراندنی ئەم ھاوپەیمانییەدا، عەبدول کەریم قاسم ڕامیارییەکی بێلایەنی گرتەبەر و پەیوەندی دیپلۆماسی لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] دامەزراند و لەو ھاوپەیمانییە کشایەوە. == ڕووداوەکان == * شوباتی ١٩٥٤: [[تورکیا]] پەیماننامەی ھاریکاری ھاوبەشی لەگەڵ [[پاکستان]] واژۆ کرد. * ٢٤ی شوباتی ١٩٥٥: [[عێراق]] و [[تورکیا]] ڕێککەوتنێکی سەربازییان لە نێوانیاندا واژۆ کرد و دەستیان کرد بە بەکارھێنانی دەستەواژەی "پەیمانی بەغدا". [[ئێران]] و [[پاکستان]] و [[شانشینی یەکگرتوو]] پەیوەندی بە پەیمانی بەغداوە دەکەن. *ئازاری ١٩٥٩: دوای دامەزراندنی ڕژێمی نوێی کۆماری لە ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨، [[عێراق]] کشانەوەی خۆی لە ھاوپەیمانی ڕاگەیاند. * ١٩ی ئابی ١٩٥٩: گۆڕینی ناوی ھاوپەیمانی لە (پەیمانی بەغدا-METO) بۆ ھاوپەیمانی دامەزراوە ناوەندییەکان (CENTO). * ١٩٦٥: [[پاکستان]] ھەوڵیدا ھاوکاری ھاوپەیمانەکانی لە شەڕی دژی [[ھیندستان]] وەربگرێت، بۆیە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ٢٠ی ئەیلول [[بڕیارنامەی ٢١١ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیارنامەی ٢١١]]ی دەرکرد، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]]یش پشتگیریان لە بڕیاری نەتەوە یەکگرتووەکان کرد بۆ بڕینی دابینکردنی چەک بۆ ھەردوو لایەنی شەڕکەرەکە. * ١٩٧١: لەگەڵ ھەڵگیرسانی شەڕێکی نوێ لەگەڵ [[ھیندستان]]، [[پاکستان]] ھەوڵی دووبارە - بێھودە - بۆ وەرگرتنی یارمەتی ئەندامانی ھاوپەیمانی دەدات. ([[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] پشتیوانی سەربازی سنوورداری بۆ [[پاکستان]] کردووە، بەڵام لەژێر سەردێڕی ھاوپەیمانی دامەزراوە ناوەندییەکاندا نەبووە). * ١٩٧٩: حکومەتی نوێی ئیسلامی لە [[ئێران]] ئەندامێتی خۆی لە ھاوپەیمانی دامەزراوە ناوەندییەکان کشایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|شەڕی سارد|ڕۆژھەڵاتی ناوین|دەیەی ١٩٥٠|دەیەی ١٩٧٠|یاسا}} {{پۆلی کۆمنز|Baghdad Pact}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{یاسا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٥٥]] [[پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی سارد]] [[پۆل:پەیماننامەکانی تورکیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:ھاوپەیمانییە سەربازییەکان بە بەشداریی ئێران]] [[پۆل:ھاوپەیمانییە سەربازییەکان بە بەشداریی عێراق]] [[پۆل:ھاوپەیمانییە سەربازییەکان بە بەشداریی پاکستان]] 0od7swbtbiitqodw7gbg1xw0fwlsegq 1689788 1689684 2026-10-19T09:07:16Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689788 wikitext text/x-wiki [[File:Flag_of_CENTO.svg|220x440px|thumb|left|ئاڵای ڕێکخراوی پەیمانی ناوەندی]] [[File:CENTO.svg|220x440px|thumb|left|وڵاتانی ئەندامی پەیمانی بەغدا بە ڕەنگی سەوز نیشان دراون]] '''پەیمانی بەغدا''' یان '''پەیمانی ناوەندی''' یان '''ھاوپەیمانی دامەزراوە ناوەندییەکان''' یەکێکە لەو ھاوپەیمانییانەی لە [[شەڕی سارد|سەردەمی جەنگی سارددا]] گەواھیدەر بوو، لە ٢٤ی شوباتی ١٩٥٥ دامەزرا بۆ وەستانەوە بەرامبەر بە لایەنی [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستی]] لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] پێکھاتبوو، شانبەشانی [[شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو،]] [[عێراق]]،[[تورکیا| تورکیا،]] [[ئێران]]، [[پاکستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Beeman|یەکەم=William O.|ناونیشان=https://books.google.co.in/books?id=9g9LEPIHQz4C|سەردێڕ=Language, Status, and Power in Iran|ڕێکەوت=1986|بڵاوکەرەوە=[[مطبعة جامعة إنديانا]]|ژپنک=٩٧٨٠٢٥٣١١٣١٨٤|پەڕە=٢٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190301074741/https://books.google.co.in/books?id=9g9LEPIHQz4C|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200105150248/https://books.google.com/books?id=rUdmyzkw9q4C&pg=PA57&dq=cento+%22least+successful%22+%22baghdad+pact%22&client=safari</ref><ref>https://taylorandfrancis.com/</ref> [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] خاوەنی بیرۆکەی دامەزراندنی ئەم ھاوپەیمانییەیە، بەو پێیەی بەڵێنیدا ھاوکاری ئابووری و سەربازی پێشکەش بە ئەندامەکان بکات، بەڵام ڕاستەوخۆ بەشداریی تێدا نەکرد، بەڵکو بەریتانیای سپارد بۆ ئەنجامدانی ئەو کارە. [[عێراق]] دوای لوتکەی عەرەبی پەیوەندی بەم ھاوپەیمانییەوە کرد و بەپێی ئەو ھاوپەیمانییە ڕێککەوتن لەسەر [[پەیمانی ئاسایشی کۆمەڵایەتی]] کرا. ئەم ھاوپەیمانییە بە یەکێک لە کەمترین ھاوپەیمانییەکان دادەنرێت کە لە قۆناغی جەنگی سارددا سەرکەوتوو نەبوون، بەو پێیەی عێراق لە کاتی ڕاگەیاندنی [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز|شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨]] بە سەرۆکایەتی [[عەبدولکەریم قاسم]] لەو ھاوپەیمانییە کشایەوە، کە تیایدا دژی [[شانشینی عێراق|دەسەڵاتی پاشایەتی]] ھەڵگەڕاوە و ڕاگەیاندنی [[عێراق|کۆماری عێراق]] وە [[نووری سەعید|.نووری سەعید]] ڕۆڵێکی گەورەی ھەبوو لە دامەزراندنی ئەم ھاوپەیمانییەدا، عەبدول کەریم قاسم ڕامیارییەکی بێلایەنی گرتەبەر و پەیوەندی دیپلۆماسی لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] دامەزراند و لەو ھاوپەیمانییە کشایەوە. == ڕووداوەکان == * شوباتی ١٩٥٤: [[تورکیا]] پەیماننامەی ھاریکاری ھاوبەشی لەگەڵ [[پاکستان]] واژۆ کرد. * ٢٤ی شوباتی ١٩٥٥: [[عێراق]] و [[تورکیا]] ڕێککەوتنێکی سەربازییان لە نێوانیاندا واژۆ کرد و دەستیان کرد بە بەکارھێنانی دەستەواژەی "پەیمانی بەغدا". [[ئێران]] و [[پاکستان]] و [[شانشینی یەکگرتوو]] پەیوەندی بە پەیمانی بەغداوە دەکەن. *ئازاری ١٩٥٩: دوای دامەزراندنی ڕژێمی نوێی کۆماری لە ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨، [[عێراق]] کشانەوەی خۆی لە ھاوپەیمانی ڕاگەیاند. * ١٩ی ئابی ١٩٥٩: گۆڕینی ناوی ھاوپەیمانی لە (پەیمانی بەغدا-METO) بۆ ھاوپەیمانی دامەزراوە ناوەندییەکان (CENTO). * ١٩٦٥: [[پاکستان]] ھەوڵیدا ھاوکاری ھاوپەیمانەکانی لە شەڕی دژی [[ھیندستان]] وەربگرێت، بۆیە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ٢٠ی ئەیلول [[بڕیارنامەی ٢١١ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیارنامەی ٢١١]]ی دەرکرد، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]]یش پشتگیریان لە بڕیاری نەتەوە یەکگرتووەکان کرد بۆ بڕینی دابینکردنی چەک بۆ ھەردوو لایەنی شەڕکەرەکە. * ١٩٧١: لەگەڵ ھەڵگیرسانی شەڕێکی نوێ لەگەڵ [[ھیندستان]]، [[پاکستان]] ھەوڵی دووبارە - بێھودە - بۆ وەرگرتنی یارمەتی ئەندامانی ھاوپەیمانی دەدات. ([[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] پشتیوانی سەربازی سنوورداری بۆ [[پاکستان]] کردووە، بەڵام لەژێر سەردێڕی ھاوپەیمانی دامەزراوە ناوەندییەکاندا نەبووە). * ١٩٧٩: حکومەتی نوێی ئیسلامی لە [[ئێران]] ئەندامێتی خۆی لە ھاوپەیمانی دامەزراوە ناوەندییەکان کشایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|شەڕی سارد|ڕۆژھەڵاتی ناوین|دەیەی ١٩٥٠|دەیەی ١٩٧٠|یاسا}} {{پۆلی کۆمنز|Baghdad Pact}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{یاسا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٥٥]] [[پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی سارد]] [[پۆل:پەیماننامەکانی تورکیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:ھاوپەیمانییە سەربازییەکان بە بەشداریی ئێران]] [[پۆل:ھاوپەیمانییە سەربازییەکان بە بەشداریی عێراق]] [[پۆل:ھاوپەیمانییە سەربازییەکان بە بەشداریی پاکستان]] [[پۆل:ڕێکخراوە سەربازییە نێودەوڵەتییەکان]] 1j57li5pn2ggj5e4uqohpjygg36v1ys 0 227218 1689481 1483378 2026-10-18T19:37:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، پاکستان-کۆلکە) 1689481 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''پەروێز موشەڕەف''' ((بە ئینگلیزی: Pervez Musharraf) (بە ئوردو: Pervez Musharraf)(لە دایکبووی ١١ی ئابی ١٩٤٣ –مردن ٥ی شوباتی ٢٠٢٣) [[سیاسەتوان]] و فەرماندەی سەربازی پاکستانی بووە، لە ساڵی ٢٠٠١ تا دەست لەکارکێشانەوەی دەیەمین سەرۆکی پاکستان بوو، بەھۆی ناڕازایەتیەکانەوە لە ساڵی ٢٠٠٨ دەستی لە کارکێشایەوە. لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ دادگا سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپاند دوای ئەوەی بە تۆمەتی خیانەتی گەورە تۆمەتبارکرا بەڵام پەروێز تۆمەتەکانی ڕەتکردەوە.<ref>Dummett, Mark (18 August 2008). "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7567451.stm Pakistan's Musharraf steps down]". Work and report completed by BBC correspondent for Pakistan Mark Dummett. BBC Pakistan, 2008. BBC Pakistan. Retrieved 5 January 2015. {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نسخة مؤرشفة|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7567451.stm|ڕێکەوتی سەردان=19 أغسطس 2017}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=حکم بإعدام برفیز مشرف رئیس باکستان السابق بتھمة "الخیانة العظمی"|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/world-50820742|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=حکم بإعدام رئیس باکستان الأسبق برویز مشرف بتھمة الخیانة العظمی|ناونیشان=https://arabic.cnn.com/world/article/2019/12/17/former-pakistani-president-pervez-musharraf-execution|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> موشەڕەف لە سەردەمی [[بەریتانی ڕاج|ڕاجی بەریتانیا]] لە [[دەلھی|دەھلی]] لەدایکبووە و لە [[کەراچی]] و [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]] گەورە بووە. لە کۆلێژی خوێندنی بەرگری شاھانە لە بەریتانیا خوێندوویەتی. موشەڕەف لە ساڵی ١٩٦١ چووەتە ناو ئەکادیمیای سەربازی پاکستان و لە ساڵی ١٩٦٤ پەیوەندی بە ڕیزەکانی سوپای پاکستانەوە کردووە و ڕۆڵێکی کارای لە شەڕی ناوخۆی ئەفغانستاندا گێڕاوە.<ref name="Pentagon Press, 2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson|یەکەم=John|سەردێڕ=The General and Jihad|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Pentagon Press, 2007|ژپنک=٩٧٨٠٥٢٠٢٤٤٤٨١|شوێن=Washington D.C.|chapter=General Pervez Musharraf— A Profile}}</ref> وەک نەقیبی دووەم، موشەڕەف لە ساڵی ١٩٦٥ بەشداری شەڕی ھیندستان و پاکستان دەکات. تا ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو بووەتە فەرماندەی لیوای تۆپخانە. مشەڕەف لە ماوەی ساڵانی نەوەدەکاندا پلەی بەرزکرایەوە بۆ مەیجر جەنەراڵ و فەرماندەیی فیرقەیەکی پیادەی پێدرا، ھەروەھا فەرماندەیی گرووپی خزمەتگوزارییە تایبەتەکانی کرد. ھەر زوو دوای ئەوە کرا بە جێگری سکرتێری سەربازی و بەڕێوەبەری گشتی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pervez Musharraf Biography President (non-U.S.), General (1943–)|ناونیشان=http://www.biography.com/people/pervez-musharraf-9419281|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181010095911/https://www.biography.com/people/pervez-musharraf-9419281#military-service|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سزای لەسێدارەدان == لە [[١٧ی کانوونی یەکەم]]ی [[٢٠١٩]]، دادگای تایبەت لە ئیسلام ئاباد سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپاند دوای ئەوەی بە تۆمەتی خیانەتی گەورە سزای دا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=باکستان: القضاء یحکم علی برویز مشرف بالإعدام|ناونیشان=https://aawsat.com/home/article/2039726/باکستان-القضاء-یحکم-علی-برویز-مشرف-بالإعدام|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}{{بەستەری مردوو|url=https://aawsat.com/home/article/2039726/%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%DB%8C%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%B2-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> دۆسیەکە دەگەڕێتەوە بۆ تشرینی دووەمی ٢٠٠٧، کاتێک موشەڕەف دەستووری ھەڵپەسارد و باری نائاسایی لە وڵاتدا سەپاند، بۆ ئەوەی ھەنگاو بنێت بۆ درێژکردنەوەی دەسەڵاتەکەی و ڕووبەڕووبوونەوەی نەیارەکانی،<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=حکم بإعدام رئیس باکستان الأسبق برویز مشرف بتھمة الخیانة العظمی|ناونیشان=https://arabic.cnn.com/world/article/2019/12/17/former-pakistani-president-pervez-musharraf-execution|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> ئەمەش مشتومڕ و ناڕەزایەتی لە دژی لێکەوتەوە، و لە ساڵی ٢٠٠٨دا ناچار بوو دەست لەکار بکێشێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=جیش باکستان یدین حکم إعدام مشرّف.. "ألم وحزن"|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/2019/12/17/حکم-باعدام-رئیس-باکستانی-الأسبق-برویز-مشرّف.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/2019/12/17/%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%A8%D9%82-%D8%A8%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%B2-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%91%D9%81.html |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref name=":1"/> == مردن == پەروێز موشەڕەف لە پێنجەمین ڕۆژی [[شوبات]]ی [[٢٠٢٣]] لە تەمەنی حەفتا و نۆ ساڵیدا لە نەخۆشخانەی دوبەی ئەمریکی لە [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] کۆچی دوایی کرد، دوای ململانێیەکی درێژخایەن لەگەڵ نەخۆشی.<ref>[https://arabic.arabianbusiness.com/abnews/بأی-مرض-نادر-توفی-الرئیس-الباکستانی-ال بأی مرض نادر توفی الرئیس الباکستانی السابق برویز مشرف فی دبی]</ref><ref>[https://arabic.cnn.com/world/article/2023/02/05/pervez-musharraf-former-pakistan-president-dies-intl-hnk-1 فاة الرئیس الباکستانی الأسبق برویز مشرف فی دبی بعد صراع طویل مع المرض]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Pervez Musharraf}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|سیاسەت|پاکستان|زانستی سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{پاکستان-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی پاکستان]] [[پۆل:خەڵکی دەلھی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] mj6s6yxmnw9jro890v9maecjcphowfr 0 227428 1689730 1594250 2026-10-19T07:33:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە، ئیسرائیل-کۆلکە) 1689730 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Isaac Herzog state visit to Turkey, March 2022 (GPOHA1 0925).jpg|وێنۆک|250x250px|سەرکردەکانی تورکیا و ئیسرائیل]] '''پەیوەندی نێوان ئیسرائیل و تورکیا''' پەیوەندی دوو قۆڵی نێوان دەوڵەتی [[ئیسرائیل]] و کۆماری [[تورکیا]]یە. پەیوەندییەکانی ئیسرائیل و تورکیا لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩ بە فەرمی کرا، ئەو کاتە تورکیا بوو بە یەکەم وڵاتی زۆرینەی موسڵمان کە دان بە دەوڵەتی ئیسرائیلدانا.<ref name="washingtoninstitute1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Timeline of Turkish-Israeli Relations, 1949–2006|ناونیشان=http://www.washingtoninstitute.org/documents/44edf1a5d337f.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090319134207/http://www.washingtoninstitute.org/documents/44edf1a5d337f.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref><ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Turkey and Israel|ناونیشان=http://www.smi.uib.no/pao/hawas.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110222112048/http://www.smi.uib.no/pao/hawas.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=SMI}}</ref><ref name="abadi6">Abadi, pg. 6</ref> == سەردەمی عوسمانی == [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] پێش تورکیا بە ھەوڵی سوڵتان [[بایەزیدی دووەم]] پێشوازی لە پەنابەرانی جوولەکە کرد و ھەوڵەکانی بایزیدی دووەم یارمەتیی جوولەکەکانیدا بۆ مانەوە لە کاتە سەختەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.972mag.com/when-the-sultan-took-in-jewish-refugees/|سەردێڕ=When the Sultan took in Jewish refugees|دوایین=Pessah|یەکەم=Tom|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ئیش=+972 Magazine|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> بۆیە لە ئەنجامدا جوولەکەکان بە توندی دڵسۆزی دەوڵەتی عوسمانی بوون و بەشێکی زۆریان بەرەو ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ھەڵھاتن. ھەروەھا [[تیۆدۆر ھێرتسل]] ڕێبەری زایۆنیستەکان داوای لە سوڵتان [[عەبدولحەمیدی دووەم]]ی عوسمانی کرد کە [[فەلەستین]] داگیر بکات و بەڵێنی گەڕانەوە بۆ زایۆن جێبەجێ بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Mayorek|یەکەم١=Yoram|ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Herzl and the Ottoman Empire|ناونیشان=https://www.persee.fr/doc/cemot_0764-9878_1999_num_28_1_1476|journal=Cemoti|بەرگ=٢٨|issue=1|پەڕەکان=١٣–١٨|doi=10.3406/cemot.1999.1476}}</ref> == بازرگانی == [[پەڕگە:Isaac Herzog state visit to Turkey, March 2022 (GPOZAC 7466).jpg|rast|وێنۆک|250px|ئاڵای تورکیا و ئیسرائیل ھەڵکرا]] تورکیا شەشەم گەورەترین شوێنی ھەناردەکردنی ئیسرائیلە. ماددە کیمیایییەکان و ماددە تەقێنراوەکانی [[نەوت]] ھەناردەکردنی سەرەکین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.theatlanticwire.com/global/2011/09/tie-still-binds-israel-and-turkey-trade/42045/|سەردێڕ=The Tie That Still Binds Israel and Turkey: Trade|نووسەر=Uri Friedman|ئیش=The Wire|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120319044853/http://www.theatlanticwire.com/global/2011/09/tie-still-binds-israel-and-turkey-trade/42045/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> تورکیا کەرەستەی بەرگری تەکنەلۆژیای بەرز لە ئیسرائیل دەکڕێت، بەڵام تورکیا پێڵاو و جلوبەرگی سەربازی بۆ ئیسرائیل دابین دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=business-as-usual-between-turkey-israel-2011-05-30|سەردێڕ=ECONOMY – Business as usual between Turkey, Israel|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160413102528/http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=business-as-usual-between-turkey-israel-2011-05-30|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> ھاوردەکردنی بەرھەمی سەوزەی ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە بە جێگیری ماوەتەوە و ھاوردەکردنی خۆراک و خواردنەوە و تووتنی ئامادەکراو لە ساڵی ٢٠٠٧ تا ٢٠١١ دوو ھێندە زیادی کردووە.<ref name="globalpublicsquare.blogs.cnn.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://globalpublicsquare.blogs.cnn.com/2012/05/31/turkey-israel-potential-for-a-fresh-start/|سەردێڕ=Turkey, Israel: Potential for a fresh start?|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160427200558/http://globalpublicsquare.blogs.cnn.com/2012/05/31/turkey-israel-potential-for-a-fresh-start/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> == ھاوکاریی سەربازی == [[پەڕگە:US_Navy_090819-N-5066C-003_Sailors_assigned_to_the_guided_missile_destroyer_USS_Stout_(DDG_55)_direct_a_Turkish_helicopter_during_a_vertical_replenishment.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:US_Navy_090819-N-5066C-003_Sailors_assigned_to_the_guided_missile_destroyer_USS_Stout_(DDG_55)_direct_a_Turkish_helicopter_during_a_vertical_replenishment.jpg|وێنۆک|ڕاھێنانی ساڵانەی ئەمریکا-تورکیا-ئیسرائیل، ٢٠٠٩]] زانراوە کە تورکیا و ئیسرائیل بەڕاستی ھاوپەیمانی سەربازی باشن و کەرەستەی یەکتر دەفرۆشن.<ref name="JPostarrow">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.jpost.com/Israel/Israel-may-sell-Arrow-and-Ofek-to-Turkey|سەردێڕ=Israel may sell Arrow and Ofek to Turkey|دوایین=Katz|یەکەم=Yaakov|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ئیش=[[The Jerusalem Post]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171208070715/http://www.jpost.com/Israel/Israel-may-sell-Arrow-and-Ofek-to-Turkey|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کۆمپانیاکانی بەرگریی ئیسرائیل ھاوکار بوون لە مۆدێرنکردنی ھێزی ئاسمانیی تورکیا. ڕێککەوتنەکان بریتین لە ھاوکاری ئاسمانی، دەریایی، وشکانی و ھەواڵگری، بەرھەمھێنانی فڕۆکە، چەک و مووشەک، سەردانی سەربازی ھاوبەش، مەشق و مەشق، ناردنی چاودێر بۆ چاودێریکردنی مانۆڕە سەربازییەکان، ئاڵوگۆڕی کارمەندان و مەشقی سەربازی.<ref>[http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA404530 ''The Turkish Middle East Role: Between the Arabs and Israel''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121009131903/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA404530|date=9 October 2012}} U.S. Army War College, Carlisle Barracks, Pennsylvania</ref> == پەیوەندییە نەریتییەکان == [[پەڕگە:Arkadaş_Association.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Arkadaş_Association.png|وێنۆک|250پیکسڵ|کۆمەڵەی ئەرقەداش]] [[کۆمەڵەی ئەرقەداش]] لە ساڵی ٢٠٠٣ بۆ پاراستنی میراتی جوولەکەکانی تورک و بەرەوپێشبردنی پەروەردەی تورکی-جوولەکە و پتەوکردنی پەیوەندییەکانی نێوان ئیسرائیل و تورکیا دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.arkadas.org.il/site/index.asp?depart_id=99510&lat=en|سەردێڕ=Arkadash – The Turkish Jewish Community in Israel|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160405010418/http://www.arkadas.org.il/site/index.asp?depart_id=99510&lat=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> ڕێکخراوەکە لە سەرەتای دامەزراندنییەوە زیاتر لە ٤ ھەزار ئەندامی ھەیە، نزیکەی ٤٠ خۆبەخش بۆ بەڕێوەبردنی کارە بەرفراوانەکانی و دوازدە لق لە سەرانسەری وڵاتدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.jpost.com/NationalNews/Article.aspx?id=236883|سەردێڕ=Israeli-Turks watch relations crumble between their lands|ئیش=The Jerusalem Post - JPost.com|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130111221622/http://www.jpost.com/NationalNews/Article.aspx?id=236883|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|ئیسرائیل|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Relations of Israel and Turkey}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:تورکیا]] [[پۆل:ئیسرائیل]] [[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوە نێودەوڵەتیەکان]] [[پۆل:دیپلۆماسی]] [[پۆل:سیاسەت]] f462p3v2gf59y5zd0hn2uaisq76cemp 0 229169 1689358 1221178 2026-10-18T16:38:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1689358 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:The canon of medicine.jpg|220x400px|وێنۆک|پەرتووکی فەھرەست]] '''فەھرەست'''، پەرتووکێکە لە نووسینی نووسەر و ژیاننامەنووس [[کوڕی نەدیم]]، کە تێیدا ھەموو پەرتووک و بابەتەکانی عەرەبی کە لە سەردەمی خۆیدا بڵاوکراونەتەوە، پەرتووکەکانی تایبەت بە ئایینەکان، فیقھ، یاسا، و پادشا و شاعیران و زانا و بیرمەندە بەناوبانگەکانی کۆکردووەتەوە. لە وەرگێڕانی مەرزبانیدا ڕای گەیاندووە کە لە ساڵی ٣٧٧ی کۆچیدا کار لەسەر نووسینی دەکات، لە ساڵی ٣٨٥ [[کۆچی]]دا کۆچی دوایی کردووە و چەندین بەرگی کەتانی تێیدا بەجێھێشتووە،<ref>https://shamela.ws/index.php/book/7642</ref><ref>https://wadod.net/bookshelf/book/2470</ref><ref>https://alencyclopedia.net/%d9%81%d9%87%d8%b1%d8%b3%d8%aa-%d8%a7%d8%a8%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%af%d9%8a%d9%85/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160910233259/http://alencyclopedia.net/encyclopedia-2406/ |date=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦ }}</ref> وەزیری مەغریب لە ساڵی ( [[٤١٨]]ی [[کۆچی]] ) تەواوی کردووە. تەنھا ئەوە نەبێت کە وەزیرەکە بەدواداچوونەکەی نەگەیشتە ئێمە، بە بەراورد بەو شتانەی کە یاقوت لێیەوە دەیگواستەوە. وادیارە خەڵک کۆچی دوایی ھەندێک لە ھاوچەرخەکانی [[کوڕی نەدیم]]یان لێ وەرگرتبێتەوە، وەک کوڕی نەباتە کە دوای ساڵی ( ٤٠٠ی [[کۆچی]] ) کۆچی دوایی کردووە و کوڕی جنی لە ساڵی ( [[٣٩٢]] ). زانستە مرۆییەکانی بەسەر دە لقدا دابەش کرد، کە دەرئەنجامی کوولتووری عەرەبی سەردەمی خۆی ھەڵمژی. دەتوانرێت وەک بنەمایەک بۆ پۆلێنبەندی «دەیەمی دیوی» ھەژمار بکرێت، کە لە [[١٨٧٦|ساڵی ١٨٧٦]] دەرچووە، چوار ساڵ دوای چاپکردنی فەھرەست.<ref>https://waqfeya.net/book.php?bid=1565</ref><ref>https://www.abjjad.com/book/15451475/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA/24752499/reviews {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160822141638/https://www.abjjad.com/book/15451475/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA/24752499/reviews |date=٢٢ی ئابی ٢٠١٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ئەدەب}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:فەرهەنگە ژیاننامەییەکان]] [[پۆل:فەرھەنگە ژیاننامەییەکان]] [[پۆل:٩٨٧]] hppo4eyhili538mh661mw1zn5t4711j 1689368 1689358 2026-10-18T17:01:00Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:وێژە|وێژە]]، [[دەروازە:ئیسلام|ئیسلام]] و [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] 1689368 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:The canon of medicine.jpg|220x400px|وێنۆک|پەرتووکی فەھرەست]] '''فەھرەست'''، پەرتووکێکە لە نووسینی نووسەر و ژیاننامەنووس [[کوڕی نەدیم]]، کە تێیدا ھەموو پەرتووک و بابەتەکانی عەرەبی کە لە سەردەمی خۆیدا بڵاوکراونەتەوە، پەرتووکەکانی تایبەت بە ئایینەکان، فیقھ، یاسا، و پادشا و شاعیران و زانا و بیرمەندە بەناوبانگەکانی کۆکردووەتەوە. لە وەرگێڕانی مەرزبانیدا ڕای گەیاندووە کە لە ساڵی ٣٧٧ی کۆچیدا کار لەسەر نووسینی دەکات، لە ساڵی ٣٨٥ [[کۆچی]]دا کۆچی دوایی کردووە و چەندین بەرگی کەتانی تێیدا بەجێھێشتووە،<ref>https://shamela.ws/index.php/book/7642</ref><ref>https://wadod.net/bookshelf/book/2470</ref><ref>https://alencyclopedia.net/%d9%81%d9%87%d8%b1%d8%b3%d8%aa-%d8%a7%d8%a8%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%af%d9%8a%d9%85/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160910233259/http://alencyclopedia.net/encyclopedia-2406/ |date=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦ }}</ref> وەزیری مەغریب لە ساڵی ( [[٤١٨]]ی [[کۆچی]] ) تەواوی کردووە. تەنھا ئەوە نەبێت کە وەزیرەکە بەدواداچوونەکەی نەگەیشتە ئێمە، بە بەراورد بەو شتانەی کە یاقوت لێیەوە دەیگواستەوە. وادیارە خەڵک کۆچی دوایی ھەندێک لە ھاوچەرخەکانی [[کوڕی نەدیم]]یان لێ وەرگرتبێتەوە، وەک کوڕی نەباتە کە دوای ساڵی ( ٤٠٠ی [[کۆچی]] ) کۆچی دوایی کردووە و کوڕی جنی لە ساڵی ( [[٣٩٢]] ). زانستە مرۆییەکانی بەسەر دە لقدا دابەش کرد، کە دەرئەنجامی کوولتووری عەرەبی سەردەمی خۆی ھەڵمژی. دەتوانرێت وەک بنەمایەک بۆ پۆلێنبەندی «دەیەمی دیوی» ھەژمار بکرێت، کە لە [[١٨٧٦|ساڵی ١٨٧٦]] دەرچووە، چوار ساڵ دوای چاپکردنی فەھرەست.<ref>https://waqfeya.net/book.php?bid=1565</ref><ref>https://www.abjjad.com/book/15451475/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA/24752499/reviews {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160822141638/https://www.abjjad.com/book/15451475/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA/24752499/reviews |date=٢٢ی ئابی ٢٠١٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ئەدەب|وێژە|ئیسلام|مێژوو}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:فەرهەنگە ژیاننامەییەکان]] [[پۆل:فەرھەنگە ژیاننامەییەکان]] [[پۆل:٩٨٧]] 5qk5roajedvfqoscu3yw4cl1b5w9bgq 0 229909 1689828 1528593 2026-10-19T10:35:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689828 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Chaboksar,_Gilan_Province,_Iran_-_panoramio.jpg|220x440px|وێنۆک]] '''چابوکسەر''' (بە [[زمانی گیلەکی|گیلەکی]]: چابۊکسر) (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: چابکسر)یەکێکە لە قەزاکانی شاری [[ڕوودسەر]] لە [[پارێزگای گیلان]] لە باکووری [[ئێران]]. ئەم شارە لە کۆتایی ڕۆژھەڵاتی پارێزگاکە لە باکوورەوە سنووردارە بە [[دەریای قەزوین|دەریای خەزەر]] و لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[ڕامسەر|ڕامسار]] لە پارێزگای مازەندەران و لە باشوورەوە زنجیرە چیای ئەلبرز و لە ڕۆژاواوە بەشی کەلاچای [[شارستانی ڕوودسەر|شاری ڕوودسەر]]. چابەکسەر دەکەوێتە سنووری [[پارێزگای گیلان]] و [[پارێزگای مازەندەران]] لە کورتترین مەودای نێوان دارستانی شاخ و دەریا زۆرترینی ١٣٠٠ مەتر دەبێت. خەڵکی چابەکسەر [[گیلەکەکان|گیلاکن]] و بە شێوەزاری بییە پیش بە [[زمانی گیلەکی]] قسە دەکەن. بەھۆی کورتی مەودای نێوان دارستان و دەریا، دیمەنێکی زۆر سەرنجڕاکێش و ناوازەی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گیلان|ناونیشان=https://www.isna.ir/service/province/gilan|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=ایسنا|زمان=fa}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Chaboksar}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای گیلان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دەریای کاسپیەن]] dmn3kpgifvwaik1p8wd1mbqvbu6q66u 0 230062 1689321 1651826 2026-10-18T16:09:22Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689321 wikitext text/x-wiki {{Infobox war faction | name =تۆڕی حەقانی{{ھن}}{{lang|ps|د حقانی شبکی}} | war = شەڕی ئەفغانستان (١٩٧٨-ئێستا)، و شەڕی دژی تیرۆر | active = ١٩٧٠s<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.quilliaminternational.com/who-are-the-haqqanis-3/|سەردێڕ=Who are the Haqqanis?|بڵاوکەرەوە=Quilliam|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191225104718/https://www.quilliaminternational.com/who-are-the-haqqanis-3/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>–ئێستا | ideology = [[ئیسلامەتی]]]]{{ھن}}[[بنچینەگەریی ئیسلامی]] | leaders = {{ubl|[[جەلالەدین حەقانی]]{{ھۆکاری سروشتی}} (١٩٨٠کان–٢٠١٨)|[[سیراجددین حەقانی]] (٢٠١٨–ئێستا)}} | groups = | headquarters = | area = ئەفغانستان و پاکستان<ref name=understandingwar>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.understandingwar.org/report/haqqani-network|سەردێڕ=The Haqqani Network|بڵاوکەرەوە=Institute for the Study of War|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200220195415/http://www.understandingwar.org/report/haqqani-network|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠|url-status=dead}}</ref><ref name='rassler'/><ref name=Riechmann/><ref name="CSM1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.csmonitor.com/World/Asia-South-Central/2009/0601/p10s01-wosc.html|سەردێڕ=The most deadly US foe in Afghanistan|ئیش=The Christian Science Monitor|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٢|نووسەر=Gopal, Anand}}</ref> | allegiance = {{flag|Islamic Emirate of Afghanistan}} | size = ٤٬٠٠٠–١٥٬٠٠٠<ref name='rassler'/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tribune.com.pk/story/259314/sirajuddin-haqqani-dares-us-to-attack-n-waziristan/|سەردێڕ=Sirajuddin Haqqani dares US to attack N Waziristan|ئیش=The Express Tribune|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="nytimes 15haqqani"/> | partof = {{plainlist| * [[Afghan mujahideen]] (تا ١٩٩٢) * {{flag|Taliban}} (دوای ١٩٩٥)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2018/09/taliban-announced-death-of-jalaluddin-haqqani.php|سەردێڕ = Taliban announces death of Jalaluddin Haqqani &#124; FDD's Long War Journal|ڕێکەوت = ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><ref name=understandingwar/><ref name='rassler'/><ref name=Riechmann/><ref name="CSM1"/><ref name="AsiaTimes040505"/>}} | predecessor = Students of [[Darul Uloom Haqqania]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=For Pakistan, deep ties to militant network may trump U.S. Pressure |یەکەم١=Pir Zubair |دوایین١=Shah |یەکەم٢=Carlotta |دوایین٢=Gall |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|newspaper=[[New York Times]]}}</ref> | successor = | allies = '''١٩٩٥–ئێستا'''{{plainlist| * {{flag|al-Qaeda}} * [[تاڵیبان]] * تاڵیبانی پاکستان <ref>[http://web.stanford.edu/group/mappingmilitants/cgi-bin/maps/view/pak Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230319070309/http://web.stanford.edu/group/mappingmilitants/cgi-bin/maps/view/pak |date=١٩ی ئازاری ٢٠٢٣ }}. ''Mapping Militants''. [[Stanford University]].</ref> * {{flag|Iran}} (گوایە)<ref name="Bounties-1"/><ref name="Link-1"/> * بۆ زانیاری زیاتر ''[[تاڵیبان]] بینین'' }} '''تا ١٩٩٢'''{{plainlist| * ''[[موجاھیدینی ئەفغانستان]] بینین'' }} | opponents = *بەرەی ئازادی ئەفغانستان * [[Fidai Mahaz]] * [[بەرەی بەرخۆدانی نیشتمانی ئەفغانستان]] * [[Islamic State – Khorasan Province]] | battles = [[Soviet–Afghan War]]{{ھن}}[[Afghan Civil War (1989–1992)]]{{ھن}}[[Afghan Civil War (١٩٩٢–١٩٩٦)]]{{ھن}}[[Afghan Civil War (١٩٩٦–٢٠٠١)]]{{ھن}}[[War in Afghanistan (٢٠٠١–٢٠٢١)]]{{ھن}}[[Taliban insurgency]]{{ھن}}[[Operation Zarb-e-Azb]]{{ھن}}[[Islamic State–Taliban conflict]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://abcnews.go.com/International/wireStory/afghanistan-faces-tough-battle-haqqanis-unify-taliban-38948820|سەردێڕ=Afghanistan Faces Tough Battle as Haqqanis Unify the Taliban - ABC News|وێبگە=[[ABC News]]|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160508085857/https://abcnews.go.com/International/wireStory/afghanistan-faces-tough-battle-haqqanis-unify-taliban-38948820|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref>{{ھن}}[[2021 Taliban offensive]]<ref name="haqqani">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2021/06/talibans-deputy-emir-issues-guidance-for-governance-in-newly-seized-territory.php |سەردێڕ=Taliban's deputy emir issues guidance for governance in newly seized territory |یەکەم=Thomas |دوایین=Joscelyn |ئیش=[[FDD's Long War Journal]] |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210719074939/https://www.longwarjournal.org/archives/2021/06/talibans-deputy-emir-issues-guidance-for-governance-in-newly-seized-territory.php |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2021/06/u-n-report-cites-new-intelligence-on-haqqanis-close-ties-to-al-qaeda.php |سەردێڕ=U.N. report cites new intelligence on Haqqanis' close ties to al Qaeda |یەکەم=Thomas |دوایین=Joscelyn |ئیش=[[FDD's Long War Journal]] |ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210719075422/https://www.longwarjournal.org/archives/2021/06/u-n-report-cites-new-intelligence-on-haqqanis-close-ties-to-al-qaeda.php |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | status = چالاک }} '''تۆڕی حەقانی''' گرووپێکی ئیسلامیی ئەفغانییە، کە لە دەوری بنەماڵەی بە ھەمان ناو بنیات نراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Sune Engel Rasmussen and Nancy A.|دوایین١=Youssef|سەردێڕ=In Taliban-Ruled Afghanistan, Al Qaeda-Linked Haqqani Network Rises to Power-لە ئەفغانستان کە لەلایەن تاڵیبانەوە بەڕێوەدەبرێت، تۆڕی حەقانی پەیوەست بە قاعیدە بەرەو دەسەڵات ھەڵدەستێت|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/in-taliban-ruled-afghanistan-al-qaeda-linked-haqqani-network-rises-to-power-11629990056|وێبگە=WSJ|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref> و لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا شەڕی ناھاوسەنگیان لە [[ئەفغانستان]] بەکارھێناوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ھێزەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]]، ھەروەھا ھێزەکانی [[ناتۆ]] بە سەرۆکایەتی ئەمریکا و حکوومەتی کۆماری ئیسلامی ئەفغانستان لە سەدەی بیست و یەکدا. تۆڕی حەقانی بە لەقێکی "نیمچە سەربەخۆ"ی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Haqqani network: Afghanistan's most feared militants-تۆڕی حەقانی: ترسناکترین چەکدارانی ئەفغانستان|ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20210821-the-haqqani-network-afghanistan-s-most-feared-militants|وێبگە=France 24|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> تاڵیبان دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Haq Nawaz|دوایین١=Khan|یەکەم٢=Pamela|دوایین٢=Constable|سەردێڕ=A much-feared Taliban offshoot returns from the dead-لقێکی زۆر ترسناکی تاڵیبان لە مردن دەگەڕێتەوە|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/ruthless-taliban-branch-is-center-stage-in-us-pakistan-tensions/2017/07/18/dc03b2b4-5a89-11e7-aa69-3964a7d55207_story.html|وێبگە=Washington Post|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What Is the Haqqani Network?-تۆڕی حەقانی چییە؟"|ناونیشان=https://www.voanews.com/a/what-haqqani-network/3883271.html|وێبگە=VOA|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghan General: Haqqani Network, Not IS, Behind Spike in Violence-ژەنەراڵی ئەفغانی: تۆڕی حەقانی، نەک داعش، لەپشت ھەڵکشانی توندوتیژییەوەیە|ناونیشان=https://www.voanews.com/a/afghan-general-haqqani-network-islamic-state/4206961.html|وێبگە=VOA|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref>زۆرترین چالاکیی لە ڕۆژھەڵاتی ئەفغانستان و ئەودیوی سنوور لە باکووری ڕۆژاوای [[پاکستان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What is the Haqqani network, which is linked to the Taliban and al-Qaeda?-تۆڕی حەقانی کە پەیوەندی بە تاڵیبان و ئەلقاعیدە ھەیە چییە؟|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/haqqani-network-afghanistan-taliban-husain-haqqani-b1915556.html|وێبگە=The Independent|بڵاوکەرەوە=independent.co.uk|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[تاڵیبان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|پاکستان|ئیسلام|ئەفغانستان}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{پاکستان-کۆلکە}} {{ئەفغانستان-کۆلکە}} [[پۆل:گرووپە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوە جیھادییەکان]] [[پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون]] ts7rqkev5x24ulqzf97x7jmuhe4ny57 1 230135 1689322 1457746 2026-10-18T16:09:23Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689322 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تۆڕی حەقانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1051245 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191225104718/https://www.quilliaminternational.com/who-are-the-haqqanis-3/ بۆ https://www.quilliaminternational.com/who-are-the-haqqanis-3/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٥٩، ٥ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تۆڕی حەقانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1323226 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191225104718/https://www.quilliaminternational.com/who-are-the-haqqanis-3/ بۆ https://www.quilliaminternational.com/who-are-the-haqqanis-3/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٤١، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تۆڕی حەقانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1457745 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230319070309/http://web.stanford.edu/group/mappingmilitants/cgi-bin/maps/view/pak بۆ http://web.stanford.edu/group/mappingmilitants/cgi-bin/maps/view/pak زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٥١، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تۆڕی حەقانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689321 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200220195415/http://www.understandingwar.org/report/haqqani-network بۆ http://www.understandingwar.org/report/haqqani-network زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٠٩، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) ezo5hpjmyppezswwufbt684c72tvwsz 0 230415 1689622 1406208 2026-10-19T01:38:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1689622 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پەیامەکانی ژێر زەوی''' (بە [[ڕووسی]]: Записки из подполья) یان '''پەیامەکانی ژێر زەمین''' یەکێکە لە بەرھەمەکانی [[نووسەر]]ی [[ڕووسەکان|ڕووسی]] [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی]] لە ساڵی ١٨٦٤ لەسەر دەستی نووسراوە، و یەکێکە لە باشترین بەرھەمەکانی جیھانی ئەدەبیات. <ref name="مولد تلقائیا1">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Underground Man as Big Brother: Dostoevsky's and Orwell's Anti-Utopia|بڵاوکەرەوە=Penn State University Press|ساڵ=١٩٩٧|پەڕەکان=٧٧}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/existentialismfr00kauf|سەردێڕ=Existentialism From Dostoevsky to Sartre|بڵاوکەرەوە=Meridian Books|ساڵ=١٩٥٦|شوێن=New York|پەڕەکان=[https://archive.org/details/existentialismfr٠٠kauf/page/٥٢ ٥٢]}}</ref> دۆستۆیەڤسکی ڕۆمانی پەیامەکانی ژێر زەوی «یان پەیامەکانی ژێرزەمین»ی نووسیوە لە وەڵامی ڕۆمانی «چی بکرێت؟» بۆ نیکۆلای چێرنیشێڤسکی کە گریمانەی گەشبینی ژیری و کاریگەرییەکە بەرەوپێش دەبات: مرۆڤ لە سروشتدا خۆپەرستە، ئەمەش وای لێدەکات ھەموو بڕیارەکانی بۆ دەستەبەرکردنی بەرژەوەندی تایبەتی خۆی بگرێتەبەر، ھەروەھا بە سروشت ژیرە، ھەربۆیە بڕیارەکانی بەپێی یاساکانی لۆژیک و ژمێریاری زانستی تا ئەو جێگایەی کە دەتوانێت زانیارییەکانی ھاوسەنگ بکات، و ھەربۆیە ئەنجامی کارەکانی بۆ بەرژەوەندییەکانی بەپێویستی دەزانێت لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی کۆمەڵگادا یەکدەگرێتەوە و لقێکی پێشکەوتنی شارستانی بێت. ئەو وێنە '''تەواوەی''' یان '''نایابەی''' مرۆڤ و گەشبینی لەڕادەبەدەر، ھەوەسێکی زاڵ بووە لە [[ئەورووپا]] بەھۆی سەرکەوتنە گەورەکانی شۆڕشی پیشەسازی و دەستکەوتە بەردەوامەکانی زانست، بۆیە ڕۆمانی پەیامەکانی ژێر زەوی وەک ئاگادارکردنەوەیەکی پێشوەختە ھات کە خۆشحاڵی سەرکەوتنەکانی مرۆڤی ئەورووپی و دەستکەوتەکانی، کە وای لێکرد ببێتە ئامانج بۆ تۆمەتبارکردنی خەمۆکی و ڕەشبینی یان ئەوەی نوێنەرایەتی ھەڕەشەیەک دەکات بۆ سەر بیری مرۆڤ. ئەمەش تا سەرھەڵدانی جەنگی جیھانی یەکەم بە کۆمەڵکوژیییەکانی و ناشیرینییەکانییەوە بەردەوام بوو بۆ ئەوەی ببێتە شۆکێک کە بووە ھۆی پێداچوونەوە بەو وێنە نایابەی مرۆڤ. ڕۆمانەکە بە یەکەم ڕۆمانی بوونگەرایی دادەنرا، بە بڕوای زۆر کەسەوە.ڕۆمانەکە باس لە کەسێکی دزێو و ڕق لێبوو دەکات، بێ ناو ھەوڵی بێزارکردنی خوێنەرانی دەدات، کە فەرمانبەرێکی خانەنشینکراوی حکوومی بوو لە [[سەنت پیتەرزبورگ|سانت پترسبۆرگ]] دەژیا. بەشی یەکەم بەناونیشانی ژێرزەمین بە شێوازێکی مۆنۆلۆگ نووسراوە، تیایدا نووسەر خۆی دەناسێنێت و بیروباوەڕی خۆی و ئەو ھۆکارانە دەخاتەڕوو کە وایکردووە تووشی ئەم دۆخە بێت. سەبارەت بە بەشی دووەم بە ناوی تایبەت بە بەفری شێدار، نووسەر ھەندێک لەو ڕووداوانەی گێڕایەوە کە لە ژیانیدا ڕوویانداوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە}} {{پۆلی کۆمنز|Notes from Underground}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبەکانی فەلسەفە]] 1ylemdf02uejslplr7b0uqctpobjmk2 0 230711 1689696 1545923 2026-10-19T04:39:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1689696 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە=The Call poster.jpg}} '''پەیوەندی''' (بە [[ئینگلیزی]]: The Call) فیلمێکی [[ھەستبزوێن]]ە لە ساڵی ٢٠١٣ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە. ئەم فیلمە [[ھالی بێری]] و [[ئەبیگایل برێسلین]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە دەروونییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:پەیوەندیبەستنی فریاگوزاری]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠١٢ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:تولازی لە فیلم]] [[پۆل:فیلمەکانی ستۆدیۆکانی دەبلیو دەبلیو ئی]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ڕفاندنی منداڵ لە ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمەکانی نووەتەی جۆن دێبنی]] olwka3igfhowr8at0u68b5pfrzjaumn 0 231010 1689589 1444346 2026-10-19T01:33:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1689589 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پەنەما سیتی''' , پایتەخت و گەورەترین وڵاتی [[پەنەما]]یە.<ref name=RAE>{{بیرخستنەوەی وێب| نووسەر= Real Academia de la Lengua Española| ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥| سەردێڕ= Diccionario panhispánico de dudas. Apéndice 5: Lista de países y capitales, con sus gentilicios.| ناونیشان=http://buscon.rae.es/dpdI/apendices/apendice5.html| زمان= es | ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی ئازاری ٢٠١١}}</ref><ref>Real Academia Española y Asociación de Academias de la Lengua Española, "Lista de países y capitales, con sus gentilicios", ''Ortografía de la lengua española'', Madrid, Espasa {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Panamá.¹ País de América. | ژپنک=٩٧٨-٨٤-٦٧٠-٣٤٢٦-٤|پەڕە=٧٢٦|ناونیشان=http://buscon.rae.es/drae/cgi-bin/aviso.cgi?url=apendices/apendice5.html|وتەگێڕانەوە=GENT. '''panameño -ña'''. CAP. Panamá.{{ھن}}'''Panamá.²''' Capital de Panamá.|دوایین١=Española |یەکەم١=Real Academia | ساڵ=٢٠١٠}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی کۆی گشتی ١٬٩٣٨٬٠٠٠ کەسە،<ref name=Panama-Census>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.contraloria.gob.pa/inec/archivos/P3601Cuadro11.xls |سەردێڕ=Cuadro 11. Superficie, población y densidad de población en la República, según Provincia, Comarca indígena, Distrito y Corregimiento: Censos de 1990, 2000 y 2010 |بڵاوکەرەوە=Instituto Nacional de Estadística y Censo, Contraloría General de la República de Panamá |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160326191401/https://www.contraloria.gob.pa/inec/archivos/P3601Cuadro11.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> و زیاتر لە ١٬٥٠٠٬١٨٩ کەس لە ناوچەی شارەکانیدایە. شارەکە دەکەوێتە دەروازەی [[زەریای ھێمن]] لە [[نۆکەندی پەنەما|کەناڵی پەنەما]]، لە پارێزگای پەنەما. شارەکە ناوەندی سیاسی و ئیداری وڵاتە، ھەروەھا ناوەندێکی بانکی و بازرگانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.businesspanama.com/investing/opportunities/financial_service.php |سەردێڕ=Investing in Panama |بڵاوکەرەوە=BusinessPanama.com |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101209220934/http://www.businesspanama.com/investing/opportunities/financial_service.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شاری پەنەما لە ١٥ی ئابی ١٥١٩ لەلایەن فەتحکەری ئیسپانی [[پێدرۆ ئاریاس داڤیلا]] دامەزراوە. شارەکە خاڵی دەستپێکی ئەو گەشتانە بوو کە [[ئیمپڕاتۆریی ئینکا|ئیمپراتۆرییەتی ئینکایان]] لە پیرۆ داگیرکرد. خاڵی وەستان بوو لە یەکێک لە گرنگترین ڕێگا بازرگانییەکانی کیشوەری ئەمریکا، کە دەچووە پێشانگای نۆمبری دی دیۆس و پۆرتۆبێلۆ، کە زۆربەی ئەو زێڕ و زیوانەی کە ئیسپانیا لە ئەمریکاوە کانزای دەکرد، تێیدا تێدەپەڕین. لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٦٧١ شارە ڕەسەنەکە بەھۆی ئاگرەکەوە وێران بوو کاتێک کەشتییە تایبەتەکە [[ھێنری مۆرگان]] لە کارەکەی دوورخستەوە و ئاگری تێبەردا. شارەکە بە فەرمی دوو ساڵ دواتر لە ٢١ی ژانویەی ١٦٧٣ دامەزرا، لەسەر نیمچە دوورگەیەک کە دەکەوێتە ٨ کم (٥ میل) لە شوێنی نیشتەجێبوونی سەرەتایییەوە. شوێنی ئەو شارەی پێشتر وێران بووە ھێشتا لە وێرانەدایە، و ئێستا شوێنێکی [[میراتی جیھانیی یوونێسکۆ|میراتی جیھانییە]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre |یەکەم=UNESCO World Heritage |سەردێڕ=Archaeological Site of Panam&aacute; Viejo and Historic District of Panam&aacute; |ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/790/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre |زمان=en}}</ref> و شوێنێکی گەشتیاری بەناوبانگە، کە بەردەوام لەلایەن گەشتەکانی قوتابخانەوە سەردانی دەکرێت. == چاودێری تەندروستی == شاری پەنەما لانیکەم ١٤ نەخۆشخانە و تۆڕێکی بەرفراوانی کلینیکی گشتی و تایبەت لەخۆدەگرێت، لەوانە [[نەخۆشخانەی سانتۆ تۆماس]]، نەخۆشخانەی دێل نینۆ، کۆمپلێجۆ ھۆسپتاناریۆ ئارنولفۆ ئاریاس مەدرید، سێنترۆ مێدیکۆ پایتیلا، نەخۆشخانەی سانتا فێ، نەخۆشخانەی نیشتمانی، نەخۆشخانەی کلینیکای سان فێرناندۆ، و [[نەخۆشخانەی پۆنتا پاسیفیکا]]. نزیکەی ٤٥٪ی پزیشکانی وڵاتەکە لە شاری پەنەما جێگیرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.municipio.gob.pa/es/educacioacutenysalud.html |سەردێڕ=Panama City Hall information on education and |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131215101829/http://municipio.gob.pa/es/educacioacutenysalud.html/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <gallery class="center" widths="150px"> File:Hospital Santo Tomás Panamá2.jpg|نەخۆشخانەی سانتۆ تۆماس، گەورەترین نەخۆشخانەی گشتی لە وڵاتەکەدا File:Hospital Nacional Panama.jpg|نەخۆشخانەی نیشتمانی، نەخۆشخانەیەکی تایبەتە File:Gorgas hospital.jpg|ئینستیتۆ ئۆنکۆلۆجیکۆ ناسیۆناڵ، لە نەخۆشخانەی پێشووی گۆرگاس File:Gorgas Laboratory.jpg|[[پەیمانگای یادەوەری گۆرگاس بۆ توێژینەوەی تەندروستی]] </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[مۆزەخانەی مێژووی پەنەما]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Panama City}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:پایتەختەکانی ئەمریکای باکوور|پەنەما]] [[پۆل:پەنەما]] 71n2xatrx935lhp8lnq6ytwmx3n4rh1 0 231549 1689351 1408830 2026-10-18T16:37:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1689351 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم | ناو = پەتان{{ھن}}Pathaan | وێنە = Pathaan_film_poster.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | سەرباس = | دەرھێنەر = سیدارت ئاناند | بەرھەمھێنەر = [[ئادیتیا چۆپرا]] | نووسین = عەباس تایرێوالا (دیالۆگەکان) | سەرچاوەی چیڕۆک = سیدارت ئاناند | چەشن = سەرکێشی{{ھن}}ئەکشن | کاست = | موزیک = | وێنەگری سینەمایی = | دەستکاری = عارف شێخ | ستۆدیۆ = | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = یاش ڕاج فیلمز | ڕێکەوتی دەرچوون = ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | ماوەی فیلم = ١٤٦ خولەک | وڵات = [[ھیندستان]] | زمان = [[ھیندی]] | زنجیرە = | تێچوون = | داھات = ١٣٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی | خەڵاتەکان = | بەشی پێشوو = | بەشی دواتر = }} '''پەتان''' ({{بە ئینگلیزی|Pathaan}}) فیلمێکی سەرکێشی و [[ئەکشن]]ی ھیندییە لە دەرھێنانی سیدارت ئاناند، کە [[شاروخ خان]] و [[دیپیکا پادوکۆن]] و [[جۆن ئەبرەھام]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Deepika Padukone starts shooting for Pathan with Shah Rukh Khan in Mumbai|ناونیشان=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/deepika-padukone-starts-shooting-for-pathan-with-shah-rukh-khan-in-mumbai-1823692-2021-07-04|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211005122719/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/deepika-padukone-starts-shooting-for-pathan-with-shah-rukh-khan-in-mumbai-1823692-2021-07-04|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[India Today]]}}</ref> فیلمەکە لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ھیندستان نمایشکرا، ھاوکات لەگەڵ کۆتایی ھەفتەی ڕۆژی کۆماری [[ھیندستان]]، وەشانی دۆبلاژکراوی بە زمانەکانی [[زمانی تامیلی|تامیل]] و [[زمانی تێلووگوو|تێلووگووش]] بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pathaan teaser: Shah Rukh Khan finally announces comeback film, Deepika Padukone and John Abraham introduce him|ناونیشان=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/pathan-teaser-shah-rukh-khan-finally-announces-comeback-film-deepika-padukone-and-john-abraham-introduce-him-101646201587385.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221013090504/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/pathan-teaser-shah-rukh-khan-finally-announces-comeback-film-deepika-padukone-and-john-abraham-introduce-him-101646201587385.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Hindustan Times}}</ref><ref name="NDTV">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ndtv.com/entertainment/pathaan-teaser-shah-rukh-khan-is-back-with-a-bang-3482476|سەردێڕ=Pathaan Teaser: Shah Rukh Khan Is Back "With A Bang"}}</ref> دوای ئەوەی نیشتیمانەکەیان دەبێتە ئامانجی گرووپێکی تیرۆرستی تایبەت، دەزگای ھەواڵگری ھیند بریکار (پەتان) دەخاتە ئەرکەوە و ئەویش بە گرووپێکی خاوەن ئەزموون دەست بەکار دەبێتەوە. وێنەگرتنی فیلمەکە لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە شاری [[مومبای]] دەستیپێکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Exclusive: Shah Rukh Khan starts shooting for 'Pathan' today|ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/exclusive-shah-rukh-khan-starts-shooting-for-pathan-today/articleshow/79276617.cms|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211005122718/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/exclusive-shah-rukh-khan-starts-shooting-for-pathan-today/articleshow/79276617.cms|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=BREAKING: Shah Rukh Khan FINALLY begins shooting for Pathan from today!|ناونیشان=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-shah-rukh-khan-finally-begins-shooting-pathan-today/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211005122718/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-shah-rukh-khan-finally-begins-shooting-pathan-today/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢١ وێنەگرتن گواسترایەوە بۆ دوبەی. لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢١، دوای ئەوەی ھەندێک لە ئەندامانی کاستی فیلمەکە تووشی [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩]] بوون، خشتەی داھاتووی فیلمەکە دواخرا. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١ وێنەگرتنی دەستیپێکردەوە. دواتر لە مانگی تەممووزی ٢٠٢١ خشتەی تری فیلمەکە دەستی پێکرد. لە شوباتی ٢٠٢٢ بەرھەمھێنان ڕووی لە ئیسپانیا کرد بۆ وێنەگرتنی زنجیرە ئەکشنەکان کە خان و پادوکۆن و ئەبراھام بەشداربوون. خشتەی [[ئیسپانیا]] لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢ تەواو بوو و خشتەی مومبای لە ستۆدیۆی یاش ڕاج لە کاتی کۆتایی ھاتنی فیلمەکەدا تەواو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Here's the real reason why the shoot of Shah Rukh Khan starrer Pathan has come to a halt :|ناونیشان=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/heres-real-reason-shoot-shah-rukh-khan-starrer-pathan-come-halt/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211005122714/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/heres-real-reason-shoot-shah-rukh-khan-starrer-pathan-come-halt/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> == ڕۆڵەکان == [[شاروخ خان]] وەک پەتان، بریکاری Raw [[دیپیکا پادوکۆن]] وەک ڕوبینا «ڕوبای» موحسین [[جۆن ئەبرەھام]] وەک جیم، سەرکردەی ئاوفیت ئێکس دیمپڵ کاپادیا وەک ناندینی گرێوال == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|ھیندستان|بۆڵیوود|کۆمەڵگا|شەڕ}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ھیندی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆریزم لە ھیندستان]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی سیدارت ئاناند]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ڤیشال–شێخارەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە سربیا دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری مومبای وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ئیسپانیا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمەکانی یاش ڕاج فیلمز]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری دوبەی وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی قاچاغیی چەک]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی بایۆتیرۆریزم]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠١٩ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ٢٠٢٢ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە دوبەی داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە فەڕەنسا داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە مۆسکۆدا دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە پاریس داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئیسپانیا دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە بەرزایییەکانی ئەلبدا ڕوودەدەن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری دەلھی وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری مۆسکۆ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری پاریس وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ھیندییەکان]] cwj1yi3lf2gxb0hhz1z3ml9xrhag6nd 1689518 1689351 2026-10-18T21:12:23Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689518 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم | ناو = پەتان{{ھن}}Pathaan | وێنە = Pathaan_film_poster.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | سەرباس = | دەرھێنەر = سیدارت ئاناند | بەرھەمھێنەر = [[ئادیتیا چۆپرا]] | نووسین = عەباس تایرێوالا (دیالۆگەکان) | سەرچاوەی چیڕۆک = سیدارت ئاناند | چەشن = سەرکێشی{{ھن}}ئەکشن | کاست = | موزیک = | وێنەگری سینەمایی = | دەستکاری = عارف شێخ | ستۆدیۆ = | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = یاش ڕاج فیلمز | ڕێکەوتی دەرچوون = ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | ماوەی فیلم = ١٤٦ خولەک | وڵات = [[ھیندستان]] | زمان = [[ھیندی]] | زنجیرە = | تێچوون = | داھات = ١٣٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی | خەڵاتەکان = | بەشی پێشوو = | بەشی دواتر = }} '''پەتان''' ({{بە ئینگلیزی|Pathaan}}) فیلمێکی سەرکێشی و [[ئەکشن]]ی ھیندییە لە دەرھێنانی سیدارت ئاناند، کە [[شاروخ خان]] و [[دیپیکا پادوکۆن]] و [[جۆن ئەبرەھام]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Deepika Padukone starts shooting for Pathan with Shah Rukh Khan in Mumbai|ناونیشان=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/deepika-padukone-starts-shooting-for-pathan-with-shah-rukh-khan-in-mumbai-1823692-2021-07-04|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211005122719/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/deepika-padukone-starts-shooting-for-pathan-with-shah-rukh-khan-in-mumbai-1823692-2021-07-04|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[India Today]]}}</ref> فیلمەکە لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ھیندستان نمایشکرا، ھاوکات لەگەڵ کۆتایی ھەفتەی ڕۆژی کۆماری [[ھیندستان]]، وەشانی دۆبلاژکراوی بە زمانەکانی [[زمانی تامیلی|تامیل]] و [[زمانی تێلووگوو|تێلووگووش]] بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pathaan teaser: Shah Rukh Khan finally announces comeback film, Deepika Padukone and John Abraham introduce him|ناونیشان=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/pathan-teaser-shah-rukh-khan-finally-announces-comeback-film-deepika-padukone-and-john-abraham-introduce-him-101646201587385.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221013090504/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/pathan-teaser-shah-rukh-khan-finally-announces-comeback-film-deepika-padukone-and-john-abraham-introduce-him-101646201587385.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Hindustan Times}}</ref><ref name="NDTV">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ndtv.com/entertainment/pathaan-teaser-shah-rukh-khan-is-back-with-a-bang-3482476|سەردێڕ=Pathaan Teaser: Shah Rukh Khan Is Back "With A Bang"}}</ref> دوای ئەوەی نیشتیمانەکەیان دەبێتە ئامانجی گرووپێکی تیرۆرستی تایبەت، دەزگای ھەواڵگری ھیند بریکار (پەتان) دەخاتە ئەرکەوە و ئەویش بە گرووپێکی خاوەن ئەزموون دەست بەکار دەبێتەوە. وێنەگرتنی فیلمەکە لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە شاری [[مومبای]] دەستیپێکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Exclusive: Shah Rukh Khan starts shooting for 'Pathan' today|ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/exclusive-shah-rukh-khan-starts-shooting-for-pathan-today/articleshow/79276617.cms|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211005122718/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/exclusive-shah-rukh-khan-starts-shooting-for-pathan-today/articleshow/79276617.cms|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=BREAKING: Shah Rukh Khan FINALLY begins shooting for Pathan from today!|ناونیشان=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-shah-rukh-khan-finally-begins-shooting-pathan-today/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211005122718/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-shah-rukh-khan-finally-begins-shooting-pathan-today/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢١ وێنەگرتن گواسترایەوە بۆ دوبەی. لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢١، دوای ئەوەی ھەندێک لە ئەندامانی کاستی فیلمەکە تووشی [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩]] بوون، خشتەی داھاتووی فیلمەکە دواخرا. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١ وێنەگرتنی دەستیپێکردەوە. دواتر لە مانگی تەممووزی ٢٠٢١ خشتەی تری فیلمەکە دەستی پێکرد. لە شوباتی ٢٠٢٢ بەرھەمھێنان ڕووی لە ئیسپانیا کرد بۆ وێنەگرتنی زنجیرە ئەکشنەکان کە خان و پادوکۆن و ئەبراھام بەشداربوون. خشتەی [[ئیسپانیا]] لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢ تەواو بوو و خشتەی مومبای لە ستۆدیۆی یاش ڕاج لە کاتی کۆتایی ھاتنی فیلمەکەدا تەواو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Here's the real reason why the shoot of Shah Rukh Khan starrer Pathan has come to a halt :|ناونیشان=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/heres-real-reason-shoot-shah-rukh-khan-starrer-pathan-come-halt/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211005122714/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/heres-real-reason-shoot-shah-rukh-khan-starrer-pathan-come-halt/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> == ڕۆڵەکان == [[شاروخ خان]] وەک پەتان، بریکاری Raw [[دیپیکا پادوکۆن]] وەک ڕوبینا «ڕوبای» موحسین [[جۆن ئەبرەھام]] وەک جیم، سەرکردەی ئاوفیت ئێکس دیمپڵ کاپادیا وەک ناندینی گرێوال == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|ھیندستان|بۆڵیوود|کۆمەڵگا|شەڕ}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ھیندی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆریزم لە ھیندستان]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی سیدارت ئاناند]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ڤیشال–شێخارەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە سربیا دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری مومبای وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ئیسپانیا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمەکانی یاش ڕاج فیلمز]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری دوبەی وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی قاچاغیی چەک]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی بایۆتیرۆریزم]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠١٩ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ٢٠٢٢ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە دوبەی داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە فەڕەنسا داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە مۆسکۆدا دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە پاریس داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئیسپانیا دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە بەرزایییەکانی ئەلبدا ڕوودەدەن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری دەلھی وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری مۆسکۆ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری پاریس وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ھیندییەکان]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنەکانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١ - ٢٠٢١)]] 54qw0x0ouf4eb919qtfnxyvipez8kml 0 231829 1689328 1550552 2026-10-18T16:33:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ماتماتیک-کۆلکە) 1689328 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پێکهاتەی دراوەکان]] <br> (بە ئینگلیزی: data mining) بەکارهێنانی ستراتیجی و ڕێگەچارەی تایبەتی بۆ هەڵسوڕان و گەیشتن بەو دراوانەی کە بایەخیان هەیە لە ([[داتای قەبارە زۆر]] big data)ەکاندا<ref>پەڕتووکی (پێناسە و ڕاڤەی زاراوەکانی کۆمپیوتەر) / هەولێر ٢٠١٢ - نووسینی [[بەشێک لە فەرهەنگی ڕاڤە و پێناسەی زاڕاوەکانی کۆمپیوتەر|ئاراس نوری]]</ref>. <br> وشە ئینگلیزیەکە (data mining) بە کوردی بەرانبەر شێوازی پێکهاتنی داتاکان دێت، لە ڕاستیدا مەبەست ئەوەیە کە بتوانرێت مامەڵەی دروست لەگەڵ دراوەکاندا بکرێت بۆ سوود وەرگرتن لە لکاندنیان بە یەکەوە و دۆزینەوەی واتایەک بۆیان. <br> بۆ هەڵسەنگاندن و سیستەمیانە مامەڵەکردنی [[دراوە]] [[قەبارە]] گەورەکان چەندین [[نەرمەواڵە]] و [[ڕەوت]]ی تایبەتی دروست کراون، بە گوێرەی بواری کاری دراوەکان و ماناکانیان (بۆ نموونە داتای سەردانکەرانی ماڵپەڕێک، داتاکانی [[نەخۆش]]ەکانی [[نەخۆشخانە|خەستەخانە]]یەک، داتاکانی گەشتیاران ...هیتر) ڕەوتی جۆراوجۆر پێناس دەکرێت و داتاکان شیتەڵ دەکرێن[ ]. نموونەی ئەو نەرمەواڵانەش: (Clustan, GNU R-Project, Waikato) و هیتر<ref>پەڕتووکی (پێناسە و ڕاڤەی زاراوەکانی کۆمپیوتەر) / هەولێر ٢٠١٢ - نووسینی [[بەشێک لە فەرهەنگی ڕاڤە و پێناسەی زاڕاوەکانی کۆمپیوتەر|ئاراس نوری]]</ref>. === سەرچاوە === {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Data mining}} {{شریتی دەروازە|ئامار|ماتماتیک|زانستی کۆمپیوتەر}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} [[پۆل:زانستی شێوەیی]] fv6rc0ym485hgtixktciky5ujoj659h 0 233940 1689471 1550534 2026-10-18T19:35:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، بەلجیکا-کۆلکە) 1689471 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پەرلەمانی ئەورووپا''' ({{بە ئینگلیزی|European Parliament}}) دەزگایەکی یاسادانانە لە یەکێتی ئەورووپا. پەرلەمانی ئەورووپا لەگەڵ ئەنجومەنی [[یەکێتیی ئەورووپا]] پێکەوە کاردەکات بۆ یاسادانان و بڕیاردان لە یەکێتی ئەورووپا. چونکە نوێنەرەکانی ڕاستەوخۆ لەلایەن ھاووڵاتیانی ئەورووپییەوە ھەڵدەبژێردرێن، لە یەکێتی ئەورووپادا بە ھێمای دیموکراسی دادەنرێت. پەرلەمانی ئەورووپا نوێنەرایەتی دووەم گەورەترین دیموکراسی دەکات لە جیھاندا (دوای پەرلەمانی ھیندستان) و گەورەترین [[دیموکراسی]] فرانتەیشناڵ لە [[جیھان]] (٣٧٥ ملیۆن کەسی شایستەی دەنگدان لە ساڵی ٢٠٠٩). پەرلەمانی ئەورووپا سەرپەرشتی کۆمیسیۆنی ئەورووپا دەکات تا ئەو ڕادەیەی کە پێویستە سەرۆک و ئەندامانی کۆمسیۆن دەنگی متمانە لە پەرلەمان وەربگرن و پەرلەمان دەتوانێت بە کۆمەڵ لێپێچینەوەیان لێبکات. پەرلەمان پێکەوە لەگەڵ ئەنجومەنی یەکێتی ئەورووپا بەرپرسیارە لە بڕیاردان سەبارەت بە بوودجەی یەکێتییەکە و سەرپەرشتیکردنی بەکارھێنانی. ئەندامانی پەرلەمان پێنج ساڵ جارێک بە دەنگی جەماوەری ھەڵدەبژێردرێن. ئەم پەرلەمانە ٧٥١ کورسی ھەبوو، کە پاش دەرچوونی بەریتانیا لە یەکێتی ئەورووپا بۆ ٧٠٥ کورسی کەمکرایەوە. خولی نۆیەمی ئەم پەرلەمانە لە مانگی تەممووزی ٢٠١٩ دەستیپێکرد و تا مانگی تەممووزی ٢٠٢٤ بەردەوام دەبێت. لەم ماوەیەدا ٧٠٥ کورسی ئەم پەرلەمانە لە نێوان ٢٧ وڵاتی ئەندامدا دابەش کراوە. پەرلەمانی ئەورووپا تاکە دامەزراوەی یەکێتییەکە کە ئەندامانی بە دەنگی ڕاستەوخۆی جەماوەری ھەڵدەبژێردرێن. خولی حەوتەمی ئەم پەرلەمانە لە ساڵی ٢٠٠٩ دەستی پێکرد و تا ساڵی ٢٠١٤ بەردەوام بوو. لە خولی حەوتەمدا ٧٣٦ کەس نوێنەرایەتی ٤٩٢ ملیۆن کەسیان کرد لە ٢٧ وڵاتی ئەندام. گرنگە ھێزە کاریگەرەکانی ئەم پەرلەمانە وەک نوێنەری بیری سیاسی خەڵکی وڵاتانی ئەندامی یەکێتی ئەورووپا دەستنیشان بکرێت. ئەم ھێزانە دەتوانرێت لە گرووپە سیاسییەکانی چالاک لە پەرلەمانی ئەورووپادا دەستنیشان بکرێن. زۆربەی ئەندامانی پەرلەمانی ئەورووپا بەسەر گرووپە سیاسییەکاندا دابەشبوون و ژمارەیەکی کەم لە نوێنەران دەکەونە دەرەوەی ئەو گرووپە سیاسیانە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|مێژوو|ئەورووپا|سیاسەت|بروکسێل|بەلجیکا|زانستی سیاسەت|فەڕەنسا}} {{پۆلی کۆمنز|European Parliament}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{بەلجیکا-کۆلکە}} k96arlur2ryud49zxhwy3awp4u0lbrj 0 233995 1689324 1367750 2026-10-18T16:33:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە) 1689324 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Caprella_mutica_male_morphology.jpg|وێنۆک|پێکھاتەناسیی ڕۆبیانی ئێسکبەندیی ژاپۆنی]] '''پێکھاتەناسی'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=morphology {{!}} Kurdistanica {{!}} VejînLex|ناونیشان=http://lex.vejin.net/en/def/kurdistanica/morphology|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=VejinLex|زمان=en}}</ref> یان '''مۆرفۆلۆژی''' لقێکی [[ژینناسی|ژینناسییە]] کە لێکۆڵینەوە لە شێوە، پێکھاتەی [[ئۆرگانیزم|ئۆرگانیزمەکان]] و تایبەتمەندییە پێکھاتەیییە تایبەتەکانیان دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of morphology {{!}} Dictionary.com|ناونیشان=https://www.dictionary.com/browse/morphology|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.dictionary.com|زمان=en}}</ref> ئەمەش لایەنەکانی دەرکەوتی ڕووکەشی ([[شێوە]]، [[پێکھاتە]]، [[ڕەنگ]]، [[نوێنەک]]، قەبارە) دەگرێتەوە، واتە '''پێکھاتەناسیی دەرەکی''' (یان [[ئایدۆنۆمی]])، ھەروەھا شێوە و پێکھاتەی بەشەکانی ناوەوەش وەک [[ئێسک]] و [[ئەندام|ئەندامەکان]] دەگرێتەوە، واتە '''پێکھاتەناسیی ناوەکی''' (یان [[توێکاری]]). ئەمەش بە پێچەوانەی [[فیزیۆلۆژی|کارەندامناسییە]]، کە پتر لێکۆڵینەوە لە ئەرک دەکات. == وشەڕەتناسی == پێکھاتەناسی لە دوو بەش پێک ھاتووە، پێکھاتە، و ناسی، کە بە واتای «زانست» دێت. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Morphology (biology)|پێکھاتەناسی}} {{تووڵی دەروازە|ژینناسی|گیانلەبەران}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:پێکھاتەناسی (ژینناسی)]] [[پۆل:لقەکانی ژینناسی]] ocnunpudnqcnk8mwc89qh3b8bsl4wyj 0 234245 1689415 1688525 2026-10-18T17:23:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:سووریا|سووریا]] 1689415 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس | وێنە = Flag of Kurdistan.svg | وڵات = [[شانشینی یەکگرتوو]] |نەتەوە = [[کورد]] }} '''پڕۆژەی مافی مرۆڤی کورد''' (KHRP) پڕۆژەیەکی مافی مرۆڤی کوردە. بارەگای سەرەکی دامەزراوەکە لە [[لەندەن|لەندەنە]] . == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.khrp.org/ ماڵپەڕی KHRP] * [http://www.khrp.org/faq/KHRP%20STYLE%20GUIDE%2029.9.05.pdf ڕێبەری شێوازی KHRP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061007131648/http://www.khrp.org/faq/KHRP%20STYLE%20GUIDE%2029.9.05.pdf |date= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ }} Girêdana arşîvê 2006-10-07 لە ئامێری Wayback ==سەرچاوەکان== {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کۆمەڵگا|شانشینی یەکگرتوو|کوردستان|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ|سووریا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:ڕێکخراوەکانی مافەکانی مرۆڤ]] [[پۆل:مافەکانی مرۆڤ لە عێراق]] [[پۆل:مافی مرۆڤ لە تورکیا]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] hmyygggbu46gcamtts30zl0hnbi1nmp 0 234280 1689690 1444351 2026-10-19T04:38:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە) 1689690 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Uncharter-all-lang.pdf|220x440px|وێنۆک|پەیمانی نەتەوە یەکگرتووەکان و پەیڕەوی ناوخۆی دادگای [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیی]]]] '''پەیمانی نەتەوە یەکگرتووەکان''' پەیمانی دامەزرێنەری [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکانە]] کە ڕێکخراوێکی نێوان حکومەتەکانە.<ref name="intro2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Introductory Note|ناونیشان=https://www.un.org/aboutun/charter/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=United Nations Organization}}</ref> ئامانجەکان و پێکھاتەی بەڕێوەبردن و چوارچێوەی گشتی سیستەمی نەتەوە یەکگرتووەکان دیاری دەکات، لەوانەش شەش ئامێرە سەرەکییەکەی: [[نووسینگەی نەتەوە یەکگرتووەکان|سکرتاریەتی گشتی]], [[کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی گشتی]]، [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی ئاسایش]]، [[ئەنجومەنی ئابووری و کۆمەڵایەتیی نەتەوە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی ئابووری و کۆمەڵایەتی]]، [[دادگای نێونەتەوەییی داد]] [[ئەنجومەنی سەرپەرشتی نەتەوە یەکگرتووەکان|و ئەمینداری ئەنجومەنی]]. پەیمانی نەتەوە یەکگرتووەکان نەتەوە یەکگرتووەکان و [[دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان|وڵاتانی ئەندامەکەی]] ڕاسپاردووە کە ئاشتی و ئاسایشی [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیی]] بپارێزن و یاسا نێونەتەوەییەکان بپارێزن و "ئاستی ژیانێکی باشتر" بۆ ھاوڵاتیانی بەدەستبھێنن، چارەسەری "کێشە ئابووری، کۆمەڵایەتی، تەندروستی و پەیوەندیدارەکان" بکەن و بەرەوپێشی ببەن "ڕێزگرتنی گشتگیر بۆ و ڕەچاوکردنی مافەکانی مرۆڤ و ئازادییە بنەڕەتییەکان بۆ ھەمووان." بەبێ جیاوازی نەتەوە، ڕەگەز، [[زمان]] یان [[ئایین]]." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=William H. Fitzpatrick's Editorials on Human Rights (1949)|ناونیشان=http://www.geschichte-menschenrechte.de/schluesseltexte/william-h-fitzpatricks-editorials-on-human-rights-1949/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Human Rights Working Group in the 20th Century}}</ref> وەک جاڕنامە و پەیماننامەیەکی دامەزرێنەر، ڕێسا و ئەرکەکانی پابەندکەرن بۆ ھەموو ئەندامان و جێگەی ڕێسا و ئەرکەکانی پەیماننامەکانی دیکە دەگرێتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chapter XVI: Miscellaneous Provisions|ناونیشان=https://www.un.org/en/documents/charter/chapter16.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی سان فرانسیسکۆ]] [[پۆل:یاسای نێونەتەوەیی]] [[پۆل:پەیماننامەکانی جەزائیر]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئەندۆرا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئانتیگوا و باربوودا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئارجەنتین]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئۆسترالیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی نەمسا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی بەحرەین]] [[پۆل:پەیماننامەکانی بەنگلادێش]] [[پۆل:پەیماننامەکانی باربادۆس]] [[پۆل:پەیماننامەکانی بەلجیکا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی بەلیز]] [[پۆل:پەیماننامەکانی بووتان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی بۆلیڤیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی بۆتسوانا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی بروونای]] [[پۆل:پەیماننامەکانی بورکینافاسۆ]] [[پۆل:پەیماننامەکانی بوروندی]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کامیروون]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کەنەدا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کەیپڤەرد]] [[پۆل:پەیماننامەکانی چاد]] [[پۆل:پەیماننامەکانی چیلی]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کۆلۆمبیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کۆستاریکا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کرواتیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کووبا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی قوبرس]] [[پۆل:پەیماننامەکانی چێکۆسلۆڤاکیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی دانمارک]] [[پۆل:پەیماننامەکانی جیبووتی]] [[پۆل:پەیماننامەکانی دۆمینیکا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:پەیماننامەکانی تیمۆری ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئێکوادۆر]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئێلسالڤادۆر]] [[پۆل:پەیماننامەکانی گینێی ئیستوایی]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئێریتریا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئەستۆنیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سوازیلاند]] [[پۆل:پەیماننامەکانی فیجی]] [[پۆل:پەیماننامەکانی فینلاند]] [[پۆل:پەیماننامەکانی گابۆن]] [[پۆل:پەیماننامەکانی گورجستان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی گانا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی گرینادا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی گواتیمالا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی گینێ]] [[پۆل:پەیماننامەکانی گینێ بیساو]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ھایتی]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ھۆندووراس]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئایسلەند]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئیندۆنیزیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئیرلەند]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئیتالیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کۆتدیڤوار]] [[پۆل:پەیماننامەکانی جامایکا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ژاپۆن]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئوردن]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کازاخستان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کینیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کیریباس]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کووەیت]] [[پۆل:پەیماننامەکانی قرغیزستان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی لاتڤیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی لوبنان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی لیسۆتۆ]] [[پۆل:پەیماننامەکانی لیبێریا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی لیختنشتاین]] [[پۆل:پەیماننامەکانی لیتوانیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی لوکسەمبورگ]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ماداگاسکار]] [[پۆل:پەیماننامەکانی مالاوی]] [[پۆل:پەیماننامەکانی مالی]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ماڵتا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی مۆریتانیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی مۆریس]] [[پۆل:پەیماننامەکانی مەکسیک]] [[پۆل:پەیماننامەکانی مۆلدۆڤا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی مۆناکۆ]] [[پۆل:پەیماننامەکانی مۆنتینیگرۆ]] [[پۆل:پەیماننامەکانی مەغریب]] [[پۆل:پەیماننامەکانی میانمار]] [[پۆل:پەیماننامەکانی نامیبیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی نائووروو]] [[پۆل:پەیماننامەکانی نیپال]] [[پۆل:پەیماننامەکانی نیوزیلاند]] [[پۆل:پەیماننامەکانی نیکاراگوا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی نیجەر]] [[پۆل:پەیماننامەکانی نێجیریا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کۆریای باکوور]] [[پۆل:پەیماننامەکانی نۆرویژ]] [[پۆل:پەیماننامەکانی عومان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی پالاو]] [[پۆل:پەیماننامەکانی پەنەما]] [[پۆل:پەیماننامەکانی پاپوا گینێی نوێ]] [[پۆل:پەیماننامەکانی پاراگوای]] [[پۆل:پەیماننامەکانی پێروو]] [[پۆل:پەیماننامەکانی قەتەر]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ڕواندا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سەینت کیتس و نیڤیس]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سەینت لووسیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سەینت ڤینسەنت و گرینادینز]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ساموا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سان مارینۆ]] [[پۆل:پەیماننامەکانی عەرەبستانی سعوودی]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سێنیگال]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سربیا و مۆنتینیگرۆ]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سیشێل]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سیەرالیۆن]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سینگاپور]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سلۆڤاکیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سلۆڤێنیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سورینام]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سوید]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سویس]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ساوتۆمێ و پرینسیپی]] [[پۆل:پەیماننامەکانی تاجیکستان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی تایلەند]] [[پۆل:پەیماننامەکانی تۆگۆ]] [[پۆل:پەیماننامەکانی تۆنگا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ترینیداد و تۆباگۆ]] [[پۆل:پەیماننامەکانی توونس]] [[پۆل:پەیماننامەکانی تورکیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی تورکمانستان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی تووڤالوو]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئووگاندا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئوروگوای]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئۆزبەکستان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ڤانواتوو]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ڤێنیزوێلا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ڤیێتنام]] [[پۆل:پەیماننامەکانی یووگۆسلاڤیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی زامبیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی زیمبابوی]] [[پۆل:پەیماننامەکانی بەھاما]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کۆماری ئەفریقای ناوەندی]] [[پۆل:پەیماننامەکانی دوورگەکانی قەمەر]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کۆماری چیک]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کۆماری دۆمینیکان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی گامبیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی مالدیڤ]] [[پۆل:پەیماننامەکانی دوورگەکانی مارشاڵ]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ھۆڵەندا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی دوورگەکانی سلێمان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی یەکێتیی سۆڤیەت]] [[پۆل:پەیماننامەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی نیووزیلاند]] [[پۆل:پەیماننامەکانی سوورینام]] d4pa3ffidncps9o8bjiojcmnyom5r9j 0 234363 1689697 1461989 2026-10-19T04:39:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە) 1689697 wikitext text/x-wiki '''پەیوەندی''' تەرزی بەستراویی شتەکانە بە یەکترەوە، یا شێوازی وەستان و دانرانیان لە حاند یەکترا. بەتایبەت، پەیوەندیی نێوان دوو شت بەو شێوەیە دەوترێ کە ھەر کامەیان لە چاو خۆیەوە ئەوی دیکە دەبینێ. بۆ وێنە، پەیوەندی نێوان دوو قەبارە کە یەکیان نیوە یا دووھێندەی ئەوی ترە، یا پەیوەندی نێوان زانایی و ئەوەی شیاوی زانینە، یا پەیوەندیی باوک و فرزەندیی نێوان دوو کەس.<ref name="Borchert2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Borchert |یەکەم١=Donald |سەردێڕ=Macmillan Encyclopedia of Philosophy, 2nd Edition |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Macmillan |ناونیشان=https://philpapers.org/rec/MONMEO-3 |chapter=Ontology}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Honderich |یەکەم١=Ted |سەردێڕ=The Oxford Companion to Philosophy |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ناونیشان=https://philpapers.org/rec/HONTOC-2 |chapter=relations}}</ref> پەیوەندییەکان لە زۆر ڕووەوە وەکوو [[تایبەتمەندی (فەلسەفە)|تایبەتمەندییەکان]] وان، ئەوانیش ئەو شتەی کە بۆی بە کار دەبردرێن وەسف دەکەن. تایبەتمەندییەکان ھەندێ جار وەکوو حاڵەتگەلێکی ئاوارتە و نائاسایی لە پەیوەندی مامەڵەیان لەگەڵا دەکرێ. <ref name="Orilia">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Orilia |یەکەم١=Francesco |دوایین٢=Paolini Paoletti |یەکەم٢=Michele |سەردێڕ=Properties |ناونیشان=https://plato.stanford.edu/entries/properties/ |وێبگە=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |بڵاوکەرەوە=Metaphysics Research Lab, Stanford University |ڕێکەوت=٢٠٢٠}}</ref> لە فەلسەفەی [[ئەرەستوو]] و [[ئیمانوێل کانت|کانتدا]]، پەیوەندی یەکێک لە [[کاتەگۆری|کاتەگۆرییەکان]] بە ئەژمار دێ. == چاوپیاخشاندن == تێگەیشتەی پەیوەندی مێژوویەکی دوورودرێژ و ئاڵۆزی ھەیە. یەکێ لەو بابەتانەی کە فەیلەسووفەکانی یۆنان زۆری ھۆگر بوون، ئەوە بوو کە بزانن چەند ڕێگا ھەیە بۆ وەسفکردنی شتێکی تایبەت؟ دەسنیشانکردنی پەیوەندییەکانی نێوان ئەو شتە و شتەکانی تر، یەکێ بوو لەو ڕێگایانە. ھۆگرێتیی دووەم، جیاوازیی نێوان پەیوەندییەکان و شتەکان بۆ خۆیان بوو. ھەندێ کەس پیان وابوو کە شتەکان تەنیا لە ڕێگای پەیوەندییەکانیانەوە شیاوی [[مەعریفە|ناسینن]]، یانی ئێمە ناتوانین ھیچ لەبارەی شتێکەوە بزانین ھەتا پەیوەندییەکانی لەگەڵ شتانی ترا دیاری نەکەین. مشتومڕگەلی لەم چەشنە لە کۆنەوە ھەر بووە و خۆی خستووەتە ناو فەلسەفەی مۆدێرنیشەوە. ئەمەش بووە بە ھۆی لێکۆڵینەوەی زیاتر لە جۆرەکانی پەیوەندی و ھەوڵ بۆ دۆزینەوەی وەڵامی پرسیارگەلێک وەکوو ئەمە کە ئاخۆ پەیوەندی تەنیا ھیی ناو زەینە یا لە دنیای واقیعیشدا ھەیە؟ === جۆرەکان === بۆ تێگەیشتن لە پەیوەندییەکانی نێوان شتەکان، بۆ نموونە، نێوان مرۆڤەکان و کۆمەڵانی خەڵک و جیھانی بەربڵاوتر، پێویستە جۆرەکانی پەیوەندی دەسنیشان بکرێن. بیروڕاکان زۆرن، بەڵام ھەندێ جار دوای وردبوونەوە و شیکردنەوە، پەیوەندییەکان دەکرێنە سێ جۆرەوە: ۱) پەیوەندییە فەزایییەکان، کە ئەندازە و ژمارە لەبەر دەگرێ، ۲) پەیوەندییەکانی [[ھۆدارێتی|ھۆ و بەرھۆ]] و، ۳) پەیوەندییەکانی سەر بە لێکچوون و [[جیاوازی (فەلسەفە)|جیاوازبوون]] کە بناخەی پۆلێنکاریی شتەکان پێک دێنن. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک]] l7su7e926zkgxxbu4j75godvchn9szb 0 235462 1689325 1406079 2026-10-18T16:33:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1689325 wikitext text/x-wiki {{Lowercase title}} {| class="infobox" |+ class="infobox-title" id="4" style="padding-bottom:0.15em;" |پێکھاتەی بەرنامەی ئەندرۆید APK | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:APK_format_icon_(2014-2019).png|64x64پیکسڵ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |پاشکۆی ناوی فایلەکان | class="infobox-data" style="line-height:1.35em;" |<syntaxhighlight lang="text" class="" id="" style="" inline="1">.apk</syntaxhighlight>، <syntaxhighlight lang="text" class="" id="" style="" inline="1">.xapk</syntaxhighlight>، <syntaxhighlight lang="text" class="" id="" style="" inline="1">.apks</syntaxhighlight>، <syntaxhighlight lang="text" class="" id="" style="" inline="1">.apkm</syntaxhighlight> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |[[Media type|Internet media&nbsp;type]] | class="infobox-data" style="line-height:1.35em;" |<templatestyles src="Mono/styles.css" /><div class="monospaced"> بەرنامە/vnd.android.package-archive</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |جۆری فۆڕم | class="infobox-data" style="line-height:1.35em;" |فۆرماتی پاکەیج |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |بەکاردێت بۆ | class="infobox-data" style="line-height:1.35em;" |<div class="plainlist"> * [[ئەندرۆید]] * بلاک بێری * جینگ ئۆ ئێس * ئوبنتوو تەچ لەڕێگەی تەرمیناڵی لینوکس لەگەڵ WayDroid و ھارمۆنی ئۆ ئێس لەژێر پێکھێنەری ئارک: بەرنامەکانی مۆبایل * ویندۆز ١١: [[ئەپلیکەیشن|بەرنامەکانی دیسکۆپ]] بۆ WSA </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |درێژەی پێدراوە لەڕێی | class="infobox-data" style="line-height:1.35em;" |JAR |} '''پێکھاتەی بەرنامەی ئەندرۆید، پاکەیجی ئەندرۆید''' یان '''APK''' جۆرێکی تایبەتی فایلە کە لەلایەن سیستەمی کارپێکەری ئەندرۆید و چەند سیستەمێکی تری کارپێکەری ئەندرۆیدەوە بەکاردێت، فایلەکە پێکھاتەی پێویست بە سیستەمەکەی تێدا جێگیرکراوە و بەشێوەی بەرنامە دادەمەزرێنرێتە ناو ئەو ئامێرانەی کە کار بە سیستەمی [[ئەندرۆید]] دەکەن، بەرنامە و یارییەکانی ئەم جۆرە فایلەی مۆبایل و تابلێتەکانی ئەندرۆید،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Application Fundamentals|ناونیشان=https://developer.android.com/guide/components/fundamentals|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Android Developers|زمان=en}}</ref> دەتوانرێ لەڕێی زمانەکانی بەرنامەسازی [[جاڤا (زمانی بەرنامەسازی)|جاڤا]] و [[کۆتلین]] یان [[فله‌ته‌ر (سۆفتوێر)|فلەتەر]] و چەندین پلاتفۆرمی ترەوە بنووسرێت. دەتوانرێت فایلەکانی APK لەڕێی Android App Bundles ی گۆگڵەوە دروست بکرێت و تۆمار بکرێت بۆ بڵاوکردنەوە لە کۆگای [[گووگڵ پلەی|گۆگڵ پلەی]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Peters|یەکەم=Jay|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Google is moving away from APKs on the Play Store|ناونیشان=https://www.theverge.com/2021/6/30/22557390/google-apk-app-bundles-package-format-play-store|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210804045536/https://www.theverge.com/2021/6/30/22557390/google-apk-app-bundles-package-format-play-store|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=The Verge}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[داڕێژەری بەرنامەی ئەندرۆید]] * .ipa == سەرچاوەکان == {{Reflist}}{{Android|state=collapsed}}{{Archive formats}} {{تووڵی دەروازە|ئەندرۆید|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:ئەندرۆید]] [[پۆل:ویندۆز ١١]] [[پۆل:سیستەمی کارپێکەر]] [[پۆل:بەرنامەی مۆبایل]] [[پۆل:فایلی ئەرشیف]] 9eglx3th6cqbq4at8su7uncyzztx6zj 1 235523 1689498 1073436 2026-10-18T20:05:27Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[وتووێژ:ھەمستێر]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ھامستەر]] 1073436 wikitext text/x-wiki == ناو == من ئەمەم ھەر بە «ھامست(ە)ر» بیستووە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١٨:٠٩، ٤ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) ndqmvx9o0wavztgwtddd24i6o4cdb9t 0 235787 1689538 1550524 2026-10-18T22:33:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1689538 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە =Trainyard game - prototype screenshot dated 2009 November.png}} '''پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی''' ({{بە ئینگلیزی|Game Video Development}}) بریتییە لە پرۆسەی دروستکردنی [[کایەی ڤیدیۆیی|کایەیەکی ڤیدیۆیی]] لە چەمکەوە تا بەرھەمی کۆتایی. چەندین شێواز لەخۆدەگرێت، لەوانە دیزاینی یارییەکان، بەرنامەسازی، ھونەر و گرافیک، دیزاینی دەنگ، پێکھاتەی مۆسیقا و تاقیکردنەوەی دڵنیایی کوالیتی. پرۆسەی پەرەپێدان بە شێوەیەکی گشتی لە چەمکسازی یارییەکەوە دەست پێدەکات، کە میکانیک و چیرۆک و ئامانجەکانی یارییەکە پێناسە دەکرێن. کاتێک چەمکەکە چەسپاوە، تیمەکە دەچێتە سەر دروستکردنی توخمە جیاوازەکانی یارییەکە، وەک ژینگە و کارەکتەرەکان و میکانیکی یارییەکە. ئەمەش بریتییە لە دروستکردنی دیزاینی یارییە وردەکان و تەختەی چیرۆکی، زۆرجاریش بەکارھێنانی ئامراز و [[نەرمامێر]] تایبەتەکانی پەرەپێدان دەگرێتەوە. پاشان تیمی بەرنامەسازی دەست دەکات بە نووسینی کۆدی یارییەکە، کە دیزاینی یارییەکە دەکاتە یارییەکی ڤیدیۆیی کە دەتوانرێت یاری پێبکرێت. پاشان توخمەکانی [[ھونەر]] و دەنگی زیاد دەکرێن، وەک پاشبنەما، [[ئەنیمەیشن]]، کاریگەری دەنگی و [[مۆسیقا]]. لە کۆتاییدا یارییەکە لەلایەن تیمی دڵنیایی جۆری (QA) بە تەواوی تاقیدەکرێتەوە بۆ ئەوەی دڵنیابێت لەوەی کە دوورە لە ھەڵە و خراپی. کاتێک تاقیکردنەوەکە تەواو بوو، یارییەکە ئامادەیە بۆ بڵاوکردنەوە و دابەشکردن. پەرەپێدانی یارییە ڤیدیۆیییەکان دەتوانێت لە چەند مانگێکەوە تا چەند ساڵێک بخایەنێت، ئەمەش بەندە بە ئاڵۆزی یارییەکە و قەبارەی تیمی پەرەپێدان. زۆرێک لە یارییەکان لە ناوخۆدا لەلایەن ستۆدیۆکانی پەرەپێدانی یارییەکانەوە پەرەپێدەدرێن، لەکاتێکدا ھەندێکی تر دەدرێنە کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی لایەنی سێیەم. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|کۆمپانیا|کۆمەڵگا|دەیەی ٢٠٠٠|تەکنۆلۆژیا|جاڤا}} {{پۆلی کۆمنز|Video game development}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} n2n7n29cjbl0jcmnda6a9vrkz8yw4a1 0 235788 1689536 1550525 2026-10-18T22:33:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1689536 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە =Her Story (video game) - VHS footage development.JPG}} '''پەرەپێدانی نەرمامێر''' ({{بە ئینگلیزی|Software development}}) بریتییە لە پرۆسەی دیزاینکردن، کۆدکردن، تاقیکردنەوە، بڵاوکردنەوە و پاراستنی بەرنامەکانی [[نەرمامێر|نەرمەکاڵا]]. پرۆسەی پەرەپێدانی نەرمەکاڵا بەزۆری ئەم قۆناغانەی خوارەوە لەخۆدەگرێت: پلاندانان، دیزاین و تایبەتمەندی، جێبەجێکردن و کۆدکردن، تاقیکردنەوە و دڵنیایی جۆری جێگیرکردن و گەیاندن چاککردنەوە و پشتگیری بەردەوام. دەتوانرێت پرۆسەی پەرەپێدانی نەرمەکاڵا بە بەکارھێنانی چەندین میتۆدۆلۆژیای پەرەپێدان وەک Agile, Waterfall و DevOps نزیک بکرێتەوە. ھەر میتۆدۆلۆژیایەک ڕێبازی تایبەتی خۆی ھەیە بۆ پەرەپێدانی نەرمەکاڵا، ھەڵبژاردنی میتۆدۆلۆژیاش بەندە بە پێداویستییە تایبەتەکانی پڕۆژەکە و تیمی پەرەپێدان. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|کۆمپانیا|کۆمەڵگا|دەیەی ٢٠٠٠|تەکنۆلۆژیا|جاڤا|زانستی کۆمپیوتەر}} {{پۆلی کۆمنز|Software development}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:پیشەکانی کۆمپیوتەر]] l34crl1pdv2caervq1u1y8de8h7q5d1 0 235806 1689256 1527885 2026-10-18T13:35:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1689256 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس |وێنە =Programming-bg.png}} '''پێواژۆکردنی دەستەیی''' ({{بە ئینگلیزی|Batch Processing}}) تەکنیکێکە کە لە سیستەمی [[کۆمپیوتەر]]دا بەکاردێت کە کۆمەڵێک بەرنامە یان ئەرک پێکەوە بەبێ دەستێوەردانی دەستی جێبەجێ دەکرێن. لە پێواژۆکردنی دەستەییدا، داتاکان کۆدەکرێنەوە و ڕیز دەکرێن و دەکرێن بە دەستە، لەبری ئەوەی لەکاتی ڕاستەقینەدا پرۆسێس بکرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} n754wyjibi9b8td9quqm2ipnye5gc4a 0 235912 1689375 1689197 2026-10-18T17:02:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کات|کات]] 1689375 wikitext text/x-wiki '''پێشینی و پاشینی''' یا '''پێش-ئەزموونی و پاش-ئەزموونی'''<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=سەجادی|یەکەم=بەختیار|سەردێڕ=فەرھەنگی زاراوەی ڕەخنەیی|بڵاوکەرەوە=ماڵی وەفایی}}</ref> یا '''لەپێشتر و لەپاشتر'''<ref>بەرامبەرە بەرکاھاتووەکان لە لایەن دوکتۆر محەمەد کەمالەوە.</ref> دوو زاراوەی [[فەلسەفە|فەلسەفین]] کە بۆ جیاکردنەوەی جۆرەکانی [[مەعریفە]] و [[پاساوھێنانەوە]] و [[بەڵگەھێنانەوە]] بە گوێرەی ڕادەی پشتبەستنیان بە [[ئەزموون]] و [[تاقیکردنەوە]]، بە کار دەبردرێن. زانایی یا مەعریفەی پێشینی ئەوەیە کە نەبەستراوە و ھەڵنەواسراوە بە ئەزموونکردنەوە. وەک زانایییەک کە لە ڕێگەی [[ماتماتیک]] و [[تۆتۆلۆژی]] و [[ھەڵھێنجان]] لە ئەقڵی پەتییەوە بە دەست بێت. بە پێچەوانەوە، زانایی یا مەعریفەی پاشینی ئەوەیە کە پشت بە بەڵگە و شایەتحاڵی ئەزموونی دەبەستێ. وەک زۆربەی بوارەکانی [[زانستی سروشتی]]، یا لێزانییەک کە مرۆڤ بە ھۆی ئەوەی لە ژیانا بە سەریا ھاتووە، بە دەستی دێنێ.<ref name=":0">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=A priori and a posteriori|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=A_priori_and_a_posteriori&oldid=1143831577|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref> ھەرچەند ئەم دوو زاراوەیە بە ھۆی کارەکانی [[ئیمانوێل کانت|کانت]] لە بابەت ئەقڵی ڕەھاوە برەویان پەیدا کردووە، بەڵام، سەرچاوەی بەکارھێنانیان دەگەڕێتەوە بۆ بەشەکانی کتێبی [[ئۆرگانۆن]] -ی ئەرەستوو. بەشی ''شیکردنەوەگەلی پێشین'' (prior analytics) کە باسی [[قیاس|لۆژیکی قیاسی]] و [[ھەڵھێنجان]] و [[بنەواشە|بنەواشە سەرەتایییەکان]] و [[پێناسە|پێناسەکان]] دەکا و، بەشی ''شیکردنەوەگەلی پاشین'' (posterior analytics) کە لەبارەی [[ئیستیقرا]] و بەڵگەی بەدەستھاتوو لە ڕێگەی [[ڕوانین|ڕوانینەوەیە]].<ref name=":0" /> == نموونەکان == === پێشینی === ئەم [[قەزیە (لۆژیک)|قەزیەیە]] ڕەچاو بکەن: «ئەگەر [[جۆرجی پێنجەم|شا جۆرجی پێنجەم]] لانی کەم چوار ڕۆژ پادشاییی کردبێ، ئەوە بەدڵنیایییەوە زۆرتر لە سێ ڕۆژ پادشاییی کردووە.» ئەمە شتێکە کە زانینی پێویست بە ئەزموون ناکات و مرۆڤ تەنیا بە ئەقڵی پەتی بۆی دەردەکەوێت. بۆیە بە ''پێشینی'' دەژمێردرێ. === پاشینی === ئەم قەزیەیە ڕەچاو بکەن: «شا جۆرجی پێنجەم لە ۱۹۱۰وە تاکوو ۱۹۳۶ پادشاییی کردووە.» ئەمە [[فاکت|فاکتێکە]] کە پێویستە ئەزموون و تاقی بکرێتەوە و، ئەگەر ڕاست بێ، زانینی تەنیا لە ڕێگەی ئەقڵەوە بە دەست نایێت. بۆیە بە ''پاشینی'' دەژمێردرێ. ==پێویستبوون و تێکڕاییبوون== نیشانەی گشت [[حوکم|حوکمە]] پێشینییەکان ئەوەیە کە بەبێ جیاوازی لە پێشدا خاوەن [[پێویستی (فەلسەفە)|پێویستی]] (necessity) -ی تەواو و ڕەھان و، دواییش خاوەن تێکڕاییبوون (universality) -ی تەواو و ڕەھان. ھێنانە پێش چاوی ئەم پێویستبوون و تێکڕاییبوونەش لە ئەوپەڕی ئەزموونەوەیە. حوکمکردن لەبارەی ئەوەوە کە فڵانە شت بەپێویست و بە چەشنێکی تێکڕایی ھەیە، لە ئەزموونەوە سەرچاوە ناگرێ. چونکە لە ئەزموونکردنا ھەمیشە ئەوەی کە بۆمان دەردەکەوێ بگۆڕ و ناجێگیرە، نە تێکڕایی و پێویست.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=خوانساری|یەکەم=محمد|سەردێڕ=منطق صوری|بڵاوکەرەوە=نشر دیدار|ساڵ=١٣٩٨|بەرگ=٢|پەڕەکان=٢٦٩}}</ref> == تۆژینەوەی کانت لە بابەت ئەقڵی پەتییەوە == باوەڕی [[ئیمانوێل کانت|کانت]] ئەوە بوو کە [[زانین]] لە [[ھۆشە|ھەستەوە]] دەست پێ دەکات. [[ھەستپێکردن]] وێنەی شتەکان لە ناو [[زەین|زەیندا]] دەنەخشێنێ و ھێزی [[ئاوەز]] ھەڵدەخڕێنێ تا ئەو وێنانە پێک ھەڵبسەنگێنێ و تێکەڵ و پێکەڵیان بکا و لە یەکتر جیایان بکاتەوە و کاریان لەسەر بکا و مەعریفەت و زانایییان لێ بەرھەم بێنێ. کەوابوو، یەکەم ئامرازی زانابوون بۆ ئینسان ھەست و ئەزموونە. بەڵام، ئەم زانابوونە تەنیا بە ھۆی ھەستەوە نییە و زەین خۆی بەو کاریگەرییەی کە لە ڕێی ھەستەوە پێی گەیشتووە، شتێ زیاد دەکات. ئەگەر زەین لە خۆیەوە مایەیەکی نەبێ کە ھەستپێکراوی پێ پەروەردە بکا، مەعریفەت وەبەر نایێت. بە وتەی کانت، ئەو مایەیە زانایییەکە کە پێش ھەست و ئەزموون لە زەیندا ھەیە و، بەم بۆنەوە زاناییی پێشینی یا پێش-ئەزموونیی پێ دەڵێ. ئەو زانایییەش کە لە ڕێی ھەست و ئەزموونەوە بە دەست دێ، زاناییی پاشینی یا پاش-ئەزموونیی پێ دەڵێ.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=فروغی|یەکەم=محمدعلی|سەردێڕ=سیر حمکت در اروپا|بڵاوکەرەوە=انتشارات زوار|ساڵ=١٣٩٩|پەڕەکان=٤٠٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|کات}} {{پۆلی کۆمنز|A priori}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:ھزر]] [[پۆل:سەرچاوەکانی زانین]] [[پۆل:واقیع]] [[پۆل:ڕاسیۆنالیزم]] [[پۆل:فەلسەفەی زەین]] [[پۆل:تیۆرییە فەلسەفییەکان]] [[پۆل:لۆژیکی فەلسەفی]] [[پۆل:پاساو]] [[پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی]] [[پۆل:پێشینی]] [[پۆل:ئیمپیریزم]] [[پۆل:بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە]] [[پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک]] 14fnkp157drwt41nd1701b5cvtggq7x 0 235947 1689702 1671058 2026-10-19T05:46:34Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1689702 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|}} [[پەڕگە:Van_Gogh_-_Starry_Night_-_Google_Art_Project.jpg|220x440px|وێنۆک|تابلۆی شەوی ئەستێرەکان]] '''شەوی ئەستێرەکان''' ({{بە ئینگلیزی|The Starry Night}}) (بە [[زمانی ھۆڵەندی|ھۆڵەندی]]: De sterrennacht) تابلۆیەکە لەلایەن ھونەرمەندی [[ھۆڵەندا|ھۆڵەندی]] [[ڤینسێنت ڤان گۆخ]] لە دەرەوەی پەنجەرەی ژوورەکەی لە نەخۆشخانە لە [[١٨٨٩|ساڵی ١٨٨٩]] کێشراوە و لەبارەی شەوی شاری سانت ڕێمی دی پرۆڤانس بووە، ھەرچەندە بە ڕۆژ کێشاویەتی و ھەموو کێشانەکانی لە یادگەی خۆیەوە بوو لەو شەوەی کە بینیوویەتی. ئەم تابلۆیە لە ساڵی ١٩٤١ەوە بە شێوەیەکی ھەمیشەیی لە مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن لە نیویۆرک دانراوە دوای ئەوەی لە زانکۆی شوێنەوارە ئەمریکییەکان (لیلی پی بلیس) کڕدرا، ئەم تابلۆیەی ڤینسێنت ڤان گۆخ لە بەناوبانگترین تابلۆکانیدایە و نوێنەرایەتی خاڵێکی وەرچەرخانی یەکلاکەرەوە دەکات بەھۆی بەکارھێنانی ئازادییەکی زیاتری [[ئەندێشە]] لە تابلۆ ھونەریەکانیدا.<ref>Lieberman, William S. (1980). </ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|ھونەر|فەڕەنسا|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|The Starry Night by van Gogh}} {{ھونەر-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} 28lktwq4tasagwc9ycary2a5m37eoar 0 236102 1689383 1689105 2026-10-18T17:04:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1689383 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|company_name=پیرێلی و سی.سپای|company_type=کۆمپانیای پشکی هاوبەش|logo=Logo Pirelli.svg|logo_size=250px|foundation=1872|location=[[میلان]]، [[ئیتاڵیا]]|founder=جیۆڤانی باتیستا پیرێلی|key_people=مارکۆ ترۆنچێتی پرۆڤێرا <small>([[سەرۆک]] و [[سەرۆکی جێبەجێکار|بەڕێوەبەری جێبەجێکار]])</small>، ئەلبێرتۆ پیرێلی <small>(جێگری سەرۆک)</small>، کارلۆ ئەلیساندرۆ پوری نێگری <small>( جێگری سەرۆک)</small>|industry=کۆنگڵۆمێرات|revenue=[[یۆرۆ|€]]4.462 ملیار <small>(2009)</small><ref name="AR2009">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.pirelli.com/ku_IT/browser/attachments/ pdf/FY2009.pdf |سەردێڕ=ڕاپۆرتی ساڵانەی ٢٠٠٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=پیرێلی و سی. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org /web/20160605174427/http://www.pirelli.com/ku_IT/browser/attachments/pdf/FY2009.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.pirelli.com/ku_IT/browser/attachments/ |date=ئایاری ٢٠٢٣ }}</ref>|operating_income=217.4 ملیۆن یۆرۆ <small>(2009)</small><ref name="AR2009" />|net_income=22.7 ملیۆن یۆرۆ <small>(2009)</small><ref name="AR2009" />|num_employees=29,570 <small>(2009)</small><ref name="AR2009" />|products=[[تایر|تایە]]، ئامێرەکانی ئینتەرنێتی فراوانبەند [[تۆڕی کۆمپیوتەر|تۆڕکردن]]، وەبەرهێنانی تیڵ ئیستێت، تەکنەلۆژیای ژینگەیی، چاککردنەوەی ژینگە، [[وزەی نوێبووەوە]] تەکنەلۆژیاکان|subsid=تایەی پیرێلی S.p.A.<br />سۆڵوشنز براودباند پیرێلی S.p.A<br />پیرێلی و سی بۆ خانووبەرە S.p.A<br />لابس پیرێلی S.p.A.<br />ئۆلیمپیا S.p.A.|homepage=[http://www.pirelli.com www.pirelli.com]}} '''پیرێلی و سی.سپای''' کۆمپانیایەکی هەمەچەشنە (زۆر شت دەکات) کە بنکەکەی لە [[میلان]]، [[ئیتاڵیا]]. لە زۆر وڵاتدا کاردەکات. == مێژوو == پیرێلی لە ساڵی ١٨٧٢ لە [[میلان]] لەلایەن جیۆڤانی باتیستا پیرێلی دامەزراوە. پیرێلی سەرەتا لە [[لاستیک]] و پرۆسەکانی پەیوەندیداردا کار دەکات. کۆمپانیاکە پێشتر ئامێری هەناسەدانی دووبارەی غەواس (جۆرێکی تایبەتی ئامێری هەناسەدانی ژێر ئاو)ی دروست دەکرد.<ref name=rebreather>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Coates, JK; Kincaid, TC; Lanphier, EH |سەردێڕ=Evaluation of the Pirelli Underwater Oxygen Breathing Equipment for Use in the Naval Service. |journal=Navy Experimental Diving Unit Technical Report |بەرگ=NEDU-RR-٢-٥٢|ساڵ=١٩٥٢|ناونیشان=http://archive.rubicon-foundation.org/3393 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141008071454/http://archive.rubicon-foundation.org/xmlui/handle/123456789/3393 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> چالاکییەکانی پیرێلی هێشتا لەسەر دروستکردنی [[تایە|تایە]] و [[کێبڵ]] (بۆ [[وزە]] و [[پەیوەندییەکان]])ە. لە ساڵی ٢٠٠٥، پیرێلی بەشی کەیبڵی خۆی بە [[گۆڵدمان ساکس]] فرۆشت، کە ناوی گروپە نوێیەکەی گۆڕی بۆ ''پریسمیان''. لە ساڵانی ١٩٥٠دا، ئەلبێرتۆ پیرێلی [[ئاسمان ڕوت]]ی بەناوبانگی میلانی دروستکرد. لە هەمان ناوچەی یەکەم کارگەی پیرێلی لە سەدەی نۆزدەهەمدایە.<ref>Skyscrapers, Antonino Terranova, White Star Publishers, 2003 ({{ISBN|8880952307}})</ref> لە ساڵی ١٩٧٤ پیرێلی تایەی پان و ڕادیاڵی داهێنا. ئەمەش لەسەر داوای تیمی پێشبڕکێی ڕالی [[لانسیا]] بوو. پێویستیان بە تایەی بەهێز بوو بۆ ستراتۆ نوێیەکانیان. دواتر پۆرشە دەستی کرد بە بەکارهێنانی هەمان تایەی پۆرشە 911 تۆربۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.enzociliberto.it/aisastoryauto/fascicoli/mono68/68mezzanotte.pdf |سەردێڕ=Archived copy |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی شوباتی ٢٠٠٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080229032657/http://www.enzociliberto.it/aisastoryauto/fascicoli/mono68/68mezzanotte.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەمڕۆش تایەی پانەکان هێشتا ستانداردن لە ئۆتۆمبێلی وەرزشی و پێشبڕکێدا. == بەبازاڕکردن == '''[[ڕۆژژمێری پیرێلی|ڕۆژژمێری پیرێلی]]''' ساڵانە جارێک بڵاودەکرێتەوە. زۆرجار خانمە ئەکتەرە بەناوبانگەکان و مۆدێلەکانی جلوبەرگ تێیدا بەشدارن. هەروەها لە ساڵنامەکەدا کارەکانی زۆرێک لە فۆتۆگرافەرە مۆدە بەڕێزەکانی تێدایە. '''خەڵاتی ئینتەرنێتی پیرێلی''' ساڵانە دەدرێت بە باشترین مالتیمیدیای نێودەوڵەتی کە پەیوەندی زانست و تەکنەلۆژیای تێدایە کە بە تەواوی لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە ئەنجام دەدرێت. '''هێز بەبێ کۆنتڕۆڵ هیچ نییە''' دروشمی کۆمپانیای تایەی پیرێلی. پیرێلی ماوەیەکی زۆرە سپۆنسەری سەرەکی یانەی تۆپی پێی ئیتاڵی '''F.C''' '''ینتەرنازیۆنال میلانۆ'''. == سپۆنسەری == پیرێلی مێژوویەکی هەیە لە سپۆنسەرکردنی تیمەکانی [[تۆپی پێی کۆمەڵە|تۆپی پێ]]. پیرێلی بە سپۆنسەری سەرەتایی درێژخایەنی هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵی ئینتەرنازیۆنال میلانۆ ئێف سی ناسراوە. هەروەها پیرێلی پشتگیری لە گردبوونەوە دەکات. شۆفێری پیرێلی ستار پڕۆژەیەکە بۆ پشتگیریکردنی شۆفێرانی گەنجی ڕالی. لەلایەن پیرێلی و [[فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی ئۆتۆمبێل|FIA]]ڕێکخراوە. == سه‌رچاوه‌کان == <references /> {{پۆلی کۆمنز|Pirelli}} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|کۆمپانیا|ئیتاڵیا}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} lj7bb208wsb5jh9kcii9ihu63xdht10 0 236269 1689362 1528204 2026-10-18T16:39:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، شیعە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1689362 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''«ئەلکافی لە سەرچاوە و لقەکانیدا»''' ناسراو بە «'''ئەلکافی'''» یەکێکە لە پەرتووکە دیارەکانی [[فەرموودە]] لەنێو [[شیعە|شیعەکاندا]] و بە پیرۆزترین [[چوار پەرتووکەکە]] دادەنرێت، لە نووسینی [[محەممەد کوڕی یەعقووب کولەینی|محەممەد کوڕی یەعقووب ئەلکولەینی]]، پەرتووکەکە سێ بەش لەخۆدەگرێت کە بریتین لە: بنەماکانی ئەلکافی، لقەکانی ئەلکافی، ڕەوزەی ئەلکافی، و یەکێکە لە گرنگترین سەرچاوەکانی فەرموودە لەلای شیعەکان. کولەینی بە کەمترین ئامراز [[فەرموودە|فەرموودەکانی]] ئەم پەرتووکەی گواستەوە. ئەمەش بەھۆی پەیوەندییەکەی لەگەڵ ھاوەڵانی ئیمامەکانی شیعە کە چوارسەد بناغەکە لە دەستیدا بووە و ھەندێک لە زانایانی [[شیعە]] باوەڕیان بە ھەموو ئەو گێڕانەوانە ھەبووە لە پەرتووکی '''ئەلکافیدا'''، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الکافی- ت دار الحدیث - الشیخ الکلینی - مکتبە مدرسە الفقاھە|ناونیشان=https://ar.lib.eshia.ir/27311/0/96|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref> ھەندێکی تریش دانیان بە بوونی [[فەرموودەی زەعیف|گێڕانەوەی لاواز]] داناوە تێیدا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معجم رجال الحدیث - السید الخوئی - ج ١ - الصفحە ٨٦|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/2992_%D9%85%D8%B9%D8%AC%D9%85-%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%88%D8%A6%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_95#top|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210204200702/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/2992_%D9%85%D8%B9%D8%AC%D9%85-%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%88%D8%A6%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_95#top|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆر پەرتووکی ڕوونکردنەوە و کورتکراوە و شرۆڤە و چەندین پەرتووکی دیکەی پەیوەست بە [[فەرموودەناسی|زانستەکانی فەرموودە]] لە دەوروبەری نووسراون، ھەندێک لە توێژەران باسیان لەوە کردووە کە ژمارەی پەرتووکە پەیوەستەکان بە ئەلکافی گەیشتووە بە دوو سەد ‌[[پەرتووک]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الکافی- ت دار الحدیث - الشیخ الکلینی - مکتبە مدرسە الفقاھە|ناونیشان=https://ar.lib.eshia.ir/27311/0/89|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{محەممەد٢}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|شیعە|ئیسلام}} {{پۆلی کۆمنز|Kitab al-Kafi}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کتێب-کۆلکە}} {{شیعە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} b0y0dcu2z4ivqxd07kzgd1otvwxsvoj 0 236501 1689401 1688782 2026-10-18T17:19:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689401 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پیتەر پان''' ({{بە ئینگلیزی|Peter Pan}}) کارەکتەری خەیاڵییە کە لەلایەن ڕۆماننووس و شانۆنامەنووسی سکۆتلەندی [[جەی ئێم باری]] دروست کرا. باس لە کوڕێکی زیندوو دەکات کە دەتوانێت بفڕێت و ژیانی خۆی لەگەڵ چەتەی دەریای و کەسلنی تردا بەسەردەبات. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەنیمەیشن|کۆمەڵگا|تەلەڤیزیۆن|کتێب|ژیاننامە|ڕۆمانەکان|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Peter Pan (character)}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:مۆسیقاژەنە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم]] [[پۆل:ئینگلیزە خەیاڵییەکان]] 18slkoltsnye3yxha73fjbfw2f4l7s0 0 236538 1689473 1364471 2026-10-18T19:36:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1689473 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پەرلەمانی شانشینی یەکگرتوو''' {{تێبینی|Alternatively called the '''British Parliament''', '''UK Parliament''' or '''Westminster Parliament'''. Also domestically referred to simply as '''Parliament''' or '''Westminster'''.}} دەزگای باڵای یاسادانانە {{تێبینی|Parliament is only supreme due to [[Constitutional conventions of the United Kingdom|convention]]. There are other bodies in the United Kingdom that can enact legislation such as the [[Privy Council of the United Kingdom|Privy Council]]. Also, the [[Monarchy of the United Kingdom|monarch]] can assemble a new body at any time and grant it the power to legislate, among other things. However, Parliament can amend or abolish these bodies at anytime with the [[Royal assent|consent of the monarch]], and the monarch has always consented to acts of parliament since [[Anne, Queen of Great Britain|Queen Anne]] withheld her assent from the [[Scottish Militia Bill]] on 11 March 1708.}} ی [[شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتووە]]، و ھەروەھا لەوانەیە یاسا بۆ وابەستەیییەکانی تاج و خاکەکانی دەرەوەی بەریتانیا دەربکات.<ref>[[Colonial Laws Validity Act 1865]]</ref><ref>[[Statute of Westminster 1931]]</ref> لە کۆشکی وێستمینستەر، لەندەن کۆدەبێتەوە. خاوەنی باڵادەستی یاسادانان و بەو ھۆیەوە دەسەڵاتی کۆتایی بەسەر ھەموو ئۆرگانە سیاسییەکانی دیکەی بەریتانیا و ناوچەکانی دەرەوەی وڵاتدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Queen in Parliament|ناونیشان=http://www.royal.gov.uk/OutPut/Page4691.asp|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080118231241/http://www.royal.gov.uk/output/Page4691.asp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٠٨|وێبگە=The Monarchy Today: Queen and State|بڵاوکەرەوە=[[Monarchy of the United Kingdom|The British Monarchy]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ===تێبینی=== <references group="kurdish-alpha"/> {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|کۆمەڵگا|شانشینی یەکگرتوو|مێژوو|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Parliament of the United Kingdom}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:پەرلەمانەکانی سیستەمی وێستمینستەر]] [[پۆل:سیاسەتی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:ئەنجومەنەکانی یاسادانانی دوو ئەنجومەنی]] [[پۆل:پەرلەمانەکان بەپێی وڵات]] h86jx429xmrafijnjssyrt36cg2zw6d 0 237150 1689274 1528113 2026-10-18T13:38:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1689274 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ سێ شەمەندەفەر، کە شەمەندەفەرێکی کاڵا ودوو شەمەندەفەری نەفەر هەڵگر بوون، لە ویلایەتی ئۆدیشای [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|هیندستان]] بە یەکیاندادا. لەو ڕووداوەدا ٢٩٤کەس گیانیان لەدەستداوە و نزیکەی ٩٠٠ کەسیش برینداربوون. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Breaking News Live Updates - 03 June 2023: Death Toll Rises to 294 in Odisha Train Accident|ناونیشان=https://www.news18.com/breaking-news/today-breaking-news-live-updates-june-03-2023-7987981.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=News18|زمان=en}}</ref> <ref name="Reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Abinaya V|دوایین٢=Jatindra Dash|سەردێڕ=At least 207 dead, 900 injured in massive train crash in Odisha, India|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/india/least-30-dead-179-injured-train-collision-eastern-india-reports-2023-06-02/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Reuters|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230602163304/https://www.reuters.com/world/india/least-30-dead-179-injured-train-collision-eastern-india-reports-2023-06-02/}}</ref> <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Coromandel express accident live: Death toll in Odisha train accident rises to 237|ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/city/odisha-coromandel-express-train-accident-news-live-several-feared-injured-as-odisha-bahanaga-train-derails/liveblog/100690360.cms|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230603060743/https://timesofindia.indiatimes.com/city/odisha-coromandel-express-train-accident-news-live-several-feared-injured-as-odisha-bahanaga-train-derails/liveblog/100690360.cms|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=The Times of India|زمان=en}}</ref> == پێکدادان == نزیکەی کاتژمێر ٧ی ئێوارە بە کاتی ناوخۆ (١٣:٣٠ GMT) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=India train crash death toll surpasses 230, estimated 900 injured|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/many-feared-dead-after-train-derails-in-eastern-india|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230602205028/https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/many-feared-dead-after-train-derails-in-eastern-india|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Aljazeera|زمان=en}}</ref> لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣،بەهۆی پێکدادانی دو شەمەندەفەری نەفەر هەڵگر و شەمەندەفەرێکی گواستنەوەی کاڵا لە شاری بالاسۆر لە ویلایەتی ئۆدیشا ٢٩٤کەس گیانیان لەدەستداوە و زیاتر لە هەزار کەسیش برینداربون. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Breaking News Live Updates - 03 June 2023: Death Toll Rises to 294 in Odisha Train Accident|ناونیشان=https://www.news18.com/breaking-news/today-breaking-news-live-updates-june-03-2023-7987981.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=News18|زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Photos: 70+ killed, over 600 injured in Balasore triple train crash in Odisha|ناونیشان=https://www.hindustantimes.com/photos/news/coromandel-express-train-accident-balasore-odisha-triple-train-crash-news-updates-ashwini-vaishnaw-railways-news-101685735547073.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230602202630/https://www.hindustantimes.com/photos/news/coromandel-express-train-accident-balasore-odisha-triple-train-crash-news-updates-ashwini-vaishnaw-railways-news-101685735547073.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Hindustan Times|زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Coromandel express accident live: Train accident in Odisha leaves over 200 dead, 900 injured|ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/city/odisha-coromandel-express-train-accident-news-live-several-feared-injured-as-odisha-bahanaga-train-derails/liveblog/100690360.cms|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230603060743/https://timesofindia.indiatimes.com/city/odisha-coromandel-express-train-accident-news-live-several-feared-injured-as-odisha-bahanaga-train-derails/liveblog/100690360.cms|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=The Times of India|زمان=en}}</ref> بەڵام ڕزگارکەران پێشبینی دەکەن ژمارەی کوژراوان زیاتر بەرزبێتەوە، چونکە وابیردەکرێتەوە کە خەڵکێکی زۆر لە ژێر گالیسکە وەرگەڕاوەکاندا گیریان خواردبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=روداوێکی شەمەندەفەر کارەساتی لێدەکەوێتەوە؛ 300 کەس گیانیان لەدەستدا|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=165594&babet=3&relat=7516|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.xendan.org}}</ref>پێدەچێت شەمەندەفەری یەکەم لە ڕێڕەو دەرچووبێت و بەشێک لە گالیسکەکانی وەرگەڕان و لە ڕێڕەوی پێچەوانەدا هاتووە و لەوێ شەمەندەفەری دووەم لێیداون. هەروەها شەمەندەفەرێکی بارهەڵگریش لە ڕووداوەکەدا بەشدار بووە. <ref name="BBC288">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=India train crash: More than 280 dead after Odisha incident|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-65793257|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230602223237/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-65793257|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=BBC}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شەمەندەفەر|جوگرافیا|ھیندستان|ئاسیا|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|2023 Odisha train collision}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} 386itn2s7p43beurkx3f8zijj4fp1gw 0 237490 1689341 1364395 2026-10-18T16:35:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە) 1689341 wikitext text/x-wiki {{ئیسلام}} '''باڵغبوون''' یان تەمەنی پێگەیشتن لەئیسلامدا ئەو تەمەنەیە [[موسڵمان]] ھەموو حوکمە شەرعییەکان لەسەر جێبەبێدەکرێ و ئەوەی ئیسلام داوایدەکات لێی داواکراوە، لەوانە فەرزبوونی [[نوێژ لە ئیسلام|نوێژ]] و [[ڕۆژوو]] و حوکمەکانی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قول أھل العلم فی السن التی یحکم فیھا بالبلوغ - إسلام ویب - مرکز الفتوی|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/18947/قول-أھل-العلم-فی-السن-التی-یحکم-فیھا-بالبلوغ|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المَطلَب الثَّانی: عَلاماتُ البُلوغِ|ناونیشان=https://dorar.net/feqhia/814|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بابەتەکانی ئیسلام}} {{تد|ئیسلام}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:شەریعەتی ئیسلامی]] jserq1hi75mn89ybp9ppcppz4diw5fb 1689520 1689341 2026-10-18T21:13:00Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689520 wikitext text/x-wiki {{ئیسلام}} '''باڵغبوون''' یان تەمەنی پێگەیشتن لەئیسلامدا ئەو تەمەنەیە [[موسڵمان]] ھەموو حوکمە شەرعییەکان لەسەر جێبەبێدەکرێ و ئەوەی ئیسلام داوایدەکات لێی داواکراوە، لەوانە فەرزبوونی [[نوێژ لە ئیسلام|نوێژ]] و [[ڕۆژوو]] و حوکمەکانی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قول أھل العلم فی السن التی یحکم فیھا بالبلوغ - إسلام ویب - مرکز الفتوی|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/18947/قول-أھل-العلم-فی-السن-التی-یحکم-فیھا-بالبلوغ|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المَطلَب الثَّانی: عَلاماتُ البُلوغِ|ناونیشان=https://dorar.net/feqhia/814|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بابەتەکانی ئیسلام}} {{تد|ئیسلام}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:شەریعەتی ئیسلامی]] [[پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان]] [[پۆل:حەیا لە ئیسلامدا]] [[پۆل:زایەندێتی لە ئیسلامدا]] [[پۆل:زاراوە یاساییەکانی شەریعەت]] 81jx1mob4tdy100qtanx8gbfatggljy 0 238360 1689575 1528364 2026-10-18T22:39:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە) 1689575 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Bleu_de_Gex.jpg|وێنۆک| نموونەیەک لە پەنیری شین]] '''''پەنیری شین''''' جۆرێکە لە [[پەنیر]] کە بە یارمەتی [[کەڕووی نان|کەڕووی]] شین بەرهەم دێت. <ref>واژه‌های مصوّب فرهنگستان تا پایان دفتر یازدهم فرهنگ واژه‌های مصوّب</ref> پەنیری شین ناوێکی گشتییە بۆ چەندە جۆرە پەنیر کە لە [[شیر|شیری]] [[مانگا]] و [[پەز|مەڕ]] یان [[بزن]] بە یارمەتی [[کەڕووی نان|کەڕووی]] پەنسلیۆم بەرهەم دەهێنرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Deetae P|دوایین٢=Bonnarme P|دوایین٣=Spinnler HE|دوایین٤=Helinck S|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Production of volatile aroma compounds by bacterial strains isolated from different surface-ripened French cheeses|journal=Appl. Microbiol. Biotechnol.|بەرگ=٧٦|issue=5|پەڕەکان=١١٦١–٧١|doi=10.1007/s00253-007-1095-5|pmid=١٧٧٠١٠٣٥}}</ref> ئەم جۆرە پەنیرە زیاتر لە زەڵاتە بەکاردێت و تامێکی تایبەتی هەیە. ئەم بەرهەمە دەتوانرێت بە تەنیا بخورێت یان بپرژێنرێتە سەر [[خۆراک]] یان لەگەڵ خۆراکدا گەرم بکرێت تاوەکو [[توانەوە|دەتوێتەوە]]. یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی پەنیری شین بۆن و تامە تیژەکەیەتی. == بەهای خۆراکی == بەپێی بەڵگەنامەکانی [[وەزارەتی کشتوکاڵی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|USDA]]، ١٠٠ گرام پەنیری شین بە تێکڕا ئەم [[خۆراک|ماددە خۆراکیانەی]] تێدایە <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cheese, blue|ناونیشان=https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/172175/nutrients|بڵاوکەرەوە=USDA|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403171801/https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/172175/nutrients|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> : {| class="wikitable" |+خشتەی بەهای خۆراکی پەنیری شین ! جۆر ! بڕی بۆ هەر ١٠٠ گرامێک |- | ووزە | 353 کیلۆ کالۆری |- | شەکر (کاربۆهیدرات) | 2.34 گرام |- | ڕیشاڵ | 0 گرام |- | چەوری | 28.7 گرام |- | پرۆتین | 21.4 گرام |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * بەشداربووانی ویکیپیدیا، "پەنیری شین"، ویکیپیدیا، ئینسایکلۆپیدیای ئازاد، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Blue_cheese&oldid=281973439 (دەستگەیشتن بە 5ی نیسانی 2009). {{پۆلی کۆمنز|Blue cheese}} {{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|خۆراک}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} s98nqgovzwv08jc6bafl652l0dz2nup 0 238366 1689267 1527913 2026-10-18T13:36:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە) 1689267 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''پێڕاگوێزی ژێراوی سەربەخۆ''' ('''AUV''') [[ڕۆبۆت|ڕۆبۆتێکە]] کە لەژێر ئاودا دەڕوات بەبێ ئەوەی پێویستی بە ھاتنە ژوورەوەی بەردەوامی بەڕێوەبەرێک ھەبێت. پێڕاگوێزی جۆری AUV بەشێکە لە گرووپێکی گەورەتر لە سیستەمی ژێر دەریا کە بە پێڕاگوڵزی ژێر ئاوی بێ سەرنشین ناسراوە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئاو|تەکنۆلۆژیا|کۆمەڵگا|زانست|فیزیک}} {{پۆلی کۆمنز|Autonomous underwater vehicles}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} 0xptaxgwdje1r8ltmy7t7kuoub44wnc 0 238409 1689588 1528366 2026-10-19T01:33:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689588 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} " '''پەنەما''' " ئەڵقەی ٤٢ی [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە]] ئەمریکییەکەی ''[[ڕاکردن لە بەندیخانە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ڕاکردن لە بەندیخانە]]'' ە و ئەڵقەی بیستەمین وەرزی دووەمی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەیە. ئەڵقەکە لە ١٢ی ئازاری ٢٠٠٧ پەخشکرا. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{ڕاکردن لە بەندیخانە}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|کۆمەڵگا|مێژوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەڵقەکانی ڕاکردن لە بەندیخانە]] au0zh2l99nlyabmkcn48qh89bde2d8m 0 238418 1689624 1528435 2026-10-19T01:39:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689624 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} " '''پەیامەکە''' " سی و حەوتەمین ئەڵقەی [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە]] ئەمریکییەکەی ''[[ڕاکردن لە بەندیخانە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ڕاکردن لە بەندیخانە]]'' و پازدەھەمین ئەڵقەی وەرزی دووەمە. لە سەرەتادا لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ پەخشکرا، ئەڵقەکە لەلایەن زاک ئیسترین و کارین ئوشەرەوە نووسراوە، و لەلایەن بۆبی ڕووەتەوە دەرھێنراوە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{ڕاکردن لە بەندیخانە}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|کۆمەڵگا|مێژوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەڵقەکانی ڕاکردن لە بەندیخانە]] jho5s5agmpqsvt2njx1n49pke7ijrbg 0 238424 1689249 1527871 2026-10-18T13:33:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1689249 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} " '''پێنج ڕێگای سەخت''' " ئەڵقەی ٦٤ی [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە]] ئەمریکییەکەی ''[[ڕاکردن لە بەندیخانە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ڕاکردن لە بەندیخانە]]'' ە و لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ لە ئەمریکا لە [[ھێڵی تەلەڤیزیۆنی فۆکس|تۆڕی فۆکس]] پەخشکرا.<ref name="tfc">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Listings &#124; TheFutonCritic.com – The Web's Best Television Resource|ناونیشان=http://www.thefutoncritic.com/listings.aspx?id=20080918fox06|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=TheFutonCritic.com}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{ڕاکردن لە بەندیخانە}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|کۆمەڵگا|مێژوو|ئەکتەران|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەڵقەکانی ڕاکردن لە بەندیخانە]] fp97y0p9g7zj102zd427aosarde19kl 0 238731 1689852 1545934 2026-10-19T10:39:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1689852 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''چارلین یی''' ({{بە ئینگلیزی| Charlyne Yi}})یەکێکە لە ئەکتەرە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکانی]] سەدەی ٢١ەم، بەشداری لەچەندین [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)|فیلمی ئەمریکی]] کردووە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|کۆمەڵگا|مێژوو|ئەکتەران|ژن|کالیفۆڕنیا|کۆمیدیا|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Lo Mutuc}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:خەڵکە ئێڵ جی بی تییەکانی کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکان بە ڕەچەڵەک مەکسیکی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس]] h36i4f8659hvqt7j65aga6mcezwf9x7 0 238972 1689687 1544272 2026-10-19T04:38:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ڕووسیا-کۆلکە) 1689687 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Tilsitz_1807.JPG|وێنۆک|275x275پیکسڵ| کۆبوونەوەی هەردوو ئیمپراتۆرەکە لەسەر کۆشکێک کە لەسەر بەلەمێک لە ناوەڕاستی ڕووباری نەمان دانرابوو .]] '''پەیمانی تیلسیت''' ناوی دوو ڕێککەوتن بوو کە لەلایەن [[ناپۆلیۆن بۆناپارت]] [[ئیمپراتۆر|ئیمپراتۆری]] فەرەنسا لە شارۆچکەیەک بە هەمان ناو (ئێستا پێی دەوترێت سۆڤێتسک ) لە [[١٨٠٧|ساڵی ١٨٠٧]] دوای سەرکەوتن لە [[نبرد فریدلند|شەڕی فریدلاند واژۆ کرا]] . یەکەم پەیماننامە لە ٧ی تەمموز لە نێوان ناپۆلیۆن و ئەلەکساندەری یەکەم، تزاری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا،]] لەسەر ڕووباری نیمان لەسەر بەلەمێک واژۆ کرا. پەیمانی دووەم لە ٩ی تەمموز لەگەڵ شانشینی پرۆسیا ئەنجامدرا. بە واژۆکردنی ئەم ڕێککەوتنانە، فەرەنسا [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکانی]] بەجێهێشت، کە پێشتر هیوایان بە یارمەتی فەرەنسا لە دژی دەستدرێژی ڕووسیا لە ڕێگەی ڕێککەوتن لەگەڵ فەرەنسا (لەوانەش فین کێنشتاین ) بوو، و بناغەی لەدەستدانی ناوچەکانی لە [[ئێران|ئێرانەوە]] لە [[قەوقاز|قەفقاز]] دانا، وەک وڵاتانی ئێستای [[ئازەربایجان|کۆمار ئازەربایجان]] و [[گورجستان|جۆرجیا]] و [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]] . == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٧ی ٧ی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Treaty of Tilsit}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی فەڕەنسا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی فەڕانسا]] j2k5gn3lhzegrpd5wndh9qnhxofj3r3 0 239217 1689357 1528199 2026-10-18T16:38:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1689357 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەرتووکی خۆشەویستی''' کۆمەڵە ھۆنراوەیەکە لە بەرھەمەکانی [[شاعیر|ھۆنەری]] عەرەبی [[سووریا|سووری]] [[نزار قەبانی]] کە لە [[١٩٧٠|ساڵی ١٩٧٠]] لەلایەن [[بڵاوکراوەکانی نزار قەبانی]] لە [[بەیرووت]] لە [[لوبنان]] دەرچووە.<ref name="NQ-4770415913">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=[[نزار قباني]]|ناونیشان=https://www.worldcat.org/oclc/4770415913|سەردێڕ=كتاب الحب|بڵاوکەرەوە=[[منشورات نزار قباني]]|ساڵ=١٩٧٠|edition=الأولى|شوێن=بيروت، لبنان|زمان=العربية|oclc=٤٧٧٠٤١٥٩١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220307104933/https://www.worldcat.org/oclc/4770415913|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|وێژە|شیعر|کتێب|چاند}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} px7o9olzpkvjm8llpi4stczpe8k1l7e 1689369 1689357 2026-10-18T17:01:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:سووریا|سووریا]] 1689369 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەرتووکی خۆشەویستی''' کۆمەڵە ھۆنراوەیەکە لە بەرھەمەکانی [[شاعیر|ھۆنەری]] عەرەبی [[سووریا|سووری]] [[نزار قەبانی]] کە لە [[١٩٧٠|ساڵی ١٩٧٠]] لەلایەن [[بڵاوکراوەکانی نزار قەبانی]] لە [[بەیرووت]] لە [[لوبنان]] دەرچووە.<ref name="NQ-4770415913">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=[[نزار قباني]]|ناونیشان=https://www.worldcat.org/oclc/4770415913|سەردێڕ=كتاب الحب|بڵاوکەرەوە=[[منشورات نزار قباني]]|ساڵ=١٩٧٠|edition=الأولى|شوێن=بيروت، لبنان|زمان=العربية|oclc=٤٧٧٠٤١٥٩١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220307104933/https://www.worldcat.org/oclc/4770415913|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|وێژە|شیعر|کتێب|چاند|سووریا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} acm8o0clbah0opabibph78u3kvfdyau 1 239928 1689785 1328233 2026-10-19T09:02:53Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689785 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مۆزەخانەی پۆست، داکا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1094604 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201028210636/http://archive.thedailystar.net/2005/01/31/d501312506131.htm بۆ http://archive.thedailystar.net/2005/01/31/d501312506131.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:١٨، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مۆزەخانەی پۆست، داکا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1328232 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201028210636/http://archive.thedailystar.net/2005/01/31/d501312506131.htm بۆ http://archive.thedailystar.net/2005/01/31/d501312506131.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٠٤، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مۆزەخانەی پۆست، داکا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689784 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201028205836/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Postal_Museum بۆ http://en.banglapedia.org/index.php?title=Postal_Museum زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٠٢، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 5elwk623y5vqunjdfp5hhld7plwidf8 0 240117 1689495 1528290 2026-10-18T19:39:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689495 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:The Last of Us Part II logo.svg|وێنۆک]] '''پەرەپێدانی دوایینی ئێمە بەشی ٢''' پرۆسەیەکی زۆر چاوەڕوانکراو و درێژخایەن بوو. لەلایەن کۆمپانیای [[نۆتی دۆگ]]ەوە پەرەی پێدراوە کە ستۆدیۆیەکی یاری بەناوبانگە و بە کارەکانیان لەسەر زنجیرەی ئانچارتد و قۆناغی پێشووی زنجیرەی دوایینی ئێمە ناسراوە. پەرەپێدان بە فەرمی لە ساڵی ٢٠١٤ دەستی پێکرد، دوای ماوەیەکی کەم لە بڵاوبوونەوەی یارییە ئەسڵییەکە. نیل درۆکمان، بەڕێوەبەری داھێنەر و نووسەری ھەردوو یارییەکە، گەڕایەوە بۆ سەرکردایەتیکردنی پڕۆژەکە شانبەشانی تیمێکی گەشەپێدەری بەتوانا. یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانیان دروستکردنی بەدواداچوونێک بوو کە کاریگەری سۆزداری و لێھاتوویی چیرۆکگێڕانی فیلمی پێش خۆی تێپەڕێنێت. تیمی پەرەپێدان سنوورەکانیان پاڵدا بۆ گەیاندنی گرافیک و ئەنیمەیشنێکی زۆر واقیعی. ئەوان تەکنەلۆژیای گرتنی جووڵەیان بەکارھێنا بۆ گرتنی نمایشی ئەکتەرەکان، کە دواتر وەرگێڕدرا بۆ مۆدێلی کارەکتەری ورد و ئەنیمەیشنی سەرسووڕھێنەر. لە ڕووی یاریکردنەوە، نۆتی دۆگ ئامانجی باشترکردنی بوو لەسەر ئەو بناغە پتەوەی کە پێشتر یاری یەکەم دانرابوو. ئەوان میکانیکی نوێیان ناساند وەکو خۆخزاندن بە مەیلی، بژاردەی دزێوی داینامیکی، بەرزکردنەوەی زیرەکی دەستکردی دوژمن، و سیستەمێکی فراوانکراوی کاری دەستی. ئەم زیادکردنانە ئامانجیان ئەوە بوو کە یاریزانەکان ھەڵبژاردەی زیاتر و ئازادییان ھەبێت لە چۆنییەتی نزیکبوونەوەیان لە ڕووبەڕووبوونەوەکان. یەکێک لە لایەنە گرنگەکانی پەرەپێدانی بەشی دووەمی دوایینی ئێمە، گرنگیدان بوو بە گشتگیری و ھەمەچەشنی. تیمەکە نوێنەرایەتیکردنی کارەکتەرە جۆراوجۆرەکانی لە پاشخانی جیاوازەوە بە شێوەیەکی مانادار بە درێژایی چیرۆکی یارییەکە لە پێشینەی کارەکانیدا؛ بەڵام لە کاتی گەشەکردندا ھەمووی بە کەشتییەکی نەرم و نیان نەبوو. یارییەکە لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا ڕووبەڕووی چەندین دواکەوتن بووەوە بەھۆی ھۆکارە جیاوازەکانی وەک وردکردنی میکانیکی یارییەکە، پۆلیستکردنی دیمەنەکان و دڵنیابوون لە ئاستێکی بەرزی کوالیتی بە گشتی. سەرەڕای ئەم تەحەددایانە، [[دوایینی ئێمە ٢]] لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە، بە تایبەتی بۆ [[پلەیستەیشن ٤]]. ستایشی ڕەخنەگرانی وەرگرت بەھۆی گێڕانەوەی سەرنجڕاکێش و کارەکتەرە سەرنجڕاکێشەکانی و دیمەنە سەرسووڕھێنەرەکانی و ئەزموونی یاریکردنی غوڵامکەر. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|کۆمپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠٢٠|شەڕ}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت]] [[پۆل:دوایینی ئێمە]] ahebeo52mxao7umyhpdcj93m48fhh57 1689517 1689495 2026-10-18T21:02:22Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689517 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:The Last of Us Part II logo.svg|وێنۆک]] '''پەرەپێدانی دوایینی ئێمە بەشی ٢''' پرۆسەیەکی زۆر چاوەڕوانکراو و درێژخایەن بوو. لەلایەن کۆمپانیای [[نۆتی دۆگ]]ەوە پەرەی پێدراوە کە ستۆدیۆیەکی یاری بەناوبانگە و بە کارەکانیان لەسەر زنجیرەی ئانچارتد و قۆناغی پێشووی زنجیرەی دوایینی ئێمە ناسراوە. پەرەپێدان بە فەرمی لە ساڵی ٢٠١٤ دەستی پێکرد، دوای ماوەیەکی کەم لە بڵاوبوونەوەی یارییە ئەسڵییەکە. نیل درۆکمان، بەڕێوەبەری داھێنەر و نووسەری ھەردوو یارییەکە، گەڕایەوە بۆ سەرکردایەتیکردنی پڕۆژەکە شانبەشانی تیمێکی گەشەپێدەری بەتوانا. یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانیان دروستکردنی بەدواداچوونێک بوو کە کاریگەری سۆزداری و لێھاتوویی چیرۆکگێڕانی فیلمی پێش خۆی تێپەڕێنێت. تیمی پەرەپێدان سنوورەکانیان پاڵدا بۆ گەیاندنی گرافیک و ئەنیمەیشنێکی زۆر واقیعی. ئەوان تەکنەلۆژیای گرتنی جووڵەیان بەکارھێنا بۆ گرتنی نمایشی ئەکتەرەکان، کە دواتر وەرگێڕدرا بۆ مۆدێلی کارەکتەری ورد و ئەنیمەیشنی سەرسووڕھێنەر. لە ڕووی یاریکردنەوە، نۆتی دۆگ ئامانجی باشترکردنی بوو لەسەر ئەو بناغە پتەوەی کە پێشتر یاری یەکەم دانرابوو. ئەوان میکانیکی نوێیان ناساند وەکو خۆخزاندن بە مەیلی، بژاردەی دزێوی داینامیکی، بەرزکردنەوەی زیرەکی دەستکردی دوژمن، و سیستەمێکی فراوانکراوی کاری دەستی. ئەم زیادکردنانە ئامانجیان ئەوە بوو کە یاریزانەکان ھەڵبژاردەی زیاتر و ئازادییان ھەبێت لە چۆنییەتی نزیکبوونەوەیان لە ڕووبەڕووبوونەوەکان. یەکێک لە لایەنە گرنگەکانی پەرەپێدانی بەشی دووەمی دوایینی ئێمە، گرنگیدان بوو بە گشتگیری و ھەمەچەشنی. تیمەکە نوێنەرایەتیکردنی کارەکتەرە جۆراوجۆرەکانی لە پاشخانی جیاوازەوە بە شێوەیەکی مانادار بە درێژایی چیرۆکی یارییەکە لە پێشینەی کارەکانیدا؛ بەڵام لە کاتی گەشەکردندا ھەمووی بە کەشتییەکی نەرم و نیان نەبوو. یارییەکە لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا ڕووبەڕووی چەندین دواکەوتن بووەوە بەھۆی ھۆکارە جیاوازەکانی وەک وردکردنی میکانیکی یارییەکە، پۆلیستکردنی دیمەنەکان و دڵنیابوون لە ئاستێکی بەرزی کوالیتی بە گشتی. سەرەڕای ئەم تەحەددایانە، [[دوایینی ئێمە ٢]] لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە، بە تایبەتی بۆ [[پلەیستەیشن ٤]]. ستایشی ڕەخنەگرانی وەرگرت بەھۆی گێڕانەوەی سەرنجڕاکێش و کارەکتەرە سەرنجڕاکێشەکانی و دیمەنە سەرسووڕھێنەرەکانی و ئەزموونی یاریکردنی غوڵامکەر. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|کۆمپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠٢٠|شەڕ}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت]] [[پۆل:دوایینی ئێمە]] [[پۆل:کاریگەریی پەتای کۆڤید-١٩ لەسەر پیشەسازیی کایەی ڤیدیۆیی]] oawrv2bk1ibw1bk549dl8uaux633dsa 0 240146 1689549 1406189 2026-10-18T22:35:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە) 1689549 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە=Edvard_Munch_-_Anxiety_-_Google_Art_Project.jpg}} '''پەشێویی دڵەڕاوکێ''' پۆلێکە لە [[پەشێویی دەروونی|پەشێوی دەروونی]] کە بە ھەستکردن بە [[دڵەڕاوکێ|دڵەڕاوکێ]] و [[ترس|ترس]] تایبەتمەندن،<ref name="DSM5">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Diagnostic and Statistical Manual of Mental DisordersAmerican Psychiatric Associati.|بڵاوکەرەوە=American Psychiatric Publishing|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٠٨٩٠٤٢٥٥٥٨|edition=الخامسة|شوێن=Arlington|پەڕەکان=١٨٩–١٩٥}}</ref> کە دڵەڕاوکێ پێشبینی ڕووداوەکانی داھاتووە، ترسیش کاردانەوەیەکە بەرامبەر بە ڕووداوەکانی ئێستا.<ref name="DSM5" /> ئەم ھەستانە دەبنە ھۆی دەرکەوتنی نیشانە جەستەییەکان، وەک خێرابوونی دڵ و لەرزین.<ref name="DSM5" /> چەندین جۆری پەشێوی دڵەڕاوکێ ھەیە، لەوانە پەشێوی دڵەڕاوکێی گشتگیر ، [[فۆبیا]]، [[پەشێویی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی|پەشێوی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی]] و پەشێوی ترس. ھەریەکێک لەو پەشێویانەی سەرەوە نیشانەی تایبەتی خۆیان ھەیە، بەڵام ھەموویان نیشانەکانی دڵەڕاوکێیان ھاوبەشە.پەشێوی دڵەڕاوکێ دەتوانێت بۆماوەیی بێت بەڵام دەتوانێت ببێتە ھۆی بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان لەوانە کحول و [[کافاین|کافاین]]. ئەم پەشێوییانە بەزۆری ھاوڕێی نەخۆشیەکانی ترن وەکو [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|پەشێوی خەمۆکی]] و [[ئاڵۆزیی دووجەمسەری|نەخۆشی دوو جەمسەری]] جگە لە پەشێوی تر لە کەسایەتیدا وەک پەشێوی خواردن. چەمکی دڵەڕاوکێ چوار چەمک لە تاقیکردنەوەکان لەخۆدەگرێت کە ڕەنگە مرۆڤ پێیدا تێپەڕێت، کە بریتین لە دڵەڕاوکێی دەروونی، گرژی جەستەیی، نیشانە جەستەییەکان و دڵەڕاوکێی جیابوونەوەیی. ئەو ھەستانەی لە نەخۆشییەکانی دڵەڕاوکێدا دەبینرێن، لە دەمارگیرییەکی سووکەوە دەست پێدەکات تا دەگاتە کۆمەڵێک ترس و دڵەڕاوکێ.<ref>http://books.google.com/books?id=ikTJViYMPIEC&lpg=PP1&dq=Psychiatric%20drugs,%20Healey&pg=PA135#v=onepage&q&f=falsePsychiatric</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170110161052/https://books.google.com/books?id=6qdoQgAACAAJ</ref> پەشێوی دڵەڕاوکێ بەھۆی تێکەڵەیەک لە ھۆکارە بۆماوەییەکان و ھۆکارە ژینگەییەکانەوە دروست دەبێت. ھۆکارەکان بریتین لە دەستدرێژیکردنە سەر لە منداڵی، مێژووی پەشێوی دەروونی لە خێزاندا و ھەژاری. زۆرجار پەشێوی دڵەڕاوکێ لەگەڵ پەشێوییە دەروونییەکانی دیکەدا ڕوودەدەن، بەتایبەتی پەشێوی خەمۆکی توند، پەشێوی کەسایەتی و پەشێوی بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان. نیشانەکان دەبێت لایەنیکەم بۆ ماوەی ٦ مانگ بوونیان ھەبێت بۆ دەستنیشانکردنی دڵەڕاوکێ، و لەوانەیە زیاتر بێت لەوەی چاوەڕوان دەکرێت وەک کاردانەوەیەک بۆ ڕووداوێک، و کەمکردنەوەی کاری تاک. کێشەکانی تر کە ڕەنگە ببێتە ھۆی نیشانەی ھاوشێوە بریتین لە چالاکبوونی زۆری ڕژێنی غوددەی دەرەقی، نەخۆشییەکانی دڵ، کافاین، کحول، یان حەشیش و کشانەوە لە ھەندێک دەرماندا. بەبێ چارەسەر، پەشێوی دڵەڕاوکێ زیاتر دەمێنێتەوە. ڕەنگە چارەسەرکردن بریتی بێت لە گۆڕینی شێوازی ژیان، ڕاوێژکاری و دەرمان. بەزۆری ڕاوێژکاری جۆرێکە لە چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی. دەرمانەکانی وەک دژە خەمۆکی، بەنزۆدیازیپین، یان بێتا بلۆکەرەکان لەوانەیە نیشانەکان باشتر بکەن. یەکێک لە چارەسەرە باوەکان بۆ نەخۆشییەکانی دڵەڕاوکێ بریتییە لە گۆڕینی شێوازی ژیان وەک گوتمان و لە ڕێگەی چارەسەری دەروونییەوە. دەتوانرێت دەرمانی تایبەتی پزیشکی پسپۆڕ بەکاربھێنرێت، لە ئەگەری ئەوەی ڕێگا سەرەتاییەکان کاریگەر نەبن.<ref>Patel، G؛ Fancher, TL (3 ديسمبر 2013). "In the clinic. Generalized anxiety disorder". Annals of internal medicine. بەش. 159 ع. 11: ITC6-1, ITC6-2, ITC6-3, ITC6-4, ITC6-5, ITC6-6, ITC6-7, ITC6-8, ITC6-9, ITC6-10, ITC6-11, quiz ITC6-12. DOI:10.7326/0003-4819-159-11-201312030-01006. PMID:24297210.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پەروەردە|پزیشکی|دەروونناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Anxiety disorders}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ]] t9w2xupf7oaoqxi29mrzb1028m981hy 0 240197 1689615 1406206 2026-10-19T01:37:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە) 1689615 wikitext text/x-wiki {{Multiple image |perrow=2/2/1 |total_width=300 |image1=NASA's SDO Observes Largest Sunspot of the Solar Cycle (15430820129).jpg |image2=Sunspots 1302 Sep 2011 by NASA.jpg |image3=172197main NASA Flare Gband lg-withouttext.jpg |image4=Sunspot TRACE.jpeg |image5=Solar Archipelago - Flickr - NASA Goddard Photo and Video.jpg |footer=<div> * بان: ناوچەی چالاکی ٢١٩٢ لە ٢٠١٤ کە گەورەترین پەڵەی خۆریی [[سووڕی خۆریی ٢٤]]ی تێدایە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.spaceweatherlive.com/en/news/view/38/20141023-gentle-giant-sunspot-region-2192| سەردێڕ = Gentle giant sunspot region 2192url-status=live|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> (ڕاست) و ناوچەی چالاکی ١٣٠٢ لە ئەیلوولی ٢٠١١. * ناوەڕاست: وێنەیەکی نزیکی پەڵەیەکی خۆری لە شەبەنگی بینراودا (ڕاست) و دانەیەکی تر لە [[تیشکی سەروو وەنەوشەیی|سەروو-وەنەوشەیی]]دا، کە لە لایەن [[ترەیس]] گیراوە. * بن: کۆمەڵەیەکی گەورە لە پەڵە خۆرییەکان کە نزیکەی ٣٢٠٬٠٠٠ کم درێژ دەبێتەوە.</div> }} '''پەڵەی خۆری''' [[دیاردە|دیاردەیەکی]] سەر [[ڕۆشنەگۆ|ڕۆشنەگۆی]] [[خۆر|خۆرە]]، بە شێوەی پەڵەی کاتی دەردەکەوێت و لە ناوچەکانی دەوروبەری تاریکترە. ناوچەی پلەی گەرمیی ڕووییی کەمەوەبووی سەر خۆرە، بەھۆی خەستیی [[لێشاوی موگناتیسی|لێشاوی موگناتیسییەوە]] دروست دەبێت کە ڕێگری لە [[ھاوھەڵگری]] دەکات. پەڵەی خۆری لەنێو [[ناوچەی چالاک|ناوچە چالاکەکاندا]]، و بەزۆری بە جووتێک لە جەمسەرێتیی موگناتیسیی پێچەوانە دەردەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sunspots|ناونیشان=https://www.esrl.noaa.gov/gsd/education/sam/SAM-Complete.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=NOAA}}</ref> ژمارەیان بەپێی [[سووڕی خۆری]] دەگۆڕێت کە نزیکەی ١١ ساڵ دەخایەنێت. == سەرچاوەکان == {{reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Sunspots|پەڵەی خۆری}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|گەردوون|فڕینی بۆشایی}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:دیاردە خۆرییەکان]] a70dnhyafk3i4wssao3mxkadwnyrqb8 0 240229 1689547 1444344 2026-10-18T22:34:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1689547 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پەشێویی بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان''' بریتییە لە بەکارھێنانی یەک یان چەند دەرمانێک کە لە ئەنجامدا ئازار و بێتوانایی بەرچاوی کلینیکی لێدەکەوێتەوە. ھەرچەندە ڕەنگە زاراوەی «ماددە» بە واتای ماددەیەکی فیزیکی بێت، بەڵام لەم دۆخەدا «ماددە» سنووردارە بە دەرمانە دەروونییەکانەوە. '''پەشێویی بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان''' دەگەڕێتەوە بۆ زیادەڕۆیی بەکارھێنان یان پشتبەستن بە ماددە ھۆشبەرەکان، کە دەبێتە ھۆی کاریگەری زیانبەخش لەسەر تەندروستی جەستەیی و دەروونی تاک و خۆشگوزەرانی کەسانی دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Laviolette|یەکەم=Steven R.|دوایین٢=Van Der Kooy|یەکەم٢=Derek|ساڵ=٢٠٠١|سەردێڕ=GABAA receptors in the ventral tegmental area control bidirectional reward signalling between dopaminergic and non-dopaminergic neural motivational systems|journal=European Journal of Neuroscience|بەرگ=١٣|issue=5|doi=10.1046/j.1460-9568.2001.01458.x|pmid=١١٢٦٤٦٧٤}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Addiction-related gene regulation: risks of exposure to cognitive enhancers vs. other psychostimulants|journal=Prog. Neurobiol.|بەرگ=١٠٠|doi=10.1016/j.pneurobio.2012.10.001|pmc=٣٥٢٥٧٧٦|pmid=٢٣٠٨٥٤٢٥}}</ref> ئەم پەشێوییە بە شێوازێکی بەکارھێنانی پاتۆلۆژی بەردەوامی دەرمان، یان دەرمانی نا پزیشکی یان ژەھر دەناسرێتەوە، کە دەبێتە ھۆی دەرئەنجامە کۆمەڵایەتییە نەرێنییە بەردەوامەکانی پەیوەست بە بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان، وەک نەتوانینی ئامادەبوون لە کۆبوونەوەکانی کار، پابەندبوونەکانی خێزان و خوێندنگە، ململانێی نێوان کەسەکان، و کێشەی یاسایی. ھەندێک مشتومڕی بەردەوام ھەیە لەسەر جیاوازییە وردەکانی نێوان بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان و وابەستەیی پێیەوە، بەڵام ڕادەی ستانداری کردارەکانی ئێستا جیاوازی دەکات لە نێوان ئەو دووانەدا بە پێناسەکردنی وابەستەیی ماددە ھۆشبەرەکان لە ڕووی نیشانە فیزیۆلۆژی و ڕەفتارییەکانی بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکانەوە، و بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان لە ڕووی دەرئەنجامە کۆمەڵایەتییە خراپەکانەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|پەرستاری}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:ئاڵوودەبوون]] r5h2ho4b5rx7c7xxqjex8ccpo38knbh 0 240626 1689258 1550565 2026-10-18T13:35:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ماتماتیک-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1689258 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} لە [[لۆژیک]] و [[ماتماتیک|ماتماتیکدا]]، '''پێویستی و بەشکردوویی''' یا '''پێویستبوون و بەسبوون''' دوو زاراوەن بۆ وەسفکردنی پەیوەندییە مەرجییەکانی نێوان [[وتە (لۆژیک)|وتەکان]]. بۆ وێنە، کە دەوترێ «ئەگەر P ئینجا Q»، یانی Q '''پێویستە''' بۆ P، چونکە [[ڕاستی|ڕاستیی]] P ڕاستیی Q گەرەنتی دەکا. بە زمانێکی تر، ناکرێ P هەبێ و Q نەبێ، یا نەبوونی Q نەبوونی Pش دەستەبەر دەکا. بە ھەمان شێوە، P '''بەسە''' بۆ Q، یا P ھێندەی پێوەیە بەشی Q بکا، چونکە ڕاستبوونی P ھەمیشە ڕاستبوونی Qشی لەگەڵە، بەڵام ناڕاستبوونی P ھەمیشە ئەوە ناگەیەنێ کە Qش ناڕاستە. بەگشتی، ھەلومەرجی پێویست بۆ پێشھاتنی ھەلومەرجێکی تر، ئەو هەلومەرجەیە کە بەناچار دەبێ بەجێ ھاتبێ (ڕەنگە وێڕای چەند مەرجی دیکە). بەڵام، ھەلومەرجی بەشکردوو (یا بەس، یا سەربەزیا، یا کافی) ئەو ھەلومەرجەیە کە خۆی بەتەنیایی بتوانێ ھەلومەرجەکەی تر بەرھەم بێنێ. کاتێ ڕادەگەیەنرێ کە وتەیەک مەرجی پێویست و بەشکردووی وتەیەکی ترە، ئەمە بەو مانایە دێ کە وتەی یەکەم ڕاستە [[ئەگەر و تەنیا ئەگەر]] وتەی دووەم ڕاست بێ، یا دەکرێ بوترێ دەبێ ھاوکات ھەردووکیان یا ڕاست بن یا درۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Concept of Necessary Conditions and Sufficient Conditions|ناونیشان=https://www.sfu.ca/~swartz/conditions1.htm#section3|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.sfu.ca}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Necessity and sufficiency}} {{شریتی دەروازە|ماتماتیک|فەلسەفە}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک]] [[پۆل:وشە ماتماتیکییەکان]] jh1q5sx4fra5u6c0apqkad8wp51p6iv 0 240749 1689824 1571050 2026-10-19T10:35:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە) 1689824 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:PurkinjeCell.jpg|وێنۆک|وێنەی [[پەیەخانە|پەیەخانەکانی]] نێو [[مێشکۆڵە|مێشکۆڵەی]] کۆترێک، کێشراوی [[سانتیاگۆ ڕامۆن ئی کاخال]] (١٨٩٩)]] '''پەیەزانست''' یان '''نیۆرۆساینس''' [[زانست|لێکۆڵینەوەی زانستیی]] [[کۆئەندامی پەیی]] ([[مێشک]]، [[دڕکەپەتک]]، و [[کۆئەندامی پەییی دەوروبەری]])، ئەرک و پەشێوییەکانێتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What is neuroscience? {{!}} School of Neuroscience {{!}} King’s College London|ناونیشان=https://www.kcl.ac.uk/neuroscience/about/what-is-neuroscience#:~:text=At%20its%20most%20basic,%20neuroscience,primary%20focus%20on%20the%20brain|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.kcl.ac.uk}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Key Brain Terms Glossary|ناونیشان=https://dana.org/explore-neuroscience/brain-basics/key-brain-terms-glossary/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Dana Foundation|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Neuroscience|ناونیشان=https://c.merriam-webster.com/medlineplus/neuroscience|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=c.merriam-webster.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230814155349/https://c.merriam-webster.com/medlineplus/neuroscience}}</ref> زانستی پەیی زانستێکی فرەبوارییە کە بۆ تێگەیشتن لە تایبەتمەندییە بنەڕەتییەکانی [[پەیەخانە|پەیەخانەکان]]، [[گلیا]] و [[خولگەی پەیی]]، ھەریەکە لە [[کارەندامناسی]]، [[توێکاری]]، [[ژینناسیی گەردی]]، [[ژینناسیی پەرەپێدەرانە]]، [[خانەناسی]]، [[دەروونناسی]]، [[فیزیک]]، [[زانستی کۆمپیوتەر]]، [[کیمیا]]، [[پزیشکی]]، [[ئامار]]، و [[نموونەداڕێژیی ماتماتیکی]] ئاوێتە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Principles of Neural Science, Fifth Edition|دوایین=Kandel|یەکەم=Eric R.|بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill Education|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠٠٧١٣٩٠١١٨|پەڕەکان=I. Overall perspective}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ea_QVG2BFy8C&q=neuroscience+multidisciplinary&pg=PA688|سەردێڕ=Lexicon of Psychiatry, Neurology and the Neurosciences|دوایین=Ayd|یەکەم=Frank J. Jr. |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Lippincott, Williams & Wilkins|ژپنک=٩٧٨-٠٧٨١٧٢٤٦٨٥|پەڕە=٦٨٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|chapter-url=https://books.google.com/books?id=xfSVcBL7CSMC&q=neuroscience+multidisciplinary&pg=PA59|سەردێڕ=Brain Imaging: What it Can (and Cannot) Tell Us About Consciousness|دوایین=Shulman|یەکەم=Robert G.|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨٠١٩٩٨٣٨٧٢١|پەڕە=٥٩|chapter=Neuroscience: A Multidisciplinary, Multilevel Field}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3CK4BAAAQBAJ&q=neuroscience+multidisciplinary&pg=PR5|سەردێڕ=Methods in Neuroethological Research|دوایین١=Ogawa|یەکەم١=Hiroto|دوایین٢=Oka|یەکەم٢=Kotaro|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨٤٤٣١٥٤٣٣٠٥|پەڕە=v}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Tanner|یەکەم=Kimberly D.|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Issues in Neuroscience Education: Making Connections|journal=CBE: Life Sciences Education|بەرگ=٥|issue=2|پەڕە=٨٥|doi=10.1187/cbe.06-04-0156|issn=1931-7913|pmc=١٦١٨٥١٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Neuroscience|زانستی دەماری}} {{لقەکانی ژینناسی}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژینناسی|پزیشکی|دەروونناسی|زانست}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:زانستی دەماری]] [[پۆل:دەمارناسی]] [[پۆل:فیزیۆلۆژیای دەماری]] [[پۆل:کۆئەندامی دەمار]] 9pml3gkz48mlrhz7vpkgx0mggd192xg 4 241625 1689515 1688852 2026-10-18T21:01:16Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1689515 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠١، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ١٠٣٧٠٥ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/SakuraBot|١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٥٢٩٢٠ || bot || ١٧ی ئابی ٢٠٢٢ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٣٧٧٩٧٥ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:CdRBot|CdRBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/CdRBot|١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٦٦١٩ || bot || ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:Maintenance script|Maintenance script]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Maintenance script|١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ١٥ || bot || ١٦ی نیسانی ٢٠١٥ |- | ٦ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٢١٣٢٥ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |- | ٧ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٣٥٨٩ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٨ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٨٦٣٣ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] tps7mnt6rk927j046j0f1194wqfy4l9 0 241670 1689388 1688961 2026-10-18T17:16:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1689388 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''پاپا پیۆسی یەکەم''' یەکێک بووە لە پاپاکانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی]] کە لە [[ئیتاڵیا]] لەدایک بووە و لە نێوان ساڵانی ١٤٢ بۆ ١٥٥ی زایینی پاپا بووە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی {{پۆلی کۆمنز|Pius I}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|ئیتاڵیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١ەم]] [[پۆل:مردووانی ١٥٤]] [[پۆل:ڕۆمانی سەدەی دووەم]] [[پۆل:پاپاکان]] bzlnxqg76kf2m8pjrcrun1pm866koer 0 241689 1689468 1682670 2026-10-18T19:35:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئایین-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1689468 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پەرستگای ھەموو ئایینەکان''' (بە [[ڕووسی]]: Храм всех религий، [[تاتار]]: Барлык диннәр гыйбәдтханәсе)یان پەرستگای گشتگیر (بە ڕووسی: Вселенский храм) کۆمەڵگەیەکی تەلارسازییە لە ناوچەی بچووکی ستارۆیە ئەراکینۆ لە [[کازان]] لە [[ڕووسیا]]. پێکھاتووە لە چەند جۆرێک لە تەلارسازی ئایینی لەوانە کەنیسەی ئۆرتۆدۆکس و [[مزگەوت]] و [[کەنیسە]] و کەنیسە و چەندانی تر. ئێستا لە ساڵی ١٩٩٢ەوە لە قۆناغی دروستکردندایە، لەلایەن ھونەرمەند و خێرخوازی ناوخۆیی ئیلدار خانۆڤ<ref name=kazan24.ru>[https://web.archive.org/web/20120426010836/http://kazan24.ru/articles/44414.html Ракурсы. Творчество Ильдара Ханова] at kazan24.ru {{in lang|ru}}</ref> (١٩٤٠–٢٠١٣) دەستیپێکردووە. ئێستا ئەم پێکھاتە وەک ناوەندێکی ڕۆشنبیری و شوێنی نیشتەجێبوونی خوشک و براکانی خانۆڤ کاردەکات، کە ھەردووکیان بەردەوامن لە خزمەتکردن وەک ڕێبەر و سەرپەرشتیاری کۆمپلێکسەکە.<ref>[http://krasotyrossii.ru/храм-всех-религий-казани/ Храм всех религий в Казани] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220910174134/http://krasotyrossii.ru/%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC-%D0%B2%D1%81%D0%B5%D1%85-%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%B9-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B8/ |date=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ }}</ref> خانۆڤ وتی کە لە کۆتاییدا پێکھاتەکە دەبێت ١٦ کوپۆلی ھەبێت، کە ھاوتایە لەگەڵ ١٦ ئایینی گەورەی جیھان، لەنێویاندا ئایینەکانی ڕابردوو کە چیتر پەیڕەو ناکرێن.<ref>[https://web.archive.org/web/20100607022502/http://gokazan.ru/webcard/view/70/270.htm Temple of the Universe] at the [[Kazan]] tourist portal {{in lang|ru}}</ref> == پێشانگا == <gallery perrow="4" widths="180px" heights="200px"> File:All Religions Kazan Temple 112.jpeg File:All Religions Kazan Temple 108.jpeg File:All Religions Kazan Temple 109.jpeg File:All Religions Kazan Temple 114.jpeg File:Kazan_temple_of_religions.jpg File:Volga_River._Temple_of_All_Religions_P8150028_2200.jpg </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|All Religions Temple in Kazan}} {{تووڵی دەروازە|دین|ڕووسیا|نژیاروانی}} {{ئایین-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:بینا و پێکھاتە لە کازان]] [[پۆل:تاتارستان]] gagptt6mefoqr5gbjnfp520y7yvl6il 0 242224 1689720 1671130 2026-10-19T05:49:24Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1689720 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شەڕی ئوستەرلیتز''' (بە [[فەڕەنسی]]: Bataille d'Austerlitz) بە '''شەڕی سێ ئیمپراتۆرەکە''' ناسراوە، یەکێک بوو لە سەرکەوتنە گەورەکانی [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن]]، کە بووە ھۆی لەناوچوونی ھاوپەیمانی سێیەم. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ١٨٠٥ سوپای فەڕەنسا بە سەرۆکایەتی ناپلیۆن توانی دوای نۆ کاتژمێر شەڕی سەخت سوپای ھاوبەشی [[ڕووسیا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ڕۆمیی پیرۆز]] لەژێر فەرمانی ئیمپراتۆر ئەلێکساندەری یەکەم و فرانزی دووەم ببەزێنێت. شەڕەکە لە گوندی [[سلاڤکۆڤ و برنا|ئوستەرلیتز]] ڕوویدا کە ١٠ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی برنۆ لە مۆراویایە و ئەوکات بەشێک بوو لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز]]. لە ڕووی تاکتیکەوە ئەم شەڕە بە تەواوی مانا شاکارێک بوو، ھەروەک [[شەڕی گۆگەمیلا]] و [[شەڕی کانای]]. سەرکەوتنی گەورەی فەڕەنسا لە ئوستەرلیتز کۆتایی بە ھاوپەیمانی سێیەم ھێنا و لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٨٠٥، نەمسا و فەڕەنسا پەیماننامەی پرێسبورگیان واژوو کرد، کە وایکرد نەمسا لە ھاوپەیمانی سێیەم بکشێتەوە. شەڕەکە بووە ھۆی گواستنەوەی ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی نەمسا لە [[ئیتاڵیا]] و [[باڤاریا]] بۆ فەڕەنسا و لە [[ئەڵمانیا]] بۆ ھاوپەیمانانی ئەڵمانیی فەڕەنسا. ھەروەھا قەرەبووی ٤٠ ھەزار فرانک لە نەمسا بۆ فەڕەنسا درا و سەربازە شکستخواردووەکانی ڕووسیا ڕێگەیان پێدرا بگەڕێنەوە نیشتمانیان. ئەم شەڕە دەرئەنجامی گرنگی تریشی ھەبوو: # [[یەکێتیی ڕاین]] وەک ناوچەیەکی جیاکار لەنێوان فەڕەنسا و [[ئەورووپای ناوەڕاست]]دا دروستکرد. # بووە ھۆی ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز]] لە ساڵی ١٨٠٦. # بووە ھۆی بەردەوامبوونی شەڕەکە لە ساڵی دواتر. (شەڕی ھاوپەیمانی چوارەم). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢٩ی ٨ی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|ڕووسیا|نەمسا|ئەڵمانیا|شەڕ|مێژوو|چێکۆسلۆڤاکیا}} {{پۆلی کۆمنز|Battle of Austerlitz}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} mg4konwcobxcpgstkxvx5d5pktnmkqo 0 242233 1689692 1528495 2026-10-19T04:38:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، یاسا-کۆلکە) 1689692 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە=Pressburg_print_1805.jpg}} '''پەیمانی پرێسبورگ''' پەیمانێکی ئاشتی بوو کە لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٨٠٥ لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی یەکەمی فەڕەنسا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی نەمسا]] ئەنجامدرا، بەپێی ئەو پەیماننامەیە حکوومەتی نەمسا ویلایەتی ئیستریا و دالماتیا و ڤێنیز و ویلایەتی سوابیا و تیرۆلی دەداتە فەڕەنسا، و بەو کردەوەیە سێ ملیۆن نەمسایی لەدەستچوو. [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن]] ویلایەتی دالماتیا و ئیستریا و ڤێنیزی دا بە شانشینی ئیتاڵیا کە بە تەواوی لەژێر دەسەڵاتی فەڕەنسادا بوو. و ویلایەتەکانی سوابیا و تیرۆلی لە نێوان ھاوپەیمانە ئەڵمانییەکانیدا دابەشکرد کە پاشای [[باڤاریا]] و پاشای ووتمبێرگ بوون. جگە لەوەش ئیمپراتۆری نەمسا دەستبەرداری نازناوی ئیمپراتۆری ڕۆمیی پیرۆز بوو. ئەم پەیماننامەیە کارەساتێکی گەورە بوو بۆ ئیمپراتۆریەتیی نەمسا و ئیمپراتۆریەتیی فەڕەنسای کردە زلھێزێک لە [[ئەورووپا]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٣٠ی ٨ی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|یاسا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Peace of Pressburg (1805)}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{یاسا-کۆلکە}} [[پۆل:ناپۆلیۆن بۆناپارت]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی فەڕانسا]] j3bs8bpo1f0d9xqp5ld348w1eqktcjn 0 242374 1689743 1528537 2026-10-19T07:35:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689743 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} پەیوەندییەکانی [[ھەرێمی کوردستان]]ی [[عێراق]] لەگەڵ [[دەوڵەت]] و ڕێکخراوە بیانییەکان لەلایەن ھەرێمی کوردستانەوە بەڕێوەدەبرێن. سەقامگیریی سیاسی و [[ئابووریی ھەرێمی کوردستان|ئابوورییەکی]] خێرا گەشەسەندوو دەرفەتیان بە حکوومەتی ھەرێمی کوردستان داوە کە [[سیاسەتی دەرەکی|سیاسەتێکی دەرەکیی]] سەربەخۆ لە [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی عێراق|حکوومەتی فیدراڵی]] پەیڕەو بکات. دەزگای سەرەکیی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بۆ بەڕێوەبردنی کاروباری دەرەوەی، فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەیە (ئێف دی ئاڕ). ئامانجە سەرەکییەکانی فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوە بریتین لە بەرزکردنەوەی پێگەی جیھانیی ھەرێمی کوردستان، باشترکردنی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی ھەرێم لەگەڵ حکوومەتە جیاوازەکان و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان، و ناساندنی دەرفەتە بازرگانییە نوێیەکان لە ھەرێمی کوردستان بە ئەکتەرە ھەرێمی و نێودەوڵەتییەکان. دیدگای سیاسەتی دەرەوەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ڕێگەی خۆشکردووە بۆ دامەزراندنی نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییە جۆراوجۆرەکان لە کوردستان. کۆی گشتی [[پێڕستی کونسوڵخانەی وڵاتان لە ھەرێمی کوردستان|٣١ وڵات نوێنەرایەتیی دیپلۆماسییان]] لە [[ھەولێر]] ھەیە. ڕێکخراوە فرەنەتەوەییەکان، لەوانە [[یەکێتیی ئەورووپا]]، [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، [[لیژنەی نێونەتەوەییی خاچی سوور]]، جایکا و کۆیکا نووسینگەیان لە کوردستان ھەیە. بوونی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە دەرەوەی وڵات لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە بە شێوەیەکی بەرچاو گەشەی کردووە. لە ئێستادا [[پێڕستی نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەکانی ھەرێمی کوردستان|حکوومەتی ھەرێمی کوردستان نوێنەرایەتیی]] لە ١٤ وڵاتدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] c6bbtub8onna7egqmz8tc58c9wx117v 0 242492 1689242 1679025 2026-10-18T13:25:15Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689242 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''مستەفا فەرەج''' ئەندامێکی دیاری [[پێشمەرگە]] بوو، لە [[باشووری کوردستان|باکووری عێراق]] لە کاتی شەڕی درێژخایەنی کورد لەگەڵ ھێزە چەکدارەکانی حکوومەتی عێراق لە خەباتیان بۆ خۆبەڕێوەبەری باکووری [[عێراق]]. ساڵی ١٩٣٥ لە گوندی [[سنە]] لە ڕۆژھەڵاتی [[کوردستان]] لە دایکبووە، دایکی یان لە کاتی منداڵبوون یان لە منداڵێکی زۆر بچووکدا کۆچی دوایی کردووە و باوکی ھاوسەرگیری کردووەتەوە. باوکی ئاگاداری نەدەبوو، بۆیە مستەفا فەرەج ماڵەکەی بەجێھێشت. خاڵۆزاکەی مستەفا فەرەج بەخێو دەکات و لە شاری [[شارەزوور|شەھریزۆر]] لە عێراق گەورە بووە. دواتر مستەفا فەرەج ڕووی لە شاری [[چەمچەماڵ]] کرد و ساڵانێکی زۆر لەوێ ژیاوە. مستەفا فەرەج لە پۆلیسی خۆجێی [[مووسڵ|موسڵ]] دەستی بە کارکردن کرد و لەوێ پلەی بەرزکرایەوە بۆ پلەیەکی بەرز. لە ساڵانی حەفتاکان مستەفا فەرەج لە ڕادیۆ بیستبووی [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] دەیەوێت [[کوردستان|کوردستانێکی]] ئازاد دابمەزرێنێت . کاتێک شەو ھات بە گرووپی پۆلیسەکەی گوت کە چاودێرییان دەکات تا دەتوانن بخەون. ھەموو چەکەکانیان کۆکردەوە ئەو ٢٠ پیاوەی بە بارمتە گرت. گرووپی پۆلیس و چەکەکانیان ھێنایە لای [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]]. دوای ئەوە دەستی بە کاری [[پێشمەرگە]] کرد. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|کوردستان|کۆمەڵگا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ١٩٧٤]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:خەڵکی بانە]] n1cqosm4htv389czfgiieq8epjq3rts 0 242501 1689747 1672540 2026-10-19T07:36:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، مەجارستان-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689747 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|پەیوەندییەکانی مەجارستان و ھەرێم|Hungary|Kurdistan Region}} '''پەیوەندییەکانی ھەنگاریا و ھەرێمی کوردستان''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[مەجارستان|ھەنگاریا]] و [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانە]] {{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]. They are therefore not identical, though most of Iraqi Kurdistan is incorporated in Kurdistan Region.}}. لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ەوە ھەنگاریا لە ھەرێمی کوردستان لە ڕێگەی کونسوڵخانەی گشتییەوە نوێنەرایەتی دەکرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Consulate General of the Republic of Hungary|ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=150&l=12&s=020100&r=363|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170406020633/http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=150&l=12&s=020100&r=363|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەکاتێکدا ھەرێمی کوردستان ھیچ نوێنەرایەتییەکی لە ھەنگاریا نییە. پەیوەندییەکان بە چەندین گفتوگۆی ئاست بەرز و پەیوەندی نزیک دەناسرێتەوە.<ref name="kormany">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=A successful Kurdistan is in Hungary's interest|ناونیشان=http://www.kormany.hu/en/the-prime-minister/news/a-successful-kurdistan-is-in-hungary-s-interest|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٧|ئیش=Kormany.hu|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> [[مەسعوود بارزانی|مەسعود بارزانی]] سەرۆکی کورد لە ساڵی ٢٠١٢ و لە ساڵی ٢٠١٥ بە سەردانی فەرمی سەردانی ھەنگاریای کرد.<ref name="barzanihungary">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=President Barzani meets Hungary's leaders in Budapest|ناونیشان=http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?l=12&s=02010100&r=223&a=43565&s=010000|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٧|ئیش=Kurdistan Regional Government|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190104123930/http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?l=12&s=02010100&r=223&a=43565&s=010000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Barzanî çû Mecaristanê|ناونیشان=http://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/1005201510|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٥|زمان=ku}}</ref> جگە لەوەش ڤیکتۆر ئۆربان سەرۆکوەزیرانی ھەنگاریا لە ساڵی ٢٠١٥دا پشتگیری لە سەربەخۆیی ھەرێمی کوردستان لە [[عێراق]] کرد و ئەمەش نیگەرانی ئەنجومەنی باڵای ئیسلامی عێراقی لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hungary greets Barzani, supports independence|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/world/110520151|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٧|ئیش=Rudaw|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Shiite party 'concerned' at Hungary's support for Kurdish independence|ناونیشان=http://rudaw.net/english/kurdistan/120520152|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٧|ئیش=Rudaw|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ تا ٢٠١٨ چەکی سەربازیی ھەنگاریا بۆ کوردستان ٢٥٠–٢٧٥ تۆن چەک بە تەقەمەنییەوە بوو،<ref name="news2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Kurdistan Hungarian military chief commander, ambassador highlight ongoing support to Peshmerga|ناونیشان=http://www.kurdistan24.net/en/news/2e05bf88-77f0-48ce-9bfd-8aee1418bf32|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٩|agency=Kurdistan24}}</ref><ref name="military">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hungarian Defence Minister arrives in Erbil to discuss ISIS war|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/100520165|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٧|ئیش=Rudaw|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> و سەرۆکی ئەرکانی بەرگری ھەنگاریا فێرێنک کۆرۆم وشەی «دڵسۆزی»ی بەکارھێنا بۆ وەسفکردنی سەربازی پەیوەندییەکانی ھەنگاریا و کوردستان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ministry of Peshmerga: Opening ceremony of rock display symbolizing Kurdish-Hungarian Relations|ناونیشان=http://mope.gov.krd/English/2018/12/12/ministry-of-peshmerga-opening-ceremony-of-rock-display-symbolizing-kurdish-hungarian-relations/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٩|agency=Ministry of Peshmerga|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190510221539/http://mope.gov.krd/English/2018/12/12/ministry-of-peshmerga-opening-ceremony-of-rock-display-symbolizing-kurdish-hungarian-relations/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|شەڕ|سیاسەت|مەجارستان}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{مەجارستان-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] k8rs8r5am296deavby01pk74ac3tw6u 0 242577 1689685 1406229 2026-10-19T04:37:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، یاسا-کۆلکە، مەجارستان-کۆلکە) 1689685 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پەیمانی تریانۆن''' (بە [[ئینگلیزی]]: Treaty of Trianon) کە لەلایەن [[ھەنگاریا]] لەگەڵ ھاوپەیمانانی ڕۆژاوا دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] واژوو کرا، لە ھۆڵی کۆشکی گەورەی تریانۆن لە ڤێرسای لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٢٠. ئەم پەیماننامەیە بە توندی سزای ھەنگاریای دا بەھۆی ڕۆڵی لە شەڕەکەدا. سەبارەت بە [[ئەمریکا]]ش پەیماننامەکەی واژوو کرد بەڵام بە شێوەیەکی نافەرمی و لە ساڵی ١٩٢١ ئاشتییەکی جیای لەگەڵ ھەنگاریا ئەنجامدا. ئەم پەیماننامەیە قەبارەی ھەنگاریای کەمکردەوە. لە ئەنجامدا ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی ١٣ ملیۆن کەس کەمیکرد. و بێ بەندەر مایەوە و ناڕازیبوونی لە پەیماننامەکە ھیچ ئەنجامێکی نەبوو. پەیماننامەکە دانی بە سنوورە نوێیەکانی [[نەمسا]] و [[چیکۆسلۆڤاکیا]] (لە پێشوودا) و [[ڕۆمانیا]]دا نا. کە دواتر بە [[یوگۆسلاڤیا]] دەناسرێت. و ھەنگاریا دەبوو دەستبەرداری داواکارییەکانی بێت سەبارەت بە بەندەری فیوم، و ڕێگەی پێدرا سوپایەکی ٣٥ ھەزار کەسی بھێڵێتەوە. دەبوو ھەموو کەشتییە بازرگانییەکانی ھەنگاریا خۆیان ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان بکەن. و ھەنگاریا ھەریەکە لە [[سلۆڤاکیا]] و [[ترانسیلڤانیا]] و [[کرواتیا]]ی لەدەستدا. ھەروەھا نزیکەی سێ ملیۆن ھەنگاری لە زێدی خۆیان جیابوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A kartográfia története|ناونیشان=http://mek.oszk.hu/02100/02185/html/868.html|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Babits Publishing Company}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Történelem III.|بڵاوکەرەوە=Műszaki Kiadó|ساڵ=٢٠٠٦|پەڕە=١٣٢}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Prof. PaedDr. Štefan Šutaj, DrSc.|ساڵ=٢٠٠٧|سەردێڕ=The Czechoslovak government policy and population exchange (A csehszlovák kormánypolitika és a lakosságcsere)|ناونیشان=http://www.sav.sk/?lang=en&charset=&doc=org-user&user_no=3325&action=publish|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Slovak Academy of Sciences]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|سیاسەت|یاسا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|مەجارستان|سلۆڤاکیا|سڕبیا|ڕۆمانیا|دەیەی ١٩٢٠|نەتەوە یەکگرتووەکان|جەنگی جیھانیی یەکەم}} {{پۆلی کۆمنز|Treaty of Trianon}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{یاسا-کۆلکە}} {{مەجارستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیماننامەکانی سنوور]] [[پۆل:مێژووی نەمسا-مەجارستان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی فەڕانسا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ئیتالیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ژاپۆن]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:پەیماننامەکان، بەسرانی ١٩٢٠]] [[پۆل:پەیماننامەکانی بەلجیکا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کووبا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی چێکۆسلۆڤاکیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی نیکاراگوا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی پەنەما]] [[پۆل:پەیماننامەکانی تایلەند]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئیمپراتۆرێتیی ژاپۆن]] [[پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی جیھانیی یەکەم]] 2pagz0hlj3kmqkixliziu8bm4sk6tdv 1689787 1689685 2026-10-19T09:07:06Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689787 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پەیمانی تریانۆن''' (بە [[ئینگلیزی]]: Treaty of Trianon) کە لەلایەن [[ھەنگاریا]] لەگەڵ ھاوپەیمانانی ڕۆژاوا دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] واژوو کرا، لە ھۆڵی کۆشکی گەورەی تریانۆن لە ڤێرسای لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٢٠. ئەم پەیماننامەیە بە توندی سزای ھەنگاریای دا بەھۆی ڕۆڵی لە شەڕەکەدا. سەبارەت بە [[ئەمریکا]]ش پەیماننامەکەی واژوو کرد بەڵام بە شێوەیەکی نافەرمی و لە ساڵی ١٩٢١ ئاشتییەکی جیای لەگەڵ ھەنگاریا ئەنجامدا. ئەم پەیماننامەیە قەبارەی ھەنگاریای کەمکردەوە. لە ئەنجامدا ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی ١٣ ملیۆن کەس کەمیکرد. و بێ بەندەر مایەوە و ناڕازیبوونی لە پەیماننامەکە ھیچ ئەنجامێکی نەبوو. پەیماننامەکە دانی بە سنوورە نوێیەکانی [[نەمسا]] و [[چیکۆسلۆڤاکیا]] (لە پێشوودا) و [[ڕۆمانیا]]دا نا. کە دواتر بە [[یوگۆسلاڤیا]] دەناسرێت. و ھەنگاریا دەبوو دەستبەرداری داواکارییەکانی بێت سەبارەت بە بەندەری فیوم، و ڕێگەی پێدرا سوپایەکی ٣٥ ھەزار کەسی بھێڵێتەوە. دەبوو ھەموو کەشتییە بازرگانییەکانی ھەنگاریا خۆیان ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان بکەن. و ھەنگاریا ھەریەکە لە [[سلۆڤاکیا]] و [[ترانسیلڤانیا]] و [[کرواتیا]]ی لەدەستدا. ھەروەھا نزیکەی سێ ملیۆن ھەنگاری لە زێدی خۆیان جیابوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A kartográfia története|ناونیشان=http://mek.oszk.hu/02100/02185/html/868.html|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Babits Publishing Company}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Történelem III.|بڵاوکەرەوە=Műszaki Kiadó|ساڵ=٢٠٠٦|پەڕە=١٣٢}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Prof. PaedDr. Štefan Šutaj, DrSc.|ساڵ=٢٠٠٧|سەردێڕ=The Czechoslovak government policy and population exchange (A csehszlovák kormánypolitika és a lakosságcsere)|ناونیشان=http://www.sav.sk/?lang=en&charset=&doc=org-user&user_no=3325&action=publish|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Slovak Academy of Sciences]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|سیاسەت|یاسا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|مەجارستان|سلۆڤاکیا|سڕبیا|ڕۆمانیا|دەیەی ١٩٢٠|نەتەوە یەکگرتووەکان|جەنگی جیھانیی یەکەم}} {{پۆلی کۆمنز|Treaty of Trianon}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{یاسا-کۆلکە}} {{مەجارستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیماننامەکانی سنوور]] [[پۆل:مێژووی نەمسا-مەجارستان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی فەڕانسا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ئیتالیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ژاپۆن]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:پەیماننامەکان، بەسرانی ١٩٢٠]] [[پۆل:پەیماننامەکانی بەلجیکا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کووبا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی چێکۆسلۆڤاکیا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی نیکاراگوا]] [[پۆل:پەیماننامەکانی پەنەما]] [[پۆل:پەیماننامەکانی تایلەند]] [[پۆل:پەیماننامەکانی ئیمپراتۆرێتیی ژاپۆن]] [[پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی جیھانیی یەکەم]] [[پۆل:پەیماننامەکانی کەنەدا]] s5gds6odt7qsosp7oh1kqvjtovd89ru 0 242644 1689848 1528653 2026-10-19T10:38:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1689848 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''شارلۆت ئێما ئایچیسن''' (بە ئینگلیزی : Charlotte Emma Aitchison ) لە ٢ی ئابی ١٩٩٢ لەدایکبووە، لە ڕووی پیشەییەوە بە '''Charli XCX''' ناسراوە، گۆرانیبێژ و گۆرانیبێژی ئینگلیزییە. لە [[کامبریدج|کامبریج]] لەدایکبووە و لە شاری ستارت هیڵ لە ویلایەتی ئێسێکس گەورە بووە، لە ساڵی ٢٠٠٨ دەستیکردووە بە بڵاوکردنەوەی گۆرانی لە [[مای سپێیس|ماڵپەڕی مایسپەیس]]، ئەمەش بووە هۆی دۆزینەوەی لەلایەن سپۆنسەرێکەوە کە بانگهێشتی کرد بۆ ئەوەی لە ڕەیڤەکاندا نمایش بکات. لە ساڵی ٢٠١٠ گرێبەستی تۆمارکردنی لەگەڵ کۆمپانیای Asylum Records واژۆ کرد، زنجیرەیەک گۆرانی و میکس تەیپی بە درێژایی ساڵانی ٢٠١١ و ٢٠١٢ بڵاوکردەوە. شارلۆت ئێما ئایچیسۆن لە ٢ی ئابی [[١٩٩٢]] لە [[کامبریدج|شاری کامبریج]] لە [[ئینگلتەرا]] لەدایکبووە. باوکی، جۆن ئایچیسۆن، خاوەنکارێکی سکۆتلەندییە و پێشتر نمایشکار بووە، دایکی بەناوی شەمێرا، پێشتر پەرستار و کارمەندی فڕۆکە بووە و لە [[ئووگاندا|ئۆگاندا]] لە خێزانێکی هیندی [[گوجاراتی]] لەدایکبووە. <ref name="telegraph">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dove|یەکەم=Rachel|سەردێڕ=Charli XCX interview: 'I realised that I just wanted to be a fing boss'|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/11394728/Charli-XCX-interview-I-realised-that-I-just-wanted-to-be-a-f-ing-boss.html|ئیش=The Daily Telegraph|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170407162056/http://www.telegraph.co.uk/culture/music/11394728/Charli-XCX-interview-I-realised-that-I-just-wanted-to-be-a-f-ing-boss.html}}</ref> چارلی لە شاری ستارت هیڵ لە ویلایەتی ئێسێکس گەورە بووە <ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tinkham|یەکەم=Chris|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=Charli XCX&nbsp;– This Is Me|ناونیشان=http://www.undertheradarmag.com/interviews/charli_xcx/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150929202722/http://www.undertheradarmag.com/interviews/charli_xcx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=[[Under the Radar (magazine)|Under the Radar]]}}</ref> و لە کۆلێژی بیشۆپ ستۆرتفۆرد لە نزیک شاری بیشۆپ ستۆرتفۆرد خوێندوویەتی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kaplan|یەکەم=Ilana|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=The Rules According to Charli XCX|ناونیشان=https://www.interviewmagazine.com/music/charli-xcx|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230507004000/https://www.interviewmagazine.com/music/charli-xcx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref> لە کاتێکدا دایک و باوکی زۆر مۆسیقی نەبوون، بەڵام لە تەمەنێکی بچووکەوە نزیکایەتییەکی لەگەڵ مۆسیقادا نیشان دا، حەزی لە هونەرمەندانی پۆپی وەک کچانی سپایس و [[بریتنی سپێرس|بریتنی سپێرز]] بوو. لە تەمەنی ١٤ ساڵییەوە دەستی بە گۆرانی نووسین کردووە، گۆرانییەکی بە ناوی "فرۆشگای ماسی و چپس" نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Goldstein|یەکەم=Jessica|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Charli XCX on Britney Spears: "Have You Heard her Albums? They're So Intelligent"|ناونیشان=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/q-and-a/a31821/charli-xcx-interview/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180827075346/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/q-and-a/a31821/charli-xcx-interview/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=Cosmopolitan}}</ref> <ref name="interview">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Needham|یەکەم=Alex|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Brit Pop Girls|ناونیشان=http://www.interviewmagazine.com/music/brit-pop-girls|journal=[[Interview (magazine)|Interview]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130928175835/http://www.interviewmagazine.com/music/brit-pop-girls|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٣}}</ref> == ٢٠٠٩-٢٠١٣: سەرەتای پیشەیی و ''ڕۆمانسی ڕاستەقینە'' == [[پەڕگە:Charli_XCX.jpg|وێنۆک| چارلی ئێکس سی ئێکس لە ساڵی ٢٠١١]] لە ساڵی ٢٠١٠، چارلی ئێکس سی ئێکس گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیای ئەسیلام ڕیکۆردز واژۆ کرد. دواتر خۆی بە "ونبوو" وەسف کردووە. لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ''[[گاردیان|ڕۆژنامەی گاردیانی بەریتانی]]'' ، چارلی ئێکس سی ئێکس وتی: "هێشتا لە قوتابخانە بووم، لەم کۆمەڵگە سەیرەی ڕەیڤکردن تازە دەهاتمە دەرەوە، و لە ڕاستیدا دڵنیا نەبووم چی بکەم." کاتێک گرێبەستم کرد ڕقم لە مۆسیقای پۆپ بوو؛ من ویستم مۆسیقای ڕاپی خراپ دروست بکەم. نەمدەزانی کێم. نەمدەزانی حەزم لە چییە. هەرچەندە واژۆ کرابووم، بەڵام هێشتا خەریک بووم بزانم کە من کێم." <ref name="theguardian2013">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Kate|دوایین=Hutchinson|ناونیشان=https://www.theguardian.com/music/2013/nov/30/charli-xcx-true-romance|سەردێڕ=How Charli XCX grafted her way to the cusp of pop stardom|ئیش=[[The Guardian]]|شوێن=London|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006232723/http://www.theguardian.com/music/2013/nov/30/charli-xcx-true-romance}}</ref> لە کۆتاییدا بە فڕۆکە ڕۆیشت بۆ [[لۆس ئانجلەس|لۆس ئەنجلۆس]] بۆ ئەوەی هەندێک بەرهەمهێنەر بناسێت، و بۆی دەرکەوت کە "کارەکە بۆ من نەبوو"، بەڵام کە لەگەڵ بەرهەمهێنەری ئەمریکی ئاریێل ڕێختشاید کۆبووەوە ڕای گۆڕا. دانیشتنێکی دوو کاتژمێرییان هەبوو و گۆرانی "دوورکەوتنەوە"یان نووسی. ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەوە "کاتێک بوو کە شتەکان بەرەو باشتربوون چوون". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tinkham|یەکەم=Chris|سەردێڕ=Charli XCX|ناونیشان=http://undertheradarmag.com/interviews/charli_xcx|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190123121259/http://undertheradarmag.com/interviews/charli_xcx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=undertheradarmag.com}}</ref> <ref name="theguardian2013" /> لە سەرەتای ساڵی ٢٠١١ لە گۆرانی ئەلێکس مێتریکی "کۆتایی جیهان"دا بەشداری کرد. لە ساڵی دووەمی خولی بڕوانامەکەیدا لە قوتابخانەی هونەرە جوانەکانی سلەید جێی هێشت بۆ ئەوەی تیشک بخاتە سەر کاری مۆسیقای خۆی <ref name="SMH">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.smh.com.au/entertainment/music/quirky-charli-xcx-has-worked-hard-to-earn-her-spot-in-the-limelight-20150420-1mork8.html|سەردێڕ=Quirky Charli XCX has worked hard to earn her spot in the limelight|ئیش=The Sydney Morning Herald|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191212201149/https://www.smh.com.au/entertainment/music/quirky-charli-xcx-has-worked-hard-to-earn-her-spot-in-the-limelight-20150420-1mork8.html}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=CHARLI XCX|ناونیشان=https://thelast-magazine.com/tlm09-charli-xcx/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181110044952/https://thelast-magazine.com/tlm09-charli-xcx/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=THE LAST MAGAZINE}}</ref> و لە مانگی ئایار و تشرینی دووەمی ٢٠١١، تاکە گۆرانییەکانی "دوور بمێنەرەوە" و " وەرزی ئەتۆمی " بڵاوکردەوە. بە ڕێککەوت، و سەرنجی لە ماڵپەڕی مۆسیقا Pitchfork بەدەستهێنا، کە تێیدا خەڵاتی "باشترین تراکی نوێ"ی بۆ هەردووکی بەدەستهێنا؛ یەکەمیان لە کۆتاییدا ناوی هاتە لیستی "باشترین گۆرانییەکانی ساڵی ٢٠١١"ی ماڵپەڕەکە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Listen to "Stay Away" by Charli XCX|ناونیشان=https://pitchfork.com/reviews/tracks/12233-stay-away/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181111043652/https://pitchfork.com/reviews/tracks/12233-stay-away/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=Pitchfork.com}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Listen to "Nuclear Seasons" by Charli XCX|ناونیشان=https://pitchfork.com/reviews/tracks/12652-charli-xcx-nuclear-seasons/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181111043704/https://pitchfork.com/reviews/tracks/12652-charli-xcx-nuclear-seasons/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=Pitchfork.com}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pitchfork&nbsp;– The Best Songs of 2011|ناونیشان=https://pitchfork.com/features/staff-lists/8726-the-top-100-tracks-of-2011/7/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141010053036/http://pitchfork.com/features/staff-lists/8726-the-top-100-tracks-of-2011/7/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|وێبگە=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|بڵاوکەرەوە=[[Condé Nast]]|شوێن=New York City|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|ژیاننامە|ژن|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|Charli xcx}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرە-پۆپەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت]] c7dukbauexu74zbfxe3mrddujsxkqtr 0 242664 1689475 1406160 2026-10-18T19:36:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە) 1689475 wikitext text/x-wiki '''پەرلەمانی کۆماری مۆڵدۆڤا''' دەزگای نوێنەری [[مۆلدۆڤا|کۆماری مۆڵدۆڤا]]، تاکە دەسەڵاتی یاسادانانی ویلایەتە، کە [[یەک مەرلیزم|یەک ئەندام]]ە. لە 101 جێگری هەڵبژێردراو لە لیستەکاندا پێکهاتووە، بۆ ماوەی 4 ساڵ. پەرلەمان بە دەنگی گشتگیر هەڵدەبژێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=http://www.parlament.md/|ناونیشان=http://www.parlament.md/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parliamentary Elections in the Republic of Moldova / alegeri.md|ناونیشان=http://www.e-democracy.md/en/elections/parliamentary/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.e-democracy.md}}</ref> == سه‌رچاوه‌کان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Parliament of Moldova}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:پەرلەمانەکان بەپێی وڵات]] t5y3ynvbdyn710zgfjfc1op820gqe9y 0 242719 1689476 1528241 2026-10-18T19:36:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (چیاکان-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1689476 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[File:Circum-Arctic Map of Permafrost and Ground Ice Conditions.png|thumb|right|250px|نەخشەیەک کە ڕادە و جۆرەکانی بەستەڵەکی هەمیشەیی لە [[نیوەگۆی باکوور]] نیشان دەدات.]] [[File:Digging in permafrost.jpg|thumb|right|250px|دوو پیاو لە [[ئەلاسکا]] هەڵکەندن بۆ لێکۆڵینەوە لە خاک. [[جاک هامەر]] بەکاردێت بۆ شکاندنی پەرمافرۆستی ڕەق]]. لە [[جیۆلۆجی]]دا، '''پەرمافرۆست''' بریتییە لە [[خاک]] کە بە درێژایی ساڵ بەستوو دەمێنێتەوە. بۆ ئەوەی پێی بڵێین پێرمافرۆست، خاک دەبێت لە خوارەوە یان لە خوارەوە بمێنێتەوە {{convert|0|C}} بۆ ماوەی دوو ساڵ یان زیاتر. هەروەها پێی دەوترێت بەستەڵەکی هەمیشەیی "خاکی بەستوو". زۆربەی بەستەڵەکی هەمیشەیی لەسەر زەوییە نزیک لە جەمسەرەکانی [[جەمسەری باکوور|باکوور]] و [[جەمسەری باشوور|باشوور]]. پەرمافرۆستەکانی تر لە ناوچە شاخاوییە بەرزەکاندا دەبینرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Schuur|یەکەم=Ted |سەردێڕ=Thawing Permafrost Would Accelerate Global Warming. Thawing Arctic tundra will likely speed up climate change for a century or more. The question is: How drastically?|journal=[[Scientific American]]|ساڵ=٢٠١٦|بەرگ=٣١٥|issue=December 2016|پەڕەکان=٥٦–٦١|doi=10.1038/scientificamerican1216-56 |pmid=٢٨٠٠٤٦٩٠|ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/thawing-permafrost-would-accelerate-global-warming|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> کاتێک کە پەرمافڕۆست دەتوێتەوە، [[دووانە ئۆکسیدی کاربۆن]] دەردرێت کە دەتوانێت خراپ بێت بۆ ژینگە. == سه‌رچاوه‌کان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Permafrost}} {{تووڵی دەروازە|چیاکان|جوگرافیا|کەنەدا}} {{چیاکان-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:جوگرافیای شمالگان]] [[پۆل:جیۆمۆرفۆلۆژیا]] g1dtsdcs668cam31mzk8vbq9v81qd7y 0 243198 1689744 1528538 2026-10-19T07:35:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، سوێد-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1689744 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس|وێنە=Iraq_Sweden_Locator.png}} '''پەیوەندییەکانی عێراق و سوێد''' پەیوەندییەکی دووقۆڵییە لە نێوان [[عێراق]] و [[سوێد]]دا، بەو پێیەی عێراق باڵیۆزخانەی لە شاری [[ستۆکھۆڵم]] ھەیە و سوێد باڵیۆزخانەی لە شاری [[بەغدا]] و لە شاری [[ھەولێر]] ھەیە، ھەروەھا پەیوەندییەکە کورتبووەتەوە بە بوونی نزیکەی ١٥٠ ھەزار کۆچبەری بە ڕەچەڵەک عێراقی کە لە [[سوێد]] دەژین، کە کۆمەڵگەی عێراقی بە یەکێک لە گەورەترین پێکھاتە بیانییەکانی سوێد دادەنرێت. لە ئێستادا پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان لەلایەن عێراقەوە پچڕاون.<ref>https://web.archive.org/web/20170305005309/http://www.swedenabroad.com/sv-SE/Ambassader/Bagdad/Aktuellt/Nyheter/Officiell-invigning-av-ambassaden/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20111222040214/http://www.swedenabroad.com/Page____72939.aspx</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170305001657/http://www.business-sweden.se/en/trade/international-markets/asia-and-middle-east/iraq/</ref> پەیوەندییەکانی نێوان ھەردوو وڵات دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو، کاتێک عێراق ڕێگەی بە کۆمپانیا سوێدییەکان دا لە عێراق کار بکەن، بەڵام دوای ئەوەی عێراق لە ساڵی ١٩٩٠دا [[لەشکرکێشی عێراق بۆسەر کووەیت|عێراق کوێتی داگیرکرد]]، پەیوەندییەکان خراپ بوون، بەڵام دوای ڕووخانی ڕژێمی [[سەددام حوسێن]] پەیوەندییەکان وردە وردە گەڕانەوە، باڵیۆزخانەی سوێد بۆ ماوەیەکی کاتی گواسترایەوە بۆ شاری [[عەممان]] لە [[ئوردن]] دوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]. بەھۆی ھەڕەشەی تیرۆریستییەوە، بەڵام لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩دا گەڕێنرایەوە [[بەغدا]]. == پچڕانی پەیوەندییەکان == لە ٢٠ی تەمموزی ٢٠٢٣، دوای ئەوەی پەنابەرێکی عێراقی بە ناوی سەلوان مۆمیکا بۆ جاری دووەم چاپێکی [[قورئان]]ی سووتاند، و بۆ یەکەمجار ئاڵای عێراقی لە بەردەم باڵیۆزخانەی عێراق لە سوێد سووتاند، [[حکوومەتی عێراق]] بڕیاری دەرکردی باڵیۆزی سوێدی دا و پچڕاندنی پەیوەندی دیپلۆماسییەکان لەگەڵ [[ستۆکھۆڵم]] بەتەواوی.<ref>https://web.archive.org/web/20230720131226/https://shafaq.com/ar/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D9%8A-%D9%8A%D8%AF-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%A8%D9%82%D8%B7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A8%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%AF</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[سوتاندنی قورئان لە سوێد]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|سوێد|عێراق|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{سوێد-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} iuucweqxqbtbnj05y44wv6wvxpgcd0h 0 243230 1689742 1550483 2026-10-19T07:35:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، سویس-کۆلکە) 1689742 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} لە ساڵی ١٩٨٠ەوە '''پەیوەندییەکانی دەرەوەی عێراق''' بەھۆی کۆمەڵێک بڕیاری مشتومڕاوییەوە لەلایەن سەرۆکی پێشوو [[سەددام حوسێن]]ەوە کاریگەری لەسەری دروست بوو. پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] و ژمارەیەک وڵاتی ڕۆژاوایی وەک [[فەڕەنسا]] و [[ئەڵمانیا]] ھەبوو، ئەوانیش سیستمی چەکی پێشکەوتوو ھاوکاری سەربازییان پێدا، لە کاتێکدا پەیوەندییەکانی لەگەڵ [[ئەمریکا]] لاواز بوو، لەگەڵ ئەوەشدا لەکاتی شەڕدا پاڵپشتی دەکرد لەکاتی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا. بەڵام پاش [[لەشکرکێشی عێراق بۆسەر کووەیت|لەشکرکێشی کوێت]] گۆڕانکاری بەسەردا ھات، ئەمەش بووە ھۆی [[شەڕی کەنداو]] و پەیوەندییەکانی عێراقی لەگەڵ [[جیھانی عەرەبی]] و [[جیھانی ڕۆژاوایی|ڕۆژاوا]]دا پچڕاند. بەشێک لە وڵاتانی عەرەبی لەوانە [[میسر]]، سعوودیە، سووریا و وڵاتانی دیکە، لە ھاوپەیمانی لەگەڵ [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] پاڵپشتی [[کووەیت]]یان کرد. پاشان ئەم پەیوەندییە نێونەتەوەیییانە دوای ڕووخانی ڕژێمی سەددام حوسێن بە [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]] گۆڕانکارییان بەسەردا ھات و حکوومەتەکانی عێراق ھەوڵی دامەزراندنی پەیوەندییان دا لەگەڵ وڵاتە جیاوازەکاندا. == ڕۆژھەڵاتی ناوین == === تورکیا === لە ساڵی ١٩٨٨ عێراق پەیوەندی دۆستانەی لەگەڵ [[تورکیا]]دا پاراست و تورکیا وەک خاڵێکی پەڕینەوەی گرنگ بۆ ھەردوو ھەناردەکردنی نەوتی عێراق و ھاوردەکردنی کاڵاکانی خزمەتی عێراقی کرد. ھەروەھا تێپەڕینی بۆڕییە [[نەوت]]ەکان لە کێڵگە نەوتییەکانی باکووری عێراقەوە بۆ تورکیا و پاشان بۆ دەریای ناوەڕاست. بارھەڵگرەکان بەکاردەھێنرێن بۆ ھەڵگرتنی جۆرەھا کاڵای بەرھەمھێنراوی ئەورووپی-تورکی لە ڕێگەی ڕێگاوبانەکانەوە بۆ گەشتنی ھاوردەی عێراق. جگە لە بازرگانی نێوان تورکیا و عێراق، فرۆشتنی چەکی سووک لە عێراق، و بەرھەمھێنانی شتی چنراو. عێراق و تورکیا ھاوکار بوون لە سەرکوتکردنی چالاکیی [[کورد]]ەکان لە ناوچە سنوورییەکانی نێوان ھەردوو وڵات. === ئوردن === پەیوەندییەکانی [[عێراق]] لەگەڵ [[ئوردن]] لە ساڵی ١٩٨٠ەوە بەشێوەیەکی بەرچاو باشتر بوو، کاتێک ئوردن لە سەرەتای شەڕی ئێران و عێراق پشتیووانی خۆی بۆ عێراق ڕاگەیاند. پاڵپشتی ئوردن بۆ عێراق لەکاتی جەنگی دووەمی کەنداودا پەیوەندییەکانی نێوان ھەردوو وڵاتی زیاتر بەھێز کرد. لە دوای دەستبەکاربوونی پاشای ئێستای ئوردن لە ساڵی ٢٠٠٠ پەیوەندییەکان ساردبوونەوە، بەڵام تا ئێستاش بە باشی ماونەتەوە. [[عەبدوڵڵای دووەم|شا عەبدوڵڵای]] [[ئوردن]] بووە یەکەم سەرکردەی عەرەب کە لەدوای ڕووخانی سەددام حوسێنەوە لە ساڵی ٢٠٠٣ سەردانی [[عێراق]] بکات، ئەمەش ھەنگاوێکی مێژووییە بۆ کەمکردنەوەی گۆشەگیریی [[بەغدا]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٣ی ١٠ی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|عێراق|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|سویس}} {{پۆلی کۆمنز|International relations of Iraq}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{سویس-کۆلکە}} kznig3s4wyjx1595i4gvvvgqm5pduga 1 243427 1689722 1109988 2026-10-19T07:03:25Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689722 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مارگرێت ھامیڵتن (ئەندازیاری نەرمامێر)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1109987 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160529035816/http://www.nasa.gov/pdf/251093main_The_NASA_Heritage_Of_Creativity.pdf بۆ http://www.nasa.gov/pdf/251093main_The_NASA_Heritage_Of_Creativity.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٤١، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مارگرێت ھامیڵتن (ئەندازیاری نەرمامێر)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689721 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/i9vi04O6fFw گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20251206203014/https://www.youtube.com/watch?v=i9vi04O6fFw&index=1&list=PLQsxaNhYv8dZhOrds54RHNc9cj89r5Nt6 لە https://www.youtube.com/watch?v=i9vi04O6fFw&index=1&list=PLQsxaNhYv8dZhOrds54RHNc9cj89r5Nt6 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٠٣، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) aq01pcuawpdv8ry95215i7lrccdxbto 0 243776 1689409 1688629 2026-10-18T17:22:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:سۆشیالیزم|سۆشیالیزم]] 1689409 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی دەسەڵاتدار|name=پۆل پۆت|native_name={{lang|km|ប៉ុល ពត}}|image=|caption=|office=[[General Secretary of the Communist Party of Kampuchea]]{{efn|Known as Workers' Party of Kampuchea until 1966.}}|deputy=[[Nuon Chea]]|predecessor=[[Tou Samouth]] (١٩٦٢)|successor=''Position abolished'' (party dissolved)|office2=[[List of prime ministers of Cambodia|Prime Minister of Democratic Kampuchea]]|deputy2={{ubl|[[Ieng Sary]]|[[Son Sen]]|[[Vorn Vet]]}}|president2=[[Khieu Samphan]]|predecessor2=[[Nuon Chea]] (acting)|successor2=[[Pen Sovan]] (1981)|president3=[[Khieu Samphan]]|deputy3={{ubl|[[Ieng Sary]]|[[Son Sen]]|[[Vorn Vet]]}}|predecessor3=[[Khieu Samphan]] (acting)|successor3=[[Nuon Chea]] (acting)|birth_name=Saloth Sâr|birth_date={{birth date|1925|5|19|df=y}}|birth_place=[[Prek Sbauv]], [[Kampong Thom Province]], [[French protectorate of Cambodia|Cambodia]], [[French Indochina]]|death_date={{death date and age|1998|4|15|1925|5|19|df=y}}|death_place=Choam, {{ill|Trapeang Prei|km|ឃុំត្រពាំងប្រីយ៍}}, [[Anlong Veng District|Anlong Veng]], [[Oddar Meanchey Province|Oddar Meanchey]], [[Khmer Rouge unrecognized government (1994–1998)|Cambodia]]{{ھن}}{{coord|14.353862|N|104.121282|E}}|resting_place_coordinates={{coord|14.342910|N|104.057948|E}}|education=[[EFREI]] (بێ بڕواننامە)|resting_place=چۆوام، {{ill|Trapeang Prei|km|ឃុំត្រពាំងប្រីយ៍}}, Anlong Veng, Oddar Meanchey, کەمبۆدیا|spouse={{plainlist| * {{marriage|[[خیو پۆناری]]|1956|1979|end=جیابوونەوە}} * {{marriage|میا سۆن|١٩٨٦}} }}|children=سار پاتچاتا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.phnompenhpost.com/national/pol-pot’s-daughter-weds|سەردێڕ=Pol Pot's daughter weds|ئیش=[[The Phnom Penh Post]]|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140810083417/http://www.phnompenhpost.com/national/pol-pot’s-daughter-weds|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>|party={{ubl|[[پاتی دیموکراتیکی کامپوچیا]] (١٩٨١–١٩٩٣)|[[پارتی کۆمۆنیستی کامپوچیا]] (١٩٦٠–١٩٨١)}}|otherparty=[[پارتی کۆمۆنیستی فەڕەنسی]] (پەنجاکان)|signature=Pol Pot signature.svg|serviceyears=١٩٦٣–١٩٩٧|allegiance={{ubl|[[خمێری سوور]]|[[دێموکراتیک کەمپوچیا]]}}|rank=ژەنەرال|branch=[[سوپای شۆڕشگێڕیی کەمپوچیا]]|battles={{ubl|[[شەڕی ڤیێتنام]]|[[شەڕی ناوخۆیی کەمبۆدیا]]|[[شەڕی ڤیێتنام-کەمبۆدیا]]}}}} '''پۆل پۆت'''{{تێبینی|{{IPAc-en|UK|p|ɒ|l|_|ˈ|p|ɒ|t}} {{respell|pol|_|POT}}, {{IPAc-en|US|p|oʊ|l|_|ˈ|p|ɒ|t}} {{respell|pohl|_|POT}}; {{lang-km|ប៉ុល ពត|Pŏl Pôt}}, {{IPA-km|pol pɔːt|pron}}.}} (لەدایکبووی '''سالۆت سار'''؛{{تێبینی|{{lang-km|សាឡុត ស|Salŏt Sâ|links=no}}, {{IPA-km|saːlot sɑː|pron}}.}} ١٩ی ئایاری ١٩٢٥–١٥ی نیسانی ١٩٩٨) شۆڕشگێڕ، دیکتاتۆر و سیاسەتمەدارێکی کەمبۆدی بوو، ئەو لە نێوان ساڵانی ١٩٧٦ و ١٩٧٩ وەک سەرۆکوەزیرانی کامبۆدیای دیموکرات حوکمڕانی [[کەمبۆدیا]]ی کردووە. لە ڕووی ئایدیۆلۆژییەوە [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیست]] و ئیتنۆناسیونالیستێکی خمێر بوو، لە ساڵی ١٩٦٣ تا ١٩٩٧ ئەندامێکی سەرەکی بزووتنەوەی [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستی]] کەمبۆدیا بوو، خمێری سوور لە ساڵانی ١٩٦٣ تا ١٩٨١ وەک سکرتێری گشتی حزبی کۆمۆنیستی کامپوچیا کاری کردووە.{{تێبینی|Known as the ''Workers' Party of Kampuchea'' until 1966.{{cn|date=September 2023}}}} ئیدارەکەی کەمبۆدیای گۆڕی بۆ دەوڵەتێکی کۆمۆنیستی [[ڕژێمی تاک حیزبی|تاک حزبی]] و کۆمەڵکوژی کەمبۆدیای ئەنجامدا. پۆل پۆت کەمبۆدیای گۆڕی بۆ دەوڵەتێکی یەک حزبی کە ناوی لێنا کامپوچیا دیموکراتیک. حکوومەتی پۆل پۆت بە ھەوڵی دروستکردنی کۆمەڵگەیەکی سۆسیالیستی کشتوکاڵی کە پێیوابوو پەرەدەستێنێت بۆ ئەوەی ببێتە کۆمەڵگەیەکی کۆمۆنیست، بە زۆر دانیشتووانی شارەکانی گواستەوە بۆ لادێکان و ناچاریان کرد لە کێڵگە بەکۆمەڵەکاندا کاربکەن. بەدواداچوون بۆ یەکسانیخوازی تەواو، [[پارە]] ھەڵوەشایەوە و ھەموو ھاووڵاتیان ناچار بوون ھەمان جل و بەرگی ڕەش لەبەر بکەن. [[کوشتنی بەکۆمەڵ]] لە نەیارانی حکوومەت کە ھەستیان پێدەکرا، لەگەڵ بەدخۆراکی و خراپی چاودێری پزیشکی، لە نێوان ١٫٥ بۆ ٢ ملیۆن کەسی کوشت، کە نزیکەی چارەکێکی دانیشتووانی کەمبۆدیا بوون؛ پرۆسەیەک کە دواتر ناوی لێنرا جینۆسایدی کەمبۆدیا. دووبارە [[پاکتاوکردن|پاککردنەوەی]] CPK ناڕەزایی گەشەسەندووی لێکەوتەوە؛ تا ساڵی ١٩٧٨ سەربازانی کەمبۆدیا خەریکی یاخیبوون بوون لە ڕۆژھەڵات. دوای چەند ساڵێک لە پێکدادانی سنوورەکان، ڤێتنام تازە یەکگرتوو لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٧٨دا ھێرشی کردە سەر کەمبۆدیا و پۆل پۆتی ڕووخاند و لە ساڵی ١٩٧٩ حکوومەتێکی ڕکابەری دامەزراند. خمیرە سوورەکان پاشەکشەیان کرد بۆ جەنگەڵەکانی نزیک سنووری تایلەند، لەوێشەوە بەردەوام بوون لە شەڕکردن. لەگەڵ تێکچوونی باری تەندروستی، پۆل پۆت لە زۆرێک لە ڕۆڵەکانی لە بزووتنەوەکەیدا وازی ھێنا. لە ساڵی ١٩٩٨ فەرماندەی خمیری سوور تا مۆک پۆل پۆتی خستە ژێر دەستبەسەری ماڵەوە و دوای ماوەیەکی کەم پۆل پۆت کۆچی دوایی کرد. پۆل پۆت بە وەرگرتنی دەسەڵات لە لووتکەی کاریگەرییەکانی کۆمۆنیزمی جیھانیدا، سەلماندی کە دابەشکەرێکە بۆ بزووتنەوەی کۆمۆنیستی نێودەوڵەتی. زۆرێک بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە ئەو لە مارکسیزم-لینینیزمی ئۆرتۆدۆکس لای داوە، بەڵام چین و دواتر ئەمریکا پشتگیریان لە حکوومەتەکەی کرد وەک قەڵایەک لە دژی کاریگەریی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] لە [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]. لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بە شێوەیەکی بەرفراوان ئیدانە کرا بەھۆی ڕۆڵی لە کۆمەڵکوژی کەمبۆدیا و ھەروەھا وەک دیکتاتۆرێکی [[تەواوخوازی|تۆتالیتار]] سەیر دەکرا کە تاوانبار بوو بە [[تاوانەکانی دژی مرۆڤایەتی]]. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەرژەنتین|سیاسەت|شەڕی سارد|سۆشیالیزم}} {{پۆلی کۆمنز|Pol Pot}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەرژەنتین-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون]] [[پۆل:تەواوخوازی]] [[پۆل:دژە ڕۆشنبیری]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٨]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی دینەکان]] 4bdr6eheb6fdkeayy6lkr91ies3jnwl 0 244090 1689701 1671055 2026-10-19T05:46:24Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1689701 wikitext text/x-wiki '''شەوکەت تاهیر عەقراوی :''' ( ١٩٢٢ - ١٩٩٣) باوەڕپێکراوی فرۆشتنی گۆڤاری "گەلاوێژ". یەکەمین کەس بووە کە شانەی (پارتی دیموکراتی کورد)ی لە ناوچەکەی خۆی دامەزراندووە. == سەرەتای ژیان و خوێندنی == [[پەڕگە:شەوكەت طاهیر عەقراوی.jpg|وێنۆک|'''شەوكەت تاهیر عەقراوی''']] شەوکەوت کوڕی تاھیر کوڕی حەسەنە، ساڵی ١٩٢٢ لە (ئاکرێ) ھاتووەتە دنیاوە ، خوێندنی سەرەتاییی لە ئاکرێ، ناوەندیی لە شاری [[مووسڵ]] و ئامادەییی پیشەسازیی ساڵی ١٩٤٢ لە [[بەغدا]] تەواوکردووە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == چالاکیی سیاسی == ئەو ماوەیە لە بەغدا بووەتە ئەندامی حیزبی (ھیوا). ساڵی ١٩٤٥ بە فەرمانبەر دامەزراوە لە شارەوانیی ئاکرێ. پاشتر تێکەڵی حیزبی (ڕزگاری)ش بووە و بووەتە باوەڕپێکراوی فرۆشتنی گۆڤاری "گەلاوێژ". یەکەمین کەس بووە کە شانەی (پارتی دیموکراتی کورد)ی لە ناوچەکەی خۆی دامەزراندووە ، لە ساڵانی ١٩٥٣ و ١٩٦١ دەستگیرکراوە و دوورخراوەتەوە بۆ شاری ([[دیوانییە]]) لە باشووری عیراق و لە وەزیفە لابراوە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == چالاکیی ڕۆشنبیری == لە ساڵی ١٩٦٢ گەڕاوەتەوە بۆ ئاکرێ و تا ١٩٦٨ لەسەر کاری پێشووی بووە. کە شاکیر فەتاح قایمقامی ئاکرێ بووە، ھاوکاریی کردووە و بەشداری چالاکیی ڕۆشنبیری بووە. ساڵی ١٩٥٩ کراوەتە بەرپرسی ناوچەی (ئاکرێ)ی پارتی. ھەمان ساڵ و لە سەردەمی جووڵانەوەکەی عەبدولوەھاب شەوواف دا، دوورخراوەتەوە بۆ (قەرەقۆش) و (بەرتەلە).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == کۆچی دوایی == لە ساڵی ١٩٧٠ شەش مانگ بەرپرسی لیژنەی ناوچەی ئاکرێی پارتی بووە. ساڵی ١٩٩٣ کۆچی دواییی کردووە .<ref name=":0">  لاپەڕەیەکی ژیاننامەکەی، ئامادەکراوی بەڕێز کاوەی کوڕی.</ref><ref name=":1">گۆڤاری گەلاوێژ (بەرگی یازدەهەم / بەشی یەکەم ) ژیاننامە و پێڕست ، ل 7956 - 7957 ، ئامادەکردنی ( سدیق ساڵح ، ڕەفیق ساڵح ، عبدوڵڵا زەنگەنە ) لە بڵاوکراوەکانی بنکەی ژین بۆ بووژاندنەوەی کەلەپووری و بەڵگەنامەیی و ڕۆژنامەوانیی كوردی .</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|عێراق}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٣]] t5992iqjti52xb3jf9rhpb58pketde0 0 245362 1689492 1585574 2026-10-18T19:39:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1689492 wikitext text/x-wiki [[Image:1988 CPA 5942.jpg|وێنۆک|260px|پولێکی دراوی ''کۆپک'' کە چاکسازی پەرێسترۆیکا نیشان دەدات]] '''پەرێسترۆیکا''' ({{بە ئینگلیزی|Perestroika}}، /ˌpɛrəˈs trɔɪkə/؛ {{بە ڕووسی|перестройка|pʲɪrʲɪˈstrojkə}}) بزووتنەوەیەکی چاکسازی سیاسی بوو لەناو [[حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت]] (CPSU) لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا بە شێوەیەکی بەرفراوان پەرەی سەند لەژێر دروشمی ''چاکسازی سیاسی''. مانای ڕستەیی پەرێسترۆیکا لە ''دووبارە داڕشتن''ەوە ھاتووە، کە ئاماژەیە بۆ داڕشتنەوەی سیستەمی سیاسی و ئابووری [[یەکێتیی سۆڤیەت]]، لە ھەوڵێکدا بۆ کۆتایی ھێنان بە سەردەمی دواکەوتویی.<ref>https://carnegieendowment.org/politika/87790</ref> == چاکسازیی سیاسی == [[میخائیل گۆرباچۆڤ]] گەیشتبووە ئەو ئەنجامەی جێبەجێکردنی چاکسازییەکانی لە کۆنگرەی بیست و حەوتەمی حیزبدا، پێویستی بە زیاتر ڕێکخستنەوە ھەیە، بۆیە ماستەر پلانی خۆی گۆڕی لە ھەوڵدان بۆ کارکردن بۆ حیزب، لەبری ئەوە بۆ خەڵک. بەمەش گۆڕانکاری کرد لە دەسەڵاتی سیاسیی یەکێتی سۆڤیەت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Deadlock of “Perestroika” {{!}} Ukraine War Explained|ناونیشان=https://www.uawarexplained.com/deadlock-perestroika/?version=sixty-minutes/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221127151953/https://www.uawarexplained.com/deadlock-perestroika/?version=sixty-minutes/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == چاکسازی ئابووری == لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٨٥ [[میخائیل گۆرباچۆڤ|گۆرباچۆڤ]] لە شاری [[سەنت پیتەرزبورگ|لێنینگراد]] وتارێکی پێشکەش کرد کە تێیدا دانی بە خاوبوونەوەی گەشەسەندنی ئابووری و ناتەواوی ئاستی ژیاندا لە یەکێتی سۆڤیەتدا و بەڵێنیدا چاکسازی ڕیشەیی بکات لە وڵاتەکەدا. ئەم چاکسازیە لە کۆنگرەی بیست و حەوتەمی [[حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت|حیزبی کۆمۆنیستی سۆڤیەت]] لە ڕاپۆرتێکی گۆرباچۆڤدا بۆ کۆنگرەکە خرایە ڕوو و چەندین پێشنیار درایە ئەندامانی کۆنگرەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Which were the two policies introduced by Gorbachev?|ناونیشان=https://byjus.com/question-answer/which-were-the-two-policies-introduced-by-gorbachev-land-revenue-policiesglasnostperestroikaeducation-policies/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=byjus.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231209210840/https://byjus.com/question-answer/which-were-the-two-policies-introduced-by-gorbachev-land-revenue-policiesglasnostperestroikaeducation-policies/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of Leningrad/St. Petersburg during Perestroika|ناونیشان=http://www.saint-petersburg.com/history/leningrad-under-gorbachev/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.saint-petersburg.com}}</ref> لە ماوەی ١٩٨٥‒١٩٨٧ی سەردەمی دەسەڵاتی میخائیل گۆرباچۆڤدا، ھیچ گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی ڕاستەقینە نەکرا، پاشان گۆرباچۆڤ و تیمی ڕاوێژکارە ئابوورییەکان، چاکسازیی بنەڕەتیتریان ھێنایە ئاراوە، کە ئەویش بە ''پەرێسترۆیکا'' ناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=gazetteimport|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢|سەردێڕ=Mikhail Gorbachev 'Looking Back on Perestroika'|ناونیشان=https://news.harvard.edu/gazette/story/2002/11/harvard-gazette-mikhail-gorbachev-looking-back-on-perestroika/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Harvard Gazette|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Trauma, pride and beauty: towards an emotional history of Perestroika from below|ناونیشان=https://events.ceu.edu/2023-11-07/trauma-pride-and-beauty-towards-emotional-history-perestroika-below|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Central European University|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231209210840/https://events.ceu.edu/2023-11-07/trauma-pride-and-beauty-towards-emotional-history-perestroika-below|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|شەڕی سارد|ڕووسیا|دەیەی ١٩٩٠}} {{پۆلی کۆمنز|Perestroika}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:یەکێتیی سۆڤیەت لە ١٩٨٠]] [[پۆل:سیاسەت]] [[پۆل:سیاسەت بەپێی وڵات]] [[پۆل:مێژووی سیاسی ڕووسیا]] [[پۆل:چالاکیی سیاسی]] [[پۆل:شێوەکانی حکوومەت]] [[پۆل:سیستمە سیاسییەکان]] [[پۆل:بزاڤە سیاسییەکان]] [[پۆل:کۆمۆنیزم]] [[پۆل:ئابوری یەکێتی سۆڤیەت]] 2ayrkjwbmza19o1ktpjcyav86o1zsrd 0 245402 1689552 1528317 2026-10-18T22:35:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1689552 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=پەلاڤی شاردە|image=Pallavi Sharda - Cannes 2017.jpg|caption=شاردە ساڵی ٢٠١٧|birth_date={{Birth based on age as of date|25|2013|8|29}}<ref name="age3"/>|birth_place=ئوسترالیا|occupation=ئەکتەر|nationality=ئوسترالی|years_active=٢٠١٠-ئێستا|parents=حەمە شاردە<br />نالین شاردە|website=|children=}} '''پەلافی شاردە''' ({{بە ئینگلیزی|Pallavi Sharda}}) ئەکتەری ئوسترالی و سەماکاری بەھاراتاناتیام بە ڕەچەڵەک ھیندییە.<ref name="age2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pallavi Sharda &#124; Actress, Writer|ناونیشان=https://www.imdb.com/name/nm3354963/|وێبگە=[[IMDb]]}}</ref><ref name="age">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Banerjee|یەکەم=Debesh|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Building on Bollywood|ناونیشان=http://archive.indianexpress.com/news/building-on-bollywood/699315/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[The Indian Express]]}}</ref> == سەرەتای ژیانی == شاردا لە خێزانێکی ھیندی لە شاری پێرس لە ڕۆژئاوای ئوسترالیا لەدایک بووە،<ref name="age32">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=I always regretted not being born in India: Pallavi Sharda|ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/pallavi-sharda-talks-to-toi-about-her-indian-australian-upbringing-her-observation-on-her-co-star-ranbir-kapoor-and-how-the-indian-australian-issues-were-sensationalised-by-the-indian-medi/articleshow/22117248.cms|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=The Times of India|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٣|زمان=en}}</ref> لە دایک و باوکی ناویان حەمە شاردا و نالین کانت شاردا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UWA Staff Profile : The University of Western Australia : The University of Western Australia|ناونیشان=http://www.uwa.edu.au/people/hema.sharda|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130929015746/http://www.uwa.edu.au/people/hema.sharda|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Uwa.edu.au}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Nalin Kant Sharda|سەردێڕ=Dr.Nalin Kant Sharda|ناونیشان=http://nalinsharda.com|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131009085643/http://nalinsharda.com/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Nalinsharda.com}}</ref> ھەردوو دایک و باوکی خوێندکاری پێشووی ئای ئای تین و خاوەنی دکتۆرایە لە زانست و ئەندازیاری.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-always-regretted-not-being-born-in-India-Pallavi-Sharda/articleshow/22117248.cms?|ئیش=The Times of India|سەردێڕ=I always regretted not being born in India: Pallavi Sharda|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130829055649/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-always-regretted-not-being-born-in-India-Pallavi-Sharda/articleshow/22117248.cms|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا کۆچیان کردووە بۆ ئوسترالیا پێش ئەوەی لەدایک بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-always-regretted-not-being-born-in-India-Pallavi-Sharda/articleshow/22117248.cms?|ئیش=The Times of India|سەردێڕ=I always regretted not being born in India: Pallavi Sharda|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130829055649/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-always-regretted-not-being-born-in-India-Pallavi-Sharda/articleshow/22117248.cms|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شاردا وەک منداڵێکی ساوا ھاتۆتە مێلبۆرن و لەوێ لە دەرەوەی شارەکانی باکووری ڕۆژئاوا گەورە بووە. لە لۆتەر لە شاری ئێسێندۆن چووە قوتابخانە و لەوێ سکۆلەرشیپێکی ئەکادیمی بەدەستھێنا<ref name="BWeekly2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PROFILE: Pallavi Sharda living Bollywood dream|ناونیشان=http://www.brimbankweekly.com.au/story/1792850/profile-pallavi-sharda-living-bollywood-dream/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131217205856/http://www.brimbankweekly.com.au/story/1792850/profile-pallavi-sharda-living-bollywood-dream/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ئیش=Brimbank Weekly}}</ref> و دەستی بە بڕوانامەی LLB و BA (میدیا و پەیوەندییەکان) و بڕوانامەی دیپلۆما لە زمانە مۆدێرنەکان (فەڕەنسی) لە زانکۆی مێلبۆرن خوێندووە ، لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا کرد و بە پلەی یەکەم دەرچووە. شاردا لە ساڵی ٢٠١٣ بنکەی لە مێلبۆرن گواستەوە بۆ مومبای.<ref>[http://www.indusage.com.au/movie-magic/music/16553-pallavi-sharda-to-star-in-save-your-legs.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130517210913/http://www.indusage.com.au/movie-magic/music/16553-pallavi-sharda-to-star-in-save-your-legs.html|date=17 May 2013}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{پۆلی کۆمنز|Pallavi Sharda}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیلم|بۆڵیوود|ھیندستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨]] 2mxg4xjgxsucv3angka8wwabte87q9n 0 245431 1689494 1528288 2026-10-18T19:39:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689494 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Former Rockstar North building, shot from hill.jpg|alt=|وێنۆک| ستۆدیۆی پێشووی [[ڕۆکستار نۆرت]] لە [[ئێدینبەرە]]، سکۆتلاند، کە ''[[جی تی ئەی ٥]]'' تێیدا پەرەی پێدرا.]] '''پەرەپێدانی جی تی ئەی ٥''' تیمێکی نزیکەی ھەزار کەسی لە ماوەی چەند ساڵێکدا ''[[جی تی ئەی ٥]]'' یان پەرەپێدا. [[ڕۆکستار گەیمز|کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمز]] ئەم [[کایەی ئەکشن-سەرکێشی]]یەی لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٣ بۆ [[پلەی ستەیشن ٣|پلەیستەیشن ٣]] و [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]] و لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بۆ [[پلەیستەیشن ٤]] و [[ئێکس بۆکس وەن]] و لە نیسانی ٢٠١٥ بۆ [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]] بڵاوکردەوە. وەشانی [[پلەیستەیشن ٥]] و [[ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس]] لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە. تیمی پەرەپێدانی ٣٦٠ کەسی کە کاریان لەسەر [[جی تی ئەی ٤]] کردووە، پەرەپێدانی وەشانی پێنجەمیان گرتە ئەستۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|لۆس ئانجلەس|کالیفۆڕنیا}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:جی تی ئەی]] s7ejqcn3e2fihfkyjagp42w3jxkb8z9 0 245485 1689337 1528144 2026-10-18T16:35:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە) 1689337 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پێگاسۆس''' یان '''I''' کە پێش هەڵدانی بە '''پێگاسۆس ئەی''' ناسرابوو، مانگی دەستکردێکی ئەمریکی بوو کە لە ساڵی ١٩٦٥ بۆ لێکۆڵینەوە لە کاریگەرییەکانی مایکرۆمیتیۆرۆیدەکان لە خولگەی نزمیی زەویدا ڕەوانەی خوارەوە کرا، یەکەم مانگە دەستکرد بوو لە سێ مانگی دەستکردی [[پێگاسۆس (مانگی دەستکرد)|پێگاسۆس]] کە هەڵدرایە بۆشایی ئاسمان، کەشتییە ئاسمانییەکانی پێگاسۆس لەلایەن کۆمپانیای فێرچایڵد هیلەرەوە دروستکراون و لەلایەن [[ناسا]] بەڕێوەدەبرێن . == کەشتییە ئاسمانییەکان == پێگاسۆس ١ مانگی دەستکردێکی پێگاسۆس بوو، پێکهاتبوو لە {{Convert|1450|kg}} بە ئامێرەکانەوە، کە بە قۆناغی سەرەوەی S-IV ی موشەکی هەڵگرەوە بەسترابووەوە کە داینابوو بۆ خولگە. <ref name="GSP">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Krebs|یەکەم=Gunter|سەردێڕ=Pegasus 1, 2, 3|ناونیشان=http://space.skyrocket.de/doc_sdat/pegasus.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|وێبگە=Gunter's Space Page}}</ref> بارستەی کۆی گشتی {{Convert|10297|kg}}, <ref name="WCS">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World Civil Satellites 1957-2006|ناونیشان=http://www.spacesecurity.org/files/WorldCivilSats2006.xls|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110718022840/http://www.spacesecurity.org/files/WorldCivilSats2006.xls|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Space Security Index}}</ref> و دوو کۆمەڵە پانێڵی دیاریکردنی مایکرۆمیتیۆرۆید، و ڕادیۆیەک بۆ بەدواداچوون و گەڕاندنەوەی زانیارییەکان ئامادە کرابوو. <ref name="GSP" /> پانێڵەکان {{Convert|29|m}} درێژە، و بە 116 دۆزەرەوەی تاکەکەسی تەیار کراوە. == ناردن == [[پەڕگە:Saturn_SA9_launch.jpg|ڕاست|وێنۆک| هەڵدانی پێگاسۆس ١]] فڕۆکەی پێگاسۆس ١ لەسەر موشەکێکی [[ساتورن ١|ساتورن I]] ، ژمارەی زنجیرەیی (SA-9)، <ref name="JSR-LVDB">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McDowell|یەکەم=Jonathan|سەردێڕ=Launch List|ناونیشان=http://planet4589.org/space/lvdb/list2.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|وێبگە=Launch Vehicle Database|بڵاوکەرەوە=Jonathan's Space Page|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200815040340/http://planet4589.org/space/lvdb/list2.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە لە [[کۆمەڵگەی هەڵدانی بۆشایی ئاسمانی کیپ کاناڤێرال ٣٧|کۆمەڵگەی هەڵدانی 37B]] لە وێستگەی هێزی ئاسمانی کیپ کێنێدیەوە فڕیبوو، هەڵدرا. هەڵدانی لە کاتژمێر ١٤:٣٧:٠٣ UTC لە ١٦ی شوباتی ١٩٦٥ ڕوویدا. <ref name="LaunchLog">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McDowell|یەکەم=Jonathan|سەردێڕ=Launch Log|ناونیشان=http://planet4589.org/space/log/launchlog.txt|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Jonathan's Space Page}}</ref> دوای هەڵدانی، پێگاسۆس ١ ناوی COSPAR 1965-009Aی پێبەخشرا، لە کاتێکدا NORAD ژمارەی کەتەلۆگی مانگی دەستکردی ٠١٠٨٥ی پێبەخشرا <ref name="NSSDC">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pegasus 1|ناونیشان=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1965-009A|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|وێبگە=NSSDC Master Catalog|بڵاوکەرەوە=US National Space Science Data Center|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160524071248/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1965-009A|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێگاسۆس ١ بارێکی ڕووپۆشی لاوەکی بوو لە ئەرکی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] [[ئەی ١٠٣|AS-103]] ، کە هەروەها کەشتییەکی ئاسمانی ئەپۆلۆی بۆیلەرپلێت BP-16ی هەڵگرتبوو، <ref name="LaunchLog"/> بۆیلەرپلێتی ئەپۆلۆ وەکو [[ڕووپۆشی بار|فەیرینگێکی باری سوودبەخش]] بۆ کەشتی ئاسمانی پێگاسۆس کاری دەکرد، کە لەناو ئەو شوێنەدا هەڵگیرا کە دەبوو [[ژووری ڕاژە و فەرماندەری ئاپۆلۆ|مۆدیۆلی خزمەتگوزاری]] کەشتییەکی ئاسمانی کارا بوو، لەگەڵ گەیشتن بە خولگە، مۆدیولەکانی فەرماندەیی و خزمەتگوزاری بۆیلەرپلێت فڕێدرابوون. <ref name="GSP"/> ڕێڕەو و خێرایی جێگیرکراوی بۆشایی زۆر نزیک بوو لەوەی کە پلانی بۆ دانرابوو، رووپۆشی ئەپۆلۆ نزیکەی ٨٠٤ چرکە دوای هەڵگرتن و جێگیرکردنی دوو باڵی پانێڵی دیاریکردنی نەیزەکەکانی مانگی دەستکردی پێگاسۆس لە مانگی دەستکردی پێگاسۆس جیابووەوە کە نزیکەی یەک خولەک دواتر دەستیپێکرد. == ئۆپەراسیۆنەکان == پێگاسۆس ١ لە خولگەیەکی نزمدا کاری دەکرد، لە ١٨ی ئازاری ١٩٦٥دا خشتەبەند کرا کە لە خولگەیەکدایە کە دەوری {{Convert|500|km|nmi}} و لوتکەی {{Convert|731|km|nmi}} ، کە بە پلەی گەرمی ٣١.٧ پلە بەرەو هێڵی ئیستوایی مەیل بووە و ماوەی ٩٧.٠٠ خولەکە. <ref name="JSR-SC">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McDowell|یەکەم=Jonathan|سەردێڕ=Satellite Catalog|ناونیشان=http://www.planet4589.org/space/log/satcat.txt|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Jonathan's Space Page}}</ref> کاتێک لە خولگەدا بوون، پانێڵەکان بۆ دیاریکردنی کاریگەرییەکانی مایکرۆمیتیۆرۆیدەکان جێگیرکران. ئەنجامی تاقیکردنەوەکان لە ڕێگەی ڕادیۆوە گەڕێنرایەوە بۆ سەر زەوی. <ref name="GSP"/> کەشتییە ئاسمانییەکە تا ٢٩ی ئابی ١٩٦٨ کاردەکات، دواتر لە خولگەدا ماوەتەوە تاوەکو لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٧٨دا خراپ بووە و دووبارە چووە ناو بەرگەهەواوە <ref name="JSR-SC" /> هەرچەندە لە هەردوو ئۆتۆمبێلی هەڵدانی ئۆتۆمبێل و مانگی دەستکرددا تێکچوونی بچووک ڕوویدا، بەڵام ئەرکەکە سەرکەوتوو بوو بەو پێیەی هەموو ئامانجەکان جێبەجێکران. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{پۆلی کۆمنز|Pegasus (satellite)}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:گەردوون]] tdrt02g3cdpm2u2eos0lq5gsr58igel 0 245794 1689479 1528245 2026-10-18T19:37:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689479 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەروین مستەفا ئەحمەد :''' (١١ی ئازاری ١٩٢٨ لە [[سلێمانی]]، [[عێراق]] - ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ لە [[کالیفۆڕنیا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]) خانمە نووسەر و مامۆستایەکی کورد بوو، لە باشووری کوردستان. == ژیاننامە == === سەرەتای ژیان و خوێندن === [[پەڕگە:پەروین مستەفا ئەحمەد 1.jpg|وێنۆک|وێنەی ''پەروین مستەفا ئەحمەد'']] پەروین کچی مستەفا کوڕی ئەحمەد، کچەزای [[پیرەمێرد|پیرەمێردی]] شاعیر، لە ڕێکەوتی ١١ی ئازاری ١٩٢٨ لە شاری سلێمانی لە دایک بووە. قۆناغی خوێندنی سەرەتاییی و ناوەندیی لە [[سلێمانی|سلێمانیی]] تەواو کردووە. پاشان لە ساڵی ١٩٥١دا خانەی بەرزی مامۆستایانی لە [[بەغدا]] تەواو کردووە.<ref name=":0">گۆڤاری نزار، ئامادەکردنی ڕەفیق ساڵح و سدیق ساڵح، ل١٣؛ ھێندێ زانیاریی بەڕێز خاتوو "ژوان"ی کچی لە ڕێی بەڕێز توانای فایەق ھوشیارەوە.</ref><ref name=":1">گۆڤاری گەلاوێژ (بەرگی یازدەھەم/ بەشی یەکەم) ژیاننامە و پێڕست، لاپەڕە: ٨.٢٥ - ٨.٢٦، ئامادەکردنی (سدیق ساڵح، ڕەفیق ساڵح، عەبدوڵڵا زەنگەنە)، لە بڵاوکراوەکانی بنکەی ژین بۆ بووژاندنەوەی کەلەپووری و بەڵگەنامەیی و ڕۆژنامەوانیی کوردی.</ref> === خێزانداری === ساڵی ١٩٥٣ لەگەڵ شێخ عەبدولسەمەد کوڕی شێخ عەبدولقادری سەیید ئەحمەدی خانەقا خێزانی ھاوسەرگیریی کردووە و خاوەنی پێنج منداڵن بە ناوەکانی: ژوان، پەیمان، ژین، ئایین و شیلان.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> === مامۆستایەتی === ساڵانی (١٩٥٥–١٩٨٢)، پێ بەپێی وەزیفەی مێردەکەی کە دادوەری دادگا بووە، شارەوشاری کردووە و وەزیفەی مامۆستایەتیی لە: [[کەرکووک]]، [[بەغدا]]، [[ھەولێر]] و دواجار [[سلێمانی]] بەجێ ھێناوە. تا لە ساڵی ١٩٨٢دا خانەنشین بووە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> === نووسین === جێی باسە، پەروین نووسینەکانی، جگە لە گۆڤاری [[گەلاوێژ (کۆوار)|گەلاوێژ]]، لە گۆڤاری "نزار"یشدا بڵاو بوونەتەوە<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == مردن == لە ساڵی ١٩٩٦ لەگەڵ ژوانی کچیدا ڕووی دەکاتە وڵاتی ئەمریکا و لەوێ نیشتەجێ دەبن، تاکو لە ڕێکەوتی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨دا بە جەڵتەی مێشک کۆچی دواییی دەکات. لەوێ لە گۆڕستانی (ڕۆزلاون)ی شاری لیڤەرمۆری ویلایەتی [[کالیفۆڕنیا]] بە خاک دەسپێردرێت.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژەی کوردی|وێژە|کوردستان|عێراق}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨]] [[پۆل:مردووان]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٨]] [[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:نووسەرانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] 79pntvz5eacmq7jumr6q3ttyx0fg5x0 0 245832 1689761 1673133 2026-10-19T07:38:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە) 1689761 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|فەڕەنسا‒ھەرێمی کوردستان|France|Kurdistan Region}} '''پەیوەندییەکانی فەڕەنسا و ھەرێمی کوردستان''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[فەڕەنسا]] و [[ھەرێمی کوردستان]]ە{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}}. فەڕەنسا [[باڵیۆزخانە|کونسوڵخانەی گشتیی]] لە [[ھەولێر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Consulat Général de France à Erbil|ناونیشان=https://iq.ambafrance.org/-Consulat-General-de-France-a-Erbil-|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٧|زمان=fr}}</ref> پایتەختی ھەرێمی کوردستان ھەیە، ھەروەھا ھەرێمی کوردستانیش نوێنەرایەتی لە [[پاریس]]ی پایتەختی فەڕەنسا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KRG Representation in the Republic of France|ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=211&l=12&r=364|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190104124008/https://dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=211&l=12&r=364|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> پەیوەندییەکانی نێوان فەڕەنسا و ھەرێمی کوردستان لە سەردەمی سەرۆکایەتی [[فرانسوا میتێران]] (١٩٨١‒١٩٩٥) زۆر نزیک بووە، کاتێک [[دانیێل میتێران]] ھاوسەری ڕۆڵی سەرەکی بینی لە ھەڵمەتی [[ناوچەکانی دژەفڕینی عێراق|ناوچەی دژە فڕین بەسەر ھەرێمی کوردستان]] لە ساڵی ١٩٩١.<ref name="danielle">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Kurdish mother Danielle Mitterrand was a mountain to Kurds|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/opinion/13032016|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|agency=Rudaw|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> فەڕەنسا ھەژموونی سەربازی لە ھەرێمی کوردستان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=IED Drone Kills Kurdish Soldiers, French Commandos|ناونیشان=http://www.popsci.com/booby-trapped-isis-drone-kills-kurdish-soldiers-french-commandos|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٧|agency=Popular Science|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=‘France and Kurdistan Region have historic relations’|ناونیشان=http://www.kurdistan24.net/en/interview/c55cba39-16c3-482f-a788-1d3fdedc1c45/‘France-and-Kurdistan-Region-have-historic-relations’|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٧|agency=Kurdistan24|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> == مێژوو == === میێتران (١٩٨١–١٩٩٥) === لە ساڵی ١٩٨٢ خانمی یەکەم، دانیێل میێتران ڕۆڵێکی کارای لە پێکھێنانی [[ئینستیتیوتی کوردیی پاریس]] بینی.<ref name="danielle"/> لە ساڵی ١٩٨٢ یاسایەکی ڕێکخست کە ڕێگەیدەدا ھەزار پەنابەری کورد لەلایەن فەڕەنسا بە ڕەزامەندی سەرۆک و حکوومەت وەربگیرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Michel Joly|ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Danielle Mitterrand et les Kurdes: le rêve d’une Première dame|ناونیشان=https://hommesmigrations.revues.org/2896|journal=Hommes et migrations|زمان=fr|بەرگ=١٣٠٧|پەڕەکان=١٣٤–١٣٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> ھەروەھا لە ساڵی ١٩٩١ سەردانی ھەرێمی کوردستانی کردووە، و سەردانی ئاوارەکانی کردووە لە سنووری ئێران و عێراق،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Danielle Mitterrand dies; ex-first lady of France|ناونیشان=http://www.newsday.com/long-island/obituaries/danielle-mitterrand-dies-ex-first-lady-of-france-1.3341582|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٧|agency=Newsday|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|archive-date= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104072841/https://www.newsday.com/long-island/obituaries/danielle-mitterrand-dies-ex-first-lady-of-france-1.3341582|url-status=dead}}</ref> و دووبارە لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٩٢ بۆ چاودێری دامەزراندنی [[پەرلەمانی کوردستان|پەرلەمانی ھەرێمی کوردستان]] سەردانی شاری ھەولێری کردوە.<ref name="danielle"/> === شیراک (١٩٩٥–٢٠١٢) === لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ''ڕۆژنامەی لۆسێنتیل'' لە ساڵی ٢٠١٢، [[مەسعوود بارزانی]]، سەرۆکی ھەرێمی کوردستان ڕای گەیاند کە ھەرێمی کوردستان ھیچ پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆی لەگەڵ سەرۆک شیراک، سەرۆکوەزیرانی فەڕەنسا نەبووە، بەڵام پەیوەندی لەگەڵ چەند وەزیرێک ھەبووە لەنێویاندا نیکۆلاس سارکۆزی وەزیری ناوخۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Interview with President Masoud Barzani|ناونیشان=http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?r=73&l=12&s=02010200&a=45389&s=010000|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٧|agency=Kurdistan Regional Government|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190104124040/http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?r=73&l=12&s=02010200&a=45389&s=010000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Erbil citadel welcome Macron 2021.jpg|وێنۆک| لافیتەی بەخێرھاتنی سەرۆک [[ئێمانوێل ماکرۆن|ئیمانوێل ماکرۆن]] لەسەر [[قەڵای ھەولێر]] بۆ سەردانەکەی لە مانگی ئابی ٢٠٢١.]] === سارکۆزی (٢٠٠٧–٢٠١٢) === لە سەردەمی سەرۆکایەتی سارکۆزی، بە ئامادەبوونی [[بێرنار کوشنەر]]، وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا، نووسینگەی باڵیۆزخانەی فەڕەنسا لە ھەولێر کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Minister Kouchner opens French Embassy Office in Erbil|ناونیشان=http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?s=010000&l=12&a=24418|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٧|agency=Kurdistan Regional Government|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190104072821/http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?s=010000&l=12&a=24418|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کوشنەر لە ساڵی ٢٠١٠دا نزیکبوونەوەی سارکۆزی لە کورد بە بوژاندنەوەی پەیوەندییەکانیان وێنا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iraqi Kurdistan – President Barzani/France – French support|ناونیشان=https://franceintheus.org/spip.php?article1691|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٧|agency=French embassy in the United States|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref> ھەر لەو ساڵەدا [[مەسعوود بارزانی]] لەگەڵ نیکۆلاس سارکۆزی سەرۆککۆمار و [[بێرنار کوشنەر|بێرنارد کوشنەر]] وەزیری دەرەوە لە پاریس کۆبوونەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Sarkozy, Paris'te Barzani ile görüştü|ناونیشان=http://www.hurriyet.com.tr/sarkozy-pariste-barzani-ile-gorustu-15031342|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٧|agency=Hürrïyet|زمان=tr}}</ref> لەوێدا پڕۆتۆکۆلێکیان واژووکرد بۆ بەھێزکردنی پەیوەندییەکان لە بوارە جیاوازەکاندا، لەوانە بازرگانی و پەروەردە و ڕۆشنبیری. === ھۆڵاند (٢٠١٢–٢٠١٧) === [[مەسعوود بارزانی]] سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، لە سێ بۆنەدا لەگەڵ [[فرانسوا ئۆلاند]] سەرۆکی فەڕەنسا لە پاریس کۆبووەوە؛ لە ساڵی ٢٠٢٤ و ٢٠١٥ و لە ٢٠١٦.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=President Barzani Meets French President Hollande in Paris|ناونیشان=http://www.presidency.krd/english/articledisplay.aspx?id=bSvtaaCEhFI=|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|agency=Kurdistan Region Presidency|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.presidency.krd/english/articledisplay.aspx?id=bSvtaaCEhFI= |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Massoud Barzani à Paris pour plaider la cause de Kurdes|ناونیشان=http://www.la-croix.com/Actualite/Monde/Massoud-Barzani-a-Paris-pour-plaider-la-cause-des-Kurdes-2015-02-10-1278955|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|agency=La Croix|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=President Barzani arrives in France|ناونیشان=http://www.kurdistan24.net/en/news/f35ba0d7-f713-49ec-be19-af2007f52aa8/President-Barzani-arrives-in-France|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|agency=Kurdistan24|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> [[جان ئیڤ لۆدریان|ژان ئیڤ لۆدریان]]، وەزیری بەرگری فەڕەنسا لە ساڵی ٢٠١٦ دووجار لەگەڵ بەرپرسانی کورد کۆبووەوە، جارێک لە کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن و جارێکیش لە ھەولێر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Barzani met with variety of world leaders in Munich|ناونیشان=http://www.nrttv.com/En/Details.aspx?Jimare=5346|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|agency=NRT|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠١٦}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.nrttv.com/En/Details.aspx?Jimare=5346 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Peshmerga to receive weapons from France|ناونیشان=http://www.kurdistan24.net/en/news/8a7efc5f-084e-413b-ba00-c4231b560f81/Peshmerga-to-receive-weapons-from-France|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|agency=Kurdistan24|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|فەڕەنسا|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] 4r6hb5avcrvzbl6xl2j00p0rq8lq14h 0 245833 1689809 1672532 2026-10-19T10:33:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1689809 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|ھەرێمی کوردستان‒ڕووسیا|Russia|Kurdistan Region|map=Iraqi Kurdistan Russia locator.png}} '''پەیوەندییەکانی ھەرێمی کوردستان و ڕووسیا''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان]] و [[ڕووسیا]]یە. لەکاتێکدا ھەرێمی کوردستان نوێنەرایەتی لە [[مۆسکۆ]] ھەیە، و ڕووسیا [[باڵیۆزخانە|کونسوڵخانەی گشتیی]] لە [[ھەولێر]] ھەیە کە لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Consulate General of the Russian Federation|ناونیشان=http://dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=60&l=12&s=020100&r=363|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170601150202/http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=60&l=12&s=020100&r=363|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=Department of Foreign Relations – Kurdistan Regional Government}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of the Consulate – Consulate General of the Russian Federation in Erbil, Iraq|ناونیشان=https://rusgencons-erbil.mid.ru/en_GB/history|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=rusgencons-erbil.mid.ru}}</ref> پەیوەندیی نێوان [[کورد]] و [[ڕووسەکان]] دەگەڕێتەوە بۆ نیوەی دووەمی ساڵانی ١٨٠٠ کە ڕووسیا بۆ فراوانبوونی ئیمپڕاتۆرییەتییەکەی، گرنگی بە کوردەکان دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pietro A. Shakarian|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Top Ten Origins: Russia's Relations with the Kurds|ناونیشان=http://origins.osu.edu/connecting-history/top-ten-origins-russia-s-relations-kurd|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190921133404/http://origins.osu.edu/connecting-history/top-ten-origins-russia-s-relations-kurd|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=origins.osu.edu}}</ref> لە سەردەمی [[شەڕی سارد|جەنگی سارددا]]، [[یەکێتیی سۆڤیەت]] پشتگیری لە یاخیبووانی کورد لە دژی [[عێراق]] و [[ئێران]] دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=THE SOVIET UNION AND THE KURDS: A STUDY OF NATIONAL MINORITY PROBLEMS IN SOVIET POLICY – ProQuest|ناونیشان=https://www.proquest.com/openview/2846f61dfb1de0a8be61be9161fa76ca/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750&diss=y|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.proquest.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=kurdistanchronicle|سەردێڕ=Soviet Union's Politics Toward the Iranian Kurds|ناونیشان=https://kurdistanchronicle.com/b/2718|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=kurdistanchronicle.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231213165606/https://kurdistanchronicle.com/b/2718|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پەیوەندییەکانی ڕووسیا و کوردستان (٢٠٠٣ ‒ ئێستا) == [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|لەشکرکێشیی ئەمریکا بۆ سەر عێراق]] لە ساڵی ٢٠٠٣ وای کرد کورد و ڕووسەکان لاپەڕەیەکی نوێ لە پەیوەندییەکانیاندا ھەڵبدەنەوە. ڕووسیا بووە یەکێک لە یەکەم وڵاتەکان کە نوێنەرایەتی لە [[ھەرێمی کوردستان]] کردەوە لە ساڵی ٢٠٠٧،<ref name="Delanoe">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Delanoë|یەکەم=Igor|ناونیشان=https://www.academia.edu/13444812|سەردێڕ=The Kurds: a Channel of Russian Influence in the Middle-East?|ئیش=Franco-Turkish Paper|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٢-٣٦٥٦٧-٤٠٨-٩|بەرگ=١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> پەیوەندییەکان زیاتر لەسەر کەرتی وزەیە، چونکە کۆمپانیا ڕووسییەکان لە ماوەی ساڵانی ٢٠١٠دا ملیارەھا دۆلاریان لە ناوچەکەدا وەبەرھێناوە. لە ساڵی ٢٠١٢ کۆمپانیای گازپرۆم و ھەرێمی کوردستان گرێبەستێکیان بۆ گەڕان و بەرھەمھێنانی نەوتی دوو بلۆکی نەوت واژوو کرد کە دواتر بۆ سێ بلۆکی نەوت بەرزبووەوە.<ref name="gamble">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Petkova|یەکەم=Mariya|سەردێڕ=What did Russia get from its KRG gamble?|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/indepth/features/russia-krg-gamble-rosneft-iraq-kurdistan-190409123038460.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|agency=Al Jazeera|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Gazprom Neft Sees Good Prospects in Kurdistan — Gazprom Neft PJSC|ناونیشان=https://www.gazprom-neft.com/press-center/lib/1159674/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171002181043/https://www.gazprom-neft.com/press-center/lib/1159674/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=Gazprom-neft.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ڕووسیا|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی ڕووسیا]] [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] lyaczoz2kdtahkewug8abo0mvi6osgw 0 245835 1689810 1675732 2026-10-19T10:33:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، یۆنان-کۆلکە) 1689810 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|ھەرێمی کوردستان‒یۆنان|Greece|Kurdistan Region}} '''پەیوەندییەکانی یۆنان‒ھەرێمی کوردستان''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[یۆنان]] و [[ھەرێمی کوردستان]]ە{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} یۆنان ئۆفیسی ئابووری و بازرگانی لە [[ھەولێر]] ھەیە، بەڵام ھەرێمی کوردستان ھیچ نوێنەرایەتییەکی لە یۆنان نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Regional Section for Economic & Commercial Affairs of the Hellenic Republic (Greece)|ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=123&l=12&s=020100&r=363|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170601233112/http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=123&l=12&s=020100&r=363|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=Department of Foreign Relations – Kurdistan Regional Government}}</ref> لە شوباتی ٢٠١٧، نیکۆس کۆتزیاس، وەزیری دەرەوەی یۆنان، کوردستانی بە ڕۆڵێکی ستراتیژی ناوچەیی لە ناوچەکەدا پێناسە کرد، ئەمانەش ھۆکارێک بوون بۆ ئەوەی یۆنان لە مانگی ئایاری ٢٠١٦دا [[باڵیۆزخانە|کونسوڵخانەی گشتی]] لە ھەولێر بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Foreign Minister N. Kotzias' speech at the New Year's Event (cutting of the traditional St. Basil's Pie, Vasilopita) at the Foreign Ministry|ناونیشان=http://www.mfa.gr/en/current-affairs/top-story/foreign-minister-kotzias-speech-at-the-new-years-event-cutting-of-the-traditional-basil-pie-vasilopita-at-the-foreign-ministry.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٧|agency=Ministry of Foreign Affairs of Greece|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Foreign Minister N. Kotzias' press conference at the Conference on Cyprus (Geneva, 12 January 2017)|ناونیشان=http://www.mfa.gr/en/current-affairs/statements-speeches/foreign-minister-kotzias-press-conference-at-the-conference-on-geneva-12-january-2017.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٧|agency=Ministry of Foreign Affairs of Greece|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraq|ناونیشان=https://www.mfa.gr/en/bilateral-relations/iraq/|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=Ministry of Foreign Affairs of Greece}}</ref> [[فەلاح مستەفا|فەلاح مستەفا بەکر]]، وەزیری دەرەوەی ھەرێمی کوردستان، لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥ سەردانی [[ئەتینا|ئەسینای]] پایتەختی یۆنانی کرد و لەگەڵ دیمیتریس مەرداس جێگری وەزیری دەرەوەی یۆنان و جیۆرگۆس سیپراس ئەمینداری گشتی پەیوەندییە ئابوورییە نێودەوڵەتییەکان کۆبووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Kurdish-Greek Relations: Interactions And Future Outcomes|ناونیشان=http://idos.gr/kurdish-greek-uture-outcomes/?lang=en|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=Institute of International Economic Relations}}</ref> لە شەڕی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعشدا]] حکوومەتی یۆنان بڕیاریدا چەک و تەقەمەنی سەربازی ڕەوانەی ھێزە شەڕکەرە کوردییەکان بکات،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Greece to send ammunition to Iraqi Kurds|ناونیشان=http://www.worldbulletin.net/iraqi-kurdistan/145285/greece-to-send-ammunition-to-iraqi-kurds|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٧|agency=worldbulletin.net|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> و ھەروەھا ناردنی ھاوکاری مرۆیی و سەربازیش، بە تایبەت بۆ ھێزی [[پێشمەرگە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Greece joins fight against IS, Athens to send ammunition to Kurdish fighters|ناونیشان=http://famagusta-gazette.com/greece-joins-fight-against-is-athens-to-send-ammunition-to-kurdish-fighter-p25726-69.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤|agency=famagusta-gazette|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141019215950/http://famagusta-gazette.com/greece-joins-fight-against-is-athens-to-send-ammunition-to-kurdish-fighter-p25726-69.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جگە لەوەش یۆنان وەک خاڵێکی پشتگیری ھێزەکانی ھاوپەیمانان، لەڕێگەی [[جەنەراڵ داینامیکس ئێف ١٦ فایتینگ فالکۆن|فڕۆکەکانی ئێف ١٦]] بەشدارییان لە ھێرشە ئاسمانییەکان کردووە دژی داعش لە ناوچە سنوورییەکانی ھەرێمی کوردستان.<ref>[https://foreignpolicy.com/2014/11/12/who-has-contributed-what-in-the-coalition-against-the-islamic-state/ Who Has Contributed What in the Coalition Against the Islamic State?]</ref> == مێژوو == لە ساڵی ٢٠١٢، مێرکۆریۆس کارافۆتیاس باڵیۆزی یۆنان لە [[عێراق]] سەردانی ھەولێری کرد و لەگەڵ [[مەسعوود بارزانی]]، سەرۆکی ھەرێمی کوردستان کۆبووەوە، لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ کەیسیمەرنی لە ساڵی ٢٠١٤، سەفین دیزەیی، نوێنەری سەرۆکایەتی حکوومەت و حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ڕای گەیاند، یۆنان ئامادەیییەکی فراوانی بازرگانی و دیپلۆماسی لە ھەرێمی کوردستان ھەبووە، و حکوومەتی کوردستان ھاودەنگی بەرامبەر بە کورد بەرز دەنرخێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|زمان=el|سەردێڕ=Οδικός Χάρτης για ανεξάρτητο Κουρδιστάν στο βόρειο Ιράκ|ناونیشان=http://www.kathimerini.gr/781802/article/epikairothta/kosmos/odikos-xarths-gia-ane3arthto-koyrdistan-sto-voreio-irak|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٧|agency=[[Kathimerini]]|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|یۆنان|سیاسەت|عێراق|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Relations of Greece and Iraqi Kurdistan}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{یۆنان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] s7xbijclumz69c0t5qccz5vbjdph2wm 0 245839 1689736 1593282 2026-10-19T07:34:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئیسرائیل-کۆلکە) 1689736 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|ئیسرائیل–کوردستان|Israel|Kurdistan Region|map=Israel-Iraqi Kurdistan Locator.JPG}} [[ئیسرائیل|دەوڵەتی ئیسرائیل]] و [[ھەرێمی کوردستان]] لە ڕووی مێژوویییەوە پەیوەندییەکی دۆستانەیان ھەبووە، بەھۆی بوونی ئۆتۆنۆمی لەناو [[عێراق]]دا کە لایەنێکە لە [[کێشەی عەرەب–ئیسرائیل|ململانێی عەرەب و ئیسرائیل]]. بە پێچەوانەی عێراق کە [[دانپێدانانی نێودەوڵەتی بە ئیسرائیل|دان بە سەروەری ئیسرائیلدا]] نانێت، ھەروەھا ھەرێمی کوردستان سەردانکەرانی ھەڵگری ڕەگەزنامەی ئیسرائیلی لە فڕۆکەخانەکانی [[ھەولێر]] و [[سلێمانی]] قبوڵ دەکات، بەڵام پاسپۆرتی عێراق بۆ گەشتکردن بۆ ئیسرائیل کارا نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Traveling to Israel from Iraq in 2023: Passport, Visa Requirements|ناونیشان=https://www.hinterlandtravel.com/iraq/destinations/israel#:~:text=Iraqi%20citizens%20must%20obtain%20a,how%20to%20apply%20the%20visa.|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hinterlandtravel.com}}</ref> == مێژوو == سەرەتاییترین کارلێکی نێوان [[ئیسرائیل]] و [[کوردەکان]] لە ساڵی ١٩٣١ بوو، کاتێک بەڕێوەبەری ڕابردووی دەزگای [[مۆساد]]ی ئیسرائیل، ڕوڤن شیلۆھا، بە ناوی ڕۆژنامەنووسییەوە سەردانی کوردستانی کرد، لە ماوەی مانەوەیدا پەیوەندی دروست کرد و بناغەی پەیوەندی ئیسرائیلی لەگەڵ پێکھاتە نا [[عەرەب]]ەکانی ناوچەکە پەرەپێدا.{{Sfnp|Abramson|2018}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Historic Ties between Israel and the Kurds of Iraq Will Continue|ناونیشان=https://jcpa.org/article/the-historic-ties-between-israel-and-the-kurds-of-iraq-will-continue/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Jerusalem Center for Public Affairs|زمان=en-US}}</ref> [[پەڕگە:Mustafa Barzani visit to Israel.jpg|وێنۆک| سەردانی سەرکردەی [[کوردایەتی|ناسیۆنالیستی کورد]] [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] بۆ [[ئیسرائیل]] (١٩٧٥‒١٩٧٩)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ביקור המולא באחת מטייסות חיל האוויר|ناونیشان=https://old-intelligence.org.il/ShowItem.aspx?ItemID=37a595bb-3ffb-4bcd-b29a-057641ca33bb&lang=HEB|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢١|زمان=he|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210207002820/https://old-intelligence.org.il/ShowItem.aspx?ItemID=37a595bb-3ffb-4bcd-b29a-057641ca33bb&lang=HEB|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئیسرائیل|سیاسەت|عێراق|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Relations of Iraqi Kurdistan and Israel}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:مێژووی باشووری کوردستان]] 1sjt06w8r6balmrtql4975tb7x42iv7 0 245843 1689808 1528560 2026-10-19T10:33:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، فەلەستین-کۆلکە) 1689808 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox bilateral relations|ھەرێمی کوردستان–فەڵەستین|فەلەستین|Kurdistan Region|map=Iraqi_Kurdistan_Palestine_locator.png}} '''پەیوەندییەکانی ھەرێمی کوردستان‒دەوڵەتی فەلەستین''' پەیوەندییە دیپلۆماسی و سیاسی و کولتوورییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان]] و [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین|دەسەڵاتی فەلەستینە]]، کە ئێستا [[دەوڵەتی فەلەستین]] دەگرێتەوە. [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین|دەسەڵاتی فەڵەستین]] لە ڕێگەی کونسوڵخانەی گشتییەوە نوێنەرایەتی دیپلۆماسی لە ھەرێمی کوردستان ھەبووە، و یەکێکە لە یەکەم حکوومەتە عەرەبییەکان کە پەیوەندی لەگەڵ کوردستاندا ھەیە.<ref name="support">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KurdishGlobe- Palestinian General Consulate opens in Erbil<!-- Bot generated title -->|ناونیشان=http://www.kurdishglobe.net/article/7960288FE6165A0A76F990DA84CD0AE1/Palestinian-General-Consulate-opens-in-Erbil.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140224212450/http://www.kurdishglobe.net/article/7960288FE6165A0A76F990DA84CD0AE1/Palestinian-General-Consulate-opens-in-Erbil.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> == پەیوەندی سیاسی == حکوومەتی فەلەستین لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١١،<ref name="kurdishglobe">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KurdishGlobe- Kurdistan and Palestine bond via sports<!-- Bot generated title -->|ناونیشان=http://www.kurdishglobe.net/article/C60033A3D0F13EE31A90F16ADDB5C56F/Kurdistan-and-Palestine-bond-via-sports.http|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140224233106/http://www.kurdishglobe.net/article/C60033A3D0F13EE31A90F16ADDB5C56F/Kurdistan-and-Palestine-bond-via-sports.http|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> لە [[ھەولێر]]، پایتەختی ھەرێمی کوردستان، کونسوڵخانەی گشتی خۆی بەفەرمی کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/11/state5614.htm |سەردێڕ=Palestine opens consulate in Iraqi Kurdistan |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170921145152/http://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/11/state5614.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[مەسعوود بارزانی]]، [[سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]] ھیوای خواست کە کونسوڵخانەی گشتی فەلەستین ببێتە ھۆی ھاوکاری و سەردانی زیاتر لەگەڵ جیھانی عەرەبی. [[مەحموود عەباس]] یەکەم سەرکردەی عەرەبە کە سەردانی ھەرێمی کوردستان دەکات. == پەیوەندییە کولتوورییەکان == لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠١٢ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کوردستان]] بانگھێشت کرا بۆ بەشداریکردن لە جامی نێودەوڵەتی فەلەستین ٢٠١٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Azad|یەکەم=Tavga|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Kurdistan to Host CONIFA World Football Cup|ناونیشان=https://kurdaily.com/2023/04/kurdistan-to-host-conifa-world-football-cup/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdaily|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdistan national team|ناونیشان=https://www.international-football.net/country?team=Kurdistan&datemax=2012-06-04|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.international-football.net}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|فەلەستین|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{فەلەستین-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] dtsiakvkuwf4l1ewqrug4qh1v6p8j3i 0 245887 1689429 1687648 2026-10-18T17:46:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1689429 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاولۆ ڕۆسی''' ({{IPA-it|ˈpa:olo ˈrossi}};<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=[[Luciano Canepari]]|سەردێڕ=Paolo|ناونیشان=http://www.dipionline.it/dizionario/ricerca?lemma=Paolo|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=DiPI Online|زمان=it}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Luciano Canepari|سەردێڕ=Rossi|ناونیشان=http://www.dipionline.it/dizionario/ricerca?lemma=Rossi|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=DiPI Online|زمان=it}}</ref> لەدایکبووی ٢٣ ئەیلوولی ١٩٥٦ –مردن ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠)یاریزانێکی پیشەگەری [[تۆپی پێ]]ی ئیتاڵییە و وەک [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر]] یاری کردووە. لە ساڵی ١٩٨٢ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] نازناوی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢|جامی جیھانیی فیفای]] بردەوە و شەش گۆڵی تۆمارکرد و توانی پێڵاوی زێڕین بەدەستبھێنێت، ھەروەھا خەڵاتی تۆپی زێڕین بۆ باشترین یاریزانی پاڵەوانێتییەکە. ڕۆسی یەکێکە لەو سێ یاریزانە تەنھا، و تاکە ئەورووپییە کە ھەر سێ خەڵاتەکەی لە مۆندیالێکدا بەدەستھێناوە، لەگەڵ گارینچا لە ساڵی ١٩٦٢ و ماریۆ کەمپێس لە ساڵی ١٩٧٨. ھەروەھا ڕۆسی خەڵاتی تۆپی پێی ساڵی ١٩٨٢ ی وەک باشترین یاریزانی تۆپی پێی ئەورووپا پێبەخشرا بەھۆی ئاستە بەرزەکانییەوە (بە تاکە یاریزان لە مێژوودا ماوەتەوە کە لە یەک ساڵدا ئەم چوار خەڵاتە بەدەستبھێنێت). ھاوشانی [[ڕۆبێرتۆ باجیۆ]] و کریستیان ڤیێری گۆڵکاری ئیتاڵیایە لە جامی جیھانیی فیفادا، بە گشتی نۆ گۆڵی تۆمارکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١٢|سەردێڕ=PAOLO ROSSI: NOI, RAGAZZI DELL'82|trans-title=Paolo Rossi: We, the guys of '82|ناونیشان=http://www.famigliacristiana.it/articolo/paolo-rossi-si-racconta-in-un-libro.aspx|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Famiglia Cristiana|زمان=it}}</ref> ھەروەھا لەسەر ئاستی یانەکان ڕۆسی گۆڵکارێکی بەتوانای ڤیچێنزا بوو. لە ساڵی ١٩٧٦ لە یانەی ڤیچێنزاوە گرێبەستی ھاوبەشی بۆ [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یوڤێنتوس]] واژووکرد.<ref name="Record">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23903470|سەردێڕ=The history of the world transfer record|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> ڕۆسی یەکەم یاری خۆی لەگەڵ یوڤێنتوس لە ساڵی ١٩٨١ ئەنجامدا، دواتر دوو نازناوی خولی ئیتاڵیا و [[جامی براوەکانی جامی ئەورووپا|جامی براوەی جامی یەکێتی ئەورووپا]] و [[جامی سووپەری ئەورووپا|جامی سوپەری ئەورووپا]] و [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|جامی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] بەدەستھێنا. بە سەرکەوتن لەسەر ئاستی یانەکان و نێودەوڵەتی، یەکێکە لەو نۆ یاریزانەی کە [[جامی جیھانیی فیفا|نازناوی جامی جیھانیی فیفا]] و [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] و [[تۆپی زێڕین|تۆپی ئاڵتوونی]] بەدەستھێناوە. ڕۆسی بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک یەکێک لە گەورەترین یاریزانانی تۆپی پێی ئیتاڵی لە ھەموو سەردەمێکدا دادەنرێت، لە ساڵی ٢٠٠٤ لەلایەن [[پێلێ|پێلێوە]] وەک یەکێک لە [[فیفا ١٠٠|باشترین ١٢٥ یاریزانە زیندووەکانی]] تۆپی پێ وەک بەشێک لە ئاھەنگی ١٠٠ ساڵەی [[فیفا]] دەستنیشانکرا.<ref name="Pele's list of the greatest">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٠٤|سەردێڕ=Pele's list of the greatest|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100819114039/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣|وێبگە=BBC Sport}}</ref> لە ھەمان ساڵدا ڕۆسی پلەی ١٢ی لە ڕاپرسییەکانی یۆبیلی زێڕینی یەکێتی ئەورووپا بەدەستھێنا. دوای ئەوەی وازی لە تۆپی پێ ھێنا، وەک شارەزایەک لە سکای سپۆرت و میدیاسێت پریمیۆم، و ڕای سپۆرت کاری کردووە، تا لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ کۆچی دوایی کردووە<ref name="death">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Paolo Rossi has died|ناونیشان=https://www.football-italia.net/163263/paolo-rossi-has-died|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=www.football-italia.net}}</ref><ref name="morte">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/10-12-2020/morto-paolo-rossi-simbolo-italia-mondiale-1982-3901555485277.shtml|سەردێڕ=È morto Paolo Rossi, simbolo dell'Italia Mondiale del 1982|ئیش=La Gazzetta dello Sport|زمان=it|دوایین=Cugini|یەکەم=Mimmo|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|ژیاننامە|ئیتالیا|سیاسەت|ئیتاڵیا}} * [http://www.pablitorossi.com/ ماڵپەڕی فەرمی] {{In lang|it}} * [http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=918&squadra=1 پڕۆفایلی لە FIGC.it] Archived {{In lang|it}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Paolo Rossi}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس]] [[پۆل:فیفا ١٠٠]] [[پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا]] q8hj78cligh2ve0htbwvd6sqb0bfcxm 0 246027 1689628 1669748 2026-10-19T01:45:07Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689628 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی دەسەڵاتدار |office = [[خانمی یەکەمی عێراق]] |predecessor = سەرباخ ساڵح |president = [[لەتیف ڕەشید]] |termstart = ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |termend = ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ |birth_date = ١٩٥٤ |birth_place = سابوونکاران، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[شانشینی عێراق]] (لە ئێستادا [[ھەرێمی کوردستان]]) |nationality = [[کورد]] |spouse = [[لەتیف ڕەشید]] |children = ٣ |relations = [[ھێرۆ ئیبراھیم ئەحمەد|ھێرۆ]] (خوشک){{ھن}}[[جەلال تاڵەبانی]] (مێردەخوشک) |party = [[پەڕگە:Flag of PUK.png|22px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] |image= شاناز ئیبراھیم ئەحمەد.jpg }} '''شاناز ئیبراھیم ئەحمەد''' (لەدایکبووی ١٩٥٤) [[سیاسەتوان]] و [[نووسەر]]ێکی [[کورد]]ە. ئەو ھاوسەری [[لەتیف ڕەشید]]، سەرۆک کۆماری پێشووی عێراقە کە بەھۆیەوە لە ٢٠٢٢ ھەتا ٢٠٢٦ [[خانمی یەکەمی عێراق]] بووە. شاناز کچی [[ئیبراھیم ئەحمەد]] و خوشکی خانمی یەکەمی پێشووی عێراق، [[ھێرۆ ئیبراھیم ئەحمەد]]ە. ئەو ھەروەھا توانای قسەکردن بە زمانەکانی [[کوردی]]، [[عەرەبی]]، [[فارسی]] و [[ئینگلیزی]] ھەیە. == سەرەتای ژیان == شاناز ئیبراھیم ئەحمەد لە ساڵی ١٩٥٤ لە ناوچەی سابوونکاران لە [[پارێزگای سلێمانی]] لەدایک بوو. ئەو کچی [[ئیبراھیم ئەحمەد|ئیبراھیم ئەحمەد]]، نووسەر و سیاسەتوانی باڵای [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] و گەلاوێژ ساڵح فەتاحە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=صاحبة النقد الجريء.. شاناز ابراهيم احمد سيدة العراق الأولى|ناونیشان=https://shafaq.com/ar/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%A9/%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%82%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B1%D9%8A-%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B3%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%84-%D9%88%D9%84%D9%89|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|agency=Shafaq News|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو ھاوسەرگیری لەگەڵ [[لەتیف ڕەشید]]، سەرۆک کۆماری پێشووی [[عێراق]] کردووە و خاوەنی دوو کوڕ و کچێکن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Cirriculum Vitae|ناونیشان=http://latifrashid.iq/wp-content/uploads/2017/08/C.V.-En.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221016201846/http://latifrashid.iq/wp-content/uploads/2017/08/C.V.-En.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=The first lady of Iraq .. Who is "Shanaz Ibrahim Ahmed" &#124; Arab and world|ناونیشان=https://news.trenddetail.com/middleeast/186329.html}}</ref> == ژیانی پیشەیی == لە کاتێکدا شاناز ھەرگیز وەک «[[ھێرۆ ئیبراھیم ئەحمەد|ھێرۆ]]»ی خوشکی و [[جەلال تاڵەبانی]]ی ئاوەڵزاوای بەشداری لە بەرگریی چەکداریدا نەکرد دژی [[سەددام حوسێن]]، ئەو لە ڕێگەی کۆکردنەوەی پارە، لۆبیکردن، بەرزکردنەوەی ھۆشیاریی [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیی]]، و ڕێکخستنی کۆبوونەوە سیاسییەکانەوە بەشێکی سەرەکی بوو لە ھەوڵەکان لە دەرەوەی وڵات. ئەو ھەروەھا پێشەنگایەتیی ھەوڵە مرۆیییەکانی دەکرد، لە کاتێکدا ھاوسەرەکەی یەکێک بوو لە کەسایەتییە دیارەکانی [[ئۆپۆزسیۆن]]ی سیاسیی [[عێراق]] لە تاراوگە. دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١ی کورد، یەکەم [[جەنگی کەنداو]]، و سەپاندنی سزاکان بەسەر عێراقدا، شاناز لەگەڵ خوشکەکەی [[ھێرۆ ئیبراھیم ئەحمەد]] [[ڕێکخراوی منداڵپارێزی کوردستان]]ی دامەزراند، کە ڕێکخراوێکی مرۆیی ناحکوومییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Goudsouzian |یەکەم=Tanya |سەردێڕ=Hero Ibrahim Ahmad: The original female Peshmerga |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/program/women-make-change/2015/10/29/hero-ibrahim-ahmad-the-original-female-peshmerga |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Shanaz Ibrahim Ahmed: A Journey of Resilience from Refugee to First Lady - |ناونیشان=https://islamicvoice.com/muslim-world/shanaz-ibrahim-ahmed-a-journey-of-resilience-from-refugee-to-first-lady/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=en-US}}</ref> ئەمڕۆ، منداڵپارێزی کوردستان سپۆنسەری سەرەکیی ناوەندێکی چالاکیی منداڵانە لە [[کەمپی عەربەت]] لە دەوروبەری [[سلێمانی]]، کە نزیکەی ١٠،٠٠٠ پەنابەر لەخۆدەگرێت، نیوەیان [[منداڵ]]ن، کە لە ساڵی ٢٠١٣وە لە تووندوتیژییەکانی وڵاتی دراوسێ [[سووریا]] ھەڵاتوون.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.newarab.com/video/iraqs-first-lady-marks-anfal-genocide-memorial-speaking-gaza |سەردێڕ=Iraq's First Lady Marks Anfal Genocide Memorial Speaking in Gaza |ڕێکەوت=٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260330041105/https://www.newarab.com/video/iraqs-first-lady-marks-anfal-genocide-memorial-speaking-gaza |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شاناز لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٠دا دەزگای پەخشی [[کوردسات]]ی دامەزراند. ئەو ھەروەھا دەزگای ئیبراھیم ئەحمەدی دامەزراند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Demirtaş: I am honored to receive the Ibrahim Ahmed Award‌ |ناونیشان=https://pukmedia.com/EN/Details/73512 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=pukmedia.com |زمان=en}}</ref> ئەو لەگەڵ ھاوسەرەکەیدا، کۆکەرەوەی بەرھەمە ھونەرییە عێراقی، کوردی و نەریتییەکانە. بەشێک لە کۆمەڵە زەبەلاحەکەیان لە گەلەریی زاموا و گەلەریی [[لەتیف ڕەشید]] لە [[سلێمانی]] نمایشکراوە. ئەو ھەروەھا کار لەسەر پاراستنی شوێنەوار و نۆژەنکردنەوەی چەندین شوێنی سەردەمی [[عوسمانی]] دەکات، بەتایبەتی لە ناوچە کوردییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Saya |یەکەم=Bapak |ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٤ |سەردێڕ=Iraq’s First Lady issues desperate appeal over Turkish invasion |ناونیشان=https://medyanews.net/iraqs-first-lady-issues-desperate-appeal-over-turkish-invasion/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=Medya News |زمان=en-GB |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240811023244/https://medyanews.net/iraqs-first-lady-issues-desperate-appeal-over-turkish-invasion/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٢٤ |url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{تووڵی دەروازە|ژن|سیاسەت|کوردستان|عێراق|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق]] [[پۆل:ژنانی سیاسیی کورد]] tdqx9n7cnh2ek2mbha65pv5kebii3ev 0 246096 1689767 1629301 2026-10-19T07:39:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کووەیت-کۆلکە) 1689767 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox bilateral relations |ھەرێمی کوردستان‒کووەیت |Kuwait |Kurdistan Region |map=Iraqi_Kurdistan_Kuwait_locator.png }} '''پەیوەندییەکانی ھەرێمی کوردستان و کووەیت''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان]] و [[کووەیت]]ە. {{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} لە کاتێکدا ھەرێمی کوردستان ھیچ نوێنەرایەتییەکی لە کووەیت نییە، بەڵام وڵاتی کووەیت لە ساڵی ٢٠١٥ەوە [[باڵیۆزخانە|کونسوڵخانەی گشتیی]] لە [[ھەولێر]] ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Current Foreign Representations in the Kurdistan Region|ناونیشان=http://dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=263&l=12&r=364|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200418163739/http://dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=263&l=12&r=364|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=Department of Foreign Relations - Kurdistan Regional Government}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Barzani welcomes opening Kuwait Consulate and confirms: we will not be a part of the sectarian conflict|ناونیشان=http://www.shafaaq.com/en/En_NewsReader/63d37ed0-ff5c-46d6-abc4-14c10bbcfc76|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٩|ئیش=Shafaaq|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211223200743/https://www.shafaaq.com/en/En_NewsReader/63d37ed0-ff5c-46d6-abc4-14c10bbcfc76|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پەیوەندییەکانی نێوانیان بە ھاوڕێیەتییەکی مێژوویی وەسف دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=الرئيس السابق لاقليم كردستان يشيد بالمبادرات الانسانية للكويت|ناونیشان=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2766246|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٩|agency=Kuwait News Agency|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|زمان=Arabic}}</ref> کووەیت وەبەرھێنانی ئابووری بەرچاوی لە ھەرێمی کوردستاندا ھەیە کە لە ساڵی ٢٠١٧دا گەیشتە زیاتر لە ٢ ملیار دۆلار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=We look forward to strengthening ties with Kuwait: Kurdistan President – Barzani meets Kuwaiti press delegation|ناونیشان=https://news.kuwaittimes.net/we-look-forward-to-strengthening-ties-with-kuwait-kurdistan-president-barzani-meets-kuwaiti-press-delegation/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٩|ئیش=Kuwait Times|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160107152823/http://news.kuwaittimes.net/we-look-forward-to-strengthening-ties-with-kuwait-kurdistan-president-barzani-meets-kuwaiti-press-delegation/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="stratfor">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Gulf Arab Countries and the Kurdish Referendum|ناونیشان=https://worldview.stratfor.com/article/gulf-arab-countries-and-kurdish-referendum|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٩|agency=Stratfor|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210911100057/https://worldview.stratfor.com/article/gulf-arab-countries-and-kurdish-referendum|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="lobelog">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Kuwait And Kurdish Separatism|ناونیشان=https://lobelog.com/kuwait-and-kurdish-separatism/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٩|ئیش=Giorgio Cafiero|agency=LobeLog}}</ref> لە ڕووی سیاسییەوە کووەیت ئارەزووی دامەزراندنی پەیوەندیی نزیک لەگەڵ کوردستان دەکات، وەک دامەزراندنی دەوڵەتێکی کوردی یاخود جیابوونەوەی لە عێراق، کە دەتوانێت عێراق زیاتر پارچە پارچە بکات، ئەمەش مەترسی [[شەڕی کەنداو|لەشکرکێشی دووەم]] کەم دەکاتەوە.<ref name="stratfor"/> == کۆبوونەوەکان == لە ساڵی ٢٠١٣، سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، [[مەسعوود بارزانی]] سەردانی [[شاری کووەیت]]ی کرد و چاوی بە ئەمیری کووەیت، [[سەباح ئەحمەد جابر سەباح]] کەوت. لە ساڵی ٢٠١٥ شاندێکی حوکومەتی کووەیت سەردانی ھەرێمی کوردستانیان کرد و لەگەڵ مەسعوود بارزانی کۆبوونەوە. ساڵی ٢٠١٧، کووەیت وەڵامی [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|گشتپرسیی جیابوونەوەیی کوردستانی]] دایەوە و نیگەرانی خۆیان دەربڕی سەبارەت بەوەی ڕیفراندۆم پێشێلکردنی دەستووری عێراق یان زیانگەیاندنە بە پەیوەندییەکانی نێوان عێراق و کورد. لە ساڵی ٢٠١٨ بارزانی دووبارە سەردانی کووەیتی کردەوە و لەگەڵ سەباح ئەحمەد جابر سەباح کۆبوونەوە و تاوتوێی پێشھاتە سیاسییەکانیی ناوچەکەیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kuwait and Kurdish Separatism – LobeLog|ناونیشان=https://lobelog.com/kuwait-and-kurdish-separatism/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=lobelog.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kuwait cements ties with Iraqs Kurdistan|ناونیشان=https://kuwaittimes.com/kuwait-cements-ties-with-iraqs-kurdistan|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Kuwait cements ties with Iraqs Kurdistan}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|کووەیت}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کووەیت-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] nzex0b1ngzqpb4ty259ygce7n72cgto 0 246099 1689778 1613744 2026-10-19T08:21:49Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٣ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689778 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox military conflict|conflict=ململانێی ئیسرائیل و پەکەکە|place=سەربازی: [[دۆڵی بەقاع]]<br/>سیاسی: نێودەوڵەتی|result=سەرکەوتنی سەربازی ئیسرائیل، بەردەوامی ناکۆکی سیاسی|combatant1={{flag|Israel}}|combatant2={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers' Party.svg}} [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]<hr>''پشتیوانی ده‌كرێت له‌لایه‌ن:''<br>{{flagicon|Palestine}} [[ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین]]<br>{{flagicon image|Flag of ASALA.png}} [[سوپای ئەرمەنی نهێنی بۆ ڕزگارکردنی ئەرمەنستان]]|commander1=مەناخەم بەگین<br>ئاریال شارۆن<br>ڕەفائێل ئیتان<br>داڤید ئەڤری<br>زەعێڤ ئالمۆگ<br>یەکووتیال ئادەم<br>[[بێنیامین نێتانیاھو]]|commander2=[[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]<br>[[دووران کاڵکان]]<br>[[موراد قەرەیلان]]<br>[[مستەفا قاراسوو]]<br>[[مەعسووم کۆرکماز]]<br>[[جەمیل بایک]]<br>[[بەسێ ھۆزات]]|casualties1=هیچیان ڕاپۆرتیان نەداوە|casualties2=11 کوژراون، 15 دیل گیراون<ref name="Shahid2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Shahid |یەکەم=Leila |ڕێکەوت=Autumn 2002 |سەردێڕ=The Sabra and Shatila Massacres: Eye-Witness Reports |ناونیشان=http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/4558.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Journal of Palestine Studies |بەرگ=٣٢|issue=1 |پەڕەکان=٣٦–٥٨|doi=10.1525/jps.2002.32.1.36 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130522085946/http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/4558.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=– An ex-ISF V-200 Chaimite employed by the Guardians of the Cedar pictured at Houche-el-Oumara during the Battle for Zahle, April–June 1981 |ناونیشان=http://milinme.wordpress.com/category/v-200-chaimite |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Milinme.wordpress.com}}</ref><ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petti |یەکەم=Matthew |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The Kurds Who Died for Palestine |ناونیشان=https://newlinesmag.com/argument/the-kurds-who-died-for-palestine/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=New Lines Magazine |زمان=en}}</ref>|strength1=زیاتر لە ٤٠،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ufheil-Somers |یەکەم=Amanda |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ١٩٨٢|سەردێڕ=The War in Lebanon |ناونیشان=https://merip.org/1982/09/the-war-in-lebanon/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=MERIP |زمان=en-US}}</ref>|strength2=کەمتر لە ١٠،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Grojean |یەکەم=Olivier |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=The Production of the New Man Within the PKK |ناونیشان=https://journals.openedition.org/ejts/4925#tocto2n4 |journal=European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey |زمان=en |doi=10.4000/ejts.4925 |issn=1773-0546|doi-access=free}}</ref>|date=سەربازی: حوزەیرانی ١٩٨٢ - حوزەیرانی ١٩٨٥<br>سیاسی: ١٩٧٨-ئێستا<ref name="auto2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=InternationalistCommune |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Jerusalem, the capital of humanity - INTERNATIONALIST COMMUNE |ناونیشان=https://internationalistcommune.com/jerusalem-the-capital-of-humanity/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-US}}</ref>}} '''ململانێی ئیسرائیل و پەکەکە''' ململانێیەکی سیاسییە لە نێوان [[ئیسرائیل]] و [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە)]]، هەروەها ململانێی سەربازیی پێشووی ئەو سەردەمەی کە ئەم دووەمیان لە دۆڵی بێقاعدا جێگیر بووە. تەنانەت دوای ئەوەی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] دۆڵی بێقاع بەجێھێشت، هەڵوێستی [[دژە زایۆنیزم|دژە زایۆنیستی]] و دژایەتیکردنی ئیسرائیلی پاراست، ئەمەش وەک بەشێک لە عەقیدەی سیاسی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان|عەبدوڵڵا ئۆجالان]].<ref name="auto2"/> == مێژوو == ئایدۆلۆژیای پەکەکە وەک [[مارکسیزم-لێنینیزم|مارکسیزم – لینینیزم]] بە تێکەڵەیەک لە [[کوردایەتی|ناسیۆنالیزمی کوردی]] دەستی پێکرد. مارکسیست-لینینیستەکان مێژوویەکی دوور و درێژی دوژمنایەتییان بەرامبەر بە [[زایۆنیزم]] هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Jonathan Frankel|سەردێڕ=The Soviet Regime and Anti-Zionism: An Analysis|بڵاوکەرەوە=Hebrew University of Jerusalem, Soviet and East European Research Centre|ساڵ=١٩٨٤}}</ref> بەڵام دواتر ئایدۆلۆژیای [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] دەگۆڕێت بۆ کۆنفیدرالیزمی دیموکراتی، کە ئایدۆلۆژیایەکی چەپ و سۆسیالیستی ئازادیخواز و [[دژە سەرمایەداری]] و ئینتەرناسیۆنالیستییە کە بەهەمان شێوە دژی [[زایۆنیزم]] دەڕوات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The New-Old PKK|ناونیشان=https://jacobin.com/2016/03/pkk-ocalan-kurdistan-isis-murray-bookchin/}}</ref> کۆنفیدرالیزمی دیموکراتیک ئامانجی ئەوەیە کە ئەنجوومەنی ئیداری کە لەلایەن خەڵکی ناوچەکەوە هەڵدەبژێردرێت، جێگرەوەی دەوڵەتە ئیتنۆستەکان و سەرمایەدارییە، ئەمەش ڕێگە بە خەڵک دەدات کە کۆنترۆڵی سەربەخۆیان بەسەر خۆیاندا هەبێت و لە هەمان کاتدا خۆیان بە پێکهاتەکانی دیکەوە ببەستنەوە لە ڕێگەی تۆڕێک لە ئەنجومەنی کۆنفیدراڵیەکانەوە. هەروەها کۆنفیدرالیزمی دیموکراتیک هیوادارە نەتەوە یەکگرتووەکان هەڵبوەشێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Democratic Confederalism|ناونیشان=http://www.freeocalan.org/wp-content/uploads/2012/09/Ocalan-Democratic-Confederalism.pdf}}</ref> [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] زۆرجار هەڵوێستی [[دژە زایۆنیزم|دژە زایۆنیستی]] خۆی دەخستەڕوو و هەروەها لێدوانی نەرێنی بەرامبەر بە بوونی [[ئیسرائیل]] دەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Öcalan|یەکەم=Abdullah|ناونیشان=https://files.libcom.org/files/sociology_of_freedom_9781629637730.pdf|سەردێڕ=The Sociology of Freedom|بڵاوکەرەوە=New Compass Press|پەڕە=٢٢٨}}</ref> هەروەها ئەندامانی پێشەنگی جۆراوجۆری پەکەکە، وەک مستەفا قەرەسو، دوران کاڵکان، جەمیل بایک و بێسێ هۆزات، لێدوانی نەرێنییان بەرامبەر بە زایۆنیزم و ئیسرائیل داوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Palestinian Freedom Struggle and Kurdistan – An Interview with Mustafa Karasu|ناونیشان=https://www.peaceinkurdistancampaign.com/video-palestinian-freedom-struggle-and-kurdistan-an-interview-with-mustafa-karasu/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Jerusalem, the capital of humanity|ناونیشان=https://internationalistcommune.com/jerusalem-the-capital-of-humanity/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Shared resistance history: Kurdish-Palestinian struggles in the 1980s – Interview with PKK representative Duran Kalkan (April 11, 2022)|ناونیشان=https://www.peaceinkurdistancampaign.com/shared-resistance-history-kurdish-palestinian-struggles-in-the-1980s-interview-with-pkk-representative-duran-kalkan-april-11-2022/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> مستەفا قەرەسو هەڵوێستی فەرمی پەکەکەی لەسەر [[ئیسرائیل]] پشتڕاستکردەوە کە تیایدا وتی، <blockquote>لە سەرهەڵدانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]]، ئێمە دژی [[زایۆنیزم]] بووین. جینۆسایدی کورد لە تورکیا بەراوردمان کرد بە زایۆنیزمی [[ئیسرائیل]] و ڕژێمی [[ئەپارتاید|ئاپارتایدی]] ئەفریقای باشوور. پەکەکە لە سەرەتای دامەزراندنیەوە، شانبەشانی فەلەستینییەکان شەڕیان کردووە. لە ساڵی ١٩٨٢دا ١٣ کادرمان لە شەڕی داگیرکردنی لوبنان لەلایەن ئیسرائیلەوە کوژران. هەروەها [[ئیسرائیل|دەوڵەتی ئیسرائیل]] بەشداریی لە پیلانگێڕی نێودەوڵەتی دژی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] کرد، هەروەها چوار هەڤاڵمان لە بەرلین کوژران. بێ گومان ئەو پشتیوانییەی فەلەستینییەکان لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا بە [[کورد|گەلی کوردیان]] کرد، هەرگیز لەبیرمان ناچێت. هەڵوێستی ئێمە بەرامبەر بە [[زایۆنیزم]] هەمیشە ئایدیۆلۆژی بووە. تا ئەمڕۆش لە لای فەلەستینییەکان و هەموو ئەو کەسانە وەستاوین کە بۆ چارەسەری دیموکراسی لە ناوچەکەدا خەبات دەکەن.<ref name="auto22">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=InternationalistCommune|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Jerusalem, the capital of humanity - INTERNATIONALIST COMMUNE|ناونیشان=https://internationalistcommune.com/jerusalem-the-capital-of-humanity/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-US}}</ref></blockquote> == ململانێ == دوای دەرکردنیان لە [[تورکیا]]، [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] بە پاڵپشتی حکومەتی سوریا بە سەرۆکایەتی [[حافز ئەسەد]] گواسترایەوە بۆ دۆڵی بیقاع لە [[لوبنان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PKK's decades of violent struggle - CNN.com|ناونیشان=http://www.cnn.com/2007/WORLD/europe/10/10/pkk.profile/index.html|وێبگە=www.cnn.com}}</ref> [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] سەرەتا لە کەمپەکانی ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین مەشق و ڕاهێنانیان وەرگرتووە، هەرچەندە دواتر کەمپی مەشقی بچووکیان دامەزراندووە. دوای هەڵگیرسانی جەنگی لوبنان لە ساڵی ١٩٨٢، پەکەکە شانبەشانی پلۆ و ئاسالا هاوپەیمانەکانیان و چەکدارانی دیکە دژی ئیسرائیل و میلیشیا مەسیحییە لوبنانییە هاوپەیمانەکانی شەڕیان کرد. [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] فەرمانی بە سەرجەم یەکە چەکدارەکانی کرد دژی [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|هێزەکانی ئیسرائیل]] شەڕ بکەن، کە لەشکرکێشی بۆ باشووری لوبنان دەستپێکرد. لە ماوەی شەڕەکەدا ١١ چەکداری [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] کوژراون. لە ساڵی ١٩٨٦ پارتی ئەکادیمیای مەحسوم کۆرکمازی دامەزراند کە گەورەترین کەمپی مەشق و ڕاهێنانیان بوو لە شاری بێقاع.<ref>Casier, Marlies; Jongerden, Joost (2010). Nationalisms and Politics in Turkey: Political Islam, Kemalism and the Kurdish Issue. Routledge. p. 137. ISBN 978-1136938672</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=– GoC M34 gun-truck with ZU-23-2 AA autocannon, c.1976|ناونیشان=http://www.alsminiature.com/m.34.gardien.cedre.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121102082444/http://www.alsminiature.com/m.34.gardien.cedre.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Alsminiature.com}}</ref> ئەکادیمیای [[مەعسووم کۆرکماز|مەحسوم کۆرکماز]] وەک ئۆردوگای مەشق و ڕاهێنان بۆ دامەزراوانی پەکەکە مایەوە تا [[تورکیا]] فشاری خستە سەر حکومەتی سوریا بۆ ئەوەی پەکەکەی دابخات. پەکەکە سەرەنجام دایخست و لە ساڵی ١٩٩٢، ٢٠١٦ گواسترایەوە بۆ [[دیمەشق]]،<ref name=":032">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Grojean|یەکەم=Olivier|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=The Production of the New Man Within the PKK|ناونیشان=https://journals.openedition.org/ejts/4925#tocto2n4|journal=European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey|زمان=en|doi=10.4000/ejts.4925|issn=1773-0546|doi-access=free}}</ref> کە هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا بەجێی هێشت کاتێک ڕوویان لە [[قەندیل|چیای قەندیل]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PKK's decades of violent struggle - CNN.com|ناونیشان=https://www.cnn.com/2007/WORLD/europe/10/10/pkk.profile/index.html|وێبگە=www.cnn.com}}</ref> بەرەی دیموکراتی ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین بۆ ڕزگارکردنی فەلەستین و بەرەی جەماوەر بۆ ڕزگاری فەلەستین بڕیاری داڵدەدانی پەکەکە لە دۆڵی بێقاع کاریگەری گەورەی لەسەر ئایدۆلۆژیای نەوەی دامەزرێنەری پەکەکە هەبوو. چەکدارانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] بە هۆی ئەزموونی خۆیان لە دۆڵی بێقاع، فێری شەڕی گەریلا بوون و هەستێکی زۆر بەهێزتریان بە ئینتەرناسیۆنالیزم هەبوو.<ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petti|یەکەم=Matthew|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The Kurds Who Died for Palestine|ناونیشان=https://newlinesmag.com/argument/the-kurds-who-died-for-palestine/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=New Lines Magazine|زمان=en}}</ref> 15 ئەندامی دیکەی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] لەلایەن [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیلەوە]] بە دیل گیران و بردرانە زیندانێکی [[ئیسرائیل]] کە لەسەر ئەنساری داگیرکراوی لوبنان دروستکرابوو. سێرکسوێبون (گۆڤاری فەرمی پەکەکە) لە چاپی حوزەیرانی ساڵی ١٩٨٤دا، وێنەکێشان و شیعری چەکدارانی زیندانیکراوی پەکەکەی خستەڕوو، لەنێویاندا چەکدارێکی کوردی پەکەکە خەڵکی ڕۆژهەڵات بوو، ناوی کۆدەکەی سامی بوو. سامی ئەزموونی خۆی گێڕایەوە کە لێی دراوە لەلایەن لێکۆڵەرێکی ئیسرائیلییەوە کە پێی وتووە “تۆ هاتوویت جولەکەکان بکوژیت، درۆ دەکەیت ... کوردستان، تورکستان، بەنگلادیش، ئێران، عەرەب، هەمووتان دژە جوولەکەن، هەمووتان دەکوژین.” پەکەکە بانگەشەی ئەوەی کرد کە لێکۆڵەرە ئیسرائیلییەکان بانگهێشتی لێکۆڵەرە تورکەکانیان کردووە بۆ سووکایەتیکردن بە زیندانیانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]].<ref name="auto12">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petti|یەکەم=Matthew|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The Kurds Who Died for Palestine|ناونیشان=https://newlinesmag.com/argument/the-kurds-who-died-for-palestine/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=New Lines Magazine|زمان=en}}</ref> دوای گواستنەوەی بۆ قەندیل، پەکەکە زیاتر سەرنجی لەسەر ململانێی کورد و تورکیا لە دژی تورکیا و ململانێی هەرێمی کوردستان – پەکەکە لە دژی هەرێمی کوردستانی سەر بە پارتی دیموکراتی کوردستان بوو. دواتر ئیسرائیل پشتیوانی خۆیان بۆ حکومەتی هەرێم و دەوڵەتێکی کوردی پشتڕاستکردەوە، بەڵام دژایەتی خۆیان بۆ [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] پشتڕاستکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=WOODWARD|یەکەم=MICHELLE|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The Kurdish Movement’s Relationship with the Palestinian Struggle|ناونیشان=https://merip.org/2020/08/the-kurdish-movements-relationship-with-the-palestinian-struggle/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=MERIP|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Netanyahu rejects claim PKK not terrorists, but supports Kurdish state|ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/netanyahu-rejects-claim-pkk-not-terrorists-but-supports-kurdish-state-504962|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|زمان=en-US}}</ref> دواتر [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] دەستی کرد بە گەشتکردن بە وڵاتانی جۆراوجۆر و لە ١٥ی شوباتی ١٩٩٩ لە [[کینیا]] لە ڕێگای فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی جۆمۆ کینیاتا دوای گەڕانەوەی لە باڵیۆزخانەی یۆنان دەستگیرکرا. دەستگیرکردنی لەلایەن [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی نیشتمانی (تورکیا)|هەواڵگری تورکیا]] و [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|سی ئای ئەی]] ئەنجامدراوە و گوایە بە هاوکاری [[مۆساد]] بووە.<ref name="nytimes-capture2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Weiner, Tim|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ١٩٩٩|سەردێڕ=U.S. Helped Turkey Find and Capture Kurd Rebel|ئیش=[[The New York Times]]|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E03E3D8143DF933A15751C0A96F958260}}</ref> دەگوترێت [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|سی ئای ئەی]] گواستوویەتییەوە بۆ تورکیا، تورکەکان بە فڕۆکە بردیانە [[تورکیا]] بۆ دەستگیرکردن و دادگاییکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Öcalan bağımsız devlete engeldi|زمان=tr|ئیش=[[Vatan]]|ناونیشان=http://haber.vatanim.com.tr/haberdetay.asp?detay=Kurt_sorununun_cozumu_teroru_bitirir_203724_1&Newsid=203724|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081018140436/http://haber.vatanim.com.tr/haberdetay.asp?detay=Kurt_sorununun_cozumu_teroru_bitirir_203724_1&Newsid=203724|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|وتەگێڕانەوە=Öcalan yakalandığında ABD, bağımsız bir devlet kurma isteğindeydi. Öcalan, konumu itibariyle, araç olma işlevi bakımından buna engel bir isimdi. ABD bölgede yeni bir Kürt devleti kurabilmek için Öcalan'ı Türkiye'ye teslim etti.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=By TIM WEINERFEB. 20, 1999|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ١٩٩٩|سەردێڕ=U.S. Helped Turkey Find and Capture Kurd Rebel|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1999/02/20/world/us-helped-turkey-find-and-capture-kurd-rebel.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210306102150/https://www.nytimes.com/1999/02/20/world/us-helped-turkey-find-and-capture-kurd-rebel.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=[[New York Times]]}}</ref> [[دووران کاڵکان]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]] و [[ئیسرائیل|ئیسرائیلی]] بەوە تۆمەتبار کرد کە پێکەوە کاردەکەن بۆ گرتنی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان|ئۆجەلان]].<ref name=":0"/> دوای دەستگیرکردنی، حکومەتی [[یۆنان]] چووە قۆناغێکی قەیراناوییەوە، و شایەتحاڵی دەستلەکارکێشانەوەی تیۆدۆرۆس پانگالۆس و ئەلیکۆس پاپادۆپۆلۆس و فیلیپۆس پێتسالنیکۆس بوو لە پۆستەکانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Murphy|یەکەم=Brian|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ١٩٩٩|سەردێڕ=Three Greek Cabinet Ministers Resign Over Ocalan Affair|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/daily/feb99/greece021899.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=www.washingtonpost.com}}</ref> هەروەها گوایە کینیاییەکان چوار ڕۆژ پێش ڕوودانی ئەو دەستگیرکردنە پانگالۆسیان ئاگادار کردەوە، هەرچەندە پانگالۆس دڵنیای کردنەوە کە ئۆجالان سەلامەتە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ocalan interpreter tells how trap was set|زمان=en|newspaper=The Irish Times|ناونیشان=https://www.irishtimes.com/news/ocalan-interpreter-tells-how-trap-was-set-1.155018|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> دەستگیرکردنی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان|ئۆجالان]] وێرانکاری لە سەرانسەری کۆمەڵگا و ڕەوەندی کوردیدا بەدوای خۆیدا هێنا و تیایدا لە بەردەم باڵیۆزخانەکانی [[یۆنان]] و [[ئیسرائیل]] لە سەرانسەری جیھان خۆپیشاندانی ناڕەزایەتییان ئەنجامدا و ئیدانەی دەستگیرکردنی ئۆجەلانیان کرد. گروپێک لە کوردانی پشتیوان لە [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] وەک تۆڵەیەک هەوڵیان دا هێرش بکەنە سەر کونسوڵخانەی ئیسرائیل لە بەرلین. پاسەوانەکانی ئیسرائیل ٣ لە کوردەکانیان کوشت و ١٦ کەسیشیان بریندار کرد. کوردەکان لە ئەڵمانیا لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئەڵمانیا هەڕەشەی دیپۆرتکردنەوەیان لێکرا ئەگەر بەردەوام بن لە ناڕەزایەتییەکان.<ref name="PROTESTS2">[http://www.cnn.com/WORLD/europe/9902/17/ocalan.protest.01/ "Kurds seize embassies, wage violent protests across Europe"], CNN, 17 February 1999</ref><ref name="PROTESTS-ATHENS2">[[Yannis Kontos]], [http://www.akakurdistan.com/kurds/stories/kontos/ "Kurd Akar Sehard Azir, 33, sets himself on fire during a demonstration outside the Greek Parliament in Central Athens, Greece, on Monday, 15 February 1999"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180919101706/http://www.akakurdistan.com/kurds/stories/kontos/|date=19 September 2018}}, ''Photostory'', July 1999</ref> هەر ئەم هێرشە بوو کە وای لە [[ئیسرائیل]] کرد ئاسایش لەسەر هەموو باڵیۆزخانە و کونسوڵخانەکانی زیاد بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ١٩٩٩|سەردێڕ=Attack on Israeli Consulate in Berlin|ناونیشان=http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/1999/Pages/Attack%20on%20Israeli%20Consulate%20in%20Berlin.aspx|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230321003938/http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/1999/Pages/Attack%20on%20Israeli%20Consulate%20in%20Berlin.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=mfa.gov.il}}</ref> گوایە ئەڤیگدۆر لیبەرمان سیاسی [[ئیسرائیل]] پێشنیاری کردووە کە [[ئیسرائیل]] بتوانێت پەیوەندی لەگەڵ [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] دروست بکات و چەکداریان بکات و پارەیان بۆ دابین بکات. پەکەکە ڕەتیکردەوە و دژایەتی خۆی بۆ [[ئیسرائیل]] دووپاتکردەوە. هەروەها [[موراد قەرەیلان]]، سەرکردەی نوێی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]]، وتی دەبێت [[ئیسرائیل]] داوای لێبوردن بکات، چونکە دەستیان هەبووە لە گرتنی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان|عەبدوڵڵا ئۆجالان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=After Turkey, PKK Now Also Demanding Apology From Israel|زمان=en|ئیش=Haaretz|ناونیشان=https://www.haaretz.com/2011-09-13/ty-article/after-turkey-pkk-now-also-demanding-apology-from-israel/0000017f-f5a8-d887-a7ff-fdecd55d0000|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧ [[ئیسرائیل]] بە ئاشکرا پشتیوانی لە دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی کرد، لە هەمان کاتدا پەکەکەی شەرمەزار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نتنياهو يجدد دعمه لدولة كردستان وينأى بنفسه عن تبرئة حزب العمال|ناونیشان=https://arabic.rt.com/world/898652-%D9%86%D8%AA%D9%86%D9%8A%D8%A7%D9%87%D9%88-%D9%8A%D8%AC%D8%AF%D8%AF-%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%8A%D9%86%D8%A3%D9%89-%D8%A8%D9%86%D9%81%D8%B3%D9%87-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%D8%A6%D8%A9-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=arabic.rt.com}}</ref> هەروەها لە ساڵی ٢٠١٧دا [[بێنیامین نێتانیاھو]] ڕایگەیاند کە [[ئیسرائیل]] پەکەکەی ڕەتدەکاتەوە و بە ڕێکخراوێکی تیرۆریستی دەزانێت و داوای لە [[تورکیا]] کرد ئەو چاکەیە بگەڕێنێتەوە بە زانینی [[حەماس]] بە ڕێکخراوێکی تیرۆریستی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Rebuffing former top general, Netanyahu says Kurdish PKK a terror group|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/rebuffing-former-top-general-netanyahu-says-kurdish-pkk-a-terror-group|وێبگە=The Times of Israel}}</ref> مستەفا قەرەسو، سەرکردەیەکی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]]، ئیدانەی دانپێدانانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای]] بە [[ئورشەلیم|قودس]] وەک پایتەختی [[ئیسرائیل]] کرد و ڕایگەیاند، [[ئورشەلیم|قودس]] ناتوانێت شارێکی [[جوو|جولەکە]] بێت، بەڵکو دەبێت شارێکی خاوەن پێگەیەکی تایبەت بێت کە تێیدا ڕێز لە هەر ٣ [[ئایینە ئیبراھیمییەکان|ئایینی ئیبراهیمی]] بگیرێت. لە مانگی ئایاری ساڵی ٢٠١٨، دوای ئەوەی [[ئیسرائیل]] پایتەختەکەی لە [[تێل ئەڤیڤ|تەلئەبیبەوە]] گۆڕی بۆ [[ئورشەلیم|قودس]]، ناڕەزایەتی لە سنووری [[غەززە]] ڕوویدا و تێیدا سەربازانی [[ئیسرائیل]] چەندین فەلەستینییان کوشت. [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] هاوشانی [[پارتی دیموکراتی گەلان|هەدەپە]] ئەو کوشتارانەیان شەرمەزار کرد و داوای وەستاندنی بەکارهێنانی توندوتیژییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=PKK, HDP express solidarity with Palestinian people|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/middleeast/turkey/17052018|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Rudaw}}</ref> سەبارەت بە ململانێی ئیسرائیل و فەلەستین، [[موراد قەرەیلان]] ڕایگەیاند کە پشتگیری لە هەر شتێک دەکات کە کۆتایی پێبھێنێت، تەنانەت ئەگەر چارەسەرێکی دوو دەوڵەتیش بێت. هەروەها بانگەشەی ئەوەی کرد کە کۆنفیدرالیزمی دیموکراتیک دەتوانێت کێشەکە چارەسەر بکات و هەروەها زۆرێک لە ململانێکانی هەموو [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] چارەسەر بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Kurdish PKK leader tells ‘Post’ of ‘peaceful struggle’ against Turkey|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/kurdish-pkk-leader-tells-post-of-peaceful-struggle-against-turkey-650318|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|زمان=en-US}}</ref> [[دووران کاڵکان|دوران کاڵکان]] ڕایگەیاند کە پشتگیری لە کۆنفیدرالیزمی دیموکراسی دەکات بۆ چارەسەرکردنی ململانێکان نەک چارەسەری یەک دەوڵەت یان دوو دەوڵەت. هەروەها باوەڕی خۆی ڕاگەیاند کە کۆنفیدرالیزمی دیموکراسی باشترین بژاردەیە بۆ هەموو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.<ref name=":0"/> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٢دا لە [[عەفرین]] کە شارێکە لەلایەن تورکیاوە داگیرکرابوو و پێشتر لەژێر کۆنترۆڵی هێزەکانی سوریای دیموکراتی کوردستاندا بوو، شارۆچکەیەکی نیشتەجێبوون دروستکرا. نیشتەجێبوونەکە بۆ نیشتەجێبوونی فەلەستینییەکان دروستکراوە، ٧٥ کۆمەڵگەی نیشتەجێبوون لەخۆگرتبوو بۆ نیشتەجێبوونی ٢٢٠ خێزان، کە لە ناوچەی جندیرێس دروستکراون. ڕەخنەی زۆری لە کوردەکانی سوریا و بەتایبەت لایەنگرانی یەپەگە گرت کە گروپێکە هاوپەیمانی پەکەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=publish|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Turkey builds new Palestinian-funded settlement in Syria's Afrin|ناونیشان=https://npasyria.com/en/83123/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=North press agency|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231216013804/https://npasyria.com/en/83123/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕیاز ئەلملکی، وەزیری دەرەوەی دەسەڵاتی نیشتمانی فەلەستین ڕایگەیاند: "نیشتەجێکردنی هەر فەلەستینییەک لە عەفرین و ناوچە کوردستانییەکانی دیکە ڕەتدەکەینەوە". هەروەها وتی کە [[دەوڵەتی فەلەستین]] هیچ پەیوەندییەکی بەو نیشتەجێبوونەوە نەبووە، و دژی هەر شتێکن کە کورد و خاکەکەیان خراپ بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Palestinian Foreign Minister: We reject the settlement of any Palestinian in Afrin and other Kurdish areas-ARK NEWS|ناونیشان=https://www.arknews.net/en/node/38895|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.arknews.net|زمان=en}}</ref> دواتر دەرکەوت کە بانکێکی ئیسرائیلی هاوکاریی دابینکردنی بودجەی نیشتەجێکردنی فەلەستینییەکان لە عەفرین دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=publish|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Israel's second largest bank involved in illegal Afrin settlements|ناونیشان=https://npasyria.com/en/94613/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=North press agency|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231216013817/https://npasyria.com/en/94613/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=medya|یەکەم=eylul|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Israeli bank involved in Palestinian-built settlement in Syria’s Turkish-controlled Afrin|ناونیشان=https://medyanews.net/israeli-bank-involved-in-palestinian-built-settlement-in-syrias-turkish-controlled-afrin/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Medya News|زمان=en-US|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231216013803/https://medyanews.net/israeli-bank-involved-in-palestinian-built-settlement-in-syrias-turkish-controlled-afrin/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|url-status=dead}}</ref> دوران کاڵکان لە ساڵی ٢٠٢٣دا ئیسرائیلی لەگەڵ تورکیا بەراورد کرد. ئه‌و ووتی,<blockquote>دوای سێ ساڵ لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، [[تورکیا]] دامەزرا، لە ڕێگەیەوە سیستەمی [[ئیمپریالیزم|ئیمپریالیستی]] [[سەرمایەداری]] هەوڵیدا زاڵ بێت بەسەر [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا]]. سێ ساڵ دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، [[ئیسرائیل]] دامەزرا، دیسانەوە لەژێر سەرکردایەتی بەریتانیادا، ئیسرائیلیش خرایە نێو ئەو شەڕە هەژموونەی کە لە ناوچەکەدا بەڕێوەچوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=medya|یەکەم=eylul|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Democratic confederalism best option for Palestinians: PKK’s Duran Kalkan|ناونیشان=https://medyanews.net/democratic-confederalism-best-option-for-palestinians-pkks-duran-kalkan/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Medya News|زمان=en-US|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231216170140/https://medyanews.net/democratic-confederalism-best-option-for-palestinians-pkks-duran-kalkan/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|url-status=dead}}</ref></blockquote>پاشان وتی کە [[ئیسرائیل]] و [[تورکیا]] "لەسەر بنەمای لێکتێگەیشتن و سیاسەتێکی ڕەگەزپەرستی و شۆڤێنی و جینۆساید" هاوکاری دەکەن. کاڵکان گرژیی سیاسی ئیسرائیل و تورکیای ڕەتکردەوە و گوتی “هەندێکجار وا دەردەکەوێت دژایەتی و ناکۆکی لە نێوان دەوڵەتانی ئیسرائیل و تورکیادا هەیە، بەڵام ئەمە یارییەکە بۆ داپۆشینی واقیعەکە و فریودانی خەڵک دەیکەن”. ناوبراو ڕایگەیاندووە کە ئیسرائیل ڕۆڵێکی کارا لە ململانێی کورد و تورکیادا دەگێڕێت "چونکە ناسیۆنالیزمی جوولەکە کوردستان بە خاکی ئیسرائیل دەزانێت". ڕەتیکردەوە کە [[دژە سامییەت|دژە جوولەکە]] بێت.<ref name=":0"/> لە کاردانەوەیەکدا بەرامبەر بە هەڵوێستی [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان|ڕەجەب تەیب ئەردۆغان]] سەبارەت بە شەڕی ئیسرائیل و حەماس لە ساڵی ٢٠٢٣، موراد قەرەیلان ئەردۆغانی بە "کەسایەتییەکی خۆپەرست" ناوبرد، هەروەها بانگەشەی ئەوەی کرد کە ئەردۆغان پشتگیری هەر کەسێک دەکات تا ئەو کاتەی کە سوودی بۆی هەبێت. ناوبراو ڕایگەیاند: "نە گەلی عەرەبی ئێمە و نە گەلی فەلەستینیمان نابێت باوەڕیان پێی هەبێت. ئەو کاسبکارە. یاری بە هەردوو لایەن دەکات. کاتێک لەگەڵیدا دەگونجێت، لەگەڵ ئیسرائیلە، کاتێک بۆی دەگونجێت لەگەڵ فەلەستینە". قەرەیلان بانگەشەی ئەوەی کرد کە هەڵوێستی ئەردۆغان بەهۆی نەبوونی دڵسۆزی و پابەندنەبوون بە بنەما ئیسلامییەکان و خۆپەرستی و هەلپەرستی گشتییەوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=medya|یەکەم=eylul|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=PKK’s Karayılan advocates for peaceful resolution of conflicts in Middle East|ناونیشان=https://medyanews.net/pkks-karayilan-advocates-for-peaceful-resolution-of-conflicts-in-middle-east/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Medya News|زمان=en-US|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231215224331/https://medyanews.net/pkks-karayilan-advocates-for-peaceful-resolution-of-conflicts-in-middle-east/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|url-status=dead}}</ref> هه == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:ململانێکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:دژە زایۆنیزم]] [[پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل]] [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین]] [[پۆل:زایۆنیزم]] [[پۆل:ناکۆکیی تورکیا و کوردەکان (١٩٧٨-ئێستاکە)]] [[پۆل:ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە]] gtp7en3gdo2p37dogqbnxkk7t9rvfih 0 246261 1689766 1673741 2026-10-19T07:39:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، سووریا-کۆلکە) 1689766 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations |ھەرێمی کوردستان ‒ سووریا |Syria |Kurdistan Region |map=Iraqi_Kurdistan_Syria_locator.png }} '''پەیوەندییەکانی ھەرێمی کوردستان و سووریا''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان]] و [[سووریا]]یە. ھەرێمی کوردستان و سووریا دراوسێی یەکترین، بەڵام کوردستان تەنھا ھاوسنوورە لەگەڵ [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|خۆبەڕێوەبەریی ڕۆژاڤا]] کە لە دوای [[شەڕی ناوخۆیی سووریا]]وە دەستی بەسەر باکوور و خۆرھەڵاتی سووریادا گرتووە، و حوکومەتێکی ئۆتۆنۆمیی نافەرمی دامەزراندووە. ھەرێمی کوردستان و سووریا دوو دەروازەی سنوورییان ھەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Business booming in Rojava after outlet opened with Kurdistan Region|ناونیشان=http://www.kurdistan24.net/en/news/1b332ce0-5791-4ca1-9bc1-1603fb830879/Business-booming-in-Rojava-after-outlet-opened-with-Kurdistan-Region|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|agency=Kurdistan24|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> و لە مانگی شوباتی ٢٠٢١دا، ٢٠٨٫٥٧٤ پەنابەری سووری نیشتەجێی ھەرێمی کوردستان بوون.<ref name="unchr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Syria Regional Refugee Response|ناونیشان=https://data.unhcr.org/en/situations/syria/location/5|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=UNCHR}}</ref> == مێژوو == بەھۆی ئاڵۆزی پەیوەندییەکانی نێوان سووریا و [[عێراق]] لە سەردەمی سەرۆکایەتی [[حافز ئەسەد]] و [[سەددام حوسێن]]، ئەسەد پشتگیری لە یاخیبووانی کورد دەکرد لە باشووری کوردستان، لەکاتێکدا ناکۆکییان لەگەڵ ھێزەکانی عێراقدا ھەبوو. لە ساڵی ١٩٧٥ [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] لە [[دیمەشق]] لەلایەن [[جەلال تاڵەبانی]] دامەزرا و ڕژێمی سووریا پەیوەندی فەرمی لەگەڵ [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] لە ساڵی ١٩٧٩ دامەزراند، بە سەردانیکردنی [[ئیدریس بارزانی]] بۆ دیمەشق. سووریا ھەوڵی یەکخستنی ھێزە کوردییە جیاوازەکانیی کوردی دا، کە لە عێراق لە دژی ڕژێمی عێراق دەجەنگان، بۆیە سووریا وەک ھاوکاری بۆیان نووسینگەی بۆ ھەردوو لایەنە سەرەکییە کوردییەکەیی باشووری کوردستانی کردەوە لە [[قامیشلۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=McMurray|یەکەم١=edited by David|سەردێڕ=The Arab revolts : dispatches on militant democracy in the Middle East|دوایین٢=Ufheil-Somers|یەکەم٢=Amanda|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Indiana Univ Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-٠٠٩٧٥-٣|شوێن=Bloomington|پەڕە=١٨٢}}</ref> کاتێک شەڕی ناوخۆی سووریا لە ساڵی ٢٠١٢ گەیشتە ناوچە کوردنشینەکانی ڕۆژاوای سووریا، [[مەسعوود بارزانی]] سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، فراکسیۆنە جیاوازە کوردییەکانی سووریای لە [[ھەولێر]] کۆکردەوە بۆ ئەوەی لە دژی [[بەشار ئەسەد]] سەرۆکی سووریا خۆیان یەک بخەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Barzani Unites Syrian Kurds Against Assad|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2012/07/barzani-grabs-assads-kurdish-car.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|agency=Al-Monitor|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> زۆرێک لە سەربازە سوورییە بە ڕەچەڵەک کوردەکان، لە قۆناغە سەرەتاییەکانی شەڕی ناوخۆی سووریا سەنگەرەکانیان بەجێ ھێشت و بەرەو ھەرێمی کوردستان ھەڵھاتن بۆ پێکھێنانی "پێشمەرگەکانی ڕۆژاڤا" کە لەلایەن ھەرێمی کوردستانەوە بودجەی بۆ دابین دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syrian Kurdish women join Peshmerga|ناونیشان=http://www.kurdistan24.net/en/sport/75952338-772a-453d-bef6-24b82a1adf72/Syrian-Kurdish-women-join-Peshmerga|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|agency=Kurdistan24|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> [[فەلاح مستەفا]]، وەزیری دەرەوەی ھەرێمی کوردستان ڕایگەیاند: "دەمانەوێت حکومەتێکی دیموکراسی و نوێنەرایەتی لە دیمەشق ببینین، و ئۆپۆزسیۆن دەبێت دانپێدانان و ماف و ئایندەی سەرجەم گروپە کەمینەکان لەبەرچاو بگرێت".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Minister Falah Mustafa: Kurdish unity in Syria is of paramount importance|ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=42101|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=Department of Foreign Relations - Kurdistan Regional Government|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200303023826/https://dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=42101|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syria 'No future' for Kurdish forces in Syria, says lammaker close to Assad|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/22122015|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|agency=Rudaw|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> لە وەڵامی [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان]] لە ساڵی ٢٠١٧، ڕیاز تاوس، پەرلەمانتاری سووریا ڕایگەیاند، سووریا پشتگیری لە ڕیفراندۆمەکە ناکات، چونکە بڕیارێکی تاکلایەنەیە بەبێ ڕەزامەندی حوکومەتی عێراق ئەنجام دراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syrian MP on Kurdish independence: Damascus seeks Arab unity|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/160620171|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|agency=Rudaw|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|سووریا|سیاسەت|ئاسیا}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{سووریا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] je1g8y223hlamwj5i0xavn2hkng7lnu 0 246290 1689764 1528555 2026-10-19T07:39:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە) 1689764 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox bilateral relations|ھەرێمی کوردستان‒ئیسپانیا|Kurdistan Region|Spain}} '''پەیوەندییەکانی ھەرێمی کوردستان و ئیسپانیا''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان]] و [[ئیسپانیا]]یە.{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} ھەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٠ەوە لە ڕێگەی نوێنەرایەتییەکەوە لە [[مەدرید]]، پایتەختی ئیسپانیا پەرە بە پەیوەندییەکانی دەدات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KRG Mission to the European Union|ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=210&l=12&r=364|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103165307/http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=210&l=12&r=364|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=Department of Foreign Relations - Kurdistan Regional Government}}</ref> لەکاتێکدا ئیسپانیا ھیچ نوێنەرایەتییەکی لە ھەرێمی کوردستاندا نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Promoting Spanish Investment|ناونیشان=https://investingroup.org/interview/151/daban-shadala-krg/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٨|ئیش=Invest in Group|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٤}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ [[مەسعوود بارزانی]]، سەرۆکی حوکومەتی ھەرێمی کوردستان ڕایگەیاندبوو، کوردستان بەھای پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئیسپانیا بەرز دەنرخێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Prime Minister Barzani and Spain’s ambassador discuss fight against ISIS|ناونیشان=http://www.krgspain.org/prime-minister-barzani-and-spains-ambassador-discuss-fight-against-isis/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> == پەیوەندی سیاسی == ئیسپانیا سیاسەتێکی وردی بەرامبەر بە ناوچە کوردنشینییەکان ھەبووە، ئیسپانیا نایەوێت کورد جوداخواز بێت، ئەمەش لەبەر ئەوەیە ئیسپانیا خۆی کێشەی جوداخوازی نێوخۆیی ھەیە، کە کەتەلۆنییەکان و گروپەکانی دیکەن. نوێنەری حوکومەتی ھەرێمی کوردستان لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٤دا دەریخست کە پەیوەندییە ئابوورییەکانی نێوان ئیسپانیا و ھەرێم کەمترین ئاست بووە و تەنیا کۆمپانیایەکی کەمی ئیسپانیا لە ناوچەکەدا چالاکن. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Alexandra Di Stefano Pironti|سەردێڕ=Spain Lags Behind in Business and Political Ties With Kurdistan|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/business/11012014|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٨|ئیش=Rûdaw|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> لە مانگی ئابی ھەمان ساڵدا، دوای لەشکرکێشی داعش بۆ سەر عێراق، گارسیا مارگالۆ وەزیری دەرەوەی ئیسپانیا ڕایگەیاند، پشتیوانی سەربازی بۆ ھەرێمی کوردستان ھەمیشە بە ڕەزامەندی حکومەتی ناوەندی لە بەغدا دەبێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=La UE respalda que sus miembros envíen armas a los kurdos de Irak|ناونیشان=http://www.elmundo.es/internacional/2014/08/15/53ee1d54268e3ee20a8b457d.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٨|ئیش=El Mundo|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> دواتر باس لەوە کرا کە ئیسپانیا خۆی لە ھاوکاریکردنی ھێزە کوردییەکان بەدوور گرتووە. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Rajoy rehúsa una implicación directa de España contra los yihadistas|ناونیشان=https://www.libertaddigital.com/internacional/oriente-medio/2014-09-05/rajoy-rehusa-una-implicacion-directa-de-espana-contra-los-yihadistas-1276527510/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٨|agency=Libertad Digital|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> حکومەتی ئیسپانیا [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی کوردی]] ڕەتکردەوە کە لە ئەیلوولی ٢٠١٧ بەڕێوەچوو <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=España rechaza también el referéndum independentista organizado por Kurdistán|ناونیشان=https://www.abc.es/espana/abci-espana-rechaza-tambien-referendum-independentista-organizado-kurdistan-201709151730_noticia.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٨|ئیش=ABC España|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> == پەیوەندییەکانی کەتەلۆنیا و کوردەکان == دوای ئەنجامدانی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستان لە ئەیلوولی ٢٠١٧، سەرۆکی کەتەلۆنیا پیرۆزبایی لە دەسەڵاتدارانی کوردی کرد بۆ ئەنجامدانی ڕیفراندۆمەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Catalan President Congratulates Barzani on Kurdistan’s Referendum|ناونیشان=http://www.basnews.com/index.php/en/news/kurdistan/381208|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> ھەروەھا سەرۆکی پارتی دیموکراتی ئەوروپای کەتەلۆنیا و سەرۆکی پێشووی [[کەتەلۆنیا]] ڕایگەیاند کە پشتگیری لە ھەوڵی سەربەخۆیی کوردەکان دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://defensenews-alert.blogspot.com/2017/09/catalonia-kurdistan-defending-democracy.html|سەردێڕ=Catalonia, Kurdistan ‘defending democracy’: former Catalan leader|بڵاوکەرەوە=Defense News}}</ref> [[فەلاح مستەفا|فەلاح مستەفا بەکر]] وەزیری دەرەوەی ھەرێمی کوردستان لە مانگی ئایاری ٢٠١٧ بە مەبەستی پتەوکردنی پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان کوردستان و کەتەلۆنیا سەردانی کەتەلۆنیای کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئیسپانیا}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئیسپانیا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:کەتەلۆنیا]] [[پۆل:ئیسپانیا]] dtknk0szpig50wpwgtt0w5nn4lnggsn 0 246341 1689625 1528436 2026-10-19T01:39:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689625 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=پەیتن لی|image=Peyton Elizabeth Lee, 2017 (cropped).jpg|caption=لی لە ٢٠١٧دا|birth_date={{Birth date and age|2004|05|22}}<ref name="DisneyABCPress-Andi Mack-Bios" />|birth_place=شاری نیو یۆرک، ویلایەتە یەکگرتووەکان|education=زانکۆی کۆڵۆمبیا|occupation=ئەکتەر|yearsactive=٢٠١٥–ئێستا|website={{URL|http://www.peytonelizabethlee.com}}}} '''پەیتن ئەلیزابێس لی''' ({{بە ئینگلیزی|Peyton Elizabeth Lee}}؛ لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٠٤) لە دایکبووە<ref name="DisneyABCPress-Andi Mack-Bios">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Disney Channel - Andi Mack - Show Bios (Peyton Elizabeth Lee)|ناونیشان=https://www.disneyabcpress.com/disneychannel/shows/andi-mack/bios/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180920195936/https://www.disneyabcpress.com/disneychannel/shows/andi-mack/bios/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=Disney ABC Press}}</ref>، ئەکتەری ئەمریکییە. بە ڕۆڵی سەرەکی زنجیرە درامای کۆمیدی کەناڵی دیزنی ئەندی ماک ناسراوە (٢٠١٧-٢٠١٩) == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == لە شاری نیویۆرک لەدایکبووە، ڕووی لە شاری مانھاتن بیچ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا کردووە و لە تەمەنی ١٠ ساڵییەوە دەستی بە نواندن کردووە<ref name="TBR">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hixon|یەکەم١=Michael|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Manhattan Beach student stars in new Disney Channel series 'Andi Mack'|ناونیشان=http://tbrnews.com/entertainment/manhattan-beach-student-stars-in-new-disney-channel-series-andi/article_d67920e2-1991-11e7-9ed1-9b6778581623.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=The Beach Reporter}}</ref>. لی نیوە چینییە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kowalski|یەکەم=Kristine Hope|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Peyton Elizabeth Lee Opens Up About Her Family's Heritage|ناونیشان=http://www.twistmagazine.com/posts/peyton-elizabeth-lee-heritage-asian-pacific-islander-month-132585|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170806100719/http://www.twistmagazine.com/posts/peyton-elizabeth-lee-heritage-asian-pacific-islander-month-132585|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=Twist Magazine}}</ref> باوکی ئەکتەری ناوداری ئەمریکی ئەندرۆ تینپۆ لییە، کە بە "یەکێک لە ھۆکارە سەرەکییەکانی بوونم بە ئەکتەر" وەسفی دەکات<ref name="TBR2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hixon|یەکەم١=Michael|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Manhattan Beach student stars in new Disney Channel series 'Andi Mack'|ناونیشان=http://tbrnews.com/entertainment/manhattan-beach-student-stars-in-new-disney-channel-series-andi/article_d67920e2-1991-11e7-9ed1-9b6778581623.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=The Beach Reporter}}</ref>. دایکی جێنیفر دۆرمەر لی، دەروونناسە. خوشکێکی گەورە و برایەکی بچووکی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Adamson|یەکەم=Sydney|سەردێڕ=Peyton Elizabeth Lee|ناونیشان=https://www.magzter.com/article/Fashion/Girls-Life-magazine/Peyton-Elizabeth-Lee|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=Girls' Life Magazine}}</ref> لە مانگی ئەیلولی ساڵی ٢٠٢٢، لی ناوی خۆی لە زانکۆی کۆڵۆمبیا لە شاری نیویۆرک تۆمار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peyton Elizabeth Lee's first few days at college! She's going to Columbia University📚📖 @columbia|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/CiOMTN9OS0u/|وێبگە=instagram.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=big apple🍎|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/Ciu__mmrn7L/|وێبگە=instagram.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=first sem. completed it mate|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/Cme-gN1PW9j/|وێبگە=instagram.com}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Peyton Elizabeth Lee}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس]] [[پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک]] [[پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] b08jxylej56w0ne6o4hu920o64cjs31 0 246384 1689765 1528556 2026-10-19T07:39:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1689765 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox bilateral relations |ھەرێمی کوردستان‒تورکیا |Kurdistan Region |Turkey|filetype=svg |map=Turkey_Kurdistan_locator.png }} '''پەیوەندی نێوان ھەرێمی کوردستان و تورکیا'''، پەیوەندییەکی سیاسی و مێژوویی [[تورکیا]]یە لەگەڵ [[ھەرێمی کوردستان]] کە لە نێوان دژایەتیکردن و پەیوەندی دۆستایەتیدا ماوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tim Reid|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Turkey's eastern trading bet pays off|ناونیشان=https://www.ft.com/content/94646ab6-f1c5-11e1-bda3-00144feabdc0|بڵاوکەرەوە=Financial Times}}</ref> == ھەڵدانەوەی مێژوویی == بڕیارەکەی [[سەددام حوسێن]] بۆ داگیرکردنی [[کووەیت]] لە ھاوینی ساڵی ١٩٩٠ ھەنگاوێکی دیکەی نوێی بۆ سیاسەتی دەرەوەی تورکیا دروست کرد، کە سەرۆکوەزیرانی تورکیا، [[تورگوت ئۆزال]] بە پشتیوانیکردنی ھاوپەیمانی دژە عێراق بە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سەرۆکایەتی ئەمریکا]]، سەرکردایەتی دەکرد. نەیارانی سیاسەتی دەرەوەی [[تورگوت ئۆزال|ئۆزال]]، نەک تەنھا ترسیان لە لەدەستدانی بازرگانی و وزەی عێراق ھەبوو، بەڵکو ترسیان لە ئەگەری دابەشبوونی عێراق ھەبوو دوای سەرکەوتنی ھاوپەیمانان، کە دەتوانێت ببێتە ڕێگە خۆشکەری پێکھێنانی کوردستانێکی سەربەخۆ. [[کوردستان]]ێکی سەربەخۆ دەتوانێت پەناگەیەک بۆ [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] دابین بکات و ھانی [[کوردانی باکووری کوردستان|کوردە نەتەوەیییەکانی]] [[باکووری کوردستان]] بدات، کە ئەمەش مەترسییە بۆ سەر ئاسایشی تورکیا.<ref>Lundgren, Åsa 2007 The Unwelcome Neighbour: Turkey's Kurdish Policy. London: I.B. Tauris.</ref> لە کاتی شەڕی عێراقدا، ملیۆنان [[کورد]] لەودیو سنوورەکانەوە ھەڵھاتن و بەدوای پەناگەیەکدا دەگەڕان لە [[تورکیا]] و [[ئێران]]. ئەمریکا [[ئۆپەراسیۆنی دابینکردنی ئارامی]] بۆ سەلامەتی بۆ کوردەکان ئەنجامدا، بۆ ڕێگریکردن لە ھێرشی ھێزە عێراقییەکان لە باکووری وڵاتەکە. گەڕانەوەی [[کوردانی باشووری کوردستان|کوردانی باشوور]] بۆ باشووری کوردستان و ناوچەکانی خۆیان، لەژێر پاراستنی [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ھێزی ئاسمانی ئەمریکا،]] [[باشووری کوردستان|ناوچەیەکی کوردی خۆسەری دیفاکتۆی]] لە باکووری عێراق دروست کرد. سەرەتا بەو ئاراستە نوێیەی کە دواتر سیاسەتی دەرەوەی تورکیا لە سەردەمی [[ئەحمەد داودئۆغڵو]]دا گرتییەبەر، تورکیا خەریکی دیپلۆماسییەکی چالاک و وابەستەیی ئابووری بوو کە بەدوای سیاسەتی «بێ کێشە» دا دەگەڕا لەگەڵ دراوسێکانی خۆیدا.<ref>Kirişci, K. (2011). Turkey's ‘Demonstrative Effect’ and the Transformation of the Middle East. Insight Turkey, 13(2, Summer), 33–55.</ref> ھەرچەندە تورکیا بەردەوامە لە دژایەتیکردنی کوردستانێکی سەربەخۆ لە باکووری عێراق، بەڵام لە ھەناردەکردنی نەوتی کەرکووک لە ڕێگەی بۆرییەوە بۆ بەندەری جەیھان نەوەستاوە، و بەردەوامیشە لە گەڕان بەدوای نەوتدا لە ناوچەکە، بە یارمەتی کۆمپانیا حوکومییەکانی.<ref name="auto">Ageliki, A. , & Panteladis I. (2016). Eurasian Orientation and Global Trade Integration: The Case of Turkey. Eurasian Economic Review, 6(2, Summer), 275–287.</ref> == پەیوەندییە ئابوورییەکان == بازرگانی [[تورکیا]] و [[ھەرێمی کوردستان]] نزیکەی ٩٠٠٪ لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە گەشەی کردووە،<ref name="auto">Ageliki, A. , & Panteladis I. (2016). Eurasian Orientation and Global Trade Integration: The Case of Turkey. Eurasian Economic Review, 6(2, Summer), 275–287.</ref> [[تورکیا]] زیاتر کەلوپەلە ھەناردەیییەکانی، ھەناردەی [[عێراق]] دەکات،<ref name="auto"/> بە بەراورد بە ھەر وڵاتێکی تری دراوسێی.<ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Alex Dziadosz|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=The Economic Case Against an Independent Kurdistan|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/international/archive/2017/09/kurdistan-barzani-iraq-turkey-blockade-oil/541149/|بڵاوکەرەوە=The Atlantic}}</ref> == پەیوەندییە کولتوورییەکان == دراما تەلەڤیزیۆنییە تورکییەکان لە سەرانسەری ھەرێمی کوردستاندا بە شێوەیەکی بەرفراوان ناوبانگیان دەرکردووە، کە ئەمەش ھونەر و کولتووری وڵاتەکەی زیاتر تێکەڵی کورد و عەرەبەکانیش کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=David Rohde|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=The Islamic World's Culture War, Played Out on TV Soap Operas|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/international/archive/2012/03/the-islamic-worlds-culture-war-played-out-on-tv-soap-operas/254247/|بڵاوکەرەوە=The Atlantic}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|تورکیا}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:تورکیا]] kmhi1sxlhoko1d16qqzu76s1rykkfff 0 246478 1689278 1528117 2026-10-18T13:39:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ئێران-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689278 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{infobox military conflict |conflict = پێکدادانەکانی بانە |partof = [[تێکھەڵچوونی ئێران و پژاک]] |image = |caption = |date = ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ |place = [[بانە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]] |coordinates = |map_type = |latitude = |longitude = |map_size = |map_caption = |map_label = |territory = |result = بەبێ ئەنجام |status = |combatant1 = {{Flag|Iran}} * [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] * [[بەسیج]] |combatant2 = {{flagicon image|Flag_of_Partiya_Jiyana_Azad_a_Kurdistanê.svg}} [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] (پژاک) |combatant3 = |commander1 = |commander2 = |commander3 = |units1 = |units2 = |units3 = |strength1 = نادیار |strength2 = نادیار |strength3 = |casualties1 = ١ کوژراو<ref name="casualties">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://news.xinhuanet.com/english/world/2011-12/28/c_131331815.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150117130459/http://news.xinhuanet.com/english/world/2011-12/28/c_131331815.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=5 killed in fresh clash between Iran's security forces, Kurdish PJAK militants: report - Xinhua &#124; English.news.cn |بڵاوکەرەوە=News.xinhuanet.com |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><br/> (بەوتەی ئێران)<br/> ٩ کوژراو<ref name=payvand/><br/> (بەوتەی پژاک) |casualties2 = ٤ کوژراو،<ref name="casualties"/> چەندین بریندار<ref name="casualties"/><br/> (بەوتەی ئێران)<br/> نەزانراو (بەوتەی پژاک) |notes = }} لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١، تێکھەڵچوونێکی سەربازی لە نێوان ھێزە ئەمنییەکانی ئێرانیی سەر بە [[بەسیج]]، لقی میلیشیای [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و چەکدارانی [[پژاک]] ڕوویدا. == داپۆشینی میدیایی == میدیاکانی [[ئێران]]، دەزگای فارس نیوز و پرێس تیڤی، ڕایان گەیاند کە لەکاتی شەڕەکەدا لایەنی کەم پێنج کەس گیانیان لەدەستداوە کە یەک بەسیجی و چوار ئەندامی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] بوون و ئاماژەیان بەوەشکردووە کە چەند ئەندامێکی پارتی ژیانی ئازاد برینداربوون. لە میانەی شەڕ و پێکدادانەکاندا نۆ ھێزی حکوومی کوژراون. پارتی ژیانی ئازادی کوردستان بانگەشەی ئەوە دەکات کە لە ڕێگەی ئەم ھێرشەوە ھێزەکانی ئێران مەرجەکانی ئاگربەستی نێوان ھەردوولایان پێشێل کردووە و لە ٤ی کانوونی دووەمدا لە ماڵپەڕی خۆیدا ئەم بەیاننامەیەی خوارەوەی بڵاوکردەوە: «ئۆپەراسیۆنی سەربازی و ھێرشی کۆماری ئیسلامی بە پێشێلکارییەکی ئاشکرای پابەندبوونی ھەردوولایە بۆ ئاگربەست لە ٥ی ئەیلوولەوە». == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٢٢ی ١٢ی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|سیاسەت|شەڕ|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:٢٠١١ لە ئێران]] [[پۆل:ململانێکانی ٢٠١١]] [[پۆل:شەرەکانی ٢٠١١]] 2pmb7awiyuucb2yp7c61vi0aunl32sk 1 246636 1689779 1613657 2026-10-19T08:21:50Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689779 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ململانێی ئیسرائیل و پەکەکە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1182121 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121102082444/http://www.alsminiature.com/m.34.gardien.cedre.htm بۆ http://www.alsminiature.com/m.34.gardien.cedre.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٣٤، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ململانێی ئیسرائیل و پەکەکە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1327363 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130522085946/http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/4558.pdf بۆ http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/4558.pdf زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.alsminiature.com/m.34.gardien.cedre.htm *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20081018140436/http://haber.vatanim.com.tr/haberdetay.asp?detay=Kurt_sorununun_cozumu_teroru_bitirir_203724_1&Newsid=203724 بۆ http://haber.vatanim.com.tr/haberdetay.asp?detay=Kurt_sorununun_cozumu_teroru_bitirir_203724_1&Newsid=203724 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٤٨، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ململانێی ئیسرائیل و پەکەکە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613656 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231216013804/https://npasyria.com/en/83123/ بۆ https://npasyria.com/en/83123/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231216013817/https://npasyria.com/en/94613/ بۆ https://npasyria.com/en/94613/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:١٦، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ململانێی ئیسرائیل و پەکەکە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689778 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231216013803/https://medyanews.net/israeli-bank-involved-in-palestinian-built-settlement-in-syrias-turkish-controlled-afrin/ بۆ https://medyanews.net/israeli-bank-involved-in-palestinian-built-settlement-in-syrias-turkish-controlled-afrin/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231216170140/https://medyanews.net/democratic-confederalism-best-option-for-palestinians-pkks-duran-kalkan/ بۆ https://medyanews.net/democratic-confederalism-best-option-for-palestinians-pkks-duran-kalkan/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231215224331/https://medyanews.net/pkks-karayilan-advocates-for-peaceful-resolution-of-conflicts-in-middle-east/ بۆ https://medyanews.net/pkks-karayilan-advocates-for-peaceful-resolution-of-conflicts-in-middle-east/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٢١، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) au7k7vqcnt0rrwfvdz6jkt1sdumoc31 0 246655 1689763 1617714 2026-10-19T07:38:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689763 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox bilateral relations|ھەرێمی کوردستان‒ھۆڵەندا|Kurdistan Region|Netherlands}} '''پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و هۆڵەندا''' پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان]] و وڵاتی [[ھۆڵەندا]]یە. هەرێمی کوردستان هیچ نوێنەرایەتییەکی لە هۆڵەندا نییە، بەڵام هۆڵەندا لە ساڵی ٢٠١٢ەوە کونسوڵخانەی گشتی لە [[ھەولێر]] هەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Consulate General of the Kingdom of the Netherlands|ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=126&l=12&r=363|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=Department of Foreign Relations - Kurdistan Regional Government|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304070659/http://dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=126&l=12&r=363|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> هۆڵەندا ئامادەیی سەربازی لە هەرێمی کوردستان هەیە و بە هاوکاری مرۆیی و سەربازی، هاوکاری ناوچەکەی کردووە. هەروەها هۆڵەندا لە ساڵی ٢٠١٧دا بە بڕی ٢٥٠ هەزار یۆرۆ بەشداری لە چاکسازییە ئابوورییەکانی کوردستاندا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Netherlands is supporting reforms in the Kurdistan Region with a contribution to its Funding Facility for Economic Reform|ناونیشان=http://www.iq.undp.org/content/iraq/en/home/presscenter/pressreleases/2017/02/16/the-netherland-s-is-supporting-reforms-in-the-kurdistan-region-with-a-contribution-to-its-funding-facility-for-economic-reform.html|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=UNDP in Iraq|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170528145016/http://www.iq.undp.org/content/iraq/en/home/presscenter/pressreleases/2017/02/16/the-netherland-s-is-supporting-reforms-in-the-kurdistan-region-with-a-contribution-to-its-funding-facility-for-economic-reform.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە مانگی ئابی ٢٠١٦، [[مارک ڕوتێ]]، سەرۆک وەزیرانی هۆڵەندا سەردانی هەرێمی کوردستانی کرد و لەگەڵ بەرپرسانی باڵای کورد کۆبووەوە و سەربازانی هۆڵەندای لە ناوچەکە جێگیر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Kurdistan Dutch PM in Erbil: Our battle against ISIS further improves Kurdistan's stability|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/100820161|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Rudaw|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> سەبارەت بە سەربەخۆیی باشووری کوردستان، هاری ڤان بۆمێل، پەرلەمانتاری هۆڵەندی ڕای گەیاند: «داوا لە پارتەکەم دەکەم پشتگیری لە کوردستانی سەربەخۆ بکات، چونکە پێموایە سەربەخۆیی باشترین ڕێگایە بۆ دەستەبەرکردنی داهاتووی گەل لەم هەرێمەدا».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=VIDEO: Dutch MP: Independence best way to secure Kurds|ناونیشان=http://www.kurdistan24.net/en/news/97724c7a-ec57-43a2-a5b5-52827cc25907|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Kurdistan24|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> == مێژوو == لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا، هۆڵەندا بەشداری لە [[ئۆپەراسیۆنی دابینکردنی ئارامی|ئۆپەراسیۆنی دابینکردنی ئاسوودەیی]] کرد، کە ئۆتۆنۆمی بۆ کوردەکانی باشووری کوردستان دەستەبەر کرد. حکوومەتی هۆڵەندا بەشداری کرد لە ئۆپەراسیۆنەکەدا بە سەرۆکایەتی ئەمریکا لەگەڵ یەکەیەکی سوپا کە پێکهاتبوو لە کۆمپانیایەکی پزیشکی، کۆمپانیایەکی بیناسازی ئەندازیاری، بارەگا و کۆمپانیای پشتیوانی خزمەتگوزاری جەنگ. بۆ ئەمەش کۆپتەرەکانی لە هێزی ئاسمانی شاهانەی هۆڵەندا و ١٣ کارمەند بۆ ناوچەکە جێگیرکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dutch contribution|ناونیشان=https://www.defensie.nl/english/topics/historical-missions/contents/mission-overview/1991/provide-comfort---operation-haven/dutch-contribution|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Defence Ministry of the Netherlands}}</ref> لە دوای ئەو ئۆپەراسیۆنە، حکوومەتی هۆڵەندا بەشداری لە هەوڵە نێودەوڵەتییەکان کرد بۆ ناردنی هاوکاری مرۆیی بۆ ئەو پەنابەرە کوردانەی کە لە ناوچەکەدا ئاوارە ببوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=1992 International Year Book|پەڕە=٣٥٢}}</ref> هۆڵەندا لە ساڵی ٢٠١٢دا نووسینگەی پەیوەندییەکانی لە ناوچەکەدا کردەوە بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییەکانی، بەتایبەتی پەیوەندییە ئابوورییەکان. لەو کاتەدا ٣٢ کۆمپانیای تۆمارکراوی هۆڵەندی لە هەرێمی کوردستان هەبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Dutch Acknowledge Kurdistan's Potential by Opening Consulate|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/22052014|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Rudaw|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ بڕیاردرا نوێنەرایەتی هۆڵەندا بەرز بکرێتەوە بۆ کونسوڵخانەی گشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netherlands to upgrade diplomatic presence in Kurdistan|ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=43957|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Department of Foreign Relations - Kurdistan Regional Government|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=43957 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە مانگی ئابی ٢٠١٤ حکوومەتی هۆڵەندا هاوکاری مرۆیی بۆ حکوومەتی کوردی دابین کرد بەهۆی زیادبوونی ژمارەی ئاوارە ناوخۆیییەکانی شەڕی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] و کەرەستەی سەربازیی سووک بۆ سەربازە کوردەکان ([[پێشمەرگە]]).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netherlands provides humanitarian aid and non-lethal military equipment to Kurdistan|ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=43946|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Department of Foreign Relations - Kurdistan Regional Government|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=43946 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> هەروەها هۆڵەندا بەرنامەی ڕاهێنانی سەربازی لە ناوچەکەدا دەست پێکرد، کە بڕیار بوو ١٠٠ سەربازی یاریدەدەر و ئەفسەری هۆڵەندی ڕاهێنان بە پێشمەرگە بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netherlands making considerable contribution to Kurdish fight against ISIS|ناونیشان=https://www.government.nl/latest/news/2014/12/21/netherlands-making-considerable-contribution-to-kurdish-fight-against-isis|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Government of the Netherlands|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> لە مانگی ئایاری ساڵی ٢٠١٥ [[جینین ھێنس پلاسخارت]] وەزیری بەرگری هۆڵەندا سەردانی هەولێری کرد و لەگەڵ [[نێچیرڤان بارزانی]]، سەرۆکی حوکومەتی هەرێمی کوردستان کۆبووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hennis bij militairen in Midden-Oosten en Irak|ناونیشان=https://www.defensie.nl/actueel/nieuws/2015/05/15/hennis-bij-militairen-in-midden-oosten-en-irak|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Ministry of Defence of the Netherlands|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٥|زمان=nl}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠١٦ وەفدێکی پەرلەمانی هۆڵەندا سەردانی هەولێری کرد بۆ سەرپەرشتیکردنی بەشداری هۆڵەندا لە شەڕی داعش و هاوکارییەکانی وڵاتەکە بۆ هەرێمی کوردستان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Dutch MPs visiting Kurdistan assess Netherlands' part in ISIS war|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/040520162|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Rudaw|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|سیاسەت}} پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:ھۆڵەندا]] trybjmuvccjjveuxzvgbpo3riwdbwce 0 246856 1689387 1688965 2026-10-18T17:16:40Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1689387 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پیێرینۆ پراتی''' ({{IPA-it|pjeˈri:no ˈpra:ti}} ; ١٣ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦ – ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠) [[تۆپی پێ|یاریزانێکی تۆپی پێی]] ئیتاڵییە و بە شێوەیەکی سەرەکی وەک [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر]] یاری کردووە. سەرەتای یاریکردنی لەگەڵ یانەی سالێرنیتانا دەستیپێکرد، دواتر بۆ چەندین یانەی دیکەی ئیتاڵیا یاریکرد، لەنێویاندا لەگەڵ یانەی [[ئەی سی میلان|میلان]]، کە چەندین نازناوی لەگەڵدا بەدەستھێنا. دوا کەسە کە ھاتریکی لە یاری کۆتایی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|جامی ئەورووپا]] تۆمارکردووە ئەویش لە [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٦٩|ساڵی ١٩٦٩]] بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام]]. لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی پراتی لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٤ لە ١٤ بۆنەدا نوێنەرایەتی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] دەکات و حەوت گۆڵی تۆمارکردووە؛ ئەندامی ئەو تیپانە بوو کە جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦یان لەسەر خاکی خۆیان بەدەستھێنا، و لە ساڵی ١٩٧٠ لەگەڵ ھەڵبژاردەی ئیتالیا گەیشتنە [[یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠]].<ref name="Pierino PRATI II">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pierino PRATI (II)|ناونیشان=http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Prati.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=magliarossonera.it|زمان=it}}</ref>بە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] دۆڕا.<ref name="Pierino PRATI II"/><ref name="FIGC Profilo">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nazionale in cifre: Prati, Pierino|ناونیشان=http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=850&squadra=1|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٥|وێبگە=www.figc.it|بڵاوکەرەوە=FIGC|زمان=it}}</ref><ref name="storiedicalcio">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Racconti Mondiali: Messico 1970 - Pierino Prati|ناونیشان=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_70_prati.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Storie di Calcio|زمان=it|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160910191438/http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_70_prati.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>پراتی لە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ کۆچی دوایی کرد، دوای ئەوەی ماوەیەک نەخۆش بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=RIP: Pierino Prati dead at 73|ناونیشان=https://www.football-italia.net/154862/rip-pierino-prati-dead-73|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=Football Italia|بڵاوکەرەوە=Tiro Media Ltd.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تۆپی پێ|ئیتاڵیا}} {{پۆلی کۆمنز|Pierino Prati}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٦٨]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]] ecry56w9k946jmk5qg438ch2432eypn 0 247045 1689762 1597723 2026-10-19T07:38:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689762 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox bilateral relations|ھەرێمی کوردستان‒کۆماری چیک|Czech Republic|Kurdistan Region}} '''پەیوەندییەکانی کۆماری چیک و ھەرێمی کوردستان''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[کۆماری چیک]] و [[ھەرێمی کوردستان]]ە.{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]].}} کۆماری چیک لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە نوێنەرایەتی لە ھەرێمی کوردستان ھەیە لە ڕێگەی کونسوڵخانەی گشتی لە [[ھەولێر]]، بەڵام ھەرێمی کوردستان ھیچ نوێنەرایەتییەکی لە کۆماری چیکدا نییە. پەیوەندییەکانی نێوان ئەو دوو لایەنە بە گفتوگۆی ئاست بەرز و ھاوکاری شەڕی دژی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] تایبەتمەندە. [[مەسعوود بارزانی]]، سەرۆکی ھەرێم لە ساڵی ٢٠١٥ سەردانی کۆماری چیکی کرد و چاوی بە میلۆش زێمان، سەرۆککۆمار و بەرپرسانی باڵای دیکەی حکوومەتی چیک کەوت. لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠١٥، میلۆش زێمان، سەرۆکی چیک ڕای گەیاند: «بەم نزیکانە ھەرێمی کوردستان سەربەخۆ دەبێت».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Czech president praises Kurds, talks independence|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/english/world/301120151-amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&aoh=17037770846496&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rudaw.net/english/world/301120151|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www-rudaw-net.cdn.ampproject.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231228153735/https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/english/world/301120151-amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&aoh=17037770846496&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rudaw.net/english/world/301120151|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff|یەکەم=Editorial|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Czech President says emergence of independent Kurdistan just a matter of time|ناونیشان=https://ekurd.net/czech-independent-kurdistan-2015-11-30|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurd Net - Ekurd.net Daily News|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170725061907/http://ekurd.net/czech-independent-kurdistan-2015-11-30|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مێژوو == === پەیوەندییەکانی چێکۆسلۆڤاکیا لەگەڵ ڕاپەڕینی کوردەکان (١٩٥٨–١٩٦٨) === پراگ لە ١٦ی تەممووزی ١٩٥٨ دانی بە حکوومەتەکەی [[عەبدولکەریم قاسم]]دا نا، ھەروەھا پەیوەندییەکانی لەگەڵ ڕاپەڕیوانی کورد و کۆمۆنیستە عێراقییەکان پاراست. لە ساڵی ١٩٥٩ و چەند ھەفتەیەک دوای کردنەوەی باڵیۆزخانەی چێکۆسلۆڤاکیا لە [[بەغدا]]، سکرتێری باڵیۆزی چیک لەگەڵ [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] سەرۆکی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] لە بەغدا کۆبووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sieber|یەکەم=Petr Zídek, Karel|سەردێڕ=Československo a Blízký východ v letech 1948-1989|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Ústav mezinárodních vztahů|ژپنک=٩٧٨٨٠٨٦٥٠٦٧٦٠|شوێن=Praha|پەڕەکان=٩٣|زمان=Czech}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٠ عێراق و [[چێکۆسلۆڤاکیا]] پرۆتۆکۆلێکیان لەسەر ھاوکاری زانستی و تەکنیکی واژوو کرد و خوێندکارانی عێراقی کە زۆرینەیان کورد بوون<ref name="komunita">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Michael Murad & Miroslav Slaveš|ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=Kurdská komunita v České Republice|journal=Český lid|زمان=Czech|بڵاوکەرەوە=Institute of Ethnology, Czech Academy of Sciences|بەرگ=١٠٢|issue=1|پەڕەکان=٢١}}</ref> بۆ خوێندن گەشتیان کرد بۆ [[چێکۆسلۆڤاکیا]].<ref name="czechoslovakia">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Mária Holubová & Mária Rošteková|ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Slovakia and Arab countries: Yesterday and Today|ناونیشان=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=27596|journal=Politické vedy|issue=2|پەڕەکان=٢٨–٥٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Kurdish Community in the Czech Republic and Its Transnational Practices|ناونیشان=https://www.academia.edu/15928819|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٧|پەڕە=٣٠٠}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٥ کاتێک پراگ دەستی کرد بە گەڕاندنەوەی خوێندکارە کوردەکان بۆ ڕژێمی بەعس، خوێندکاران بە سەرکردایەتی [[یەکتا ئۆزنۆگلو]] بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بەو ڕێوشوێنانە دەستیان بە مانگرتن لە خواردن کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://yektauzunoglu.com/en/2017/05/15/islamic-trojan-horse-in-czech-republic-i/|سەردێڕ=Islamic Trojan Horse in Czech Republic I|ئیش=Yekta Uzunoglu|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٨|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180320221353/http://yektauzunoglu.com/en/2017/05/15/islamic-trojan-horse-in-czech-republic-i/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Kdo je kdo: MUDr. Yekta Uzunoglu|ناونیشان=http://www.bezpolitickekorektnosti.cz/?page_id=70714|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠١٧|agency=BezPolitickéKorektnosti|زمان=Czech}}</ref> === کۆماری چیک (٢٠٠٣–٢٠١٣) === دوای تێکچوونی پەیوەندییەکانی نێوان چێکۆسلۆڤاکیا و عێراق بەھۆی [[شەڕی ئێران و عێراق]]،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict|ڕێکەوت=٢٠٠٨|پەڕە=٢٨١}}</ref> و بەشداری کۆماری چیک لە سزاکانی سەر عێراق لە ساڵی ١٩٩٠ تا ٢٠٠٣،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rick Fawn|سەردێڕ=The Czech Republic: A Nation of Velvet|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|edition=3|شوێن=Amsterdam|پەڕە=١٣٥}}</ref> کۆماری چیک بە پلەی یەکەم سەرنجی لەسەر [[ئاوەدانکردنەوەی عێراق]] بوو، بەڵام لە ٢٠٠٦ نووسینگەی پەیوەندی لە ھەولێر کرایەوە و لەم ماوەیەدا بە بەشداری کەسایەتییە چیکییەکانی نووسینگە، پێشانگای ڕۆشنبیری لە ھەرێمی کوردستان بەڕێوەچووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Czech Republic opens commercial liaison office in Erbil|ناونیشان=http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?a=10830&l=12&r=95&s=010000|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٠٦}}{{بەستەری مردوو|url=http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?a=10830&l=12&r=95&s=010000 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Report on the foreign policy of the Czech Republic between January 2007 and December 2007|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Ministry of Foreign Affairs of the Czech Republic|ژپنک=٩٧٨-٨٠-٨٦٣٤٥-٦٨-٠|شوێن=Prague|پەڕە=٢٣٦}}</ref> === پتەوکردنی پەیوەندییەکان و ھاوکاری سەربازی (لە ٢٠١٤ەوە) === لە ساڵی ٢٠١٥ ژوورێکی بازرگانی چیک‒کوردی بە ئامانجی پێشخستنی گەشەپێدان و گەشەکردن لە نێوان کۆمپانیاکانی چیک لە ھەرێمی کوردستان و بە پێچەوانەشەوە، دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.creacz.com/novinky/cz/49/zalozeni-cesko-kurdske-obchodni-komory-a-zahajeni-spoluprace-s-kurdskou-regionalni-vladou-iracke-republiky/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Založení Česko-kurdské obchodní komory a zahájení spolupráce s Kurdskou regionální vládou Irácké republiky|agency=CREA|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٥|زمان=Czech|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221023130235/http://www.creacz.com/novinky/cz/49/zalozeni-cesko-kurdske-obchodni-komory-a-zahajeni-spoluprace-s-kurdskou-regionalni-vladou-iracke-republiky/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Czech-Kurdish Chamber of Commerce|ناونیشان=http://ckcc.cz/en/home/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٧ حکوومەتی چیک ڕای گەیاند کە وەبەرھێنان لە کەرتی کشتوکاڵی کوردیدا دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Czech Republic to invest in Kurdistan's agriculture, build tractor factory|ناونیشان=http://www.kurdistan24.net/en/economy/1624e1e4-6dd7-424a-92b9-81ed78c778a8/Czech-Republic-to-invest-in-Kurdistan’s-agriculture--build-tractor-factory|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٧|ئیش=Kurdistan24|ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> کۆماری چیک لە ساڵی ٢٠١٤ەوە ھاوکاری ھێزە سەربازییەکانی کوردییەکانی کردوە، کاتێک داعش ھاتە ناو عێراق و [[مووسڵ]]ی گرت. لە مانگی ئابی ٢٠١٤ کۆماری چیک ٥٠٠ تۆن تەقەمەنی و کڵاشینکۆف و دۆشکە و ٥٠٠ نارنجۆکی دەستی بۆ ھەرێمی کوردستان ناردووە، بارە ھاوکارییەکان زیاتر لە چەک پێکھاتبوو کە چیتر لەلایەن سوپای چیکەوە بەکار نەدەھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Česká vláda dodá 500 tun munice Kurdům bojujícím proti islamistům|ناونیشان=http://zpravy.idnes.cz/vlada-schvalila-dodavku-munice-kurdum-bojujicim-proti-islamistum-1ca-/domaci.aspx?c=A140827_183302_domaci_kop|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٧|agency=idnes.cz|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Abdelhak Mamoun|سەردێڕ=URGENT: Kurdish Peshmerga to receive 1st shipment of AK-47 ammunition from Czech Republic next week|ناونیشان=http://www.iraqinews.com/features/urgent-kurdish-peshmerga-receive-1st-shipment-ak-47-ammunition-czech-republic-next-week/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٧|agency=Iraqi News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221023130255/http://www.iraqinews.com/features/urgent-kurdish-peshmerga-receive-1st-shipment-ak-47-ammunition-czech-republic-next-week/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٤ حکوومەتی چیک ڕای گەیاند کە پێنج ھەزار مووشەکی دژە تانک لە ڕێگادان بەرەو کوردستان بۆ شەڕی دژی داعش.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Czech missiles en route to Erbil as Kurds celebrate fresh war victories|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/211220143|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٧|agency=Rudaw|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Barzani received Czech Deputy Defense Minister|ناونیشان=http://www.kurdistan24.net/en/news/4f8edcda-ef2b-445c-a610-68dc81931364/barzani-received-czech-deputy-defense-minister|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٧|agency=Kurdistan24|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> ھەروەھا ئەفسەرانی کۆماری چیک مەشقییان بە ھێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان کردووە لە ئۆپەراسیۆنەکانی پاککردنەوەی مین و ڕاھێنانی پزیشکانی کورد لە [[پاریس]]، و ھەندێک پڕۆژەی بیناسازی تریش لە ناوچەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Czech Republic supports the Kurdistan Region|ناونیشان=http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?s=040000&l=12&a=54396|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٧|agency=Kurdistan Regional Government|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180712182823/http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?s=040000&l=12&a=54396|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Czech Republic Constructs Refugee Camp in Sulaymaniyah|ناونیشان=http://www.basnews.com/index.php/en/news/kurdistan/270301|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٧|agency=BasNews|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Czech to Train Peshmerga on Mine-Clearance Operations|ناونیشان=http://www.basnews.com/index.php/en/news/kurdistan/296228|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٧|agency=BasNews|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] g2x66cqp5ce0wls83k3aorr0vql9snh 0 247174 1689801 1577790 2026-10-19T10:17:54Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689801 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = مەنسوور کەریمیان | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | وێنە = Mensûr Kerîmiyan.jpeg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | سەردێری وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٨٤ | شوێنی لەدایکبوون = [[سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ | شوێنی مردن = [[دێرک، سووریا|دێرک]]، [[ڕۆژاوای کوردستان]] | ھۆکاری مردن = کوژران لە ھێرشی ئاسمانیی حکوومەتی تورکیا | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = [[سلێمانی]]، گۆڕستانی شیخ عەباس | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = پیرۆ سنە | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = دەرھێنەر، وێنەگر و کامێرامان | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | کاریگەر_بووە = | کاریگەری_بووە = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''مەنسوور کەریمیان''' ناسراو بە '''پیرۆ سنە''' (١٩٨٤ لە [[سنە]] - ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ لە [[دێرک، سووریا|دێرک]]) دەرھێنەر، وێنەگر و کامێرامانی کوردی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە لە پرۆژە سینەمایییەکان لە ھەر چوار بەشی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]]، [[ڕۆژاوای کوردستان|ڕۆژاوا]]، [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[باشووری کوردستان|باشوور]]ی [[کوردستان]] کاری کردبوو.<ref name="مەدیانیوز ۱">[https://medyanews.net/kurdish-filmmaker-mansour-karimian-killed-in-turkish-airstrike-in-qamishli-syria/ مەدیانیوز: ''سینەماکاری کورد مەنسور کەریمیان لە ھێرشی فڕۆکەکانی تورکیا لە قامیشلۆی سووریا کوژرا'' (بە ئینگلیزی)، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231229154330/https://medyanews.net/kurdish-filmmaker-mansour-karimian-killed-in-turkish-airstrike-in-qamishli-syria/ |date=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }} سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> مەنسوور کەریمیان لە بۆردوومانی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی تورکیا بۆ سەر [[ڕۆژاوای کوردستان]] گیانی لەدەستدا.<ref name="ڕووداو ۱">[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2712202334 ڕووداو: ''سینەماکارێکی خەڵکی سنە لە بۆردوومانەکانی رۆژئاوای کوردستان گیانی لەدەستدا'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="ڕۆژئینفۆ ۱">[https://rojinfo.com/le-cineaste-mansour-karimian-tue-dans-les-bombardements-turcs-au-rojava/ ڕۆژئینفۆ: ''سینەماکار مەنسوور کەریمیان لە بۆردوومانەکانی تورکیا لە ڕۆژاوا کوژرا'' (بە فەڕەنسی)، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران ڕێگەی نەدا تەرمی کەریمیان بگوازرێتەوە بۆ شاری سنەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان<ref name="فرات ١٢">[https://anfsorani.com/هۆرامی/jnazw-mnswr-krymyany-slmany-yn-bkhaky-mspary-48261 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''جەنازەو مەنسور کەریمیانی سلێمانی-ینە بەخاکی مسپاریۊ'' (بە ھەورامی)، نووسراو لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> <ref name="فرات ١٥">[https://anfkirmancki.com/kurdistan/dewleta-tirke-qetil-kerd-Irani-neverda-cenazaya-ci-defin-biba-37309 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''تورکیا کوشتی و ئێرانیش نەھیشت تەرمەکەی بە خاک بسپێردرێت'' (بە زازاکی)، نووسراو لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> <ref name="فرات ١٦">[https://anfsorani.com/هۆرامی/jnazw-mnswr-krymyany-slmany-yn-bkhaky-mspary-48261 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''تورکیا کوشتی و ئێرانیش نەھیشت تەرمەکەی بە خاک بسپێردرێت'' (بە کرمانجی)، نووسراو لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> و بۆیە لە گۆڕستانی شێخ عەباس لە [[سلێمانی]] بەخاک سپێردرا.<ref name="فرات ١٧">[https://anfkirmancki.com/kurdistan/cenazaya-direktor-kerimiyan-ameye-definkerdene-37347 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''تەرمی مەنسوور کەریمیان لە سلێمانی بەخاک سپێردرا'' (بە زازاکی)، نووسراو لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> <ref name="فرات ١٨">[https://anfkurdi.com/kurdistan/cenazeye-derhener-mensur-kerimiyan-li-silemaniye-hat-vesartin-178002 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''تەرمی مەنسوور کەریمیان لە سلێمانی بەخاک سپێردرا'' (بە کرمانجی)، نووسراو لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> <ref name="فرات ١٩">[https://anfsorani.com/کوردستان/trmy-mnswwr-krymy-l-slmany-bkhak-sprdra-48389 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''تەرمی مەنسوور کەریمیان لە سلێمانی بەخاک سپێردرا'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> == ژیان == مەنسوور کەریمیان ساڵی ١٩٨٤ لە شاری [[سنە]] لە [[پارێزگای کوردستان]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە دایک بوو. ئەو لە سەردەمی لاویدا حەزی بە سینەما بوو و بۆیە دەستیکرد بە چالاکی لەو بوارەدا و نزیکەی ٢٠ ساڵ لە پرۆژە سینەمایییەکاندا وەکوو وێنەگر، ئۆپەرەیتۆری کامێرا، یاریدەدەری دەنگ، یاریدەدەری کامێرا و فۆکسمان، گرووپی بەرنامەڕێژیی و دەرھێناندا کاری کردەوە.<ref name="ڕووداو ۱"/> ھاوکات بە شۆڕشی ڕۆژاوای کوردستان ڕووداوەکانی ئەو پارچە لە وڵات سەرنجی ڕاکیشا و بەدوای ماوەیەک چوو بۆ ڕۆژاوای کوردستان و لەوێدا وەکوو وێنەگر سەرقاڵی کاری سینەما و ھاوکاریکردن لەگەڵ [[کۆمینی فیلمی ڕۆژاوا]] بوو.<ref name="ئینفۆلیبرتەر ۱">[https://www.infolibertaire.net/rojava-la-turquie-tue-un-cineaste-kurde-a-qamishlo/ ئینفۆلیبرتەر: ''ڕۆژاوا؛ تورکیا لە قامیشلۆ سینەماکارێکی کوردی کوشتەوە'' (بە فەڕەنسی)، نووسراو لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> لە ساڵی ٢٠٢١یش نیشتەجێی ڕۆژاوای کوردستان بوو. == کوژران == لە شەوی شەممە ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (٢ی بەفرانبار)<ref name="تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان ١">[https://kurdistanhumanrights.org/ku/killings-of-civilians-ku/2023/12/28/p31427/ تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان: ''گیانبەختکردنی مەنسوور کەریمیان، فیلمسازی خەڵکی سنە، لە بۆردومانەکانی ئەرتەشی تورکیادا'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> ئەرتەشی تورکیا ھێرشێکی درۆنیی دا بۆ سەر چەندین شوێنی مەدەنیی ڕۆژاوای کوردستان کە لەتێدا دەھان کەس کوژران. لەو ھێرشەدا درۆنەکان شوێنی حەوانەوە و ژیانکردنی مەنسوور کەریمیان لە لە سوێدییەی سەر بە شاری [[دێرک، سووریا|دێرک]]ی ڕۆژاوای کوردستانیشیان کردە ئامانج کە لە ئەنجامیدا ئەم فیلمسازە کوردە گیانی بەخت کردەوە.<ref name="شکۆی کوردستان ۱">[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2712202334 شکۆی کوردستان: ''ڕۆژئاڤا؛ دەنگۆی شەھیدبوونی ھونەرمەندێکی گەورەی سینەمایی کورد بڵاوبوەوە'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان ١"/> <ref name="ئێران ئینترنەشنال ١">[https://www.iranintl.com/202312287402 ئێران ئینترنەشنال: ''تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان: سینەماکاری ئێرانی مەنسوور کەریمیان لە ھێرشی تورکیا بۆ سەر کوردستانی سووریا کوژرا'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="ئێران وایەر ١">[https://www.iranwire.com/fa/news-1/123890 ئێران وایەر: ''مەنسوور کەریمیان سینەماکاری خەڵکی شاری سنە لە بۆردوومانی باکووری سووریا گیانی لەدەست دا'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="مللیوون ١">[https://www.iranwire.com/fa/news-1/123890 مللیوون: ''مەنسوور کەریمیان سینەماکاری خەڵکی شاری سنە لە بۆردومانی باکووری سوریا لەلایەن تورکیاوە کوژرا'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> کەریمیان لەو کاتەدا خەریکی دروستکردنی فیلمێک بوو.<ref name="مەدیانیوز ۱"/> ڕۆژی ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ بەدوای چەند ڕۆژێک بۆردوومانی ئەرتەشی تورکیا لەسەر ڕۆژاوای کوردستان [[وەزارەتی بەرگریی نەتەوەییی تورکیا|وەزارەتی بەرگریی تورکیا]] ڕایگەیاند بۆ تۆڵەسەندنەوەی کوژرانی ١٢ سەربازی تورک لە شەڕی دژ بە پارتی کرێکارانی کوردستان، ٧٠ شوێنێکی پەیوەندیدار بە ئەو حیزبە لە سووریا و عێڕاقی کردووەتە ئامانج.<ref name="ڕادیۆ فەردا ۱">[https://www.radiofarda.com/a/mnasour-karimian/32750638.html ڕادیۆ فەردا: ''مەنسوور کەریمیان سینەماکاری خەڵکی شاری سنە لە بۆردوومانی باکووری سوریا لەلایەن تورکیاوە کوژرا'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="ڕادیۆ فەردا ٢">[https://www.radiofarda.com/a/turkey-hits-70-sites-linked-to-kurdish-groups-in-syria-and-iraq-/32750295.html ڕادیۆ فەردا: ''تورکیا ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر زیاتر لە ٧٠ شوێن لە عێراق و سوریای ڕاگەیاند'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> == ڕێوڕەسمی پرسە == ڕێوڕەسمی پرسە و یادکردنەوەی مەنسوور کەریمیان ڕۆژی چوارشەممە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (٦ی بەفرانبار) لە مزگەوتی «چواریاری نەبی» لە شاری [[سنە]] بە ئامادەبوونی بەربڵاوی ھاووڵاتیان بەڕێوە چوو. بنەماڵەی مەنسوور کەریمیان ڕایانگەیاندووە کە لە ڕۆژانی داھاتوودا ھەوڵ دەدەن تا تەرمەکەی بگوێزنەوە بۆ سنە و لەوێ بە خاک بسپێردرێت.<ref name="تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان ١"/> <ref name="تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان ٢">[https://kurdistanhumanrights.org/fa/news-fa/killing-citizens/2023/12/27/p31404/ تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان: ''گیانبەختکردنی مەنسوور کەریمیان، فیلمسازی خەڵکی سنە، لە بۆردومانەکانی ئەرتەشی تورکیادا'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> بنەماڵەی کەریمیان چوون بۆ ڕۆژاوای کوردستان و ڕۆژی ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ تەرمی ڕۆڵەکەیانی لە [[نەخۆشخانەی وەتەنیی دێرک]] وەرگرت و لە کارەوانێک لە سەیارەکاندا بەڕەو [[سنووری سێمالکا]] بەڕێکەوتن و بەدوای ڕێوڕەسمێک بە ئامادەبوونی بنەماڵەی شەھیدان و [[وتاردان]]ەوەی ئەندامانی [[مەجلیسی بنەماڵەی شەھیدان|مەجلیسی بنەماڵەی شەھیدانی گرکێ لەگێ]] و [[ناوەندی چاند و ھونەری ئارام تیگران]] لەلایەن بنەماڵەکەی گواسترا بۆ باشووری کوردستان.<ref name="فرات ٩">[https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/cenazeye-kerimyan-e-hati-qetilkirin-ber-bi-basur-ve-hat-sandin-177701 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''تەرمی کەریمیان کە کوژرابوو گواسترا بەڕەو باشوور'' (بە کرمانجی)، نووسراو لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> لە ڕۆژی ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ لە لە ھۆڵی [[سینەما سالم]]ی شاری سلێمانیدا بە ئامادەبوونی ژمارەیەکی زۆر لە ھونەرمەندان، ڕۆشنبیران، ئەندامانی رێکخراوەکان و حزبەکانی باشووری کوردستان و ھەروەھا ئەندامانی بنەماڵەی شەھیدەکان ڕێوڕەسمێکی جەماوەری بۆ ڕێزگرتنی لێ گێرا و دوایی بەڕەوە شاری [[سنە]]ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەڕێکرا. لەو ڕێوڕەسمە جگە لە خوێندنی ھەڵبەست و وتار سەبارەت بە کەسایەتیی مەنسوور کەریمیان و ھەروەھا تێکووشانی گەلی کورد، یوونس کەریمیان برای مەنسوور کەریمیان وتار و ھۆنراوەیەک خوێندەوە و ئامادەبووان بێپسانەوە دروشمەکانێک وەکوو "شەھید نامرن"، "مەنسور نامرێت" و "فاشیست ئەردۆغان"یان دەوتەوە.<ref name="فرات ١٠">[https://anfsorani.com/کوردستان/trmy-shhyd-mnswr-krymyan-b-mrasymk-brw-rzhhat-bkra-48072 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''تەرمی شەھید مەنسوور کەریمیان بە مەراسیمێک بەرەو رۆژھەڵات بەڕێکرا'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٣١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا کە حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران ڕێگەی نەداوە تەرمی مەنسوور کەریمیان بگوازرێتەوە بۆ شاری [[سنە]]ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و بۆیە لە [[سلێمانیە]]ی باشووری کوردستان بە خاک دەسپێردرێت.<ref name="فرات ١٢"/> <ref name="فرات ١٥"/> <ref name="فرات ١٦"/> لە ڕۆژی ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ تەرمی مەنسوور کەریمیان لە ڕێوڕەسمێکی جەماوەریدا بە ئامادەبوونی خەڵک، بنەماڵەی کەریمیان و ھەروەھا لایەن و کەسایەتییە سیاسییەکان لە گۆڕستانی شێخ عەباس لە [[سلێمانی]] بەخاک سپێردرا. لەم ڕێوڕەسمەدا دایە پرشنگ لەسەر ناوی بنەماڵەی شەھیدانی ڕۆژھەڵات لە باشووری کوردستان، شێرکۆ حەمەئەمین، لەسەر ناوی [[کۆنگرەی نەتەوەییی کوردستان]] (کەنەکە)، [[ھەڤاڵ ئەبووبەکر]] پارێزگاری سلێمانی، ئەبووبەکر مەجید لەسەر ناوی [[تەڤگەری ئازادیی کۆمەڵگەی کوردستان]]، پێشەوا رەمەزان لەسەر ناوی چاند و ھونەری باشووری کوردستان، یوونس کەریمیان برای مەنسوور کەریمیان بەناوی بنەماڵەی کەریمیان و [[فەرھاد سەنگاوی]] ڕۆشنبیر و کەسایەتیی سیاسی وتاریان دا و خەڵکی بە دروشمەکانی "شەھید نامرێ" و "وڵاتمان بێسنوورە، کوردستان ماڵی مەنسوورە" پێشوازیان لێکرد. ھەروەھا دوو پەیام لەلایەن [[کۆمینی فیلمی ڕۆژاوا]] و ھاوڕێ و سینەماکارانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پێشکەشکرا.<ref name="فرات ١٧"/> <ref name="فرات ١٨"/> <ref name="فرات ١٩"/> ھەروەھا چلەی ماتەمینی مەنسوور کەریمیان بە ئامادەبوونی خانەوادە و ھاوڕێکانی و جەماوەرێک لە خەڵک و ڕێکخراوە شۆڕشگێڕەکان لەسەر مەزارەکەی لە مەراسیمێکدا لە ڕۆژی ٧ی شوباتی ٢٠٢٤ لە شاری سلێمانی بەڕێوەچوو.<ref name="ڕۆژنیوز ١">[https://rojnews.news/?p=430608 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''لە مەراسیمێکدا چلەی ماتەمینی شەھید مەنسوور کەریمیان بەڕێوەچوو'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٧ی شوباتی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٧ی شوباتی ٢٠٢٤.</ref> == ھەندێک لە کارەکان<ref name="ڕووداو ۱"/> == === دراماکان === * بەختەوەران * قەتارچیان * کرێچییەکان * کەیلان * ئەلکادود لە بەغدا * [[تاوی سوور (زنجیرەدراما)|تاوی سوور]]، دەھێنەر: نوومان ییگیت و ھاشم ئایدەمیر. * [[ئەوینی کورد (زنجیرەدراما)|ئەڤینی کورد]]، دەرھێنەر: ئا. ڕ. ئەڤدکە و دەشتی ڕەسوول. === فیلمە درێژەکان === * شەوی شایی و داردێلەکانێ === کورتە فیلمەکان === * B+ * فڕینی ماسییەکان * پاوەردا * ''اطراف و ما'' (بە کوردی: دەوراندەور و ئێمە)، دەرھێنەر: محەممەدئیبراھیم موعەییەری، وەکوو یاریدەدەری کامێرا.<ref name="ناوەندی گەشەپێدانەوەی سینەمای دۆکیۆمێنتاری و ئەزموونی ۱">[http://defc.ir/Post/1809/ ڕووداو: ''لە ناوەندی گەشەپێدانەوەی سینەمای دۆکیۆمێنتاری و ئەزموونیدا؛ بەڵگەفیلمێکی نوێی "ئیبراھیم موعەییەری" لەسەر بابەتی "قەڵەوی" دروست دەکرێت'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥؛]{{بەستەری مردوو|url=http://defc.ir/Post/1809/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> * ''تەلفیق''، دەرھێنەر: محەممەد تەوریوەریان، وەکوو وێنەگر.<ref name="پانا ۱">[http://pana.ir/news/1212052 ئاژانسی ھەواڵی قوتابییەکانی ئێران (پانا): ''کورتەفیلمی «تەلفیق» لە گورجستان و ئەمریکا'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> * ''فرمێسکەکانی شنگال'' (بە ئینگلیزی: Shingal Tears)، دەرھێنەر: ئەندروو کاببێ، وەکوو یاریدەدەری دووەمی کامێرا.<ref name="ئای.ئم.دی.بی ۱">[https://www.imdb.com/title/tt7124804/fullcredits/?ref_=tt_cl_sm بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان (ئای.ئم.دی.بی): ''فرمێسکەکانی شنگال'' (بە ئینگلیزی)؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> * ''قوربانی''، دەرھێنەر: ڕزگار حوسێن، وەکوو یاریدەدەری کامێرا.<ref name="ئای.ئم.دی.بی ٢">[https://www.imdb.com/title/tt7135646/fullcredits/?ref_=tt_cl_sm بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان (ئای.ئم.دی.بی): ''قوربانی'' (بە ئینگلیزی)؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> * ''٤٧''، دەرھێنەر: میدیا کیاسەت، وەکوو کامێرامان.<ref name="ئای.ئم.دی.بی ٣">[https://www.imdb.com/title/tt14626760/?ref_=nm_knf_t_3 بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان (ئای.ئم.دی.بی): ''٤٧'' (بە ئینگلیزی)؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> == ھەڵوێستی لایەنەکان == * [[تەڤگەری چاند و ھونەری دیموکراتی میزۆپۆتامیا|تەڤگەری چاند و ھونەری دیموکراتی میزۆپۆتامیا (تەڤ-چاند)]]، [[تەڤگەری چاند و ھونەری ژنانی ھیلالی زێڕین]] و [[یەکێتیی ھونەرمەندان و ڕۆشنبیران]] لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|ڕۆژھەڵات و باکووری سووریا]] ڕۆژی پێنجشەممە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ بە بەڕێوەبردنی کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیی ھاوبەش لەبەردەم [[ناوەندی چاندیی محەممەد شێخۆ]] لە قامیشلۆدا بە ئامادەبوونی دەیان ڕۆشنبیر و ھونەرمەند، کوژرانی مەنسوور کەریمیانیان لە ھێرشێکی ئاسمانیی تورکیا لە ڕۆژی ٢٤ی کانوونی دووەم ڕاگەیاند و بەیاننامەیەکیان بڵاو کردەوە کە لەنێویدا وێڕای ئاماژەکردن بە ھێرشەکانی تورکیا بۆسەر خاکی ڕۆژاوا و کوشتنی خەڵکی مەدەنی و کورتەیەک لە ژیان و چالاکییەکانی مانسوور کەریمیان وەکوو ھونەرمەندێکی شۆڕشگێڕ، ڕاگەیەنراوە لە ئێمە بە کارە ھونەرییە شۆڕشگێڕانەکان، ڕۆخساری ڕەشی دوژمن دەردەخەین و ھەنگاو لە شوێنیپێی شەھیدەکاندا دادەنینەوە.<ref name="فرات ١">[https://anfkirmancki.com/rojawan-sUrIye/herisane-dewleta-tirke-de-direktor-kerimyan-sehid-bi-37184 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''دەرھێنەر کەریمیان لە ھێرشی تورکیا شەھید کرا'' (بە زازاکی)، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="فرات ٢">[https://anfenglish.com/culture/tribute-to-filmmaker-mansour-karimian-killed-in-turkish-attack-in-northern-syria-71000 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''ڕێزلێنان بۆ سینەماکار مەنسوور کەریمیان کە لە ھێرشی تورکیا بۆسەر باکووری سوریا کوژرا'' (بە ئینگلیزی)، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="فرات ٣">[https://firatnews.com/rojava-surIye/turk-devletinin-saldirisinda-yonetmen-kerimiyan-sehit-dustu-192253 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''دەرھێنەر کەریمیان لە ھێرشی تورکیا شەھید کرا'' (بە تورکی)، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="فرات ٤">[https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/tev-Cand-sinemager-mensur-kerimiyan-sehid-bu-177618 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''تەڤ-چاند: سینەماکار مەنسوور کەریمیان شەھید بوو'' (بە کرمانجی)، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="کوردیش نیوز ١">[https://www.koerdischnieuws.nl/eerbetoon-aan-filmmaker-mansour-karimian-gedood-bij-turkse-aanval-in-noord-syrie/ کوردیش نیوز: ''ڕێزلێنان بۆ سینەماکار مەنسوور کەریمیان کە لە ھێرشی تورکیا بۆسەر باکووری سوریا کوژرا'' (بە ھۆڵەندی)، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١؛]{{بەستەری مردوو|url=https://www.koerdischnieuws.nl/eerbetoon-aan-filmmaker-mansour-karimian-gedood-bij-turkse-aanval-in-noord-syrie/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> * [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] لە بەیاننامەیەک وێڕای شەرمەزارکردنی ھێرشەکانی ھێزە سەربازییەکانی تورکیا بۆ سەر ڕۆژاوای کوردستان سەرەخۆشیی خۆی ئاراستەی بنەماڵەی و خەڵکی سنە و ڕۆژھەڵاتی کوردستان کرد و ڕایگەیاند بەڵێن دەدات ھەوڵ و خولیای مەنسوور کەریمیان بە ھونەر و خزمەتکردنی ئەو بە چاندی بە وەدیھێنانی ئازادی گەلەکەمان بە ئەنجام بگەیێنین.<ref name="فرات ٥">[https://anfpersian.com/تازه%E2%80%8Cها/pzhak-hmlh-bh-rwzhaway-kwrdstan-afzaysh-khtr-lyh-tmamy-khlqhay-tht-stm-ast-71982 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''پژاک: ھێرش بۆ سەر ڕۆژاوای کوردستان، مەترسی لەسەر ھەموو گەلە ستەملێکراوەکان زیاتر دەکات'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> * [[یەکەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] باڵی چەکداری پارتی ژیانی ئازادی کوردستان لە بەیاننامەیەکدا وێڕای سەرکۆنەکردنی ھێرشەکانی تورکیە بۆسەر باشوور و ڕۆژاوای کوردستان، ئاماژە بە کوژرانی مەنسوور کەریمیانی کرد و وتی ئەو ھونەرمەندە کوردە بۆ بەڵگەکردن و تۆمارکردنی کارەساتەکان و ھەروەھا دەستکەوتانەی گەلەکەمان لەرۆژھەڵاتی کوردستانەوە چووبوو بۆ رۆژاوا و لەلایەن دەوڵەتی فاشیستی تورک کرایە ئامانج و شەھید کرا.<ref name="فرات ٦">[https://anfsorani.com/کوردستان/yrk-dwty-fashysty-twrk-l-pnjwn-shwny-hawwatyany-mdny-bwrdwman-krd-47983 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''یەرەکە: دەوڵەتی فاشیستی تورک، لە پێنجوێن شوێنی ھاووڵاتیانی مەدەنیی بوردومان کرد'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="فرات ٧">[https://anfpersian.com/کوردستان/yrk-dwlt-fashyst-trkyh-yk-mntqh-mskwny-ra-dr-pnjwyn-bmbaran-krd-72018 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''یەرەکە: دەوڵەتی فاشیستی تورک، لە پێنجوێن شوێنی ھاووڵاتیانی مەدەنیی بوردومان کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> * کۆمیتەی تەڤ-چاندی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] بە دەربڕینی ڕاگەیاندنامەیەک جگە لە ئەوەی کە ھێرشەکانی ھێزە چەکدارەکانی حکوومەتی تورکیا بۆ سەر خەڵکی سڤیلی ڕۆژاوای کوردستان وەکوو کۆمەڵکوژییەک زانیوە، لە مەنسوور کەریمیان بە ڕێز و سوپاسەوە وەکوو ھونەرمەند و مرۆڤێک یاد کردووە کە ھەموو ژیانی خۆی بۆ خەباتی سینەمایی فیداکرد تا ئازار و ڕاستیی گەلی کوردستان لە بواری سینەمادا پیشانبدات و بە ھەموو ھێزییەوە ڕەنجی کێشا، سنوورەکانی دەوڵەتی بەزاند و بە ڕۆحی یەکێتی نەتەوەییەوە ڕوویکردە ڕۆژئاوا. ھەروەھا بانگەواز لە ھەموو ھونەرمەند و سینەماکارانی بە ویژدانی ڕۆژھەڵاتی ناوین و جیھان و بەتایبەت کورد کردووە تا دژی ئەم کۆمەڵکوژیانە خاوەن ھەڵوێست بن و بە پێویست زانیوە کە ھەموو ھونەرمەند و سینەماکارانی بەویژدان لە کەسایەتیی مەنسور کەریمیاندا بە ئەرکی خۆیان ھەستن و خاوەندارێتی لێ بکەن.<ref name="فرات ١١">[https://anfsorani.com/كولتوور-و-هونه-ر/kmyty-tv-chandy-pkk-pwyst-synmakaran-l-ksty-krymyanda-b-yrky-khyan-hstn-48168 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''کۆمیتەی تەڤ-چاندی پەکەکە: پێویستە سینەماکاران لە کەسێتی کەریمیاندا بە ئەرکی خۆیان ھەستن'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> * کۆمیتەی چاند و ھونەری [[کۆمەڵگای دیموکراتیک و ئازادی رۆژھەڵاتی کوردستان]] (کۆدار) ڕاگەیەندنامەیەک بڵاوکرد و وێڕای یادکردن لە مەنسور کەریمیان وەکوو کەسایەتییەکی نیشتمانی، نەتەوەیی و ئازادیخواز، ئامانجی ئەو لە ژیان و چالاکی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانی گواستنەوەی ئەزموونی پێکەوەژیانی گەلان و خۆبەرێوەبەریی دیموکراتیک بۆ گەلانی ئێران و بەستنەوەی شۆڕشی ڕۆژاوا و شۆڕشی “ژن، ژیان، ئازادی”ی گەلانی ئێران و رۆژھەڵاتی کوردستان زانی.<ref name="فرات ١٣">[https://anfsorani.com/هۆرامی/mnswwr-krymyan-grksh-b-tjrwwb-w-dymwkratyky-w-pwrzhyvay-gla-p-vrkwty-w-yrany-faw-48409 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''مەنسوور کەریمیان گەرەکش بۍ تەجرووبە و دیموکراتیکی و پېوەرەژیۋای گەلا پۍ ۋەرکەوتی و ئێرانی فاڕۊوە'' (بە ھەورامی)، نووسراو لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> <ref name="فرات ١٤">[https://anfsorani.com/کوردستان/mnswwr-krymyan-wysty-yzmwwny-dymwkratyk-w-pykwzhyany-glan-b-rzhhat-w-yran-bgaztww-48402 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''مەنسوور کەریمیان ویستی ئەزموونی دیموکراتیک و پیکەوەژیانی گەلان بۆ رۆژھەڵات و ئێران بگوازێتەوەوە'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> == ھەڵوێستەکان == مەنسوور کەریمیان یەکێک لە ٨٥ سینەماکاری کوردێک بوو کە بە دەربڕینی بەیاننامەیەک لە داواکارییەکانی خەڵک لە [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران]] پشتێوانی کرد و خوازیاری کۆتاییھێنان بە سەرکۆتکردنی توندوتێژانەی ناڕەزایەتییەکانی خەڵک بوو.<ref name="فرات ٨">[https://anfpersian.com/کوردستان/byanyh-85-synmagr-kwrd-dr-hmbstgy-ba-mrdm-srasr-ayran-63950 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''بەیاننامەی ٨٥ سینەماکاری کورد بۆ ھاوسۆزی لەگەڵ خەڵکی سەرانسەری ئێران'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> == بەستەری دەرەکی == * [https://www.imdb.com/name/nm9127129/ مەنسوور کەریمی لە «بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان»] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|کوردستان|فیلم}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد]] 3fozqrnnyidczv65tzzh9p3q0lga0wg 0 247179 1689760 1681122 2026-10-19T07:38:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689760 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|ئیتاڵیا‒ھەرێمی کوردستان|Italy|Kurdistan Region}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''پەیوەندییەکانی ئیتاڵیا و ھەرێمی کوردستان''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[ئیتاڵیا]] و [[ھەرێمی کوردستان]]ە.{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} ئیتاڵیا کونسوڵخانەی گشتی لە ھەولێر ھەیە، ھەرێمی کوردستانیش نوێنەرایەتی لە [[ڕۆما]]ی پایتەختی ئیتاڵیا ھەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdistan Regional Government - Representation In Italy|ناونیشان=http://www.italy.gov.krd/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Kurdistan Regional Government|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190330160135/http://www.italy.gov.krd/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پەیوەندییەکان بە «بەھێز» وەسف دەکرێن و ئیتاڵیا ئامادەیی سەربازی لە ھەرێمی کوردستان ھەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Decades-long Italian-Kurdish ties strengthened in defense minister's recent visit|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/090220173|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Rudaw|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> نزیکەی ٨٠٠ سەربازی ئیتالیا لە ساڵی ٢٠١٨ لە کوردستان ئامادەییان ھەبووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Italian defense minister, Iraqi Kurds hold talks|ئیش=Arab News|ناونیشان=https://www.arabnews.com/node/1742366/middle-east|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref> == مێژوو == چەندین کۆبوونەوەی ئاست بەرز لە نێوان ئیتاڵیا و ھەرێمی کوردستان ئەنجام دراون. لە تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٥، [[مەسعوود بارزانی|مەسعود بارزانی]]، سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، سەردانی [[سیلڤیۆ بێرلوسکۆنی|بێرلوسکۆنی]]، سەرۆکوەزیرانی ئیتاڵیای کرد لە ڕۆما،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Biography President Masoud Barzani|ناونیشان=http://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2009_2014/documents/afet/dv/20140120_cvbarzani_/20140120_cvbarzani_en.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=European Parliament}}</ref> دووبارە لە ساڵی ٢٠٠٩، لە مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠١٢ سەرۆک بارزانی لە ڕۆما لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئیتاڵیا جیلیۆ تێرزی کۆبووەوە و تاوتوێی پەیوەندییە ئابووری و کولتوورییەکانیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=President Barzani arrives in Germany to meet Chancellor Angela Merkel after Italy visit|ناونیشان=http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?s=010000&l=12&a=28236|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Kurdistan Regional Government|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190104124026/http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?s=010000&l=12&a=28236|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=President Barzani Meets Italian Foreign Minister in Rome|ناونیشان=http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?l=12&s=02010100&r=223&a=45332&s=010000|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Kurdistan Regional Government|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190104124114/http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?l=12&s=02010100&r=223&a=45332&s=010000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بارزانی لە مانگی ئایاری ٢٠١٤ جارێکی دیکە سەردانی ئیتاڵیای کردەوە و لەگەڵ [[فێدێریکا مۆگێرینی]] وەزیری دەرەوە کۆبووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Kurdish Flag Set Tone of Barzani's Meetings at Vatican, Rome|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/31052014|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Rudaw|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> دوای سێ مانگ، ماتیۆ ڕێنزی، سەرۆکوەزیرانی ئیتاڵیا، بۆ پتەوکردنی پەیوەندییە سیاسی و سەربازییەکان سەردانی ھەولێری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iraq, visita lampo di Renzi a Baghdad ed Erbil. Parlamento decide per l'invio di armi ai curdi|ناونیشان=http://www.rainews.it/dl/rainews/articoli/Iraq-visita-lampo-di-Renzi-a-Baghdad-ed-Erbil-d8c13388-5c69-481a-9acd-1dc593b167d9.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Rai News|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٤|زمان=it}}</ref> لە شوباتی ٢٠٢٠، [[مەسروور بارزانی]]، سەرۆکوەزیرانی ھەرێمی کوردستان، لەلایەن جۆزێپی کۆنتی سەرۆکی ئیتاڵیا پێشوازی لێکرا بۆ تاوتوێکردنی پەیوەندییە سەربازی و ئابوورییەکانی ناوچەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Prime Minister Barzani meets Pope Francis at Vatican during Italy trip|ناونیشان=http://www.nrttv.com/En/News.aspx?id=19636&MapID=1|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش=www.nrttv.com}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.nrttv.com/En/News.aspx?id=19636&MapID=1 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }}</ref> ئەو دوو لایەنە لە مانگی تەممووزی ٢٠١٧دا ڕێککەوتنێکی ژینگەیییان واژوو کرد، کە ئامانج لێی ھاوکاریکردنی حکوومەتی کوردستانە لە بواری تەکنەلۆژیای تایبەت بە گۆڕانی کەشوھەوا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Italia e Kurdistan iracheno firmano un accordo sulla cooperazione ambientale|ناونیشان=http://www.minambiente.it/notizie/italia-e-kurdistan-iracheno-firmano-un-accordo-sulla-cooperazione-ambientale|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٧|agency=Ministero dell'Ambiente e della Tutela del Territorio e del Mare|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٧|زمان=it}}</ref> [[جیۆریجا میلۆنی]]، سەرۆکوەزیرانی ئیتاڵیا لە کۆتایییەکانی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ سەردانی ھەرێمی کوردستانی کرد بۆ کەمپی سەربازگەی سینگارا کە سەربازانی ئیتاڵیا تێیدا دەمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=President Meloni visits Iraq|ناونیشان=https://www.governo.it/en/media/president-meloni-visits-iraq/21383|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان||سیاسەت|ئیتاڵیا}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ئیتاڵیا]] nlnhqq9gv7xzme1w2wnqbftavsdnvjl 0 247481 1689444 1657259 2026-10-18T17:50:24Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689444 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی زانا|image=Grandad.png|author_abbrev_bot=|author_abbrev_zoo=|ناو=جەیمس فریمان جیلبێرت|وێنە=Grandad.png|ڕێکەوتی لەدایکبوون=٩ی ئابی ١٩٣١|شوێنی لەدایکبوون=ڤینسێنس، ئیندیانا|ڕێکەوتی مردن=١٥ی ئابی ٢٠١٤ (تەمەن ٨٣ ساڵ)|نەتەوە=ئەمریکی}} '''جەیمس فریمان جیلبێرت''' (بە ئینگلیزی : James Freeman Gilbert )زانای جیۆفیزیکی ئەمریکی بوو (لە دایک بووی ٩ی ئابی ١٩٣١ - ١٥ی ئابی ٢٠١٤ کۆچی دوایی). جیلبێرت لە شاری ڤینسێن لە ویلایەتی ئیندیانا لەدایکبووە. دەرچووی ساڵی ١٩٤٩ی قوتابخانەی ئامادەیی لۆڕێنسبێرگ (کێنتاکی)، <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theandersonnews.com/content/denney%E2%80%99s-agony-and-defeat-homegrown-%E2%80%98maters|سەردێڕ=Denney's agony and defeat of homegrown 'maters|دوایین=Bowen|یەکەم=Janie|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=The Anderson News|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|department=Features: The Way We Were|شوێنی بڵاوکردنەوە=Lawrenceburg, KY|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190715041942/https://www.theandersonnews.com/content/denney%25E2%2580%2599s-agony-and-defeat-homegrown-%25E2%2580%2598maters|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بڕوانامەی بەکالۆریۆس و دکتۆرای لە [[ئەنستیتۆی تەکنۆلۆژیی ماساچووسیتس|MIT]] بەدەستهێناوە (BS، ١٩٥٣، و دکتۆرا لە جیۆفیزیا، ١٩٥٦)، و لە MIT وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا بەردەوام بووە تا ساڵی ١٩٥٧ ، کاتێک ڕووی لە زانکۆی کالیفۆرنیا لە لۆس ئەنجلۆس کرد. لە زانکۆی یو سی ئێڵ ئەی یاریدەدەر بوو، پاشان مامۆستای یاریدەدەر بوو، بەڵام جێی هێشت بۆ ئەوەی کاتێک وەک توێژەرێکی باڵا لە کۆمپانیای تەکساس ئینسترۆمەنتس وەربگرێت. لە ساڵی ١٩٦١ لەلایەن واڵتەر مونکەوە لە پەیمانگای جیۆفیزیا و فیزیای هەسارەکان (IGPP) لە دامەزراوەی ئۆقیانووسناسی سکریپس دامەزرا، هەروەها بووە مامۆستای جیۆفیزیا لە زانکۆی کالیفۆرنیا لە سان دیێگۆ . تا ماوەی ژیانی پیشەیی لە زانکۆی UCSD مایەوە، و بوو بە پرۆفیسۆرێکی کارمەند. لە ساڵانی دواتریدا، جیلبێرت چێژێکی زۆری لە گەشتە جیهانییە بەرفراوانەکاندا وەرگرتوە لەگەڵ هاوسەرەکەی (سالی جیلبێرت)، بەهۆی ئاڵۆزییەکانی لە ئەنجامی ڕووداوێکی هاتوچۆ لە باشووری ئۆریگۆن لە ١٥ی ئابی ٢٠١٤ گیانی لەدەستدا، لە تەمەنی ٨٣ ساڵ بوو. == بەشدارییەکان == جیلبێرت لە یەکەم کەسەکان بوو کە زانی کە لەرزینە ئازادەکانی زەوی (کە پێی دەوترێت شێوازی زەنگ لێدان) دەتوانرێت ڕاستەوخۆ دوای بوومەلەرزە گەورەکان بپێورێت، و دەتوانرێت بەکاربهێنرێت بۆ بەرهەمهێنانی مۆدێلی پێکهاتەیی زەوی ناوەوە. بە هاوکاری لەگەڵ ئادەم دزیۆنسکی ئەم بیرۆکانەی سەرەتا بۆ تۆمارە بومەلەرزەییەکانی بوومەلەرزەکەی ساڵی ١٩٦٤ی ئەلاسکا و دواتر بۆ تۆمارەکانی بوومەلەرزەکەی ساڵی ١٩٧٠ی کۆڵۆمبیا بەکارهێنا. لەم چوارچێوەیەدا ئەو و باکوس ڕێگەی بەهێزیان بۆ پێچەوانەکردنەوەی زانیارییە بومەلەرزەییەکان پەرەپێدا. لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا ڕوون بوو کە زانیاری باشتر لە بومەلەرزەپێوەرەکانی ماوەی درێژخایەن بۆ ئەم جۆرە کارە پێویستە. جیلبێرت جیۆفیزیکزان/خێرخوازی سیسیل گرینی ڕازی کرد کە بودجەی تۆڕێک لە بومەلەرزەپێوەرەکان دابین بکات کە بۆ دابینکردنی زانیاری بۆ لێکۆڵینەوە جیهانییەکانی زەوی داڕێژراون. یەکەم وێستگە لە ٤٠ وێستگەی ئەم ڕیزبەندییە نێودەوڵەتییەی بڵاوکردنەوەی خێراییپێوەرەکان (IDA) (ئەو کورتکراوەیەش یادی هاوخێرخوازی ئیدا گرینە) لە ساڵی ١٩٧٤ دانرا، و تا ئەمڕۆش بەردەوامە لە کارکردن. == خەڵاتەکان == جیلبێرت چەندین ڕێزلێنانی وەرگرتبوو، لەوانە مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی لە ساڵی ١٩٨١؛ مەدالیای ویلیام بۆوی لە یەکێتی جیۆفیزیکی ئەمریکی لە ساڵی 1999؛ و مەدالیای هاری فیڵدینگ ڕید لە کۆمەڵەی بومەلەرزەزانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٤. لە ساڵی ١٩٩٠ فریمان [https://www.balzan.org/en/prizewinners/james-freeman-gilbert خەڵاتی بالزان] بۆ جیۆفیزیا (زەوی ڕەق)ی پێبەخشرا بەهۆی بەشدارییە ناوازەکەی لە زانینی ئێمە لەسەر ناوەوەی قووڵی زەوی. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * [http://scilib.ucsd.edu/sio/biogr/Gilbert_Biogr.pdf J. Freeman Gilbert ژیاننامە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041441/http://scilib.ucsd.edu/sio/biogr/Gilbert_Biogr.pdf |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ }} Archived </link> * [http://ida.ucsd.edu/ پڕۆژەی IDA (جێگیرکردنی نێودەوڵەتی خێراییپێوەرەکان)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231231191115/https://ida.ucsd.edu/ |date=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }} * [https://web.archive.org/web/20240514204103/https://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/2261-gold-medal-a ١٩٨١ مەدالیای زێڕ (A) بەرزترین ڕێزلێنانی کۆمەڵە] * [https://www.geosociety.org/awards/aboutAwards.htm#day ١٩٨٥ مەدالیای ڕۆژی ئارسەر ئێڵ] * [http://www.balzan.com/en/prizewinners/james-freeman-gilbert براوەی خەڵاتی باڵزان ساڵی ١٩٩٠] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140907011054/http://www.balzan.com/en/prizewinners/james-freeman-gilbert |date= ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤ }} * [http://www.agu.org/about/honors/union/bowie/gilbert_jfreeman.shtml ج.فریمان جیلبێرت میدالیای ویلیام بۆوی لە ساڵی ١٩٩٩ وەرگرت]{{بەستەری مردوو|date=February 2023}}</link> </link><sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیدیا:بەستەری مردوو|<span title="Dead link tagged February 2023">بەستەری مردووی هەمیشەیی</span>]]'' &#x5D;</span></sup> * [http://www.seismosoc.org/awards/reid_medal.php ٢٠٠٤ مەدالیای هاری فیڵدینگ ڕید لە کۆمەڵەی بومەلەرزەزانی ئەمریکا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150720064949/http://www.seismosoc.org/awards/reid_medal.php |date=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٥ }} * [https://scripps.ucsd.edu/news/obituary-notice-j-freeman-gilbert-leading-scripps-oceanography-geophysicist کۆچی دوایی] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیزیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|James Freeman Gilbert}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ژیاننامە]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٤]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١]] sch7u7t12qvujfwn4x8q073p9uac3gz 0 247548 1689228 1679894 2026-10-18T12:39:55Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689228 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی دەسەڵاتدار|name=Andrew Fabian|image=|caption=|image_size=|office=President of the Royal Astronomical Society|order=86th|predecessor=[[Michael Rowan-Robinson]]|successor=[[Roger Davies (astrophysicist)|Roger Davies]]|birth_name=Andrew Christopher Fabian|birth_date={{Birth date and age|1948|2|20|df=y}}<ref name=awhoswho/>|birth_place=|death_date=|death_place=|residence=|citizenship=|nationality=[[United Kingdom|British]]|footnotes=|spouse={{marriage|[[Carolin Crawford]]|1991}}<ref name=cwhoswho>{{Who's Who | author=Anon| title=Crawford, Prof. Carolin Susan | id = U258623 | year = 2017 | doi =10.1093/ww/9780199540884.013.U258623 | edition = online [[Oxford University Press]]|location=Oxford}}</ref>|children=|website={{URL|http://www.csap.cam.ac.uk/network/andrew-fabian}}}} '''ئەندرۆ کریستوفر فابیان''' <ref>{{London Gazette|issue=58014|date=17 June 2006|page=10}}</ref> (لەدایکبووی ٢٠ی شوباتی ١٩٤٨) فەلەکناس و [[ستێرفیزیک|فیزیای فەلەکناسی]] بەریتانییە. لە ساڵی ٢٠١٣ تا ٢٠١٨ بەڕێوەبەری پەیمانگای فەلەکناسی لە زانکۆی کامبریج بووە. لە ساڵی ١٩٨٢ تا ٢٠١٣ پرۆفیسۆری توێژینەوەی [[ئەنجومەنی پادشایی|کۆمەڵگەی شاهانە]] بووە لە پەیمانگای فەلەکناسی [[زانکۆی کامبریج|لە کامبریج]] ، و جێگری مامۆستای کۆلێژی داروین بووە لە کامبریج لە ساڵی ١٩٩٧ تا ٢٠١٢. لە مانگی ئایاری ٢٠٠٨ تا ساڵی ٢٠١٠ وەک سەرۆکی کۆمەڵەی فەلەکناسی شاهانە کاری کردووە == خوێندن == فابیان لە کۆلێژی کینگ لە لەندەن (BSc، فیزیا) و تاقیگەی زانستی بۆشایی ئاسمانی مۆلارد لە زانکۆی کۆلێژی لەندەن (دکتۆرا) خوێندوویەتی. == پیشە و توێژینەوە == فابیان پرۆفیسۆری فەلەکناسی گرێشام بووە لە کۆلێژی گرێشام ، پۆستێک کە تێیدا لە نێوان ساڵانی ١٩٨٢ بۆ ١٩٨٤ وتار و توێژینەوە گشتیەکانی بەخۆڕایی لەناو شاری لەندەن پێشکەش کردووە <ref>[http://www.gresham.ac.uk/gresham-professor-of-astronomy List of Astronomy Professors on the Gresham College website]</ref> لە ساڵانی ١٩٩٤-٢٠٠٨ سەرنووسەری سەرەکی گۆڤاری زانستی فەلەکناسی بووە لە گۆڤاری ''ئاگادارییەکانی مانگانەی کۆمەڵەی فەلەکناسی شاهانە'' بە خۆڕایی. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Carswell|یەکەم=Bob|دوایین٢=Clube|یەکەم٢=Kim|ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Monthly Notices of the RAS|journal=Astronomy & Geophysics|بەرگ=٤٩|issue=5|پەڕەکان=١٤|bibcode=2008A&G....49e..14C|doi=10.1111/j.1468-4004.2008.49514.x|doi-access=free}}</ref> بوارەکانی لێکۆڵینەوەکانی فابیان بریتین لە [[ھێشووی گەلەستێرەیی|کۆی گەلەئەستێرەکان]] هەروەها ناوکی گەلەئەستێرەی چالاک و [[ڕاکێشان (فیزیک)|هێزی کێشکردنی]] بەهێز و [[کونەڕەش|کونە ڕەشەکان]] و پاشخانی تیشکی ئێکس . هەروەها لە ڕابردوودا کاری لەسەر دووانەی تیشکی ئێکس, [[ئەستێرەی نیوترۆنی|ئەستێرەی نیوتڕۆن]] و پاشماوەی سوپەرنۆڤا کردووە. زۆربەی توێژینەوەکانی بریتین لە فەلەکناسی تیشکی ئێکس و [[ستێرفیزیک|فیزیای فەلەکناسی]] وزە بەرز، دەستکەوتە دیار و گەورەکانی بریتین لە بەشداریکردنی لە دۆزینەوەی هێڵە ئاسنییە فراوانەکان کە لە گەردیلە چالاکەکانی گەلەئەستێرەییەکانەوە دەردەچن، کە بەهۆی ئەو دۆزینەوەیەوە بە هاوبەشی خەڵاتی برۆنۆ ڕۆسی پێبەخشرا. نووسەری زیاتر لە ١٠٠٠ بابەتە <ref>[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-abs_connect?db_key=AST&author=fabian%2C+a.c.&nr_to_return=1000&jou_pick=NO ADS], last run 16 July 2015</ref> و سەرۆک و بەڕێوەبەری کۆمەڵەی فەلەکناسی تیشکی ئێکسە لە پەیمانگای زانستی فەلەکناسی. <ref>[http://www-xray.ast.cam.ac.uk/ Institute of Astronomy X-ray Group]</ref> === خەڵات و ڕێزلێنان === فابیان خەڵاتی دانی هاینمان بۆ فیزیای فەلەکناسی لە ساڵی ٢٠٠٨ لەلایەن کۆمەڵەی فەلەکناسی ئەمریکی وەرگرت و مەدالیای زێڕینی کۆمەڵەی فەلەکناسی شاهانە لە ساڵی ٢٠١٢ ۆێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=RAS honours leading astronomers and geophysicists|ناونیشان=http://www.ras.org.uk/news-and-press/219-news-2012/2058-ras-honours-leading-astronomers-and-geophysicists|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[Royal Astronomical Society]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130209063201/http://www.ras.org.uk/news-and-press/219-news-2012/2058-ras-honours-leading-astronomers-and-geophysicists|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی شوباتی ٢٠١٣|url-status=dead}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی کاڤلی بۆ فیزیای فەلەکناسی پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=2020 Kavli Prize in Astrophysics|ناونیشان=http://kavliprize.org/prizes-and-laureates/prizes/2020-kavli-prize-astrophysics|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=www.kavliprize.org|زمان=en}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦ وەک هاوکارێکی بیانی لە ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان هەڵبژێردرا <ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=National Academy of Sciences Members and Foreign Associates Elected|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/may-3-2016-NAS-Election.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160506052951/http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/may-3-2016-NAS-Election.html|بڵاوکەرەوە=[[National Academy of Sciences]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> و لەلایەن کۆمەڵەی فەلەکناسی زەریای هێمنەوە میدالیای زێڕی بروسی پێبەخشرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Past Recipients of the Catherine Wolfe Bruce Gold Medal|ناونیشان=http://www.astrosociety.org/about-us/past-recipients-of-the-catherine-wolfe-bruce-gold-medal-2/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151123091612/http://www.astrosociety.org/about-us/past-recipients-of-the-catherine-wolfe-bruce-gold-medal-2/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Astronomical Society of the Pacific]]}}</ref> لە مانگی ئابی ساڵی ٢٠٢٠ فابیان میوانی بەرنامەیەکی تایبەتی ڕادیۆی بی بی سی ' The Life Scientific ' بوو. <ref name="Fabian11August2020">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBC Radio 4 – The Life Scientific, Andy Fabian on black holes|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000lmdt|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=BBC}}</ref>{{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia}}{{FRS 1996}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|گەردوون|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|Andrew Fabian}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی]] [[پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی]] [[پۆل:دەرچووانی کۆلێجی زانکۆییی لەندەن]] [[پۆل:دەرچووانی کۆلێجی کینگز لەندەن]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨]] 8hpyawcn593kmg3asj9ab6q01saen21 1 247596 1689229 1185258 2026-10-18T12:39:56Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689229 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەندرۆ فابیان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1185257 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151123091612/http://www.astrosociety.org/about-us/past-recipients-of-the-catherine-wolfe-bruce-gold-medal-2/ بۆ http://www.astrosociety.org/about-us/past-recipients-of-the-catherine-wolfe-bruce-gold-medal-2/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٤٥، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەندرۆ فابیان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689228 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130209063201/http://www.ras.org.uk/news-and-press/219-news-2012/2058-ras-honours-leading-astronomers-and-geophysicists بۆ http://www.ras.org.uk/news-and-press/219-news-2012/2058-ras-honours-leading-astronomers-and-geophysicists زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٣٩، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) pjcnruss7gnu10kgnvmkk3jgbxhz3oz 1 247608 1689445 1411902 2026-10-18T17:50:25Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689445 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[جەیمس فریمان جیلبێرت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1185288 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190715041942/https://www.theandersonnews.com/content/denney%25E2%2580%2599s-agony-and-defeat-homegrown-%25E2%2580%2598maters بۆ https://www.theandersonnews.com/content/denney%E2%80%99s-agony-and-defeat-homegrown-%E2%80%98maters زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304041441/http://scilib.ucsd.edu/sio/biogr/Gilbert_Biogr.pdf بۆ http://scilib.ucsd.edu/sio/biogr/Gilbert_Biogr.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:٤٨، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[جەیمس فریمان جیلبێرت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1209240 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140907011054/http://www.balzan.com/en/prizewinners/james-freeman-gilbert بۆ http://www.balzan.com/en/prizewinners/james-freeman-gilbert زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٥٩، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[جەیمس فریمان جیلبێرت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1267132 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150720064949/http://www.seismosoc.org/awards/reid_medal.php بۆ http://www.seismosoc.org/awards/reid_medal.php زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٣٤، ٣ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[جەیمس فریمان جیلبێرت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1323767 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190715041942/https://www.theandersonnews.com/content/denney%25E2%2580%2599s-agony-and-defeat-homegrown-%25E2%2580%2598maters بۆ https://www.theandersonnews.com/content/denney%E2%80%99s-agony-and-defeat-homegrown-%E2%80%98maters زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:١٧، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[جەیمس فریمان جیلبێرت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1411901 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231231191115/https://ida.ucsd.edu/ بۆ http://ida.ucsd.edu/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٥٧، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[جەیمس فریمان جیلبێرت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689444 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240514204103/https://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/2261-gold-medal-a بۆ https://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/2261-gold-medal-a زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٥٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) mbfpix3jimb44tqkiut84htwwtwewh2 0 247804 1689458 1406138 2026-10-18T19:33:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە) 1689458 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Cell membrane detailed diagram 4.svg|lang=ckb|وێنۆک|350x350پیکسڵ]] [[پەڕگە:Celltypes.svg|lang=ckb|وێنۆک|300x300px]] '''پەردەی خانەیی'''، '''پەردەی پلازمایی''' یان '''پەردەی سایتۆپلازمی''' [[پەردەی ژینناسانە|پەردەیەکی ژینناسانەیە]] کە [[سایتۆپلازم|نێوەوەی]] [[خانە]] لە [[بۆشاییی دەرەخانەیی|ژینگەی دەرەکی]] (بۆشاییی دەرەخانەیی) جیا دەکاتەوە.<ref>[http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/C/CellMembranes.html Kimball's Biology pages] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090125224255/http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/C/CellMembranes.html|date=2009-01-25}}, Cell Membranes</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Singleton P|سەردێڕ=Bacteria in Biology, Biotechnology and Medicine|بڵاوکەرەوە=Wiley|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٩٨٨٨٠-٩|edition=5th|شوێن=New York}}</ref> لە [[دووتوێی لیپیدی]] پێک دێت. پەردەی خانەیی جووڵەی ماکەکان بۆ نێو و دەری خانە کۆنترۆڵ دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Cell membrane|پەردەی خانەیی}} {{پێکھاتەی خانەیی}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژینناسی}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:ژینناسیی پەردەیی]] [[پۆل:ئەندامۆچکەکان]] [[پۆل:توێکاریی خانە]] 6wvqmctnlotqbh68ih1x5eli15e7syc 0 248209 1689454 1659332 2026-10-18T19:06:06Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689454 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|حەماسی عێراق|بەرەی ئیسلامی بۆ خۆڕاگریی عێراق}} '''خۆڕاگریی ئیسلامی لە عێراق''' (بە عەرەبی: المقاومة الإسلامية في العراق) وشەیەکی گشتییە بۆ گرووپە یاخیبووە [[ئیسلامەتی|ئیسلامییە]] [[شیعە|شیعەکانی]] لایەنگری [[ئێران]] لە عێراق. ئەم ناوە تاقە گروپێکی دیاریکراو لە خۆیدا نییە، بەڵکوو وەک براندێکی گشتی یان تۆڕێک<ref name=tout>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2021/04/iranian-backed-groups-tout-operations-in-iraq.php|سەردێڕ=Iranian-backed groups tout operations in Iraq|ئیش=[[The Long War Journal]]|نووسەر١=Caleb Weiss|نووسەر٢=Joe Truzman|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> لە گرووپە ئایدیۆلۆژییە ھاوشێوەکان وەسف کراوە کە ئێران پشتگیریان لێ دەکات.<ref name=WashInst>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/profile-islamic-resistance-iraq|سەردێڕ=Profile: The Islamic Resistance of Iraq|ئیش=[[The Washington Institute for Near East Policy]]|نووسەر١=Hamdi Malik|نووسەر٢=Michael Knights|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ئۆکتۆبەری ٢٠٢٣دا، خۆڕاگریی ئیسلامی لە عێراق دەستیکرد بە [[ھێرشەکان بۆ سەر بنکەکانی ئەمریکا لە عێراق و سووریا (٢٠٢٣-ئێستا)|ھەڵدانی موشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بۆ بنکەکانی ئەمریکا لە عێراق و سوریا]] کە بووەتە ھۆی برینداربوونی سووکی سەربازە ئەمریکییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=What to Know About the Attacks on U.S. Military Bases in the Middle East|ناونیشان=https://time.com/6328458/military-base-attacks-middle-east-israel-iran/|دوایین=Hammer|یەکەم=Mathias|magazine=TIME|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240102194513/https://time.com/6328458/military-base-attacks-middle-east-israel-iran/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi Shiite militia claim drone, rocket attacks on U.S. bases in Syria|ناونیشان=https://english.news.cn/20231019/4cb3cae272314265abfdf94ff7d901cf/c.html|وێبگە=Xinhua (via News.cn)|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fifth drone strike in past week targets U.S. troops|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/32918-Fifth-drone-strike-in-past-week-targets-U.S.-troops|وێبگە=Kurdistan 24|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi Islamic Front targets US forces in Syria|ناونیشان=https://npasyria.com/en/106572/|وێبگە=North Press Agency|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231107044529/https://npasyria.com/en/106572/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خۆڕاگریی ئیسلامی لە عێراق ھەروەھا مووشەکی بەکارھێناوە بۆ ھێرشکردن لەسەر [[ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi militant group claims responsibility for missile attack on Israel|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/33041-Iraqi-militant-group-claims-responsibility-for-missile-attack-on-Israel|وێبگە=Kurdistan 24|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> برینداربوونی مێشک زۆرترین ئاکامی پزیشکیی ئاماژەپێکراو لە پێنج دەیان ھێرش بۆ سەر ھێزەکانی ئەمریکا لە عێراق بووە و لە ئەنجامی ئەو، ھەوڵی دیپلۆماسی لەلایەن [[تۆنی بلینکن|ئەنتۆنی بلینکن]] وەزیری دەرەوەی ئەمریکا و ڕاستەوخۆتر لەلایەن [[محەممەد شەییاع سوودانی]] سەرۆکوەزیرانی عێراق لە سەردانێکیدا بۆ تاران دەستپێکردووە.<ref>Lolita C. Baldor and Qassim Abdul-Zahra. Associated Press reporters. (18 November 2023). "How the US strikes a delicate balance in responding to attacks on its forces by Iran-backed militias". [https://www.msn.com/en-us/news/world/how-the-us-strikes-a-delicate-balance-in-responding-to-attacks-on-its-forces-by-iran-backed-militias/ar-AA1k7NtF Microsoft Start website] Retrieved 24 November 2023.</ref><ref>Fatima Hussein and Tara Copp. Associated Press reporters. "Treasury sanctions Iran-backed militia members attacking US forces". [https://www.armytimes.com/news/your-military/2023/11/17/treasury-sanctions-iran-backed-militia-members-attacking-us-forces/ Army Times website] Retrieved 24 November 2023.</ref> == گرووپەکان == *[[حیزبوڵڵای عێراق]]<ref name = isw1018>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://understandingwar.org/backgrounder/iran-update-october-18-2023|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Iran Update, October 18, 2023|وێبگە=[[Institute for the Study of War]]}}</ref> *[[بزووتنەوەی نوجەبا]]<ref name = isw1018/><ref name="who">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.newarab.com/news/who-islamic-resistance-iraq|سەردێڕ=Who is the Islamic Resistance in Iraq, the mysterious group attacking US and Israeli targets over Gaza?|ئیش=[[The New Arab]]|نووسەر١=Dana Taib Menmy|نووسەر٢=Oliver Mizzi|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231216165217/https://www.newarab.com/news/who-islamic-resistance-iraq|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> *[[عەسائیبی ئەھلی حەق]]<ref name = isw1018/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-november-3-2023|بڵاوکەرەوە=[[Institute for the Study of War]]|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Iran Update, November 3, 2023|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104051104/https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-november-3-2023|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|url-status=dead}}</ref> *[[لیواکانی سەیدی شوھدا]]<ref name = isw1018/> == ئۆپەراسیۆنەکان لە عێراق و سوریا == {{وتاری سەرەکی|ھێرشەکان بۆ سەر بنکەکانی ئەمریکا لە عێراق و سووریا (٢٠٢٣-ئێستا)}} == ئۆپەراسیۆنەکان لە ئیسرائیل == {{وتاری سەرەکی|شەڕی ٢٠٢٣ی ئیسرائیل و حەماس}} == ئەگەری دەستێوەردان لە ململانێی ئیسرائیل و حزبوڵڵا == {{وتاری سەرەکی|ململانێی ئیسرائیل و حزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)}} == ئەگەری دەستێوەردان لە ململانێی ئەمریکا و حووسییەکان == {{وتاری سەرەکی|ململانێی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و حووسییەکان (٢٠٢٣–ئێستا)}} == ھێرشە ئاسمانییەکانی تۆڵەسەندنەوەی ئەمریکا == {{وتاری سەرەکی|ھێرشەکان بۆ سەر بنکەکانی ئەمریکا لە عێراق و سووریا (٢٠٢٣-ئێستا)}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|شەڕ|شیعە|عێراق|سووریا}} {{پۆلی کۆمنز|Islamic Resistance in Iraq}} {{شیعە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گرووپە چەکدارە عەرەبییەکان]] [[پۆل:گرووپە یاخیبووە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:گرووپە سەربزێوەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناسیۆنالیزمی عێراقی]] [[پۆل:گرووپە خومەینیستەکان]] [[پۆل:تەوەری بەرگری]] [[پۆل:گرووپە ئیسلامییە شیعەکان]] oabgm686wg88ujeb4lypb7fgyudyarw 0 248225 1689345 1364396 2026-10-18T16:36:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، توێکاری-کۆلکە) 1689345 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی توێکاری |ناو=پێڵوو|وێنە=Eye macro.jpg|لێدوان=پێڵووی مرۆڤ|لاتینی=palpebrae|کار=داپۆشین و پاراستنی چاو}} '''پێڵوو''' چینێکی تەنکی پێستە کە [[چاو]] دادەپۆشێت و دەیپارێزێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Eyelid|ناونیشان=https://www.aao.org/eye-health/anatomy/eyelid-4|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=American Academy of Ophthalmology|زمان=en}}</ref> == پێکھاتە == === چینەکان === پێڵوو لەم چینانە پێک ھاتووە: [[پێست]]، [[شانەی ژێرپێستی]]، [[ماسوولکەی بازنەییی چاو]]، [[لەمپەری کاڵانەیی]]، پەڕەی تارسۆسی، و پێکبەندی پێڵوویی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Eyelids - Conjunctiva - Muscles - Lacrimal Glands - TeachMeAnatomy|ناونیشان=https://teachmeanatomy.info/head/organs/eye/eyelids/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=teachmeanatomy.info}}</ref> === برژانگ === {{سەرەکی|برژانگ}} [[برژانگ]]ەکان ئەو مووانەن کە لەسەر لێواری پێڵووی سەروو و خواروو گەشە دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Eyelids|پێڵوو}} {{توێکاریی مرۆڤ}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|توێکاری|لەشی مرۆڤ}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{توێکاری-کۆلکە}} [[پۆل:توێکاریی چاوی مرۆڤ]] [[پۆل:چاو]] [[پۆل:سەر و ملی مرۆڤ]] [[پۆل:پزیشکیی چاو]] mre2btp3uomfjvmfj30fzaihplimt2s 0 248783 1689282 1393630 2026-10-18T13:40:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689282 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = پێکدادانەکانی ٢٠٢٣ی مەخموور | partof = | image = | image_size = | caption = | date = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣{{ھن}}(١ ڕۆژ) | place = [[مەخموور]]، [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]] | result = ڕاگەیاندنی ئاگربەست | combatant1 = {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[پێشمەرگە]] | combatant2 = {{flagicon|Iraq}} [[سوپای عێراق]] | strength1 = | strength2 = | commander1 = {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} ساڵح زراری{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} قازی فەیسەڵ | commander2 = نادیار | casualties1 = ٢ کوژراو{{ھن}}٥ بریندار<ref name="rudaw.net m546">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Sudani urges restraint after Iraqi, Kurdish Makhmour clashes |وێبگە=rudaw.net |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/23102023-amp |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> | casualties2 = ٢ کوژراو{{ھن}}٦ بریندار<ref name="rudaw.net m546"/> }} '''پێکدادانەکانی مەخموور''' لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، زنجیرەیەک پێکدادانی چەکداری بوو لە نێوان ھێزەکانی [[پێشمەرگە]] و [[سوپای عێراق]]، کە لە شاری کوردنشینی [[مەخموور]] و زنجیرە چیای باکووری ڕۆژاوای شارەکە ڕوویاندا. == ھۆکارەکان == [[کەمپی مەخموور]] لە [[قەزای مەخموور]] پەنابەرانی کوردی باکووری کوردستان و تورکیا لەخۆ دەگرێت. ئەم ناوچەیە بەشێک لە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]ە کە بەغدا و ھەولێر کێشەیان لەسەرە و بەھۆیەوە کێشەی ئەمنیی ھەیە. زۆر جاران لەلایەن تورکیاوە کە بانگەشە دەکات ھێزەکانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]ی کردووەتە ئامانج بۆردوومان دەکرێت. لە ١٩ی تشرینی یەکەم، پەکەکە ڕایگەیاند کە تەواوی ھێزەکانی لە کەمپەکە بردووەتە دەرەوە و ھێزە عێراقییەکان لەم شوێنانەی ھێزی لێ نەماون جێگر بوون.<ref name="rudaw.net r770">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Peshmerga, Iraqi army clash near Makhmour camp |وێبگە=rudaw.net |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/221020231-amp |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> == پێکدادانەکان == سەرچاوە سەربازییەکان و ھێزەکانی پێشمەرگە ڕایانگەیاند کە ئەم پێکدادانانە دوای نیوەڕۆ ڕوویانداوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=3 soldiers killed in clash with Kurdish unit in N. Iraq-Xinhua |ناونیشان=https://english.news.cn/20231023/2d8912dd9b6c4c28b87d6382cdc2a933/c.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=english.news.cn}}</ref> و نزیکەی دوو سەعات درێژەی کێشا و دوای ئەوەی فەرماندەکانی ھەردوو لایەن لەدوای کەمکردنەوەی گرژییەکان بوون، پێکدادانەکان کەمتر بوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Four killed in clashes between Iraqi army and Kurdish Peshmerga, security sources say |زمان=en |agency=Reuters |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/two-killed-clashes-between-iraqi-army-kurdish-peshmerga-security-sources-2023-10-22/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> == کاردانەوەکان == سەرۆک وەزیرانی عێراق، [[محەممەد شیاع سوودانی]] بەھۆی پێکدادانەکان لە نێوان [[سوپای عێراق]] و [[پێشمەرگە]] کوردەکان لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]]، داوای ئارامبوونەوەی کرد و لیژنەیەکی باڵای بۆ پێداچوونەوەی ڕووداوەکە ڕاسپارد. ئەم ھەڵوێستەی سوودانی لەلایەن [[وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگە]]وە پێشوازیی لێکرا.<ref name="rudaw.net m546"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|عێراق|کوردستان|دەیەی ٢٠٢٠}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شەرەکانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:ململانێی کورد و عێراق]] gg3nissfjui51s7569vwtwypqw0ysos 0 248813 1689316 1647150 2026-10-18T15:34:50Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689316 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Lagrange very massive.svg|وێنۆک| خاڵەکانی ترۆجان لەسەر خاڵەکانی L4 و L5 لاگرانج، لەسەر ڕێڕەوی خولگەی تەنی لاوەکی (شین)، لە دەوری تەنی سەرەتایی (زەرد) جێگیرن. هەموو خاڵەکانی لاگرانج بە ڕەنگی سوور هێما کراون.]] '''ترۆجانی ئاسمانی''' لە فەلەکناسیدا، ترۆجان تەنێکی بچووکی ئاسمانییە (زۆربەی [[گەڕەستێرۆچکە|گەڕەستێرۆچکەکان]]) کە هاوبەشی خولگەی تەنێکی گەورەترە، لە خولگەیەکی جێگیردا دەمێنێتەوە کە نزیکەی ٦٠ پلە لە پێش یان لە پشتی تەنی سەرەکییەوەیە لە نزیک یەکێک لە خاڵە لاگرانجییەکانی L4 و L5ن، ترۆجانەکان دەتوانن لەگەڵ خولگەی [[ھەسارە|هەسارەکان]] یان [[مانگی سروشتی|مانگە]] گەورەکان هاوبەشی بکەن و تێکەڵ ببن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.asteroidmission.org/?latest-news=nasa-mission-search-rare-asteroids|سەردێڕ=ئەرکی ناسا بۆ گەڕان بەدوای ئەستێرە بچووکە دەگمەنەکاندا، کۆپییەکی ئەرشیڤکراو لە بەرواری ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ لە ماڵپەڕی Wayback Machine.|ڕێکەوتی سەردان= ٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180711080859/http://www.asteroidmission.org/?latest-news=nasa-mission-search-rare-asteroids|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٨|url-status=dead}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.space.com/30302-lagrange-points.html|سەردێڕ= خاڵەکانی لاگرانج چین؟}}</ref> لە کۆمەڵەی خۆردا شەش هەسارە هەن کە [[گەڕەستێرۆچکە|گەڕەستێرۆچکەی]] ترۆجانیان هەیە کە بریتین لە موشتەری، نەپتون، مەریخ، زوحەل، ئۆرانۆس و زەوی، حیساباتی جوڵەی خولگەیی ئاماژە بەوە دەکات کە ڕەنگە زوحەل و ئۆرانۆس گەڕەستێرۆچکەی سەرەتایی ترۆجانیان نەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://arxiv.org/PS_cache/arxiv/pdf/1004/1004.0726v1.pdf|سەردێڕ= داینامیکی دوو هەسارە لە جوڵەی هاو خولگەییدا}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/pub/Sheppard06NepTroj.pdf|سەردێڕ="هەورێکی ئەستووری ترۆجانەکانی نەپتون و ڕەنگەکانیان"|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120220141846/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/pub/Sheppard06NepTroj.pdf|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ==ناو== [[پەڕگە:InnerSolarSystem-en.png|وێنۆک| ترۆجانی موشتەری لە پێش و لە پشتی موشتەرییە بە درێژایی ڕێڕەوی خولگەییەکەی، [[کەمەربەندی ئەستێرەیی|کەمەربەندی گەرەستێرۆچکەکانی]] نێوان مەریخ و موشتەری، و گەرەستێرۆچکەکانی هیلدان. {| |- style="vertical-align: top" | {{legend2|#6ad768|border=1px solid #2B9929|ترۆجانی موشتەری}} | {{legend2|#e9e9e9|border=1px solid #999999|کەمەربەندی ئەستێرەیی}} | {{legend2|#d39300|border=1px solid #855D00|گەرەستێرۆچکەکانی هیڵدا}} |} ]] زاراوەی "ترۆجان" لە سەرەتادا ئاماژەیە بۆ "ئەستێرەی ترۆجان" (ترۆجانی موشتەری)، ئەو گەرەستێرۆچکانەی کە لە نزیک خاڵەکانی لاگرانجی موشتەریدا دەسوڕێنەوە. ئەم ناوە زۆر لەمەوبەر بە ناوی کارەکتەرەکانی جەنگی ترۆجان لە ئەفسانەی یۆنانیدا ناونراوە. بەپێی ڕێکەوتننامە، ئەو [[گەڕەستێرۆچکە|گەڕەستێرۆچکانەی]] کە بە دەوری L4ی موشتەریدا دەسوڕێنەوە، ناوی ئەو کەسایەتیانەیان لێنراوە کە لە لایەنی یۆنانیەکان و جەنگەکانیانەوە هاتوون، لەکاتێکدا ئەوانەی لە نزیک L5 دەسوڕێنەوە لە لایەنی ترۆجانەوەن. جگە لە دوو تەن نەبێت کە پێش ڕێککەوتن لەسەریان ناویان لێنراوە، ئەوانیش ٦١٧ پاترۆکلۆس کە بە ناوێکی یۆنانی و ٦٢٤ هیکتۆر لە ژێر ناوێکی ترۆجانی، هەردووکیشیان لە لایەنی هەڵەدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nature.com/articles/nphys2061|سەردێڕ=ڕایت، ئەلیسۆن (١ی ئابی ٢٠١١). "زانستی هەسارەکان: ترۆجان لەوێیە". فیزیای سروشت.لاپەرە ٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200531220612/https://www.nature.com/articles/nphys2061|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Trojan (celestial body)}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|زانست}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:سیستمی خۆری]] j2shm2q0ysunrahnmd25xax69vrmb8c 0 248830 1689279 1583120 2026-10-18T13:39:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تورکیا-کۆلکە) 1689279 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict|title=٢٠١٥–٢٠١٦ پێکدادانەکانی شرناخ|side3=|partof=[[ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە]]|image=File:2015_Şırnak_ayaklanması.jpg|caption=|date=ئابی ٢٠١٥ بۆ ئایاری ٢٠١٦|place=[[شرنەخ]]، [[باکووری کوردستان]] ([[تورکیا]])|coordinates=|causes=داواکاری بۆ دامەزراندنی حکوومەتی [[ئۆتۆنۆمی]] لە [[شرنەخ]]|methods=[[شەڕی چریکی]]{{ھن}}[[شەڕ|ململانێی سەربازی]]|status=|result=بردنەوەی [[تورکیا|حکوومەتی تورکیا]]{{ھن}}شکستخواردنی [[پەکەکە]] بۆ دامەزراندنی ھەرێمی ئۆتۆنۆمی|side1={{ئاڵا|تورکیا}} * پۆلیسی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان * {{flagicon image|Flag_of_Turkish_Land_Forces_Command.svg}} ھێزە وشکانییەکانی تورکیا * ھێزە تایبەتەکانی تورکیا<ref name="hurriyetdailynews1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-deploying-special-commandos-to-cizre.aspx?pageID=238&nID=93224&NewsCatID=341 |سەردێڕ=Turkey deploying special commandos to Cizre - LOCAL |وێبگە=Hurriyet Daily News |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> * [[سەربازە گوندنشینییەکان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ensonhaber.com/koy-koruculari-kurtleri-pkkdan-koruyoruz-2016-01-03.html |سەردێڕ=Köy korucuları: Kürtleri PKK'dan koruyoruz |وێبگە=Ensonhaber.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> * {{flagicon image|Flag_of_Turkish_Air_Force_Command.svg}} ھێزی ئاسمانیی تورکیا|side2={{flagicon image|Flag_of_Koma_Komal%C3%AAn_Kurdistan.svg}} [[کۆما جڤاکێن کوردستان]] * {{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party.svg}} [[پەکەکە]] ** {{flagicon image|HPG_Flag.svg|border=no}} [[ھێزەکانی پاراستنی گەل|ھەپەگە]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://anfturkce.net/kurdistan/hpg-sirnak-ta-11-asker-olduruldu |سەردێڕ=ANF &#124; HPG: Şırnak'ta 11 asker öldürüldü |وێبگە=Anfturkce.net |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> ** {{flagicon image|Infobox_YDGH_Flag.png}} [[بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لاوانی نیشتمانی]] <small>(تا کانوونی یەکەمی ٢٠١٥)</small> ** {{flagicon image|Flag_of_the_YPS_-_Horizontal.svg|border=no}} [[یەکەکانی پاراستنی گەل]] <small>(لە کانوونی دووەمی ٢٠١٥ەوە)</small><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.anfenglish.com/kurdistan/yps-20-special-operations-members-killed-in-nusaybin-and-sirnak |سەردێڕ=ANF &#124; Ajansa Nûçeyan a Firatê |وێبگە=www.anfenglish.com:80 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160501172618/http://www.anfenglish.com:80/kurdistan/yps-20-special-operations-members-killed-in-nusaybin-and-sirnak |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|leadfigures1={{flagicon|Turkey}} توران بەدرھانۆغڵو<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |ناونیشان=http://www.dailysabah.com/war-on-terror/2016/12/22/pkk-assassination-attempt-against-sirnaks-appointed-administrator-prevented |سەردێڕ=PKK assassination attempt against Şırnak's appointed administrator prevented |newspaper=[[Daily Sabah]] |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231230092852/https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2016/12/22/pkk-assassination-attempt-against-sirnaks-appointed-administrator-prevented |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|leadfigures2={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party.svg}} [[دووران کاڵکان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aktuel.com.tr/gundem/2015/08/19/ozerklik-oyununa-agir-darbe |سەردێڕ=Özerklik oyununa ağır darbe - Aktüel |وێبگە=Aktuel.com.tr |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref>{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party.svg}} مستەفا کاراسوو{{ژێدەر پێویستە}}|leadfigures3=|howmany1=٢٠٫٠٠٠ سەرباز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.radikal.com.tr/turkiye/cizre-ve-silopide-10-bin-askerle-operasyon-tanklar-ilce-merkezinde-1494018/ |سەردێڕ=Cizre ve Silopi'de 10 bin askerle operasyon: Tanklar ilçe merkezinde - Türkiye Haberleri |ئیش=Radikal |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref>{{ھن}}~٢٠٠ لە کارمەندانی گرووپە تایبەتەکان<ref name="hurriyetdailynews1"/>|howmany2={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party.svg}} نەزانراو|howmany3=|casualties1=کۆی گشتیی کوژراو ١١٧|casualties2=کۆی گشتیی کوژراو ١٫٤٦٤<ref name="theguardian1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2016/mar/02/turkey-kurdish-people-cizre-return-to-ruins |سەردێڕ=Turkey eases curfew after assault on PKK rebels leaves Cizre in ruins |newspaper=[[The Guardian]] |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref>|casualties3=٩٢ کوژراو لە [[جزیر]] (بەپێی گوتەی گرووپەکانی مافی مرۆڤ)<ref name="theguardian1"/>|injuries=|fatalities=|arrests=|detentions=|charged=|fined=|casualties_label=|notes=|sidebox=}} '''پێکدادانەکانی شرناخ لە ٢٠١٥‒٢٠١٦''' زنجیرەیەک پێکدادانی چەکداری بوو لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای شرنەخ]]، لە نێوان ھێزەکانی [[تورکیا|حکوومەتی تورکیا]] و گرووپە چەکدارە [[کوردایەتی|کوردییەکان]]، وەک بەشێک لە [[کاتھێڵی ناکۆکیی تورکیا و کورد (٢٠١٥–تا ئێستا)|ململانێی کورد و تورکیا]]. == ڕووداوەکان == دوا بەدوای [[تەقینەوەی سیرووچ ٢٠١٥|تەقینەوەی سیرووچ لە ٢٠١٥]]، [[پرۆسەی ئاشتی پارتی کرێکارانی کوردستان-تورکیا ٢٠١٣–٢٠١٥|ئاگربەستی]] نێوان [[تورکیا|حکوومەتی تورکیا]] و [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) کۆتایی ھات، دوای ئەوەی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] لە ٢٢ی تەممووزدا دوو ئەفسەری پۆلیسی لە سێدارەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Marszal|یەکەم=Andrew|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=Kurdish militants claim 'revenge' killing of two Turkish policemen|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/11755018/Two-Turkish-police-officers-killed-close-to-Syria-border.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Telegraph}}</ref> لە تۆڵەسەندنەوەی ئەو ڕووداوەدا، ھێزی ئاسمانی تورکیا دەستیکرد بە ھێرشکردنە سەر ناوچەکانی پەکەکە لە [[باشووری کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21659870-truce-between-turkey-and-kurdish-militants-over-turkey-and-kurds|سەردێڕ=Turkey and the Kurds: The truce between Turkey and Kurdish militants is over|ئیش=[[The Economist]]|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> لێرەوە[[کاتھێڵی ناکۆکیی تورکیا و کورد (٢٠١٥–تا ئێستا)|قۆناغێکی نوێی]] ململانێی نێوان تورکیا و پەکەکە دەستپێکرد. دووبارە پەرەسەندنی ململانێی نێوان پەکەکە و [[تورکیا|حکوومەتی تورکیا]] بووە ھۆی بەرزبوونەوەی ناڕەزایی لە [[باکووری کوردستان]]. == چالاکییە سەربازییەکان == === ٢٠١٥ === یەکەم ڕووداوی چەکداری لە [[پارێزگای شرنەخ|پارێزگای شرناخ]] لە ٢٨ی تەممووز ڕوویدا کاتێک ھێزی ئاسمانی تورکیا چەکدارانی پەکەکەی لە گوندەکان دەکردە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=L'armée turque pilonne le PKK dans le sud-est|ناونیشان=http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2015/07/28/97001-20150728FILWWW00246-l-armee-turque-pillone-le-pkk-dans-le-sud-est.php|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Le Figaro}}</ref> شەڕ و پێکدادانەکان لە [[شرنەخ|شرناخ]] زیاتر بوون، دوای تەقینەوەی بۆمبێک کە لە ٢٩ی تەممووزدا زیانی بە بەشێک لە ھێڵی بۆری کەرکوک‒جەیھان لە سنووری پارێزگای شرناخ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=Oil pipeline blown up in east Turkey|ناونیشان=http://aa.com.tr/en/turkey/oil-pipeline-blown-up-in-east-turkey/21751|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> و بۆسەیەکی پەکەکە لە ٣٠ی تەممووزدا، کە بووە ھۆی کوژرانی ٣ سەربازی [[تورکیا]]. لە ٤ی ئاب، ھێزەکانی پەکەکە بە چەکی ئاڕ پی جی ھێرشیان کردە سەر بنکەیەکی پاسەوانی لە پارێزگای شرناخ و سەربازێکیان کوشت و سەربازێکی دیکەش بریندار کرا. لە ڕووداوێکی تردا لە [[پارێزگای شرنەخ|پارێزگاکە]]، مینێک بووە ھۆی کوژرانی دوو سەربازی تورک. فڕۆکەکانی ئێف ١٦ی تورکیا لە تۆڵەی کوژرانی سەربازەکانیدا، بارەگاکانی پەکەکەیان لە [[پارێزگای حەکاری|پارێزگای ھەکاری]] کردە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Man killed in PKK bomb attack in eastern Turkey|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/man-killed-in-pkk-bomb-attack-in-eastern-turkey.aspx?pageID=238&nID=86551&NewsCatID=509|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Hurriyet Daily News}}</ref> لە ١٠ی ئاب لە [[پارێزگای شرنەخ|پارێزگای شرناخ]] ٤ ئەفسەری پۆلیس و سەربازێکی سوپای تورکیا بەھۆی ھێرشە جیاجیاکانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Round-up: At least 6 security personnel killed in attacks in Istanbul, southeast Turkey|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/round-up-at-least-6-security-personnel-killed-in-attacks-in-istanbul-southeast-turkey.aspx?pageID=238&nID=86717&NewsCatID=509|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Hurriyet Daily News}}</ref> دوای شەڕ و پێکدادان لە بەیتوشەباب لە ١٣ی ئاب، ھێزەکانی [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|تورکیا]] دوو چەکداری پەکەکەیان کوشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PKK kills four more soldiers as Turkey faces non-stop violence in east|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/pkk-kills-four-more-soldiers-as-turkey-faces-non-stop-violence-in-east.aspx?pageID=238&nID=86942&NewsCatID=341|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Hurriyet Daily News}}</ref> لە نێوان ٤ بۆ ١٢ی ئەیلوول، [[تورکیا]] یەکەم قەدەغەی ھاتوچۆی لەسەر [[جزیر]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=More than 20 Cizre civilians dead during eight-day curfew: Relatives - Turkey News|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/more-than-20-cizre-civilians-dead-during-eight-day-curfew-relatives-88703|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Hürriyet Daily News|زمان=en}}</ref> دانا کە لەو ماوەیەدا ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی دژی چەکدارەکانی ناوچەکە دەستپێکرد.<ref name="middleeasteye.net">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Who are the Kurdish militants fighting in Cizre?|ناونیشان=http://www.middleeasteye.net/news/who-are-kurdish-militants-fighting-cizre|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Middle East Eye|زمان=en}}</ref> لەو شەڕەدا ٣٠ کەس کوژران، [[سەلاحەدین دەمیرتاش]] سەرۆکی [[پارتی دیموکراتی گەلان|ھەدەپە]]، بانگەشەی ئەوەی کرد کە ٢٠ کەسیان خەڵکی سیڤیل بوون، بەڵام [[حکوومەتی تورکیا]] ڕەتیکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-34206924|سەردێڕ=Turkey Kurds: Many dead in Cizre violence as MPs' march blocked|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> شەڕ و پێکدادانی سەخت لە پارێزگای شرناخ لە ٢٥ بۆ ٢٦ی ئەیلوول ڕوویدا و [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] بانگەشەی کوشتنی ٧٥ سەرباز و گیان لەدەستدانی ١٤ چەکداری خۆی کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PKK: Dozens of Turkish soldiers killed in ongoing clashes|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/middleeast/turkey/27092015/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> و حکوومەتی تورکیا ڕایگەیاند، ٣٦ سەربازی تورکیا کوژراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Turkey says scores killed in southeastern clashes|ناونیشان=http://www.aljazeera.com/news/2015/09/scores-killed-southeastern-turkey-clashes-150926142625145.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera English}}</ref> لە ١٤ی کانوونی دووەمدا حکوومەتی تورکیا قەدەغەی ھاتوچۆی بۆ ماوەی ٢٤ کاتژمێر بۆ شارەکانی سیلۆپی و جزیر ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Indefinite 24-hour curfew, over 200,000 in danger — Amnesty Urgent Actions|ناونیشان=https://ua.amnesty.ch/urgent-actions/2016/01/006-16?ua_language=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=ua.amnesty.ch|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221031084844/https://ua.amnesty.ch/urgent-actions/2016/01/006-16?ua_language=en|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە دواتر ئۆپەراسیۆنی سەربازی بەرفراوان لەلایەن ھێزەکانی تورکیاوە ئەنجامدراوە.<ref name="middleeasteye.net"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Turkish Army kills 55 Kurdish militants during battle, party calls for resistance|ناونیشان=http://www.smh.com.au/world/turkish-army-kills-55-kurdish-militants-during-battle-party-calls-for-resistance-20151218-glreux.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Sydney Morning Herald}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-35142586|سەردێڕ=Turkey kills 70 Kurdish militants, vowing to prevent 'chaos'|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> [[سەلاحەدین دەمیرتاش]] داوای لە خەڵکی ناوچەکە کرد بەرەنگاری ئۆپەراسیۆنەکان ببنەوە، بەکارھێنانی ھێزی لەلایەن حکوومەتەوە ئیدانە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=HDP Co-Chair Demirtaş Urges Allout Resistance Against Turkish State Terror And Curfews|ناونیشان=https://www.kurdishquestion.com/oldarticle.php?aid=hdp-co-chair-demirtas-urges-allout-resistance-against-turkish-state-terror-and-curfews|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180120235959/https://www.kurdishquestion.com/oldarticle.php?aid=hdp-co-chair-demirtas-urges-allout-resistance-against-turkish-state-terror-and-curfews|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=Kurdishquestion.com}}</ref> لە ٣١ی کانوونی یەکەم، بەھۆی ھێرشیی مووشەکی پەکەکە سەربازێک کوژرا و ٥ی دیکەش برینداربوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Two Turkish police officers killed in southeastern Turkey|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/two-turkish-police-officers-killed-in-southeastern-turkey.aspx?pageID=238&nID=93296&NewsCatID=509|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Hurriyet Daily News}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کاتھێڵی ناکۆکیی تورکیا و کورد (٢٠١٥–تا ئێستا)|کاتھێڵی ناکۆکیی تورکیا‒کورد]] * [[ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|شەڕ}} {{پۆلی کۆمنز|2015-16 Şırnak clashes}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:ناڕەزایەتییەکانی کورد لە تورکیا]] [[پۆل:شەڕ]] [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:ململانێ]] [[پۆل:ململانێکان لە تورکیا]] [[پۆل:ململانێی کورد-تورکیا (٢٠١٥–ئێستا)]] [[پۆل:تورکیا]] sn1a1nndxp0kcouob2n990j2r8epi4q 0 249108 1689592 1550510 2026-10-19T01:33:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە) 1689592 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''پەپکەفڕکە''' یان '''پەپکەی ھەڵفڕ''' یان '''فریزبی''' جۆرێک ئامێری کایەکردنە کە لە پلێتێکی بازنەیی دروست دەکرێت و تیرەکەی ٢٠ بۆ ٢٥ سم و بارستەی ١٧٠ گرامە. ئەم ئامێرە بۆ وەرزشی خۆش و کێبڕکێ بەکاردێت. ڕێگای یاریکردن ئەوەیە کە شاشەکە فڕێ بدەیتە ئاسمان و بیگریت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی شوباتی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|مێژوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەرزش}} {{پۆلی کۆمنز|Frisbee}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان]] kryk4do05c43xrp22h5mew9p70upotf 0 249237 1689461 1406153 2026-10-18T19:34:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1689461 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Okinawa Central Hospital Nursing School.JPG|وێنۆک| پەرستاران لە قوتابخانەی پەرستاری نەخۆشخانەی ناوەندی ئۆکیناوا لە ساڵی ١٩٤٦]] '''خوێندکاری پەرستار''' چاودێری پەرستاری لەسەر بنەمای زانستی دامەزراوە، جا چ لە پلاندانان بۆ ئەم چاوەدێرییە یان پراکتیزەکردنی کارامەیی جۆراوجۆر بۆ پاراستنی تەندروستی تاکەکەس. پەرستاری وەک زانستێک بە شێوەیەکی سەرەکی پشت بە چەمکە مۆدێرنەکان و بەکارهێنانە زانستییەکان دەبەستێت بە مەبەستی دابینکردنی چاودێرییەکی باش بەگوێرەی پێداویستییەکانی سەردەم و پێداویستییەکانی نەخۆش، هەروەها سوودوەرگرتن لە پێشکەوتنە تەکنەلۆژییە گەورەکان لە هەموو بوارەکاندا پەرستاری لە خۆیدا چەمکی مۆدێرن لە بەکارهێنانەکانیدا بەندە بە بەکارهێنانی پرۆسەی پەرستاری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://meshb.nlm.nih.gov/record/ui?ui=D004506|سەردێڕ=“زانیاری دەربارەی پەرستاری پەروەردەیی لە ماڵپەری (meshb.nlm.nih.gov.).|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201029054416/https://meshb.nlm.nih.gov/record/ui?ui=D004506|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> دەتوانرێت خوێندکاری پەرستاری لە پرۆگرامێکدا ناوی تۆمار بکرێت کە ببێتە هۆی بڕوانامە، بڕوانامەی هاوبەش، یان بەکالۆریۆس لە زانستی پەرستاری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.medilexicon.com/dictionary/61891|سەردێڕ=سەرچاوە لە ماڵپەری فەرمی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190419004731/https://www.medilexicon.com/dictionary/61891|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dictionary.com/browse/student-nurse|سەردێڕ= سەرچاوە لە ماڵپەری فەرمی}}</ref> ==به‌رده‌وام بوون له‌ فێربوون== [[پەڕگە:Student nurse in operating instrument room, Metuua Nicholas. (26594317082).jpg|وێنۆک| پەرستاری خوێندکار لە ژووری نەشتەرگەری.]] دوای ئەوەی خوێندکاری پەرستاری دەبێتە پەرستارێکی تۆمارکراو، پێویستە بەشداری لە خوێندنی بەردەوامدا بکات بۆ ئەوەی مۆڵەت و تۆمارکردنی خۆی بهێڵێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.crnbc.ca/QA/RN/Pages/Default.aspx|سەردێڕ="پەرستارانی تۆمارکراو". کۆلێژی پەرستارە تۆمارکراوەکانی بریتیش کۆڵۆمبیا.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141015083016/https://www.crnbc.ca/QA/RN/Pages/Default.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠دا پێشبینی کرابوو کە تا ساڵی ٢٠١٨، گەشەی هەلی کار بە ڕێژەی ٢٢% لە بواری پەرستاریدا هەبێت، لەو کاتەدا خێراترین پیشە بوو کە گەشەی دەسەند لە ئەمریکا. ==مەودا== پەروەردەی پەرستاری فێرکردن لە بوارەکانی بابەتدا لەخۆدەگرێت. ئەمانە بریتین لە هەڵسەنگاندنی پەرستاری، دەستنیشانکردنی پەرستاری و پلاندانانی چاودێری پەرستاری. لە ئەمریکا خوێندکارانی پەرستاری لە ڕێگەی فێرکاری تەقلیدی پۆل و تاقیگە فێر دەبن. هەروەها پەروەردەی پەرستاری بریتییە لە خولانەوەی کلینیکی و ھاوشێوەکردن، بە درێژایی خوێندنیان، بۆ پەرەپێدانی پلاندانانی چاودێری و ئیستدلالکردنی کلینیکی. لە کۆتایی خوێندندا، خوێندکارانی پەرستاری لە ئەمریکا و کەنەدا دەبێت لە NCLEX (تاقیکردنەوەی ئەنجومەنی نیشتمانی مۆڵەتدان) ئەنجام بدەن و دەربچن بۆ ئەوەی پراکتیزە بکەن. ==پسپۆڕی پەرستاری== چەندین بوار هەیە کە پەرستاران دەتوانن تایبەتمەند بن و لەوانەیە بڕیار بدەن کە دەیانەوێت لە ماوەی کارکردنیاندا لە یەکێک یان چەند پسپۆڕییەکدا بڕوانامەیان هەبێت. چوار لقی سەرەکی پەرستاری هەیە: پەرستاری گەورەساڵان، پەرستاری منداڵان، پەرستاری تەندروستی دەروونی و پەرستاری کەمئەندامی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nursingtimes.net/students/what-type-of-nursing-shall-i-study-08-03-2012/|سەردێڕ= سمیس، کەتی (٨ی ئازاری ٢٠١٢). "چ جۆرە پەرستارییەک بخوێنم؟". کاتەکانی پەرستاری. |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Nurse training}} {{پەرستاری}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|تەندروستی|پەرستاری}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:پەرستاری]] mzvpagn5g7cz6ojqktib8rzp0xup04q 4 249434 1689241 1685080 2026-10-18T13:22:46Z Alexis Jazz 32099 Updating gadget usage statistics from [[Special:GadgetUsage]] ([[phab:T121049]]) 1689241 wikitext text/x-wiki {{#ifexist:Project:GUS2Wiki/top|{{/top}}|This page provides a historical record of [[Special:GadgetUsage]] through its page history. To get the data in CSV format, see wikitext. To customize this message or add categories, create [[/top]].}} داتای خوارەوە cacheکراوە و دوایین جار لە 2026-10-16T05:47:13Z نوێ کراوەتەوە. لە cacheدا لانی زۆر {{PLURAL:5000|یەک ئەنجام|5000 ئەنجام}} لەبەردەستە. {| class="sortable wikitable" ! ئامراز !! data-sort-type="number" | ژمارەی بەکارھێنەران !! data-sort-type="number" | بەکارھێنەرە چالاکەکان |- |AddTopic || 3 || 2 |- |AncreTitres || 18 || 1 |- |AutoUserStatus || 46 || 8 |- |BandeauxPortails || 59 || 11 |- |BiDiEditing || 29 || 3 |- |Bijar || 5 || 3 |- |Cat-a-lot || 51 || 12 |- |CatMaker || 88 || 16 |- |ChangeMonth || 33 || 0 |- |CleanDeleteReasons || 3 || 1 |- |CollapsibleNav || 11 || 0 |- |CommentsInLocalTime || 25 || 2 |- |DeleteBot || 3 || 1 |- |DisambiguationLinks || 25 || 2 |- |DiscussionCloser || 25 || 5 |- |DotsSyntaxHighlighter || 40 || 6 |- |ExternalSearch || 33 || 5 |- |Extra-Editbuttons || 115 || 18 |- |FlecheHaut || 43 || 3 |- |GlobalWatchlist || 23 || 2 |- |GoogleTrans || 52 || 3 |- |GreenRedirects || 29 || 4 |- |HideExLinkIcon || 19 || 2 |- |HideFundraisingNotice || 19 || 0 |- |HideInterwikiSearchResults || 17 || 0 |- |HighlightMyName || 40 || 7 |- |HistoryCount || 34 || 4 |- |HotCat || 130 || 16 |- |InterwikiOrder || 36 || 4 |- |JustifyParagraphs || 33 || 5 |- |LinkTranslator || 32 || 3 |- |LinksInfo || 20 || 2 |- |MenuTabsToggle || 10 || 0 |- |MuttasilAmLa || 35 || 4 |- |Navigation popups || 31 || 4 |- |NewImageThumb || 14 || 0 |- |NewPP-report || 38 || 7 |- |NoAnimations || 29 || 7 |- |NoSmallFonts || 14 || 0 |- |Numeral converter || 31 || 2 |- |OldDiff || 24 || 1 |- |OrphanCheck || 33 || 7 |- |PageDescriptions || 12 || 0 |- |PrettyLog || 32 || 4 |- |PrintOptions || 34 || 5 |- |ProveIt || 36 || 5 |- |RedirectMaker || 77 || 15 |- |ReferenceTooltips || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی |- |RenommageCategorie || 4 || 2 |- |ReqRev || 30 || 6 |- |ReqUpl || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی |- |ShortNSSearch || 38 || 3 |- |Shortdesc-helper || 21 || 2 |- |StickyTableHeaders || 31 || 3 |- |SubPages || 57 || 8 |- |Talikat || 28 || 3 |- |ToolsIcon || 21 || 2 |- |TranslationAssistant || 35 || 2 |- |TranslationHelper || 64 || 5 |- |Twinkle || 30 || 8 |- |UTCLiveClock || 55 || 5 |- |UploadTemplates || 14 || 4 |- |VeSuperTool || 1 || 1 |- |WhatLinksHereActionLinks || 35 || 5 |- |WikidataInfo || 42 || 5 |- |WikidataTab || 42 || 5 |- |XTools-ArticleInfo || 52 || 11 |- |addsection-plus || 22 || 4 |- |asbox || 76 || 12 |- |autocomplete || 37 || 5 |- |autosign || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی |- |censorship || 21 || 1 |- |close || 8 || 1 |- |dark-mode || 7 || 0 |- |dark-mode-toggle || 11 || 1 |- |disablesuggestions || 14 || 0 |- |dropdown-menus || 33 || 7 |- |editsection-left || 33 || 3 |- |edittop || 70 || 8 |- |exlinks || 30 || 4 |- |hdedit || 30 || 4 |- |hidebotedits || 35 || 4 |- |lastdiff || 24 || 2 |- |lastedited || 39 || 6 |- |markblocked || 35 || 6 |- |microblog || 21 || 1 |- |mobile-sidebar || 26 || 1 |- |modrollback || 5 || 2 |- |newsectionbottom || 12 || 0 |- |osm || 21 || 1 |- |purgetab || 40 || 5 |- |quickLinker || 44 || 10 |- |removeAccessKeys || 17 || 2 |- |responsiveContent || 7 || 0 |- |script-installer || 35 || 6 |- |searchFocus || 27 || 2 |- |signit || 20 || 3 |- |stru-contavisite || 29 || 4 |- |talkStyle || 13 || 0 |- |tasks || 38 || 4 |- |trending || 54 || 7 |- |userinfo || 49 || 10 |- |watchlist || 26 || 4 |- |widensearch || 7 || 0 |} * [[تایبەت:GadgetUsage]] * [[m:Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]] <!-- data in CSV format: AddTopic,3,2 AncreTitres,18,1 AutoUserStatus,46,8 BandeauxPortails,59,11 BiDiEditing,29,3 Bijar,5,3 Cat-a-lot,51,12 CatMaker,88,16 ChangeMonth,33,0 CleanDeleteReasons,3,1 CollapsibleNav,11,0 CommentsInLocalTime,25,2 DeleteBot,3,1 DisambiguationLinks,25,2 DiscussionCloser,25,5 DotsSyntaxHighlighter,40,6 ExternalSearch,33,5 Extra-Editbuttons,115,18 FlecheHaut,43,3 GlobalWatchlist,23,2 GoogleTrans,52,3 GreenRedirects,29,4 HideExLinkIcon,19,2 HideFundraisingNotice,19,0 HideInterwikiSearchResults,17,0 HighlightMyName,40,7 HistoryCount,34,4 HotCat,130,16 InterwikiOrder,36,4 JustifyParagraphs,33,5 LinkTranslator,32,3 LinksInfo,20,2 MenuTabsToggle,10,0 MuttasilAmLa,35,4 Navigation popups,31,4 NewImageThumb,14,0 NewPP-report,38,7 NoAnimations,29,7 NoSmallFonts,14,0 Numeral converter,31,2 OldDiff,24,1 OrphanCheck,33,7 PageDescriptions,12,0 PrettyLog,32,4 PrintOptions,34,5 ProveIt,36,5 RedirectMaker,77,15 ReferenceTooltips,default,default RenommageCategorie,4,2 ReqRev,30,6 ReqUpl,default,default ShortNSSearch,38,3 Shortdesc-helper,21,2 StickyTableHeaders,31,3 SubPages,57,8 Talikat,28,3 ToolsIcon,21,2 TranslationAssistant,35,2 TranslationHelper,64,5 Twinkle,30,8 UTCLiveClock,55,5 UploadTemplates,14,4 VeSuperTool,1,1 WhatLinksHereActionLinks,35,5 WikidataInfo,42,5 WikidataTab,42,5 XTools-ArticleInfo,52,11 addsection-plus,22,4 asbox,76,12 autocomplete,37,5 autosign,default,default censorship,21,1 close,8,1 dark-mode,7,0 dark-mode-toggle,11,1 disablesuggestions,14,0 dropdown-menus,33,7 editsection-left,33,3 edittop,70,8 exlinks,30,4 hdedit,30,4 hidebotedits,35,4 lastdiff,24,2 lastedited,39,6 markblocked,35,6 microblog,21,1 mobile-sidebar,26,1 modrollback,5,2 newsectionbottom,12,0 osm,21,1 purgetab,40,5 quickLinker,44,10 removeAccessKeys,17,2 responsiveContent,7,0 script-installer,35,6 searchFocus,27,2 signit,20,3 stru-contavisite,29,4 talkStyle,13,0 tasks,38,4 trending,54,7 userinfo,49,10 watchlist,26,4 widensearch,7,0 --> ldhhy87065e55bu5frfhtnl3sfj8xyo 0 249476 1689462 1406154 2026-10-18T19:34:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1689462 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:US Navy 031027-N-0000W-001 Family Nurse Practitioner Lt. Cmdr. Michael Service cares for a young girl at the U.S. Naval Hospital (USNH) Yokosuka.jpg|وێنۆک| پەرستارێکی پزیشکی هێزی دەریایی ئەمریکا کە هەڵسەنگاندن بۆ نەخۆشێک دەکات.]] '''پەرستارێکی پزیشک (NP)''' پەرستارێکی تۆمارکراوی پێشکەوتووە و جۆرێکە لە پزیشکی ئاستی ناوەڕاست،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.who.int/workforcealliance/knowledge/resources/Final_MLP_web_2.pdf|سەردێڕ="دابینکەرانی تەندروستی ئاستی ناوەڕاست: سەرچاوەیەکی بەڵێندەر بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی گەشەپێدانی هەزارەی تەندروستی" (PDF). ڕێكخراوی ته‌ندروستی جیهان.|ڕێکەوت=٤ نیسانی٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210719014524/http://www.who.int/workforcealliance/knowledge/resources/Final_MLP_web_2.pdf|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> پەرستاری پزیشکی (NPs) ڕاهێنراون بۆ هەڵسەنگاندنی پێداویستییەکانی نەخۆش، ڕێکخستن و لێکدانەوەی پشکنینی دەستنیشانکردن و تاقیگەیی، دەستنیشانکردنی نەخۆشی، داڕشتن و نوسینی دەرمان و پلانی چارەسەرکردن. ڕاهێنانی NP خۆپاراستن لە نەخۆشییە سەرەتاییەکان، هەماهەنگی چاوەدێری، و بەرەوپێشبردنی تەندروستی دەگرێتەوە. مەودای پراکتیک بۆ پەرستارێلی پزیشکی بە دەسەڵاتی دادوەری یاسایی پێناسە دەکرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.medscape.com/viewarticle/440315?form=fpf|سەردێڕ= ستۆکۆڤسکی، ئاڕ ئێن، ئێم ئێس، لۆرا ئەی. "یاسای دیاریکردنی APRN: پوختەیەکی ویلایەت بە ویلایەت". مێدسکەیپ.}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aanp.org/advocacy/advocacy-resource/position-statements/scope-of-practice-for-nurse-practitioners|سەردێڕ= "مەودای کارکردن بۆ پەرستارانی پزیشکی" (PDF). بەیاننامەکانی سیاسەتی AANP. کۆمەڵەی ئەمریکی بۆ پەرستارانی پزیشکی. |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> لە ٢٦ ویلایەتی ئەمریکا، پەرستارە پیشکیەکان دەسەڵاتی تەواوی پراکتیکیان هەیە، لە کاتێکدا لە ٢٤ ویلایەتی دیکەدا، پەرستارەکان پێویستە لە ژێر چاودێری پزیشکدا کار بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aanp.org/advocacy/state/state-practice-environment|سەردێڕ= "ژینگەی پراکتیکی دەوڵەت".}}</ref> لە ئوسترالیا، مەودای کارکردن بە سیاسەتی ڕێکخراوی تەندروستی و لێهاتوویی تاکەکەس ڕێنمایی دەکرێت، لە کاتێکدا مافی دەستڕاگەیشتن بە داشکاندنی مێدیکەر پێویستی بە ڕێکخستنی پراکتیکی هاوبەش لەگەڵ پزیشکی هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www1.health.gov.au/internet/main/publishing.nsf/content/404ref.htm|سەردێڕ= "پرسیار و وەڵامی پەرستارانی شایستە". بەشی تەندروستی و چاودێری بەساڵاچووان.}}</ref> ==مێژوو== ===ئەمریکا=== چەمکی ئێستای پەرستاری پراکتیکی پێشکەوتوو وەک دابینکەری چاوەدێری سەرەتایی لە ناوەڕاستی ساڵانی شەستەکاندا دروست بوو، کە بەهۆی کەمیی پزیشکی نیشتمانییەوە هاندرا، یەکەم پرۆگرامی فەرمی بڕوانامەی دەرچوون بۆ پەرستارە پیشکیەکان لەلایەن هێنری سیلڤەر، پزیشک و لۆریتا فۆرد، پەرستار، لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراند،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.womenofthehall.org/inductee/loretta-c-ford/|سەردێڕ= "فۆرد، لۆریتا سی." هۆڵی ناوبانگەکانی نیشتمانی ژنان.".}}</ref> لە ساڵی ١٩٧١، وەزیری تەندروستی، پەروەردە و خۆشگوزەرانی ئەمریکا، ئیلییۆت ڕیچاردسۆن، پێشنیارێکی فەرمی کرد لە فراوانکردنی بازنەی پراکتیکی پەرستاری بۆ ئەوەی بتوانێت وەک دابینکەری چاوەدێری سەرەتایی خزمەت بکات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ojin.nursingworld.org/MainMenuCategories/ANAMarketplace/ANAPeriodicals/OJIN/TableofContents/Vol-20-2015/No2-May-2015/Historical-Perspectives-Expanded-Role-Nursing.html|سەردێڕ= "ڕوانگە مێژووییەکان لەسەر ڕۆڵێکی فراوانتر بۆ پەرستاری".}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٢، گفتوگۆ لە نێوان دەزگاکانی باوەڕپێکردن، دەزگاکانی بڕوانامەدانی نیشتمانی و دەستەی پەرستاری ویلایەتەکاندا سەریهەڵدا سەبارەت بە ئەگەری کردنی بڕوانامەی دکتۆرا لە پراکتیکی پەرستاری (DNP) کەمترین ستانداردی نوێی پەروەردە بۆ بڕوانامەدان و مۆڵەتدانی NP تا ساڵی ٢٠١٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.graduatenursingedu.org/the-history-of-nurse-practitioners/|سەردێڕ= "مێژووی پەرستارانی پزیشکی".}}</ref> ===کەنەدا=== پەرستاری پێشکەوتوو بۆ یەکەمجار لە ساڵانی نەوەدەکاندا لە [[ئانتاریۆ]] دەرکەوتن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://bcnpa.org/_tiny_mce/plugins/filemanager/files/Dicenso_CNS_and_NP_practice_in_Canada.pdf|سەردێڕ=دیسێنسو، ئابلا؛ براینت-لوکۆسیۆس، دێنیس. "پسپۆرانی پەرستاری کلینیکی و پەرستارانی پزیشکی لە کەنەدا: کۆکردنەوەی پشتگیری بڕیار" (PDF). دامەزراوەی توێژینەوەی خزمەتگوزارییە تەندروستییەکانی کەنەدا.|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120313071550/http://bcnpa.org/_tiny_mce/plugins/filemanager/files/Dicenso_CNS_and_NP_practice_in_Canada.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم پەرستارانە لە یەکەکانی چاودێری چڕی تازەلەدایکبووان لە ناو نەخۆشخانەکانی چاودێری سێیەمدا بە هاوکاری پزیشکانی منداڵان و پزیشکانی تازەلەدایکبووان کاریان دەکرد، هەرچەندە ڕۆڵی ئەم پەرستارانە لە سەرەتادا لە وەشانێکی تێکەڵاوی [[پسپۆڕی پەرستاری کلینیکی]] و پەرستاری پزیشکی دەچوو، بەڵام ئەمڕۆ جیاکارییەکە بە شێوەیەکی فەرمیتر دامەزراوە. ==مووچە== مووچەی پەرستاری پزیشکی بەگشتی بەندە بە بوارەکانی پسپۆڕی، شوێن، ئەزموونی ساڵان و ئاستی خوێندن. لە ساڵی ٢٠١٥، کۆمەڵەی ئەمریکی بۆ پەرستارانی پزیشکی (AANP) چوارەمین ڕاپرسی ساڵانەی خۆی بۆ مووچەی پەرستارە پزیشکیەکان ئەنجامدا، ئەنجامەکان دەریانخست کە مەودای مووچە لە نێوان ٩٨،٧٦٠ بۆ ١٠٨،٦٤٣ دۆلاردایە کە داهاتی ڕاپۆرتکراو لەنێوان پەرستاری تەواوکاتدا. بەپێی ئاماری نووسینگەی ئاماری کار لە ئەمریکا، پەرستارە پزیشکیەکان لە ١٠%ی سەرەکیدا تێکڕای مووچەیان ١٣٥،٨٠٠ دۆلار بووە. مامناوەندی مووچە ٩٨ هەزار و ١٩٠ دۆلار بووە. بەپێی ڕاپۆرتێک کە لەلایەن مێریت هۆکینزەوە بڵاوکراوەتەوە، مووچەی سەرەتایی بۆ پەرستارەکان بە شێوەیەکی دراماتیک لە نێوان ساڵانی ٢٠١٥ و ٢٠١٦ زیادیکردووە، بەرزترین تێکڕای مووچەی سەرەتایی لە ساڵی ٢٠١٦دا گەیشتە ١٩٧،٠٠٠ دۆلار. فاکتەری سەرەکی زیادبوونی دراماتیکیی مووچەی سەرەتایی، بەرزبوونەوەی خواست لەسەر پەرستارەکان، بە دانپێدانانیان وەک پێنجەم زۆرترین داواکاری پیشەیی تەندروستی پێشکەوتوو لە ساڵی ٢٠١٦.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.graduatenursingedu.org/salaries/|سەردێڕ= "مووچەی پەرستار | مامانێکی پەرستاری بڕوانامەدار | مووچەی پەرستاری بێهۆشکەر".}}</ref> ==سیاسەت لە سەردەمی پەتای کۆڤید-١٩== [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|پەتاکە]] مەودای کارکردنی بۆ پەرستارانی پزیشکی لە هەندێک وڵاتدا فراوانتر کرد لە ئەنجامی دەستکاریکردنی کاتی سیاسەتی یاسایی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7675696/|سەردێڕ= "کۆڤید ١٩: دەرفەتێکی بێ وێنە بۆ پەرستارانی پزیشکی بۆ چاکسازی لە چاودێری تەندروستی و داکۆکیکردن لە دەسەڵاتی هەمیشەیی تەواوەتی پزیشکی". کۆڕبەندی پەرستاری.}}</ref> لە ئەمریکا [[سەرۆکایەتیی دۆناڵد ترامپ|ئیدارەی ترەمپ]] دەستبەرداری زۆرێک لە مەرجەکانی بۆ پەرستارانی پزیشکی بوو، ڕێگەی بە NPەکان دا کە تواناکانیان بە تەواوی لە هەندێک حاڵەتدا بەکاربهێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cms.gov/files/document/covid19-emergency-declaration-health-care-providers-fact-sheet.pdf|سەردێڕ= "دەستبەرداربوون لە بەتانی بەتانی بەیاننامەی فریاگوزاری COVID-19 بۆ دابینکەرانی چاودێری تەندروستی" (PDF).}}</ref> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{پەرستاری}} {{تووڵی دەروازە|پەرستاری|پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Nurse practitioners}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:پەرستاری]] 447rvo6oa6g30j0i9ydsi1skde8g3dq 0 249490 1689459 1528219 2026-10-18T19:33:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1689459 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەرستاری تەندروستی ژنان (WHNP)''' [[پەرستارێکی پزیشکی|پەرستارێکی پزیشکییە]] کە پسپۆڕە لە [[تەندروستی ژنان|چاودێری تەندروستی]] بەردەوام و گشتگیر بۆ ژنان لە سەرانسەری تەمەندا لەگەڵ جەختکردنەوە لەسەر بارودۆخە تایبەتەکانی ژنان لە سوڕی مانگانەوە تا ماوەی سووڕی ژیانیان. ==بڕوانامەی خوێندن و دەستەی کارگێڕی== دوای ئامادەکاری پەروەردەیی لە ئاستی ماستەر یان دکتۆرا، پەرستاری تەندروستی ژنان دەبێت ببنە بڕوانامەی بۆرد لەلایەن دەزگایەکی بڕوانامەدانی پەسەندکراوەوە. بڕوانامەی دەستەی کارگێڕی دەبێت بە بەدەستهێنانی کرێدیتی خوێندنی پەرستاری بەردەوام بپارێزرێت. لە ئەمریکا، بڕوانامەی دەستەی کارگێڕی لە ڕێگەی کۆمپانیای بڕوانامەدانی نیشتمانییەوە دابین دەکرێت (بڕوانامەی WHNP-BC دەبەخشێت).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nccwebsite.org/certification-exams|سەردێڕ= "تاقیکردنەوەکانی بڕوانامە". |ڕێکەوت=١٢ی کانوونهی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> ==مەودای پراکتیک== پەرستاری تەندروستی ژنان کۆمەڵێک خزمەتگوزاری چاودێری تەندروستی توند، درێژخایەن و خۆپارێزی پێشکەش دەکەن: * بەدەستهێنانی مێژوویەکی تەندروستی پەیوەندیدار، لەوانەش مێژوویەکی گشتگیر لە منداڵبوون و [[پزیشکیی ژنان|ئافرەتان]]، لەگەڵ جەختکردنەوە لەسەر جیاوازییە ڕەگەزییەکان. * ئەنجامدانی پشکنینی جەستەیی تەواو، سیستەم، یان نیشانەکان لەسەر ژنان، لەوانەش حاڵەت/پێداویستییەکانی منداڵبوون و ئافرەتان کە بریتین لە، دووگیانی، حاڵەتە سووک و شێرپەنجەییەکانی ژنان، [[کۆنتڕۆلی ھۆرمۆن|ڕێگریکردن لە دووگیانی]]، هەوکردنی سێکسی، [[نەزۆکی]]، دەوروبەری وەستانی سوڕی مانگانە/وەستانی سوڕی مانگانە/دوای [[لەزگوەستان|وەستانی سوڕی مانگانە]] و [[نەخۆشییە ڕاگوێزراوە سێکسییەکان|ڕەگەزەکانی تر]]- نەخۆشییە تایبەتەکان. * هەڵسەنگاندن، دەستنیشانکردن و چارەسەرکردنی باشی دایکان و کۆرپەلە، دووگیانی مەترسیدار، [[خەمۆکی]]، و ئاڵۆزییەکانی [[دووگیانی]] دوای منداڵبوون. * هەڵسەنگاندن و دەستنیشانکردن و چارەسەرکردنی هۆکارەکانی مەترسی نەخۆشی تایبەت بە ژنان. جیاکردنەوەی جیاوازی ڕەگەزی مێینە لە پێشکەشکردن و پێشکەوتنی کێشە تەندروستییەکان و وەڵامدانەوەکان بۆ هۆکارە دەرمانناسییەکان و چارەسەرەکانی تر. * هەڵسەنگاندنی مەترسییە کۆمەڵایەتی و جەستەییەکانی تەندروستی ژینگەیی، لەوانەش تێراتۆجینەکان، کە کاریگەرییان لەسەر منداڵبوون هەیە. * هەڵسەنگاندن بۆ بەڵگەی توندوتیژی هاوبەشی ئینتیمی، دەستدرێژی سێکسی و بەکارهێنانی ماددە هۆشبەرەکان. * هەڵسەنگاندن و دەستنیشانکردن و چارەسەرکردنی ئەو پرسانەی پەیوەندییان بە سێکسەوە هەیە. * هەڵسەنگاندنی ڕەفتار و لێهاتووییەکانی دایک و باوک و پێشخستنی گواستنەوەی نەرم بۆ گۆڕینی ڕۆڵ. * هەڵسەنگاندن، دەستنیشانکردن و چارەسەرکردنی پێداویستییە هەڵبژێردراوەکانی تەندروستی زاوزێ یان کێشەکان لە هاوبەشە نێرەکاندا، وەک هەوکردنی سێکسی، ڕێگریکردن لە دووگیانی و نەزۆکی. * هەڵسەنگاندنی مەترسییە [[جێنەتیک|بۆماوەییەکان]] و ڕەوانەکردن، بەپێی پێویست، بۆ پشکنین و ڕاوێژکاری. * هاوکاری لەگەڵ دابینکەرانی چاوەدێری تەندروستی تر بۆ بەڕێوەبردن یان ڕەوانەکردنی دووگیانی مەترسیدار. * ئەنجامدانی ڕێکارەکانی چاوەدێری سەرەتایی، لەوانەش پاپ سمیر، مایکرۆسکۆپی، پشکنینی دوای جووتبوون، دانانی ئامێری ناو منداڵدان (IUD) و بایۆپسی ناوپۆشی منداڵدان. * دابینکردنی بەڕێوەبردن و پەروەردە بۆ ئەو ژنان و پیاوانەی پێویستیان بە پلاندانانی خێزان و [[کۆنتڕۆلی ھۆرمۆن|کۆنترۆڵکردنی منداڵبوون]] هەیە. ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{پەرستاری}} {{تووڵی دەروازە|پەرستاری|پزیشکی|ژن}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:تەندروستیی ژنان]] jyom2q5eagh474wmd2cbg4pfgq84w0m 0 249753 1689460 1528221 2026-10-18T19:33:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1689460 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەرستاری دڵ''' پسپۆڕییەکی [[پەرستاری|پەرستارییە]] کە لەگەڵ ئەو نەخۆشانەدا کاردەکات کە بەدەست حاڵەتە جیاوازەکانی سیستەمی دڵ و [[کۆئەندامی سووڕان|خوێنبەرەکانەوە]] دەناڵێنن، پەرستارانی دڵ یارمەتی چارەسەرکردنی حاڵەتەکانی وەک ئەنجینا ناجێگیر، نەخۆشی ماسولکەکانی دڵ، [[نەخۆشیی خوێنبەری کۆرۆنەری]]، [[سستبوونی دڵ]]، ئینفەکتی [[جەڵدەی دڵ]] و [[لێدانی دڵ بە ناتەواوی]] لە ژێر ڕێنمایی پزیشکی دڵدا دەدەن. پەرستارانی دڵ چاودێری دوای نەشتەرگەری لە یەکەیەکی نەشتەرگەری، هەڵسەنگاندنی تاقیکردنەوەی فشار، چاودێریکردنی دڵ، چاودێریکردنی خوێنبەرەکان و هەڵسەنگاندنی تەندروستی ئەنجام دەدەن. پەرستارانی دڵ دەبێت بڕوانامەی پشتگیری ژیانی بنەڕەتی و پشتگیری ژیانی دڵی پێشکەوتوویان هەبێت. سەرەڕای ئەوە، پەرستارانی دڵ دەبێت خاوەنی کارامەیی تایبەت بن لەوانە چاودێریکردنی ئەلکترۆکاردیۆگرام، وەستاندنی لەرزین و بەڕێوەبردنی [[دەرمان]] بە دڵۆپاندنی بەردەوامی ناو خوێنبەرەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://biblmdkz.ru/ms79.html|سەردێڕ= "ڕۆڵی پەرستار لە چاکسازی پزیشکی-دەروونی ئەو نەخۆشانەی کە بەستەری دەستکردی دڵیان هەیە".}}</ref> پەرستارانی دڵ لە زۆر ژینگەی جیاوازدا کاردەکەن، لەوانە یەکەکانی چاودێری تاجی (CCU)، کاتێتەرکردنی دڵ، ی[[یەکەی چاودێریی چڕ]] (ICU)، شانۆی نەشتەرگەری، ناوەندەکانی چاکسازی دڵ، توێژینەوەی کلینیکی، بەشی [[نەشتەرگەریی دڵ]]، یەکەکانی چاودێری چڕی دڵ و خوێنبەرەکان (CVICU)، و دڵ بەشی پزیشکی. ==بڕوانامە بۆ پەرستارانی دڵ== هەموو پەرستارانی دڵ [[پەرستاری تۆمارکراو|پەرستاری تۆمارکراون]]، لە ڕابردوودا سەنتەری بڕوانامەی پەرستارانی ئەمریکی (ANCC) بڕوانامەی لە پەرستاری چاکسازی دڵ پێشکەش دەکرد. بەڵام ANCC ئەو تاقیکردنەوەی خانەنشین کردووە و بڕوانامەکە بەردەست نییە، تەنها بۆ ئەو پەرستارانە نەبێت کە پێشتر بڕوانامەکەیان هەیە و دەیانەوێت نوێ بکەنەوە. سەنتەری بڕوانامەی پەرستارانی ئەمریکی (ANCC) بڕوانامەی دڵی ڕانەگرت. ANCC تاقیکردنەوەی پەرستاری دڵ و خوێنبەرەکانی گۆڕی بۆ بەدەستهێنانی بڕوانامەی دڵ. ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{پەرستاری}} {{تووڵی دەروازە|پەرستاری|پزیشکی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{پزیشکی-کۆلکە}} ibe9hnervbgiosnhq67zi8ypi3d436t 0 249894 1689435 1687564 2026-10-18T17:47:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆن]] 1689435 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پاشکۆ''' یان '''پاشھات''' ({{بە ئینگلیزی |Sequel}}) بەرھەمێکی [[وێژە|ئەدەبی]]، سینەمایی یان [[تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆنییە]] کە چیرۆکەکەی بەدوای چیرۆکێک یان بەرھەمێکی پێشتر بڵاوکراوەدا دێت و ھەوڵدەدات درێژە بە سەرگەرمییەکان بدات یان چیرۆکەکە تەواوتر بکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|فیلم|وڵاتەکان|ھونەرەکان|مێژوو|تەلەڤیزیۆن}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوەکانی فیلم و ڤیدیۆ]] [[پۆل:جۆرەکانی چیرۆکگێڕی]] [[پۆل:پاشکۆکان]] [[پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن]] ap5ghnan4bdnvlvuqek30pvck1hixz5 0 249980 1689662 1550499 2026-10-19T04:34:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، سویس-کۆلکە) 1689662 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} {{زس}} '''ڕێککەوتننامەی جنێڤ''' پەیمانێکە کە لە نێوان وڵاتانی واژووکاردا کراوە و گرنگترین مادەی یاسای مرۆیی نێودەوڵەتییە. ڕێککەوتننامەکانی جنێڤ بڕگەگەلێکی سەردەمی جەنگیان دامەزراندووە کە پارێزگاری لەو کەسانە دەکەن و پشتگیریان دەکەن کە چیتر لە شەڕدا نین. دامەزراندنی و فراوانکردنی کۆنوانسیۆنی جنێڤ لەسەر بنەمای ئەو ئەزموونانەیە کە حکوومەتەکان لە کاتی شەڕەکانیاندا کۆیان کردووەتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|وڵاتەکان|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ|شەڕ|سویس|کۆمەڵگا}} {{پۆلی کۆمنز|Geneva Conventions Protocols}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{سویس-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان]] [[پۆل:یاسای نێونەتەوەیی]] [[پۆل:مافەکانی مرۆڤ]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] 14ruxuwpyvdgnr8auufkowxwhcsx2ch 0 250781 1689392 1688865 2026-10-18T17:18:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]] 1689392 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی یانەی تۆپی پێ | ناوی یانە = پی ئی سی زڤۆڵێ<!-- یان: ناونیشان --> | وێنە = | ناونیشانی وێنە = | ناوی تەواو = | نازناو = بلاوڤینگێرز | ناوی کورتکراوە = | دامەزراندن =١٩ی حوزەیرانی ١٩١٠ | ھەڵوەشاندن = | زەوی = ماک٣پارک<!-- یان: یاریگە --> | پانتایی =١٤٫٠٠٠ | پۆتانەکان = | ناوی پیشەیی خاوەن یانە = | خاوەن یانە = | ناوی پیشەیی سەرۆک یانە = | سەرۆک = | بەرپرسی جێبەجێکەر = | ناوی پیشەیی بەڕێوەبەر = | بەڕێوەبەر = | خول =[[خولی نایابی هۆڵەندا]] | وەرز = | ڕیزبەند = | یەکەم یاری = | گەورەترین بردنەوە = | گەورەترین دۆڕاندن = | زۆرترین ئامادەبوون = <!-- ئەو یاریزانەی زۆرترین یاریی کردووە --> | گۆڵکار = | کۆمەڵەی ھاندەران = | نازناوەکان = | ئەمریکی = | ڕاھێنەر = | ماڵپەڕی فەرمی =https://peczwolle.nl/ |وەرزی ئەمساڵ = | pattern_la1 = _zwolle2324h | pattern_b1 = _zwolle2324h | pattern_ra1 = _zwolle2324h | pattern_sh1 = _osasuna2223A | pattern_so1 = _zaragoza2122h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = 0000FF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _zwolle2324a | pattern_b2 = _zwolle2324a | pattern_ra2 = _zwolle2324a | pattern_sh2 = _zwolle2324a | pattern_so2 = _3_stripes_white | leftarm2 = 009826 | body2 = 009826 | rightarm2 = 009826 | shorts2 = 000000 | socks2 = 009826 | pattern_la3 = | pattern_b3 = | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = | socks3 = }} '''پی ئی سی زڤۆڵێ''' یانەیەکی تۆپی پیشەگەری هۆڵەندییە، بنکەکەی لەشاری [[زڤۆڵێ]]یە، لە [[خولی نایابی هۆڵەندا]] ڕکابەری دەکەن. ==سەرچاوەکان== https://peczwolle.nl/ {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|دەیەی ١٩٩٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ھۆڵەندا]] 6aawu8jo0fek08u4uit7j7s56bfdg2p 0 251148 1689333 1528139 2026-10-18T16:34:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1689333 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} لە [[کیمیا|کیمیادا]] '''پێکھێنانی کیمیایی''' ('''تێکەڵکردنی کیمیایی''') بریتییە لە جێبەجێکردنی دەستکردی [[کاردانەوەی کیمیایی|کارلێکە کیمیایییەکان]] بۆ بەدەستھێنانی یەک یان چەند بەرھەمێک.<ref name="vogel">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vogel|یەکەم=A.I.|سەردێڕ=Vogel's Textbook of Practical Organic Chemistry|دوایین٢=Tatchell|یەکەم٢=A.R.|دوایین٣=Furnis|یەکەم٣=B.S.|دوایین٤=Hannaford|یەکەم٤=A.J.|دوایین٥=Smith|یەکەم٥=P.W.G.|بڵاوکەرەوە=Prentice Hall|ساڵ=١٩٩٦|ژپنک=٠-٥٨٢-٤٦٢٣٦-٣|edition=5th}}</ref> ئەمەش بەھۆی دەستکاریکردنی [[فیزیک|فیزیایی]] و کیمیایییەوە ڕوودەدات کە بەزۆری کارلێککردنێک یان چەند کارلێکەکانی تێدایە. لە بەکارھێنانە [[تاقیگە|تاقیگەیییە]] مۆدێرنەکاندا، پرۆسەکە دووبارە دەکرێتەوە و جێی متمانەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا|فیزیک|زانست|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Chemical syntheses}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:کیمیا]] qpfc0j3vy4f86r5cig8shou0dfytewd 0 251328 1689330 1528137 2026-10-18T16:34:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە) 1689330 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Phosphorus-pentoxide-2D-dimensions.svg|وێنۆک|302x302پیکسڵ| پێکھاتەی کیمیایی پێنتۆکسایدی فسفۆر بە شێوەی دوو ڕوویی]] '''پێکهاتەی کیمیاییی مۆلیکول''' شێوەی داچنراویی [[ئەتۆم|ئەتۆمەکانیەتی]] لە [[بۆشایی|بۆشاییدا]]، وێڕای بەندەکانی نێوانیان. دیاریکردنی پێکھاتە دەتوانرێت بۆ کۆمەڵێک ئامانج بەکاربھێنرێت لە مۆلیکولە زۆر سادەکانەوە (بۆ نموونە، [[ئۆکسجین]]ی دوو ئەتۆمی یان [[نایترۆجین]]) تا زۆر ئاڵۆز (بۆ نموونە، وەک [[پرۆتین|پڕۆتین]] یان [[دی ئێن ئەی]]). ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا|زانستی ماددە|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Chemical structures}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کیمیا-کۆلکە}} qv4j7d658tr8zrot2bza9al7c6ev1oz 0 251780 1689600 1528413 2026-10-19T01:35:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە) 1689600 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Bangladesh_Air_Force_(BAF)_paratroopers_jump_from_a_U.S._Air_Force_C-130_Hercules_aircraft_over_Bangladesh_during_exercise_Cope_South_14_Nov._10,_2013_131110-F-SI013-240.jpg|وێنۆک| پەرەشوتەکانی ھێزی ئاسمانی بەنگلادیش.]] '''پەرەشوت''' چەترێکە کە لە [[فڕۆکەوانی|فڕۆکەوانیدا]] بەکاردێت بۆ کەمکردنەوەی خێرایی کەوتن و نیشتنەوە. پەرەشوت تایبەتمەندی پێچەوانەی [[فڕۆکە]]ی ھەیە، واتە بە شێوەیەک دروست کراوە کە بە ھێواشی لە ھەوادا بجوڵێت. پەڕەشووت زیاتر لە [[نایلۆن]] و ھەندێکجاریش لە قوماش دروست دەکرێت. پەرەشوت لە چەترێکی گەورە دەچێت. تیرەکەی بەزۆری نزیکەی ٧ مەتر دەبێت. ئەوەندە فراوان دەبێت کە ناتوانێت بە ئاسانی ھەوا لە ڕێگای خۆی دوور بخاتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|Parachutes}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەوانی]] [[پۆل:داھێنانە فەڕەنسییەکان]] [[پۆل:داھێنانە چینییەکان]] [[پۆل:داھێنانە ئیتالییەکان]] 1sqsf2jsd4k598015vfw7lyoxhg77sg 0 251797 1689837 1528641 2026-10-19T10:37:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1689837 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''چاران ڕاجکومار''' ({{بە ئینگلیزی |Charan Raj}}) ئەکتەر و دەرھێنەر و بەرھەمھێنەری فیلم و نووسەری ھیندییە و لە فیلمەکانی [[زمانی کانادا|کانادا]] و [[زمانی تامیلی|تامیل]] و [[زمانی تێلووگوو|تیلوگو]] و [[مالەیالم|مالایالم]] و [[زمانی ئۆدیا|ئۆدیا]] و [[زمانی ھیندی|ھیندی]] کاردەکات. == پیشە == چاران ڕاجکومار ئەکتەرێکی ھەمەلایەنەیە و بەھۆی ڕۆڵی خراپەکاری و کارەکتەری لە پیشەسازی فیلمی باشووری ھیندستاندا بەناوبانگە. چارانراجکومار کاری سینەمایی خۆی بە فیلمی کەنەدی پاراجیتا (١٩٨٢) لە دەرھێنانی سیدالینگایا دەستپێکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠١٣|سەردێڕ=Parajitha – ಪರಾಜಿತ (1982/೧೯೮೨)|ناونیشان=https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/2013/02/23/parajitha-1982/}}</ref> چاران ڕاجکومار تەنھا ئەکتەر نییە، بەڵکو بەرھەمھێنەر و ئاوازدانەر و دەرھێنەری مۆسیقایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kollywood Movie Actor Charan Raj Biography, News, Photos, Videos|ناونیشان=https://nettv4u.com/celebrity/tamil/movie-actor/charan-raj|وێبگە=nettv4u}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|بۆڵیوود|ھیندستان|ئەکتەران|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ھیندی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:زیندووان]] 38qejs0e67yl2w7uznzd1notb1ct0lz 0 251817 1689735 1528523 2026-10-19T07:34:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسرائیل-کۆلکە) 1689735 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Israel_Somalia_Locator.png|وێنۆک|ڕەنگی سەوز نەخشەی سوماڵ و ڕەنگی شین نەخشەی ئیسرائیل ]] '''پەیوەندییەکانی ئیسرائیل و سۆماڵ''' بریتین لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی دیپلۆماسی، ئابووری، سەربازی، کولتووری و پەیوەندییەکانی دیکەی نێوان [[سۆماڵیا|کۆماری فیدراڵی سۆماڵ]] و [[ئیسرائیل|دەوڵەتی ئیسرائیل]]. لە ئێستادا هیچ پەیوەندییەک لە نێوان ئەو دوو دەوڵەتەدا نییە. ==مێژوو== سۆماڵ بەشداری لە بایکۆتکردنی [[ئیسرائیل]] دەکات و چوونە ژوورەوەی خاوەن پاسپۆرتە ئیسرائیلییەکان بۆ ناو وڵاتەکەی قەدەغە دەکات. لە سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠١٦ دا، [[بێنیامین نێتانیاھو]] ، سەرۆکوەزیرانی [[ئیسرائیل]] لەگەڵ حەسەن شێخ مەحمود ، سەرۆکی [[سۆماڵیا|سۆماڵ]] لە شاری [[نایرۆبی]] پایتەختی [[کینیا]] کۆبووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=Somalia’s president recently held first-ever meeting with Israeli PM|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/somalias-president-recently-held-first-ever-meeting-with-israeli-pm/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=THE TIMES OF ISRAEL}}</ref> یەکەمین کۆبوونەوەی ئاست بەرزی نێوان هەردوو وڵات بوو. لە مانگی ئازاری ٢٠١٩ , لە دەنگدانێکی دژە [[ئیسرائیل]] لە ئەنجومەنی مافی مرۆڤ، داوای کشانەوەی ئیسرائیل لە [[بەرزایییەکانی جۆلان]] [[سۆماڵیا|سۆماڵ]] بۆ یەکەمجار خۆی لە دەنگدان بە دژی [[ئیسرائیل]] دوورخستەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:ئیسرائیل]] [[پۆل:سۆماڵیا]] [[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوە نێودەوڵەتیەکان]] [[پۆل:دیپلۆماسی]] [[پۆل:سیاسەت]] ordm502d823qmzeyqb7fc7tno7xldf6 0 252108 1689676 1528477 2026-10-19T04:36:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689676 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەیمانگای فیلمی ئەمریکی (AFI)''' ({{بە ئینگلیزی|American Film Institute}}) ڕێکخراوێکی سینەماکاریی ئەمریکییە کە قازانج نەویستە و پەروەردەی سینەماکاران دەکات و ڕێز لە میراتی ھونەری فیلمی جووڵاو لە [[ئەمریکا]] دەگرێت. بە پارەی تایبەت و کرێی ئەندامێتی گشتی پشتگیری دەکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|ئابووری}} {{پۆلی کۆمنز|American Film Institute}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:سینەمای باشووری کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:کولتوری ھۆلیوود، لۆس ئانجلەس]] i7nrwcdc6gjnjpls27jdk9svtz0f0l5 0 252201 1689465 1682698 2026-10-18T19:34:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، ئایین-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1689465 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Shaolin Monastery 2006.JPG|وێنۆک|پەرستاگاکە لە ساڵی ٢٠٠٦]] '''پەرستگای شاوڵین''' (بە [[زمانی چینی|چینی]]: 少林寺) پەرستگایەکی بوودایییە و دەکەوێتە پارێزگای [[ھێنان]] [[چین|لە کۆماری گەلی چین]]. بە بڕوای مێژوونووسان ئەم پەرستگایە سەرچاوەی ھونەری جەنگی چینی (کونگ فو)یە. لە ئێستادا جگە لە ئەنجامدانی فەرمانە ئایینییەکانی بوودایی، لەم پەرستگایەدا فێرکاری ھونەری جەنگی دەکەن. ھونەرە جەنگییەکانی وەک: وینگ چون، تای چی چوان، چی کونگ، ھتد ھەمیشە لە پەرستگای شاولین دەخوێندرێن. ھەروەھا ئەم پەرستگایە بە میراتی جیھانی [[یوونێسکۆ|یونسکۆ]] دادەنرێت. == مێژوو == بە درێژایی مێژوو ئەم پەرستگایە چەندین جار وێران کراوە و نۆژەن کراوەتەوە. یەکێک لە وێرانکارییەکان لە ساڵی ١٦٤٧ لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی چینگ|شانشینی چینگەوە]] ڕوویدا، کە پەرستگاکەیان وێران کرد بۆ ڕێگریکردن لە چالاکییەکانی دژە حکوومەت. ئەم وێرانکارییە زۆر یارمەتیدەر بوو بۆ بڵاوکردنەوەی ھونەری جەنگی دەروێشەکانی پەرستگاکە. یەکێک لەو ڕاھیبانەی کە لە پەرستگاکە ڕزگاری بوو خاتوو ئینگ موی بوو کە دواتر شێوازی کۆنگ فۆی پەرەپێدا و فێری کچێک کرد بە ناوی یم وینگچۆن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|دین|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Shaolin Monastery}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ئایین-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە چین]] [[پۆل:دامەزراوەکانی چین لە سەدەی پێنجەم]] ruxfonhrhnrrks8bdn4tjbjpbor8d9t 0 252633 1689741 1528535 2026-10-19T07:35:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689741 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] پەیوەندی دیپلۆماسی فەرمی لەگەڵ زۆربەی گەلان ھەیە. ئەمەش ھەموو ئەندامانی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] و وڵاتانی چاودێر دەگرێتەوە جگە لە [[بووتان|بوتان]] و [[ئێران]] و [[کۆریای باکوور]] و [[سووریا|سوریا]] و [[دەوڵەتی فەلەستین|دەوڵەتی چاودێری نەتەوە یەکگرتووەکان لە فەلەستین]] کە دواھەمینیان ئەمریکا دانیان پێدا نانێت. سەرەڕای ئەوەش ئەمریکا پەیوەندی دیپلۆماسی لەگەڵ [[کۆسۆڤۆ]] و [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتی ئەورووپا]] ھەیە. یاسا فیدراڵییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کە پەیوەندییان بە دەرەوەی ئەمریکا ھەیە دەتوانرێت لە ناونیشانی ٢٢ی یاسای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا بدۆزرێتەوە. ئەمریکا زۆرترین پۆستی دیپلۆماسی لە ھەموو دەوڵەتێکدا ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٦ی ئایاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|International relations of the United States}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} jfgwusmro8jmlz8kwrt8xr6ufq7512u 0 252637 1689259 1527894 2026-10-18T13:35:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، یاسا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689259 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''مەرجەکانی ڤیزە بۆ ھاووڵاتیانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' بریتییە لە سنووردارکردنی چوونە ژوورەوەی کارگێڕی لەلایەن دەسەڵاتدارانی ویلایەتەکانی دیکەوە کە بەسەر ھاوڵاتیانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا دەسەپێندرێت. لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە، خاوەن [[پاسپۆرتی ئەمریکا|پاسپۆرتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] دەتوانن بەبێ [[ڤیزە|ڤیزەی گەشتکردن]]، یان بە [[ڤیزە|ڤیزە لە کاتی گەیشتنیان]] گەشت بکەن بۆ ١٨٨ وڵات و ناوچە. پاسپۆرتی ئەمریکا لە ئێستادا لە پلەی ٧ەمدایە {{Refn|Using [[Ranking#Dense ranking ("1223" ranking)|dense ranking]].}} لە ڕووی ئازادی گەشتکردنەوە، بەپێی پێوەرەکانی پاسپۆرتی ھێنلی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Global Ranking - Visa Passport Index|ناونیشان=https://www.henleyglobal.com/passport-index/ranking|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Henley & Partner s}}</ref> ھەروەھا لەلایەن ڕیزبەندی ھێزی [[پاسپۆرت]]ی جیھانییەوە لە پلەی حەوتەمدایە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Global Passport Power Rank|ناونیشان=https://www.passportindex.org/byRank.php}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|یاسا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{یاسا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} izoo4fncmxrzdo7fgftsy5ldlqah5mf 0 252644 1689754 1406252 2026-10-19T07:37:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1689754 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Joe_Biden_and_Vladimir_Putin_at_2021_Geneva_Summit.jpg|وێنۆک| [[جۆ بایدن]] سەرۆکی ئەمریکا و [[ڤلادیمیر پوتین|ڤلادیمێر پوتین]] سەرۆکی ڕووسیا لە لووتکەی ڕووسیا و ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٢١ لە جنێڤی سویسرا]] [[ڕووسیا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] یەکێک لە گرنگترین و ڕەخنەگرانەترین و ستراتیژیترین پەیوەندییە دەرەکییەکان لە جیھاندا دەپارێزن. ھەردوو وڵات بەرژەوەندی ھاوبەشیان لە سەلامەتی و ئاسایشی ئەتۆمی و بڵاونەکردنەوەی چەکی ئەتۆمی و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و [[توێژینەوەی بۆشایی|گەڕان بەدوای بۆشایی ئاسماندا]] ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=U.S. -Russian Relations|ناونیشان=https://www.csis.org/programs/russia-and-eurasia-program/archives/us-russian-relations|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Center for Strategic and International Studies}}</ref> بەھۆی [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا|لەشکرکێشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا]] پەیوەندییەکان زۆر ئاڵۆز بوون دوای ئەوەی ئەمریکا سزای بەسەر ڕووسیادا سەپاند. ڕووسیا [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکای]] خستە لیستی «وڵاتانی نادۆست»<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Russia adds Japan to "unfriendly" countries, regions list in sanctions countermeasure|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://mainichi.jp/english/articles/20220308/p2a/00m/0na/007000c|periodical=Mainichi Daily News|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> لەگەڵ [[تایوان]]، [[کۆریای باشوور]]، [[ژاپۆن]]، [[سینگاپوور|سەنگافورە]]، ئەندامانی [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتی ئەورووپا]]، ئەندامانی [[ناتۆ]] (جگە لە تورکیا)، [[ئوسترالیا]]، [[نیوزیلاند|نیوزلەندا]]، [[سویس|سویسرا]]، [[ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا|مایکرۆنیسیا]]، و [[ئوکراینا]]. دوای ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١، پەیوەندییەکە بە گشتی لە سەردەمی [[بۆریس یێڵتسین|بۆریس یێڵسین]]، سەرۆکی ڕووسیا (١٩٩١–٩٩) گەرم بوو. لە ساڵانی سەرەتای سەرۆکایەتی یێڵتسیندا، ئەمریکا و ڕووسیا پەیوەندییەکی ھاوبەشیان دامەزراند و لە نزیکەوە کاریان کرد بۆ چارەسەرکردنی پرسە جیھانییەکانی وەک کۆنترۆڵکردنی چەک و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و [[جەنگی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|ململانێی بۆسنە]]. لە ماوەی خولی دووەمی یێڵتسیندا، پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا و ڕووسیا زیاتر ئاڵۆز بوون. دەستێوەردانی ناتۆ لە یوگۆسلاڤیا، بە تایبەتی [[شەڕی کۆسۆڤۆ|دەستێوەردانی ناتۆ لە ساڵی ١٩٩٩ لە کۆسۆڤۆ]]، [[بۆریس یێڵتسین|لەلایەن یێڵتسینەوە بە توندی دژایەتی]] کرا.<ref name="gnwarn">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Yeltsin: Russia will not use force against Nato|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/1999/mar/25/russia|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ١٩٩٩}}</ref><ref name="reuwarn">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Yeltsin Warns of European War Over Kosovo|agency=Reuters|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ١٩٩٩}}</ref><ref name="cnnwarn">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Yeltsin warns of possible world war over Kosovo|ناونیشان=http://www.cnn.com/WORLD/europe/9904/09/kosovo.diplomacy.02|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٠٧}}</ref><ref name="apnwarn">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Russia Condemns NATO's Airstrikes|ناونیشان=https://apnews.com/article/8d162f6100f23833c376f011a9298126|ئیش=Associated Press|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ١٩٩٩}}</ref> دوای ئەوەی [[ڤلادیمیر پوتین|ڤلادیمێر پوتین]] لە ساڵی ٢٠٠٠ بوو بە سەرۆکی ڕووسیا، سەرەتا ھەوڵیدا پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەمریکا باشتر بکات. ھەردوو وڵات لە پرسەکانی وەک بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و کۆنترۆڵکردنی چەک ھاوکاریان کرد. پوتین لە نزیکەوە لەگەڵ [[جۆرج دەبلیوو بوش|جۆرج بوش]] سەرۆکی ئەمریکا کاریان کرد لەسەر شەڕی ئەفغانستان دوای [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول]]. لەگەڵ زیاتر پاوانخوازی پوتین، گرژییەکان دەستیان بە بەرزبوونەوە کرد و ئەمریکا سیاسەتەکانی پەیڕەو کرد کە ڕووسیا بە ھەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی وڵاتەکەی سەیری دەکرد. ئەمریکا پشتگیری لە حکوومەتی لایەنگری ڕۆژاوا کرد لە جۆرجیا کە بووە ھۆی [[شەڕی ڕووسیا و گورجستان|شەڕی ڕووسیا و جۆرجیا]]. سیستەمی بەرگری مووشەکی ئەمریکا سەرچاوەیەکی تری گرژی دروست کرد. دوای ئەوەی پوتین لە ساڵی ٢٠١٢دا [[ڕووسیا لە سەردەمی ڤلادیمێر پوتین|کۆنترۆڵی حکوومەتی ڕووسیای گرتەوە]]، پەیوەندییەکانی نێوان ھەردوو وڵات بەھۆی لکاندنی کریمیا لەلایەن ڕووسیا و [[شەڕی ڕووسیا و ئۆکرانیا|دەستێوەردانی سەربازیی ڕووسیا لە ئوکراینا]] بە شێوەیەکی بەرچاو ئاڵۆز بوو. تێکچوونەکان بەردەوام بوو لەگەڵ دەستێوەردانی سەربازی ڕووسیا لە [[شەڕی ناوخۆیی سووریا|شەڕی ناوخۆی سووریا]]، ھەروەھا بەھۆی دەستوەردانی ڕووسیا لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٦ و ٢٠٢٠ی ئەمریکا. دوای [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا|لەشکرکێشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا]] لە ساڵی ٢٠٢٢، پەیوەندییەکان گەیشتە نزمترین خاڵ لە دوای قەیرانی مووشەکی کوبا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Russia says United States is directly involved in Ukraine war|زمان=en|ئیش=Reuters|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-united-states-is-directly-involved-ukraine-war-2022-08-02/|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> سزا نێودەوڵەتییەکان کە لە ساڵی ٢٠١٤ەوە سەپێنراون، بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانییەوە لە دوای لەشکرکێشییەکە فراوانتر کران، لەوانە چەندین بانکی دەوڵەتی و ئۆلیگارش.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=With Over 300 Sanctions, U.S. Targets Russia's Circumvention and Evasion, Military-Industrial Supply Chains, and Future Energy Revenues|ناونیشان=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy1494|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=U.S. Department of the Treasury|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕووسیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|شەڕی سارد}} {{پۆلی کۆمنز|Relations of Russia and the United States}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی ڕووسیا]] 6pbg9h5zlkkgqyoy8nkv5g3s6vnb0av 0 252645 1689753 1528546 2026-10-19T07:37:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، چین-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689753 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:President_Biden_met_with_Xi_Jinping_before_the_2022_G20_Bali_Summit.jpg|وێنۆک| سەرۆکی چین [[شی ژنپنگ|شی جینپینگ]] لەگەڵ سەرۆکی ئەمریکا [[جۆ بایدن]] لە ١٧ھەمین گرووپی ٢٠ لە بالی، تشرینی دووەمی ٢٠٢٢<ref name="Xi's title">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Churchill|یەکەم=Owen|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=US officials now call Xi Jinping 'general secretary' instead of China's 'president' – but why?|زمان=en|ئیش=[[South China Morning Post]]|ناونیشان=https://www.scmp.com/news/world/united-states-canada/article/3094669/us-officials-switch-calling-chinas-xi-jinping|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref>]] پەیوەندی نێوان [[چین|کۆماری چینی گەلی چین]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] (ئەمریکا) لە دوای دامەزراندنی کۆماری چین و پاشەکشەی حکوومەتی کۆماری چین بۆ تایوان لە ساڵی ١٩٤٩ەوە ئاڵۆز بووە و لە ھەندێک کاتدا مشتومڕاوی بووە. لە دوای ئاساییبوونەوەی پەیوەندییەکان لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردووەوە، پەیوەندییەکانی ئەمریکا و چین بە چەندین ناکۆکی ھەمیشەیی بووە لەوانە پێگەی سیاسی تایوان، ناکۆکی خاکی لە دەریای باشووری چین و لەم دواییانەدا مامەڵەکردن لەگەڵ [[ئۆیغوور|ئویغورەکان]] لە [[شینجیانگ]]. پەیوەندییەکی ئابووری بەرچاویان ھەیە و بە شێوەیەکی بەرچاو لەیەکتردا تێکەڵاون، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ڕکابەرییەکی جیھانی ھەژموونخوازانەی [[زلھێز|دەسەڵاتی گەورەیان]] ھەیە. لە ساڵی ٢٠٢٣، چین و ئەمریکا [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|دووەم گەورەترین و گەورەترین ئابووری جیھانن بەپێی بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی]]، ھەروەھا گەورەترین و دووەم گەورەترین ئابوورین بەپێی بەرھەمی ناوخۆیی (PPP). بە کۆی گشتی، ئەوان ٤٤٫٢٪ی بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی جیھانی پێکدەھێنن، و ٣٤٫٧٪ی بەرھەمی ناوخۆیی جیھانی ڕێکخراو بە PPP. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|چین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Relations of the People's Republic of China and the United States}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} i52sybgiar41hkui6mda8auh05cdxyy 0 252646 1689759 1528549 2026-10-19T07:38:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689759 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_in_a_Bilateral_Meeting_with_the_President_of_the_United_States_of_America,_Mr._Joe_Biden,_at_White_House,_in_Washington_DC,_USA_on_September_24,_2021_(6).jpg|وێنۆک| [[نارێندرا مۆدی|نارێندرا مودی]] سەرۆک وەزیران لەگەڵ سەرۆک [[جۆ بایدن]] لە [[نووسینگەی ھێلکەیی|ئۆفیسی ئۆڤاڵ]] لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢١]] پەیوەندییەکانی نێوان [[ھیندستان]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] دەگەڕێتەوە بۆ بزووتنەوەی سەربەخۆیی ھیندستان و دوای سەربەخۆیی لە [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ساڵی ١٩٤٧دا زۆر بەردەوام بووە. لە ئێستادا ھیندستان و ئەمریکا پەیوەندییەکی نزیکیان ھەیە و ھاوکارییان قووڵتر کردووەتەوە لە پرسەکانی وەک بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و بەرەنگاربوونەوەی کاریگەرییەکانی چین لە ھیندستان و زەریای ھێمن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Spurred by China Rivalry, U.S. , India Deepen Strategic Ties|ناونیشان=https://www.usip.org/publications/2020/12/spurred-china-rivalry-us-india-deepen-strategic-ties|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=United States Institute of Peace|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230521081217/https://www.usip.org/publications/2020/12/spurred-china-rivalry-us-india-deepen-strategic-ties|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Relations of India and the United States}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} jt4wqx0v68rycnke8g4lsv9zrl3mhmf 0 252648 1689740 1528534 2026-10-19T07:35:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689740 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:President_Biden_greets_Prime_Minister_Sunak_of_the_UK_at_the_sidelines_of_the_2022_G-20_Bali_Summit.jpg|وێنۆک| [[ڕیشی سووناک|ڕیشی سوناک،]] [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا]] لە لووتکەی بالی ٢٠٢٢ی گرووپی ٢٠ لەگەڵ [[جۆ بایدن|جۆ بایدن،]] [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی ئەمریکا]]]] '''پەیوەندییەکانی نێوان شانشینی یەکگرتوو و ئەمریکا''' لە نەیارانی سەربازییەوە تا ھاوپەیمانی نزیک لە ساڵی ١٧٧٦ەوە دەست پێدەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٦ی ئایاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Relations of the United Kingdom and the United States}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} 938d1wy6lo0ypjcfhrt0ws5s2n3gffw 0 252655 1689755 1550482 2026-10-19T07:37:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689755 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Prime_Minister_Shinzo_Abe_of_Japan_Visits_the_White_House_(33855759518).jpg|وێنۆک|290x290پیکسڵ| [[شینزۆ ئابێ|شینزۆ ئابێ،]] سەرۆکوەزیرانی ژاپۆن (چەپ) لەگەڵ [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد ترەمپ،]] سەرۆکی ئەمریکا (ڕاست) لە کۆشکی سپی، نیسانی ٢٠١٩.]] '''پەیوەندییەکانی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ژاپۆن''' ئەم دوو وڵاتە لە لایەنی جیاوازەوە پەیوەندی دۆستانەیان ھەیە. تا ئێستا ٨٧٪ی خەڵکی ژاپۆن سەردانی ئەمریکایان کردووە. [[وێرانکردنی ھێرۆشیما|بۆردومانی ئەتۆمی ھیرۆشیما و ناگازاکی]] یەکێک بوو لە ڕووداوە جددییەکانی پەیوەندییەکانی نێوان ھەردوو وڵات لە [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانی دووەمدا]]. ئەم دوو وڵاتە لەم شەڕەدا دوژمنی یەکتر بوون. بەپێی ڕێککەوتنی سانفرانسیسکۆ, ھیچ وڵاتێک مافی ئەوەی نییە بنکەیەکی سەربازی لە ژاپۆن ھەبێت بەبێ مۆڵەتی ئەمریکا. پەیوەندییە ئابوورییەکانی نێوان ئەم دوو وڵاتە لە ساڵی ٢٠١٥دا گەیشتە ٢٦٨ ملیار دۆلار. سوپای ئەمریکا بەرپرسیارە لە بەرگریکردن لە ژاپۆن. پەیوەندییەکانی نێوان ئەم دوو وڵاتە لە باشترین حاڵەتدایە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٧ی ئایاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Relations of Japan and the United States}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} pvbrd2ydgpo7u8l2v3duc4p56uf7qwi 0 253392 1689265 1527905 2026-10-18T13:36:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689265 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Spiral Official Poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم]] '''پێچاوپێچ''' ({{بە ئینگلیزی|Spiral}}) فیلمێکی [[فیلمی ترسێنەر|ترسناک]] و ھەستبزوێنی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٢١ لە دەرھێنانی دارێن لین بۆسمان و نووسینی جۆش ستاڵبێرگ و پیتەر گۆڵدفینگەرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Spiral|ناونیشان=https://findawriter.wgaeast.org/project/1181837/spiral/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=[[Writers Guild of America, East]]}}</ref> قۆناغی نۆیەمی زنجیرەی ساوە و [[کریس ڕۆک]] و [[ساموێل ئێڵ جاکسن|ساموێل ئێڵ]] ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. فیلمەکە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] لەلایەن [[لایەنزگەیت فیلمز|کۆمپانیای ڵاینزگەیت فیلمز]] لە ٢١ی ئایاری ٢٠٢١ نمایشکرا، دوای ئەوەی وادەی نمایشکردنی سەرەتایی کە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٠ بوو، بەھۆی [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|ڤایرۆسی کۆرۆنا]] دواکەوت.<ref name="Reschedule">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sneider|یەکەم=Jeff|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Lionsgate Delays Chris Rock's 'Saw' Movie, Janelle Monae's 'Antebellum'|ناونیشان=https://collider.com/new-saw-movie-spiral-antebellum-release-date-delayed-coronavirus/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref><ref name="NewDate">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McNary|یەکەم=Dave|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ='John Wick: Chapter 4,' 'The Hitman's Wife's Bodyguard' Get New Release Dates|ناونیشان=https://variety.com/2020/film/news/lionsgate-hitmans-wifes-bodyguard-john-wick-chapter-4-1234595835/|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=[[Variety (website)|Variety]]|بڵاوکەرەوە=[[Penske Media Corporation]]}}</ref> گ چیرۆکی ئەم فیلمە باس لە کوشتنی ترسناک دەکات کە کەسێک سزای ھێزەکانی پۆلیس دەدات بەھۆی ھەندێک کێشەی کەسییەوە، ھاوشێوەی فیلمەکانی تری زنجیرەی ساو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|ترسناک|دەیەی ٢٠٢٠}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە وەچەرخانەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە ترسناکە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆرنتۆ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون]] [[پۆل:فیلمە ترسێنەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ترسناکەکانی ٢٠٢١]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] qud5v8v5j8uc63etfsbbyogojmfpq2b 0 253426 1689612 1649309 2026-10-19T01:37:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689612 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەڵکەڕەش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بلکةرش}}<br>{{lang-en| Palkarash }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.66851| 44.75817}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پەڵکەڕەش''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.66851| 44.75817 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شوان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧١٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەڵکەڕەش''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی شارەدێی [[ڕێدار]] بە دووری (٤٦کم).<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''پەڵکەڕەش''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[فەقێ میرزا]]. * لە باشوورەوە گوندی [[دانەسۆفی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[گەزەڵان]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[خلەگەڕ]].<ref>https://www.openstreetmap.org/way/558473026#map=14/35.6734/44.7737</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(١٨٠) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشوری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٢٧٦) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی شوان]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] mqfjuj82ni31gfe1oem7kgc2fa973it 0 253945 1689827 1528591 2026-10-19T10:35:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1689827 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=چا ئون-وو 차은우|وێنە=Cha Eun-woo in 2018 Korea Drama Awards.jpg|ڕێکەوتی لەدایکبوون=٣٠ی ئاداری ساڵی [[١٩٩٧]]|شوێنی لەدایکبوون=[[پارێزگای گیۆنگگی]]|نەتەوە=[[کۆری]]|خوێندنگە=[[زانکۆی سونگکیونکوان]]|پیشە=[[گۆرانیبێژ]] و [[ئەکتەر]]|باڵا=١٨٣سم|ئایین=[[کریستیان]]|ماڵپەڕ=http://www.fantagio.kr/actors/%EC%B0%A8%EC%9D%80%EC%9A%B0/|واژوو=Cha Eunwoo Signature.png|citizenship=کۆماری کۆریای باشوور|قەبارەی وێنە=230}} '''لی دۆنگ-مین''' (بە [[ھانگول|هانگل]]: 이동민 بە [[ھانجا|هانجا]]:李東敏) لە ڕووی [[ناو|ناوی]] [[پیشە|پیشەیی]] وەک '''چا ئون-وو''' (بە [[ھانگول|هانگول]]: 차은우 بە [[ھانجا|هانجا]]: 車銀優) ناسراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cha Eun-woo {{!}} Actor, Writer, Soundtrack|ناونیشان=https://www.imdb.com/name/nm8258018/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=IMDb|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=차은우|ناونیشان=https://namu.wiki/w/%EC%B0%A8%EC%9D%80%EC%9A%B0|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=나무위키}}</ref> [[گۆرانیبێژ]] و [[ئەکتەر|ئەکتەری]] [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] لە ٣٠ی [[ئادار|ئاداری]] ساڵی ١٩٩٧ لە [[پارێزگای گیۆنگگی]] لە دایکبووە و یەکێکە لە ئەندامەکانی گروپی [[گۆرانیبێژی]] ([[ئاسترۆ]])ی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=http://www.fantagio.kr/profiles/%ec%b0%a8%ec%9d%80%ec%9a%b0/|ناونیشان=http://www.fantagio.kr/profiles/%ec%b0%a8%ec%9d%80%ec%9a%b0/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|زمان=ko-KR}}</ref> سەر بە کۆمپانیای فانتاجیۆی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=http://www.fantagio.kr/|ناونیشان=http://www.fantagio.kr/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|زمان=ko-KR}}</ref> [[زمانی کۆری|کۆرییە]] وە لە ڕووی کاری [[ئەکتەر|ئەکتەرییەوە]] لە ساڵی ٢٠٢٠ بۆ ساڵی ٢٠٢١ بەشداری لە [[درامای کۆری|درامایەکی]] بەناوبانگی [[زمانی کۆری|کۆری]] کرد بە ناوی [[جوانی ڕاستەقینە]] (True Beauty)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Watch True Beauty {{!}} Netflix|ناونیشان=https://www.netflix.com/iq-en/title/81410834|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.netflix.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240613133557/https://www.netflix.com/iq-en/title/81410834|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Yeoshingangrim|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt13274038/|type=Comedy, Drama, Romance|ئەوانی تر=Moon Ga-young, Cha Eun-woo, Hwang In-Youp|بڵاوکەرەوە=Bon Factory Worldwide, Studio Dragon, Studio N|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> کە تێیدا ڕۆڵی (لی سو-هۆ)ی دەبینی. == سەرچاوەکان == <references />{{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|تەلەڤیزیۆن|فیلم|کۆریا|کۆریای باشوور|ژیاننامە|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Cha Eun-woo}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧]] [[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ھونەری جۆراوجۆری ھانلیم]] [[پۆل:گۆرانیبێژەکانی کەی-پۆپ]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:کوڕە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:کوڕە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن]] tmmq8ier43bunfvykb2n3cnnwqx04hn 0 254403 1689606 1649315 2026-10-19T01:36:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689606 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەڵکانە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بلکانة}} <br>{{lang-en| Palkana }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.8312|44.4215}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پەڵکانە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.8312|44.4215 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شوان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٥٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەڵکانە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[ڕێدار]] بە دووری (١٩کم).<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''پەڵکانە''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[سێکانی، کۆیە|سێکانی]]. * لە باشوورەوە گوندی [[عەلی بەیان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[دەرماناو]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[شەوگێڕ، شوان|شەوگێڕ]].<ref>https://www.openstreetmap.org/way/1204365110#map=13/35.8358/44.4179</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(١٧٩) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٣٠٤) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی شوان]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] ntta4fpxemk6kspqqhissw8pspuz7vq 0 254691 1689666 1550496 2026-10-19T04:34:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1689666 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەیمانگای ئەزھەر لە ھەولێر''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: معھد أربیل الأزھری) تاکە پەیمانگای ئەزھەرییە لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[ھەولێر]] و سەرتاسەری [[عێراق|عێڕاق]] کەوا سەر بە [[زانکۆی ئەزھەر]]ە لە [[میسر|میسڕ]]، لە ساڵی [[٢٠٠٨]] بە بڕیاری مەشییەخەی ئەزھەر و [[وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئایینی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستان]] دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وەزارەتی ئەوقاف و زانکۆی ئەزهەر هەماهەنگیی خوێندنی ئایینی بەهێزتر دەکەن|ناونیشان=https://gov.krd/moera/activities/news-and-press-releases/2022/november/وەزارەتی-ئەوقاف-و-زانکۆی-ئەزهەر-هەماهەنگیی-خوێندنی-ئاینی-بەهێزتر-دەکەن/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=A delegation from Al-Azhar Institute visit Salahaddin University-Erbil {{!}} Salahaddin University-Erbil|ناونیشان=https://su.edu.krd/news/delegation-al-azhar-institute-visit-salahaddin-university-erbil|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=su.edu.krd|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240425102027/https://su.edu.krd/news/delegation-al-azhar-institute-visit-salahaddin-university-erbil|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{Infobox organization||name=پەیمانگای ئەزھەر لە ھەولێر|native_name=معھد أربیل الأزھری|native_name_lang=|named_after=|image=|image_size=135|alt=|caption=|logo=Erbil Al-Azhari Institute.jpg|logo_size=200|logo_alt=|logo_caption=|abbreviation=|formation=|type=|status=|headquarters=[[ھەولێر]]، {{flag|Kurdistan}}|region=ھەرێمی کوردستان|leader_title=بەڕێوەبەر|leader_name=بەختیار حەمە سالح|parent_organization=وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئاینی|budget=|established={{start date and age|2008|df=yes}}|staff=|website=https://gov.krd/moera|footnotes=}} == خوێندن لە پەیمانگای ئەزھەر لە ھەولێر == قوتابی دەتوانێت دوای خوێندنی سەرەتایی پەیوەندی بکات بە پەیمانگای ئەزھەر لە ھەولێر و لە پۆلی ٧ ی ناوەندی تا ١٢ ی دواناوەندی لە پەیمانگاکە تەواو بکات، پاشان قوتابی دوای تەواوکردنی ٦ ساڵی خوێندنی ڕاستەوخۆ پەیوەندی دەکات بە [[زانکۆی ئەزھەر]] لە [[میسر|میسڕ]]، و شایەنی باسە [[شێخی ئەزھەر]] [[ئەحمەد تەیب]] ساڵانە ٢٥ کورسی خوێندنی دابین کردووە بۆ دەرچوانی پەیمانگای ئەزھەر لە ھەولێر، بە مەبەستی درێژەدان بە خوێندنیان لە کۆلێژە جیاجیاکانی زانکۆی ئەزھەر لە [[میسر|میسڕ]]. == قوتابیانی کورد لە زانکۆی ئەزھەر لە میسڕ == ساڵانە ٢٥ قوتابی دەرچووی پەیمانگای ئەزھەر لە [[ھەولێر]] پەیوەندی بە کۆلێژە جیاجیاکانی [[زانکۆی ئەزھەر]] دەکەن لە میسڕ، و ھەموو ساڵێک کۆمەڵێک قوتابی کوردی ئەزھەری دەردەچن لە زانکۆی ئەزھەر بە پسپۆڕی جیاجیا و بڕوانامەکانی وەک (بەکالۆریۆس و ماجستێر و دکتۆرا) بەدەست دێنن. ھەروەھا قوتابیانی کورد لە شوێنی تایبەتمەندی زانکۆی ئەزھەر دەمێننەوە لە قاھیرە بەناوی (مەدینەی بعوسی ئیسلامی) کە تایبەتمەندە بە قوتابییە بیانییەکانی زانکۆی ئەزھەر لە گشت جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شاندێکی وەزارەتی ئەوقاف وکاروباری ئایینی سەردانی میسر دەکات|ناونیشان=https://gov.krd/moera/activities/news-and-press-releases/2023/december/شاندێکی-وەزارەتی-ئەوقاف-وکاروباری-ئایینی-سەردانی-میسر-دەکات/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أمين "البحوث الإسلامية" يستقبل وفدًا من إقليم كردستان العراق ويحثان الاستفادة من جهود الأزهر العلمية والدعوية|ناونیشان=https://www.azhar.eg/magmaa/details/ArtMID/1097/ArticleID/78913|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=مجمع البحوث الإسلامية|زمان=ar-EG}}</ref> قوتابیانی کورد لە زانکۆی ئەزھەر نوێنەری فەرمی [[وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئایینی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] '''محەممەد یەحیا عەزیز''' سەرپەرشتیان دەکات کە وا پارێزەرە و دەرچووی کۆلێژی یاسا و زانستە ئیسلامییەکانە لە [[زانکۆی ئەزھەر]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/05072022|سەردێڕ=زانکۆی ئەزهەر ساڵانە 25 خوێندکاری هەرێمی کوردستان بەبێ بەرامبەر وەردەگرێت|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=65 خوێندکاری کورد لە زانکۆی ئەزهەری میسر دەخوێنن|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/256748-65-خوێندکاری-کورد-لە-زانکۆی-ئەزهەری-میسر-دەخوێنن|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=kurdistan24}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان|میسر}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} nclpcoirpwsi9xgozj26tm5fnibl8x7 0 254743 1689679 1550494 2026-10-19T04:36:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1689679 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەیمانگای فیلمی بەریتانی''' ڕێکخراوێکی خێرخوازییە کە یارمەتی پەرەپێدانی فیلم دەدات. چەندین سینەما بەڕێوەدەبات لەنێویاندا ئایماکس، لە [[لەندەن]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|شانشینی یەکگرتوو|لەندەن}} {{پۆلی کۆمنز|British Film Institute}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{فیلم-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} a71t89qhz9ssw80lpvdp1ujb7zzuqtp 0 254873 1689486 1528253 2026-10-18T19:38:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە) 1689486 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:ScienceOlympiad.jpg|وێنۆک|ڕاھێنانی تاقیکاری لە بواری کیمیادا]] '''خوێندنی کیمیا''' ئاماژەیە بۆ [[پەروەردە|فێربوونی]] زانیاری [[کیمیا]] لە [[قوتابخانە]] و [[زانکۆ]] و زیادکردنی ھۆشیاریی گشتی لە بەکارھێنانی ئەم زانستەدا. گرنگترین ئەو پرسانەی لەم لقەدا وروژێنراون بریتین لە تێگەیشتن لە چۆنییەتی فێرکردنی کیمیا بە شێوەیەکی پیشەیی بە مەبەستی پەروەردەکردنی خوێندکاران، باشترین ڕێگاکانی فێرکردنی کیمیا و باشترکردنی دەرئەنجامەکانی فێربوون بە گۆڕینی شێوازی وانەوتنەوە. یەکێک لە باشترین شێوازەکانی فێربوون لە بواری کیمیادا بەکارھێنانی کتێبی ئاماژە و گۆڤاری پەروەردەیی گونجاو و بەکارھێنانی ڤیدیۆی پەروەردەیییە. زۆرێک لە ماڵپەڕەکان لەم بوارەدا چالاکن و دەتوانرێت لە ناوەڕۆکەکانیان بۆ فێربوونی کیمیا بە باشترین شێوە بەکاربھێنرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا|پەروەردە}} {{پۆلی کۆمنز|Chemistry education}} {{کیمیا-کۆلکە}} [[پۆل:کیمیا]] ki950wr5z1qxxy334t5iq0g6s91mchi 0 266495 1689253 1673073 2026-10-18T13:34:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1689253 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پێنی ئۆلێکسیاک''' (لەدایکبووی ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٠) [[مەلەوانی|مەلەوانێکی]] کێبڕکێی کەنەدییە. لە کاتی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦]] دا ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا، کە بوو بە یەکەم کەنەدی کە چوار میدالیا لە ھەمان یارییەکانی ھاوینەدا بەدەستھێنا، ھەروەھا گەنجترین پاڵەوانی ئۆڵۆمپی وڵاتەکەی بوو بە بردنەوەی میدالیای زێڕ لە پێشبڕکێی ١٠٠ مەتری ئازاددا. یەکەم وەرزشوان بوو کە لە ساڵانی ٢٠٠٠ لەدایکبووە و لە پێشبڕکێیەکی تاکەکەسیدا میدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیادی بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Rio 2016: Simone Manuel and Penny Oleksiak make Olympic history with 100 metres freestyle gold|ناونیشان=http://www.abc.net.au/news/2016-08-12/rio-2016-swimmers-who-beat-campbell-sisters-make-olympic-history/7729036|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٦|ئیش=[[Australian Broadcasting Corporation]]}}</ref> سەرکەوتنەکانی بووە ھۆی ئەوەی کە خەڵاتی جامی لو مارشی ساڵی ٢٠١٦ وەک باشترین وەرزشکاری کەنەدا، خەڵاتی بۆبی ڕۆزنفیڵد وەک باشترین وەرزشکاری مێینەی کەنەدا بۆ ساڵی ٢٠١٦ و ئەندامی تیمی ڕۆژنامەوانی کەنەدای ساڵی ٢٠١٦ پێبەخشرا. دوای پێنج ساڵ سێ میدالیای دیکەی لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] بەدەستھێنا و ژمارەی پێوانەیی نیشتمانی بۆ میدالیای ئۆڵۆمپیاد شکاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Penny Oleksiak wins 7th medal, becomes Canada's most decorated Olympian|ناونیشان=https://www.sportsnet.ca/olympics/penny-oleksiak-wins-7th-medal-becomes-canadas-decorated-olympian/|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Sportsnet.ca|زمان=en}}</ref>بە شێوەیەکی بەرفراوان بە ڕوخساری تیمێکی مەلەوانی ژنانی کەنەدی کە لە ساڵانی ٢٠١٠دا سەرھەڵدەداتەوە دادەنرێت، ئۆلێکسیاک ھەروەھا ڕازاوەترین وەرزشکاری کەنەدایە لە پاڵەوانێتی جیھانی ئاوی و خاوەنی فرە میدالیایە لە پاڵەوانێتی جیھانی مەلەوانی و پاڵەوانێتی جیھانی لاوان و یارییەکانی کۆمۆنوێڵس. لە تەمەنی ٩ ساڵیدا بە ھاندانی باوکی دەستی بەو وەرزشە کرد.<ref name="dn">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kevin Sherrington|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=How 16-year-old Penny Oleksiak, Stars defenseman Jamie's sister, became the latest Olympic star|ناونیشان=http://sportsday.dallasnews.com/other-sports/olympics/2016/08/08/16-year-old-penny-oleksiak-stars-defenseman-jamies-sister-became-latest-olympic-star|وێبگە=Dallas News}}</ref> == ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ == ئۆلێکسیاک لە ئۆڵۆمپیادی ڕیۆ ٢٠١٦ لە پێنج پێشبڕکێدا ڕکابەری بۆ [[کەنەدا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦|تیمی مەلەوانی کەنەدا]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Olympic Team Nominated for Rio 2016|ناونیشان=https://www.swimming.ca/en/news/2016/04/10/swimming-canada-team-nominated-rio-2016-2/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=Swimming Canada}}</ref> پێشبڕکێکانی لە ڕۆژی یەکەمەوە دەستی پێکرد. لە یارییە گەرمەکانی ١٠٠ مەتری پەپوولەدا، لە ڕێگەی گەیشتن بە قۆناغی پێش کۆتاییدا، ژمارەی پێوانەیی نیشتمانی و ژمارەی پێوانەیی جیھانی بۆ لاوان شکاند بە ٥٦٫٧٣. لە یاری کۆتایی پێشبڕکێی ڕیلەیدا پلەی سێیەمی بەدەستھێنا بەرامبەر [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[ئوسترالیا]] و یەکەم میدالیای ئۆڵۆمپیادی کەنەدای لە پێشبڕکێی ئازادی ژنان لە ماوەی ٤٠ ساڵدا بەدەستھێنا.<ref name="Macleansrio">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Young and the Fast: Canada wins relay bronze in Rio|دوایین=Gatehouse, Jonathon|ناونیشان=http://www.macleans.ca/olympics/canadian-swimmers-win-relay-bronze/|ئیش=[[Maclean's]]|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> دوای پێشبڕکێکە، یاریزانە تەمەن ١٦ ساڵەکە وتی «کەس چاوەڕوانی ئەمەی نەدەکرد کە کەنەدا بێتە ناو یارییەکەوە، بەڵام ئێستا کە لێرەین، خەڵک سەریان سوڕدەمێنێت لەوەی ئێمە دەیکەین».<ref name="Macleansrio"/>شەوی دواتر لە یاری کۆتایی ١٠٠ مەتری پەپوولەدا بەشداری کرد. ئۆلێکسیاک بە خێرایی دەستی پێکرد و میدالیای زیوی بەدەستھێنا. ئۆلێکسیاک بووە یەکەم کەنەدی کە لە دوو ڕۆژی یەکەمی ئۆڵۆمپیاددا میدالیای بەدەستھێنابێت. لەگەڵ بردنەوەکەدا، ئەو وتی «دڵخۆشم کە کەنەدیم ئەوە سەرسوڕھێنەرە بۆ من و ھەستێکی زۆر نایاب و سەرنجڕاکێشە».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Canada's Penny Oleksiak wins 2nd medal of Rio Olympics|ناونیشان=http://www.cbc.ca/sports/olympics/rio2016/swimming/swimming-night-two-1.3711206|بڵاوکەرەوە=[[CBC Sports]]|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> [[پەڕگە:Penny_Oleksiak.jpg|وێنۆک|ئۆلێکسیاک لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦]] .]] لە ڕۆژی پێنجەمدا لە پێشبڕکێی ٤×٢٠٠ مەتری ئازادی ڕێلە مەدالیای برۆنزی بەدەستھێنا (لەگەڵ کاترین ساڤارد، تایلۆر ڕاک و بریتانی ماکلین).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Callum Ng|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Penny Oleksiak leads Canada to bronze in 4×200 freestyle relay|ناونیشان=http://www.cbc.ca/sports/olympics/rio2016/swimming/canada-olympic-swimming-1.3716138|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Oleksiak Leads As Canada Destroys National 4×200 Free Relay Record|ناونیشان=https://swimswam.com/oleksiak-leads-canada-destroys-national-4x200-free-relay-record/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=SwimSwam}}</ref>لە ڕۆژی شەشەمدا ئۆلێکسیاک لە پێشبڕکێی ٥٠ مەتری پلەی حەوتەمی بەدەستھێنا ولە ١٠٠ مەتری ئازاد سەرکەوتنی بەدەستھێنا و مەدالیای زێڕی بەدەستھێنا و لەگەڵ سیمۆن مانوێل یەکسان بوو و ژمارەیەکی پێوانەیی ئۆڵۆمپیادی بە ٥٢٫٧٠ تۆمارکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ng|یەکەم=Callum|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Penny Oleksiak wins gold, captures historic 4th Olympic medal|ناونیشان=http://www.cbc.ca/sports/olympics/rio2016/swimming/swimming-night-thursday-1.3717731|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[CBC Sports]]}}</ref><ref name="making">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gatehouse, Jonathon|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=The making of Penny Oleksiak|ناونیشان=http://www.sportsnet.ca/olympics/making-penny-oleksiak-canadas-best-ever-summer-olympian/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Sportsnet}}</ref> ئۆلێکسیاک گەنجترین کەنەدییە کە بووەتە پاڵەوانی ئۆڵۆمپیاد، یەکەم کەسە کە چوار مەدالیای ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی لە ھەمان خولدا بەدەستھێناوە، دووەم زۆرترین مەدالیای وڵاتەکەی لە یەک خولدا بەدەستھێناوە لە دوای سیندی کلاسن لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٦. ھەروەھا یەکەم وەرزشوانە کە لە ساڵانی ٢٠٠٠ لەدایکبووە و زێڕی تاکەکەسی ئۆڵۆمپیادی بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Little|یەکەم=Simon|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Penny Oleksiak gives Canada its first gold a Rio, shattering records|ناونیشان=http://www.cknw.com/2016/08/11/penny-oleksiak-gives-canada-its-first-gold-a-rio-shattering-records/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=CKNW}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Arthur|یەکەم=Bruce|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Swimming phenom Penny Oleksiak earns Canada's first gold in Rio: Arthur|ناونیشان=https://www.thestar.com/sports/olympics/2016/08/11/canadas-penny-oleksiak-begins-journey-toward-greatness-arthur.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=[[Toronto Star]]}}</ref> ڕۆژی ھەشتەم پێنجەمین پێشبڕکێی ئۆڵۆمپیادی ئۆلێکسیاک بوو و تاکە پێشبڕکێی بوو کە لەو چاپەدا مەدالیای نەبوو، مەلەوانی پەپوولەیی ٤ بوو × 100 m medley relay کە لە پلەی پێنجەم کۆتایی ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wyman, Ted|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ='A true champion': Despite record medal haul, Penny Oleksiak worried she let her team down|ناونیشان=http://news.nationalpost.com/sports/olympics/a-true-champion-despite-record-penny-oleksiak-worried-she-let-her-team-down|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=National Post}} {{بەستەری مردوو|url=http://news.nationalpost.com/sports/olympics/a-true-champion-despite-record-penny-oleksiak-worried-she-let-her-team-down |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> بەیانی ئاھەنگی کۆتایی ھاتنی چالاکییەکە ڕاگەیەندرا کە ئۆلێکسیاک بووە ئاڵا ھەڵگری کەنەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rumley|یەکەم=Jonathan|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Penny Oleksiak to carry flag for Canada at Rio closing ceremony|ناونیشان=https://www.thestar.com/sports/olympics/2016/08/21/penny-oleksiak-to-carry-canadas-flag-in-rio-olympics-closing-ceremony.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=Toronto Star}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Penny Oleksiak Talks Sneaking Home From Rio to Go to Wonderland with Roz & Mocha|ناونیشان=http://www.ocean985.com/2016/08/26/4-time-gold-medalist-penny-oleksiak-talks-sneaking-home-rio-wonderland-roz-mocha/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[CIOC-FM]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Penny Oleksiak}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئۆڵۆمپیاد|ژن|کەنەدا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:مەلەوانانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:مەلەوانانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦]] [[پۆل:براوەکانی مەدالیای زیوی ئۆڵمپیاد لە مەلەوانی]] [[پۆل:براوەکانی مەدالیای زێری ئۆڵمپیاد لە مەلەوانی]] [[پۆل:براوەکانی مەدالیای بڕۆنزی ئۆڵمپیاد لە مەلەوانی]] [[پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆلۆمپیای ھاوینەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠]] r0ev5fgo7vm7diqw8dzkkgoi48wrpei 0 266502 1689491 1483381 2026-10-18T19:39:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (دەروونناسی-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1689491 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:EnthusiasticBillyMurray.jpg|وێنۆک|262x262پیکسڵ| کاردانەوەی پیاوان بە جۆش و خرۆشییەوە]] لە بەکارھێنانی سەردەمیانەدا، '''پەرۆشی'''<ref>https://lex.vejin.net/en/def/kani/پەرۆشی</ref> یان '''ھەیەجان'''<ref>https://lex.vejin.net/en/def/demirhan/peroşî</ref> ئاماژەیە بۆ [[دڵخۆشی|چێژوەرگرتنێکی]] چڕ، ئارەزوومەندی، یان پەسەندکردنێک کە لەلایەن کەسێکەوە دەربڕدراوە. ئەم زاراوەیە پەیوەندی بە یاریکردن، داھێنان، گەشبینی، وزە و ھێزی بەرزەوە ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Daniels|یەکەم=D.|ناونیشان=https://archive.org/details/essentialenneagr00dani|سەردێڕ=The Essential Enneagram|دوایین٢=Price|یەکەم٢=V.|بڵاوکەرەوە=HarperCollins|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٠-٠٦-٢٥١٦٧٦-٠|شوێن=New York|پەڕە=٦٤|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> وشەکە لە سەرەتادا بۆ ئاماژەکردن بە کەسێک بەکارھاتووە کە [[خوا|خودا]] خاوەنی بووە یان کەسێک کە بە چڕ و پڕی کردار و پاڕانەوە ئایینییەکانی ئەنجام داوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.english.upenn.edu/~mgamer/Etexts/hume.superstition.html دەیڤد ھیوم، پڕوپوچی و پەرۆشی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240913184442/https://web.english.upenn.edu/~mgamer/Etexts/hume.superstition.html |date=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ }} * [https://web.archive.org/web/20061229084622/http://www.ronaldknoxsociety.com/enthus.html کۆمەڵەی ڕۆناڵد نۆکسیی ئەمریکای باکوور] (ئەرشیڤ کراوە لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦) * [https://web.archive.org/web/20121230030647/http://www.umcmission.org/Find-Resources/Global-Worship-and-Spiritual-Growth/John-Wesley-Sermons/Sermon-37-The-Nature-of-Enthusiasm وتاری جۆن وێسلی، «سروشتی حەماسەت»] (ئەرشیڤ کراوە لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢) {{تووڵی دەروازە|دەروونناسی|پزیشکی|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Enthusiasm}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:سۆزەکان]] [[پۆل:وزە]] [[پۆل:دەروونناسی]] rh1uimn3tvze24mwtyzdywpltcijt7w 0 266549 1689472 1528237 2026-10-18T19:35:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، یاسا-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1689472 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Scottish Parliament Debating Chamber 3.jpg|وێنۆک|پەڕلەمانی سکۆتلاند ]] '''پەرلەمانی سکۆتلەندا''' [[دەسەڵاتی یاسادانان]]ی یەک ئەندام [[سکۆتلاند|لە سکۆتلەندایە]] کە دوای وەرگرتنی دەسەڵات لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] لە ساڵی ١٩٩٩ دامەزراوە. ئەنجومەنی پەرلەمان دەکەوێتە ھۆڵیڕۆد، [[ئێدینبەرە|ئەدینبۆرگ]]، و ھەربۆیە ناوی ھۆڵیڕۆد ھەندێک جار بۆ ئاماژەدان بە ئەنجومەن بەکاردەھێنرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|سکۆتلاند|سیاسەت|یاسا|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|Scottish Parliament}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{یاسا-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:پەرلەمانەکان بەپێی وڵات]] 6iz4zr4njqrd9fwgwkiiycis6arl0zx 0 267805 1689591 1430873 2026-10-19T01:33:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1689591 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q34467|تەنیا کوردی=بەڵێ}} '''پەپکی پەستێنراو''' یان '''سی دی'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەپکی پەستێنراو (لینۆڤۆ)|ناونیشان=https://www.lenovo.com/us/en/glossary/compact-disk/?orgRef=https%253A%252F%252Fwww.google.com%252F|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Compact disc (CD) {{!}} Definition & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/technology/compact-disc|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]؛ コンパクトディスク یان シーディー) (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]؛ Compact Disc یان CD) کۆمپاکت دیسک کورتکراوەی (سی دی) پەپکێکی [[لەیزەر|لێزەرییە]] بەکاردەهێنرێ بۆ تۆمارکردنی [[دراوە|داتا]] و [[زانیاری]]، بۆ یەکەم جار دروستکرا بۆ هەڵگرتنی [[دەنگ]] بە [[سیگناڵی دیجیتاڵ|سیگناڵی دیجیتاڵی]]، پەپکی پەستێنراو دروستکراوە لە چینێکی [[فافۆن|ئەلەمنیۆم]] و وە ناوچە [[ئەلەمنیۆم|ئەلەمینیۆمیەکان]] ئەو ناوچەیەیە کە زانیاریەکانی لەسەر هەڵدەگیرێ، وە بۆ تۆمارکردن و هەڵگرتنی زانیاری [[لەیزەر|تیشکی لەیزەر]] بەکاردەهێنرێ کە لە بۆشاییێکی تەسک کە بە چاو نابینرێ، پەپکە پەستێنراوەکان داتا و زانیارییەکانی ناوی دەخوێنرێتەوە و دەنوسرێ لە ڕێگەی [[سی دی خوێنەر]] یان [[درایڤی پەپکی بینایی|کۆمپیوتەر]] و [[دی ڤی دی خوێنەر]] و بڵندگۆی دی ڤی دی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://study.com/academy/lesson/what-is-an-optical-drive-definition-types-function.html |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٤ |وێبگە=study.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Compact Disc Player {{!}} Encyclopedia.com|ناونیشان=https://www.encyclopedia.com/manufacturing/news-wires-white-papers-and-books/compact-disc-player|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=www.encyclopedia.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سی دی پلەیەر|ناونیشان=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/cd-player|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>، وە پەپکی پەستێنراو بۆ یەکەمین جار لەلایەن کۆمپانیای [[سۆنی]] [[ژاپۆن|ژاپۆنییەوە]] بەرهەمهێنراوە. == سەرچاوەکان == <references />{{پەپکی پەستێنراو}}{{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|ژاپۆن|دەیەی ١٩٨٠|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Compact discs}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:ئەلکترۆنی بەکاربەر]] [[پۆل:داھێنانە ھۆڵەندییەکان]] [[پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:پەپکی پەستێنراو]] 7t4hrr8t72zd8jejp724yntjdeiyxss 0 267860 1689488 1528257 2026-10-18T19:38:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689488 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {| class="infobox infobox geography vcard" |+ class="infobox-title fn" id="5" |پەرچەل ولاتى جاویدان | colspan="2" class="infobox-image" |<mapframe zoom="12" align="center" frameless="1" height="200" width="250">[ {"properties":{"title":"پرچل","fill-opacity":0.5,"stroke":"#FF0000","stroke-width":3,"fill":"#606060"},"type":"ExternalData","service":"geoshape","ids":"Q5791820"}, {"properties":{"stroke-width":5,"stroke":"#FF0000","title":"پرچل"},"type":"ExternalData","service":"geoline","ids":"Q5791820"}, {"type":"Feature","geometry":{"coordinates":[49.47111111,32.90805556],"type":"Point"},"properties":{"marker-color":"#5E74F3","title":"پرچل","marker-symbol":"town"}} ]</mapframe> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#14866d; color:#f8f9fa;" |زانیارى گشتى |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background:#eaecf0;" |وڵات | class="infobox-data" style="width:60%;" |<span class="flagicon"> [[پەڕگە:Flag of Iran.svg|left|وێنۆک|5|ئالاى ئێران]] &nbsp;</span>ئێران |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background:#eaecf0;" |پارێزگا | class="infobox-data" style="width:60%;" |[[استان لرستان|لوڕستان]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background:#eaecf0;" |قەزا | class="infobox-data" style="width:60%;" |[[شهرستان الیگودرز|ئەلیگودەرز]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background:#eaecf0;" |ناحیە | class="infobox-data" style="width:60%;" |[[بخش بشارت|بەشارەت]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background:#eaecf0;" |گوندەوار | class="infobox-data" style="width:60%;" |زە[[دهستان ذلقی غربی|لقی رۆژاوا]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background:#eaecf0;" |ناوى تر | class="infobox-data nickname" style="width:60%;" |ولاتی جاوند |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#14866d; color:#f8f9fa;" |دانیشتووان |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background:#eaecf0;" |سەرژمێر | class="infobox-data" style="width:60%;" |۳۱۹ کەس (سەرژمێرى ۹۵) |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#14866d; color:#f8f9fa;" |ئەردناسی سرووشتى |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background:#eaecf0;" |بەرزى لە ئاست دەریا | class="infobox-data" style="width:60%;" |٦٨٧م |} '''پەرچەل''' گوندێکە لە ناحیەی بەشارەت [[شارستانی ئەلیگوودەرز|سەر بە شاری عەلیگودەرز]] لە [[پارێزگای لوڕستان]] [[ئێران|.]] == دانیشتووان == ئەم گوندە دەکەوێتە [[دهستان زلقی غربی|ناوچەی زەڵقی ڕۆژئاوا]] و بەپێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران|سەرژمێری ناوەندی ئاماری ئێران]] لە ساڵی ٢٠٠٥ ، ژمارەی دانیشتووانی ٥٥٤ کەس (٨٢ ماڵ) بووە. دانیشووانى ئەم گوندە لە هۆزى جاوەندن و بە شێوەزارى لوڕى بەختیارى دەدوێن. ناوچەکەیان بە وڵاتى جاوید ناسراوە. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای لوڕستان]] [[پۆل:بەختیارى]] 95o9naei8mibuszg8wxps0abedqifsv 0 268090 1689342 1528150 2026-10-18T16:36:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1689342 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:İbrahim Tatlıses - Ayağında Kundura (albüm).jpg|وێنۆک|بەرگی ئەلبوومی (Ayağında Kundura)]] '''پێڵاو لە پێیەکانیەتی''' ({{بە تورکی|Ayağında Kundura}}) ئەلبوومێکی ستۆدیۆیی [[ئیبراھیم تاتلیسس|ئیبراھیم تاتڵیسەسە]] کە لە ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨ لە لایەن کۆمپانیای (Türküola Müzik) بڵاوکرایەوە. ئەمە ئەو ئەلبوومەیە کە ئیبراھیم تاتڵیسەس بە ھۆیەوە بەناوبانگ بوو. لە ئەلبوومەکەدا ١٢ گۆرانی ھەیە و سەرجەمیان بە شێوەی مۆسیقای فۆلکلۆری تورکیان. {{تووڵی دەروازە|تورکیا|مۆسیقا}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:ئەلبوومە تورکییەکانی ساڵانی حەفتاکان]] [[پۆل:ئەلبوومەکانی ئیبراھیم تاتڵیسەس]] [[پۆل:ئەلبوومەکانی ١٩٧٨]] [[پۆل:ئەلبوومی فۆلکلۆری تورکی]] == سەرچاوەکان == {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://tr.wikipedia.org/wiki/Aya%C4%9F%C4%B1nda_Kundura_%28alb%C3%BCm%29|سەردێڕ=Ayağında Kundura (albüm)|زمان=تورکی|سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤}} 4jio6pqx8ahks22sox9f3n0xpot20bw 0 268094 1689344 1528152 2026-10-18T16:36:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1689344 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox film |name = جەیلان |image = |film name = |director = ئۆکساڵ پێکمێزئۆغلو |producer = عەبدوڕەحمان کێسکینەر |writer = ئۆکساڵ پێکمێزئۆغلو، عوسمان ف. سێدەن |screenplay = |story = |based on = |starring = {{plainlist| * [[ئیبراھیم تاتلیسس|ئیبراھیم تاتڵیسەس]] * [[نەجلە نازر]] * [[یووکسەل گۆزەن]] * [[سافی ئووناڵ]] * [[حوسێن پێیدا]] * [[ئەحمەد مەکین]] * [[عەبدی ئالگول]] * [[سوھەیل ئێغریبۆز]] * [[ئیبراھیم کورد]] }} |narrator = |music = |cinematography = مزەفەر توران |editing = |production companies = |studio = |distributor = ١٩٧٨ |released = کانوونی دووەمی ١٩٧٨ |runtime = ٨٨ خولەک |country = {{ئاڵا|تورکیا}} |language = [[تورکی]] |budget = |gross = }} '''پێڵاو لە پێیەکانیەتی - جەیلان''' ({{بە تورکی|Ayağında Kundura - Ceylan}}) فیلمێکی تورکیی ساڵی ١٩٧٨ە. ئەمە یەکەم فیلمە کە [[ئیبراھیم تاتلیسس|ئیبراھیم تاتڵیسەس]] ڕۆڵی سەرەکیی تێدا دەگێڕێت، و لە دەرھێنانی «ئۆکسال پێکمەزئۆغڵو»وە. {{تووڵی دەروازە|تورکیا|فیلم}} == سەرچاوەکان == == بەستەرە دەرەکییەکان == {{IMDb title|tt8839154}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە تورکییەکان]] [[پۆل:فیلمە تورکییەکانی ساڵانی حەفتاکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٨]] [[پۆل:فیلمەکانی ئیبراھیم تاتڵیسەس]] arhw3orr4f7du5l9816260eicoek466 0 268095 1689343 1528151 2026-10-18T16:36:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1689343 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{زانیاریدانی ئەلبوم |جۆر = |ناو = پێڵاو لە پێیەکانیەتی (دەمرم من) |وێنە = Ayağında Kundura (Ölürem Ben).png |سنوور = |جێگری_وێنە = |ژێرنووس = |Longtype = |ھونەرمەند = [[ئیبراھیم تاتلیسس|ئیبراھیم تاتڵیسەس]] |بڵاوبوونەوە = ١٩٧٥ |تۆماربوون = |شوێن = |ستودیۆ = |چەشن = |ماوە = |زمان = [[زمانی تورکی|تورکی]] |بڵاوکەرەوە = |دەرھێنەر = |بەرھەمھێنەر = ئوزێللی مووزیک |کۆکەرەوە = |ئەلبومی پێشوو = [[شاشکن]] (١٩٧٥) |ئەلبومی دواتر = ئیبراھیم تاتڵیسەس ٦ (١٩٧٥) |کاتزانین = |! = |ئەم ئەلبومە = پێڵاو لە پێیەکانیەتی (دەمرم من) (١٩٧٥) |زیاتر = }} '''پێڵاو لە پێیەکانیەتی (دەمرم من)''' "{{بە تورکی|Ayağında Kundura (Ölürem Ben))}}" ئەلبوومێکی ستۆدیۆیی [[ئیبراھیم تاتلیسس|ئیبراھیم تاتڵیسەسە]]، لە ساڵی ١٩٧٥ لە لایەن کۆمپانیای (ئوزێللی میوزیک)ەوە بڵاو کراوەتەوە. لە ئەلبوومەکەدا کۆی گشتی ١٦ گۆرانی ھەیە. == زانیاری زیاتر == چاپەکانی یەکەم لە ژێر ناوی "ئیبراھیم تاتلیسەس"دا بڵاو کرانەوە. لە ساڵانی دواتردا لە ژێر ناوی "Ayağında Kundura (Ölürem Ben)"دا بە بەرگێکی جیاواز و بە ڕێکوپێکی جیاوازەوە بڵاو کرایەوە. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٨٧ لە [[تورکیا]] لە ژێر ناوی "Ayağında Kundura (Ölürüm Ben)"دا بڵاو کرایەوە. ھەندێک لە بەرھەمەکان بە تایبەت "Ayağında Kundura" یەکەم وەشانی بوون و لە ساڵی ١٩٧٨دا دووبارە وترانەوە. لە ساڵی ٢٠١٤ لە لایەن عومەر پلاکەوە بە ناوی: "Nesilden Nesile / Doldur Kardeş İçelim" بە تراکەکانی ڕیمیکس بڵاو کرایەوە. == سەرچاوەکان == {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://tr.wikipedia.org/wiki/Aya%C4%9F%C4%B1nda_Kundura_(%C3%96l%C3%BCrem_Ben)|سەردێڕ=Ayağında Kundura (Ölürem Ben)|زمان=تورکی|سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|مۆسیقا}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:ئەلبوومە تورکییەکانی ساڵانی حەفتاکان]] [[پۆل:ئەلبوومەکانی ١٩٧٥]] [[پۆل:ئەلبوومە تورکییەکانی ١٩٧٥]] [[پۆل:ئەلبوومەکانی ئیبراھیم تاتلیسەس]] p4pztf240gi4lx8to8g3wws94zbcniz 0 269067 1689393 1688864 2026-10-18T17:18:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689393 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پیاوان لە جلوبەرگی ڕەشدا''' ({{بە ئینگلیزی|Men in Black}}) فیلمێکی [[خەیاڵی زانستی]] و [[کۆمیدیا]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٧. تێچووی فیلمەکە (٩٠) ملیۆن دۆلار بووە، و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] (٥٨٩٫٤) ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢ی تەممووزی ١٩٩٧) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٩٨ خولەکە. == کورتەی چیرۆک == چیرۆکی ڕێکخراوێکی نھێنی دەگێڕێتەوە کە چاودێری بیانییەکان لەسەر زەوی دەکات. ئەیجێنت کەی (تۆمی لی جۆنز) و ئەیجێنت جەی (ویل سمیت) ھەوڵ دەدەن ڕێگە لە بیانییەکی مەترسیدار بگرن کە ھەڕەشە لە زەوی دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|کۆمیدیا|ھۆڵیوود|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ١٩٩٠|خەیاڵی زانستی}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٧]] [[پۆل:فیلمەکانی ئامبلین ئینتەرتەیمێنت]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە مێرووەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کۆمیکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە نیوجیرسی وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی قاچاغیی چەک]] [[پۆل:فیلمەکانی سەبارەت بە خۆکوژی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە مانھاتن داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە شاری کوینز لە ویلایەتی نیویۆرک دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە بیابانەکاندا ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە کێڵگەدا ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمی لایڤ ئەکشن لەسەر بنەمای کۆمیکەکانی ماڕڤڵ]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:لەشکرکێشی بوونەوەرە ئاسمانییەکان لە فیلمەکاندا]] 707wfsy1uwawaxbli74q2jvwmi4cj2z 0 269068 1689395 1688862 2026-10-18T17:18:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689395 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پیاوان لە جلوبەرگی ڕەشدا ٢''' ({{بە ئینگلیزی|Men in Black II}}) فیلمێکی [[خەیاڵی زانستی]] و [[کۆمیدیا]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٢. تێچووی فیلمەکە (١٤٠) ملیۆن دۆلار بووە، و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] (٤٤١٫٨) ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٣ی تەممووزی ٢٠٠٢) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٨٨ خولەکە. == کورتەی چیرۆک == ئەیجێنت جەی دەبێت ئەیجێنت کەی بدۆزێتەوە و بیروەرییەکانی بگەڕێنێتەوە بۆ ئەوەی بتوانن پێکەوە ڕووبەڕووی ھەڕەشەیەکی نوێی بیانی ببنەوە کە ھەوڵی داگیرکردنی زەوی دەدات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠|کۆمیدیا|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Men in Black II}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:فیلمەکانی ئامبلین ئینتەرتەیمێنت]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کۆمیکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمی لایڤ ئەکشن لەسەر بنەمای کۆمیکەکانی ماڕڤڵ]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی کردەوەی تاوانکاری ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] jinmvvdrmaqiyaksdy5ixlgbhw044gp 0 269069 1689396 1688861 2026-10-18T17:18:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689396 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پیاوان لە جلوبەرگی ڕەشدا ٣''' ({{بە ئینگلیزی|Men in Black 3}}) فیلمێکی [[خەیاڵی زانستی]] و [[کۆمیدیا]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٢. تێچووی فیلمەکە (٢١٥) ملیۆن دۆلار بووە، و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] (٦٢٤) ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢٥ی ئایاری ٢٠١٢) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٦ خولەکە. == کورتەی چیرۆک == ئەیجێنت جەی دەبێت بگەڕێتەوە بۆ ڕابردوو بۆ ئەوەی ژیانی ئەیجێنت کەی گەنج ڕزگار بکات و ڕێگە لە گۆڕینی مێژوو بگرێت. لەوێ فێری نھێنییەکانی ڕابردووی ھاوڕێکەی دەبێت و ڕووبەڕووی دوژمنێکی کوشندە دەبێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Men in Black 3}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا|خەیاڵی زانستی}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:فیلمەکانی ئامبلین ئینتەرتەیمێنت]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز]] [[پۆل:لەشکرکێشی بوونەوەرە ئاسمانییەکان لە فیلمەکاندا]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەشتکردن بە کات]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کۆمیکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠١٢ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە فلۆردیا دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی ئیتان کۆھین]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:مانگ لە فیلم]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە شاری کوینز لە ویلایەتی نیویۆرک دانراون]] [[پۆل:فیلمی لایڤ ئەکشن لەسەر بنەمای کۆمیکەکانی ماڕڤڵ]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] 0nsquao7pj8hht2ai0shqt29t77ggxi 0 269070 1689394 1688863 2026-10-18T17:18:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689394 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پیاوان لە جلوبەرگی ڕەشدا: نێونەتەوەیی''' ({{بە ئینگلیزی|Men in Black: International}}) فیلمێکی [[خەیاڵی زانستی]] و [[کۆمیدیا]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٩. تێچووی فیلمەکە (١١٠) ملیۆن دۆلار بووە، و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] (٢٥٣٫٩) ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١١٤ خولەکە. == کورتەی چیرۆک == چیرۆکی ئەیجێنت ئێم (تێسا تۆمپسۆن) و ئەیجێنت ئێچ (کریس ھێمسوۆرت) دەگێڕێتەوە کە پێکەوە کار دەکەن بۆ دۆزینەوەی [[خیانەتکار]]ێک لە ناو ڕێکخراوی MIB. گەشتەکەیان دەیانباتە شوێنە جیاوازەکانی جیھان و ڕووبەڕووی ھەڕەشەی جیھانی دەبنەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا|لەندەن|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Men in Black: International}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ھاوڕێیەتییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:فیلمەکانی ئامبلین ئینتەرتەیمێنت]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کۆمیکی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ١٩٩٦]] [[پۆل:فیلمە دانراوەکان لە ساڵی ٢٠١٦]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠١٩ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ئیتاڵیا داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە پاریس داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە بیابانەکاندا ڕوودەدەن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە دوورگەکان داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە شاری لیڤسدن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە مەغریب وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]] [[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە خەیاڵییەکانی بەڕیتانیا]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:لەشکرکێشی بوونەوەرە ئاسمانییەکان لە فیلمەکاندا]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی قاچاغیی چەک]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە مانھاتن داندراون]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمی لایڤ ئەکشن لەسەر بنەمای کۆمیکەکانی ماڕڤڵ]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] 0rgcpati94tq3hzohgz8obm5c2i6vnm 0 269091 1689403 1688666 2026-10-18T17:20:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689403 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''پۆڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Paul}}) فیلمێکی [[کۆمیدیا]]ی [[خەیاڵی زانستی]]یە ئەمریکی-بەریتانییە لە ساڵی ٢٠١١. تێچووی فیلمەکە (٤٠) ملیۆن دۆلار بووە، و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] (٩٨) ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (١٤ی شوباتی ٢٠١١) لە [[بەریتانیا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٤ خولەکە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|کالیفۆڕنیا|کۆمیدیا|خەیاڵی زانستی}} {{فیلم-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ھاوڕێیەتییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی رێگاوبانی بەریتانیا]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ساڵی ٢٠٠٦ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیڤادا داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو مەکسیکۆ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن]] [[پۆل:ڕیزبەندی فیلمە میدیاییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] iw1323ygyff48m0b1hl2uf9quoko03i 0 269221 1689438 1687546 2026-10-18T17:48:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689438 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پاشای دووپشک''' ({{بە ئینگلیزی|The Scorpion King}}) فیلمێکی چالاکییی و سەرکێشیی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٢. تێچووی فیلمەکە (٦٠) ملیۆن دۆلار بووە، و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] (١٧٨٫٨) ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (١٩ی نیسانی ٢٠٠٢) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٩٢ خولەکە. چیرۆکی فیلمەکە لە میسری کۆندا ڕوودەدات و باس لە جەنگاوەرێک دەکات کە دەبێت بە پاشای دووپشک. ئەو بەرەنگاری پاشایەکی ستەمکار دەبێتەوە و ھەوڵ دەدات گەلەکەی ڕزگار بکات. فیلمەکە پڕە لە دیمەنی شەڕ و چالاکی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|بەلجیکا|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠|میسر|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|The Scorpion King}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمە بەلجیکییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە وەچەرخانەکان]] [[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی شۆن دانیال]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە عێراق دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی ستۆدیۆکانی دەبلیو دەبلیو ئی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی نووەتەی جۆن دێبنی]] qsl4nwy6r1cw4vsee1ifz7ahg2g6im9 0 270094 1689273 1544300 2026-10-18T13:38:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689273 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''پێکدادانی زەبەلاحەکان''' ({{بە ئینگلیزی|Clash of the Titans}}) فیلمێکی [[فیلمی سەرکێشی|سەرکێشی]]ی [[فیلمی خەیاڵی|خەیاڵی]]ی ئەمریکی-بەریتانییە لە ساڵی ٢٠١٠. تێچووی فیلمەکە (١٢٥) ملیۆن دۆلار بووە، و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] (٤٩٣٫٢) ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢ی نیسانی ٢٠١٠) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٦ خولەکە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Clash of the Titans (2010 film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە فەنتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دووبارە درووستکراوە ئەمریکییەکان بۆ فیلمە بەریتانییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی لویس لێتێریێر]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ستۆدیۆکانی لۆنگکرۆس وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ئیسپانیا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە دوورگەکانی کەناری وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:جنۆکەکان لە فیلم]] [[پۆل:فیلمەکانی لێجندەری پیکچەرز]] [[پۆل:دووبارە دروستکردنەوەی فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی بەسیل ئایوانیک]] [[پۆل:فیلمەکانی تەندەر ڕۆود فیلمز]] h1hozxt1yv54m7swachtgaljg4auy4c 1689371 1689273 2026-10-18T17:01:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689371 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''پێکدادانی زەبەلاحەکان''' ({{بە ئینگلیزی|Clash of the Titans}}) فیلمێکی [[فیلمی سەرکێشی|سەرکێشی]]ی [[فیلمی خەیاڵی|خەیاڵی]]ی ئەمریکی-بەریتانییە لە ساڵی ٢٠١٠. تێچووی فیلمەکە (١٢٥) ملیۆن دۆلار بووە، و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] (٤٩٣٫٢) ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢ی نیسانی ٢٠١٠) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٦ خولەکە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Clash of the Titans (2010 film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە فەنتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دووبارە درووستکراوە ئەمریکییەکان بۆ فیلمە بەریتانییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی لویس لێتێریێر]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ستۆدیۆکانی لۆنگکرۆس وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ئیسپانیا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە دوورگەکانی کەناری وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:جنۆکەکان لە فیلم]] [[پۆل:فیلمەکانی لێجندەری پیکچەرز]] [[پۆل:دووبارە دروستکردنەوەی فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی بەسیل ئایوانیک]] [[پۆل:فیلمەکانی تەندەر ڕۆود فیلمز]] gp8qcrn54aue5ztmtargle9g7x1ps91 0 270160 1689619 1683344 2026-10-19T01:38:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689619 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نووسەر |ناو = پەیام ئیبراھیم |وێنە = Payam Ibrahim.jpg |ڕێکەوتی لەدایکبوون = 1979 |شوێنی لەدایکبوون = [[سلێمانی]] |نازناو = |پیشە = [[نووسەر]]، [[میدیاکار]]، [[چاڵاکوان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] |نەتەوە = [[کورد]] |ڕەگەز = |ڕەگەزنامە = [[خەڵکی عێراق|عێراقی]] |خوێندن =دبلۆم .ژمێریای+ بەکالیۆیۆس ، کۆمەڵناسی |شوێنی بڕوانامە =پەیمانگای تەکنیکی سلێمانی . زانکۆی سلێمانی |سەردەم =سەردەمی تەکنۆلۆژیا |بواری کارکردن =مامۆستا + نووسەر+ میدیاکار |قوتابخانەی ئەدەبی =ڕیالیزمی پەروەردەیی و فانتاسی |کارە دیارەکان =زنجیرە کتێبی 21 تیشکی خۆری کوردستان بریتیە لە چیرۆکی کەسایەتی و ناودارانی کورد لە شێوەی کورتە چیرۆکی منداڵان کە بۆ سێ زمان وەرگێڕدراوە .ئینگلیزی ، عەرەبی ، فەرەنسی ، |ساڵانی چالاکی = ساڵی 2018 هەتاک و ئلستا بیرۆکەو بەڕێوەبەری چەندین پڕۆژەو چالاکی ئەدەبی و پەروەردەیی |ھاوسەر =هاوسەردار |منداڵەکان =چوار منداڵ ، مارکۆ ماردین ئانو ئەمەک }} '''پەیام ئیبراھیم عەبدولڕەحمان''' (لە [[سلێمانی]]، [[عێراق]])<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wtarikurd.info/2020/09/08/%D9%BE|سەردێڕ=په‌یام ئیبراهیم عه‌بدولڕه‌حمان: پەیامی من لە چیرۆکەکانمدا بۆ منداڵان چاندنی تۆوی بەها باڵاكانه‌ هه‌ر له‌ منداڵییه‌وه‌.|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=wtarikurd.info}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.wtarikurd.info/2020/09/08/%D9%BE |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}</ref> خانمە نووسەر، میدیاکار<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://knwe.org/KU/Details/6126|سەردێڕ=په‌یام ئیبراهیم رۆمانێكی زانستی بۆ نه‌وجه‌وانان ده‌نووسێت|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=knwe.org|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240830070102/https://knwe.org/KU/Details/6126|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و چاڵاکوانێکی کوردی بواری ئەدەبیاتی منداڵانە لە [[باشووری کوردستان]]. لە منداڵییەوە ھۆنراوەی نووسیوە ، ئێستا گرنگی بە بواری منداڵان دەدات و خاوەنی ڕۆمانێکە بەناوی (نازیلێی مانگ و شازادەی خۆر) کە لەساڵی 2022 بڵاوی کردۆتەوە بەمەش دەبێتە ) یەکەم ژن کە ڕۆمانی بۆ منداڵان و نەوجەوانان نووسیووە لە باشوری کوردستان چەندین ژانری چیرۆک دەنووسێت وەک چیرۆکی پەروەردەیی چیرۆکی و مێژووی. چیرۆکی تەنز و چیرۆکی خەیاڵی نووسینەوەی ئەفسانەی مەم و زین لەسەر شێوازی چیرۆکی منداڵان خاوەنی زنجیرە کتێبی 21 تیشکی خۆری کوردستانە کە بۆ سێ زمان وەرگێڕدراوە و لە وڵاتی سوید چاپ و بڵاو کراوەتەوە ، خاوەنی 11 یازدە پەرتووکی چاپکراوە بۆ منداڵان و نەو جەوانان خاوەنی خەڵاتی ئەدەبی شوناسە بۆ ئەفسانە کوردیەکان . سەرۆکی ئەنجومەنەی ئەدەبی و پەروەردەیی منداڵان و مێرمنداڵانی کوردستان ە پێشنیارو بەڕێوەبەری ، دیداری ئەدەبی منداڵان ساڵی 2022 و پێشنیارو بەڕێوەبەری دیداری لەتیف هەڵمەت ، بەدلوەبەری دیداری عوسمان هەورامی بەشداری چەندین دیدارو کۆڕی ئەدەبی کردووە بە توێژینەوکانی {{وتەی ڕازێندراوە|پەیامی من لە چیرۆکەکانمدا بۆ منداڵان چاندنی تۆوی بەھا باڵاکانە ھەر لە منداڵییەوە.<ref name=":0"/>}} == ژیاننامە == === ژیانی تایبەتی === لە ساڵی ١٩٧٩ لە [[سلێمانی]] لە دایک بووە و ھەر لەوێش دەژی. خێزاندارە و دایکی چوار منداڵە، کە دوو کوڕ و دوو کچن. دەرچووی بەشی ژمێریارییە لە پەیمانگای تەکنیکی سلێمانی. === ئەدەبیات === پەیام ئیبراھیم لە زاری خۆیەوە دەڵێت: «لە ساڵی ٢٠١٠وە دەستم بە نووسین بۆ مناڵان کردووە، لە سەرەتادا تەنھا شیعرم دەنووسی، دواتر دەستم بە نووسینی چیرۆک و ڕۆمان بۆ مناڵ و نەوجەوانان کرد»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://newjin.net/details.aspx?kodtech=21062|سەردێڕ=خانمە نوسەرێکی کورد رۆمانێک بۆ نەوجەوانان دەنوسێت|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=newjin.net|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240829162204/https://newjin.net/details.aspx?kodtech=21062|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩وە سەرقاڵی نووسینی رۆمانی «[[نازیلێی مانگ و شازادەی خۆر]]»ە و یەکەم ژنی کوردە کە رۆمانی زانستی بۆ نەوجەوانان نووسیوە. لە دوای ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە لە دوای [[عەزیزی مەلاڕەش]] و [[کاروان کاکەسوور]]، پەیام ئیبراھیم سێیەم کەسە ڕۆمانی زانستیی بۆ نەوجەوانان نووسیوە. پەیام دوو چیرۆکی لە کوردییەوە وەرگێڕدراون بۆ سەر زمانەکان، یەکێکیان بۆ سەر [[زمانی ئینگلیزی]] و یەکێکیش بۆ سەر [[زمانی نەرویچی]]. === کارکردن === * جێگری بەڕێوەبەری بەشی پەروەردە لە ڕێکخراوی ھۆس.<ref name=":0"/> * بەرپرسی پەیوەندییەکانی ڕێکخراوی ھۆس.<ref name=":0"/> * ئەندام و ڕاھێنەری ژینگە لە ڕێکخراوی سروشتیی کوردستان.<ref name=":0"/> * ئەندامی ڕێخراوی نازی بێسەرپەرشتان بۆ منداڵانی بێلانە.<ref name=":0"/> * سەرپەرشتیاری بەشی منداڵانە لە تەلەڤیزیۆنی پەروەردەیی و ھەر لەو کەناڵەش‌ دوو بەرنامە پێشکەش دەکات بە ناوەکانی: چیرۆک بۆ منداڵان و میوانداری.<ref name=":0"/> * کارمەندی ڕادیۆی گەلی کوردستان.<ref name=":1"/> == بەرھەمەکان == * ''گفتوگۆی نێوان میوەکان'' (یەکەم چیرۆک - گۆڤاری خەندە) '''بەرھەمە چاپکراوەکان:''' * ''سمۆرەی میھرەبان'' (کۆمەڵە چیرۆک)<ref name=":1"/> * ''قاپی خواردنەکەی یەسنا'' (کۆمەڵە چیرۆک)<ref name=":1"/> * ''ئۆتیزمم ھاوکارم بە'' (کۆمەڵە چیرۆک)<ref name=":1"/> * ''ددانی ورچە بچکۆڵەکەم'' (کۆمەڵە چیرۆک)<ref name=":1"/> * ''[[نازیلێی مانگ و شازادەی خۆر]]'' (ڕۆمان) * ''[[٢١ تیشکی خۆری کوردستان]]'' (کۆمەڵە چیرۆک)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://49plusbooks.com/shop-1.html#!/products/21tishk|سەردێڕ=٢١ تیشکی خۆری کوردستان|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=49plusbooks.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://49plusbooks.com/shop-1.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|عێراق|وێژەی کوردی|وێژە}} {{نووسەران وشاعیران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] i2eie9lmq6v1v0202zdhq3i3jqx0fhe 0 270190 1689428 1687715 2026-10-18T17:46:08Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689428 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پاسەوانی کۆن''' ({{بە ئینگلیزی|The Old Guard}}) فیلمێکی [[فیلمی ئەکشن|ئەکشن]]ی [[فیلمی فەنتازیا|فەنتازیا]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٢٠. تێچووی فیلمەکە ٧٠ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نەزانراوە. لە ڕێکەوتی (١٠ی تەممووزی ٢٠٢٠) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٢٥ خولەکە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|The Old Guard (2020 film)}} {{تووڵی دەروازە|ئەفغانستان|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٢٠|لەندەن|خەیاڵی زانستی}} {{ئەفغانستان-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمی ئەکشنی ھەیت بزوێنی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەفغانستان داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە فەڕەنسا داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆی شێپەرتۆن وێنەیگیراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە مەغریب وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکانی پەیوەست بە ھاوڕەگەزبازان]] [[پۆل:فیلمەکانی لایڤ ئەکشن لەسەر بنەمای کۆمیکەکان]] [[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]] [[پۆل:فیلمەکانی سکایدانس میدیا]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە گەورەپاڵەوانەکان]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١ - ٢٠٢١)]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی کچان بە چەکەوە]] [[پۆل:فیلمە سووپەرھیرۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن شارلیز تێرۆن بەرھەمھێنراون]] hajszs2sl3o63yfsz8306p4ulrtc5ru 0 270194 1689436 1687548 2026-10-18T17:48:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] و [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689436 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پاشای دووپشک ٢: ھەڵکشانی جەنگاوەرێک''' ({{بە ئینگلیزی|The Scorpion King 2: Rise of a Warrior}}) فیلمێکی [[فیلمی سەرکێشی|سەرکێشی]]ی [[فیلمی فەنتازیا|فەنتازیا]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٨. تێچووی فیلمەکە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نەزانراوە. لە ڕێکەوتی (١٩ی ئابی ٢٠٠٨) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٩ خولەکە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|The Scorpion King 2: Rise of a Warrior}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠|میسر|ئیتاڵیا|خەیاڵی زانستی}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییەکانی ساڵی ٢٠٠٨]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پێشبڕکێیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ئەفریقای باشوور بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی شۆن دانیال]] 6ogruaycd1206qkbm31yoqapjjkwdnz 0 270195 1689437 1687547 2026-10-18T17:48:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689437 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پاشای دووپشک ٣: جەنگ بۆ ڕزگاربوون''' ({{بە ئینگلیزی|The Scorpion King 3: Battle for Redemption}}) فیلمێکی [[فیلمی سەرکێشی|سەرکێشی]]ی [[فیلمی فەنتازیا|فەنتازیا]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٢. تێچووی فیلمەکە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نەزانراوە. لە ڕێکەوتی (١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٥ خولەکە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|تایلەند|خەیاڵی زانستی}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تایلەند-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە فەنتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پێشبڕکێیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە تایلەند وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی نێو دارستان]] [[پۆل:فیلم نینجاکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] l7htgkgy2qqdymj3b26lv3ihdlqcrr7 0 270857 1689318 1672767 2026-10-18T16:00:19Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689318 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''جەنگی ئەستێرەکان: ھەڵسانەوەی سکای واڵکەر''' ({{بە ئینگلیزی|Star Wars: The Rise of Skywalker}}) فیلمێکی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٩. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ٢٧٥ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ١٫٠٧٤ ملیار دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٤٢ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == کورتەی چیرۆک == ڕێی و دۆستەکانی بەرەنگاری یەکەم ئۆردەر دەبنەوە لەکاتێکدا کایلۆ ڕێن بەدوای زانیاری نھێنیدا دەگەڕێت کە دەتوانێت دەسەڵاتی ئیمپراتۆری پالپاتین بگەڕێنێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Star Wars: The Rise of Skywalker}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دیزنی|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|خەیاڵی زانستی}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە قەدەغەکراوەکان]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جۆن ویلیامزەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە شاری باکینگھامشایر وێنەیانگیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئینگلتەرا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی کۆلین ترێڤۆرو]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمەکانی لوکاس فیلم]] [[پۆل:فیلمەکانی جەنگی ئەستێرەکانی سکای واکەر سیگا]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] 8uf50opymjbn10d3ntusu429r2is8vh 0 270955 1689397 1688855 2026-10-18T17:18:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689397 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''پیتەر پان''' ({{بە ئینگلیزی|Peter Pan}}) فیلمێکی [[فیلمی فەنتازیا|فەنتازیا]]ی ئەمریکی-بەریتانییە لە ساڵی ٢٠٠٣. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ١٠٠–١٣٠ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ١٢١٫٩ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١١٣ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == کورتەی چیرۆک == پیتەر پان، کوڕێک کە ناتوانێت گەورە ببێت، وێندی و براکانی دەبات بۆ وڵاتی نێڤەرلاند، لەوێ ڕووبەڕووی کاپتن ھووک و دزە دەریایییەکانی دەبنەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠|لەندەن|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Peter Pan (2003 film)}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە فانتازیاکانی مناڵان لە ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان کە لەسەر بنەمای شانۆنامە دروستکراون]] [[پۆل:فیلمە چیرۆکییە ناھێڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکان لەسەر بنەمای شانۆنامە]] [[پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەرییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کتێبی منداڵان]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس نیوتن ھاواردەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ستۆدیۆکانی ڤیلەیج ڕۆدشۆ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکانی پیتەر پان]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئوسترالییەکان کە لەسەر بنەمای شانۆنامە دروستکراون]] 6ux1t93o4u3dam210o72scw07sgdqra 0 270956 1689408 1688630 2026-10-18T17:22:00Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689408 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''پۆستەچییەکە''' ({{بە ئینگلیزی|The Postman}}) فیلمێکی [[فیلمی زانستی خەیاڵی|زانستی خەیاڵی]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٧. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ٨٠ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ١٧٫٦ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٧) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٧٧ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == کورتەی چیرۆک == لە داھاتوویەکی وێرانکراودا، پیاوێک ڕۆڵی پۆستەچی بەسەر خۆیدا دەسەپێنێت و دەبێتە ھۆی ھیوا و یەکگرتنەوەی کۆمەڵگا پەرتەوازەکان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ١٩٩٠|خەیاڵی زانستی}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٧]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس نیوتن ھاواردەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠١٣ بەرھەمھێندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون]] [[پۆل:فیلمە براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن ڕۆسبێری]] [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] fv3ideqqm1m8n22ubqcc6a61rk9y3kp 0 270959 1689410 1688627 2026-10-18T17:22:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689410 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''پۆلیسی ئاسمانی''' یان '''ئاڕ ئای پی دی''' ({{بە ئینگلیزی|R.I.P.D.}}) فیلمێکی [[فیلمی کردار|کردار]]ی کۆمیدی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٣. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ١٣٠ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ٧٨٫٣ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (١٩ی تەممووزی ٢٠١٣) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٩٦ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == کورتەی چیرۆک == پۆلیسێکی تازە مردوو دەبێتە ئەندامی دەزگای پۆلیسی دوای مردن و لەگەڵ ھاوکارێکی کۆندا ھەوڵ دەدەن ڕێگری لە گیانە خراپەکان بکەن کە نایانەوێت جیھانی زیندووان بەجێ بھێڵن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا|خەیاڵی زانستی}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ھاوڕێیەتییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٣]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ]] [[پۆل:فیلمە جنۆکەییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان لە چەشنی کارەسات]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی مەرگ]] [[پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی نیل ئێچ مۆریتز]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە بۆستن دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ویلایەتی ماساشوستس وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن]] [[پۆل:فیلمەکانی لایڤ ئەکشن لەسەر بنەمای کۆمیکەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ئۆرجیناڵ فیلمز]] [[پۆل:فیلمە زانستییە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنەکانی ساڵی ٢٠١٣]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] 00x722b4b3zbccrj5bnmlic217bg3dd 0 270970 1689716 1671082 2026-10-19T05:48:44Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1689716 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شەڕکەری تەنیا''' ({{بە ئینگلیزی|The Lone Ranger}}) فیلمێکی ئەکشن و ئەدڤەنچەری ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٣. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ٢٥٠ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ٢٦٠٫٥ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٣ی تەممووزی ٢٠١٣) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٥٠ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == کورتەی چیرۆک == جۆن ڕید، پارێزەرێکی ئایدیالیست، دەبێتە سوارچاکی تەنیا و لەگەڵ تۆنتۆ، سەرۆکی خێڵێکی ڕۆژاوایی، ھاوکاری دەکات بۆ بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و تۆڵەسەندنەوە لە بکوژانی براکەی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دیزنی|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|The Lone Ranger (2013 film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ھۆشیارەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە دووبارە درووستکراوەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھۆشیارە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:مشتومڕەکانی دیزنی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کەسانی لە یاسا دەرچوو]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ١٩٣٣ دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە سان فرانسیسکۆ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە تێکساس، ئەمریکا نمایش کراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ویلایەتی یوتا دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە سنووری ئەمریکا داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کۆلۆرادۆ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو مەکسیکۆ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن ڕۆسبێری]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە]] [[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز]] l44kv4j1925c1trbfubtof5hytek4y7 0 270986 1689450 1686735 2026-10-18T18:04:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1689450 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''٣٠٠: ھەڵسانەوەی ئیمپراتۆرییەت''' ({{بە ئینگلیزی|300: Rise of an Empire}}) فیلمێکی [[فیلمی ئەکشن|ئەکشن]] ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٤. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ١١٠ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ٣٣٧٫٦ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٧ی ئازاری ٢٠١٤) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٢ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیک|خەیاڵی زانستی}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی زاک سنایدەر]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەنکی ئێکس ئێڵ تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ستۆدیۆکانی نو بۆیانا فیلم وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە شاری لیڤسدن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی زاک سنایدەر]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمەکانی لێجندەری پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە دەریاییەکان]] [[پۆل:فیلمە دەریاوانییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ستۆن کواری]] [[پۆل:فیلمە نایابە جەنگییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] 880ww0f4qmljzu39q3gzge6so2md3cs 0 271227 1689558 1406194 2026-10-18T22:36:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە) 1689558 wikitext text/x-wiki '''پەنا بۆ کەس بردن''' (''appeal to person'' یا ''ad hominem'') ئەو [[ھەڵەی لۆژیکی|ھەڵە لۆژیکییەیە]] کە لە کاتی وەڵامدانەوە بە ھەندێ [[بەڵگەھێنانەوە]] ڕوو دەدا و، تیایا لە جیاتیی سەرنجدان بە جەوھەر و ماکی خودی بەڵگەکە، ھێرش دەکرێتە سەر ئەو کەسەی بەڵگەکە دێنێتەوە و، کەسایەتی و ئاکاری دەکەوێتە بەر پەلامار. بەھێزبوون یا لاوازبوونی بەڵگە ھەڵناگەڕێتەوە بۆ ئەو کەسەی دەیھێنێتەوە، بەڵکوو دەگەڕێتەوە بۆ ڕاستیی [[پێشەکی (لۆژیک)|پێشەکییەکان]] و ئەوە کە چەندە پاڵپشتی لە ئاکامەکە دەکەن. ئەگەر بەڵگەیەکی لۆژیکی بەڵگەیەکی باشە، ئیتر ئەوە گرنگ نییە کە ئاخۆ لە لایەن ڕێزدارترین کەسی دنیاوە پێشکەش کراوە، یا لە لایەن مناڵێکەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tittle|یەکەم=Peg|سەردێڕ=Critical thinking, an apeal to reason|پەڕەکان=١١٣}}</ref> بۆ وێنە، ئەمەی خوارەوە بەڵگەھێنانەوەیەکی گەلێ باشە، ئەگەرچی لە دەمی [[سەددام حوسێن]] دەرچووە: ''«ئێمە لەو باوەڕەداین کە بە پەروەردەکردنی ژنان و، بە ئاسانکردنی دامەزران و دۆزینەوەی کار بۆیان، ھەم لە بواری ئابووری و ھەم لە بوارە کۆمەڵایەتییەکاندا، کەم تا کورتێ ڕێگەی ڕزگارییان بۆ خۆش دەبێ. ئێمە ھەروەھا دایەنگە و باخچەی مناڵانمان دروست کردووە، بۆ ئەوە ئەو دایکانەی سەر کار دەچن، شووەکانیان بۆڵەبۆڵیان بەسەرا نەکەن و نەڵێن ئەرکی ژن لە ناوماڵەوە دەست پێ دەکا.»''<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Munthe|یەکەم=Turi|ناونیشان=https://archive.org/details/saddamhusseinrea00munt/mode/2up|سەردێڕ=The Saddam Hussein reader|ڕێکەوت=2002|بڵاوکەرەوە=New York : Thunder's Mouth Press|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٥-٤٢٨-٧}}</ref> یا ئەم قسەیە کە «ھەموو ئینسانەکان ھاوپلەی یەکتر خەلق کراون» و [[تۆماس جێفەرسۆن|تۆماس جێفرسۆن]] خستوویەتە ناو [[ڕاگەیەنراوی سەربەخۆییی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ڕاگەیەنراوەی سەربەخۆییی ئەمریکاوە]]، قسەیەکی زۆر جوانە، ئەگەرچی جێفرسۆن بۆ خۆی [[کۆیلەداری|کۆیلەدار]] بووە.<ref name=":1">Peterson, Merrill. ''Thomas Jefferson and the New Nation: A biography''. p. 90. Oxford University Press, 1970.</ref> پەنا بۆ کەس بردن بە چەند شێوە دەکرێت. یەکێکی ئەوەیە کە ھێرش بکرێتە سەر خوو و ڕەوشتی ئەو کەسەی بەڵگەکە دێنێتەوە. یەکێکی تریشی ئەوەیە کە تاسە و ھۆگرێتییەکانی وەبەر پەلامار بدرێ. بەڵام، ئەوەی کە زۆرتر باوە و ناسراوترە، ھێرش ھێنان بۆ کار و کردەوە پێشووکانیەتی کە لەگەڵ ئیددیعاکەیا ناخوێنێ. ئەم شێوەی دوایییە tu quoque ([[تۆش ھەروەھا]])ی پێ دەوترێ.<ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:ڕەوانبێژی]] 0fr2d2rjcil1hjyfbzz4kz816s5zs98 1689790 1689558 2026-10-19T09:11:28Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689790 wikitext text/x-wiki '''پەنا بۆ کەس بردن''' (''appeal to person'' یا ''ad hominem'') ئەو [[ھەڵەی لۆژیکی|ھەڵە لۆژیکییەیە]] کە لە کاتی وەڵامدانەوە بە ھەندێ [[بەڵگەھێنانەوە]] ڕوو دەدا و، تیایا لە جیاتیی سەرنجدان بە جەوھەر و ماکی خودی بەڵگەکە، ھێرش دەکرێتە سەر ئەو کەسەی بەڵگەکە دێنێتەوە و، کەسایەتی و ئاکاری دەکەوێتە بەر پەلامار. بەھێزبوون یا لاوازبوونی بەڵگە ھەڵناگەڕێتەوە بۆ ئەو کەسەی دەیھێنێتەوە، بەڵکوو دەگەڕێتەوە بۆ ڕاستیی [[پێشەکی (لۆژیک)|پێشەکییەکان]] و ئەوە کە چەندە پاڵپشتی لە ئاکامەکە دەکەن. ئەگەر بەڵگەیەکی لۆژیکی بەڵگەیەکی باشە، ئیتر ئەوە گرنگ نییە کە ئاخۆ لە لایەن ڕێزدارترین کەسی دنیاوە پێشکەش کراوە، یا لە لایەن مناڵێکەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tittle|یەکەم=Peg|سەردێڕ=Critical thinking, an apeal to reason|پەڕەکان=١١٣}}</ref> بۆ وێنە، ئەمەی خوارەوە بەڵگەھێنانەوەیەکی گەلێ باشە، ئەگەرچی لە دەمی [[سەددام حوسێن]] دەرچووە: ''«ئێمە لەو باوەڕەداین کە بە پەروەردەکردنی ژنان و، بە ئاسانکردنی دامەزران و دۆزینەوەی کار بۆیان، ھەم لە بواری ئابووری و ھەم لە بوارە کۆمەڵایەتییەکاندا، کەم تا کورتێ ڕێگەی ڕزگارییان بۆ خۆش دەبێ. ئێمە ھەروەھا دایەنگە و باخچەی مناڵانمان دروست کردووە، بۆ ئەوە ئەو دایکانەی سەر کار دەچن، شووەکانیان بۆڵەبۆڵیان بەسەرا نەکەن و نەڵێن ئەرکی ژن لە ناوماڵەوە دەست پێ دەکا.»''<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Munthe|یەکەم=Turi|ناونیشان=https://archive.org/details/saddamhusseinrea00munt/mode/2up|سەردێڕ=The Saddam Hussein reader|ڕێکەوت=2002|بڵاوکەرەوە=New York : Thunder's Mouth Press|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٥-٤٢٨-٧}}</ref> یا ئەم قسەیە کە «ھەموو ئینسانەکان ھاوپلەی یەکتر خەلق کراون» و [[تۆماس جێفەرسۆن|تۆماس جێفرسۆن]] خستوویەتە ناو [[ڕاگەیەنراوی سەربەخۆییی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ڕاگەیەنراوەی سەربەخۆییی ئەمریکاوە]]، قسەیەکی زۆر جوانە، ئەگەرچی جێفرسۆن بۆ خۆی [[کۆیلەداری|کۆیلەدار]] بووە.<ref name=":1">Peterson, Merrill. ''Thomas Jefferson and the New Nation: A biography''. p. 90. Oxford University Press, 1970.</ref> پەنا بۆ کەس بردن بە چەند شێوە دەکرێت. یەکێکی ئەوەیە کە ھێرش بکرێتە سەر خوو و ڕەوشتی ئەو کەسەی بەڵگەکە دێنێتەوە. یەکێکی تریشی ئەوەیە کە تاسە و ھۆگرێتییەکانی وەبەر پەلامار بدرێ. بەڵام، ئەوەی کە زۆرتر باوە و ناسراوترە، ھێرش ھێنان بۆ کار و کردەوە پێشووکانیەتی کە لەگەڵ ئیددیعاکەیا ناخوێنێ. ئەم شێوەی دوایییە tu quoque ([[تۆش ھەروەھا]])ی پێ دەوترێ.<ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:ڕەوانبێژی]] [[پۆل:وشە و دەستەواژە لاتینییەکان]] k6098hnrys8wq7jxvfh86u4haxe2wk6 0 271389 1689708 1509707 2026-10-19T05:47:24Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1689708 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شەپۆلی نوێ''' ({{بە ئینگلیزی|New Wave (manga)}}) ئاماژەیە بە بزووتنەوەیەکی ھونەری لە مانگادا کە لە کۆتایی سەدەی بیستەمدا دەرکەوت. ئەم بزووتنەوەیە ھەوڵی دا شێوازی نوێ و ناوەڕۆکی قووڵتر بخاتە ناو دنیای مانگاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا]] 0ujxa3o0fu3j4do5h7gg5fk5xl6mrxf 0 271434 1689813 1528566 2026-10-19T10:33:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1689813 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Paper Mario The Origami King.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمی]] '''پەیپەر ماریۆ: ئۆریگامی کینگ''' ({{بە ئینگلیزی|Paper Mario: The Origami King}}) [[ڕۆڵگێڕانی کایەی ڤیدیۆیی|کایەیەکی ڕۆڵگێڕانە]] کە لە ساڵی ٢٠٢٠ دا، لەلایەن کۆمپانیای "ئینتێڵجێنت سیستمز" پەرەی پێدراوە، و لەلایەن [[نینتێندۆ]]وە بڵاوکراوەتەوە بۆ کۆنسۆڵی [[نینتێندۆ سویچ]]. ئەم یارییە شەشەمین یارییە لە زنجیرەی "[[پەیپەر ماریۆ]]" کە بەشێکە لە [[ماریۆ (فرەنچایز)|فرانچایزی ماریۆ]] و دوای یاری "[[پەیپەر ماریۆ: کەڵەر سپڵاش]]" (٢٠١٦) دێت. چیرۆکەکە باسی گەشتی [[ماریۆ]] و ھاوڕێکانی دەکات کە ھەوڵ دەدەن ڕێگری بکەن لە گۆڕینی شانشینی قارچک بۆ [[ئۆریگامی]]. بۆ ئەم مەبەستە، ماریۆ دەبێت کۆشکی [[شازادە پیچ]] لە پێنج ڕیزەکاغەزی ڕازاوە ڕزگار بکات کە بەسەر شانشینەکەدا درێژبوونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Official website|https://papermario.nintendo.com/}} * [https://www.nintendo.co.jp/switch/aruua/ Official Japanese website] * [https://www.nintendo.com/games/detail/paper-mario-the-origami-king-switch/ ''Paper Mario: The Origami King''] at [[Nintendo#Nintendo of America|Nintendo of America]] {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|Paper Mario: The Origami King}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]] or2ljze2x6ps1y1z32o9ia8khlpe6os 0 271524 1689814 1528567 2026-10-19T10:34:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1689814 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەیپەر ماریۆ: کەڵەر سپڵاش''' ({{بە ئینگلیزی|Paper Mario: Color Splash}})یارییەکی ڕۆڵگێڕانی ئەکشنە کە لەلایەن نینتێندۆوە بەرھەم ھێنراوە و چوارەمین یارییە لە زنجیرەی پەیپەر ماریۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Paper Mario: Color Splash}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|دەیەی ٢٠١٠}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]] [[پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی]] izobgfd7ukpnuhax9rb83pod52rih4w 0 271525 1689812 1528565 2026-10-19T10:33:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1689812 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پەیپەر ماریۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Paper Mario}}) زنجیرەیەکی یاریی ڕۆڵگێڕانە کە لەلایەن نینتێندۆوە دروست کراوە و تێیدا کارەکتەرەکانی جیھانی ماریۆ وەک بوونەوەری کاغەزی دوو ڕەھەندی دەردەکەون.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Paper Mario}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:دەستوورییەکانی نینتێندۆ]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]] ork8ew4o2iflpang1bz5g8oja0rp9un 0 271607 1689271 1545911 2026-10-18T13:38:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە) 1689271 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Crabeater_Seal_Injured_by_Predator.JPG|وێنۆک| کرابیتەرێک کە بەھۆی [[نێچیرگری|نێچیرگرێکەوە]] بریندار کراوە]] '''پێکان''' یان '''برینداربوون''' بریتییە لە زیانگەیاندن بە شانە زیندووەکانی ھەر زیندەوەرێک، جا لە مرۆڤدا بێت، لە ئاژەڵەکانی تردا، یان لە ڕوەکەکاندا. برینداربوون دەتوانێت بە چەندین شێوە ڕووبدات، لەوانە بە شێوەیەکی میکانیکی بە چوونە ژوورەوەی شتە تیژەکانی وەک ددان یان بە شتە بێدەنگەکان، بەھۆی گەرمی یان سەرما، یان بەھۆی ژەھر و بایۆتۆکسینەکانەوە. زۆرێک لە زیندەوەران ماددە کیمیایییە [[دژەمیکرۆبی]]یەکان دەردەکەن کە ھەوکردنی برینەکان سنووردار دەکەن؛ سەرەڕای ئەوەش، ئاژەڵەکان وەڵامی بەرگری جۆراوجۆریان ھەیە بۆ ھەمان مەبەست. ھەردوو ڕوەک و ئاژەڵ میکانیزمی گەشەکردنەوەیان ھەیە کە لەوانەیە ببێتە ھۆی چاکبوونەوەی تەواو یان بەشێکی سەر برینەکە. خانەکانیش دەتوانن تا ڕادەیەکی دیاریکراو زیانەکان چاک بکەنەوە. == سەرچاوەکان == {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ژینناسی|لەشی مرۆڤ|پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Injuries}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:چەمکە ژینناسانەکان]] [[پۆل:فیزیۆلۆژیا]] 0b4sj2bmbud2164wv1oxzfd8lmsgy1k 0 271937 1689626 1420058 2026-10-19T01:39:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689626 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پەیجەر''', کە بە '''بیپەر''' یان '''بلیپەر''' ناسراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=BLEEPER &#124; meaning in the Cambridge English Dictionary|ناونیشان=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/bleeper|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Dictionary.cambridge.org}}</ref> ئامێرێکی پەیوەندییە بێ تەلەکانە کە پەیامی ئەلفوبێی ژمارەیی یان دەنگی وەردەگرێت و پیشانی دەدات. '''پەیجەرە یەکلایەنەکان''' تەنھا دەتوانن پەیامەکان وەربگرن، لەکاتێکدا '''پەیجەرە وەڵامدەرەکان''' و '''پەیجەرە دوولایەنەکان''' دەتوانن بە بەکارھێنانی گواستنەوەیەکی ناوخۆیی دان بە پەیامەکاندا بنێن و وەڵامیان بدەنەوە و سەرچاوەیان بگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What is pager? – Definition|ناونیشان=http://searchmobilecomputing.techtarget.com/sDefinition/0,,sid40_gci212739,00.html|بڵاوکەرەوە=WhatIs.com|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120717175224/http://searchmobilecomputing.techtarget.com/definition/pager|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Skyper-stardado.JPG|وێنۆک| پەیجەرێکی NEC کە لەلایەن دۆیچە تێلیکۆمەوە دروست کراوە بۆ خزمەتگوزاری پەیجەری سکایپەر]] == ئەمانەش ببینە == * [[خزمەتگوزاریی کورتەنامە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.notepager.com/support.htm لاپەڕەی تێبینی پشتگیریی تەکنیکی] — زانیاری تەکنیکی لەسەر پرۆتۆکۆڵەکان، ھەڵگرەکان و ھتد. {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Pagers}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|دەیەی ١٩٩٠}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئامێرەکانی پەیوەندیکردن]] [[پۆل:ئەلکترۆنی بەکاربەر]] [[پۆل:ئامێرەکانی پەیوەندی کردن]] ldw6zkkm90vmtu9kxwb8c4x0mi49exa 0 272734 1689480 1589775 2026-10-18T19:37:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689480 wikitext text/x-wiki '''پەروین یووسف''' (بە کرمانجی: Perwîn Yûsif)، (١٩٦٨ لە [[دێرک، سووریا|دێرک]]، [[کانتۆنی جزیرە|جزیرە]] - ) سیاسەتوانێکی [[کورد]]ی [[ڕۆژاوای کوردستان|ڕۆژاوا]]ی [[کوردستان]]ە. ئەو ئێستاکە لەگەڵ [[غەریب حەسۆ]] ھاوسەرۆکی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پارتی یەکێتیی دیموکرات]]ە. == ژیان == پەروین محەممەدئەمین یووسف لە ساڵی ١٩٦٨ لە [[دێرک، سووریا|دێرک]] لە [[کانتۆنی جزیرە|جزیرە]] لە دایک بووە. لە سووریا وانەی خوێندووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڕوانامەی ئابووری لە کۆلێژی ئابووریی [[زانکۆی دیمەشق]] وەرگرتووە.<ref name="ھاوار ۱">[https://hawarnews.com/kr/hevseroken-nu-yen-pyde-ki-ne ئاژانسی ھەواڵی ھاوار: ''ھامسەرۆکانی نوێی پەیەدە کیین؟''، نووسراو لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤.</ref> ھەتا دەستپێککرانی شۆڕشی ڕۆژاوا لە ١٩ی ئابی ٢٠١٢ تێکەڵی خەباتی جەوانان بووە و بەدوای شۆڕش وەکوو ئەندامی [[کۆنگرەی ستار]] درێژە بە خەباتی خۆی داوە. ئەو لە دامەزرێنەرانی [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] بووە و لە سازکردنی [[گڕێبەستی کۆمەڵایەتیی خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|گڕێبەستی کۆمەڵایەتی]] ڕۆڵی ھەبووە.<ref name="ھاوار ۱">[https://hawarnews.com/kr/hevseroken-nu-yen-pyde-ki-ne ئاژانسی ھەواڵی ھاوار: ''ھامسەرۆکانی نوێی پەیەدە کیین؟''، نووسراو لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤.</ref> لە ساڵی ٢٠١٢ ھەتا ٢٠١٤ ھاوسەرۆکی مەجلیسی شاری دێرک بوو. لە ٢٠١٤ ھەتا ٢٠١٦ ئەندامی دیوانی ھاوسەرۆکایەتیی مەجلیسی یاسادانەری کانتۆنی جزیر بوو. ھەروەھا لە ٢٠١٧ ھەتا ٢٠١٨ ھاوسەرۆکی دەستەی کار و باری کۆمەڵایەتی بوو. لە ٢٠١٨ ھەتا ٢٠٢٢ ھاوسەرۆکی کانتۆنی قامیشلۆ بوو. لە کۆنگرەی نۆیەمی پارتی یەکێتیی دیموکرات لە ساڵی ٢٠٢٢دا ھەتا کۆنگرەی دەیەم لە ساڵی ٢٠٢٤ ھاوسەرۆکی نووسینگەی ڕێکخستنەکانی حیزبەکە بوو. لە کۆنگرەی دەیەمی پەیەدە لە ئەیلوولی ٢٠٢٤یش لەگەڵ [[غەریب حەسۆ]] وەکوو ھاوسەرۆکەکانی پەیەدە ھەڵبژێردران.<ref name="ھاوار ۱">[https://hawarnews.com/kr/hevseroken-nu-yen-pyde-ki-ne ئاژانسی ھەواڵی ھاوار: ''ھامسەرۆکانی نوێی پەیەدە کیین؟''، نووسراو لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|سووریا|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی حەسیچە]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی یەکێتیی دیموکرات]] [[پۆل:سیاسەتوانەکانی ڕۆژاوای کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان]] [[پۆل:ژنە کوردەکانی ڕۆژاوای سووریا]] [[پۆل:ژنانی سیاسیی کورد]] [[پۆل:ژنە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:سیاسەتوانە کوردەکانی سووریا]] 5fuhyq9mqizn1wa8ttd1dolst8mxb6s 0 274878 1689714 1509720 2026-10-19T05:48:24Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1689714 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شەڕ و شەڕ''' ({{بە ئینگلیزی|War and War}}) ڕۆمانێکی نووسەری مەجارستانی لاسلۆ کراسناهۆرکاییە کە لە ساڵی ١٩٩٩دا بڵاوکراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٩٩]] srnq30aymn4k57qz9ppirqrxt3zaoam 0 274879 1689713 1509718 2026-10-19T05:48:14Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1689713 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شەڕ شەڕ شەڕ''' ({{بە ئینگلیزی|War War War}}) گۆرانییەکی گرووپی [[مۆسیقا]]ی ڕۆکی بەریتانی Dire Straits کە لە ساڵی ١٩٨٥دا بڵاوکراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} [[پۆل:ئەلبومەکانی ١٩٧١]] jqaegckd0zt3tlgo42wxe30pxqh0inr 0 274989 1689276 1528116 2026-10-18T13:39:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (لوبنان-کۆلکە، ئیسرائیل-کۆلکە، فەلەستین-کۆلکە) 1689276 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} لە [[٨ی تشرینی یەکەم|٨ی تشرینی یەکەمی]] [[٢٠٢٣]] ، ڕۆژێک دوای دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|تۆفانی ئەقسا]] لە [[کەرتی غەززە|غەززە]]، [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵای لوبنان]] مووشەک و تۆپھاوێژی ئاراستەی ئەو پێگانە کرد کە لەلایەن ئیسرائیلەوە لە کێڵگەکانی شەبعا داگیرکرابوون ، بە ئامانجی پشتیوانیکردن لە بەرخۆدان لە غەززە. ئەم ھێرشە لەگەڵ بۆردوومانی ئیسرائیل بۆ سەر خاکی لوبنان ڕووبەڕوو بووەوە، دواتر پەرەی سەند و بوو بە زنجیرەیەک ھێرش و شەڕ و پێکدادانی ڕۆژانە بەدرێژایی سنووری لوبنان و ئیسرائیل. پێکدادانەکە بۆ چەند مانگێک تەنھا لە ناوچە سنوورییەکاندا قەتیس بوو، واتە لە شریتێکی تەسکدا لە نێوان ٥ بۆ ١٠ کیلۆمەتر لە ھەردوولا کە [[دەستوورەکانی پێکدادان|بە یاساکانی شەڕکردن]] ناسراوە. دوای ماوەیەکی کەم ھێرشەکان قووڵتر بوون، بە ھێرشی سنووردار و بچووکی ئیسرائیل کە گەیشتە [[بەعلبەک]]، [[بەیرووت]]، نەبتیە و سووڕ و سەیدا ئەو بەربەستە مووشەکیانەی کە لەلایەن ئەو حیزبەوە ھەڵدرابوون، گەیشتنە سەفەد و بنکەی میرۆن لە ناو [[ئیسرائیل]]، جگە لە کیریات شەمۆنە و [[بەرزایییەکانی جۆلان|جۆلان]]. ئەم شەڕ و پێکدادانانە بریتی بوون لە تیرۆرکردن، بۆردومانکردنی ماڵەکان، لەناوبردنی ئامێری سەربازی و خستنەخوارەوەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان ھەروەھا دوو ھەوڵی سنووردار بۆ داگیرکردنی زەمینی لەلایەن لایەنی ئیسرائیلییەوە، کە پووچەڵکرانەوە. لە باکووری ئیسرائیل، ململانێی بەردەوام نزیکەی ٢٠٠ ھەزار کەسی ناچار کردووە ماڵ و حاڵی خۆیان بەجێبھێڵن، لە باشووری لوبنان زیاتر لە ٥٠٠ ھەزار کەس ئاوارە بوون. ھەڵکشانێکی گەورە لە ئەیلوولی ٢٠٢٤ ڕوویدا، کە بە [[تەقینەوەی پەیجەرەکانی ٢٠٢٤ی لوبنان|تەقینەوەی پەیجەرەکانی لوبنان لە ساڵی ٢٠٢٤]] دەستی پێکرد، دوای چەند ڕۆژێک، سوپای ئیسرائیل بۆردوومانێکی کردە سەر بەیرووتی پایتەختی لوبنان و ئەندامێکی دیاری حیزبوڵڵای لوبنان بە ناوی [[ئیبراھیم عەقیل]]، کە لە تەقینەوەکانی بەیرووت لە ساڵی ١٩٨٣دا تێوەگلابوو، سوپای ئیسرائیل ڕای گەیاند کە "ھێرشەکانی بەردەوام دەبن تا ئەو کاتەی ھاوڵاتییانی ئیسرائیلی لە ناوچەی ململانێکەدا بتوانن بە سەلامەتی بگەڕێنەوە ماڵەکانیان." لە لوبنان، لایەنی کەم ٥٥٨ کەس شەھید بوون و زیاتر لە ١٨٣٥ کەسیش کە منداڵ و ژن و فریاگوزاری تێدایە، ئەمەش بەھۆی تیرۆرکردنی ھەموو سەرکردەکانی حیزب و تیرۆرکردنی [[حەسەن نەسروڵڵا]] لە ٢٧ی ئەیلوولدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|لوبنان|ئیسرائیل|شەڕ|فەلەستین|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Israel–Hezbollah conflict (2023–present)}} {{لوبنان-کۆلکە}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} {{فەلەستین-کۆلکە}} [[پۆل:ھێرشەکانی حەماس]] 0kbif7efvjdlt7479ffn6tdifrilxi4 0 276050 1689560 1528330 2026-10-18T22:37:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە، سووریا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1689560 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} کێشەی '''پەنابەران و ئاوارەکانی کورد''' لە ماوەی [[سەدەی بیستەم]]دا لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوین]] سەریھەڵدا و تا ئەمڕۆش بەردەوامە. ئاوارەبوونی کوردەکان پێشتر لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا]] ھەبووە، بە بیانووی سەرکوتکردنی یاخیبوونی دانیشتوانی ناوخۆیی، لە ماوەی کۆنترۆڵی [[دەوڵەت]] بەسەر [[کەوانەی بەپیت|کەوانەی بەپیتی]] باکوور و ناوچەکانی دراوسێی [[زاگرۆس]] و [[تۆرۆس]]. لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، کەمینە [[مەسیحی|مەسیحییەکان]] لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا ناچار بوون کۆچی بەکۆمەڵ بکەن (بەتایبەت لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانیی یەکەم]] و جەنگی سەربەخۆیی تورکیا)، بەڵام زۆرێک لە [[کورد|کوردەکانیش]]، تووشی دۆخێکی ھاوشێوە بوون؛ بەشێک لە یەکێتییە خێڵەکییە کوردییەکان لەگەڵ عوسمانییەکان ھاوکارییان کرد، ھەندێکی دیکەش دژایەتی ئەم بابەتەیان دەکرد و لە چەند ناوچەیەکدا لەدژی ڕاپەڕین. لەو چوارچێوەیەدا بارودۆخی کورد لە دەوڵەتی مۆدێرنی [[تورکیا|تورکیادا]] لە ماوەی ساڵانی بیست و سییەکانی سەدەی ڕابردوودا گۆڕا بۆ دۆخێکی کارەساتبار و لە ھەمان کاتدا یاخیبوونە بەرفراوانەکانی کورد لە ئەنجامدا کۆمەڵکوژییەکی بەرفراوان و دەرکردنی سەدان کەسی لێکەوتەوە ھەزاران. لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردووەوە، توندوتیژی نوێبووەوەی ململانێی تورکیا و کورد، ٣ ملیۆن کەسی ئاوارە کردووە، کە بەشێکی زۆریان ئێستاش ئاوارەن. لە [[عێراق]]دا کورد بە دوای خۆبەڕێوەبەری و سەربەخۆییدا دەگەڕێت، کە لە سایەی شەڕە چەکدارییەکانەوە لە دوای شۆڕشی محەممەد بەرزنجی لە ساڵی ١٩١٩ەوە نیشانەکانی لە ئاسۆدا دەستیان کردووە بە دەرکەوتن. بەڵام ئاوارەبوونەکان لە سەردەمی ململانێی عێراق و کورددا زیاتر بەربڵاوتر بوون و بەرنامەکانی تەعریبکردنی چالاکی ھاوتەریب کە لە لایەن ڕژێمی بەعسەوە ئەنجامیان دابوو، دەستیان کرد بە سەرھەڵدان، کە ئامانجی پاکتاوکردنی باکووری عێراق بوو لە زۆرینەی کورد. دەیان ھەزار کورد لە دوای کۆتایی ھاتنی [[شۆڕشی ئەیلوول|شەڕی یەکەمی کوردستانی عێراق]] و [[دووەمین شەڕی کورد و عێراق|شەڕی دووەمی کوردستانی عێراق]] لە ساڵانی شەستەکان و حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو، ئاوارە بوون و لە ناوچەکانی شەڕ ھەڵھاتن. [[شەڕی ئێران و عێراق|شەڕی نێوان ئێران و عێراق]] کە لە ساڵی ١٩٨٠ تا ١٩٨٨ بەردەوام بوو، [[شەڕی کەنداو|شەڕی یەکەمی کەنداو]] و یاخیبوونەکانی دواتر ھەموویان چەندین ملیۆن پەنابەری بە شێوەیەکی سەرەکی کوردەکان دروستکرد، کە زۆربەیان پەنایان بۆ ئێران بردەوە، لە کاتێکدا ھەندێکی تر بڵاوەیان بە ڕەوەندی کورد لە [[ئەورووپا]] و [[ئەمریکا]]. بەتەنھا ئێران پەنابەری بۆ یەک ملیۆن و ٤٠٠ ھەزار پەنابەری عێراقی دابین کردووە، کە زۆربەیان کوردن، کە لە ئەنجامی شەڕی کەنداو و یاخیبوونەکانی دواتر. لە ئێستادا ڕێژەیەکی زۆر لە دانیشتووانی کورد لە پەنابەرانی کورد، ئاوارە و بنەماڵەکانیان پێکدێن. ئێستاش پەنابەران خۆیان ڕێژەیەکی زۆر لە کوردەکانی ئێران و سووریا پێکدەھێنن. لەماوەی ڕابردوودا ڕاگەیەندرا کە لە چوارچێوەی پرۆسەکانی چاکسازیی [[بەشار ئەسەد]]، ھەروەھا وەک ھەوڵێک بۆ ھێورکردنەوەی [[شەڕی ناوخۆیی سووریا|ڕاپەڕینی ساڵی ٢٠١١ی سووریا]]، مافی مەدەنی بە کۆمەڵگەی کوردی سووریا دەدرێت. بەڵام کۆمەڵەکانی مافی مرۆڤ ئاماژە بەوە دەکەن کە لە کۆی ٢٠٠ ھەزار کورد تەنھا ٣ ھەزار کوردی بێ دەوڵەت پێگەی فەرمییان لە [[سووریا]] وەرگرتووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|سووریا|ئێران|تورکیا|کوردستان|مافەکانی مرۆڤ}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Kurdish refugees}} {{عێراق-کۆلکە}} {{سووریا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] [[پۆل:پەنابەرانی کورد]] [[پۆل:چەوساندنەوەی کوردان]] 35l8q4bnwv92sh686vdo9ifq0z84mg9 0 276067 1689729 1528511 2026-10-19T07:33:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، سووریا-کۆلکە) 1689729 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Syrian, Iraqi, and Lebanese insurgencies.svg|thumb|{{Colorbox|#D2CD7E}} '''[[ھەرێمی کوردستان]]''' {{Colorbox|#E2D974}} '''[[ڕۆژاوای کوردستان|ڕۆژاڤا]]''' (٢٠١٤—ئێستا)]]'''پەیوەندی نێوان ڕۆژاڤا و ھەرێمی کوردستان''' ئاماژەیە بۆ پەیوەندی نێوان [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|ئیدارەی خۆسەری باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] و [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]. ھەرچەندە ھەمان [[نەتەوە|نەتەوەن]]، بەڵام جیاوازی سیاسیشیان زۆرە. لە ململانێی دژی [[داعش]] ھاوکاری سەربازی ھەبوو لەنێوان [[ھەرێمی کوردستان]] و [[ئەمریکا]]، ھەرچەندە ھیچ کامیان پشتیوانی فەرمییان بۆ [[ڕۆژاوای کوردستان|ڕۆژاڤا]] و [[یەپەگە]] نەکردووە. حکوومەتی ھەرێمی کوردستان گەمارۆی ئابووریی تاکلایەنەی بەسەر ڕۆژاڤادا سەپاند و زیانی بە ئابووری ئەوان گەیاند. ڕژێمی «[[سوڵتانیزم (حوکمڕانی)|سوڵتانیزم]]»ی کوردستانی عێراق بە پێچەوانەی ڕژێمی [[کۆنفیدراڵیزمی دیموکراتیک|کۆنفیدراڵی دیموکراتیکی]] ڕۆژاڤایە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شەڕی ناوخۆ|عێراق|سووریا|سیاسەت|کوردستان|دەیەی ٢٠١٠|شەڕ|ئاسیا}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ۹ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{سووریا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:کوردایەتی]] [[پۆل:سیاسەتی سووریا]] [[پۆل:شەڕی ناوخۆیی سووریا]] 7wjh0n4es67badt8u3ncirukrm820wg 0 276535 1689467 1406157 2026-10-18T19:35:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (نژیاروانی-کۆلکە، ئەرمەنستان-کۆلکە) 1689467 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Garni temple 2021 drone.jpg|وێنۆک|پەرستگای گەرنی]] '''پەرستگای گارنی''' تاکە بینای وەستاو و ستوونی یۆنانی-ڕۆمانییە لە [[ئەرمینیا]]. بە ڕێکوپێکی ئایۆنی دروست کراوە، دەکەوێتە گوندی [[گارنی]]، لە ناوەڕاستی ئەرمینیا، نزیکەی ٣٠ کم (١٩ میل) لە ڕۆژھەڵاتی [[یەریڤان]]. ناسراوترین پێکھاتە و ھێمای ئەرمەنستانی پێش [[مەسیحی]]یە. بە «ڕۆژھەڵاتیترین بینای جیھانی یۆنانی-ڕۆمانی»<ref name="Eastmond">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Eastmond |یەکەم١=Antony |authorlink=Antony Eastmond |سەردێڕ=Tamta's World: The Life and Encounters of a Medieval Noblewoman from the Middle East to Mongolia |ڕێکەوت=2017 |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-١٦٧٥٦-٨|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=ANAoDwAAQBAJ&dq=Garni+possesses+the+easternmost+building&pg=PA٣٢٢ ٣٢٢]|chapter=Tamta and the Khwarazmians: The Battle of Garni}}</ref>. و تاکە پەرستگای کلاسیکی کە لە یەکێتی سۆڤییەتی پێشوودا ماوە، وەسف کراوە.<ref name="Eastmond">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Eastmond |یەکەم١=Antony |authorlink=Antony Eastmond |سەردێڕ=Tamta's World: The Life and Encounters of a Medieval Noblewoman from the Middle East to Mongolia |ڕێکەوت=2017 |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-١٦٧٥٦-٨|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=ANAoDwAAQBAJ&dq=Garni+possesses+the+easternmost+building&pg=PA٣٢٢ ٣٢٢]|chapter=Tamta and the Khwarazmians: The Battle of Garni}}</ref>.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Morier|یەکەم١=James|بەستەری نووسەر١=James Justinian Morier|سەردێڕ=A second journey through Persia, Armenia, and Asia Minor, to Constantinople, between the year 1810 and 1816|ڕێکەوت=1818|بڵاوکەرەوە=Longman|شوێن=London|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=AVRJAAAAcAAJ&pg=PA٣٣٩ ٣٣٩–٣٤٠]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Garni Temple}} {{تووڵی دەروازە|ئەرمەنستان|نژیاروانی}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{ئەرمەنستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کۆتایک]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئەرمەنستان]] fmthlot3qrijzja1esfp12ewe1ef2k1 0 276818 1689441 1687376 2026-10-18T17:49:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1689441 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پارێزگای ڕەفەح''' ({{بە عەرەبی|محافظة رفح}})یەکێکە لە پارێزگاکانی فەلەستین لە باشووریترین بەشی [[کەرتی غەززە]]. پایتەختی قەزاکە شاری [[ڕەفەح]]ە کە دەکەوێتە سەر سنووری [[میسر]]. بەپێی ئاماری نووسینگەی ناوەندی ئاماری فەلەستین، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٢٢دا ٢٦٧٬٦٣٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&table_id=711|سەردێڕ=PCBS {{!}} Projected Mid -Year Population for Rafah Governorate by Locality 2017-2026 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=pcbs.gov.ps}}</ref> فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی یاسر عەرەفات کە داخراوە لەخۆدەگرێت. == ناوچەکان == * بوەیک * ئەلمەواسی * ئەلقەرییە وەک سوەیدییە * ڕەفەح * شەوکەت سۆفی == کەمپەکانی پەنابەران == * تەل سوڵتان * کەمپی ڕەفەح == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/gaza_strip_1999.jpg http://www.lib.utexas.edu/maps/ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و_ئاسیا/gaza_strip_1999.jpg] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|31.3|N|34.25|E|region:PS-RFH}} {{پۆلی کۆمنز|Rafah Governorate}} {{تووڵی دەروازە|فەلەستین|سیاسەت|جوگرافیا}} {{فەلەستین-کۆلکە}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:پارێزگاکانی دەسەڵاتی نیشتیمانی فەلەستین لە کەرتی غەززە]] qesih4xvvg52k87ph46ncaae11rrxfk 0 276878 1689737 1528526 2026-10-19T07:34:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1689737 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Mayor_of_Baghdad_and_Mashhad_-_meeting_(8).jpg|وێنۆک|150x150پیکسڵ| نەعیم عابوب، سەرۆکی شارەوانی بەغدا لە [[مەشھەد|شاری مەشھەد]]]] '''پەیوەندییەکانی ئێران و عێراق''' شایەتی خراپترین شەڕەکانی ناوچەکە بوو کە لە مێژووی ھاوچەرخدا کردوویەتی. [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی بیستەمدا بۆ ماوەی ھەشت ساڵ بەردەوام بوو، بەڵام پەیوەندییەکان دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشووی [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]]، پێشکەوتنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی. [[مەحموود ئەحمەدینەژاد|مەحمود ئەحمەدی نژاد]] سەرۆککۆماری ئێران یەکەم سەرۆککۆمار بوو لە دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی]] لە [[١٩٧٩|ساڵی ١٩٧٩]] سەردانی عێراقی کرد. [[ئێران]] باڵیۆزخانەی لە [[بەغدا]] و پێنج کونسوڵخانەی گشتی لە [[سلێمانی]] و [[ھەولێر]] [[بەسرە|و بەسرە]] و [[نەجەف]] [[کەربەلا|و کەربەلا]] ھەیە. ھەروەھا عێراق باڵیۆزخانەی لە [[تاران]] و کونسوڵخانەی لە مەشھەد [[ئابادان|و ئابادان]] ھەیە .<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|عێراق|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Relations of Iran and Iraq}} {{ئێران-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] nlg230f4fdfwg3ie5yf2ecb7zo7mup4 0 276897 1689745 1528540 2026-10-19T07:35:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، سووریا-کۆلکە) 1689745 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''پەیوەندییەکانی عێراق و سووریا''' بریتییە لە پەیوەندییە دووقۆڵی / [[دیپلۆماسی|دیپلۆماسییەکانی]] نێوان [[دەوڵەتی سەروەر|دەوڵەتە سەروەرەکانی]] [[عێراق]] و [[سووریا|سووریا]]. ھەردوو وڵات/نەتەوە دراوسێن و سنووری عێراق و سووریا ھاوبەشن. پەیوەندییەکان بە پەیوەندییە کولتووری و سیاسییە ھاوبەشە درێژخایەنەکان و ھەروەھا ڕکابەریی ناوچەیی پێشوون. ئەم دوو وڵاتە دوای [[ڕێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ|ڕێکەوتنی سایکس-پیکۆ]] بۆ پارچەپارچەکردنی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی]] بۆ کایەی کاریگەری [[بەریتانیا]] و [[فەڕەنسا]] دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەم]]، فۆڕمی ئێستای خۆیان گرتەبەر.<ref name="Six maps">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mughrabi|یەکەم=Maher|سەردێڕ=Iraq and Syria: the situation in six maps|ناونیشان=http://www.smh.com.au/world/iraq-and-syria-the-situation-in-six-maps-20140902-1092z9.html|ئیش=[[The Sydney Morning Herald]]|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Relations of Iraq and Syria}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|سیاسەت|عێراق|سووریا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{سووریا-کۆلکە}} pifmak2dx10gt0b1bxulqnu65ipq4tg 0 276907 1689260 1527895 2026-10-18T13:35:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، وزە-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689260 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پێوەری داو جۆنزی پیشەسازی''' یان '''پێوەری داو''' ({{بە ئینگلیزی|Dow Jones Industrial Average}}) پێوەرێکی پیشەسازییە بۆ گەورەترین ٣٠ کۆمپانیای پیشەسازی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییە]] لە [[بۆرسەی نیۆیۆرک]] و دواتر کۆمپانیاکانی بۆرسەی [[نازداک]]یش زیاد کران. پێوەری داو جۆنز لە ١٨٩٦ دامەزرا. کۆنترین پێوەرە لە جیھاندا و لە سەرەتادا ١٢ کۆمپانیای پیشەسازی گەورەی ئەمریکی لەخۆ دەگرت، ژمارەی کۆمپانیاکان بەردەوام زیادی کرد تا لە ساڵی ١٩٢٨ ژمارەیەکی جێگیر دانرا کە ٣٠ کۆمپانیا بوو. لە ھەزارەی نوێدا کۆمپانیاکانی [[ئەپڵ]] و شێڤرۆن و بانکی ئەمریکا و سەیڵس فۆرس و ڤیزا زیاد کران. == کاریگەریی قەیرانەکان == پێوەری داو جۆنز چەندین جار تووشی شڵەژان بووە بەھۆی دۆخی سیاسی و [[ئابوورناسی|ئابووری]] لە جیھاندا، گەورەترین داڕمانی لە ساڵی ١٩٢٩ بوو کاتێک پێوەرەکە نزیکەی ٥٠٪ی بەھاکەی لەدەستدا بەھۆی ئەو داکشانە ئابوورییەی کە بۆ ماوەی چوار ساڵ باڵی بەسەر [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]دا کێشا. نەگەڕایەوە ئاستی ڕاستەقینەی پێش قەیرانەکە تا ٢٠ ساڵ دواتر. ھەروەھا پێوەرەکە لە ساڵی ١٩٨٧ داڕما کاتێک لە یەک ڕۆژدا ٢٢٪ی لەدەستدا و دواتر گەڕایەوە بۆ بەرزبوونەوە تا ساڵی ٢٠٠١ کاتێک ڕووداوەکانی یازدەی ئەیلوول ڕوویدا کە بووە ھۆی زیانێکی گەورە بۆ پێوەرەکە، لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ گەیشتە بەرزترین ئاستی کە سەرووی ١٤٠٠٠ خاڵ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of the United States}} {{تووڵی دەروازە|ئابووری|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|ئۆتۆمۆبیل|وزە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{وزە-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئابووری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] t42nhekdrn66866az5a4p9ystzipxdp 0 277003 1689853 1641887 2026-10-19T10:41:23Z ~2026-55938-84 79829 /* */ 1689853 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شانشینی بەرمیزە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| برمیزة }}<br>{{lang-en| Barmiza }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|36.99662|44.42477 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی بەرمیزە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.99662| 44.42477 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەرمیزە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٢٣]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٠٫٥ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧١٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٧٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = بەرمیزەیی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[جوولەکە]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بەرمیزە''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای ھەولێر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. بەرمیزە ناوەندی [[ناحیەی بەرمیزە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەدێی بەرمیزە لە شارۆچکەی [[سیدەکان]] (٣٥کم) دوورە، وە دووری لە شاری [[ھەولێر]] (١٢٠کم) کیلۆ مەتر دەبێت. .<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> == ناو == == جوگرافیا == شارەدێی بەرمیزە ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[کانیەڕەش]]. * لە باشوورەوە گوندی [[لاکۆتا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[بنەوانۆک]]. * لە ڕۆژاواوە گوندی [[بێشون]].<ref>https://www.openstreetmap.org/way/278109846#map=13/36.98980/44.41927</ref> == مێژوو == بەرمیزە تاوەکوو ساڵی ٢٠٢٣ گوندێک بوو سەر بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی سیدەکان]]، بەڵام لەدوای ئەو بەروارەوە بووە شارەدێ و ناوەندی [[ناحیەی بەرمیزە]]. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پارێزگای ھەولێر}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] h117msghhno1hr1yxieochl0cuq8fxo 0 277675 1689728 1528504 2026-10-19T07:33:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسرائیل-کۆلکە) 1689728 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەیوەندی نێوان [[ئیسرائیل]] و [[لوبنان| لوبنان]]''' ھەیە لە ڕووی [[ئابووری]] یان [[دیپلۆماسی|دیپلۆماسییەوە]]، بەڵام [[لوبنان]] یەکەم وڵاتی عەرەبی بوو کە ئاماژەی بە خواستی خۆی کرد بۆ واژووکردنی پەیماننامەی ئاگربەست لەگەڵ [[ئیسرائیل]] لە ساڵی ١٩٤٩. [[لوبنان]] ژمارەیەک پەنابەری فەلەستینی وەرگرت کە لە کاتی شەڕی فەلەستین لە ساڵانی ١٩٤٧-٤٨ [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|و جەنگی ١٩٤٨]] ئاوارە بوون، ئەمەش بەھۆی سنوورە درێژخایەنەکانی لەگەڵ باکووری فەلەستینی مێژوویی و پەیوەندییە نزیکەکانی نێوان دانیشتوانی [[جەلیل]] و [[باشووری لوبنان]] و کەناراوەکانی [[فەلەستین|فەلەستینی مێژوویی]] و لوبنان. [[لوبنان]] بەشداری شەڕەکانی [[جەنگی ١٩٦٧| ١٩٦٧]] [[جەنگی تشرینی یەکەم|و ١٩٧٣ی]] نەکرد و تا سەرەتای حەفتاکان سنووری لوبنان لەگەڵ [[ئیسرائیل]] بێدەنگترین بوو لە نێوان وڵاتانی دیکەی عەرەبی دراوسێدا. [[لوبنان]] گۆڕەپانێکی بۆ ئۆپەراسیۆن و دژە ئۆپەراسیۆنەکانی نێوان [[ئیسرائیل]] و فەلەستینییەکان پێکھێنا لە [[١٩٧٨|ساڵی ١٩٧٨]] دا ئیسرائیل ھەڵمەتێکی سەربازی دژی [[باشووری لوبنان]] دەستپێکرد کە بە [[ململانێی باشووری لوبنان ١٩٧٨|ئۆپەراسیۆنی لیتانی ناسراوە،]] لەو ماوەیەدا خاکی لوبنانی تا [[ڕووباری لیتانی]] داگیرکرد لە نێوان ١١٠٠ بۆ دوو ھەزار چەکداری فەلەستینی و ھاووڵاتی لوبنانی و ئاوارەبوونی ١٠٠ بۆ ٢٥٠ ھەزار ھاووڵاتی لوبنانی لە ماڵ و گوندەکانیان. [[ئیسرائیل]] سەرکەوتوو بوو لە گەیشتن بە ئامانجەکانی لەم ھەڵمەتە سەربازییەدا ھێزەکانی [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|ڕێکخراوی]] [[ڕێکخراوەی ڕزگارکردنی فەلەستین|ڕزگاریخوازی فەلەستین]] کشایەوە بۆ [[باشووری لوبنان|باکووری]] [[ڕووباری لیتانی]] و بەھۆی سکاڵاکانی حکوومەتی لوبنان [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|یوونیفیل]] لە باشووری لوبنان دامەزرا، و ئیسرائیل لە بەشێکی لە خاکی لوبنان کشایەوە. لە ساڵی ١٩٨٢ [[شەڕی لوبنان ١٩٨٢|ئیسرائیل ھێرشی کردە سەر لوبنان و]] [[بەیرووت|بەیرووتی]] گەمارۆدا و بە کردەوە کۆتایی بە بوونی چەکداری ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین لە لوبنان ھێنا. دوای کشانەوەی چەکدارەکان لە لوبنان، سوپای ئیسرائیل ئاسانکاری بۆ جێبەجێکردنی کۆمەڵکوژی سەبرا و شاتیلە لە دژی فەلەستینیەکانی کەمپەکان لەسەر دەستی گرووپە لوبنانییەکان کە لەلایەن حیزبی کەتیبەکانی لوبنان و<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.alhayat-j.com/newsite/details.php?opt=1&id=148198&cid=2351|سەردێڕ=الذكرى التاسعة والعشرون لمذبحة صبرا وشاتيلا|ڕێکەوتی سەردان=14 يناير 2014|دوایین=الحياة الجديدة|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140115173849/http://www.alhayat-j.com/newsite/details.php?opt=1&id=148198&cid=2351|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> [[سوپای باشووری لوبنان]] <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/articles/2010/05/21/109226.html|سەردێڕ=قدامى "جيش لبنان الجنوبي" يشعرون بـ"الخديعة" في إسرائيل|ڕێکەوت=21 مايو 2010|ڕێکەوتی سەردان=14 يناير 2014|دوایین=العربية نت|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181002141637/https://www.alarabiya.net/articles/2010/05/21/109226.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|و سوپای ئیسرائیل]] نوێنەرایەتی دەکران. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.alquds.com/news/article/view/id/462388|سەردێڕ=اليوم الذكرى الـ31 لمجزرة صبرا وشاتيلا|ڕێکەوت=16 سبتمبر 2013|ڕێکەوتی سەردان=14 يناير 2014|دوایین=القدس دوت كوم|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140116142330/http://www.alquds.com/news/article/view/id/462388|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> ئیسرائیل کۆنترۆڵی [[باشووری لوبنان]] و میلیشیا ھاوپەیمانەکانی کە بە [[سوپای باشووری لوبنان]] ناسراوە، تا کشانەوەی تاکلایەنە لە ساڵی ٢٠٠٠دا پاراست. دوای واژووکردنی ڕێککەوتنی سنووردارکردنی سنوورەکانی نێوان لوبنان و ئیسرائیل لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢، [[یائیر لەپید|یایر لاپید]] ، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل لە ھەژماری تایبەتی خۆی [[تویتەر|لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەر]] ڕای گەیاند، لوبنان دان بە ئیسرائیلدا ناوە، ھاوکات [[میشل عەون|میشل عەون]]، سەرۆکی لوبنان ئەو بانگەشەیەی ڕەتکردەوە و ڕای گەیاند، «ڕێککەوتنەکە بەرز نابێتەوە بۆ ئاستی دان پێدانان».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.skynewsarabia.com/middle-east/1566288-%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%AF-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D8%A7%D9%95%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%8A%D9%94%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D9%8A|سەردێڕ=Radware Captcha Page |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221109223202/https://www.skynewsarabia.com/middle-east/1566288-%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%AF-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D8%A7%D9%95%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%8A%D9%94%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D9%8A |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=سكاي نيوز عربية |زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://arabic.cnn.com/middle-east/article/2022/10/27/israel-and-lebanon-finalize-mediterranean-border-agreement|سەردێڕ=توقيع اتفاق ترسيم الحدود.. ونصرالله: نسخة لبنان لا تحمل توقيع إسرائيل |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206165742/https://arabic.cnn.com/middle-east/article/2022/10/27/israel-and-lebanon-finalize-mediterranean-border-agreement |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=CNN Arabic |زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Israel–Lebanon relations}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} 4obh7zhhidxt7rgt8jm0hm2hpd56mwa 0 277683 1689323 1651829 2026-10-18T16:29:38Z Mrz-wiki 79525 1689323 wikitext text/x-wiki {{Infobox war faction | name = تۆڕی سەربازیی توودە | war = [[شەڕی سارد]] | image =نشان-رسمی-حزب-توده.jpg | caption = | active = ١٩٤٤<ref name="Miyata"/>–١٩٥٧<ref name="Gasiorowski">{{بیرخستنەوە|یەکەم=Mark J.|دوایین=Gasiorowski|سەردێڕ=The Qarani Affair and Iranian Politics|journal=International Journal of Middle East Studies|jstor=164538|doi=10.1017/S0020743800059298|بەرگ=٢٥|ژمارە=٤|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ١٩٩٣|پەڕەکان=٦٢٥–٦٤٤|s2cid=154722900}}</ref><br>١٩٧٠اکان<ref name="Gasiorowski"/>–١٩٨٣ | ideology = [[کۆمۆنیزم]] | allegiance = [[یەکێتیی سۆڤیەت]] | area = [[ئێران]] | partof = [[حیزبی توودەی ئێران]] }} '''ڕێکخراوەی ئەفسەران''' ({{بە فارسی|سازمان افسران}})<ref name="Behrooz">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Behrooz|یەکەم=Maziar|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠١|سەردێڕ=Tudeh Factionalism and the 1953 Coup in Iran|ناونیشان=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-middle-east-studies_2001-08_33_3/page/n30|journal=International Journal of Middle East Studies|بەرگ=٣٣|issue=3|پەڕەکان=٣٦٣–٨٢|doi=10.1017/S0020743801003026|jstor=259456}}</ref> یان '''ڕێکخراوەی سەربازی''' ({{بە فارسی|سازمان نظامی}})<ref name="Behrooz"/> کە بە '''تۆڕی سەربازیی توودە''' ناسراوە،<ref name="Miyata">{{بیرخستنەوە|دوایین=Miyata |یەکەم=Osamu |سەردێڕ=The Tudeh Military Network during the Oil Nationalization Period |ڕێکەوت=تەممووزی ١٩٨٧|ئیش=Middle Eastern Studies |بەرگ=٢٣|issue=3 |پەڕەکان=٣١٣–٣٢٨|doi=10.1080/00263208708700709 |jstor=4283187}}</ref> تۆڕێکی کۆکردنەوەی ھەواڵگریی [[حیزبی توودەی ئێران|حیزبی توودە]] بوو کە بە بەکارھێنانی شێوازی سیستەمی خانەیی نھێنی دزەیان دەکردە ناو [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکانی ئێرانەوە]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|کۆمۆنیزم|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Tudeh Military Network}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:سەربازی]] 4k0tct9vqug7ubcziw1f1jse224cjf4 1 277885 1689773 1377935 2026-10-19T08:13:27Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[وتووێژ:دادگای باڵای فێدراڵیی عێراق]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:دادگای باڵای ئیتیحادی]]: ناوی فەرمی 1377935 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دادگای باڵای فێدراڵیی عێراق]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1377934 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140515000446/http://constitutionaltransitions.org/publications/constitutional-courts-after-the-arab-spring/ بۆ http://constitutionaltransitions.org/publications/constitutional-courts-after-the-arab-spring/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٥٩، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) 0lylq2nk5ipj6fc1vc79pa2pfsldvpf 0 278226 1689400 1688788 2026-10-18T17:19:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:وەرزش|وەرزش]] 1689400 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ|image=|image_size=|youthyears1=|youthclubs1=ئۆکسنێھاگا|years1=٢٠١٧|clubs1=ھوسکڤارنا|caps1=١٩|goals1=١|years2=٢٠١٨|clubs2=یۆنشۆپینگ سۆدرا|caps2=١٦|goals2=٣|years3=٢٠١٨–٢٠٢١|clubs3=[[یانەی تۆپی پێی برایتۆن و ھۆڤ ئەلبیۆن|برایتۆن و ھۆڤ ئەلبیۆن]]|caps3=٠|goals3=٠|years4=٢٠٢١–٢٠٢٤|clubs4=[[یانەی ماڵمۆ|ماڵمۆ]]|caps4=٥|goals4=٠|years5=٢٠٢٢|clubs5=← یۆنشۆپینگ سۆدرا (خواستن)|caps5=٣|goals5=٢|years6=٢٠٢٣|clubs6=← دیگەرفۆرس (خواستن)|caps6=٢٤|goals6=١|years7=٢٠٢٤|clubs7=← ئۆرێبرۆ (خواستن)|caps7=١٥|goals7=١|years8=٢٠٢٤-|clubs8=[[یانەی وەرزشیی دھۆک|دھۆک]]|caps8=٠|goals8=٠|nationalyears1=٢٠١٦|nationalteam1=سوید ژێر ١٧ ساڵ|nationalcaps1=٣|nationalgoals1=٠|nationalyears2=٢٠١٨–٢٠١٩|nationalteam2=سوید ژێر ١٩ ساڵ|nationalcaps2=٤|nationalgoals2=١|club-update=18:05, 3 September 2024 (UTC)|ntupdate=09:38, 17 October 2019 (UTC)|ڕێکەوتی لەدایکبوون={{birth date and age|2000|9|4|df=y}}|ناو=پیتەر گۆرگیس|شوێنی لەدایکبوون=[[سیدنی]]، [[ئوسترالیا]]|جێگای یاریکردن=[[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]]|یانەی ئێستا=[[یانەی وەرزشیی دھۆک|دھۆک]]|ژمارەی یانە=7}} '''پیتەر گۆرگیس''' ({{بە ئینگلیزی|Peter Gwargis}}؛ لەدایکبووی ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٠) [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] پیشەگەری سویدییە و لە [[یانەی وەرزشیی دھۆک]] یاریی دەکات، وەک [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|یاریزانی ناوەڕاست]]. == دەسپێک و ژیانی تایبەت == گۆرگیس لە شاری [[سیدنی]] لە ئوسترالیا لەدایکبووە.<ref name="FTBL2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ftbl.com.au/news/premier-league-aussie-being-swept-away-by-sweden-532504|سەردێڕ=Premier League Aussie being swept away by Sweden|وێبگە=FTBL|ڕێکەوتی سەردان= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241208104556/https://www.ftbl.com.au/news/premier-league-aussie-being-swept-away-by-sweden-532504|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دایک و باوکی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]]ن و خەڵکی عێراقن و لە تەمەنی سێ ساڵیدا لەگەڵ خێزانەکەی کۆچیان کردووە بۆ وڵاتی سوید.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://theworldgame.sbs.com.au/brighton-s-mystery-aussie-gwargis-aiming-to-grab-arnold-s-attention |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=The World Game |وتەگێڕانەوە=Gwargis, whose parents are from Iraq’s Assyrian community, left Sydney for Sweden aged just three with his family. |سەردێڕ=Brighton's mystery Aussie Gwargis aiming to grab Arnold's attention |بڵاوکەرەوە=The World Game}}</ref> == ژیانی وەرزشی لە یانەکان == پیتەر گۆرگیس سەرەتای ژیانی وەرزشیی خوی لە سوید لەگەڵ یانەکانی ئۆکسنێھاگا و ھوسکڤارنا و یۆنشۆپینگس سۆدرا بەسەر بردووە.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.brightonandhovealbion.com/teams/mens-team/players/51437/peter-gwargis|سەردێڕ=Brighton & Hove Albion |وێبگە=www.brightonandhovealbion.com}}</ref><ref name="SW">{{Soccerway|peter-gwargis/481223}}</ref> لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٧ گرێبەستی گواستنەوەی بۆ یانەی [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئارسناڵی]] ئینگلیزی بوو.<ref name = "telegraph"/> He signed for [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]] in August 2018.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45132935|سەردێڕ=Brighton: Martin Montoya and Dan Burn join the Seagulls in undisclosed deals|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}</ref> لە مانگی ئابی ٢٠١٨ گرێبەستی لەگەڵ یانەی [[یانەی تۆپی پێی برایتۆن و ھۆڤ ئەلبیۆن|برایتۆن و ھۆڤ ئەلبیون]] واژوو کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45132935|سەردێڕ=Lincoln City sign Joan Luque and Jason Shackell |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> یانەی برایتۆن لە مانگی نیسانی ٢٠٢١ ڕایگەیاند کە گۆرگیس بڕیارە تا کۆتاییی وەرز لە یانەکەیان بمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theargus.co.uk/sport/19260609.danny-cashman-among-five-players-released-albion/|سەردێڕ=Albion offer eight of their U23's new deals but release five players |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=The Argus |زمان=en}}</ref> لە ئایاری ساڵی ٢٠٢١ پەیوەندی بە [[یانەی ماڵمۆ|یانەی مالمۆوە]] ھەبوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.expressen.se/kvallsposten/sport/fotboll/allsvenskan/malmo-varvar-svensk-fran-premier-league/|سەردێڕ=Malmö FF värvar Peter Gwargis – detaljer från att bli klar |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.expressen.se |زمان=sv}}</ref> لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢١ گرێبەستی لەگەڵ یانەکەی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.mff.se/peter-gwargis-skriver-pa-for-malmo-ff/|سەردێڕ=Peter Gwargis skriver på för Malmö FF}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.expressen.se/kvallsposten/sport/fotboll/allsvenskan/just-nu-mittfaltare-ar-klar-for-malmo-ff/|سەردێڕ=”Folk har glömt mig – får bevisa vem jag är” |وێبگە=www.expressen.se}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aftonbladet.se/a/Vq0ma1|سەردێڕ=MFF värvar från PL-svensk: ”Redo att ta nästa kliv” |وێبگە=www.aftonbladet.se}}</ref> لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢ گۆرگیس ڕووی لە یانەی یۆنشۆپینگس سۆدرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.mff.se/peter-gwargis-lanas-ut-till-jonkopings-sodra/|سەردێڕ=Peter Gwargis lånas ut till Jönköpings Södra}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.jonkopingssodra.se/nyheter/peter-gwargis-till-j-soedra-paa-laan/|سەردێڕ=Peter Gwargis till J-Södra på lån |وێبگە=www.jonkopingssodra.se}}</ref> دواتر لە ڕێکەوتی ١ی نیسانی ٢٠٢٣ ڕووی لە یانەی دیگەرفۆرس کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://fotbolltransfers.com/nyheter/peter-gwargis-degerfors-ar-exakt-den-sortens-plats-jag-behover-just-nu/167544|سەردێڕ=Peter Gwargis: "Degerfors är exakt den sortens plats jag behöver just nu" |وێبگە=fotbolltransfers.com}}</ref> لە مانگی ئازاری ٢٠٢٤ ڕۆیشت بوو یانەی ئۆریبرۆی سویدی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Larsson |یەکەم=Mattias |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.mff.se/peter-gwargis-lanas-ut-till-orebro-sk/|سەردێڕ=Peter Gwargis lånas ut till Örebro SK}}</ref> گۆرگیس لە مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٤ لەگەڵ یانەی [[یانەی وەرزشیی دھۆک|دھۆکی]] کوردی گرێبەستەکەی واژوو کرد بۆ وەرزی ٢٠٢٤–٢٥ خولی ئەستێرەکانی عێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fotbollskanalen.se/allsvenskan/officiellt-gwargis-presenterad-av-duhok/|سەردێڕ=Officiellt: Gwargis presenterad av Duhok |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=fotbollskanalen |زمان=sv}}</ref> == پیشەی نێونەتەوەیی == گۆرگیس لە ئاستی نێونەتەوەییی لاوانی ژێر ١٧ ساڵ و ژێر ١٩ ساڵ نوێنەرایەتیی سوید کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www2.svenskfotboll.se/landslag/landslagsdatabas/landslagsspelare/?fplid=6c6164db-cad9-499a-a1e0-f4309d1aa688|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=Swedish|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231115162451/https://www2.svenskfotboll.se/landslag/landslagsdatabas/landslagsspelare/?fplid=6c6164db-cad9-499a-a1e0-f4309d1aa688|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا مافی ئەوەی ھەیە نوێنەرایەتیی ئوسترالیا بکات بەھۆی لەدایکبوونی لەوێ.<ref name="FTBL">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ftbl.com.au/news/premier-league-aussie-being-swept-away-by-sweden-532504|سەردێڕ=Premier League Aussie being swept away by Sweden|وێبگە=FTBL|ڕێکەوتی سەردان= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241208104556/https://www.ftbl.com.au/news/premier-league-aussie-being-swept-away-by-sweden-532504|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=پیتەر گورگیس لەبارەی یارییکردنی بۆ عێراق قسە بۆ ڕووداو دەکات |ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == شێوازی یاریکردن == گۆرگیس بەراورد کراوە بە [[مەسعوود ئۆزیل|مەسعود ئۆزێل]].<ref name="telegraph">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/football/0/transfer-rumours-top-100-targets-january-transfer-window-20172/peter-gwargis/|سەردێڕ=Transfer rumours: The top 100 targets in the January transfer window 2017 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.telegraph.co.uk/football/0/transfer-rumours-top-100-targets-january-transfer-window-20172/peter-gwargis/ "Transfer rumours: The top 100 targets in the January transfer window 2017"]. The Telegraph. 27 January 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 August</span> 2018</span>.</cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|سوێد|ئوسترالیا|ژیاننامە|عێراق|تۆپی پێ|وەرزش}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{سوێد-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:سوێدییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] qst38e92r2eud0nfn74dji4t2w2m89x 0 278975 1689590 1656665 2026-10-19T01:33:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1689590 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Compact Disc.png|وێنۆک|پەپکێکی بینایی ([[پەپکی پەستێنراو]])]] '''دیسکی بینایی''' یاخود '''پەپکەی بینایی''' ({{بە ئینگلیزی|Optical disc}}) تەنێک یان شتێکی تەختە، کە [[زانیاری]] و [[دراوە|داتای]] لەسەر ھەڵدەگیرێت بەڵام بە شێوەی [[فیزیک]]ی واتا سووتاندن یاخود بە ڕێگای [[لەیزەر]] کە بەیارمەتیی [[ڕووناکی|تیشکی ڕووناکی]] و [[لەیزەر]] دەخوێنرێنەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=What are optical disks and how do they work? |ناونیشان=https://www.techtarget.com/searchstorage/definition/optical-disc |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=Search Storage |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230828112000/https://www.techtarget.com/searchstorage/definition/optical-disc |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەکارھێنانی دیسکەکانی بینایی بۆ ھەڵگرتنی [[دراوە|داتا]] و [[زانیاری]] و [[مۆسیقا|میوزیکە]] بە شێوەیەکی سەرەکی و داکردن و ئەرشیڤکردنی [[پەڕگەی کۆمپیوتەر|پەڕگە]] و فایل و [[زانیاری]] بۆ ماوەیەکی درێژتر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=What is an Optical Disk? |ناونیشان=https://www.geeksforgeeks.org/what-is-an-optical-disk/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=GeeksforGeeks |زمان=en-US}}</ref> و دیسکە بینایییەکان چاکتر و ماوەیەکی درێژتر زانیارییەکان ھەڵدەگرن بە بەراورد بە درایڤ و میدیاکانی تر ئەگەر بە چاکی بپارێزرێت. دیسکە بینایییەکان دەتوانن زانیاری بە ئانالۆگ وەک نموونەی [[لەیزەر دیسک|لەیزەر دیسکەکان]]، یان زانیاریی دیجیتاڵی و نوێ بۆ نموونە [[دی ڤی دی|دی ڤی دییەکان]] یان شێوەیەک لە شێوەکان ھەردووکیان لەسەر یەک دیسک ھەڵبگرن بۆ نموونە [[پەپکی پەستێنراو|سی دییەکان]]، و دیسکە بینایییەکان ھەرچەندە لەو ڕۆژگارەدا کەمتر بەکاردێن بەڵام دیسکە بینایییەکان پارێزراوتر و چاکترن بۆ ئەرشیڤکردنی زانیارییەکان لەسەری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Data Storage: Optical Discs {{!}} Saylor Academy |ناونیشان=https://learn.saylor.org/mod/book/view.php?id=66673&chapterid=60176 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Saylor Academy |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Definition of OPTICAL DISC |ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/optical%20disc |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.merriam-webster.com |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{میدیای بیرگەی بینایی}}{{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}} {{پۆلی کۆمنز|Optical discs}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:پەپکی پەستێنراو]] [[پۆل:دی ڤی دی]] [[پۆل:میدیای بیرگەی کۆمپیوتەر بە بینایی]] ed406k79txuajnhsvt87rh41mq84ny1 0 279364 1689607 1649314 2026-10-19T01:36:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689607 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەڵکانە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.33902| 44.62418}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پەڵکانە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.33902| 44.62418 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی لەیلان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەڵکانە''' (''{{lang-ar| بلکانة}})، ({{lang-en| Pallkana }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی لەیلان]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی شارەدێی [[لەیلان]] بە دووری (١٦)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''پەڵکانە''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[حوسێن ئیسلام]]. * لە باشوورەوە گوندی [[سیامەنسوور، لەیلان|سیامەنسوور]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[حەفتاچەشمە]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[بان لەیلان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پەڵکانە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/11370397802#map=14/35.33788/44.62399 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٧٣) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی لەیلان]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 2s5qmd64myrfvb8zo37k7714s9li5st 0 279468 1689843 1649304 2026-10-19T10:38:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689843 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = چارداغلی | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.35479| 44.30941}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی چارداغلی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.35479| 44.30941 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی تازەخورماتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٥٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''چارداغلی''' (''{{lang-ar| جارداغلي}})، ({{lang-en| Chardaghli }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی تازەخورماتوو]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[تازەخورماتوو]] بە دووری (٨)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''چارداغلی''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[گردی چاڵاو]]. * لە باشوورەوە شارەدێی [[تازەخورماتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[سیادە]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[عەوێنەی سەید عەلی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = چارداغلی | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2488265408 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[تورکمان]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٤٥٦) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٦٤٥) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی تازەخورماتوو]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] jebfpuk9p23oy7cn94nsuhcd0i87a7a 0 279653 1689263 1527903 2026-10-18T13:36:19Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689263 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پێپسیکۆ'''، کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی ئەمریکییە کە لە بواری خۆراک، خواردنی سووک و خواردنەوەدا کار دەکات و بارەگای سەرەکی لە ھاریسۆن، نیویۆرک، لە گوندی پێرچەس دایە. کاری بازرگانی پێپسیکۆ ھەموو لایەنەکانی بازاڕی خۆراک و خواردنەوە دەگرێتەوە. سەرپەرشتی بەرھەمھێنان، دابەشکردن و بازاڕکردن بە بەرھەمەکانی دەکات. پێپسیکۆ لە ساڵی ١٩٦٥دا دروست بوو بە یەکگرتنی کۆمپانیای پێپسی-کۆلا و فریتۆ-لەی، لەو کاتەوە پێپسیکۆ لە بەرھەمی سەرەکی خۆی کە پێپسی کۆلایە، پەرەی سەندووە بۆ کۆمەڵێکی فراوان و جۆراوجۆر لە برەندەکانی خۆراک و خواردنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|PepsiCo}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپانیا|خواردنەوە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمپانیاکان لە ناسدەک-١٠٠]] [[پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧]] [[پۆل:کۆمپانیا تێکەڵەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە]] g15v97rahompoq16exf6y0dgmqg0wwe 0 279661 1689601 1528414 2026-10-19T01:35:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1689601 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''چەتربازی''' و '''چەتروانی ھەوایی''' ('''پەڕەشووتکاری''') ڕێگایەکن بۆ دابەزین لە خاڵێکی بەرزی بەرگە ھەوا بۆ سەر زەوی یان ڕووی دەریا بە یارمەتی ھێزی ڕاکێشان، کە تێیدا کۆنترۆڵی خێرایی دابەزینەکە دەکرێت بە بەکارھێنانی چەترێک یان چەند چەترێک.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Parachuting}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|وەرزش}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{وەرزش-کۆلکە}} b43fqm8rvaufva03h8p2bv5h314qb7p 0 279823 1689710 1671077 2026-10-19T05:47:44Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1689710 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} لە زانستی کەشناسیدا، '''شەپۆلەکانی لی''' بریتین لە شەپۆلە جێگیرەکانی بەرگە ھەوا. باوترین جۆری ئەم شەپۆلانە شەپۆلەکانی شاخن، کە شەپۆلی ناوەکی کێشکردنی بەرگە ھەوان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Orographic waves}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|کەشوھەوا}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:داینامیکی بەرگەھەوا]] pp51q47azs36d4shs9esjrjwkj3gf2j 0 281216 1689545 1528308 2026-10-18T22:34:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە) 1689545 wikitext text/x-wiki {{تێکنەچێ|پەژارە}} {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Orestes_Pursued_by_the_Furies_by_William-Adolphe_Bouguereau_(1862)_-_Google_Art_Project.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ| ''پەشیمانی ئۆرێستێس'' (١٨٦٢)، لە نووسینی [[ویڵیام-ئادۆڵف بوگیەر]]]] '''پەشیمانی''' [[کوڵوکۆ|ھەستێکی]] خەمھێنەرە کە تاکێک ئەزموونی دەکات و پەشیمان دەبێتەوە لەو کردارانەی کە لە ڕابردوودا کردوویەتی کە بە شەرمەزارکەر، ئازاربەخش، یان ھەڵەی دەزانێت. پەشیمانی پەیوەندییەکی نزیک بە تاوانباری ھەیە. کاتێک کەسێک پەشیمان دەبێتەوە لە کارێکی پێشووتر یان شکستھێنان لە کارێکدا، لەوانەیە بەھۆی وەڵامی دەرئەنجامە جۆراوجۆرەکانی تردا بێت، لەوانەش سزادانی لەسەر ئەو کارە یان نەکردنی. لەوانەیە خەڵک پەشیمانی خۆیان دەرببڕن لە ڕێگەی [[داوای لێبوردن]] کردن، ھەوڵدان بۆ چاککردنەوەی ئەو زیانانەی کە تووشی بوون، یان سزادانی خۆیان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Remorse}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|دەروونناسی}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:سۆزەکان]] [[پۆل:دەروونناسی]] mssx5ocryar8vzb4z2qtabwne69w1eq 0 281517 1689350 1419283 2026-10-18T16:37:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە) 1689350 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پەتاتەی شیرین''' ڕوەکێکی دوو ڕەگەزییە کە سەر بە خێزانی [[لاولاو]] یان بەیانیانن. ڕەگی گەورە و [[نیشاستە|نیشاستەیی]] و تامی شیرین و ڕیشاڵی وەک سەوزەی ڕەگی تێدایە.<ref name="Woolfe, 1992">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woolfe|یەکەم=Jennifer A.|سەردێڕ=Sweet Potato: An Untapped Food Resource|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] (CUP) and the [[International Potato Center]] (CIP)|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٤٠٢٩٥-٨|شوێن=Cambridge, UK}}</ref> لق و گەڵا نوێیەکانی ھەندێک جار وەک سەوزە دەخورێن. پەتاتەی شیرین پەیوەندییەکی دووری بە پەتاتەی باوەوە ھەیە کە ئێستا لە جیھاندا بەکارھێنانێکی زۆری ھەیە، ھەردووکیان لە ڕیزبەندی سۆلانایسەکاندان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Keoke|یەکەم=Emory Dean|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QIFTVWJH3doC&pg=PA256|سەردێڕ=Encyclopedia of American Indian Contributions to the World: 15,000 Years of Inventions and Innovations|دوایین٢=Porterfield|یەکەم٢=Kay Marie|بڵاوکەرەوە=[[Infobase Publishing]]|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٦٠-٤٠٥٢-٠|پەڕە=٢٥٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ipomoea batatas}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک|ڕوەک}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لەلایەن کارل لینایۆسەوە]] [[پۆل:بەروبوومەکان، سەرچاوەگرتن لە ئەمریکاکان]] [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]] 9koo08nlzaadt8xboimhqvlohly5oq7 1689519 1689350 2026-10-18T21:12:34Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689519 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پەتاتەی شیرین''' ڕوەکێکی دوو ڕەگەزییە کە سەر بە خێزانی [[لاولاو]] یان بەیانیانن. ڕەگی گەورە و [[نیشاستە|نیشاستەیی]] و تامی شیرین و ڕیشاڵی وەک سەوزەی ڕەگی تێدایە.<ref name="Woolfe, 1992">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woolfe|یەکەم=Jennifer A.|سەردێڕ=Sweet Potato: An Untapped Food Resource|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] (CUP) and the [[International Potato Center]] (CIP)|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٤٠٢٩٥-٨|شوێن=Cambridge, UK}}</ref> لق و گەڵا نوێیەکانی ھەندێک جار وەک سەوزە دەخورێن. پەتاتەی شیرین پەیوەندییەکی دووری بە پەتاتەی باوەوە ھەیە کە ئێستا لە جیھاندا بەکارھێنانێکی زۆری ھەیە، ھەردووکیان لە ڕیزبەندی سۆلانایسەکاندان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Keoke|یەکەم=Emory Dean|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QIFTVWJH3doC&pg=PA256|سەردێڕ=Encyclopedia of American Indian Contributions to the World: 15,000 Years of Inventions and Innovations|دوایین٢=Porterfield|یەکەم٢=Kay Marie|بڵاوکەرەوە=[[Infobase Publishing]]|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٦٠-٤٠٥٢-٠|پەڕە=٢٥٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ipomoea batatas}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک|ڕوەک}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لەلایەن کارل لینایۆسەوە]] [[پۆل:بەروبوومەکان، سەرچاوەگرتن لە ئەمریکاکان]] [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]] [[پۆل:سەوزە گەڵاییەکان]] [[پۆل:سەوزە ڕەگییەکان]] 7wzupsjwt0x83jwook281g3yzftw2w1 0 281952 1689704 1509697 2026-10-19T05:46:54Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1689704 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شەوی مردوو'''، فیلمێکی ترسناکی بەریتانییە. لە ڕێکەوتی ٩ی ئەیلوولی ١٩٤٥ لە بەریتانیا بڵاوکراوەتەوە، و کاری دەرھێنانی لەلایەن ئەلبێرت کاڤاڵکانتی و چارڵز کرایتن بۆ کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} ‏ [[پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ١٩٤٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٤٥]] [[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە بەریتانییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە پاریس داندراون]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] 6avju8c7y58sp3nm3qywfmmq356z03f 0 282019 1689715 1509723 2026-10-19T05:48:34Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1689715 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شەڕکردن، ناکۆکی و دەمەقاڵێ'''، فیلمێکی کۆمیدی ئەمریکییە. لە ڕێکەوتی ١ی تەممووزی ١٩٤٨ لە ئەمریکا بڵاوکراوەتەوە، و کاری دەرھێنانی لەلایەن جۆرج شێرمان بۆ کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٤٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٤٨]] [[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] cija6yshoq93tpx3x61tdqfeypns30i 0 282629 1689474 1528239 2026-10-18T19:36:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە) 1689474 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پەرلەمانی میرنشینی لیختنشتاین''' (بە [[ئەڵمانی]]: Landtag des Fürstentums Liechtenstein) پەرلەمانی یەک ژوورییە لە [[لیختنشتاین]]. == مەرجەکان == ھاووڵاتیانی تەمەن ١٨ ساڵ بەرەو سەرەوە کە نیشتەجێبوونی ھەمیشەییان لە وڵاتەکەدا ھەیە و لانیکەم مانگێک پێش ھەڵبژاردن لە وڵاتەکەدا ژیابن دەتوانن دەنگ بدەن، و ھەموو دەنگدەرانی شایستە دەتوانن خۆیان بۆ پۆست کاندید بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hohes Haus Liechtenstein}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:پەرلەمانەکان بەپێی وڵات]] niry9jurz45lai04yo6a0udwhdme9qu 0 282836 1689839 1649305 2026-10-19T10:37:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689839 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = چاربەردان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.54498| 43.76846}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی چاربەردان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.54498| 43.76846 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووبز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سەرگەڕان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢١٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''چاربەردان''' (''{{lang-ar| جاربردان}})، ({{lang-en| Charbardan }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سەرگەڕان]]، [[قەزای دووبز]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[سەرگەڕان]] بە دووری (٢٩)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''چاربەردان''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[خربە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[حلوەی سەروو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[دوانزە ھەوار]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[جووکوژ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = چاربەردان | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/#map=14/35.53739/43.76309 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٢١٩) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١٨٢) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی سەرگەڕان]] * [[قەزای دووبز]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای دووبز}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] ozfqevmwby4eaxtyqlzq3piszz1wpoy 0 283075 1689553 1649323 2026-10-18T22:35:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689553 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەلکانە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.72563| 44.00475}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پەلکانە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.72563| 44.00475 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووبز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سەرگەڕان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٨٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەلکانە''' (''{{lang-ar| بلکانة}})، ({{lang-en| Palkana }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سەرگەڕان]]، [[قەزای دووبز]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[سەرگەڕان]] بە دووری (١٣)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''پەلکانە''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[عەوڵافات]]. * لە باشوورەوە گوندی [[گابەرەکە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[قەیباشی]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[قووچ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پەلکانە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2488229250#map=13/35.72854/44.00608 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٢٢٦) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٣٠٨) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی سەرگەڕان]] * [[قەزای دووبز]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای دووبز}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 2qjaw0uaca2wd1d6z98t5vhv4gdajmw 0 283211 1689691 1477564 2026-10-19T04:38:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پۆڵەندا-کۆلکە) 1689691 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پەیمانی وارشۆ''' ('''WP''')، بە فەرمی '''پەیمانی دۆستایەتی، ھاوکاری و ھاوکاری یەکتر''' ('''TFCMA''')، پەیماننامەیەکی بەرگری بەکۆمەڵ بوو کە لە [[وارشۆ|وارشۆی پایتەختی]] پۆڵەندا لە نێوان [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] و حەوت کۆماری سۆسیالیستی دیکەی [[بلۆکی ڕۆژھەڵات]]ی [[ئەورووپای ناوەند و ڕۆژھەڵات|ئەورووپای ناوەڕاست و ڕۆژھەڵات]] لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٥٥، لە کاتی [[شەڕی سارد|جەنگی سارددا]] واژوو کرا. زاراوەی "پەیمانی وارشۆ" بە شێوەیەکی باو ئاماژەیە بۆ ھەردوو پەیماننامەکە خۆی و ھاوپەیمانی سەربازی دەرئەنجامی، '''ڕێکخراوی پەیمانی وارشۆ'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://history.state.gov/milestones/1953-1960/warsaw-treaty|سەردێڕ=Milestones in the History of U.S. Foreign Relations - Office of the Historian |وێبگە=history.state.gov}}</ref> ('''WTO'''). {{تێبینی|{{langx|ru|Организация Варшавского договора}} ('''ОВД'''), {{langx|az|Varşava Müqaviləsi Təşkilatı}} ('''VMT'''), {{langx|be|Арганізацыя Варшаўскага Дагавора}} ('''АВД'''), {{langx|bg|Организация на Варшавския договор}} ('''ОВД'''), {{langx|cs|Organizace Varšavské Smlouvy}} ('''OVS'''), {{langx|de|Organisation des Warschauer Vertrags}} ('''OWV'''), {{langx|et|Varssavi Lepingu Organisatsioon}} ('''VLO'''), {{langx|kk|Варшава келісімі ұйымы|Varşava kelisimi uýımı}} ('''ВКҰ''', '''VKU'''), {{langx|lv|Varšavas Līguma Organizācija}} ('''VLO'''), {{langx|lt|Varšuvos Sutarties Organizacija}} ('''VSO'''), {{langx|ky|Варшавa келишими уюму}} ('''ВКУ'''), {{langx|pl|Organizacja Układu Warszawskiego}} ('''OUW'''), {{langx|sk|Organizácia Varšavskej Zmluvy}} ('''OVZ'''), {{langx|uk|Організації варшавського договору}} ('''ОВД'''), {{langx|uz|Варшава шартномаси ташкилоти|Varshava shartnomasi tashkiloti}} ('''ВШТ''', '''VShT''')}} پەیمانی وارشۆ تەواوکەری سەربازی ئەنجومەنی ھاوکاری ئابووری ھاوبەش (Comecon) بوو، کە ڕێکخراوی ئابووری بوو بۆ دەوڵەتانی بلۆکی ڕۆژھەڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Allen|یەکەم=Debra J.|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/The_Oder_Neisse_Line/PFDeEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%22treaties%20approving%20bonn's%20participation%22|سەردێڕ=The Oder-Neisse Line: The United States, Poland, and Germany in the Cold War|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=[[ABC-Clio]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٠٥٢٤٤-٦|پەڕە=١٥٨|وتەگێڕانەوە=Treaties approving Bonn's participation in NATO were ratified in May 1955...shortly thereafter Soviet Union...created the Warsaw Pact to counter the perceived threat of NATO}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20219/volume-219-I-2962-Other.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131002102140/http://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20219/volume-219-I-2962-Other.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> پەیمانی وارشۆ کە یەکێتی سۆڤیەت زاڵ بوو، وەک ھاوسەنگی ھێز یان دژە کێشی [[ناتۆ|ڕێکخراوی پەیمانی باکووری ئەتڵەسی]] (ناتۆ) و بلۆکی ڕۆژاوا دامەزرا. ھیچ ڕووبەڕووبوونەوەیەکی سەربازی ڕاستەوخۆ لە نێوان ئەو دوو ڕێکخراوەدا ڕووی نەدا؛ لەبری ئەوە، ململانێکان لەسەر بنەمای ئایدیۆلۆژی و لە ڕێگەی [[شەڕی بریکاری|شەڕی بە وەکالەتەوە]] ئەنجامدرا. ھەردوو ناتۆ و پەیمانی وارشۆ بوونە ھۆی فراوانبوونی ھێزە سەربازییەکان و تێکەڵبوونیان لەگەڵ بلۆکەکانی ھەریەکەیان. گەورەترین شەڕی سەربازی پەیمانی وارشۆ داگیرکردنی چیکۆسلۆڤاکیا بوو کە پەیمانی وارشۆ بوو، کە وڵاتی ئەندامی خۆی بوو، لە ئابی ١٩٦٨ (بە بەشداری ھەموو وڵاتانی پەیمانەکە جگە لە ئەلبانیا و ڕۆمانیا)، کە لە بەشێکدا بووە ھۆی ئەوەی ئەلبانیا کەمتر لە مانگێک دواتر لە پەیمانەکە بکشێتەوە. پەیماننامەکە بە بڵاوبوونەوەی شۆڕشەکانی ساڵی ١٩٨٩ لە ڕێگەی بلۆکی ڕۆژھەڵاتەوە دەستی بە ھەڵوەشاندنەوەی کرد، کە لە بزووتنەوەی ھاوپشتی لە پۆڵەندا دەستی پێکرد، سەرکەوتنی لە ھەڵبژاردنەکاندا لە حوزەیرانی ١٩٨٩ و پیکنیکی پان ئەورووپی لە ئابی ١٩٨٩.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=DDR-Massenflucht: Ein Picknick hebt die Welt aus den Angeln|زمان=de|trans-title=Mass Exodus of the GDR: A Picnic Clears the World|ئیش=[[Die Presse]]|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات دوای یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٩٠ لە پەیمانەکە کشایەوە. لە ٢٥ی شوباتی ١٩٩١ لە کۆبوونەوەیەکدا لە ھەنگاریا، پەیماننامەکە لە ڕێگەی ڕاگەیاندنی ھاوبەشەوە لەلایەن وەزیرانی بەرگری و دەرەوەی ئەو شەش وڵاتە ئەندامەی کە مابوونەوە، بوونی وەستا. یەکێتی سۆڤیەت خۆی لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٩١ ھەڵوەشایەوە، ھەرچەندە زۆربەی کۆمارەکانی پێشووی سۆڤیەت دوای ماوەیەکی کەم ڕێکخراوی پەیمانی ئاسایشی بەکۆمەڵیان پێکھێنا. لە ٢٠ ساڵی دواتردا وڵاتانی پەیمانی وارشۆ لە دەرەوەی یەکێتی سۆڤیەت ھەریەکەیان پەیوەست بوون بە ناتۆ (ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات لە ڕێگەی یەکگرتنەوەی لەگەڵ ئەڵمانیای ڕۆژئاوا؛ و [[کۆماری چیک]] و سلۆڤاکیا وەک وڵاتی جیاواز)، ھەروەھا [[وڵاتانی باڵتیک|دەوڵەتانی باڵتیک]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == ئەو بەرھەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە == {refbegin|30em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Adenauer |یەکەم= Konrad |سەردێڕ= Memorie 1945–1953 |بڵاوکەرەوە= Arnoldo Mondadori Editore |ساڵ= ١٩٦٦a|ناونیشان= https://www.amazon.it/Memorie-1945-1953-Adenauer-Konrad/dp/B005SFPS36/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1375399817&sr=8-1&keywords=konrad+adenauer+memorie+1945-1953 |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://archive.today/20130801233525/http://www.amazon.it/Memorie-1945-1953-Adenauer-Konrad/dp/B005SFPS36/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1375399817&sr=8-1&keywords=konrad+adenauer+memorie+1945-1953 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٣|زمان=it}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Molotov |یەکەم=Vyacheslav |ساڵ= ١٩٥٤a|سەردێڕ=La conferenza di Berlino |بڵاوکەرەوە= Ed. di cultura sociale |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=Cd8tcgAACAAJ |زمان=it}} {{refend}} == ئەمانەش ببینە == {{refbegin|30em}} * Faringdon, Hugh. ''Confrontation: The Strategic Geography of NATO and the Warsaw Pact''. London: [[Routledge]] & Kegan Paul, 1986. * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Heuser|یەکەم=Beatrice|سەردێڕ=Victory in a Nuclear War? A Comparison of NATO and WTO War Aims and Strategies|journal=[[Contemporary European History]]|ساڵ=١٩٩٨|بەرگ=٧|issue=3|پەڕەکان=٣١١–٣٢٧|doi=10.1017/S0960777300004264|s2cid=159502812 |بەستەری نووسەر=Beatrice Heuser}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|author-last=Kramer |author-first=Mark N. |سەردێڕ=Civil-military relations in the Warsaw Pact: The East European component |journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|بەرگ=٦١|ژمارە=١|ڕێکەوت=زستانی ١٩٨٤|JSTOR=2619779}}. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis|یەکەم=William Julian|سەردێڕ=The Warsaw Pact: Arms, Doctrine, and Strategy|ساڵ=١٩٨٢|بڵاوکەرەوە=Institute for Foreign Policy Analysis|شوێن=Cambridge, Mass.|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٧-٠٣١٧٤٦-٨}} This book presents an overview of all the Warsaw Pact armed forces as well as a section on Soviet strategy, a model land campaign which the Soviet Union could have conducted against [[NATO]].. and a full-color section on the uniforms, nations, badges and rank-insignia of the Warsaw Pact. (Later CWIHP, Heuser, and CIA FOIA documents present a much better picture of Soviet plans.) * [[Malcolm Mackintosh|Mackintosh, Malcolm]]. ''The Evolution of the Warsaw Pact'' ([[International Institute for Strategic Studies]], 1969) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mastny|یەکەم=Vojtech|بەستەری نووسەر=Vojtech Mastny (historian) |نووسەر٢=Byrne, Malcolm |ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=A Cardboard Castle?: An Inside History of the Warsaw Pact, 1955–1991 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Jm4L_b8CHycC&pg=PP1 |بڵاوکەرەوە=[[Central European University Press]] |شوێن=Budapest|ژپنک=٩٧٨-٩٦٣-٧٣٢٦-٠٧-٣}} * [[A. James McAdams|McAdams, A. James]]. ''East Germany and Détente''. [[Cambridge University Press]], 1985. * McAdams, A. James. ''Germany Divided: From the Wall to Reunification''. [[Princeton University Press]], 1992 and 1993. {{refend}} == زمانەکانی تر == {{refbegin|30em}} * {{ill|lt=Umbach, Frank|Frank Umbach|de}}. {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Das rote Bündnis: Entwicklung und Zerfall des Warschauer Paktes 1955 bis 1991|trans-title=The Red Alliance: Development and Collapse of the Warsaw Pact: 1955 to 1991|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە={{ill|Ch. Links Verlag|de}}|شوێن=Berlin|ژپنک=٩٧٨-٣-٨٦١٥٣-٣٦٢-٧|زمان=de}} * {{ill|lt=Wahl, Alfred|Alfred Wahl (historian)|de|Alfred Wahl (Historiker)}}. {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=La seconda vita del nazismo nella Germania del dopoguerra|trans-title=The Second Life of Nazism in Postwar Germany|بڵاوکەرەوە=[[Lindau]]|شوێن=Turin|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٨٨-٧١٨٠-٦٦٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Cp0KPQAACAAJ|زمان=it}} ** Original edition: {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wahl|یەکەم=Alfred|سەردێڕ=La seconde histoire du nazisme dans l'Allemagne fédérale depuis 1945.|بڵاوکەرەوە=[[Armand Colin]]|شوێن=Paris|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٢-٢٠٠-٢٦٨٤٤-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=f4VHp88-bpAC|زمان=fr}} {{refend}} == بیرەوەرییەکان == {{refbegin|30em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adenauer|یەکەم=Konrad|بەستەری نووسەر=Konrad Adenauer|سەردێڕ=Konrad Adenauer Memoirs 1945–53|بڵاوکەرەوە=[[Henry Regnery Company]]|ساڵ=١٩٦٦b|ناونیشان=https://archive.org/details/konradadenauerme0000unse |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Molotov|یەکەم=Vyacheslav|بەستەری نووسەر=Vyacheslav Molotov|سەردێڕ=Statements at Berlin Conference of Foreign Ministers of U.S.S.R. , France, Great Britain and U.S.A. , January 25 – February 18, 1954|بڵاوکەرەوە=[[Foreign Languages Publishing House (Soviet Union)|Foreign Languages Publishing House]]|ساڵ=١٩٥٤b|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=58kIAQAAMAAJ}} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nato.int/cps/en/natohq/declassified_138294.htm}} * [https://web.archive.org/web/20121030153427/http://legacy.wilsoncenter.org/va2/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=home.browse&sort=collection&item=Warsaw%20Pact The Woodrow Wilson Center Cold War International History Project's Warsaw Pact Document Collection] * [http://www.php.isn.ethz.ch/ Parallel History Project on Cooperative Security] * [http://memory.loc.gov/frd/cs/soviet_union/su_appnc.html Library of Congress / Federal Research Division / Country Studies / Area Handbook Series / Soviet Union / Appendix C: The Warsaw Pact] (1989) * [http://omniatlas.com/maps/russia/19550921/ Map of Russia and the Warsaw Pact (omniatlas.com)] * [https://sites.google.com/view/nuclear-weapons-in-hungary/ Soviet Nuclear Weapons in Hungary 1961–1991] {{پۆلی کۆمنز|Warsaw Pact}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|شەڕی سارد|پۆڵەندا|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کۆمەڵگا}} {{پۆڵەندا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیماننامەکانی ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:مارکسیزم-لێنینیزم]] [[پۆل:سیاسەتی یەکێتیی سۆڤیەت]] [[پۆل:ئەورووپای نوێ]] [[پۆل:بلۆکی ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی سارد]] [[پۆل:سیاسەت لە ١٩٩١]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئۆزبەکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوکراینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سلۆڤاکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پۆڵەندی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی قرغیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لیتوانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتڤی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کازاخی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیستۆنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چێکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی بولگاری]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی بیلاڕووسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئازەربایجانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕۆمانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی گورجی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی مەجاری]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئالبانی]] [[پۆل:ڕێکخراوە سەربازییە نێودەوڵەتییەکان]] [[پۆل:پەیمانی وارشۆ]] [[پۆل:ڕێکخراوەکانی شەڕی سارد]] 6o1d11ehq7qrlpfvo2k1ump9q9xw6k2 1689875 1689691 2026-10-19T11:47:43Z مامۆستا 39489 1689875 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پەیمانی وارشۆ''' ('''WP''')، بە فەرمی '''پەیمانی دۆستایەتی، ھاوکاری و ھاریکاری یەکتر''' ('''TFCMA''')، پەیماننامەیەکی بەرگری بەکۆمەڵ بوو کە لە [[وارشۆ|وارشۆی پایتەختی]] پۆڵەندا لە نێوان [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] و حەوت کۆماری سۆسیالیستی دیکەی [[بلۆکی ڕۆژھەڵات]]ی [[ئەورووپای ناوەند و ڕۆژھەڵات]] لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٥٥، لە کاتی [[شەڕی سارد|جەنگی سارددا]] واژوو کرا. زاراوەی "پەیمانی وارشۆ" بە شێوەیەکی باو ئاماژەیە بۆ ھەردوو پەیماننامەکە خۆی و ھاوپەیمانی سەربازی دەرئەنجامی، '''ڕێکخراوی پەیمانی وارشۆ'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://history.state.gov/milestones/1953-1960/warsaw-treaty|سەردێڕ=Milestones in the History of U.S. Foreign Relations - Office of the Historian |وێبگە=history.state.gov}}</ref> ('''WTO'''). {{تێبینی|{{langx|ru|Организация Варшавского договора}} ('''ОВД'''), {{langx|az|Varşava Müqaviləsi Təşkilatı}} ('''VMT'''), {{langx|be|Арганізацыя Варшаўскага Дагавора}} ('''АВД'''), {{langx|bg|Организация на Варшавския договор}} ('''ОВД'''), {{langx|cs|Organizace Varšavské Smlouvy}} ('''OVS'''), {{langx|de|Organisation des Warschauer Vertrags}} ('''OWV'''), {{langx|et|Varssavi Lepingu Organisatsioon}} ('''VLO'''), {{langx|kk|Варшава келісімі ұйымы|Varşava kelisimi uýımı}} ('''ВКҰ''', '''VKU'''), {{langx|lv|Varšavas Līguma Organizācija}} ('''VLO'''), {{langx|lt|Varšuvos Sutarties Organizacija}} ('''VSO'''), {{langx|ky|Варшавa келишими уюму}} ('''ВКУ'''), {{langx|pl|Organizacja Układu Warszawskiego}} ('''OUW'''), {{langx|sk|Organizácia Varšavskej Zmluvy}} ('''OVZ'''), {{langx|uk|Організації варшавського договору}} ('''ОВД'''), {{langx|uz|Варшава шартномаси ташкилоти|Varshava shartnomasi tashkiloti}} ('''ВШТ''', '''VShT''')}} پەیمانی وارشۆ تەواوکەری سەربازی ئەنجومەنی ھاوکاری ئابووری ھاوبەش (Comecon) بوو، کە ڕێکخراوی ئابووری بوو بۆ دەوڵەتانی بلۆکی ڕۆژھەڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Allen|یەکەم=Debra J.|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/The_Oder_Neisse_Line/PFDeEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%22treaties%20approving%20bonn's%20participation%22|سەردێڕ=The Oder-Neisse Line: The United States, Poland, and Germany in the Cold War|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=[[ABC-Clio]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٠٥٢٤٤-٦|پەڕە=١٥٨|وتەگێڕانەوە=Treaties approving Bonn's participation in NATO were ratified in May 1955...shortly thereafter Soviet Union...created the Warsaw Pact to counter the perceived threat of NATO}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20219/volume-219-I-2962-Other.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131002102140/http://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20219/volume-219-I-2962-Other.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> پەیمانی وارشۆ کە یەکێتی سۆڤیەت زاڵ بوو، وەک ھاوسەنگی ھێز یان دژە کێشی [[ناتۆ|ڕێکخراوی پەیمانی باکووری ئەتڵەسی]] (ناتۆ) و بلۆکی ڕۆژاوا دامەزرا. ھیچ ڕووبەڕووبوونەوەیەکی سەربازی ڕاستەوخۆ لە نێوان ئەو دوو ڕێکخراوەدا ڕووی نەدا؛ لەبری ئەوە، ململانێکان لەسەر بنەمای ئایدیۆلۆژی و لە ڕێگەی [[شەڕی بریکاری|شەڕی بە وەکالەتەوە]] ئەنجامدرا. ھەردوو ناتۆ و پەیمانی وارشۆ بوونە ھۆی فراوانبوونی ھێزە سەربازییەکان و تێکەڵبوونیان لەگەڵ بلۆکەکانی ھەریەکەیان. گەورەترین شەڕی سەربازی پەیمانی وارشۆ داگیرکردنی چیکۆسلۆڤاکیا بوو کە پەیمانی وارشۆ بوو، کە وڵاتی ئەندامی خۆی بوو، لە ئابی ١٩٦٨ (بە بەشداری ھەموو وڵاتانی پەیمانەکە جگە لە ئەلبانیا و ڕۆمانیا)، کە لە بەشێکدا بووە ھۆی ئەوەی ئەلبانیا کەمتر لە مانگێک دواتر لە پەیمانەکە بکشێتەوە. پەیماننامەکە بە بڵاوبوونەوەی شۆڕشەکانی ساڵی ١٩٨٩ لە ڕێگەی بلۆکی ڕۆژھەڵاتەوە دەستی بە ھەڵوەشاندنەوەی کرد، کە لە بزووتنەوەی ھاوپشتی لە پۆڵەندا دەستی پێکرد، سەرکەوتنی لە ھەڵبژاردنەکاندا لە حوزەیرانی ١٩٨٩ و پیکنیکی پان ئەورووپی لە ئابی ١٩٨٩.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=DDR-Massenflucht: Ein Picknick hebt die Welt aus den Angeln|زمان=de|trans-title=Mass Exodus of the GDR: A Picnic Clears the World|ئیش=[[Die Presse]]|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات دوای یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٩٠ لە پەیمانەکە کشایەوە. لە ٢٥ی شوباتی ١٩٩١ لە کۆبوونەوەیەکدا لە ھەنگاریا، پەیماننامەکە لە ڕێگەی ڕاگەیاندنی ھاوبەشەوە لەلایەن وەزیرانی بەرگری و دەرەوەی ئەو شەش وڵاتە ئەندامەی کە مابوونەوە، بوونی وەستا. یەکێتی سۆڤیەت خۆی لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٩١ ھەڵوەشایەوە، ھەرچەندە زۆربەی کۆمارەکانی پێشووی سۆڤیەت دوای ماوەیەکی کەم ڕێکخراوی پەیمانی ئاسایشی بەکۆمەڵیان پێکھێنا. لە ٢٠ ساڵی دواتردا وڵاتانی پەیمانی وارشۆ لە دەرەوەی یەکێتی سۆڤیەت ھەریەکەیان پەیوەست بوون بە ناتۆ (ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات لە ڕێگەی یەکگرتنەوەی لەگەڵ ئەڵمانیای ڕۆژئاوا؛ و [[کۆماری چیک]] و سلۆڤاکیا وەک وڵاتی جیاواز)، ھەروەھا [[وڵاتانی باڵتیک|دەوڵەتانی باڵتیک]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == ئەو بەرھەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە == {refbegin|30em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Adenauer |یەکەم= Konrad |سەردێڕ= Memorie 1945–1953 |بڵاوکەرەوە= Arnoldo Mondadori Editore |ساڵ= ١٩٦٦a|ناونیشان= https://www.amazon.it/Memorie-1945-1953-Adenauer-Konrad/dp/B005SFPS36/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1375399817&sr=8-1&keywords=konrad+adenauer+memorie+1945-1953 |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://archive.today/20130801233525/http://www.amazon.it/Memorie-1945-1953-Adenauer-Konrad/dp/B005SFPS36/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1375399817&sr=8-1&keywords=konrad+adenauer+memorie+1945-1953 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٣|زمان=it}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Molotov |یەکەم=Vyacheslav |ساڵ= ١٩٥٤a|سەردێڕ=La conferenza di Berlino |بڵاوکەرەوە= Ed. di cultura sociale |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=Cd8tcgAACAAJ |زمان=it}} {{refend}} == ئەمانەش ببینە == {{refbegin|30em}} * Faringdon, Hugh. ''Confrontation: The Strategic Geography of NATO and the Warsaw Pact''. London: [[Routledge]] & Kegan Paul, 1986. * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Heuser|یەکەم=Beatrice|سەردێڕ=Victory in a Nuclear War? A Comparison of NATO and WTO War Aims and Strategies|journal=[[Contemporary European History]]|ساڵ=١٩٩٨|بەرگ=٧|issue=3|پەڕەکان=٣١١–٣٢٧|doi=10.1017/S0960777300004264|s2cid=159502812 |بەستەری نووسەر=Beatrice Heuser}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|author-last=Kramer |author-first=Mark N. |سەردێڕ=Civil-military relations in the Warsaw Pact: The East European component |journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|بەرگ=٦١|ژمارە=١|ڕێکەوت=زستانی ١٩٨٤|JSTOR=2619779}}. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis|یەکەم=William Julian|سەردێڕ=The Warsaw Pact: Arms, Doctrine, and Strategy|ساڵ=١٩٨٢|بڵاوکەرەوە=Institute for Foreign Policy Analysis|شوێن=Cambridge, Mass.|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٧-٠٣١٧٤٦-٨}} This book presents an overview of all the Warsaw Pact armed forces as well as a section on Soviet strategy, a model land campaign which the Soviet Union could have conducted against [[NATO]].. and a full-color section on the uniforms, nations, badges and rank-insignia of the Warsaw Pact. (Later CWIHP, Heuser, and CIA FOIA documents present a much better picture of Soviet plans.) * [[Malcolm Mackintosh|Mackintosh, Malcolm]]. ''The Evolution of the Warsaw Pact'' ([[International Institute for Strategic Studies]], 1969) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mastny|یەکەم=Vojtech|بەستەری نووسەر=Vojtech Mastny (historian) |نووسەر٢=Byrne, Malcolm |ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=A Cardboard Castle?: An Inside History of the Warsaw Pact, 1955–1991 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Jm4L_b8CHycC&pg=PP1 |بڵاوکەرەوە=[[Central European University Press]] |شوێن=Budapest|ژپنک=٩٧٨-٩٦٣-٧٣٢٦-٠٧-٣}} * [[A. James McAdams|McAdams, A. James]]. ''East Germany and Détente''. [[Cambridge University Press]], 1985. * McAdams, A. James. ''Germany Divided: From the Wall to Reunification''. [[Princeton University Press]], 1992 and 1993. {{refend}} == زمانەکانی تر == {{refbegin|30em}} * {{ill|lt=Umbach, Frank|Frank Umbach|de}}. {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Das rote Bündnis: Entwicklung und Zerfall des Warschauer Paktes 1955 bis 1991|trans-title=The Red Alliance: Development and Collapse of the Warsaw Pact: 1955 to 1991|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە={{ill|Ch. Links Verlag|de}}|شوێن=Berlin|ژپنک=٩٧٨-٣-٨٦١٥٣-٣٦٢-٧|زمان=de}} * {{ill|lt=Wahl, Alfred|Alfred Wahl (historian)|de|Alfred Wahl (Historiker)}}. {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=La seconda vita del nazismo nella Germania del dopoguerra|trans-title=The Second Life of Nazism in Postwar Germany|بڵاوکەرەوە=[[Lindau]]|شوێن=Turin|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٨٨-٧١٨٠-٦٦٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Cp0KPQAACAAJ|زمان=it}} ** Original edition: {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wahl|یەکەم=Alfred|سەردێڕ=La seconde histoire du nazisme dans l'Allemagne fédérale depuis 1945.|بڵاوکەرەوە=[[Armand Colin]]|شوێن=Paris|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٢-٢٠٠-٢٦٨٤٤-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=f4VHp88-bpAC|زمان=fr}} {{refend}} == بیرەوەرییەکان == {{refbegin|30em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adenauer|یەکەم=Konrad|بەستەری نووسەر=Konrad Adenauer|سەردێڕ=Konrad Adenauer Memoirs 1945–53|بڵاوکەرەوە=[[Henry Regnery Company]]|ساڵ=١٩٦٦b|ناونیشان=https://archive.org/details/konradadenauerme0000unse |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Molotov|یەکەم=Vyacheslav|بەستەری نووسەر=Vyacheslav Molotov|سەردێڕ=Statements at Berlin Conference of Foreign Ministers of U.S.S.R. , France, Great Britain and U.S.A. , January 25 – February 18, 1954|بڵاوکەرەوە=[[Foreign Languages Publishing House (Soviet Union)|Foreign Languages Publishing House]]|ساڵ=١٩٥٤b|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=58kIAQAAMAAJ}} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nato.int/cps/en/natohq/declassified_138294.htm}} * [https://web.archive.org/web/20121030153427/http://legacy.wilsoncenter.org/va2/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=home.browse&sort=collection&item=Warsaw%20Pact The Woodrow Wilson Center Cold War International History Project's Warsaw Pact Document Collection] * [http://www.php.isn.ethz.ch/ Parallel History Project on Cooperative Security] * [http://memory.loc.gov/frd/cs/soviet_union/su_appnc.html Library of Congress / Federal Research Division / Country Studies / Area Handbook Series / Soviet Union / Appendix C: The Warsaw Pact] (1989) * [http://omniatlas.com/maps/russia/19550921/ Map of Russia and the Warsaw Pact (omniatlas.com)] * [https://sites.google.com/view/nuclear-weapons-in-hungary/ Soviet Nuclear Weapons in Hungary 1961–1991] {{پۆلی کۆمنز|Warsaw Pact}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|شەڕی سارد|پۆڵەندا|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کۆمەڵگا}} {{پۆڵەندا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیماننامەکانی ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:مارکسیزم-لێنینیزم]] [[پۆل:سیاسەتی یەکێتیی سۆڤیەت]] [[پۆل:ئەورووپای نوێ]] [[پۆل:بلۆکی ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی سارد]] [[پۆل:سیاسەت لە ١٩٩١]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئۆزبەکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوکراینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سلۆڤاکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پۆڵەندی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی قرغیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لیتوانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتڤی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کازاخی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیستۆنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چێکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی بولگاری]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی بیلاڕووسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئازەربایجانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕۆمانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی گورجی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی مەجاری]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئالبانی]] [[پۆل:ڕێکخراوە سەربازییە نێودەوڵەتییەکان]] [[پۆل:پەیمانی وارشۆ]] [[پۆل:ڕێکخراوەکانی شەڕی سارد]] ch4ptuirywb87errxhz16ptpaja9gj4 1689876 1689875 2026-10-19T11:48:47Z مامۆستا 39489 1689876 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پەیمانی وارشۆ''' ('''WP''')، بە فەرمی '''پەیمانی دۆستایەتی، ھاوکاری و ھاریکاری یەکتر''' ('''TFCMA''')، پەیماننامەیەکی بەرگری بەکۆمەڵ بوو کە لە [[وارشۆ|وارشۆی پایتەختی]] پۆڵەندا لە نێوان [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] و حەوت کۆماری سۆسیالیستی دیکەی [[بلۆکی ڕۆژھەڵات]]ی [[ئەورووپای ناوەند و ڕۆژھەڵات]] لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٥٥، لە کاتی [[شەڕی سارد|جەنگی سارددا]] واژوو کرا. زاراوەی "پەیمانی وارشۆ" بە شێوەیەکی باو ئاماژەیە بۆ ھەردوو پەیماننامەکە خۆی و ھاوپەیمانی سەربازی دەرئەنجامی، '''ڕێکخراوی پەیمانی وارشۆ'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://history.state.gov/milestones/1953-1960/warsaw-treaty|سەردێڕ=Milestones in the History of U.S. Foreign Relations - Office of the Historian |وێبگە=history.state.gov}}</ref> ('''WTO'''). {{تێبینی|{{langx|ru|Организация Варшавского договора}} ('''ОВД'''), {{langx|az|Varşava Müqaviləsi Təşkilatı}} ('''VMT'''), {{langx|be|Арганізацыя Варшаўскага Дагавора}} ('''АВД'''), {{langx|bg|Организация на Варшавския договор}} ('''ОВД'''), {{langx|cs|Organizace Varšavské Smlouvy}} ('''OVS'''), {{langx|de|Organisation des Warschauer Vertrags}} ('''OWV'''), {{langx|et|Varssavi Lepingu Organisatsioon}} ('''VLO'''), {{langx|kk|Варшава келісімі ұйымы|Varşava kelisimi uýımı}} ('''ВКҰ''', '''VKU'''), {{langx|lv|Varšavas Līguma Organizācija}} ('''VLO'''), {{langx|lt|Varšuvos Sutarties Organizacija}} ('''VSO'''), {{langx|ky|Варшавa келишими уюму}} ('''ВКУ'''), {{langx|pl|Organizacja Układu Warszawskiego}} ('''OUW'''), {{langx|sk|Organizácia Varšavskej Zmluvy}} ('''OVZ'''), {{langx|uk|Організації варшавського договору}} ('''ОВД'''), {{langx|uz|Варшава шартномаси ташкилоти|Varshava shartnomasi tashkiloti}} ('''ВШТ''', '''VShT''')}} پەیمانی وارشۆ تەواوکەری سەربازی ئەنجومەنی ھاوکاری ئابووری ھاوبەش (Comecon) بوو، کە ڕێکخراوی ئابووری بوو بۆ دەوڵەتانی بلۆکی ڕۆژھەڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Allen|یەکەم=Debra J.|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/The_Oder_Neisse_Line/PFDeEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%22treaties%20approving%20bonn's%20participation%22|سەردێڕ=The Oder-Neisse Line: The United States, Poland, and Germany in the Cold War|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=[[ABC-Clio]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٠٥٢٤٤-٦|پەڕە=١٥٨|وتەگێڕانەوە=Treaties approving Bonn's participation in NATO were ratified in May 1955...shortly thereafter Soviet Union...created the Warsaw Pact to counter the perceived threat of NATO}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20219/volume-219-I-2962-Other.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131002102140/http://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20219/volume-219-I-2962-Other.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> پەیمانی وارشۆ کە یەکێتی سۆڤیەت زاڵ بوو، وەک ھاوسەنگی ھێز یان دژە کێشی [[ناتۆ|ڕێکخراوی پەیمانی باکووری ئەتڵەسی]] (ناتۆ) و بلۆکی ڕۆژاوا دامەزرا. ھیچ ڕووبەڕووبوونەوەیەکی سەربازی ڕاستەوخۆ لە نێوان ئەو دوو ڕێکخراوەدا ڕووی نەدا؛ لەبری ئەوە، ململانێکان لەسەر بنەمای ئایدیۆلۆژی و لە ڕێگەی [[شەڕی بریکاری|شەڕی بە وەکالەتەوە]] ئەنجامدرا. ھەردوو ناتۆ و پەیمانی وارشۆ بوونە ھۆی فراوانبوونی ھێزە سەربازییەکان و تێکەڵبوونیان لەگەڵ بلۆکەکانی ھەریەکەیان. گەورەترین شەڕی سەربازی پەیمانی وارشۆ داگیرکردنی چیکۆسلۆڤاکیا بوو کە پەیمانی وارشۆ بوو، کە وڵاتی ئەندامی خۆی بوو، لە ئابی ١٩٦٨ (بە بەشداری ھەموو وڵاتانی پەیمانەکە جگە لە ئەلبانیا و ڕۆمانیا)، کە لە بەشێکدا بووە ھۆی ئەوەی ئەلبانیا کەمتر لە مانگێک دواتر لە پەیمانەکە بکشێتەوە. پەیماننامەکە بە بڵاوبوونەوەی شۆڕشەکانی ساڵی ١٩٨٩ لە ڕێگەی بلۆکی ڕۆژھەڵاتەوە دەستی بە ھەڵوەشاندنەوەی کرد، کە لە بزووتنەوەی ھاوپشتی لە پۆڵەندا دەستی پێکرد، سەرکەوتنی لە ھەڵبژاردنەکاندا لە حوزەیرانی ١٩٨٩ و پیکنیکی پان ئەورووپی لە ئابی ١٩٨٩.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=DDR-Massenflucht: Ein Picknick hebt die Welt aus den Angeln|زمان=de|trans-title=Mass Exodus of the GDR: A Picnic Clears the World|ئیش=[[Die Presse]]|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات دوای یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٩٠ لە پەیمانەکە کشایەوە. لە ٢٥ی شوباتی ١٩٩١ لە کۆبوونەوەیەکدا لە ھەنگاریا، پەیماننامەکە لە ڕێگەی ڕاگەیاندنی ھاوبەشەوە لەلایەن وەزیرانی بەرگری و دەرەوەی ئەو شەش وڵاتە ئەندامەی کە مابوونەوە، بوونی وەستا. یەکێتی سۆڤیەت خۆی لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٩١ ھەڵوەشایەوە، ھەرچەندە زۆربەی کۆمارەکانی پێشووی سۆڤیەت دوای ماوەیەکی کەم ڕێکخراوی پەیمانی ئاسایشی بەکۆمەڵیان پێکھێنا. لە ٢٠ ساڵی دواتردا وڵاتانی پەیمانی وارشۆ لە دەرەوەی یەکێتی سۆڤیەت ھەریەکەیان پەیوەست بوون بە ناتۆ (ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات لە ڕێگەی یەکگرتنەوەی لەگەڵ ئەڵمانیای ڕۆژئاوا؛ و [[کۆماری چیک]] و سلۆڤاکیا وەک وڵاتی جیاواز)، ھەروەھا [[وڵاتانی باڵتیک|دەوڵەتانی باڵتیک]]. == تێبینی == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == ئەو بەرھەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە == {refbegin|30em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Adenauer |یەکەم= Konrad |سەردێڕ= Memorie 1945–1953 |بڵاوکەرەوە= Arnoldo Mondadori Editore |ساڵ= ١٩٦٦a|ناونیشان= https://www.amazon.it/Memorie-1945-1953-Adenauer-Konrad/dp/B005SFPS36/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1375399817&sr=8-1&keywords=konrad+adenauer+memorie+1945-1953 |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://archive.today/20130801233525/http://www.amazon.it/Memorie-1945-1953-Adenauer-Konrad/dp/B005SFPS36/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1375399817&sr=8-1&keywords=konrad+adenauer+memorie+1945-1953 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٣|زمان=it}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Molotov |یەکەم=Vyacheslav |ساڵ= ١٩٥٤a|سەردێڕ=La conferenza di Berlino |بڵاوکەرەوە= Ed. di cultura sociale |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=Cd8tcgAACAAJ |زمان=it}} {{refend}} == ئەمانەش ببینە == {{refbegin|30em}} * Faringdon, Hugh. ''Confrontation: The Strategic Geography of NATO and the Warsaw Pact''. London: [[Routledge]] & Kegan Paul, 1986. * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Heuser|یەکەم=Beatrice|سەردێڕ=Victory in a Nuclear War? A Comparison of NATO and WTO War Aims and Strategies|journal=[[Contemporary European History]]|ساڵ=١٩٩٨|بەرگ=٧|issue=3|پەڕەکان=٣١١–٣٢٧|doi=10.1017/S0960777300004264|s2cid=159502812 |بەستەری نووسەر=Beatrice Heuser}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|author-last=Kramer |author-first=Mark N. |سەردێڕ=Civil-military relations in the Warsaw Pact: The East European component |journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|بەرگ=٦١|ژمارە=١|ڕێکەوت=زستانی ١٩٨٤|JSTOR=2619779}}. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis|یەکەم=William Julian|سەردێڕ=The Warsaw Pact: Arms, Doctrine, and Strategy|ساڵ=١٩٨٢|بڵاوکەرەوە=Institute for Foreign Policy Analysis|شوێن=Cambridge, Mass.|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٧-٠٣١٧٤٦-٨}} This book presents an overview of all the Warsaw Pact armed forces as well as a section on Soviet strategy, a model land campaign which the Soviet Union could have conducted against [[NATO]].. and a full-color section on the uniforms, nations, badges and rank-insignia of the Warsaw Pact. (Later CWIHP, Heuser, and CIA FOIA documents present a much better picture of Soviet plans.) * [[Malcolm Mackintosh|Mackintosh, Malcolm]]. ''The Evolution of the Warsaw Pact'' ([[International Institute for Strategic Studies]], 1969) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mastny|یەکەم=Vojtech|بەستەری نووسەر=Vojtech Mastny (historian) |نووسەر٢=Byrne, Malcolm |ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=A Cardboard Castle?: An Inside History of the Warsaw Pact, 1955–1991 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Jm4L_b8CHycC&pg=PP1 |بڵاوکەرەوە=[[Central European University Press]] |شوێن=Budapest|ژپنک=٩٧٨-٩٦٣-٧٣٢٦-٠٧-٣}} * [[A. James McAdams|McAdams, A. James]]. ''East Germany and Détente''. [[Cambridge University Press]], 1985. * McAdams, A. James. ''Germany Divided: From the Wall to Reunification''. [[Princeton University Press]], 1992 and 1993. {{refend}} == زمانەکانی تر == {{refbegin|30em}} * {{ill|lt=Umbach, Frank|Frank Umbach|de}}. {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Das rote Bündnis: Entwicklung und Zerfall des Warschauer Paktes 1955 bis 1991|trans-title=The Red Alliance: Development and Collapse of the Warsaw Pact: 1955 to 1991|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە={{ill|Ch. Links Verlag|de}}|شوێن=Berlin|ژپنک=٩٧٨-٣-٨٦١٥٣-٣٦٢-٧|زمان=de}} * {{ill|lt=Wahl, Alfred|Alfred Wahl (historian)|de|Alfred Wahl (Historiker)}}. {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=La seconda vita del nazismo nella Germania del dopoguerra|trans-title=The Second Life of Nazism in Postwar Germany|بڵاوکەرەوە=[[Lindau]]|شوێن=Turin|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٨٨-٧١٨٠-٦٦٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Cp0KPQAACAAJ|زمان=it}} ** Original edition: {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wahl|یەکەم=Alfred|سەردێڕ=La seconde histoire du nazisme dans l'Allemagne fédérale depuis 1945.|بڵاوکەرەوە=[[Armand Colin]]|شوێن=Paris|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٢-٢٠٠-٢٦٨٤٤-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=f4VHp88-bpAC|زمان=fr}} {{refend}} == بیرەوەرییەکان == {{refbegin|30em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adenauer|یەکەم=Konrad|بەستەری نووسەر=Konrad Adenauer|سەردێڕ=Konrad Adenauer Memoirs 1945–53|بڵاوکەرەوە=[[Henry Regnery Company]]|ساڵ=١٩٦٦b|ناونیشان=https://archive.org/details/konradadenauerme0000unse |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Molotov|یەکەم=Vyacheslav|بەستەری نووسەر=Vyacheslav Molotov|سەردێڕ=Statements at Berlin Conference of Foreign Ministers of U.S.S.R. , France, Great Britain and U.S.A. , January 25 – February 18, 1954|بڵاوکەرەوە=[[Foreign Languages Publishing House (Soviet Union)|Foreign Languages Publishing House]]|ساڵ=١٩٥٤b|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=58kIAQAAMAAJ}} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nato.int/cps/en/natohq/declassified_138294.htm}} * [https://web.archive.org/web/20121030153427/http://legacy.wilsoncenter.org/va2/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=home.browse&sort=collection&item=Warsaw%20Pact The Woodrow Wilson Center Cold War International History Project's Warsaw Pact Document Collection] * [http://www.php.isn.ethz.ch/ Parallel History Project on Cooperative Security] * [http://memory.loc.gov/frd/cs/soviet_union/su_appnc.html Library of Congress / Federal Research Division / Country Studies / Area Handbook Series / Soviet Union / Appendix C: The Warsaw Pact] (1989) * [http://omniatlas.com/maps/russia/19550921/ Map of Russia and the Warsaw Pact (omniatlas.com)] * [https://sites.google.com/view/nuclear-weapons-in-hungary/ Soviet Nuclear Weapons in Hungary 1961–1991] {{پۆلی کۆمنز|Warsaw Pact}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|شەڕی سارد|پۆڵەندا|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کۆمەڵگا}} {{پۆڵەندا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیماننامەکانی ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:مارکسیزم-لێنینیزم]] [[پۆل:سیاسەتی یەکێتیی سۆڤیەت]] [[پۆل:ئەورووپای نوێ]] [[پۆل:بلۆکی ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی سارد]] [[پۆل:سیاسەت لە ١٩٩١]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئۆزبەکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوکراینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سلۆڤاکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پۆڵەندی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی قرغیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لیتوانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتڤی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کازاخی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیستۆنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چێکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی بولگاری]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی بیلاڕووسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئازەربایجانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕۆمانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی گورجی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی مەجاری]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئالبانی]] [[پۆل:ڕێکخراوە سەربازییە نێودەوڵەتییەکان]] [[پۆل:پەیمانی وارشۆ]] [[پۆل:ڕێکخراوەکانی شەڕی سارد]] 574h6n0v8rr28174pwm35uba6en0m6e 14 283540 1689528 1428854 2026-10-18T21:19:16Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689528 wikitext text/x-wiki [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە گوانداران]] ss91sfjhvlyhc4za6jh56wh2mhjg8oc 0 283962 1689525 1689177 2026-10-18T21:18:24Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689525 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پێشاوەر'''، پایتەخت و گەورەترین شاری ھەرێمی خەیبەر پەختونخوای [[پاکستان]]ە. شەشەمین شاری پڕ دانیشتووانی پاکستانە، بە دانیشتووانی ناوچەکەی کە لە ٤٫٧ ملیۆن کەس زیاترە لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٢٣دا.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2023 Census KP |ناونیشان=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/KP.pdf |وێبگە=Pakistan Bureau of Statistics}}</ref><ref name="nwfp">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nwfp.gov.pk/AIS-page.php?pageName=Introduction&DistId=1&DeptId=1&LangId=1 |سەردێڕ=NWFP Introduction |بڵاوکەرەوە=Government of Khyber-Pakhtunkhwa |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071030055502/http://www.nwfp.gov.pk/AIS-page.php?pageName=Introduction&DistId=1&DeptId=1&LangId=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە باکووری ڕۆژاوای وڵاتدا ھەڵکەوتووە، لە ناو دۆڵی پێشاوەردایە. پێشاوەر سەرەتا لەلایەن [[پەشتوونەکان]]ەوە نیشتەجێ کراوە، کە دووەمین گرووپی ئیتنیکی گەورەن لە وڵاتدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Peshawar, pakols and namkeen karahi |ناونیشان=https://aurora.dawn.com/news/1143318 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ئیش=Aurora Dawn |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191028153614/https://aurora.dawn.com/news/1143318 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PAKISTAN: THE PASHTUN LOSE PATIENCE |ناونیشان=https://www.a2globalrisk.com/analysis/asia-pacific/pakistan--the-pashtun-lose-patience |وێبگە=a2globalrisk.com |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191028153617/https://www.a2globalrisk.com/analysis/asia-pacific/pakistan--the-pashtun-lose-patience |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Peshawar}} {{تووڵی دەروازە|پاکستان|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{پاکستان-کۆلکە}} [[پۆل:ناوچە شارییەکانی پاکستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم]] [[پۆل:شارەکانی پاکستان]] 7tdcx8alvobf5q2dynydzurnappi8ud 0 283996 1689248 1527870 2026-10-18T13:33:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1689248 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''دراوی زێڕی پێنج پاوەنی بەریتانی'''، کە ھەروەھا وەک پێنج ھێندەی سۆڤەرین ناسراوە، بەھای فەرمی پێنج [[پاوەندی ستەرلینگی|پاوەنی ستەرلینگە]]. لە ساڵی ١٨٢٠وە بە شێوەیەکی ناڕێکوپێک و لە ماوەی نێوان ساڵەکاندا دروست کراوە، ھەرچەندە وەک دراوی ئاسایی بۆ بازاڕ تەنھا لە ساڵەکانی ١٨٨٧، ١٨٩٣ و ١٩٠٢دا بەکارھێنراوە. لە زۆربەی مێژووی خۆیدا، لە لای پشتەوەی، وێنەکێشانی بینیدێتۆ پیستروچی بۆ سانت جۆرج و ئەژدیھا پیشان دەدات، کە بە شێوەیەکی نەریتی لەسەر سۆڤەرین، یان دراوی زێڕی یەک پاوەن، بەکارھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Gold five pound coin}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} eox6aj9efevcatl8hngaxyrtgams4hl 0 284136 1689660 1622249 2026-10-19T04:33:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە) 1689660 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''پەیماننامەی ئیڤیان''' کۆمەڵێک بەیاننامەی نێوان حکوومەتی فەرەنسا و حکوومەتی کاتی کۆماری جەزائیر بوو لە ١٨ی ئازاری ١٩٦٢ لە ئیڤیان لێس بەین کە ڕێککەوتنەکانی سەربەخۆیی جەزائیریان خستەڕوو شانبەشانی ھاوکاری لەگەڵ فەرەنسا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=١٩٦٢|سەردێڕ=Algeria: France-Algeria independence agreements (Evian agreements) |ناونیشان=http://www.jstor.org/stable/20689578 |journal=International Legal Materials |بەرگ=١|issue=2 |پەڕەکان=٢١٤–٢٣٠|issn=0020-7829}}</ref> ڕێککەوتنەکان لە پێنج بابەت پێکھاتبوون کە وردەکارییەکانی گەرەنتی و بنەماکانی ئەم سەربەخۆیییەیان خستەڕوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Naylor|یەکەم=Phillip|ناونیشان=https://www.degruyter.com/document/doi/10.7560/328439/html|سەردێڕ=France and Algeria: A History of Decolonization and Transformation|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٧٣-٢٨٤٤-٦|doi=10.7560/328439}}</ref> ڕێککەوتنەکان کۆتایی بە [[شەڕی جەزائیر|جەنگی جەزائیر]] ھێنا بە ئاگربەستێک کە لە ١٩ی ئازاری ١٩٦٢ ڕاگەیەندرا، و بە شێوەیەکی کاریگەر پێگەی جەزائیری وەک نەتەوەیەکی سەربەخۆ ناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Naylor|یەکەم=Phillip|ناونیشان=https://www.degruyter.com/document/doi/10.7560/328439/html|سەردێڕ=France and Algeria: A History of Decolonization and Transformation|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٧٣-٢٨٤٤-٦|doi=10.7560/328439}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبنامە == * Adler, Stephen. ''International Migration and Dependence.'' Gower Publishing Company, Ltd. (Hampshire: 1977). * Barkaoui, Miloud. [http://findarticles.com/p/articles/mi_m2501/is_2_21/ai_55683885 "Kennedy and the Cold War imbroglio - the case of Algeria's independence."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041113093217/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m2501/is_2_21/ai_55683885 |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ }} ''Arab Studies Quarterly.'' Spring 1999. * Horne, Alistair (2017). ''A Savage War of Peace: Algeria, 1954-1962''. Cambridge University Press. * McDougall, James. (2017). ''A History of Algeria''. Cambridge University Press. * McDougall, James. (2006). ''History and the culture of nationalism in Algeria''. Cambridge University Press. {{پۆلی کۆمنز|Evian Accords}} {{تووڵی دەروازە|ئەفریقا|مێژوو|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|فەڕەنسا}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} [[پۆل:ئاگربەستەکان]] [[پۆل:پەیماننامەکانی فەڕەنسا]] [[پۆل:شەڕی جەزائیر]] qmt5v2odmz7ttt9qogmngcdnkho4uqf 0 284138 1689677 1673883 2026-10-19T04:36:34Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689677 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q461793}} '''فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی قاھیرە''' ({{Langx|ar|مطار القاھرة الدولی}}) ; فڕۆکەخانەی سەرەکی نێودەوڵەتی [[قاھیرە]] و گەورەترین و ''قەرەباڵغترین'' فڕۆکەخانەی میسرییە. وەک ناوەندی سەرەکی بۆ کۆمپانیای ئێڕ میسر و نیل ئێر و ھەروەھا چەندین ھێڵی ئاسمانی دیکە کاردەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.faresmatch.com/|سەردێڕ=Cheap Flights, Airline Tickets & Car Rentals |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Things To Know |زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wildernessexplorersafrica.com/african-safari-destinations/egypt-safari-tours-holidays/|سەردێڕ=Egypt Safari Tours & Holidays|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Wilderness Explorers Africa|زمان=en-US|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210731090343/https://wildernessexplorersafrica.com/african-safari-destinations/egypt-safari-tours-holidays/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.myholidays.com/blog/airport-in-cairo-egypt/|سەردێڕ=Cairo International Airport: Major Connecting Point in Egypt|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Myholidays Blog: Your One-Stop Destination to Travel Tips, Tricks & Experiences|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210731090341/https://www.myholidays.com/blog/airport-in-cairo-egypt/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فڕۆکەخانەکە دەکەوێتە گەڕەکی میسری نوێ, لە باکووری ڕۆژھەڵاتی قاھیرە نزیکەی {{Convert|15|km|nmi}} لە ناوچەی بازرگانی شارەکەوە دوورە و ڕووبەرەکەی نزیکەی {{Convert|37|km2|sqmi}}. قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی ئەفریقایە و یەکێکە لە قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە ڕووی کۆی سەرنشینەکانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.trtafrika.com/africa/africas-10-busiest-airports-based-on-passenger-traffic-16501008|سەردێڕ=Africa's 10 busiest airports based on passenger traffic - TRT Afrika|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Africa's 10 busiest airports based on passenger traffic|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240317234909/https://www.trtafrika.com/africa/africas-10-busiest-airports-based-on-passenger-traffic-16501008|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category-inline}} * {{وێبگەی فەرمی|http://www.cairo-airport.com/}} * [https://www.cairo-airport.info/ Cairo airport information] * [http://flightaware.com/live/airport/HECA Live flight tracking] at FlightAware * Aeronautical chart and airport information for HECA at SkyVector * Accident history for CAI at Aviation Safety Network {{پۆلی کۆمنز|Cairo International Airport}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|میسر}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 226fd7ikwilcn00au8xb6s3u74ujr46 0 284747 1689664 1574769 2026-10-19T04:34:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئێران-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1689664 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''پەیمانی گەردان یان کەردان''' ({{بە تورکی|Kerden Antlaşması}}، ({{بە فارسی|عهدنامه گردان}}) لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[ئەفشارییەکان|ئێرانی ئەفشاری]] لە ٤ی ئەیلوولی ١٧٤٦ واژوو کرا.<ref>https://web.archive.org/web/20110724011312/http://www.history.co.uk/encyclopedia/ndir-shh.html</ref> == پێشینە == لە ساڵانی کۆتایی دەسەڵاتی [[شانشینی سەفەوی]] لە [[ئێران]]دا، عوسمانییەکان توانیان زۆربەی ناوچەکانی [[قەوقاز]] و ڕۆژاوای ئێران بخەنە ژێر دەسەڵاتەوە، ئەمەش بەھۆی ململانێی دەسەڵات و نائارامی مەدەنی و ئاژاوەگێڕی گشتی لە ئێراندا. لە ھەمان کاتدا ئەفغانییەکان توانایان ھەبوو بەشێک لە [[خۆراسان]] بخەنە ژێر دەسەڵاتەوە. بۆیە شا کەسێکی بەناوی نادر دەستنیشان کرد کە سەرکردەیەکی جەنگی تورکمانی ئەفشاری ئێرانی بوو وەک فەرماندەی گشتی سوپاکان. لەژێر سەرکردایەتی درەوشاوەی نادر، ئێران توانی زۆربەی زیانەکانی وەربگرێتەوە. دوای سەرکەوتنەکانی، دەستبەسەرداگرتنی تەختی پاشایەتی بۆ [[نادر شا]] ئاسان بوو. لە ساڵی ١٧٣٦دا نادر شا بنەماڵەی [[ئەفشارییەکان|ئەفشاری]] دامەزراند (کە تا ساڵی ١٧٩٦ بەردەوام بوو). نادر شا پلانی دانا کە جارێکی دیکە ئیمپراتۆریەتیی گەورەی فارس دابمەزرێنێت، کە لە ڕووباری ئیندوسەوە تا بۆسفۆر درێژ دەبێتەوە، وەک چۆن لە سەردەمی کۆندا وابوو. دوای دەستبەسەرداگرتنی خاکەکانی پێشووی ئێران، ھەوڵی لکاندنی زیاتری خاکەکانی ڕۆژھەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] ([[باکووری کوردستان]] و [[عێراق]])ی دا. ھەروەھا پێشنیازی تەباییکردنی دوو مەزھەبی کرد لە ئیسلامدا، بەو پێیەی عوسمانییەکان موسڵمانی [[سوننە]] بوون و زۆربەی ئێرانییەکان [[شیعە]] بوون. ئەو پلانی دانابوو عوسمانییەکان ناچار بکات و پاڵ بە سوننە بێنێت بۆ ئەوەی شیعەگەری و مەزھەبی [[جەعفەری]] بەتایبەتی وەک پێنجەمین مەزھەب لە [[ئیسلام]]دا قبووڵ بکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تورکیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} lfgogkbkatavs68s3632dzuunz9taqg 0 285014 1689299 1535529 2026-10-18T14:58:50Z CommonsDelinker 62 ئاڵوگۆڕی Mass_execution_in_Kosovo_1912.jpg لەگەڵ [[File:Ottoman_Kosovo_Albanian_prisoners_of_war_in_Pristina,_1912.jpg]] (لەلایەن [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] بە ھۆی:[[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR5|Criterion 5]] (violation of pol 1689299 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Ottoman Kosovo Albanian prisoners of war in Pristina, 1912.jpg|وێنۆک|وێنەی ھاووڵاتیانی مەدەنی ئەلبانی کە لە پریستینا لە کاتی کۆمەڵکوژییەکانی سوپای سڕبیا (١٩١٢) گیراون]] '''کۆمەڵکوژیی ئەلبانییەکان لە شەڕەکانی بەڵکان''' لە چەندین شوێن لەلایەن ھێزە زەمینیەکانی [[سڕبیا]] و سوپای [[شانشینی مۆنتینیگرۆ|مۆنتینیگرۆ]] و ھێزە نیمچە سەربازییەکانەوە ئەنجامدرا لە کاتی ئەو ململانێیانەی کە لە نێوان ساڵانی ١٩١٢ و ١٩١٣ لە ناوچەکەدا ڕوویاندا.<ref name=":14">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=United States Department of State|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ADhGAQAAMAAJ&q=Serbian+troops+atrocities+1913&pg=PA115|سەردێڕ=Papers Relating to the Foreign Relations of the United States|ڕێکەوت=١٩٤٣|بڵاوکەرەوە=U.S. Government Printing Office|پەڕە=١١٥|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221202172514/https://books.google.com/books?id=ADhGAQAAMAAJ&q=Serbian+troops+atrocities+1913&pg=PA115|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> سڕبیا و مۆنتینیگرۆ لە کاتی [[جەنگی یەکەمی باڵکان]] لە ساڵانی ١٩١٢–١٩١٣ ژمارەیەک تاوانی جەنگیان دژی ئەلبانییەکان ئەنجامدا دوای ئەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە ناوچەکانی ئێستای [[ئەلبانیا|ئەلبانیا و]] کۆسۆڤۆ و [[مەقدوونیای باکوور|باکووری مەقدۆنیا]] دەرکرا. ئەم تاوانانە لەلایەن گرووپە ئۆپۆزسیۆنەکانی ئەورووپا و ئەمریکی و سڕبیا ڕاپۆرتکراون. ئاوارەبوون و کۆمەڵکوژییە زۆرەملێکان بە ئامانجی دەستکاریکردنی ئاماری پێش کۆنفرانسی باڵیۆزانی لەندەن بوو بۆ دیاریکردنی سنوورە نوێیەکانی بەڵکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.danas.rs/dodaci/vikend/otpor_okupaciji_i_modernizaciji.26.html?news_id=105029|سەردێڕ=Otpor okupaciji i modernizaciji - Društvo - Dnevni list Danas |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231206123910/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/otpor-okupaciji-i-modernizaciji/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> <ref name="Hudson128">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hudson|یەکەم=Kimberly A.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=W4zndspbem4C|سەردێڕ=Justice, Intervention, and Force in International Relations: Reassessing Just War Theory in the 21st Century|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨٠٢٠٣٨٧٩٣٥١|پەڕەکان=١٢٨|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221202172549/https://books.google.com/books?id=W4zndspbem4C|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|via=Google Books}}</ref> بەپێی گێڕانەوەی ھاوچەرخ، لە ماوەی دوو بۆ چوار مانگی یەکەمدا نزیکەی ٢٠ بۆ ٢٥ ھەزار ئەلبانی لە ویلایەتی کۆسۆڤۆ کوژراون، پێش ئەوەی توندوتیژییەکان بگاتە لوتکە. کۆی ژمارەی ئەو ئەلبانیانەی لە کۆسۆڤۆ، مەقدۆنیا، یان لە ھەموو ناوچە داگیرکراوەکان لەلایەن سڕبەکانەوە لە شەڕەکانی بەڵکان کوژراون، بە ١٢٠ ھەزار کەس یان زیاتر مەزەندە دەکرێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Novakovic |یەکەم=Kosta |ناونیشان=http://www.kosova.com/arkivi1997/expuls/dok5.htm|سەردێڕ=dokument 5 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131225040933/http://www.kosova.com/arkivi1997/expuls/dok5.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> زۆرێک لە قوربانییەکان منداڵ و ژن و بەساڵاچوو بوون. <ref name=":15">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tatum|یەکەم=Dale C.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nWsbAQAAMAAJ&q=massacred|سەردێڕ=Genocide at the Dawn of the Twenty-First Century: Rwanda, Bosnia, Kosovo, and Darfur|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٦٢١٨٩-٣|پەڕە=١١٣|زمان=en|وتەگێڕانەوە="In October 1912, Serbia, Montenegro, Bulgaria, and Greece launched an attack to dismember the decaying Ottoman Empire. This war was notable for its brutality. Acts of genocide and mayhem were committed during the war. Civilians were massacred and people’s lips and noses were severed. Thus, the relationship between Serbs and Kosovar Albanians began to spiral downward. From this battle, the Serbs gained control of Kosovo, their 'mythic land' of origin."|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221202172446/https://books.google.com/books?id=nWsbAQAAMAAJ&q=massacred|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> نەک ھەر کۆمەڵکوژی ھەبووە، بەڵکو ھەندێک لە خەڵکی سڤیل لێو و لووتیان بڕاوە. چەندین مێژوونووس و توێژەر و گێڕانەوەی ھاوچەرخ ئاماژە بە کۆمەڵکوژییەکان دەکەن وەک جینۆسایدی ئەلبانییەکان یان دانیشتووانی موسڵمانی باڵکان بە گشتی. کۆمەڵکوژی زیاتر دژی ئەلبانییەکان لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانیی یەکەمدا]] ڕوویدا و لە ماوەی نێوان جەنگەکاندا بەردەوام بوو. <ref name=":11">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Alpion|یەکەم=Gëzim|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sylOEAAAQBAJ&dq=%22120,000+albanians%22+%221912%22&pg=PA11|سەردێڕ=Mother Teresa: The Saint and Her Nation|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury|ژپنک=٩٧٨٩٣٨٩٨١٢٤٦٦|پەڕەکان=١١, ١٩|وتەگێڕانەوە="During the Balkan wars, in total '120,000 Albanians were exterminated', hundreds of villages' were shelled by artillery and 'a large number of them were burned down' across Kosova and Macedonia. The figures do not include people killed in present-day Albania and the devastated houses, villages and towns that Serbian and Montenegrin soldiers left behind when they were eventually forced to retreat.'"|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230820145852/https://books.google.com/books?id=sylOEAAAQBAJ&dq=%22120,000+albanians%22+%221912%22&pg=PA11|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> <ref name=":10">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ademi |یەکەم=Haxhi |ڕێکەوت=٢٠١٩|سەردێڕ=THE CASE OF THE "DISPLACEMENT" OF SERBS FROM KOSOVO DURING WORLD WAR TWO |ناونیشان=http://www.istoriecraiova.ro/wp-content/uploads/2019/04/2019_1_ANALE.pdf#page=27 |journal=Analele UniversităŃii din Craiova. Istorie |پەڕەکان=٣٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230731031017/http://www.istoriecraiova.ro/wp-content/uploads/2019/04/2019_1_ANALE.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> <ref name=":13">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Zhitia |یەکەم=Skender |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=The Anti-Albanian Policy of the Serbian State, Programs and Methods (XIX-XX) |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1777746 |journal=Journal of History & Future |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231206124251/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1777746 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> سوپای سڕبیا بە گوتەی فیلیپ جەی ئیستفزازی کرد. کۆھێن، ترسناکییەکان ئەوەندە گەورە بوو کە ھەندێک لە ژنانی ئەلبانی منداڵەکانیان کوشت نەک ڕێگەیان پێبدەن بکەونە دەستی سەربازە سڕبییەکان. لیژنەی کارنێگی کە ئەرکێکی نێونەتەوەیییە بۆ دۆزینەوەی ڕاستییەکان، گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە سوپای سڕبیا و مۆنتینیگرۆ توندوتیژییەکی بەرفراوانیان ئەنجامداوە بۆ ئەوەی "بە تەواوی سیمای نەتەوەیی ئەو ناوچانە بگۆڕن کە تەنھا ئەلبانییەکان تێیدا نیشتەجێن". <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Cohen |یەکەم=Philip J. |ڕێکەوت=١٩٩٧|سەردێڕ=The Ideology and Historical Continuity of Serbia's Anti-Islamic Policy |journal=Islamic Studies |زمان=en |شوێن=Islamabad |بڵاوکەرەوە=Islamic Research Institute, International Islamic University |بەرگ=٣٦|issue=2/3 |پەڕەکان=٣٦١–٣٨٢|jstor=23076201 |وتەگێڕانەوە=Among the worst and most consistent offenders were the Serbs, who generated such fear that some women killed their own children, rather than let them fall into Serbian hands}}</ref> کۆھین بە پشتبەستن بە ڕاپۆرتێکی دامەزراوەی کارنێگی بۆ ئاشتی نێونەتەوەیی ڕای گەیاندووە، سەربازانی سڕبیا گوێ و لووت و زمانی ھاووڵاتیانی مەدەنی ئەلبانیایان بڕیوە و چاوەکانیان دەرھێناوە. ھەروەھا کۆھین لە زاری دوورھامەوە ڕای گەیاندووە کە سەربازانی سڕبیا بەشدارییان کردووە لە ناشتنی خەڵک بە زیندووی لە کۆسۆڤۆ. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cohen|یەکەم=Philip J.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Fz1PW_wnHYMC&pg=PA7|سەردێڕ=Serbia's Secret War: Propaganda and the Deceit of History|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Texas A&M University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٩٠٩٦-٧٦٠-٧|پەڕە=٨|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221202172530/https://books.google.com/books?id=Fz1PW_wnHYMC&pg=PA7|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ٢١ ھەزار گۆڕی سەرەتایی لە کۆسۆڤۆ دۆزرایەوە کە ئەلبانییەکان لەلایەن سوپای سڕبیا کۆمەڵکوژ کران. ھێزەکانی سڕبیا لە مانگی ئاب و ئەیلوولی ساڵی ١٩١٣ ١٤٠ گوندیان وێران کرد و ٤٠ ھەزار ئەلبانی ناچار بوون ھەڵبێن. ٢٣٩،٨٠٧ ئەلبانی لە نێوان ساڵانی ١٩١٢ تا سەرەتای ١٩١٤ لە سڕبیا یکۆن دەرکراون (بەبێ ژماردنی منداڵانی خوار تەمەنی شەش ساڵ) بەپێی بەڵگەنامەکانی وەزارەتی دەرەوەی سڕبیا؛ تا کۆتایی ساڵی ١٩١٤ ئەم ژمارەیە بۆ ٢٨١ ھەزار و ٧٤٧ کەس بەرزبووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ١٩١٤|سەردێڕ=Albanian Peasants Burned by Servians: New Rulers Task|پەڕە=٩|ئیش=[[British Newspaper Archive]]|ناونیشان=https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/BL/0000560/19140202/063/0009?browse=true|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221202172445/https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/BL/0000560/19140202/063/0009?browse=true|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> بەڵام ئەم ژمارانە ھێشتا مشتومڕیان لەسەرە و توێژەران مەزەندە دەکەن کە ژمارەکە دەتوانێت بگاتە ٦٠ ھەزار کەس بەلایەنی کەم و یان ٣٠٠ ھەزار کەس بەزۆری. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Štěpánek|یەکەم=Václav|ناونیشان=https://digilib.phil.muni.cz/_flysystem/fedora/pdf/115340.pdf|سەردێڕ=Problem of colonization of Kosovo and Metohija in 1918–1945|ساڵ=٢٠١٠|پەڕەکان=٨٨|زمان=Czech|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230518124921/https://digilib.phil.muni.cz/_flysystem/fedora/pdf/115340.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref> کۆمیساری فریاگوزاری ئەمریکا ویلیارد ھاوارد لە چاوپێکەوتنێکیدا لە ساڵی ١٩١٤ لەگەڵ ڕۆژنامەی دەیلی میرەر ڕای گەیاند کە ژەنەڕاڵ کارلۆس پۆپۆڤیچ ھاواری کردووە: «ڕانەکەن، ئێمە برا و ھاوڕێین، ئێمە بەنیاز نین ھیچ زیانێکتان پێ بگەیەنین.» ئەو جووتیارانەی متمانەیان بە پۆپۆڤیچ ھەبوو، گوللەیان لێدرا و ھەندێکیان بە زیندووی سووتێنران و ئەو ژنە بەساڵاچووانەی کە نەیانتوانی ماڵەکانیان دەربچن، ئاگریان تێبەردرا. ھاوارد ئاماژەی بەوەشکرد، ئەم کارانە دوای کۆتاییھاتنی شەڕەکە ئەنجامدراون.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |سەردێڕ=SERBIAN OCCUPYING WARS AND OTHER MEASURES FOR EXPULSION OF ALBANIANS (1912-1941) |ناونیشان=http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/chap2.htm |journal=The Institute of History, Prishtina |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120324104514/http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/chap2.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەلبانیا|یۆنان|مۆنتینیگرۆ|سڕبیا|جەنگ|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} bzkmyk907j42xv74ymv9kufyprvyqj9 0 285126 1689836 1440040 2026-10-19T10:37:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1689836 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''چادلی بن جەدید''' (١٤ی نیسانی ١٩٢٩ – ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢) سێیەم سەرۆکی [[جەزائیر|کۆماری جەزائیر]] بووە لە [[٩ی شوبات|٩ی شوباتی]] ١٩٧٩ تا [[١١ی کانوونی دووەم|١١ی کانوونی دووەمی]] ١٩٩٢. == ژیان == لە گوندی بوتێلجا لە ویلایەتی ئەلتارف لەدایکبووە، لە سوپای فەڕەنسا وەک ئەفسەرێکی ناکارمەند خزمەتی کردووە و لە ھیندی چینی شەڕی کردووە. لە سەرەتای جەنگی سەربەخۆیی جەزائیر لە فەڕەنسا لە ساڵی ١٩٥٤، بن جەدید پەیوەندی بە بەرەی ڕزگاری نیشتمانی (FLN)ەوە کرد و لە ئەنجامدا لە ساڵی ١٩٦٤دا بە فەرماندەیی سەربازی ناوچەی وەھران لە [[جەزائیر]] پاداشت کرا، دوای سەربەخۆیی، لە ڕێگەی ڕیزەکانەوە بەرزبووەوە تا لە ساڵی ١٩٦٩ بوو بە [[سەرھەنگ]]. == ژیانی دوای سەرۆکایەتی == لە دوای مانگی یەکی ساڵی ١٩٩٢، بن جەدید لە ژیانی سیاسی کشایەوە. لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠٨دا لە شارەکەی خۆی لە شاری ئەلتارف وتارێکی مشتومڕاوی پێشکەش کرد.<ref>https://web.archive.org/web/20130730022805/http://weekly.ahram.org.eg/2008/927/re63.htm</ref> == مردن == ئەمڕۆ شەممە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢، چادلی بن جەدید، سەرۆکی پێشووی جەزائیر، لە تەمەنی ٨٣ ساڵیدا، لە نەخۆشخانەی عەین نادجەی سەربازی لە پایتەختی [[جەزائیر (شار)|جەزائیر]] کۆچی دوایی کرد، کە چەند ڕۆژێک پێشتر بەھۆی [[جەڵدەی دڵ]]ی سەختەوە لەژێر چاودێری چڕدا بوو.<ref>https://www.echoroukonline.com/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1-%D8%A5%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%A1-%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%84-%D8%A7</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Chadli Bendjedid}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئەفریقا|شەڕ|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠|زانستی سیاسەت|فەڕەنسا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٢]] [[پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی جەزائیر]] td18v2seun30npxucj7cjx2w6e294ba 0 285185 1689616 1528427 2026-10-19T01:37:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1689616 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''پەھالگام''' (بە [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]]: پہلگام) [[شار|شارۆچکەیەکی]] [[گەشتیاری|گەشتیارییە]] لە [[جامو و کەشمیر]]، و شوێنێکی گەشتیاری بەناوبانگە، چۆڵەوانی سەوز و ئاوە ڕوونەکانی ساڵانە ھەزاران گەشتیار لە ھەموو جیھانەوە بۆ خۆیان ڕادەکێشن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Pahalgam: Valley of paradise|ئیش=Bangalore Mirror|ناونیشان=https://bangaloremirror.indiatimes.com/Pahalgam-Valley-of-paradise/articleshow/21844962.cms|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130501062938/http://www.bangaloremirror.com/article/38/201006242010062418282708e6c70cbb/Pahalgam-Valley-of-paradise.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> دەکەوێتە ٤٥ کم لە ئانانتناگەوە لە کەناری ڕووباری لیدەر لە بەرزی ٧،٢٠٠ پێ (٢،٢٠٠ مەتر). == ئایین == {{bar box |title=ئایین لە پەھالگام<ref name="مولد تلقائيا1">{{استشهاد ويب|عنوان=Anantnag Religion Census 2011|مسار= https://www.census2011.co.in/data/religion/district/632-anantnag.html|عمل=Government of India|تاريخ الوصول=16 November 2015|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20200413053525/http://www.census2011.co.in/data/religion/district/632-anantnag.html|تاريخ أرشيف=2020-04-13}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |float=left |width= |bars= {{bar percent|[[ئیسلام|موسڵمانان]]|green|80.09}} {{bar percent|[[ھیندۆسی|ھیندۆسی]]|Orange|17.64}} {{bar percent|[[سیکیزم|سیخ]]|yellow|1.38}} {{bar percent|[[مەسیحییەت|مەسیحی]]|blue|0.41}} {{bar percent|ھی دیکە|pink|0.48}} }} == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Pahalgam}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا|ھیندستان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} rsgyxlmyottgrxa8d2houxhdo6vfu0h 0 285267 1689277 1442376 2026-10-18T13:39:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1689277 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''پێکدادانەکانی ئەنبار''' لە [[٣٠ی کانوونی یەکەم|٣٠ی کانوونی یەکەمی]] [[٢٠١٣]] دەستیپێکرد، دوای ئەوەی ھێزە ئەمنییەکان [[بڵاوەپێکردنی دانیشتنی ئەنبار|کەمپی ناڕەزایەتییان لە ڕەمادی بڵاوەپێکرد]] و ئەندامێکی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|پەرلەمانیان بە ناوی]] ئەحمەد ئەلوانی دەستگیرکرد و براکەی بەناوی عەلی ئەلعەلوانی کوشت و یاریکردن بە جەستەی. پێکدادانەکان درێژکراوەی [[ناڕەزایەتییەکانی عێراق (٢٠١٣)|خۆپیشاندانەکانی ناوەڕاست و باکووری عێراق]] بوو کە لە کانوونی یەکەمی [[٢٠١٢]]ەوە بەردەوام بوون. کاتێک گروپە خێڵەکییە چەکدارەکان چەکەکانیان لە دژی [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|سوپای عێراق]] وەرگێڕا. دوای ئەوەی لە ٣١ی کانوونی یەکەمدا سوپا لە [[پارێزگای ئەنبار]] کشایەوە بۆ ھێورکردنەوەی دۆخەکە، [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] بەشێک لە شارەکانی [[فەلووجە|فەللووجە]] و [[ڕەمادی]] داگیرکرد کە دەکەونە [[پارێزگای ئەنبار]] کە زۆرینەی سوننەنشینە و ڕێکخراوەکە ناوچە داگیرکراوەکانی بە دەوڵەتی سەربەخۆ ڕاگەیاند. حکوومەت گەنجانی بێکار و بێ [[شەڕی مانۆڕ|مەشق و ڕاھێنانی سەربازی]] وەرگرت بۆ ئەوەی بەشداری شەڕەکە بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://anbamoscow.com/aworld/20140110/388605569.html|سەردێڕ=بغداد تجند آلاف العاطلين دون تأخيل عسكري للقتال ضد الإرهاب|بڵاوکەرەوە=أنباء موسكو|ڕێکەوت=-10-01-2014|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140818212955/http://anbamoscow.com/aworld/20140110/388605569.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> دوابەدوای بڵاوەپێکردنی دانیشتنەکە، [[نووری مالیکی]] [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] فەرمانی بە ھێزەکانی سوپا کرد لە شارەکانی ئەنبار بکشێنەوە و ئیدارەی خۆیان ڕادەستی پۆلیسی ناوخۆیی و فیدراڵی بکەن. لە بەیاننامەیەکدا کە لەلایەن نووسینگەکەیەوە بڵاوکراوەتەوە، ئاماژەی بەوە کردووە، ئۆپەراسیۆنەکانی سوپا لەدژی «حەشارگەکانی ئەلقاعیدە» لە [[بیابان|بیابانی]] ئەنبار بەردەوام دەبێت. ئاماژەی بەوەشکردووە، بڵاوەپێکردنی دانیشتنەکە لە وەڵامی ئەوەی ناوی بردووە «بانگەوازی زۆر لەلایەن شێخەکانی خێڵ و کەسایەتییە ئاینییەکان و حکومەتی ناوخۆییەوە بووە، کە گەیشتووەتە ڕادەی بەھاناوەچوون». <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=31122013&id=c5482402-074b-4eb0-89e1-2c8d7adc3801|سەردێڕ=اعتصام الأنبار: المالكي يأمر الجيش بالانسحاب من مدن المحافظة وتسليم إدارتها للشرطة|بڵاوکەرەوە=الشروق المصرية|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924122238/http://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=31122013&id=c5482402-074b-4eb0-89e1-2c8d7adc3801|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> لە [[٢ی کانوونی دووەم|٢ی ١]]ی [[٢٠١٤]] سەرچاوەیەکی فەرمی لە [[وەزارەتی ناوخۆ (عێراق)|وەزارەتی ناوخۆی عێراق]] ڕای گەیاند، [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] نیوەی فەللووجەی کۆنترۆڵکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.france24.com/ar/20140102-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%B3%D9%8A%D8%B7%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D8%B5%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D9%88%D8%AC%D8%A9/|سەردێڕ="الدولة الإسامية في العراق والشام" تسيطر على "نصف الفلوجة"|بڵاوکەرەوە=فرنسا 24|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200125043724/https://www.france24.com/ar/20140102-الدولة-الإسلامية-في-العراق-والشام-تسيطر-على-نصف-الفلوجة/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> لە ٥ی ١، [[فڕۆکە]] سەربازییەکانی عێراق بۆردوومانی چەکدارەکانی لە قەزای ڕەمادییان کرد، لە ٦ی ١، سەرۆکوەزیرانی عێراق، فەرماندەی پۆلیسی [[پارێزگای ئەنبار]] ھادی ڕەزیجی لە کارەکەی دوورخستەوە و ژەنەڕاڵ ئیسماعیل مەحلاوی لە شوێنی ئەو دانا. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/middleeast/2014/01/140105_iraq_iraq_latest|سەردێڕ=قصف جوي على الأنبار وواشنطن وطهران تعرضان مساعدة العراق ضد مسلحي القاعدة|بڵاوکەرەوە=بي بي سي العربية|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140209081641/http://www.bbc.co.uk:80/arabic/middleeast/2014/01/140105_iraq_iraq_latest.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> لە ٦ی ١، [[نووری مالیکی|نوری مالیکی]] بانگەوازێکی کورتی ئاراستەی دانیشتوانی [[فەلووجە|فەللوجە]] کرد و داوای لە «خەڵکی فەللووجە و ھۆزەکانی کرد تیرۆریستان لە شارەکە دەربکەن بۆ ئەوەی گەڕەکەکانی بەر مەترسییەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی چەکداری نەبن».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://alhayat.com/Details/589938|سەردێڕ=المالكي يدعو الفلوجة إلى طرد "الإرهابيين" لتجنّب الهجوم العسكري|بڵاوکەرەوە=الحياة|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150723015916/http://alhayat.com/Details/589938|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> فەرماندەی ھێزی ئاسمانی عێراق ڕای گەیاند، ھێزی ئاسمانی لە یەک ڕۆژدا ٤٠٠ گەشتی دژی چەکدارانی ئەنبار ئەنجامداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.alsumaria.tv/news/90295/%D9%82%D8%A7%D8%A6%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%8A%D8%A9-%D8%AF%D9%85%D8%B1%D9%86%D8%A7-60-%D9%85%D9%86-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%A9-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4/ar|سەردێڕ=قائد القوة الجوية: دمرنا 60% من قدرة داعش وننفذ 400 طلعة جوية في اليوم|بڵاوکەرەوە=السومرية|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305012430/http://www.alsumaria.tv/news/90295/قائد-القوة-الجوية-دمرنا-60-من-قدرة-داعش/ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|عێراق|دەیەی ٢٠١٠}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ململانێکانی ٢٠١٣]] [[پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤]] 14nbiyonyim4rsg09bu0asjnh6pl3x5 0 285268 1689510 1689120 2026-10-18T20:14:12Z مامۆستا 39489 + [[پۆل:کتێبخانەکان]]، − {{بێپۆل}} ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]]) 1689510 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پێشانگای نێودەوڵەتی ھەولێر بۆ کتێب''' پێشانگایەکی دە ڕۆژەیە و ساڵانە لە مانگی نیساندا لە گۆڕەپانی پێشانگای [[ھەولێر]] لە [[پارکی سامی عەبدولڕەحمان]] بەڕێوەدەچێت. لە [[٢٠٠٦|ساڵی ٢٠٠٦]] دەستی پێکردووە و لەلایەن دەزگای ئەلمەدا بۆ میدیا و ڕۆشنبیری و ھونەر ڕێکدەخرێت. بە یەکێک لە گەورەترین پێشانگە ڕۆشنبیرییەکان دادەنرێت کە ساڵانە لە شارەکەدا بەڕێوەدەچێت، و ساڵانە چەندین چاپخانەی کوردی و عەرەبی و ئینگیلیزی و زمانەکانی تر بەشداری دەکەن، لەم ساڵدا ٢٠٢٥ چاپخانەکان بە ١٬٢ ملیۆن ناونیشانی کتێب بەشداربوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=فەرەج |یەکەم=شانۆ بەکر |ڕێکەوت=17 نیسان |سەردێڕ=‎یەکەم ڕۆژی پێشانگەی نێودەوڵەتی ھەولێر بۆ کتێب بەڕێوەچوو - AVA News |ناونیشان=https://www.ava.news/news/4333 |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.ava.news}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد |یەکەم=سەعید |ڕێکەوت=17 کانوونی دووەم |سەردێڕ=17مین پێشانگای نێودەوڵەتیی ھەولێر بۆ کتێب دەکرێتەوە - AVA News |ناونیشان=https://www.ava.news/news/19776 |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.ava.news}}</ref> == کتێبی قەدەغەکراو == {| class="wikitable" !خول ! ژمارەی کتێبە قەدەغەکراوەکان ! پەراوێز |- | ٢٠١٧ | ٣٣ کتێب |- | ٢٠١٦ | ١٦٥ کتێب |- |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://erbilbookfair.com/ku/ ماڵپەڕی فەرمی پێشانگای نێودەوڵەتی ھەولێری کتێب.] * [http://e.top4top.net/p_438worsa1.jpg پۆستەری فەرمی دوازدەھەمین پێشانگای نێودەوڵەتی ھەولێر بۆ کتێب.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170315001631/http://e.top4top.net/p_438worsa1.jpg |date=١٥ی ئازاری ٢٠١٧ }} {{تد|پارێزگای ھەولێر|عێراق|چاند|کتێب}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|چاند|کتێب}} {{کتێب-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبخانەکان]] lhodfc30p4eepj7dykl6qx7mrm1bxqe 0 285278 1689661 1528448 2026-10-19T04:34:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تورکیا-کۆلکە) 1689661 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''پەیمانی باتومی''' لە [[٤ی حوزەیران|٤ی حوزەیرانی]] [[١٩١٨]] لە [[باتومی]] لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و سێ دەوڵەتی [[قەوقاز]] واژوو کرا: [[کۆماری یەکەمی ئەرمەنستان|کۆماری ئەرمینیا]] و [[کۆماری دیموکراتیی ئازەربایجان| کۆماری ئازەربایجان]] و [[کۆماری دیموکراتیی گورجستان|کۆماری جۆرجیا]].<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=State Building and Conflict Resolution in the Caucasus |پەڕە=٧١|ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩-٠٠٤-١٧٩٠١-١}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Conflict and Conquest in the Islamic World |پەڕە=٢٠١|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٨-٨٤٣٣٧-٨}}</ref> یەکەم پەیماننامەی کۆماری ئەرمینیا و کۆماری دیموکراتی ئازەربایجان بوو و ١٤ ماددەی تێدابوو. == پەیماننامەکە == لە ١١ی ئایاردا کۆنفرانسێکی نوێی ئاشتی لە شاری [[باتومی]] بەڕێوەچوو. عوسمانییەکان داواکارییەکانیان فراوانتر کرد و تفلیس و ھەروەھا گیومری و ڤاغارشاپاتیش بگرێتەوە. ھەروەھا دەیانویست ھێڵی ئاسن دروست بکرێت بۆ ئەوەی [[قەرس]] و [[جوڵفا]] بە [[باکوو]] ببەستێتەوە. ئەو دەوڵەتە نوێیەی ئەرمەنستان کە ئەم ڕێڕەوی گواستنەوەیە پێیدا تێدەپەڕێت، مافی تێپەڕبوونی ئازادی پێدەدرا. بەڵام شاندی ئەرمەن و جۆرجیا دەستیان کرد بە دواخستنی و لە ٢١ی ئایاردا سوپای عوسمانی دەستی بە پێشڕەوی کردەوە بۆ ناوچەکانی ئەرمینیای ڕووسیا کە لە سەدەی ١٧ەوە لەژێر دەسەڵاتی سوڵتاندا نەبوون. ئەم ململانێیە بووە ھۆی شەڕی سەردەراباد، شەڕی قەرەکلیسە، شەڕی باش-ئاپاران. پەیماننامەکە واژوو کرا. سوپای سێیەمی عوسمانی بە دووری ٧ کم لە [[یەریڤان]] و تەنھا ١٠ کم لە ڤاغارشاپاتەوە جێگیر بوو و پەیماننامەکە پێویستی بە لێکۆڵینەوە و پەسەندکردنی لەلایەن زلھێزە ناوەندییەکانەوە بوو. دوای ١٥ ڕۆژ لە پەیماننامەکە، داوا لە نوێنەرانی ئەرمینیا کرا بێنە [[ئەستەنبوڵ]]. لە ناوچە تەسلیمکراوەکاندا زۆرینەی دانیشتووانی پێش جەنگ ئەرمەنی بوون و زیاتر لە ٤٠٠ ھەزار کەسیان تەنھا لە ناوچەی یەریڤان.<ref>Richard G. Hovannisian (1997). The Armenian People from Ancient to Modern Times. Palgrave Macmillan. لاپەڕە. 301. ISBN:978-0-333-61974-2. OCLC:312951712.</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ئازەربایجان|ئەرمەنستان|جەنگی جیھانیی یەکەم|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تورکیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{سەرچاوەکان}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی جیھانیی یەکەم]] it3x08nyvbd2mewqocyosgc83g9f0p3 0 285307 1689584 1685380 2026-10-19T00:31:37Z Bilalinfo 57400 پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار 1689584 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''وەزارەتی بەرگریی و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان''' ({{بە فارسی|وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح}}) یەکێک لە [[وەزارەتەکانی ئێران]]ە کە کە بەرپرسیارە لە ڕێکخستن، بەڕێوەبردن، پەرەپێدان و پاراستنی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکانی ئێران]]. ئەو وەزارەتە لە ساڵی ١٩٨٩دا دامەزراوە. == مێژوو == مێژووی پێکھێنانی ئەم وەزارەتە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی قاجار، کە لەژێر ناونیشانی وەزارەتی جەنگ دەستی بە چالاکییەکانی کردووە. لە سەردەمی حکوومەتی محەممەد مووسەدەقدا بۆ ماوەیەکی کورت ناوەکەی گۆڕدرا بۆ وەزارەتی بەرگریی نیشتمانیی، بەڵام دواتر جارێکی دیکە گۆڕدرا بۆ وەزارەتی جەنگ. دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]] تا مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٨٤ لەژێر ناوی وەزارەتی بەرگریی نیشتمانی کارەکانی ئەنجامدا و لە نێوان ساڵانی ١٩٨٤ بۆ ١٩٨٩ ناوی وەزارەتی بەرگریی بوو، شێوەی ئێستای ئەم وەزارەتە لە ساڵی ١٩٨٩وە بە یەکگرتنی وەزارەتی بەرگری و وەزارەتی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] پێکھێنرا.<ref>https://www.irna.ir/news/83764615/%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86 </ref><ref>https://web.archive.org/web/20190622173452/http://rc.majlis.ir/fa/law/show/90906</ref><ref>https://www.khabaronline.ir/news/685599/%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%88%DA%86-%DB%B2-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%AA</ref><ref>https://web.archive.org/web/20211210205839/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/91707</ref> == وەزیری بەرگری == [[مێھرداد ئەخلاقی]] لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لەلایەن سەرۆک کۆمار [[مەسعوود پزیشکیان|مەسعود پزیشکیان]] بۆ پۆستی وەزیری بەرگری کاندید کرا. ئەم پۆستە لەلایەن وەزیری کاتی ''مەجید ئیبن ڕەزاوە'' بەڕێوەدەبرا دوای ئەوەی وەزیری بەرگریی پێشوو، [[عەزیز نەسیرزادە|عەزیز نەسیڕزادە]]، لە ٢٨ی شوباتدا لە هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیلدا کوژرا. لە ١٨ی تشرینی یەکەمدا، ئەنجومەنی شورای ئیسلامی کۆبووەوە بۆ دەنگدان لەسەر دەستنیشانکردنی ئەخلاقی. ئەخلاقی پلانێکی پێشکەشی پەرلەمان کرد کە تێیدا بەڵێنی دا ژێرخانی سەربازیی وڵات نوێ بکاتەوە کە لە ماوەی جەنگدا زیانی پێگەیشتبوو، لەگەڵ خێراکردنی دروستکردنی کەرەستەی بەرگری و بەهێزکردنی هاوکاری لەگەڵ کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەت.<ref name="Website-4" /> لە کۆی ٢٨٥ پەرلەمانتار، ٢٣٧ پەرلەمانتار دەنگی بەڵێ و ١٥ پەرلەمانتار دەنگی نەخێریان دا. ٢٥ پەرلەمانتاری تر بەهۆی نەبوونی هێڵی ئینتەرنێتەوە نەیانتوانی دەنگ بدەن، لەکاتێکدا هەشت پەرلەمانتار ئامادە نەبوون. ''ئیبن ڕەزاش'' وەک جێگری ئەو دەستنیشان کرا.<ref name="Website-2" /> لە ڕۆژی دەستنیشانکردنیدا، هەڕەشەی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کرد و بەڵێنی دا "زیانی گەورە" بگەیەنێتە بەرژەوەندییەکانی و هاوپەیمانەکانی ئەگەر هێرش بکەنە سەر ئێران.<ref name="Website-3" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ministry of Defence (Iran)}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|تەکنۆلۆژیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:سەربازیی ئێران]] aydsik8y8as9lqdyos8tqa8qskatf80 0 285324 1689557 1528320 2026-10-18T22:36:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1689557 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەلەزێ''' <ref>{{Cite Q|Q118724964}}</ref> <ref>{{Cite Q|Q121071043}}</ref> <ref>{{Cite Q|Q113440369}}</ref> <ref>{{Cite Q|Q115858440}}</ref> '''<ref name="ReferenceA">{{Cite Q|Q112315598}}</ref>''' <ref>{{Cite Q|Q113297966}}</ref> یان '''(سۆسن) (ب'''ەلاتینى''': Iris) <ref name="ReferenceA" />''' ( [[ڕوەک|ڕووەکێکە]] سەر بە سۆسنیەکانە ، بەهۆی گوڵە جوانەکانییەوە ناسراوە. زۆربەی [[جۆر (ژینناسی)|جۆرەکانی]] لە ئاسیا و ئەوروپا هەن. لە چیاکانى کوردستان چەندین جۆرى و رەنگ دەڕوێن . [[پەڕگە:پەلەزێ.jpg|وێنۆک|پەلەزێ لە چیاکانى رەواندز]] == ناوەکانى == پەلەزێسک، پەرفی، سۆسن، گوڵاڵە گەزیزە،، زەمبەق. لە کرمانجی (پزیلاق :Pizîlaq و پرپزێک pirpizêk, و بەلبزێک Belbzek گەزیزە gezîze '''هەروەها پێی دەڵێن گوڵە''' پەمۆ'''، گوڵە''' لەبان'''. گوڵێکی''' کەوی '''و کێوییە''' بە سپی '''و''' شین '''دەنووێنێ،''' '''گەڵاکانی شمشێری نووک تیژن. لە دێهاتی کوردەواری''' کە ئەو '''گوڵە پێگەیشت و سەری لە خاک دەرهێنا نیشانەی ئەوەیە بزن دەزێ.''' == پەلەزێ لە دیدی میللەتاندا == لەنێو کوردان بە موژدەهێنی بەهار دێت ، بۆیە بە گوڵی نەورۆزی ناسراوە ، گۆرانیبێژی گەورە [[عەباس کەمەندی|عەبباسی کەمەندی]] بە دەنگی زوڵاڵی گۆرانیێکی لەسەر گوڵی نەورۆزی چڕیوە.. پەلەزێ لە نێو زەردەشتیەکاندا پیرۆز و ناودێر بوو. لە کەلەپووری گریک و ئەوڕوپاییەکاندا سمبولە بۆ جوانیی و پایەداری. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Iris (Iridaceae)}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پزیشکی|ڕوەک}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان]] [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]] [[پۆل:گوڵەکان]] 9n5p352a6595ilxovrmh9tlaberw4qb 0 285385 1689719 1509730 2026-10-19T05:49:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1689719 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''شەڕی ئایلاو''' یان '''شەڕی پرێوش-ئایلاو''' کە لە ٧ و ٨ی شوباتی ١٨٠٧ ڕوویدا، شەڕێکی خوێناوی و بێ ئەنجام بوو لە نێوان گراندە ئارمی [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن]] و سوپای ئیمپراتۆری ڕووسیا لەژێر سەرپەرشتی لیڤین ئۆگست ڤۆن بێنیگسن لە نزیک شارۆچکەی پرێوش ئایلاو لە پرووسیای ڕۆژھەڵات. {{Sfn|Haythornthwaite|1996}} ڕووسەکان لە کاتی خۆیدا ھێزی بەھێزیان لە فیرقەی پرووسی سوپای ڤۆن لێستۆک لە درەنگانی شەڕەکەدا وەرگرت. ناوی شارەکە لە دوای ساڵی ١٩٤٥ گۆڕدرا بۆ باگراسیۆننۆڤسک وەک بەشێک لە ناوچەی کالینینگراد لە ڕووسیا. ئەم شەڕە یەکێک بوو لەو شەڕانەی کە لەکاتی جەنگی ھاوپەیمانی چوارەمدا ڕوویدا، کە بەشێک بوو لە [[شەڕەکانی ناپلیۆن]]. سوپای ناپلیۆن پێشتر سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی نەمسا|ئیمپراتۆریەتیی نەمسایان]] لە ھەڵمەتی ئولم لەناوبردبوو، ھەروەھا سوپای نەمسا و ڕووسیای تێکەڵاویان لە [[شەڕی ئوستەرلیتز|شەڕی ئۆستەرلیتز]] لە ٢ی کانوونی یەکەمی ١٨٠٥دا لەناوبردبوو. ناپلیۆن لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٨٠٦ لە [[شەڕی جێنا|شەڕی جێنا ئاوێرستێتدا]] سوپای شانشینی پرووسای لەناوبرد و بەدوای پرووسە پەرشوبڵاوەکاندا کەوت تا دەگاتە پرێنزلاو، لوبێک، ئێرفۆرت، پاسویک، ستێتین، ماگدێبۆرگ و ھامێلین. سوپای ڕووسیای بێنیگسن لە کۆتایی مانگی یەکدا ھێرشی خۆی لە پرووسی ڕۆژھەڵات دەستپێکرد و بەرەو ڕۆژاوا بەڕێکەوت. ناپلیۆن کاردانەوەی ھەبوو و ھێرشی پێچەوانەی بۆ باکوور دەستپێکرد، بەو ھیوایەی ڕێگری لە پاشەکشەکردنیان بۆ ڕۆژھەڵات بکات. دوای ئەوەی کۆزاکەکان کۆپییەکی فەرمانەکانی ناپلیۆنیان گرت، بێنیگسن بە خێرایی کشایەوە بۆ باکووری ڕۆژھەڵات بۆ ئەوەی سوپاکەی دابەش نەکات. فەڕەنسییەکان بۆ ماوەی چەند ڕۆژێک بەردەوام بوون لە پێشڕەوی تا ڕووسەکانیان بینی کە ئامادەن بۆ شەڕ لە ئایلاو. فەڕەنسییەکان لە ئێوارەیەکی سەختدا گوندەکەیان گرت، دوای ئەوەی زیانێکی زۆر بەر ھەردوولا کەوت. ڕۆژی دواتر شەڕی جددیتری بەدوای خۆیدا ھێنا. ھێرشێکی بەرەیی ناپلیۆن لە سەرەتای شەڕەکەدا شکستی ھێنا و زیانێکی زۆری لێکەوتەوە. بۆ پێچەوانەکردنەوەی دۆخەکە، ئیمپراتۆر کەتیبەیەکی سوارەی بەرەو ڕووسەکان نارد. ئەمەش کاتێکی زۆری بە باڵی ڕاستی فەڕەنسی دا کە قورسایی خۆیان فڕێ بدەنە ناو شەڕەکەوە. زۆری نەخایاند لایەنی چەپی ڕووسیا بە گۆشەیەکی تیژ گەڕایەوە دواوە و سوپای بێنیگسن لە مەترسی داڕمانیدا بوو. فەیلەقی پرووس درەنگ گەیشتن و ڕۆژەکەیان ڕزگار کرد بە پاڵنانی ڕاستی فەڕەنسی بۆ کشانەوە. فەیلەقێکی فەڕەنسی لە چەپی فەڕەنسی دەرکەوت لەگەڵ تاریکبوون. ئەو شەوە بێنیگسن بڕیاری پاشەکشەی دا و ناپلیۆنی بە خاوەنی مەیدانێکی بەفراوی بەجێھێشت کە بە ھەزاران کوژراو و بریندار داپۆشرابوو. فەڕەنسییەکان بۆ شکستی یەکلاکەرەوەی ڕووسەکان لە ١٤ی حوزەیران بۆ بەدەستھێنانی شەڕەکە شەڕی فریدلاند ئەنجام دەدەن. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Battle of Eylau}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|فەڕەنسا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} by19po4g8ldcxl78gxmb0nt9c808iud 0 285486 1689681 1544273 2026-10-19T04:37:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1689681 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''پەیمانگای کوردی لە بروکسێل''' ڕێکخراوێکی قازانج نەویستە کە بنکەکەی لە [[بروکسێل|بروکسێل]] لە [[بەلجیکا|بەلجیکایە]] و ئامانجی تێکەڵکردنی [[کورد]] و کەمینەکانی دیکەیە لە کۆمەڵگەی بەلجیکا، ھەروەھا بەرەوپێشبردنی [[چاندی کوردی|کولتوری کوردی]] لە ناوەوە و دەرەوەی [[کوردستان]]. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|عێراق}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] jr1admd8kdsr9rbuzq1q84j4cw7aeej 0 285707 1689347 1528156 2026-10-18T16:36:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە) 1689347 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''پێی چەپم''' فیلمێکی [[کۆماری ئیرلەند|ئێرلەندییە]] کە لە ساڵی ١٩٨٩ بەرھەم ھێنراوە، لە دەرھێنانی جیم شێریدان و [[دانیێل دەی لێویس|دانیال دەی-لویس]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت. فیلمەکە لەسەر بنەمای چیرۆکی ڕاستەقینەی [[کریستی براون]]، کە بە نەخۆشی ئیفلیجی مێشک لەدایک بووە و لە ڕێگەی وێنەکێشانەوە ناوبانگی بەدەستھێناوە، کە بە وێنەکێشان بە پێی چەپی بەسەر جیھاندا بڵاوبووەتەوە. ھەروەھا ژمارەیەک ئەستێرە لەم فیلمەدا دەرکەوتن، وەک برێندا فریکەر، ڕەی مەکئانلی و فیۆنا شاو. فیلمەکە لەسەر بنەمای کتێبی ھەمان ناو لە نووسینی کریستی براون و وەرگێڕدراوە بۆ سیناریۆ لەلایەن شۆن کۆناتۆن و جیم شێریدان. فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگران و بینەرانەوە بە ھەمان شێوە پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت. دانیال دەی-لویس نمایشێکی موعجیزەئامێزی پێشکەش کرد وەک نووسەری ئیفلیجی ئێرلەندی کریستی براون کە بە تەواوی ئیفلیج بوو و تەنھا دەیتوانی قاچی چەپی بجوڵێنێت. خەڵاتی ئۆسکاری [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر|باشترین ئەکتەری ڕۆڵی سەرەکی]] بەدەستھێنا و برێندا فریکەر خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بەدەستھێنا. ھەروەھا فیلمەکە پاڵێوراو بوو بۆ سێ خەڵاتی ئۆسکار: [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرھێنەر]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین سیناریۆی وەرگێڕدراو| باشترین سیناریۆی وەرگێڕدراو]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]]. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|My Left Foot}} {{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٨٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٩]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری دبلن داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە دوبلین وێنەیان گیراوە]] ka6r256if77b48wkakg7a6t8yst5jdt 0 286147 1689647 1509965 2026-10-19T02:42:45Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689647 wikitext text/x-wiki شەڤدین (بە [[زمانی کوردیی باکووری|کوردیی باکووری]]: [[Şevdîn]]، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: [[Shevdin]]) ناوی بەرەبابێکی گەورەی کوردیە کە ئێستا بەشێکە لە هۆزی [[باڵەک]]، لە سەردەمی [[عەلی ئاغای ڕایات]] لەڕێگای هەوپەیمانێتیەوە چۆتە بەرەی هۆزی [[باڵەک]] لەدژی دوژمنانی کوردستان. [[شەڤدین]] ناوی ئەو باوە گەورەیەیە کە بەرەبابەکەی دامەزراندووە و ھەر خۆیان بە نەوەی ئەو دادەنێن، [[شەڤدین]] ناوێکی بادینیە و زیاتر لە ناوچەکانی [[میرنشینی بادینان|بادینان]] و [[باکووری کوردستان]] بەناوبانگە، شەڤدین بە ناوی ناوچەیەک کراوەتەوە کە لە [[باکووری کوردستان]] <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/Ozgurluk_Yolu_43_Aralik1978_3269|سەردێڕ=Özgürlük Yolu Sayı: 43 Aralık1978}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Serxwebun|ناونیشان=http://archive.org/details/serxwebun|سەردێڕ=Serxwebun Archive 1982 - 2020|ڕێکەوت=١٩٨٣}}</ref> هەیە و سەر بە پارێزگای ([[چەولیگ|چەولیك]])ە وە پێشتر ناوی شێوەزوور بووە، لە شانە شاخاوییەکانی باکووری کوردستان، لە ڕۆژئاوای زێی گەورە، خاکێک هەڵکەوتووە کە سەردەمانێک ناوێکی دیکەی هەبوو. پێش ئەوەی ناوی شەڤدین بن، ئەم ناوچەیە بە شێوەزوور ناسرابوو، ناوێک کە ئێستا لە تۆمارە فەرمییەکان لەبیرکراوە بەڵام هێشتا بە هێمنی لە دڵ و یادەوەرییەکانی ئەو کەسانەدا زیندووە کە سەر بەو ناوچەیەن. شێوەزوور تەنیا شوێنێک نەبوو؛ سەرەتای گەلێک بوو، ئەو خاکەی کە هۆزی بەرەبابی شەڤدینی تێیدا لەدایک بووە، ناسنامەکەی تێیدا ڕەگی داکوتاوە و چیرۆکەکەیان دەستی بە گێڕانەوە کردووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leach|یەکەم=E. R.|ناونیشان=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.214737|سەردێڕ=Social And Economic Organisation Of The Rowanduz Kurds|ڕێکەوت=١٩٤٠}}</ref> ئەو کتێبەی باسی شێوەزوور و شەڤدین دەکات، بەڵگەیەکی مێژووییە لەسەر ئەو ڕاستیەی کە [[شێوەزوور]] ناوچەیەک بووە لە دەورووبەری قەزای [[مێرگەسۆر]] و [[زێی گەورە]]، کە ئەوکات سەر بە ناوچەی زێبار بوون، بەڵام ئێستا بەشێکن لە دەڤەری بارزان، ئەو بەرەبابە لەوێ سەری هەڵداوە و تاوەکو ئێستاش ئەو ناوە بەکاردێنن بۆخۆیان، بەڵام جگە لەوەی کە لەوێ سەری هەڵدابێت، چەندین سەدە لەو ناوچەیە ژیاون و مەڕ و ماڵاتیان بەخێوکردووە و بژێوی ژیانیان لەسەر کشتوکاڵ بووە، شەڤدینیەکان لە ناوجەکانی: شرێ، ئیروان، ئەلکێ، سەکۆی سەروو، تایبەت لە دەوروبەری شانەدەر و ئەو دۆڵانەی بەرەو گۆرەتوو و مەلاسوار دەچن، سەدان ساڵ لەو ناوچەیە ماونەتەوە ژیانیانکردووە. <ref name=":0" /> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wigram|یەکەم=W. A. (William Ainger)|ناونیشان=http://archive.org/details/cradleofmankindl00wigrrich|سەردێڕ=The cradle of mankind; life in eastern Kurdistan|دوایین٢=Wigram|یەکەم٢=Edgar Thomas Ainger|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=London, A. & C. Black, ltd.|ئەوانی تر=University of California Libraries}}</ref>[[پەڕگە:گوندی ناوەندەی باڵەکایەتی - ناوچەی شێوەزوور.jpg|وێنۆک|گوندی ناوەندەی ناوچەی شێوەزوور - دەڤەری باڵەکایەتی]]بەپێی بەڵگەنامە جیهانیەکان، شێوەزوور جگە لە ناوچەی باڵەکایەتی، پێشتر لە زێبار و چەولیک هەبووە، بەڵام بەهۆی ڕوودانی زۆرتین شەڕ و کارەسات و ڕووداو لەو ناوچەیەی کوردستان، ناوەکانی گۆڕاوە.<ref name=":0" /> شەڤدینیەکان ئێستا لە سێ پارچەی [[کوردستان]] نیشتەجێن ([[باکووری کوردستان|باکوور]]، [[باشووری کوردستان|باشوور]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژهەڵات]])، زمانی باب و باپیرانیان [[کوردیی باکووری|کورمانجیە]]، شەڤدینیەکان زیاتر کاری شوانی و کشتوکاڵ دەکەن، تاوەکو ئێستاش وازیان لە بەخێوکردنی بزن و مەڕ و کشتوکاڵکردن نەهێناوە، ئەو تیرەیە زیاتر کوێستان و ناوچە شاخاویەکان دەژین. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hassanpour |یەکەم=Amir |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Review of Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/4310984 |journal=Iranian Studies |بەرگ=٢٩|issue=1/2 |پەڕەکان=٢٠٠–٢٠٤|issn=0021-0862}}</ref> [[پەڕگە:عەلی ئاغای ڕایەت - شەڤدینی.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی دەگمەن و مێژوویی کوردستان عەلی ئاغای ڕایات (سەرۆکی بەرەبابی شەڤدین لە سەدەی ١٩ و ٢٠. له ڕاستەوە: حاجی شێخ عەلائەددین حوسەینی نەقشبەندی، عەلی ئاغای ڕایات، مام شێخ عوبەیدوڵڵای زینوێ و ڕاوەستاو له ڕاستەوە: شێخ عەبدوڵڵا، شێخ عەبدولقادر، سەید مارف، حاجی شێخ سەیید تەها شەهابەددین کەماڵیزادەی نەقشبەندی و مەلا یۆسف]] هەر وەک لە کتێبی ''AŞİRET DERSİM (DERSİM AŞİRETLERİ) SEYFİ CENGİZ'' لە لاپەڕە ٥٨ باسی شەڤدینیەکان کراوە و ناوی شەڤدین لەناو لیستی هۆزە کوردیەکانە لە ناوچەی [[پارێزگای دێرسیم|دێرسیم]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=admin |سەردێڕ=Aşiret Aşiret Dersim |ناونیشان=https://yolpedia.eu/asiret-asiret-dersim/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٥ |وێبگە=YolPedia {{!}} Kütüphâne |زمان=tr |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241205074546/https://yolpedia.eu/asiret-asiret-dersim/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |url-status=dead}}</ref> کە هەندێک لەو بەرەبابە لەو ناوچەیەش بوونیان هەیە تاوەکو ئێستاش. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Kurdistan |یەکەم=The Spirit of |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٢٠|سەردێڕ=From Mergasor to Choman: The Story of the Shevdin Families |ناونیشان=https://www.academia.edu/129689657/From_Mergasor_to_Choman_The_Story_of_the_Shevdin_Families |journal=The Spirit of Kurdistan}}</ref> ناوی شەڤدین لەناو دڵی شێوەزووردا لەدایک بووە، بەو پێیەی ئەو کەسانەی کە هەمیشە سەر بەو خاکە بوون، بە پەیوەندییان بەو خاکەوە ناسران. بە تێپەڕبوونی کات وشەی شەڤدین نەک تەنها ناوی گەلێک بەڵکو بۆ خودی شوێنەکە. ئەوەی ڕۆژێک شێوەزوور بوو، شانە جوگرافییەکە، بوو بە شەڤدین - ناسنامەی خێڵەکی ئێستا کە ئەوەندە پەیوەندیان نزیکە لەگەڵ شاخەکاندا کە ناتواندرێ لێیان جیا بکرێتەوە. ئەمە تەنیا گۆڕینی ناو نەبوو؛ پەرەسەندنی سروشتی یادەوەری بوو، تێکەڵبوونی شوێن و مرۆڤەکان بوو بۆ یەک ناسنامەی هەمیشەیی. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hay|یەکەم=William Rupert|ناونیشان=http://archive.org/details/twoyearsinkurdis00hayw|سەردێڕ=Two years in Kurdistan : experiences of a political officer, 1918-1920|ڕێکەوت=١٩٢١|بڵاوکەرەوە=London : Sidgwick & Jackson, ltd|ئەوانی تر=Robarts - University of Toronto}}</ref> بەڵام ئەم گۆڕانکارییە بەبێ سەختی و ماندووبوون ڕووی نەدا، زۆرێک لە شەڤدینیەکان زێدی باوباپیرانیان بەجێهێشت و بەرەو باشوور ڕۆیشتن، بەسەر بەرزایی و ڕووبارەکاندا، لە کۆتاییدا لە ناوچەکانی ئێستای [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]] نیشتەجێبوون، هەندێکیشیان ئێستا لە ئێرانن، سەرەتا لە دەورووبەری [[مێرگەسۆر]] نیشتەجێبوون کە پێیدەگوترا دەڤەری زێباری کۆن، پاشان کۆچیانکرد بەرەو کوێستانەکانی ئێستای باڵەکایەتی، لەوێ ڕەگ و ڕیشەیان داکوتی و هەندێکیشیان چوون بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان و تاوەکو ئێستاش ماون، لەوێ لە گوندی [[زێوکە]] نیشتەجێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Masālik al-abṣār fī mamālik al-amṣār {{!}} work by ʿUmarī {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Masalik-al-absar-fi-mamalik-al-amsar |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> لەبارەی چۆنیەتی ھاتنی شەڤدینیەکان بۆ ناوچەی باڵەکایەتی [[ئیدموند لیچ]] کە ئەفسەرێکی بەریتانیە دەربارەی شەڤدینییەکان نوسیویەتی و باسی کردووە، لە کتێبی (Social And Economic Organisation Of The Rowanduz Kurds) باسی کردووە کە ئەم تیرەیە لەکوێوەھاتوون، دەڵێت عەلی ئاغای ڕایات کە باسی ڕەچەڵەکی خۆی بۆ دەکردم دەیگوت: شەڤدین چەندین پشت بەر لە ئێستا ژیاوە و ئەوکات خۆی و خانەوادەکەی لە باکووری کوردستان ژیاون، پاشان هاتوون بۆ ناوجەکانی بادینان و بەدوای زەوی باشتر گەڕاون و بۆ ڕۆژھەڵات کۆچیان کردووە، بەشێکی بەرەبابی شەڤدینی کەوتۆتە ڕۆھەڵاتی کوردستان و گوندی (زێوکە)یان ئاوەدانکردۆتەوە، بەرەبابی شەڤدینیش سێ لقیان لێدەبێتەوە ئەوانیش جقادر ئاغا، کاکە حەسەنی، حەمەدی بابەکر ئاغا) ئەوانە بابەگەورەی تیرەکانن. <ref name=":0" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Social and Economic Organisation of the Rowanduz Kurds |ناونیشان=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=1794 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=bnk.institutkurde.org}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coon|یەکەم=Carleton S. (Carleton Stevens)|ناونیشان=http://archive.org/details/caravanstoryofmi00coon|سەردێڕ=Caravan: the story of the Middle East|ڕێکەوت=١٩٥٨|بڵاوکەرەوە=New York, Holt|ئەوانی تر=Internet Archive}}</ref> [[پەڕگە:عەلی ئاغای ڕایات لەگەڵ دۆستەکانی.png|وێنۆک|ناوچەی شەڤدینان - لە راستەوە: (سەید مستەفای بنەکاولی)، (ملازم عەزیزی فڕۆکەوان)، (ملازم عبدالرحمن کەمیل)، (مام عزەت سلێمان بەگ)، (مام مینەی عەلی ئاغای رایەتی - سەرۆک عەشیرەتی باڵەک و تیرەی شەڤدینی)، (خاڵ ئەحمەد ئاغای مێرگەسۆری - سەرۆک عەشیرەتی شێروانی)]] شەڤدینیەکان لەگەڵ سوورچیەکان و مێرگەسۆریەکان خزمایەتیان هەیە، چونکە ماوەیەک لە مێرگەسۆر و ناوچەکانی دەورووبەری زێی گەورە و ناوچەی سوورچیەکان نیشتەجێبوون، پاشان کۆچیانکرد بەرەو ڕایات و ڕواندز و باڵەکایەتی ئێستا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=پێگەی باڵەکایەتی لە شۆڕشی ئەیلول دا 1961 - 1975 |ناونیشان=https://partipedia.org/ku/books/%D8%B4%DB%86%DA%95%D8%B4%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF/%D9%BE%DB%8E%DA%AF%DB%95%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DA%B5%DB%95%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B4%DB%86%DA%95%D8%B4%DB%8C-%D9%8A%D9%94%DB%95%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%84-%D8%AF%D8%A7-1961-1975 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=partipedia.org}}</ref> [[عەلی ئاغای رایات]] زانیاری زیاتری نەداوە بەو کەسانەی هاتوونە لای و پرسیویانە، لەوانەیە ئەوەش هۆکارێک یان نهێنیەکی لەپشتبێت بۆ ئەوکات کە نەیویستووە بیدرکێنێت، بەڵام لە تۆمارە مێژووییەکان و بەپێیی سەرچاوەکان دەریدەخات کە شەڤدینیەکان لە ناوچەی بادینانەوە هاتوون. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schmidt|یەکەم=Dana Adams|ناونیشان=http://archive.org/details/journeyamongbrav0000schm|سەردێڕ=Journey among brave men|ڕێکەوت=١٩٦٤|بڵاوکەرەوە=Boston : Little, Brown and Company|ئەوانی تر=Internet Archive}}</ref> شەڤدینییەکان لەکۆنەوە لە کوێستانەکانی باڵەکایەتی ژیاون و خاوەنی زەوییەکانی دەورووبەری چۆمانن کە بەشێکیان پێکدێن لە: دەربەند، ڕایات، شۆرە، ناوەندە، گوندەژۆر، گەلەژێر، ئالانە، دۆڵەبۆن… ھتد) کە سەدان لەو ناوچەیە نیشتەجێن و خاوەنی زەویەکانن، تەمەندی بەرەبابی شەڤدین زیاترە لە ٦٠٠ ساڵ، کا تا ئەمڕۆش ھەر شوێنی خۆیانن، بەھۆی ئەوەی کە لە کۆنەوە لە ناوچەکانی بادینانەوە سەریان ھەڵداوە، تا ئێستاش زمانی ئاخاوتنیان کورمانجی و سۆرانی تێکەڵ بەیەک دەکەن، بەڵام لەگەڵ زاڵبوونی میرنشینی سۆران بەسەر ئەو ناوچەیە، کاریگەری زمانەوانی زۆری ھەبوو بۆیان، بەڵام نەیانهێشتووە وشەی شێوەزوور و شەڤدین لەبیربکرێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=International Colony Kurdistan |ناونیشان=https://www.goodreads.com/book/show/6056571-international-colony-kurdistan |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Goodreads |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=جدلية |یەکەم=Jadaliyya- |سەردێڕ='Lines Drawn on an Empty Map': Iraq’s Borders and the Legend of the Artificial State (Part 2) |ناونیشان=https://www.jadaliyya.com/Details/32153 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Jadaliyya - جدلية |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=The Spirit of Kurdistan|ناونیشان=http://archive.org/details/from-mergasor-to-choman-balakayati-the-story-of-the-shevdin-families|سەردێڕ=From Mergasor To Choman ( Balakayati) The Story Of The Shevdin Families|ڕێکەوت=١ی شوباتی ١٩٢٠}}</ref> == زانیاری دەربارەی شەڤدین و شێوەزوور == شەڤدینیەکان (شێوەزووریەکان) بەشێکیان لە دامێنی چیای [[ھەڵگورد|هەڵگورد]] و [[چیخی دەرێ]] دەژین، بەشێکیان لە [[ھەولێر|هەولێری]] پایتەختی کوردستان نیشتەجێن، هەندێکیشیان لە [[باکووری کوردستان|باکووری کوردستانن]] لە ناوچەی [[پارێزگای دێرسیم|دێرسیم]] و ناوچەی شەڤدین لە پارێزگای [[چەولیگ|چەولیک]]، بەشێکی تریان لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژهەڵاتی کوردستانن]] و گوندێکیان هەیە بە ناوی [[زێوکە]]. [[پەڕگە:ئەو ناوچەیەی بەرەبابی شەڤدین نیشتەجێبوون لێیی لە ساڵانی ١٨٠٠.png|وێنۆک|ئەو ناوچەیەی بەرەبابی شەڤدین نیشتەجێبوون کە بە دەڤەری زێباری کۆن بەناوبانگبوو پێشتر.]] {| class="wikitable sortable" !زانیاری وورد !ئەنجام |- |ناوی بەرەباب و تیرە |شەڤدین / Shevdin |- |ناوی ناوچە |شێوەزوور (ناوچەی زێباری کۆن) |- |ڕەچەڵەکی شێوەزار |[[بادینی]] + [[کوردیی باکووری|کورمانجی]] |- |ڕەچەڵەکی بەرەباب |زێباری |- |شێوازی جل و بەرگ پێش هاتنیان بۆ باڵەکایەتی |شەل و شەپک |- |شێوازی جل و بەرگ دوای هاتنیان بۆ باڵەکایەتی |جل و بەرگی مۆدێرنی کوردی |- |شوێنی دامەزراندنیان |ناوچەی شێوەزوور |- |لقەکانی تیرەی شەڤدین |قادر ئاغا، کاکە حەسەنی، حەمەدی بابەکر ئاغا |} '''سەرکوتکردنی ناسنامەی شەڤدینان:''' ئەندامانی تیرە و بەرەبابی شەڤدینی نەدەوێران بڵێن ئێمە شەڤدینین، چونکە گرژی و ململانێیەکی توند هەبوو لەناوخۆی هۆزی باڵەک، کاتێک ئیدمۆند لیچ لە شێوەزووریەکان (شەڤدینیەکان) دەپرسێت ئێوە چ هۆزێکن یان تیرەیەکن، زۆر بە ترس و شەرمەوە و بە دەنگێکی نزم دەڵێن ئێمە شەڤدینین، لەژێر ترس و ناخۆشی و گەمارۆکانەوە هێشتا وازیان لە ناوی شەڤدین نەهێناوە و شانازیان کردووە کە نەوەی ئەون. <ref name=":0" /> لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٩ و سەرەتاکانی سەدەی ٢٠ ململانێیەکی توند هەبوو لە نێوان سەرۆک هۆز و ئاغاکانی باڵەک، عەلی ئاغای ڕایات یەک ئامانجی هەبوو، ئەویش ئەوەبوو کە شەڤدینیەکان وەک هۆزێکی سەربەخۆ بناسێنێت، نەیدەویست جگە لە شەڤدینیەکان کەسی تر نیشتەجێبێت لەسەر زەوی و کوێستانەکانیان. بۆیە بەگوێرەی کارەکانی '''عەلی ئاغای ڕایات''' (سەرۆکی شێوەزووریەکان)، مەبەستی ئەوەبووە هەموو شێوەزووریەک لەدوای ناوی خۆی ووشەی شەڤدینی بەکاربێنێت، بۆ ئەوەی پارێزگاری لە ناسنامەی سەرەکی خۆیان بکەن، نەک بە گوند یان ناوچە خۆیان بناسێنن. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/ds49.5.h3651937|سەردێڕ=Road Through Kurdistan}}</ref> == گوندەکانی بەرەبابی شەڤدین (شێوەزوور) == بەرەبابی شەڤدین لەکۆنەوە خاوەنی چەندین گوندە و موڵکی تایبەتی بەرەبابەکەن و هەر کەسە و خاوەنی زەوی تایبەت بەخۆیەتی، ئەوەش بەشێک لە گوندەکانی بەرەبابی شەڤدین لە دەڤەری [[باڵەکایەتی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حاجی ئۆمه‌ران |ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/405 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.hawlergov.org |زمان=en}}</ref> '''بەرەبابی شەڤدین (شێوەزووری) دابەشبوون بەسەر ئەم گوندانە:''' ڕایات، دەربەند، ناوەندە، شۆرە، گەلەژێر، ذۆلەبۆن. '''گوندەکانی ناوچەی شێوەزووری لە چۆمان:''' ڕایات، دەربەند، ناوەندە، شۆرە، گوندەژۆر، گەلەژێر، ئالانە، ذۆلەبۆن، کۆنەخانان، دێڵزە، وەردە، ڕەشەهەرمێیان. '''تێبینی دەربارەی گوندەکان:''' هەندێک گوندی تر هەن بەڵام تاوەکو ئێستا هیچ سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراوی مێژوویی بەردەست نیە کە پشتڕاستی بکاتەوە، ئەگەر سەرچاوەی باوەڕپێکراو هەیە تکایە ئاماژەی پێبکەن، جگە لەمەش گوندەژۆریەکان سەر بە تیرەیەکی سوورچیەکانی بادینانن بەڵام بەهۆی تێکەڵبوونیان لەگەڵ شێوەزووریەکان ئێستا بە شێوەزووری هەژمار دەکرێن. چونکە بەرەبابی شێوەزووری (شەڤدین) دابەشبووە بەسەر سێ لق: (قادر ئاغا، کاکە حەسەنی، حەمەدی بابەکر ئاغا) کە هەرسێکیان شەڤدینین و یەک بەرەبابن، ئینجا دابەشبوون بەسەر گوندەکانی دەورووبەری ڕایات و چۆمانی ئێستا.<ref name=":0" /> لێرەدا پێویست بە باسکردنی هەموو جۆرە زانیاریەکی تایبەت بە بنەماڵەکان و شوێنی سەرەکیان ناکات، بە هۆکاری تێکنەچوونی پەیوەندی کۆمەڵایەتی ناوخۆیی و دەرەکی، بۆیە بەپێویست زاندرا تەنها بە گشتی باسبکرێت. شەڤدینیەکان (شێوەزووریەکان) بەشێکیان لە پارێزگای هەولێر نیشتەجێن لە ناوچەکانی: پیرمام، هەریر، هەولێری نوێ، پیرزین، کەسنەزان، هتد. هۆکاری بڵاوبوونەوەیان لەو ناوچانە ئەوەیە کاتێک ناوچەکانیان تێکدرا لە شەڕی عێڕاق و ئێران، [[شەڤدین|شەڤدینیەکان]] و [[شێروانی|شێروانیەکان]] و [[مزوریەکان]] لە [[ھەریر|هەریر]] لە دەڤەری [[سوورچی|سورچیان]] نیشتەجێبوون، پاشان هەندێکیان نەگەڕانەوە زێدی خۆیان و هاتن بۆ [[ھەولێر|هەولێری]] پایتەخت, بەشێکیشیان چوون بۆ دەڤەری بادینان. '''بەکارهێنانی ناوی گوند:''' ڕایاتی، ناوەندی، گوندەژۆری، گەلەژێری، شۆرەیی، ئالانی، دەربەندی، خەلانی، دۆڵەبەنی (دۆڵەبۆنی). == داستانى قەڵا (قشڵە)ى رایات لە ناوچەی شێوەزووری ئێستا == [[قشڵەى ڕایات]] [[قەڵا|قەڵایەکى]] سەخت و پتەو بوو لە سەردەمى پاشایەتى بنیاد نرابوو، وەک بەشێک لە پلانى حکومەت بۆ دەست ڕۆیشتن بەسەر ناوچەکەدا دیوارەکانى بە بەرد و چیمەنتۆ زۆر توکمە و قایم دروست کرابوون، بە جۆرێک گەورە و فراوان بوو جێگاى فەوجێکى سەربازى لێ دەبووە، لە دوو نهۆم و دوو بەشى سەرەکى پێکهاتبوو و چەندین ژووریان لەخۆ گرتبوو، دەرگاى سەرەکى قەڵاکە ڕووى لە ڕۆژئاوا بوو تەواوى دەوروبەرى چۆلەوانى بوو، کەوتبووە نێوان گوندەکانى [[خەلان، چۆمان|خەلان]] و [[ڕایات]] و [[باوەکراوە]] لە دەڤەرى [[باڵەکایەتی|باڵەکایەتى]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=داستانى قەڵا(قشڵە)ى رایات |ناونیشان=https://partipedia.org/ku/articles/%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%89-%D9%82%DB%95%DA%B5%D8%A7-%D9%82%D8%B4%DA%B5%DB%95-%D9%89-%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Parti Pedia (partipedia.org) |زمان=ku}}</ref> لە ٣ى حوزەیرانى ١٩٦٢ پڕیشکى [[شۆڕشی ئەیلوول]] گەیشتە دەڤەرى [[باڵەکایەتی|باڵەکایەتى]] و هێزى [[پێشمەرگە]] بە سەرپەرشتى ڕاستەوخۆى ڕێبەرى شۆڕش مەلا [[مەلا مستەفا|مستەفا بارزانی]] ڕووی لە ناحیەى [[گەڵاڵە، چۆمان|گەڵاڵەى]] کرد بە مەبەستى ئازادکردنی، هێزى پۆلیسى ناحیە ویستى بەرگریان هەبوو و خۆیان بەدەستەوە نەدا، لەو کاتەدا [[مەلا مستەفا|بارزانى]] لە ماکۆسان چاودێری شەڕەکەى دەکرد، لە ڕێگاى نامەیەک بەڕێوەبەرى ناحیەى ئاگادار کردەوە کە خۆیان ڕادەستى هێزى پێشمەرگە بکەن بۆ ئەوى شەڕەکە بێ خوێنڕشتن کۆتایی پێ بێت، شەوى ٣ لەسەر٤ی مانگی حوزه‌یرانی ١٩٦٢ سەنگەرێکى هێزى پۆلیس خۆیان دا بەدەستەوە، بەڵام بەڕێوەبەرى ناحیە و سریەیەکى پۆلیس و کاربەدەستانى ناحیە و هەموو ئەوانەى خۆیان بە دڵسۆزى حکومەتى [[عەبدولکەریم قاسم]] (١٩٥٨-١٩٦٣) دەزانى بە خێزانەوە و بە نهێنى پەنایان بردە بەر قەڵاى [[ڕایات]]، لە کاتێکدا فڕۆکە جەنگییەکانى دەوڵەتیش لە بەیانی تا ئێوارە بەردەوام بۆردومانى هێزى پێشمەرگەیان دەکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=ماڵپەری فەرمی سەرۆک مەسعود بارزانی |ڕێکەوت=٢٠٠٤ |سەردێڕ=مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنەوەى ڕزگاریخوازی کورد |ناونیشان=https://www.masoudbarzani.krd/ku/index}}</ref> ژمارەیەکى زۆرى پۆلیس لە قەڵاکەدا بوون کە بەرپرسەکەیان کوردێک بوو بەناوى کەریم خۆرانى، بەڵام کاتێک بەڕێوەبەرى ناحیە کە عەرەبێک بوو و زمانى کوردى نەدەزانى گەیشتە ناو قەڵا و بوو بە فەرماندە و بەرپرسى یەکەم. لە ٤ى حوزەیرانى ١٩٦٢ هێزی پێشمەرگە بە فەرماندەیی حاجى بێرۆخى و عەریف یاسین و مەحمود کاوانى و مستەفا نێروەیی و حەسەن خاڵ هەمزە و ئەحمەد مستێ و عومەر دەبابە لەگەڵ چەند ھێزێکى خێلەکى گەمارۆى قەڵاى ڕایاتیان دا. هێزی [[پێشمەرگە]] هەوڵى دەدا لە ڕێگەى تەقەکردن پۆلیسەکان بترسێنن و ناچاربکرێن تاکو خۆیان بەدەستەوە بدەن، بەڵام گەمارۆدراوان ڕەتییان کردەوە خۆیان ڕادەست بکەن و کەوتنە بەربەرەکانێ و بە بێتەل داواى یارمەتیان لە حکومەت کرد، پێشمەرگەش ئاگادارى هەموو بروسکەکانی حکومەت بوو کە گەمارۆدراوان داواى یارمەتی دەکەن و حکومەتیش لە وڵامییان داوای بەرگری و ڕزگارکردنیان دەکرد و بەرداوامیش بوون لە بەرگریکردن، هەندێک لە بروسکەکان ڕاستەوخۆ ئاراستەى [[عەبدولکەریم قاسم|عه‌بدولکەریم قاسم]] سەرۆک وەزیرانى  ئه‌و كاته‌ی عێراقى دەکران. حكومه‌تی ئه‌و كاته‌ی [[عێراق]] بە فڕۆکەى جەنگییەوە بەردەوام بۆردومانی کوێرانەى هێزەکانى [[پێشمەرگە|پێشمەرگەی]] دەکرد بەڵام هیچ زیانى بە پێشمەرگەی نەگەیاند، جگە لەوەش هەندێ جار  فڕۆکە بە چەتر (تۆڕ) ئازووقە و فیشەک و کەلوپەلى پێویستیان بۆ گەمارۆدراوان هەڵدەدایە خوارەوە، ژماریەکى کەم لە چەترەکان گەیشتە دەستیان و چەترەکانى دیکە هەموویان کەوتنە دەستى پێشمەرگە، دواى دوو هەفتەى گەمارۆدانی قەڵاکە، هێزێکى [[ھێزە وشکانییەکانی عێراق|سوپاى عێراق]] بە فەرماندەی [[عەقید وەهبى]] کە لە فەوجى سێی لیواى سێ پێکهاتبوو، لە [[ڕەواندز|ڕواندزەوە]] بە ڕێگاى بەرسیرین بەرەو ڕایات کەوتە ڕێ بۆ شکاندنى گەمارۆکە و ڕزگارکردنى گەمارۆدراوان. هێزێکى پێشمەرگە بە فەرماندەی [[مەحمود کاوانى]] و [[حارس بێدارونى]] لە کۆسپى سپی و کۆسپى ڕۆڵە و پردى حافیز ڕێگایان لە سوپاى عێراق گرت و ڕووبەڕوویان بوونەوە، شەڕیکى قوڕس لە نێوانیاندا ڕوویدا، لە ئەنجامدا ئەو فەوجەى سوپاى عێراق بە تەواوى لەناو چوو، بەشێک لە سەربازانیان کوژران و بەشێکیشیان بریندار بوون و هەندێکیشیان بەدیل گیران. لەم شەڕەدا بۆ حکومەتى عێراق دەرکەوت کە هیوایەک نەماوە بتوانێ لەم ڕێگەیەوە خۆى بگەیەنێتە ڕایات و گەمارۆى سەر قەڵاکە بشکێنێ، بەڵکو پەنای بردە بەر ڕیگایەکى دیکە ئەویش بەکارهێنانى چەکدارانى بەکرێگیراو  کە لە چیاى هەڵگورد بەرامبەر ڕایات لە دواوە لەناكاو هێرش بکەنە سەر پێشمەرگە و هەوڵى کردنەوەى گەمارۆیەکە بدەن. دیارە بۆ جێبەجێکردنى ئەو پلانە کۆمەڵێک لە بەکرێگیراوان لە پشت چیاى [[ھەڵگورد|هەڵگورد]] پیلانی هێرش کردنیان هەبوو، بەڵام كاتێك  بارزانى هەواڵەکەى بیست و بە پلانەکەى زانى، کارى گەمارۆى قەڵاى بە عەلى عەسکەرى سپارد و خۆى بۆ پووچەڵکردنەوەى ئەم هەوڵەى حکومەت ئامادە کرد، لەگەڵ هێزێکى پێشمەرگە بە ماوەیەکى کەم گەیشتە سەریان، لە ٢٧ى حوزەیرانى ١٩٦٢ لە ناوچەى چیغەدەرى و دۆل و مەیدان و [[هۆڕنى باڵەکیان]] ڕووبەڕوویان بوویەوە، دواى  شەڕێکى گەرم کە ماوه‌ی سێ ڕۆژى خایاند پەرت و بڵاوى کردن و کەوتە دوایان، هەندێکیان لە سنوور ئاودیو بوون و چوونە ناو خاکى ئێران و هەندێکی دیکەشیان خۆیان خزاندە ناو شیو و دۆڵەکانى ناوچەى لۆلان، بەم شێوەیە هەوڵی دووەمى [[حکوومەتی عێراق|حکومەتى عێراق]] بۆ تێکشکاندنى گەمارۆیەکە شکستى هێنا. دواى ئەوەى [[پێشمەرگە]] هەموو هەوڵێکى خۆبەدەستەودانى گەمارۆدراوانى دا و هەوڵەکانیان بێ سوود بوو بۆیە لە ڕۆژى ١٠ى حوزەیرانى ١٩٦٢ بە فەرمانى [[مەلا مستەفا|بارزانى]] دەستکرا بە لێدانى تونێلێک بۆ ناو قەڵاکە، لەلایەن ١٦ پێشمەرگە و دوو وەستاى کارێزهەڵکەنى ڕۆژهەڵاتى کە ئەوانیش پێشمەرگە بوون بە پاچ (تەور)، قولینگ، باریە (نوێڵ)، خاکەناز، تورەکە و گونیە دەستکرا بە لێدانى تونێلەکە لە دوورى ٣٥٠ مەترەوە لەناو چاڵێکەوە لە ڕۆژهەڵاتى قەڵا بەرەو یەکەم قوللەى قەڵا، بەبێ یارمەتى تەکنیکى و ئەندازیارى خۆماڵى یان بیانى، ناوە ناوە کونێکیان تێدەکردەوە و نیشانەیەکى سووریان بەرز دەکردەوە تاوەکو بزانن کە چەندى ماوە تا دەگەنە قەڵا، لەماوەى ٣٢ ڕۆژدا دەمى تونێلەکە گەیشتە بەردەم یەکەم قوللەى قەڵاکە لە دەرەوەى ژێر دیوارە بەردینەکانى. نیشانە سوورەکان و دەنگى پاچ و پێمەڕە ترسێکى زۆریان خستە دڵى پۆلیسەکان، هەریەک لە عەلى عەسکەرى و ئەشرەف ئامێدى بەناو تونێلەکەدا چوونە بن دیوارى قەڵا، لەگەڵ بەڕێوەبەرى ناحیە لە کونەمەترێزێکەوە کەوتنە گفتوگۆ، کە تازە ڕێگا چارەیان نەماوە یان دەبێ خۆیان بدەن بەدەستەوە یان هەر چوار دیوارى قەڵا (TNT) ڕێژ دەکەن و دەیتەقێننەوە و بەسەریاندا دەڕوخێنن. لە ئاماژەیەکى دیکەدا هاتووە ئەم دوو بەرپرسەى پێشمەرگە زمانى عەرەبیان دەزانى بە بەڕێوەبەرى ناحیەیان ڕاگەیاند و بەڵێنییان داوە کە ئەگەر خۆیان بەدەستەوە بدەن هەموویان ئازاد دەکرێن. لە شەوى پێنجشەمە ١٢ى تەمموزى ١٩٦٢ گەمارۆدراوان خۆیان دا بەدەستەوە کە ژمارەیان ١٥٠ پۆلیس بوو، بەڕێوەبەرى ناحیە و چەند پۆلیسێک ڕەوانەى بارەگاى شۆڕش کران لە بێتواتە و لە ئەشکەوتێکدا زیندانى کران، ئەوانى دیکەش لە ڕێگەى [[پیرانشار|پیرانشەهر]] لە وڵاتى [[ئێران|ئێراندا]] بۆ قەسرى شیرین ڕادەستى دەوڵەتى عێراق کرانەوە، مەبەستى [[مەلا مستەفا|بارزانى]] لەمەدا ئەوە بووە کە دەنگى شۆڕش بگاتە ئەو دیوی سنوور، دیارە لەو کاتەى کە دیلەکان گەیشتنە خاکى ئێران ڕادیۆ و ڕۆژنامەکانى ئەوڕوپا هەواڵەکەیان بڵاو کردبووەوە. سەبارەت بە بەندکراوانى بێتواتە کە یەکێک لەوان عەریف کەریم خۆرانى بەرپرسى پۆلیسەکانى قەڵاى ڕایات بوو دواى زیندانیکردنى لە سێدارە درا، بەڕێوەبەرى ناحیەش ڕۆژێک داواى دیدەنى عەلى عەسکەرى دەکات و پێى دەڵی کە بەڵێنەکەت بە جێ نەگەیاند، ئەویش دواى چەند ڕۆژێک لەگەڵ چەند پۆلیسێک ئازاد کران.      هەرچەندە لە ٥ى تەمووزى١٩٦٢ شاندێکى فیرقەى دووى سوپاى [[عێراق]] بە مەبەستى دانوستان و ڕێککەوتن گەیشتنە لاى بارزانى لە [[حاجی ئۆمەران|حاجى ئۆمەران]] بەڵام هیچ ئەنجامێکى نەبوو. دواى دەستبەسەرداگرتنى قەڵا دەستکەوتەکانى شۆڕش بریتی بوون لە ١٠٣ چەکى ڕووسى و ئینگلیزى و پۆلۆنى، ٦ ڕەشاشى برێن ڕووسى، ٣٠٠٠ فیشەکى ئینگلیزى، ئامێرێکی بێتەڵ و ئامێرێکى شەحن، هەروەها بە بڕیاری شۆڕش قەڵاى [[ڕایات]] کرایە بەندیخانە و بەرپرسیاریەتیشى درایە دەست سەعید مەسیفى. لە ١١ى تەمووزى ١٩٦٢دا سەروبەندى خۆبەدەستەوەدانى گەمارۆدراوان نامەیەکى بەپەلە لە عومەر دەبابەوە گەیشتە بارزانى، تیایدا ئاماژەى بەوە کردبوو کەوا شەڕێکى سەخت لە نێوان هێزەکانى ژێر فەرمانى ئەو و کۆمەڵێ بەکرێگیراو (جاش) بەردەوامە، داواى یارمەتى بەپەلەى لە بارزانى کردبوو بۆ وەستاندنى هەندێ شوێن کە چەکداران توانیبوویان دەستى بەسەردا بگرن، بارزانیش خۆى لەگەڵ کۆمەڵێک پێشمەرگەى بارزانى چوو بۆ یارمەتیدانیان، کە بارزانى و هێزەکەى گەیشتنە شوێنى شەڕەکە چەکدارە بەکرێگیراوەکان ورەیان ڕووخا و نەیانتوانى بەردەوام بن و شکستیان هێنا، شەڕەکە لە بەرژەوەندى پێشمه‌رگه‌ کۆتایی پێهات، هەموو ئەو شوێنانەى کە دەستیان بەسەردا گرتبوو بەجێیانهێشت و پەڕینەوە ناو خاکى ئێران، لەم شەڕەدا دوو پێشمەرگە شەهید بوون و ١٢بریندار بوون. بەم شێوەیە بنکەى پۆلیسى [[ڕایات]] و تاکە هێزى حکومەتى عێراق لە ناوچەکەدا هەڵتەکێندرا و بە تەکنیکى خۆماڵی و بەبێ زیان لە ناوچەکە وەدەرنران تا کۆتاییەکانى شۆڕشیش هێزەکانى دەوڵەت نەیانتوانى ڕوو لە ناوچەکە بکەنەوە، هەروەها شۆڕش دەسەڵاتى تەواوى بەسەر ناوچەکەدا سەپاند و هەنگاوى بەرەو قۆناغێکى تازە هەڵدا لە ڕووى چەسپاندنى گیانى شۆڕشگێڕى و ڕەواندنەوى ترسی ڕژێم بەسەر هاوڵاتیانى ناوچەکە و زیاد بوونى ژماره‌ی پێشمەرگە. == گوندی ناوەندە == [[پەڕگە:گوندی ناوەندەی باڵەکایەتی - ناوچەی شێوەزوور.jpg|وێنۆک|'''گوندی ناوەندە''']] '''[[ناوەندە]]''' یەکێکە لە گوندکانی دەڤەری باڵەکایەتی ناوچەی شێوەزووری لە ناحیەی [[حاجی ئۆمەران]] سەربە قەزای [[چۆمان]]، لە پارێزگای [[ھەولێر]]. دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای قەزای [[چۆمان]] بە دووری ٦ کیلۆمەتر. ناوەندە، دەکەوێتە بناری چیایی هەڵگورد لە باکوری قەزای چۆمان سەر بە ناحییەی حاجی ئۆمەرانە لە دەڤەری باڵەکاییەتی، لەڕووی ڕوبەر گەورەترین گوندە لە دەڤەرەکە. لە هەمان کاتدا یەکێکیشە لە گوندە کۆن و دێرینەکانی هەرێمی کوردستان. وە لە پێشتر دا و بەتایبەت لە سەردەمی ئایینی مەسیحی ژیانی تیادا بەردەوامی پێدراوە، بە پێی ئەو زانیاریانەی هەن و باسی لێوە دەکەن دەوڵەتی ساسانی لە گوندەکەدا بوونی هەبووە، شایەنی باسە کە بە هەزارەها شوێنەوار لە گوندەکەدا هەن کە هەریەکەیان ئاماژەن بۆ سەردەمێکی گرنگ لە کۆندا. گوندی ناوەندە، چوار دەوری بە چیایی بەرز دەورە دراوە لەوانە چییای هەڵگورد کە بە بەرزترین چیا دادەنرێت لە کوردستان و عێراقدا بەرزییەکەی ۳٦۰۷م . ناوی گوندەکە لەوەوە هاتووە کە کەوتۆتە نێوان گوندەکانی تری وەک ڕووست‌- وەردە- دەربەند- دۆڵەبۆن- شۆرە- گوندەژۆر. ڕووبەری گوندی ناوەندە زیاتر لە ٥٠٪ شاخاوییە کە داپۆشراون بە سەوزایی خۆرسک، ٥٠٪ ی داپۆشراوە بە زەوی کشتوکاڵی و ڕەزو باغی دەستکرد، بەمەش لە کۆی خاکی ناوەندە ٧٠٪ گوندەکە داپۆشراوە بەسەوزایی خۆڕسک و دەست کرد هەر بۆیەش لە ڕووی کشتووکاڵییەوە پڕ بەرهەمترین گوندە هەروەها دەوڵەمەندە بە سامانی ئاژەڵیش. ناوەندە دەوڵەمەندە بە سەرچاوەی ئاو ئەو سەرچاوە سەرەکیانەی ئاو و ڕووبار و جۆگە بە درێژایی ٣٠کم لە چییای هەڵگورد تاوەکوو ڕێگای هامڵتۆن پێک دەهێنن. گوندی ناوەندە لە ئێستادا خاوەن سەدان کانیاوی دیار و ڕەسەنایەتین کە خاوەن ناوبانگێکی زۆرن، جگە لەو کانیاوانەی کە قەبارەیان بچوکە و کەمتر لە جوگرافیا بەرز و تەختایەکاندا هەن، لەنێو کەند و دۆڵ و نشێوەکانیشدا هەن و دەڕژێنە ڕووباری ناوەندە. بەڵام تا ئێستا کەس نەیتوانیوە سەرژمێری ڕەسمی ئەو کانیوانە بکات چونکە ژمارەیان زۆرە. هەر بۆیە بەهۆی دەوڵەمەندی و زۆری سەرچاوەی ئاوی پاک بۆ خواردنەوە و کشتوکاڵی جگە لە گوندی ناوەندە بۆ خۆی گوندەکانی وەردە -شۆرە-دەربەند-دۆڵەبۆن -کانی خاسی، سود لەئاوی ناوەندە دەبینن. لە ساڵی ١٩٧٧ گوندی ناوەندە ڕاگواسترا چۆمان. ساڵی ١٩٨٠_١٩٨٨ کە شەڕی عێراق و ئێران بوو لە ساڵی ١٩٨٣ باڵەکایەتی بە گشتی بوو بە ناوچەیەکی سەربازی و دانیشتوانەکەی ڕاگوێزران بۆ ئۆردوگا زۆرە ملێیەکان . لەساڵی( ١٩٥٨ز ) قوتابخانەی سەرەتایی لێ کراوەتەوە لەگوندی ناوەندە زیاتر لە (٣٨) گۆڕستان هەیە گەورەترین گۆڕستان لەگوندی ناوەندە ناوی (زارەتانە) لەهەمان کاتدا گەورەترین گۆڕستانە لە باڵەکایەتی. لەساڵی(٢٠٠٨ز) شەقامی ناوەندە قیڕتاوکرا لەپردی ناوەندە هەتاوەکو بیراستیان. لەساڵانی پێشوو بەهۆی ئەوەی گوندەکە کەوتبووە سەر سنووری ئێران لەماوەی شەڕی عێڕاق و ئێراندا دەوروبەری ڕێگاکان مین ڕێژ کرا بوون بەڵام خۆشبەختانە ئێستا پاک کراونەتەوە. لەساڵی (٢٠١١ز) کارەبای نیشتیمانی هێنراوەتە گوندەکە. وە لەئێستادا ژیان هەر بەردەوامە، لەگوندی ناوەندە ژمارەی دانیشتوانی (٤٥٠)کەسن لە (٩٠) ماڵیش پێک هاتووە، زۆربەی دانیشتوانی فەرمانبەری حوکمین لەدام دەزگاکان بەشێکیتری بە کاری ئاژەڵداری کشتوکاڵی خەریکن. ڕێژەی خوێندەواری لە گوندەکەدا بەرزە وە چەندین دەرچوی لێییە لەبەشە جیاوازەکاندا لە زانکۆ و پەیمانگاکانی کوردستان. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=زانیاری لە بارەی گوندی ناوەندەی باڵەكایەتی |ناونیشان=https://www.zarikrmanji.net/Home/Details/21508/%d8%b2%d8%a7%d9%86%db%8c%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d9%84%db%95-%d8%a8%d8%a7%d8%b1%db%95%db%8c-%da%af%d9%88%d9%86%d8%af%db%8c-%d9%86%d8%a7%d9%88%db%95%d9%86%d8%af%db%95%db%8c-%d8%a8%d8%a7%da%b5%db%95%d9%83/21508/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=دەزگای زاری كرمانجی}}</ref> == گوندی شۆرە (شۆرێ) == [[پەڕگە:گوندی شۆرە Shora Village.jpg|وێنۆک|گوندی [[شۆرە]]، بناری چیای هەڵگورد]] شۆرە (شۆرێ) یەکێکە لەگوندەکانی دەڤەری باڵەکایەتی (ناوچەی شێوەزووری)، شوێنی جوگرافی گوندەکە دەکەوێتە نێوان هەردوو چیای چیخی دەرێ و هەڵگۆرد، هاوسنوورە لەگەڵ گوندەکانی ـ دەربەند، دۆڵەبۆن، ناوەندە، گوندەژۆر، گەلەژێر ـ، دووری نێوان قەزای چۆمان و گوندی شۆرە نزیکەی ۱۲ کیلۆمەترە. '''ریشەو واتای ناوی گوندی شۆرە:''' دەکرێت شۆرە، شوورە بوو بێت، ئەمەش لەبەر هەڵکەوتەی شوێنەکەی کە بە چەند چیایەک دەورە دراوە وەکوو شوورە، بۆیە پێیگۆترایە شوورە و بەپێی تێپەڕینی کات بووە بە شۆرە. یاخود خودی وشەی شۆرە کە بەواتای ماددەی باڕووت دێت، وشەی شوور یان شۆر چەند واتایەک دەگەینێت وەکوو: سوێر، شەڕ ، شمشێر، کەڵەکیوی و ناوی گوڵێکی کیویە. لەکۆتاییدا ئەگەرەکی دی هەیە ئەشێت پیتگۆڕکێ روویدابێت بەسەر ناوەکە بەپێی تێپەڕینی کات ئەمیش بەم شێوەیە، شۆرە، شورە، شوورە، سوورە. '''ناوی هەندێک لە کانیاوەکانی:''' کانی شێخ تەها، کانی سنجانێ، کانی مشکێ، کانی سارکێ، کانی دڕیلان، کانی چیسەڵان، کانی مێرگێ‌ سپیندارێ، کانیێ ژنان، کانی ناوسەڵۆتیان، کانی شینکان، کانیێ سایێ، کانیێ .. '''ناوی هەندێک لە زەوی و تەختاییەکانی:''' شندەش(گەورەو کچکە)، سپیندار، بیش، سەرلێڕ، دەراش، کەندەباو، گوند، سێڵان، شیوە رەزی مەلایان، زەویە درێژ، زەویە ڕێ، ناوسەڵۆتیان، رێیە گوڵ، سایە، گۆڕان، زەویە جۆن، کۆلک، کۆراف، زەویێ ماشان، زەویێ بەبۆرژان، سەربینۆک، ... '''ناوی هەندێک لە گردەکانی:''' سەرگرد، گردی خڕیلە، گردی ساکۆتە، گردی سپیندار،..[[پەڕگە:گوندی شۆرە - دەڤەری باڵەکایەتی.jpg|وێنۆک|گوندی شۆرە (شۆرێ) ناوچەی شێوەزووری]]'''ناوی هەندێک لە بەردەکانی:''' بەردەقووچ، بەردی مام زەین، بەردەکەلاشکە، بەردی بزنان... '''ناوی هەندێک لە شوێنە بەرزەکانی:''' کاڵیدەر، تاقی شیوێ کەندوان، هەوێزێ کاوڕان، سۆڵینێ بەردەقووچی، بن بەری کێلی، خڕۆم، سێوۆک، بەستە چەورگە... '''ناوی هەندێک لە قەبرستانەکانی:''' قەبری چاکی شۆرێ، قەبرستانێ زینی شۆرێ، قەبرستانێ قەمتەرێ، قەبرستانێ دەراشی... '''ناوی هەندێک لە کەندەکانی:''' کەندێ پیرە خەجانێ، کەندەباو، کەندێ شیوەڕەشێ، کەندێ ئاڵەکانێ، دۆڵێ مێرگان، کەندێ شیوانێ... '''ناوی هەندێک لە دارەکانی:''' گاتووێ گۆڕخیلانێ، گاتووێ شندەشێ(گاتووێ ئەحمەد عەزۆی)، تووێ رەجەبی، تووینە چاکی، گاتوێ کەندەباوێ، تووێ وردیلە، جویزێ شنۆیی، جویزێ پەلک پیواز... == سەرچاوەکان == <references /> {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} d0gokgdsxr6l2wbmqqybmdk4692p5pi 0 286437 1689643 1597222 2026-10-19T02:29:55Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689643 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} {{Infobox military conflict | conflict = شەڕی ئێران و ئیسرائیل | partof = [[قەیرانەکانی ڕۆژھەلاتی ناوەڕاست(٢٠٢٣-ئێستا)]]، [[ململانێی بە وەکالەتەکانی ئێران و ئیسرائیل]]، و [[پەیوەندییەکانی ئێران و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | image = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 300 | perrow = 2/٢/٢ | image1 = Pictures of the Israeli attack on Tehran 1 Mehr (2).jpg | image2 = The B-2 Spirit supports Operation MIDNIGHT HAMMER.jpg | image3 = June 2025 Iranian strikes on Israel (2).jpg | image4 = Batch 3 Avash 15.jpg | image5 = Attack on IRIB's Live News Broadcasting Studio 07 (2).jpg | image6 = Iranian missile strike in Bat Yam, 15 June 2025. IV.jpg | footer = {{flatlist|لە سەرەوە بۆ خوارەوە، چەپ بۆ ڕاست: * دیمەنی ئاسمانی [[تاران]] دوای ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل * ھێزی ئاسمانی ئەمریکا [[فڕۆکەی تارمایی بی-٢]] ئامادەکاری بۆ [[ھێرشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران|ھێرشەکانی بۆ سەر ئێران]] * مووشەکەکان لە کاتی ھێرشەکانی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل لە ئاسمانی ئوردن گیراون * تەقینەوە لە تاران لە کاتی شەڕدا * ھێرشی ئیسرائیل بۆ سەر ستۆدیۆی [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]. * پاشماوەی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئێران لە [[بات یام]] }}}} | date = ١٣–٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (١٢ ڕۆژ) | place = [[ئێران]]، [[ئیسرائیل]] و [[کەناری ڕۆژاوا]]{{ھن}}'''[[قەیرانەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست(٢٠٢٣–ئێستا)|وڵاتانی بەرکەوتوو]]:''' {{flatlist| * [[عێراق]]. * [[ئوردن]] * [[کوێت]] * [[قەتەر]] * [[لوبنان]] * [[سعودیە]] * [[سووریا]] * [[یەمەن]] ئێران ئیسرائیل }} | status = {{flatlist|[[ڕێککەوتنی ئاگربەستی ئێران و ئیسرائیل ٢٠٢٥|ئاگربەست لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە]]}} | combatant1 = {{flag|Israel}}{{ھن}}{{flag|United States}}{{efn|Indirectly involved since start of conflict, directly involved during [[United States strikes on Iranian nuclear sites|Operation Midnight Hammer]] on 22 June.}}<!--Do not remove this efn--> | combatant1a = '''بەشداربوانی بەرگری:'''{{ھن}}{{flag|Jordan}}<ref name="JordanInvolvement">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Knipp |یەکەم١=Kersten |سەردێڕ=Are Jordan and Saudi Arabia defending Israel? |ناونیشان=https://www.dw.com/en/saudi-arabia-jordan-israel-iran-war-united-states/a-72977996 |وێبگە=[[Deutsche Welle]] |بڵاوکەرەوە=Government of Germany |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20250623181431/https://www.dw.com/en/saudi-arabia-jordan-israel-iran-war-united-states/a-72977996 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|شوێن=[[Germany]] |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وتەگێڕانەوە=Jordan shot down Iranian missiles and drones crossing overhead and Saudi Arabia likely allowed Israel to use its airspace to do so...As with any other sovereign state, missiles or other unauthorized objects crossing a country's airspace are often deemed violations of either domestic or international law. |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>{{dubious|Jordan and Qatar as belligerents|date=June 2025}}{{ھن}}{{flag|Qatar}}<ref name="QatarInvolvement">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ravid |یەکەم١=Barak |سەردێڕ=Iran confirms missile attack on U.S. military base in Qatar |ناونیشان=https://www.axios.com/2025/06/23/iran-retaliation-trump-israel-war |وێبگە=[[Axios (website)|Axios]] |بڵاوکەرەوە=Cox Enterprises |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20250623180443/https://www.axios.com/2025/06/23/iran-retaliation-trump-israel-war |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وتەگێڕانەوە=The Foreign Ministry of Qatar issued a statement saying Qatari air defenses 'thwarted the attack and successfully intercepted the Iranian missiles,' with no injuries or deaths reported. |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>{{dubious|Jordan and Qatar as belligerents|date=June 2025}} | combatant2 = {{flag|Iran}}{{ھن}}{{flag|Houthis}}{{efn|The Houthis joined Iran in launching rockets on Israel in retaliation for the 13 June strikes. The Houthis and the United States had previously reached an agreement on Red Sea trade, which the Houthis abandoned following American strikes on 22 June.}}<!--Do not remove this efn--> | commander1 = {{plainlist| * {{nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[بێنیامین نێتانیاھو]]}} <!--Please note that under the Basic Laws of Israel, the prime minister is in charge of the military, so please do not add Isaac Herzog as a military commander for Israel--> * {{nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[ئیسرائیل کاتز]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[ئەیال زەمیر]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[تۆمەر بار]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[تامیر یادی]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[دەیڤید بارنیا]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|USA}} [[دۆناڵد ترامپ]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|USA}} [[پیت ھێگسێت]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|USA}} [[دان کەین]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|USA}} [[مایکل کوڕێڵە]]}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{nowrap|{{flagdeco|Iran}} [[عەلی خامنەیی]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|Iran}} [[مەسعوود پزیشکیان]]}} * {{flagdeco|Iran}} [[محەممەد باقری]]{{Assassinated}} * {{flagdeco|Iran}} [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]] * {{flagdeco|Iran}} [[ئەمیر حاتەمی]] * {{flagdeco|Iran}} [[حوسێن سەلامی]]{{Assassinated}} * {{flagdeco|Iran}} [[محەممەد پاکپوور]] * {{flagdeco|Houthis}} [[عەبدولمەلیک حووسی]] * {{flagdeco|Houthis}} [[محەممەد عەبدولکەریم غەماری]] }} | casualties1 = '''بەپێی ئیسرائیل:'''{{ھن}}٢٩ کوژرا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/06/23/world/iran-israel-ceasefire-trump |سەردێڕ=Trump Says Cease-Fire Has Started Between Iran and Israel |ئیش=The New York Times |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://apnews.com/live/iran-israel-war-updates-6-23-2025|سەردێڕ=Live updates: Ceasefire status is unclear after Israel reports continued missiles from Iran|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=AP News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ= IDF: 80-90% of Iranian missiles intercepted, but 24 Israelis killed in attacks |ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-857892 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=The Jerusalem Post}}</ref><ref name="womandies20june">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/woman-dies-of-heart-attack-while-sheltering-from-iran-missiles-mda-raises-haifa-injury-toll-to-23/|سەردێڕ=Woman dies of heart attack while sheltering from Iran missiles; MDA raises Haifa injury toll to 23 |ئیش=The Times of Israel|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref>{{efn|One Israeli woman died of a heart attack while sheltering from Iranian missiles.<ref name="womandies20june"/>}}{{ھن}}٣٬٢٣٨ بریندار<ref name="israelcasualties">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fabian |یەکەم=Emanuel |سەردێڕ=Medical officials say 28 people were killed, over 3,000 wounded by Iranian missiles during conflict |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/medical-officials-say-28-people-were-killed-over-3000-wounded-by-iranian-missiles-during-conflict/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref>{{ھن}}٢ [[Elbit Hermes 900|فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ھێرمس]] خراونەتە خوارەوە<ref name="hermesdowned"/>{{ھن}}'''بەپێی ئێران:'''{{ھن}}٥ [[ئێف-٣٥]] کەوتنە خوارەوە<ref name="f35downed"/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.az/news/iran-claims-to-have-shot-down-fifth-israeli-f-35|سەردێڕ=Iran claims to have shot down fifth Israeli F-35|ئیش=Newz.az|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref>{{ھن}}٢ فڕۆکەوان دەستگیرکران<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.arabnews.com/node/2604851/middle-east |سەردێڕ=Iran will reportedly share images of captured Israeli fighter jet pilots 'soon' |ئیش=Arab News |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref>{{ھن}}٦١+ [[فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان]] و موشەکی بالستیک خراوەتەخوارەوە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ifpnews.com/air-defense-hq-over-60-israeli-uavs-missiles-destroyed-by-iran/|سەردێڕ=Air Defense HQ: Over 60 Israeli UAVs, Missiles Destroyed by Iran|ئیش=Iran Front Page|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250621155008/https://ifpnews.com/air-defense-hq-over-60-israeli-uavs-missiles-destroyed-by-iran/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}١٣٩+ گوایە بریکاری مۆساد دەستگیرکران{{efn|54 in [[Khuzestan province]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/54-mossad-linked-spies-arrested-in-iran-s-khuzestan-amid-hostilities-with-israel/3606456|سەردێڕ=54 Mossad-linked spies arrested in Iran's Khuzestan amid hostilities with Israel|ئیش=Anadolu Agency|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref>{{سەرچاوەی باشتر|date=June 2025}}{{ھن}}22 in [[Qom province]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/06/21/iran-police-arrested-22-for-links-to-israeli-spy-services-since-start-of-conflict-reports|سەردێڕ=Iran police arrested 22 for links to Israeli spy services since start of conflict: Reports|ئیش=Al Arabiya English|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref>{{ھن}}30 in [[Hamadan province]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://caliber.az/en/post/iranian-police-arrest-30-alleged-mossad-agents-behind-security-threats|سەردێڕ=Iranian police arrest 30 alleged Mossad agents behind security threats|ئیش=Caliber}}</ref>{{ھن}}5 in [[Lorestan province]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://caliber.az/en/post/iran-arrests-five-suspected-mossad-agents-in-lorestan|سەردێڕ=Iran arrests five suspected Mossad agents in Lorestan|ئیش=Caliber}}</ref>{{ھن}}28 in [[Tehran province]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dailytimes.com.pk/1316743/iran-arrests-28-mossad-agents-in-tehran-after-busting-israeli-spy-network/|سەردێڕ=Iran arrests 28 Mossad agents in Tehran after busting Israeli spy network|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Daily Times}}</ref>}}{{ھن}}گوایە ٥ بریکاری مۆساد لە سێدارە دراون{{refn|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran executes alleged Mossad spy |ناونیشان=https://aje.io/p8ugy8?update=3778481 |وێبگە=[[Al Jazeera English]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Convicted Mossad spy executed in Iran: Report |ناونیشان=https://aje.io/819lk2?update=3791203 |وێبگە=Al Jazeera English}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran executes three people accused of spying for Israeli spy agency Mossad |ناونیشان=https://www.hindustantimes.com/world-news/iran-executes-three-people-accused-of-spying-for-israeli-spy-agency-mossad-101750819824692.html |وێبگە=[[Hindustan Times]]}}</ref>}}{{ھن}}گوایە ٧٠٠+ سیخوڕی ئیسڕائیلی گیراون<ref name="arrested25june"/> | units1 = <!--{{center|see '''[[Iran–Israel war order of battle|order of battle]]'''}}--> | campaignbox = | casualties2 = '''بەپێی ئێران:'''{{ھن}}٦١٠ کوژرا{{ھن}}٤٬٧٠٠+ بریندار<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20250624-iran-israel-war-latest-developments |سەردێڕ=Iran-Israel war: latest developments |ئیش=France 24 |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref>{{ھن}}'''بەپێی [[ھەڵسووڕاوانی مافەکانی مرۆڤ لە ئێران|ھێرنا]] :'''{{ھن}}١٬٠٥٤ کوژرا<ref name="HRANA">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Twelve Days of War. Israel-Iran Ceasefire Comes into Force |ناونیشان=https://www.en-hrana.org/twelve-days-of-war-israel-iran-ceasefire-comes-into-force/ |وێبگە=HRANA News Agency |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|زمان=en}}</ref>{{ھن}}٤٬٤٧٦ بریندار<ref name="HRANA"/>{{ھن}}'''بەپێی ئیسرائیل:'''{{ھن}}٩٥٠ فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان خستووتەخوارەوە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-some-950-iranian-drones-destroyed-before-being-launched-at-israel/|سەردێڕ=IDF says some 950 Iranian drones destroyed before being launched at Israel|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref>{{ھن}}٢٠٠+ مووشەکی بالیستیک ھەڵگر و ١٢٠+ مووشەکی SAM ھەڵگر لەناوچوون<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israel-will-achieve-its-objectives-against-iran-within-a-week-or-two-say-idf-officials|سەردێڕ=Israel will achieve its objectives against Iran within a week or two, say IDF officials|یەکەم=Emanuel|دوایین=Fabian|ئیش=The Times of Israel|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="thirtypercent">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israeli army claims it destroyed 30% of Iran's missile launchers |ناونیشان=https://aje.io/p8ugy8?update=3778947 |وێبگە=[[Al Jazeera English]]}}</ref>{{ھن}}٨ ھەلیکۆپتەری جۆری AH-1 لەناوچوون<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-bombed-5-iranian-ah-1-helicopters-at-kermanshah-airbase/|سەردێڕ=IDF says it bombed 5 Iranian AH-1 helicopters at Kermanshah airbase|یەکەم=Emanuel|دوایین=Fabian|ئیش=The Times of Israel|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-destroyed-three-more-iranian-military-helicopters/|سەردێڕ=IDF says it destroyed three more Iranian military helicopters|یەکەم=Emanuel|دوایین=Fabian|ئیش=The Times of Israel|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref>{{ھن}}٥ فڕۆکەی جەنگی [[ئێف-١٤ تۆم کات|ئێف-١٤]] لەناوچوون<ref name="TWZTomcats">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.twz.com/air/irans-f-14-persian-tomcats-obliterated-in-israeli-airstrike|ئیش=TWZ|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iranian F-14 'Persian Tomcats' obliterated in Israeli airstrike|یەکەم=Tyler|دوایین=Rogoway}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-spokesman-says-three-iranian-f-14-fighter-jets-destroyed-in-latest-strikes/|سەردێڕ=IDF spokesman says three Iranian F-14 fighter jets destroyed in latest strikes|یەکەم=Emanuel|دوایین=Fabian|ئیش=The Times of Israel|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref>{{ھن}}٢ فڕۆکەی جەنگی ئێف ٥ و ١ فڕۆکەی سووتەمەنی KC-٧٠٧ لەناوبران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-destroyed-2-iranian-fighter-jets-8-ballistic-missile-launchers-among-dozens-of-targets/|سەردێڕ=IDF says it destroyed 2 Iranian fighter jets, 8 ballistic missile launchers, among dozens of targets|یەکەم=Emanuel|دوایین=Fabian|ئیش=The Times of Israel|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-special-report-june-18-2025-evening-edition|سەردێڕ=Iran Update Special Report, June 18, 2025, Evening Edition|ئیش=Institute for the Study of War|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> | casualties3 = ڕاپۆرتە ھەواڵییەکان زۆر جیاواز لە یەکتر، دەیان ھەزار ھاووڵاتی مەدەنی ئێرانی شارەکانی خۆیان جێھێشت و ئاوارە بوون.{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fassihi |یەکەم=Farnaz |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Can Iran, Israel and the U.S. Now All Claim to Have Won? |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/06/23/world/middleeast/iran-response-ceasefire-chance.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref>{{ھن}}٩٬٠٠٠+ ھاووڵاتی مەدەنی ئیسرائیل ئاوارە بوون<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel Reports 24 Dead, 800 Injured in Iranian Strikes as War Enters Sixth Day |ناونیشان=https://tps.co.il/articles/24-israelis-killed-800-injured-thousands-displaced-as-war-enters-fifth-day/ |ئیش=Israel's Government Press Office via TPS |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iranian missiles have killed 24, injured more than 800 |ناونیشان=https://www.jns.org/iranian-missiles-have-killed-24-injured-more-than-800/ |ئیش= Jewish News Syndicate (JNS) |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iranian missiles force evacuation of 3,800 people in Israel |ناونیشان=https://www.usmuslims.com/iranian-missiles-force-evacuation-of-3800-people-in-israel-302746h.htm |ئیش=USMuslims |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref>{{ھن}}٨٬٠٠٠+ ئیسڕائیلیی مەدەنیی ئاوارە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://aje.io/asdg2r?update=3787793|سەردێڕ=More than 8,000 Israelis left homeless due to conflict with Iran: Report|ئیش=Al Jazeera English|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref>{{ھن}}١ سووریی مەدەنی کوژرا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/rights-group-says-woman-killed-in-western-syria-likely-by-iranian-drone/|سەردێڕ=Rights group says woman killed in western Syria, likely by Iranian drone|ئیش=The Times of Israel|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ١ زامدار<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین= Ahmed |یەکەم=Khitam |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israeli military incursion escalates in southern Syria |ناونیشان=https://thawra.sy/?P=666522 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250625061136/https://thawra.sy/?p=666522|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Thawra |زمان=ar}}</ref>{{Failed verification|date=June 2025}}{{ھن}}٧ ھاووڵاتی مەدەنی ئوردنی بریندار بوون<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yohanan |یەکەم=Nurit |سەردێڕ=Caught in the crossfire, Jordan (quietly) shields Israel as Iranian shrapnel rains down |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/caught-in-the-crossfire-jordan-quietly-shields-israel-as-iranian-shrapnel-rains-down/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref>{{ھن}}٥ ھاووڵاتی مەدەنی فەلەستینی بریندار بوون<ref name ="YEMEN_MISSLE">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Five Palestinians wounded, including 3 children, after Houthi missile hits West Bank |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/five-palestinians-wounded-including-3-children-after-houthi-missile-hits-west-bank/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref> }} [[شەڕ|ململانێیەکی چەکدارییە]] لە نێوان [[ئێران]] و [[ئیسرائیل]] کە لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ بە ھێرشی ناڕەوای دەستدرێژی کارانەی ئیسرائیل بۆ سەر هەزاران ئامانج لە سەرانسەری ئێران بە ئامانجی وەستاندنی [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران|بەرنامەی ئەتۆمی ئێران]] و لەناوبردنی بەرەی مقاوەمە دەستیپێکرد. لە کاتژمێرەکانی سەرەتای جەنگدا، ھێزەکانی ئیسرائیل و ئەمەریکا بەشێک لە سەرکردە سەربازییەکانی ئێران، زانایانی ناوەکی،<ref name="generalskilled18june">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=de Haldevang|یەکەم=Max|دوایین٢=Bozorgmehr|یەکەم٢=Najmeh|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=The Iranian generals and scientists killed by Israel's offensive|ناونیشان=https://www.ft.com/content/f29b9f60-fb5d-4b4b-84db-25c8f6333f16|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[Financial Times]]}}</ref> و سیاسەتوانانیان، تیرۆر کرد<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Regalado|یەکەم=Francesca|دوایین٢=Ward|یەکەم٢=Euan|دوایین٣=Fassihi|یەکەم٣=Farnaz|دوایین٤=Granados|یەکەم٤=Samuel|دوایین٥=Chutel|یەکەم٥=Lynsey|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=These Are Iranian Generals and Scientists Killed by Israel|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/06/13/world/middleeast/iran-military-generals-killed-israel.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[The New York Times]]|زمان=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ebrahim|یەکەم=Nadeen|دوایین٢=Adkin|یەکەم٢=Ross|دوایین٣=Michaelis|یەکەم٣=Tamar|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israeli strikes kill some of Iran's most powerful men, including military and nuclear leaders|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/06/13/middleeast/israel-iran-strikes-military-deaths-intl-hnk|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[CNN]]|زمان=en}}</ref> زیانیان بە بەرگرییە ئاسمانییەکانی ئێران و بەشێک لە دامەزراوە ئەتۆمی و سەربازییەکانی گەیاند یان لەناوی بردن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Report: Mossad carried out covert sabotage operations against Iranian air defenses, long-range missiles|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/report-mossad-carried-out-covert-sabotage-operations-against-iranian-air-defenses-long-range-missiles/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[The Times of Israel]]}}</ref> ئێران بە ھەڵدانی مووشەک لە شوێنە سەربازییەکان و شارەکانی ئیسرائیل تۆڵەی کردەوە.<ref name="ISWJun15Morning">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Campa |یەکەم=Kelly |دوایین٢=Morrison |یەکەم٢=Nidal |دوایین٣=Reddy |یەکەم٣=Ria |دوایین٤=Ganzeveld |یەکەم٤=Annika |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ناونیشان=https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-special-report-june-15-2025-morning-edition |سەردێڕ=Institute for the Study of War |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=Critical Threats Project |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250620003925/https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-special-report-june-15-2025-morning-edition |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fabian|یەکەم=Emanuel|سەردێڕ=Woman killed, 13 people hurt, after Iranian missile hits home in Tamra, near Haifa|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/one-killed-13-hurt-after-iranian-missile-hits-home-in-tamra/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[The Times of Israel]]|زمان=en-US}}</ref> ھەروەھا حوسییەکانی ھاوپەیمانی ئێران لە [[یەمەن]] چەندین مووشەکیان ئاراستەی ئیسرائیل کردووە،<ref name="ballisticmissile13june">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fabian |یەکەم=Emanuel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/ballistic-missile-from-yemen-triggers-sirens-in-jerusalem-and-west-bank/|سەردێڕ=Ballistic missile from Yemen triggers sirens in Jerusalem and West Bank |وێبگە=The Times of Israel}}</ref> [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] کە بەرگری لە ئیسرائیل کرد لە بەرامبەر مووشەک و فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی ئێران، لە نۆیەمین ڕۆژی جەنگدا بە لێدانی سێ شوێنی ئەتۆمی ئێران، ھەنگاوی ھێرشبەری گرتەبەر.<ref name="NYTimesLive20250621">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Update from David E. Sanger|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/06/21/world/iran-israel-trump|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times|زمان=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name="BBCLive20250621">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/ckg3rzj8emjt?post=asset%3Af6daf816-8c93-4d56-bec5-b35bb8e6bb5e#post|سەردێڕ=Iran must now 'make peace', says Trump after US strikes on nuclear sites – follow live |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB}}</ref> حوسییەکان ھێرشەکانی ئەمریکایان وەک "راگەیاندنی شەڕ" وەرگرت و تاکلایەنە کۆتاییان بە ئاگربەستەکەیان لەگەڵ ئەمریکا ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Yemen's Houthis say ready to attack Red Sea shipping after US strikes on Iran|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-ready-to-attack-red-sea-shipping-after-us-strikes-on-iran/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=The Times of Israel}}</ref> ناوی کۆدی ئیسرائیل بۆ ھێرشەکە '''ئۆپەراسیۆنی شێری ھەستاو''' بوو. ھێرشەکان لەلایەن [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ھێزەکانی بەرگری ئیسرائیل]] و [[مۆساد]]ەوە ئەنجامدراون و شوێنە ئەتۆمییەکان و سەربازییەکان و بیناکانی نیشتەجێبوونی بەرپرسانی کردە ئامانج. ھێرشی ئیسرائیل گەورەترین ھێرش بوو بۆ سەر ئێران لە دوای [[شەڕی ئێران و عێراق]]ەوە. لە ئێوارەی ١٣ی حوزەیران، ئێران تۆڵەی کردەوە و مووشەکی بالیستی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی بۆ سەر شوێنە سەربازییەکان و شوێنە ھەواڵگرییەکان و ناوچەکانی نیشتەجێبوون ھەڵدا. ناوی کۆدی ئێران بۆ ھێرشەکە ''ئۆپەراسیۆنی بەڵێنی ڕاستەقینەی٣'' بوو. ململانێکەبە درێژکراوەی کێشەکانی ڕابردووی نێوان ئەو دوو وڵاتە دادەنرێت کە؛ پێشتر ئێران و ئیسرائیل لە مانگی نیسانی ٢٠٢٤ و تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ ھێرشیانکردبووە سەر یەکتر. شەڕەکە لە سەردەمی قەیرانەکاندا دەستیپێکرد لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کە دوای [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل]] ھات، لەوانە [[شەڕی غەززە]] و [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی ئیسرائیل و حزبوڵڵا]] و [[قەیرانی دەریای سوور]]. ھێرشەکانی ئیسرائیل چەندین سەرکردەی باڵای سەربازی ئێران و سەرکردە باڵاکانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسدارانی ئێران]] و زانایانی باڵای ئەتۆمی کردە ئامانج.<ref name="APNewsVideo20250613">{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی}}</ref><ref name="NYTimesLive202506122">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fassihi|یەکەم=Farnaz|دوایین٢=Nauman|یەکەم٢=Qasim|دوایین٣=Boxerman|یەکەم٣=Aaron|دوایین٤=Kingsley|یەکەم٤=Patrick|دوایین٥=Bergman|یەکەم٥=Ronen|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel Strikes Iran's Nuclear Program, Killing Top Military Officials: Live Updates|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/06/12/world/israel-iran-us-nuclear|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times|زمان=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name="BBC202506132">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/czr85lpd7kyo |سەردێڕ=In Iran, grief for civilian casualties but little pity for commanders |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=BBC News |زمان=en-GB}}</ref> بەپێی ئاماری وەزارەتی تەندروستی ئێران و [[ھەڵسووڕاوانی مافەکانی مرۆڤ لە ئێران|چالاکانی مافی مرۆڤ لە ئێران]]، زۆرینەی قوربانییەکان خەڵکی سڤیل بوون.<ref name="Civilian casualties">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hafezi|یەکەم=Parisa|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iranians flee capital for safety as Israeli airstrikes intensify|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iranians-flee-capital-safety-israeli-airstrikes-intensify-2025-06-16/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[Reuters]]|زمان=en}}{{pb}}{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=The Latest: Death toll grows as Israel and Iran trade attacks for third day|ناونیشان=https://apnews.com/article/israel-palestinians-iran-war-latest-06-15-2025-291df01b03179cd414db21ca33791b39|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[AP News]]|زمان=en}}{{pb}}{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/at-least-224-killed-over-1-000-wounded-in-israeli-strikes-on-iran-health-ministry/3599882 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Anadolu Agency]] |سەردێڕ=At least 224 killed, over 1,000 wounded in Israeli strikes on Iran: Health Ministry}}{{سەرچاوەی باشتر|date=June 2025}}{{pb}}{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.indiatoday.in/world/story/224-killed-since-israel-attacks-began-over-90-civilians-irans-health-ministry-glbs-2741217-2025-06-16 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[India Today]] |زمان=en |سەردێڕ=224 killed since Israel attacks began, over 90% civilians: Iran's health ministry}}{{pb}}{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel and Iran trade strikes for third day as hundreds reported dead|ناونیشان=https://www.politico.com/news/2025/06/15/israel-and-iran-trade-strikes-for-third-day-as-hundreds-reported-dead-00406991|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[Politico]]|زمان=en|agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref name="CNNLive20250615">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Yeung|یەکەم١=Jessie|دوایین٢=Harvey|یەکەم٢=Lex|دوایین٣=Tanno|یەکەم٣=Sophie|دوایین٤=Picheta|یەکەم٤=Rob|دوایین٥=Danaher|یەکەم٥=Caitlin|دوایین٦=Ebrahim|یەکەم٦=Nadeen|دوایین٧=McCluskey|یەکەم٧=Mitchell|دوایین٨=Hallam|یەکەم٨=Jonny|دوایین٩=Tawfeeq|یەکەم٩=Mohammed|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel and Iran broaden attacks as conflict enters fourth day|ناونیشان=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-strikes-news-06-15-25|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[CNN]]|زمان=en}}</ref><ref name="hrana_casualties">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Over 1,000 Dead and Injured: Report on the Third Day of Israeli Attacks on Iran|ناونیشان=https://www.en-hrana.org/over-1000-dead-and-injured-report-on-the-third-day-of-israeli-attacks-on-iran/|ئیش=Hrana|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref>لەو ھێرشانەدا [[حوسێن سەلامی]] فەرماندەی سوپای پاسدارانی ئێران [[محەممەد باقری]]، سەرۆک ئەرکانی ھێزە چەکدارەکانی ئێران کوژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |سەردێڕ=سردار سلامی بە شھادت ڕسید |trans-title=Death of General Salami and several IRGC commanders |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85860919/شھادت-سردار-سلامی-و-تنی-چند-از-فرماندھان-سپاە |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=IRNA |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Iran’s Revolutionary Guard commander Hossein Salami killed in Israeli strike, says Iranian state media |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/irans-revolutionary-guard-commander-hossein-salami-killed-in-israeli-strike-says-iranian-state-media/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Hossein Salami, Head of Iran’s Islamic Revolutionary Guard Corps, Killed in Israel’s Attack |ناونیشان=https://www.wsj.com/livecoverage/israel-iran-strike-conflict/card/salami-head-of-iran-s-islamic-revolutionary-guard-corps-killed-in-israel-s-attack-Q3i3is8ufPHTmq1qjt6C |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=WSJ |زمان=en-US}}</ref><ref name="JPost20250613b">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |سەردێڕ=Iran's Revolutionary Guards Commander Hossein Salami killed {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-857580 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> ھەروەھا زانایانی بواری ئەتۆمی فەریدوون و محەممەد مێھدی تارانچی بە گوێرەی میدیای دەوڵەتی ئێران کوژراون.<ref name="TimesOfIsraelLive20250613">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Iran state media names two nuclear scientists killed in Israeli strike |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iran-state-media-names-two-nuclear-scientists-killed-in-israeli-strike/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref> لەو ھێرشانەدا ھەم ئەندامانی سەربازیی ئێران و ھەم خەڵکی مەدەنی ئێرانی کوژران.<ref name="Barrons20250613">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Iran State Media Says Civilians Killed In Israel Strikes On Tehran |ناونیشان=https://www.barrons.com/news/iran-state-media-says-civilians-killed-in-israel-strikes-on-tehran-97ab1ead |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=barrons |زمان=en-us}}</ref> ھێرشە ئاسمانییەکان دامەزراوەی ئەتۆمی نەتەنزیان لەناوبرد و زیانیان بە دامەزراوەی گۆڕینی یۆرانیۆمی ئیسفەھان گەیاند، بەڵام وادیارە نەیانتوانی زیان بە وێستگەی پیتاندنی سووتەمەنی فۆردۆی ژێر زەوی بگەیەنن.<ref name="BBCJun15">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Satellite imagery reveals damage to key Iran nuclear sites|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c7808xvv737o|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[BBC News]]|زمان=en-GB}}</ref><ref name="CNN20250614">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Picheta|یەکەم=Rob|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel attacked three key Iranian nuclear facilities. Did it strike a decisive blow?|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/06/14/middleeast/iran-israel-nuclear-facilities-damage-impact-intl|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[CNN]]|زمان=en}}</ref> ھەروەھا ئیسرائیل کۆمەڵگەیەکی مووشەکی لە نزیک [[تەورێز]] و بنکەیەکی مووشەکی لە [[کرماشان]] و دامەزراوەکانی سوپای پاسداران لە نزیک تاران و [[پیرانشار]] کردە ئامانج. ھەروەھا ھێرشەکان زیانیان بە ژێرخانی گشتی گەیاندووە.<ref name="BBCJun15"/><ref name="CNN20250614"/> ڕێکخراوی IDF مەزەندەی کردووە کە ئێران لە کاتی ھێرشەکانی بۆ سەر ئیسرائیل نزیکەی ١٥٠ مووشەکی بالیستی و نزیکەی ١٠٠ فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ھەڵداوە و چەندینکە بەشێکیان ئانانجەکانیان پێکاوە.<ref name="CNNLive20250612">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Liebermann |یەکەم=Oren |دوایین٢=Diamond |یەکەم٢=Jeremy |دوایین٣=Regan |یەکەم٣=Helen |دوایین٤=Gan |یەکەم٤=Nectar |دوایین٥=Lau |یەکەم٥=Chris |دوایین٦=Izso |یەکەم٦=Lauren |دوایین٧=Michaelis |یەکەم٧=Tamar |دوایین٨=Blackburn |یەکەم٨=Piper Hudspeth |دوایین٩=Mogul |یەکەم٩=Rhea |دوایین١٠=Yeung |یەکەم١٠=Jessie |دوایین١١=Ebrahim |یەکەم١١=Nadeen |دوایین١٢=Salem |یەکەم١٢=Mostafa |دوایین١٣=Sangal |یەکەم١٣=Aditi |دوایین١٤=Powell |یەکەم١٤=Tori B. |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-strikes-news-06-12-25-hnk-intl|سەردێڕ=Live updates: Israel attacks Iran, explosions in Tel Aviv and Tehran, US position |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> لە [[تێل ئەڤیڤ]] بەھۆی کاریگەریی مووشەکێکی ئێرانییەوە، وەزارەتی بەرگری ئیسرائیل زیانی بەرکەوت. بە گوتەی حکوومەتی ئیسرائیل، سەرجەم ئەو کەسانەی کە بە تۆڵەی ئێران کوژراون، خەڵکی سڤیل بوون،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Cornwell|یەکەم=Alexander|دوایین٢=Hafezi|یەکەم٢=Parisa|دوایین٣=Cornwell|یەکەم٣=Alexander|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iranian state broadcaster hit as Iran urges Trump to make Israel halt war|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/americas/israel-iran-battle-escalates-will-be-high-agenda-world-leaders-meet-2025-06-16/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Reuters|زمان=en}}</ref> ھەرچەندە حەوت سەربازیش بریندار بوون.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fabian |یەکەم=Emanuel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/7-soldiers-lightly-injured-by-ballistic-missile-impact-in-central-israel-last-night-idf-says/|سەردێڕ=7 soldiers lightly injured by ballistic missile impact in central Israel last night, IDF says |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref> ھێرشەکانی ئیسرائیل لەلایەن ھەندێک گرووپی ئۆپۆزسیۆنی ئێران و [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد ترەمپ]] سەرۆکی ئەمریکاوە ستایشی کرا و داوای لە ئێران کرد بەپەلە بە [[دانوستانەکانی ئەمریکا و ئێران ٢٠٢٥|ڕێککەوتنی ئەتۆمی]] ڕازی بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.politico.com/news/2025/06/13/trump-israel-attacks-praise-interviews-00405303|سەردێڕ=Trump embraces Israel after ‘successful’ Iran attack |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Politico |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Klein |یەکەم=Betsy |دوایین٢=Atwood |یەکەم٢=Kylie |دوایین٣=Treene |یەکەم٣=Alayna |دوایین٤=Jaramillo |یەکەم٤=Alejandra |دوایین٥=Picheta |یەکەم٥=Rob |دوایین٦=Bash |یەکەم٦=Dana |ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/06/12/politics/trump-israel-iran-strike|سەردێڕ=Trump warns Iran to agree to a deal ‘before there is nothing left’ {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref><ref name="JNS202506132">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lidor|یەکەم=Canaan|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iranian opposition calls to overthrow the mullahs|ناونیشان=https://www.jns.org/iranian-opposition-calls-to-overthrow-the-mullahs/|ئیش=JNS}}</ref> ئەم ھەڵمەتە لەلایەن [[ڕووسیا]] و [[چین]] و وڵاتانی سەرانسەری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقا ئیدانە کرا. [[یەکێتیی ئەورووپا]] ئێرانیان وەک ھێزێکی ناسەقامگیر شەرمەزار کرد و دووپاتیان کردەوە کە ئێران ھەرگیز نابێت چەکی ئەتۆمی بەدەست بھێنێت و داوایان لە ئیسرائیل و ئێران کرد کە گرژییەکان کەم بکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mojtahedi |یەکەم=Negar |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202506167997|سەردێڕ=Europe backs Israel, blames Iran for instability |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Iran International |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=French FM says Iran's nuclear program is an existential threat to Israel and the region, urges diplomatic solution|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/french-fm-says-irans-nuclear-program-is-an-existential-threat-to-israel-and-the-region-urges-diplomatic-solution/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250615125314/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/french-fm-says-irans-nuclear-program-is-an-existential-threat-to-israel-and-the-region-urges-diplomatic-solution/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=The Times of Israel|زمان=en-US|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Starmer Says UK Has 'Grave Concerns' on Iran Nuclear Program|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-13/starmer-says-uk-has-grave-concerns-on-iranian-nuclear-program|ئیش=Bloomberg News}}</ref> لە چەند مانگی پێش ھێرشەکەدا، ئێران و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] دانوستانیان لەسەر ڕێککەوتنی ئەتۆمی نوێ کردبوو، دوای ئەوەی [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد ترەمپ]] سەرۆکی ئەمریکا بەشداری ئەمریکای لە ڕێکەوتنامەی ئەتۆمی ئێران لە یەکەم [[سەرۆکایەتیی دۆناڵد ترامپ|خولی]] سەرۆکایەتی کشایەوە. ئێران لە ئێستادا سەرقاڵی پیتاندنی یۆرانیۆمە تا ٦٠٪ پاکی و نزیکە لە پلەی چەک و بە دانانی سەنتەرفیوجی پێشکەوتووتر پێشکەوتنە ئەتۆمییەکانی خێراتر کردووە.<ref name="Economist20250128">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran's alarming nuclear dash will soon test Donald Trump|ناونیشان=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2025/01/28/irans-alarming-nuclear-dash-will-soon-test-donald-trump|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=The Economist|issn=0013-0613}}</ref> ڕۆژێک پێش ھێرشەکە، [[ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی|ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی]] بۆ یەکەمجار لە ماوەی ٢٠ ساڵدا ئێرانی بە پابەندنەبوونی بە پابەندبوونە ئەتۆمییەکانی زانی.<ref name="Euronews20250612">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.euronews.com/2025/06/12/un-nuclear-watchdog-finds-iran-in-non-compliance-with-nuclear-obligations|سەردێڕ=UN nuclear watchdog finds Iran in breach of its obligations |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Euro News}}</ref> ھێرشەکان لەلایەن [[بۆلیڤیا]] و [[بەڕازیل|بەرازیل]] و<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=León |یەکەم=Lucas Pordeus |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://agenciabrasil.ebc.com.br/en/internacional/noticia/2025-06/brazil-condemns-israels-attack-iran-violation-sovereignty|سەردێڕ=Brazil condemns Israel’s attack on Iran: “Violation of sovereignty” |وێبگە=Agência Brasil}}</ref> [[چین]] و [[کووبا|کوبا]] و [[ڕووسیا]] و [[ئەفریقای باشوور]]ەوە ئیدانە کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://telanganatoday.com/south-africa-condemns-israeli-attacks-on-iran|سەردێڕ=South Africa condemns Israeli attacks on Iran |وێبگە=Telangana Today |agency=IANS}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://en.ypagency.net/359591|سەردێڕ=Bolivia and Cuba strongly condemn Israeli aggression against Iran |وێبگە=Yemen Press Agency}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.prensa-latina.cu/2025/06/13/bolivia-condena-ataque-de-israel-contra-iran/|سەردێڕ=Bolivia condena ataque de Israel contra Irán – Noticias Prensa Latina|وێبگە=Prensa Latina|زمان=es|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250613225427/https://www.prensa-latina.cu/2025/06/13/bolivia-condena-ataque-de-israel-contra-iran/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھێرشە سەرەتاییەکانی ئیسرائیل لەلایەن وڵاتانی [[جیھانی ئیسلامی]]یەوە ئیدانە کرا، لەوانە [[میسر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Egypt condemns Israeli attack on Iran as dangerous escalation|ناونیشان=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/1234/547872/Egypt/Foreign-Affairs/Egypt-condemns-Israeli-attack-on-Iran-as-dangerous.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[Ahram Online]]}}</ref> [[ئوردن]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20250617-jordan-king-says-israel-s-iran-attacks-threaten-region-and-beyond|سەردێڕ=Jordan king says Israel's Iran attacks threaten region and beyond|ئیش=[[France 24]]|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> [[پاکستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://mofa.gov.pk/press-releases/pakistan-strongly-condemns-unjustified-and-illegitimate-aggression-by-israel-against-the-islamic-republic-of-iran|سەردێڕ=Pakistan Strongly Condemns Unjustified and Illegitimate Aggression by Israel Against the Islamic Republic of Iran |وێبگە=[[Ministry of Foreign Affairs (Pakistan)|Ministry of Foreign Affairs]]}}</ref> و [[تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.devdiscourse.com/article/law-order/3457742-turkey-condemns-israeli-air-strike-on-iran-a-call-for-diplomacy|سەردێڕ=Turkey Condemns Israeli Air Strike on Iran: A Call for Diplomacy {{!}} Law-Order |وێبگە=Devdiscourse}}</ref> ھێرشەکانی ئیسرائیل لەلایەن [[ئەڵمانیا]] و<ref name="Germany">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dodman|یەکەم=Benjamin|سەردێڕ=Israel-Iran conflict 'drives the final nail into the coffin' of postwar world order|ناونیشان=https://www.france24.com/en/middle-east/20250619-israel-iran-war-drives-final-nail-coffin-postwar-world-order-netanyahu-international-law|ئیش=France 24|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> [[ئوکراینا]] و<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/ukraine-says-us-israeli-strikes-on-iran-are-justified-to-stop-nuclear-threat/|سەردێڕ=Ukraine says US, Israeli strikes on Iran are justified to stop nuclear threat |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Times of Israel |زمان=en-US |agency=AFP}}</ref> و ئەمریکاوە ڕەزامەندییان لەسەر بوو، کە ڕایان گەیاند ئێران پێویستە بەپەلە بە ڕێککەوتنی ئەتۆمی ڕازی بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Trump embraces Israel after 'successful' Iran attack|ناونیشان=https://www.politico.com/news/2025/06/13/trump-israel-attacks-praise-interviews-00405303|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[Politico]]|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Klein|یەکەم=Betsy|دوایین٢=Atwood|یەکەم٢=Kylie|دوایین٣=Treene|یەکەم٣=Alayna|دوایین٤=Jaramillo|یەکەم٤=Alejandra|دوایین٥=Picheta|یەکەم٥=Rob|دوایین٦=Bash|یەکەم٦=Dana|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Trump warns Iran to agree to a deal 'before there is nothing left'|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/06/12/politics/trump-israel-iran-strike|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[CNN]]|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Germany's Merz says Israel is doing the 'dirty work for all of us' by countering Iran|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/germanys-merz-says-israel-is-doing-the-dirty-work-for-all-of-us-by-countering-iran/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[The Times of Israel]]|زمان=en-US}}</ref> ژمارەیەک وڵاتی [[جیھانی ڕۆژاوایی|ڕۆژاوایی]] ئیدانەی توندوتیژییەکانیان کرد، و داوایان لە ئیسرائیل و ئێران کرد کە توندوتیژییەکان کەمبکەنەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=French FM says Iran's nuclear program is an existential threat to Israel and the region, urges diplomatic solution|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/french-fm-says-irans-nuclear-program-is-an-existential-threat-to-israel-and-the-region-urges-diplomatic-solution/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250615125314/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/french-fm-says-irans-nuclear-program-is-an-existential-threat-to-israel-and-the-region-urges-diplomatic-solution/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[The Times of Israel]]|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Starmer Says UK Has 'Grave Concerns' on Iran Nuclear Program|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-13/starmer-says-uk-has-grave-concerns-on-iranian-nuclear-program|ئیش=[[Bloomberg News]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.exteriores.gob.es/en/Comunicacion/Comunicados/Paginas/2025_COMUNICADOS/El-Gobierno-de-Espana-condena-la-escalada-militar-en-Oriente-Medio-tras-los-ataques-de-Israel-contra-Iran.aspx|سەردێڕ=Spanish Government condemns military escalation in the Middle East after Israel's attacks against Iran |وێبگە=[[Ministry of Foreign Affairs (Spain)|Spanish Ministry of Foreign Affairs]]}}</ref> [[ئەرژەنتین]] و [[کەنەدا]] و [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] و [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] پشتگیرییان لە ھێرشەکانی ئیسرائیل کرد و ڕایان گەیاند ئیسرائیل «مافی بەرگریکردن لە خۆی ھەیە».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Europe's paradoxical support for Israel's attack against Iran|ناونیشان=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/06/14/europe-s-paradoxical-support-for-israel-s-attack-against-iran_6742340_4.html|ئیش=[[Le Monde]]|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=President Milei: 'Iran is an enemy of Argentina'|ناونیشان=https://batimes.com.ar/news/argentina/president-milei-iran-is-an-enemy-of-argentina.phtml|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[Buenos Aires Times]]|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|زمان=en}}</ref> لەھەمان کاتیش ڕووسیا ڕای گەیاند کە ئێران مافی بەرگری لە خۆی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Russia urges Israeli restraint, says Iran has right to defend itself|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/russia-urges-israeli-restraint-says-iran-has-right-defend-itself-2025-06-16/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[Reuters]]|زمان=en}}</ref> [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] نیگەرانی خۆی دەربڕی و داوای دانبەخۆداگرتنی لە ھەردوو وڵات کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=World reacts to Israeli strike on Iran over nuclear activity|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/world-reacts-israeli-strike-iran-over-nuclear-programme-2025-06-13/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[Reuters]]|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://apnews.com/article/us-attack-iran-israel-reaction-united-nations-c10cc46ec236816d958ced2497a11464|سەردێڕ=Nations react to US strikes on Iran with many calling for diplomacy |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Associated Press]] |زمان=en}}</ref> لە ٢٣ی حوزەیران [[دۆناڵد ترامپ|ترەمپ]] ڕای گەیاند کە ئیسرائیل و ئێران لەسەر [[ڕێککەوتنی ئاگربەستی ئێران و ئیسرائیل ٢٠٢٥|ئاگربەست]] ڕێککەوتوون.<ref name="agreeceasefire">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Trump says Iran and Israel agree to a ceasefire|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/trump-says-iran-israel-agree-ceasefire-2025-06-23/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[Reuters]]|زمان=en}}</ref> سەرەڕای پێشێلکارییە سەرەتاییەکانی ئێران و ئیسرائیل، ئاگربەستەکە تا ٢٦ی حوزەیران بەردەوامە.<ref name="AP-ceasefire-holds">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Fragile ceasefire appears to hold between Iran and Israel as Trump vents frustration with both sides|ناونیشان=https://apnews.com/article/israel-iran-trump-ceasefire-attacks-continue-f1e60190722cc3410b69f21717872ffa|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=AP News|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="WSJ-ceasefire-holds">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Cease-Fire Appears to Hold After Trump Scolds Israel and Iran|ناونیشان=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-ceasefire-conflict-news|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=The Wall Street Journal}}</ref> == پێش ڕووداو == ئیسرائیل تا [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ [[شانشینی پەھلەوی|دەسەڵاتی پاشایەتی پەھلەوی]] ھەبووە، کاتێک دەسەڵاتی پاشایەتی لەکار لابرا و [[کۆماری ئیسلامی|کۆمارێکی ئیسلامی]] [[سیۆکراسی]] دژە ڕۆژاوایی بە سەرۆکایەتی [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ڕوحوڵڵا خومەینی]] جێگەی گرتەوە.<ref name="Independent202506162">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|یەکەم=Andy|دوایین=Gregory|یەکەم٢=Alicja|دوایین٢=Hagopian|سەردێڕ=Israel-Iran conflict: A timeline of how the attacks unfolded|ناونیشان=https://www.the-independent.com/news/world/middle-east/israel-iran-conflict-timeline-attacks-b2770765.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[The Independent]]|زمان=en}}</ref> لەو کاتەوە حکوومەتی ئێران دژایەتی خۆی بۆ ئیسرائیل و جوولەکە ڕاگەیاندووە و بەلێنی لەناوبردنیان داوە<ref name="Litvak2025">{{بیرخستنەوە |editor-last=McElligott |editor-first=Anthony |editor-last2=Herf |editor-first2=Jeffrey |doi=10.1007/978-3-319-48866-0_9 |دوایین=Litvak |یەکەم=Meir |سەردێڕ=Iranian Antisemitism and the Holocaust |ڕێکەوت=٢٠١٧ |ئیش=Antisemitism Before and Since the Holocaust: Altered Contexts and Recent Perspectives |پەڕەکان=٢٠٩ |ناونیشان=https://doi.org/10.1007/978-3-319-48866-0_9 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |شوێن=Cham |بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing |زمان=en |ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٤٨٨٦٦-٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٣ |سەردێڕ=Iran’s Incitement to Genocide Against Israel – Brandeis Center |ناونیشان=https://brandeiscenter.com/irans-incitement-to-genocide-against-israel/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=Brandeis Center |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iranian nuclear threat meant Israelis had no choice|ناونیشان=https://www.theaustralian.com.au/subscribe/news/1/?sourceCode=TAWEB_WRE170_a_GGL&dest=https%3A%2F%2Fwww.theaustralian.com.au%2Fworld%2Firanian-nuclear-threat-meant-israelis-had-nochoice-but-to-strike%2Fnews-story%2F008feb9df6f5253574dae7ed1c897f4e&memtype=anonymous&mode=premium&v21=GROUPA-Segment-2-NOSCORE&V21spcbehaviour=append|ئیش=The Australian}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |سەردێڕ=Why are Iran and Israel sworn enemies? |ناونیشان=https://www.tbsnews.net/features/panorama/why-are-iran-and-israel-sworn-enemies-1164451 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=The Business Standard |زمان=en}}</ref><ref name="Hein">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=von Hein|یەکەم١=Shabnam|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Why are Iran and Israel sworn enemies?|ناونیشان=https://www.dw.com/en/iran-israel-attacks-hezbollah-ayatollah-ali-khamenei-islamic-revolution/a-68780605|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[Deutsche Welle]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |سەردێڕ=What we know about Israel's attacks on Iran's nuclear sites − and Iran's drone response |ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/news/world/2025/06/13/israel-iran-attacks-nuclear-sites/84180887007/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=USA TODAY |زمان=en-US |دوایین=Hjelmgaard |یەکەم=Kim}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |سەردێڕ='This Is The Time to Stand With Israel': IDF Launches Pre-Emptive Strike on Iran's Nuclear Program |ناونیشان=https://combatantisemitism.org/cam-news/this-is-the-time-to-stand-with-israel-cam-statement-on-idf-pre-emptive-strike-on-irans-nuclear-program/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=Combat Antisemitism Movement |زمان=en-US |دوایین=Breen-Portnoy |یەکەم=Barney}}</ref> خومەینی کۆتایی بە ھاوکارییەکانی لەگەڵ ئیسرائیل ھێنا و داگیرکارییەکانی بۆ سەر خاکەکانی فەلەستین ئیدانە کرد.<ref name="Hein3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=von Hein|یەکەم=Shabnam|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Why are Iran and Israel sworn enemies?|ناونیشان=https://www.dw.com/en/iran-israel-attacks-hezbollah-ayatollah-ali-khamenei-islamic-revolution/a-68780605|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[Deutsche Welle]]}}</ref><ref name="Sykes3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sykes|یەکەم=Patrick|دوایین٢=Bronner|یەکەم٢=Ethan|دوایین٣=Capaccio|یەکەم٣=Anthony|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel and Iran Have Been Enemies for Decades. What Next?|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-13/israel-iran-tensions-escalate-how-proxies-nuclear-ambitions-are-fueling-crisis|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20250613043237/https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-13/israel-iran-tensions-escalate-how-proxies-nuclear-ambitions-are-fueling-crisis|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[Bloomberg News]]|بڵاوکەرەوە=Bloomberg L.P.}}</ref> لەگەڵ تێپەڕبوونی کاتدا، ئێران ھەوڵیدا بە دژایەتیکردنی ئیسرائیل زیاتر پشتیوانی عەرەبەکان بەدەستبھێنێت.<ref name="Hein3"/> [[عەلی خامنەیی]] ڕێبەری باڵای ئێران، پێشتر بە «وەرەمێکی شێرپەنجەیی» ناوی ئیسرائیلی ھێناوە و داوای لەناوبردنی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|یەکەم=Kelly|دوایین=Ng|سەردێڕ=Hossein Salami: Who was Iran's Revolutionary Guards chief killed in Israeli strikes?|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/clyg0yywr4no|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[BBC News]]|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|یەکەم=Julia|دوایین=Frankel|یەکەم٢=Sam|دوایین٢=Mednick|سەردێڕ=Israel's spy agency used AI and smuggled-in drones to prepare attack on Iran|ناونیشان=https://apnews.com/article/mossad-iran-israel-weapons-missiles-a504ee31c70857c8d86a0d066997e344|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[AP News]]|زمان=en}}</ref> ئیسرائیل بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران بە مەترسی بۆ سەر خۆی دەزانێت.<ref name="Independent20250616">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|یەکەم١=Andy|دوایین١=Gregory|یەکەم٢=Alicja|دوایین٢=Hagopian|سەردێڕ=Israel-Iran conflict: A timeline of how the attacks unfolded|ناونیشان=https://www.the-independent.com/news/world/middle-east/israel-iran-conflict-timeline-attacks-b2770765.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[The Independent]]|زمان=en}}</ref><ref name="Independent202506162"/> لە ساڵی ٢٠٢٤دا دوو وڵات بۆ یەکەمجار بە ئاشکرا و ڕاستەوخۆ ھێرشیان کردە سەر یەکتر دوای دەیان ساڵ ململانێی بە وەکالەت. لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٤، [[ھێرشی ئیسرائیل بۆ سەر باڵیۆزخانەی ئێران لە دیمەشق|ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیل بۆ سەر کونسوڵخانەی ئێران لە دیمەشق،]] ئەفسەرانی ئێرانی کوژران. ئێران [[ھێرشی نیسانی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل|لە مانگی نیسانی ٢٠٢٤ بە لێدانی ئیسرائیل]] تۆڵەی کردەوە و دواتر ئیسرائیل بە [[April 2024 Israeli strikes on Iran|ھێرشکردنە سەر ئێران]] تۆڵەی کردەوە. لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٤ ئیسرائیل [[تیرۆرکردنی ئیسماعیل ھەنییە|ئیسماعیل ھانییەی سەرۆکی حەماسی]] لە [[تاران]]ی پایتەختی ئێران تیرۆر کرد و ھەرچەندە ئێران و ئیسرائیل لە مێژە ململانێی بە وەکالەتیان ھەبووە، بەڵام ساڵی ٢٠٢٤ یەکەمجار بە ئاشکرا و ڕاستەوخۆ ھەردووکیان ھێرشیان کردە سەر یەکتر. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٤، [[ھێرشی ئیسرائیل بۆ سەر باڵیۆزخانەی ئێران لە دیمەشق|ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیل بۆ سەر کونسوڵخانەی ئێران لە دیمەشق،]] چەندین ئەفسەری ئێرانی کوژران. ئێران [[ھێرشی نیسانی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل|لە مانگی نیسانی ٢٠٢٤ بە لێدان لە ئیسرائیل]] تۆڵەی کردەوە و دواتر ئیسرائیل ھەمان مانگ بە لێدانی ئێران تۆڵەی کردەوە. لە مانگی تەممووزی ساڵی ٢٠٢٤، ئیسرائیل [[تیرۆرکردنی ئیسماعیل ھەنییە|ئیسماعیل ھەنییە، ڕێبەری بزووتنەوەی حەماسی لە تارانی پایتەختی ئێران تیرۆر کرد]]. دواتر لە ئەیلوولی ٢٠٢٤ [[حەسەن نەسروڵڵا]] سەرۆکی حزبوڵڵا و [[عەباس نیلفرووشان|عەباس نیلفوروشان]] فەرماندەی دیاری سوپای پاسداران لە لوبنان [[ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر ناوەندی سەرکردایەتیی حیزبوڵڵا (٢٠٢٤)|تیرۆر کرد]]. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ [[ھێرشی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل|ئێران ھێرشی کردە سەر ئیسرائیل]]، [[October 2024 Israeli strikes on Iran|ئیسرائیلیش ھێرشی کردە سەر ئێران]].<ref name="Sykes4">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sykes|یەکەم=Patrick|دوایین٢=Bronner|یەکەم٢=Ethan|دوایین٣=Capaccio|یەکەم٣=Anthony|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel and Iran Have Been Enemies for Decades. What Next?|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-13/israel-iran-tensions-escalate-how-proxies-nuclear-ambitions-are-fueling-crisis|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20250613043237/https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-13/israel-iran-tensions-escalate-how-proxies-nuclear-ambitions-are-fueling-crisis|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[Bloomberg News]]|بڵاوکەرەوە=Bloomberg L.P.}}</ref> دوایین ھێرشەکانی ئیسرائیل [[ئێس-٣٠٠ (مووشەک)|سیستەمی مووشەکی بەرگری ئێس ٣٠٠]] ی ئێرانی لەناوبرد کە لەلایەن ڕووسیا دابینکرابوو، ئەمەش ڕێگەی خۆشکرد بۆ ھێرشە ئەگەرییەکانی ئیسرائیل لە داھاتوودا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hinz |یەکەم=Fabian |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2025/06/israels-attack-and-the-limits-of-irans-missile-strategy/|سەردێڕ=Israel’s attack and the limits of Iran’s missile strategy |وێبگە=[[International Institute for Strategic Studies]]}}</ref> === بەرنامەی ئەتۆمی ئێران === [[بێنیامین نێتانیاھو]]، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران| بەرنامەی ئەتۆمی ئێرانی]] وەک ھۆکاری سەرەکی ھێنایەوە کە ئیسرائیل بڕیاریدا پێشوەختە ھێرش بکاتە سەر ئێران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rosman|یەکەم=Rebecca|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel strikes Iranian state TV during live broadcast on the fourth day of conflict|ناونیشان=https://www.npr.org/2025/06/16/nx-s1-5434860/israel-iran-conflict|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=NPR|زمان=en}}</ref> ئیسرائیل بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران بە ھەڕەشەیەکی ستراتیژی دەزانێت، ھەرچەندە ئیسرائیل خۆی خاوەنی چەکی ئەتۆمییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fernández|یەکەم=Belén|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=As Israel strikes Iran, what happened to 'America First'?|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/opinions/2025/6/13/israel-strikes-iran-what-happened-to-america-first|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Al Jazeera English|زمان=en}}</ref> ئیسرائیل دەڵێت مافی خۆیەتی ڕێوشوێنی سەربازی لەدژی [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران]] بگرێتەبەر ئەگەر پێیوابێ ئەو بەرنامە ئەتۆمییە مەترسی بێت بۆ سەر ئاسایشی وڵاتەکە.<ref name="Hein2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=von Hein|یەکەم=Shabnam|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Why are Iran and Israel sworn enemies?|ناونیشان=https://www.dw.com/en/iran-israel-attacks-hezbollah-ayatollah-ali-khamenei-islamic-revolution/a-68780605|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Deutsche Welle}}</ref><ref name="Sykes2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sykes|یەکەم=Patrick|دوایین٢=Bronner|یەکەم٢=Ethan|دوایین٣=Capaccio|یەکەم٣=Anthony|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel and Iran Have Been Enemies for Decades. What Next?|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-13/israel-iran-tensions-escalate-how-proxies-nuclear-ambitions-are-fueling-crisis|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20250613043237/https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-13/israel-iran-tensions-escalate-how-proxies-nuclear-ambitions-are-fueling-crisis|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[Bloomberg News]]|بڵاوکەرەوە=Bloomberg L.P.}}</ref> تیرۆرکردنی پێنج زانای [[ئەتۆم|ناوکی]] ئێرانی لە [[تاران]] لە ساڵی ٢٠١٠ەوە بە شێوەیەکی باو بۆ ئیسرائیل دەگەڕێتەوە.<ref name="Sykes2"/> لە ساڵی ٢٠١٥ ئێران پلانی ھەمەلایەنەی ھاوبەشی کاری (JCPOA)ی واژوو کرد، کە لەلایەن سەرۆک [[باراک ئۆباما]] و [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]] و [[ئەڵمانیا]] دانوستانیان لەسەر کرا بۆ بەڕێوەبردنی گەشەپێدانی ئەتۆمی مەدەنی ئێران لە ئاستێکی سنوورداردا.<ref name="Tirone2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tirone|یەکەم=Jonathan|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=How Close Is Iran to a Nuclear Weapon as Trump Eyes a Deal?|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-13/does-iran-have-nuclear-weapons-why-did-israel-attack-its-atomic-program|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20250613113055/https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-13/does-iran-have-nuclear-weapons-why-did-israel-attack-its-atomic-program|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[Bloomberg News]]|بڵاوکەرەوە=Bloomberg L.P.}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨ [[دۆناڵد ترامپ]] سەرۆککۆماری ئەمریکا لە کاتی [[سەرۆکایەتیی دۆناڵد ترامپ|یەکەم سەرۆکایەتیدا]] بەشداری وڵاتەکەی لە ڕێککەوتنەکەدا ھەڵپەسارد و سزا ئابوورییەکانی سەر ئێران دەستپێکردەوە، سەرەڕای ڕاپۆرتی [[ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی]] کە ئێران پابەندە بەو ڕێککەوتنە.<ref name="Tirone2"/> ئێران تۆڵەی وازھێنانی ترامپ لە ڕێککەوتنەکەی دایەوە، بە زیادکردنی وردە وردە پیتاندنی یۆرانیۆم.<ref name="bbc22">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Was Iran months away from producing a nuclear bomb?|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cn840275p5yo|ئیش=BBC}}</ref> دوای [[ھێرشی ئاسمانیی ٢٠٢٠ی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا|تیرۆرکردنی قاسم سولەیمانی]] لە ساڵی ٢٠٢٠ لەلایەن ئەمریکاوە، کە ژەنەراڵێکی ئێرانی بوو، ئێران ڕای گەیاند کە چیتر پابەند نابێت بە سنووردارکردنی پیتاندنەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rubin|یەکەم=April|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=How failed Iran nuclear talks led to Israel's attack|ناونیشان=https://www.axios.com/2025/06/13/iran-israel-usa-nuclear-deal-timeline-attack-jcpoa|ئیش=Axios|زمان=en}}</ref> تا ساڵی ٢٠٢١ ئێران خەریکی پیتاندنی یۆرانیۆم بوو تا ٦٠٪ پاکی، ھاوشێوەی یۆرانیۆمی پلە چەک.<ref name="Tirone22">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tirone|یەکەم=Jonathan|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=How Close Is Iran to a Nuclear Weapon as Trump Eyes a Deal?|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-13/does-iran-have-nuclear-weapons-why-did-israel-attack-its-atomic-program|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20250613113055/https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-13/does-iran-have-nuclear-weapons-why-did-israel-attack-its-atomic-program|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[Bloomberg News]]|بڵاوکەرەوە=Bloomberg L.P.}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٥ ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی ڕای گەیاند کە ئێران ٤٠٩ کیلۆگرام یۆرانیۆمی پاکی ٦٠٪ی کۆکردۆتەوە،<ref name="Tirone22"/> کە زیاترە لەوەی کە پێویستە بۆ بەکارھێنانی مەدەنی و نزیکە لە پلەی سەربازی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.dw.com/en/iran-israel-attacks-nuclear-weapons-bomb-donald-trump-iaea-v2/a-72918689|سەردێڕ=How close is Iran to getting a nuclear bomb? – DW – 06/15/2025 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=DW |زمان=en}}</ref> لە بەرامبەردا ئێران دامەزراوەیەکی نوێی پیتاندنی ئەتۆمی (سێھەمی خۆی) ڕاگەیاند، کە دەخرێتە ژێر چاودێری ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی.<ref name="Aamer22">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Liechtenstein|یەکەم=Stephanie|دوایین٢=Gambrell|یەکەم٢=Jon|دوایین٣=Madhani|یەکەم٣=Aamer|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran announces a new nuclear enrichment site after UN watchdog censure|ناونیشان=https://apnews.com/article/iran-nuclear-iaea-sanctions-728b811da537abe942682e13a82ff8bd|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Associated Press}}</ref><ref name="lewis2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lewis|یەکەم=Jeffrey|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Nuclear Claims Are a Smoke Screen for Hopes of Toppling Iran|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2025/06/13/israel-iran-strikes-regime-change-nuclear-claims/|ئیش=Foreign Policy}}</ref> مایکل کوریلا فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکا (CENTCOM) لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ ھۆشداریدا لەوەی ئێران «'چەند ھەفتەیەک' لە چەکی ئەتۆمی دوورە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-858058|سەردێڕ=Iran was close to nuclear weapons before IDF strikes, US says {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> ڕۆژێک پێش ڕوودانی ھێرشەکانی ئیسرائیل، ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی بۆ یەکەمجار لە ماوەی ٢٠ ساڵدا ئێرانی بە پابەندنەبوونی بە ڕێکەوتنە ئەتۆمییەکان زانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Murphy|یەکەم=Francois|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=IAEA board declares Iran in breach of non-proliferation obligations|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/china/iaea-board-declares-iran-breach-non-proliferation-duties-diplomats-say-2025-06-12/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Reuters|زمان=en}}</ref> ئێران پێداگری دەکات کە بەدوای چەکی ئەتۆمیدا ناگەڕێت و [[عەلی خامنەیی|خامنەیی]] ڕێبەری ئێران دەرکرد و ڕای گەیاند چەکی ئەتۆمی نائەخلاقییە و ئێران ھەوڵی دروستکردنی نادات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=The 'unsustainable' reason behind who can have nuclear weapons, and who can't|ناونیشان=https://www.sbs.com.au/news/article/the-unsustainable-decision-on-who-gets-to-have-nuclear-weapons-and-who-doesnt/dpk5breh3|ئیش=SBS News|زمان=en}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٥ دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمریکا [[دانوستانەکانی ئەمریکا و ئێران ٢٠٢٥|دانوستانەکانی نێوان ئەمریکا و ئێرانی]] سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران ڕاگەیاند. [[کۆشکی سپی]] ڕای گەیاند کە ئێران دوو مانگی ماوە بۆ دەستەبەرکردنی ڕێککەوتنێک؛ وادەی دوو مانگەکە ڕۆژێک پێش لێدانەکانی ئیسرائیل کۆتایی ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Balmer|یەکەم=Crispian|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=After years of waiting, Israel's Netanyahu finally makes his move on Iran|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/after-years-waiting-israels-netanyahu-finally-makes-his-move-iran-2025-06-13/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Reuters}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Klein |یەکەم=Betsy |دوایین٢=Ferris |یەکەم٢=Sarah |دوایین٣=Lillis |یەکەم٣=Katie Bo |دوایین٤=Atwood |یەکەم٤=Kylie |دوایین٥=Treene |یەکەم٥=Alayna |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/06/14/politics/israel-iran-attack-planning-trump|سەردێڕ=‘We fight or we die’: How days of frantic diplomacy and dire warnings culminated with Israel’s attack on Iran {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> === میحوەرەکەی بەرگری === ئیسرائیل لە دوای [[شەڕی لوبنان ١٩٨٢|شەڕی لوبنان]] لە ساڵی ١٩٨٢ ەوە لەگەڵ بریکارەکانی ئێران شەڕی کردووە لەنێویاندا [[حیزبوڵڵای لوبنان|حزبوڵڵا]].<ref name="Independent202506163">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|یەکەم=Andy|دوایین=Gregory|یەکەم٢=Alicja|دوایین٢=Hagopian|سەردێڕ=Israel-Iran conflict: A timeline of how the attacks unfolded|ناونیشان=https://www.the-independent.com/news/world/middle-east/israel-iran-conflict-timeline-attacks-b2770765.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[The Independent]]|زمان=en}}</ref> لە [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی حەوتی تشرینی یەکەمی]] ساڵی ٢٠٢٣دا، حەماس کە وەکالەتێکی ئێرانییە لە [[غەززە]]، شەڕی غەززەی دەستپێکرد، دواتر ئیسرائیل [[حەماس]] و [[حیزبوڵڵای لوبنان|حزبوڵڵا]]ی لاواز کرد، ھاوکات ھێرشی کردە سەر [[حووسییەکان|حوسییەکانی]] یەمەن.<ref name="Independent202506163"/><ref name="Byman">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Byman |یەکەم=Daniel |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=What to Know About the Israeli Strike on Iran |ناونیشان=https://www.csis.org/analysis/what-know-about-israeli-strike-iran |journal=Center for Strategic and International Studies |زمان=en}}</ref> دەوترێت ئەمە بووەتە ھۆی لاوازبوونی ئێران.<ref name="Independent202506163"/><ref name="Byman"/> === شەڕی غەززە === ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران لە کاتی [[شەڕی غەززە]] و [[درێژبوونەوەی شەڕی نێوان ئیسرائیل و حەماس|کاریگەرییە بەرفراوانەکانی ناوچەکەدا]] بووە، لەوانە چالاکییە سەربازییەکانی ئیسرائیل لە [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|لوبنان]]، [[قەیرانی دەریای سوور|یەمەن]]، سووریا و کەناری ڕۆژاوا.<ref name="AtlanticCouncil20250616">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/menasource/twenty-questions-and-expert-answers-on-the-israel-iran-war/#:~:text=The%20prevalent%20fear%20in%20Gaza,what%20an%20“end”%20looks%20like|سەردێڕ=Twenty questions (and expert answers) on the Israel-Iran war |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Atlantic Council}}</ref><ref name="AlJazeera20250619">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nashed |یەکەم=Mat |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/israel-escalates-war-on-palestinians-as-world-attention-shifts-to-iran|سەردێڕ=Israel massacres in Gaza, locks down West Bank as attention shifts to Iran |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera English}}</ref><ref name="NewLinesInstitute20250613">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nelson |یەکەم=Rachel |دوایین٢=Heras |یەکەم٢=Nicholas A. |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://newlinesinstitute.org/strategic-competition/regional-competition/real-time-new-lines-analysis-israels-strike-on-iran/#:~:text=The%20Israeli%20strikes%20on%20Iran,further%20complicating%20vital%20Gaza%20ceasefire|سەردێڕ=Real-Time New Lines Analysis: Israel’s Strike on Iran |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The New Lines Institute}}</ref> ھەروەھا لە چوارچێوەی مەترسی برسێتی و قەیرانی مرۆیی لە کەرتی گەمارۆدراوی غەززەدا ھاتوون کە ژمارەیەکی بەرچاو لە زانایان و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ بە [[کۆمەڵکوژیی غەززە|کۆمەڵکوژی]] وەسفیان کردووە.<ref name="Amnesty20250618">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israel-iran-urgent-call-end-reckless-military-action-and-protect-civilians-amid|سەردێڕ=Israel-Iran: Urgent call to end 'reckless military action' and protect civilians amid growing hostilities |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Amnesty International}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.democracynow.org/2025/6/23/iranian_civil_society|سەردێڕ=Stop the War on Iran: 1,000+ Sign Petition Saying Iran War Deflects Attention from Gaza Genocide |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Democracy Now}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dabashi |یەکەم=Hamid |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/opinion/iranian-people-will-never-forgive-or-forget-us-israeli-attacks|سەردێڕ=The Iranian people will never forgive or forget US-Israeli attacks |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Middle East Eye}}</ref> === بەرنامەی مووشەکی بالیستیکی ئێران === ھاوکات لەگەڵ بەرنامەی ئەتۆمی ئێران، بەرنامەی [[مووشەکی بالیستیکی]] ئێران بە ھەڕەشە بۆ سەر ئیسرائیل دادەنرێت.<ref name="NYTimes20250614">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kershner|یەکەم=Isabel|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Even as Israel Blitzes Tehran, It Fears Iran’s Destructive Missiles|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/06/14/world/middleeast/israel-iran-missile-attack.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times|زمان=en-US|issn=0362-4331}}</ref> لە وتارێکی ''[[نیویۆرک تایمز]]دا'' ئاماژە بەوە کراوە کە ئیسرائیلییەکان پێیان وایە ئێران دەتوانێت مانگانە ٣٠٠ مووشەکی بالیستی دروست بکات و بەم شێوەیەش بێتە جێگای مەترسی بۆ سەر ئیسرائیل.<ref name="NYTimes20250614"/> == کاتھێڵ == '''١٣ی حوزەیران''' لە کاتژمێرەکانی سەرەتای کاتژمێر ١٣ حوزەیرانی ٢٠٢٥، ھێزکانی ھێزی سەربازی ئێران ھێرشی کردە سەر دەیان بنکەی ئەتۆمی ئێران و بنکە سەربازییەکان و دامەزراوە و ژێرخانەکانی ئێران و فەرماندە باڵاکانی ئێران کە ھەندێکیان دووربوون لە چاوەڕوانی ئێران<ref name="JPost20250613a">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-857575 |سەردێڕ=IDF strikes Iran nuclear targets, military commanders {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=The Jerusalem Post}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]]</ref> تا کاتژمێر ٠٦:٣٠, [[ھێزی ئاسمانیی ئیسرائیل|ھێزی ئاسمانی ئیسرائیل]] پێنج شەپۆلی ھێرشی ئاسمانی دەستپێکردبوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israel-has-so-far-carried-out-5-waves-of-strikes-in-iran-military-official-says/ |سەردێڕ=Israel has so far carried out 5 waves of strikes in Iran, military official says |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزیی ئەمریکایییان ھەیە (en-us)]]</ref> {{Multiple image|perrow=1/٢|total_width=300|image1=Israeli_Airstrikes_on_the_Natanz_Nuclear_Facility_during_Operation_Rising_Lion.png|image2=Explosions_in_different_areas_of_Tehran_following_Israeli_attack_Mizan_13_June_30.jpg|image3=The_Zionist_regime's_2025_attack_on_some_areas_in_Tehran_23_Tasnim.jpg|footer={{flatlist| * نەخشەی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل بۆ سەر دامەزراوەی ئەتۆمی ناتانز * کاریگەری ھێرشە ئاسمانییەکان لەسەر بینایەک لە تاران * دوای ھێرشەکانی ئیسرائیل لە تاران}}}}بە بەکارھێنانی زیاتر لە ٢٠٠ فڕۆکەی ئیسرائیل بۆ فڕێدانی زیاتر لە ٣٣٠ تەقەمەنی بۆ سەر نزیکەی ١٠٠ ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-200-aircraft-involved-in-opening-strikes-on-iran-with-several-top-officials-killed/|سەردێڕ=IDF: 200 aircraft involved in opening strikes on Iran, with several top officials killed |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزیی ئەمریکایییان ھەیە (en-us)]]</ref> ھاوکات [[مۆساد]] سیستمی بەرگریی ئاسمانی و ژێرخانی مووشەکی ئێرانی تێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/report-mossad-carried-out-covert-sabotage-operations-against-iranian-air-defenses-long-range-missiles/|سەردێڕ=Report: Mossad carried out covert sabotage operations against Iranian air defenses, long-range missiles |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزیی ئەمریکایییان ھەیە (en-us)]]</ref> بەرپرسێکی ئیسرائیلی گوتی [[مۆساد]] چەکی وردی بە قاچاخ بردووە و بنکەیەکی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی نھێنی لە نزیک تاران دامەزراندووە،<ref name="TimesOfIsraelLive20250613b">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/mossad-set-up-a-drone-base-in-iran-uavs-were-activated-overnight-to-strike-surface-to-surface-missile-launchers-aimed-at-israel/|سەردێڕ=Mossad set up drone base in Iran; UAVs were activated overnight to strike surface-to-surface missile launchers aimed at Israel |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزیی ئەمریکایییان ھەیە (en-us)]]</ref> کە بۆ لەکارخستنی بەرگریی ئاسمانی بەکارھێنراوە، ئەمەش [[سەروەریی ئاسمانی]] بۆ فڕۆکە ئیسرائیلییەکان مسۆگەر کردووە.<ref name="TimesOfIsraelLive20250613b"/> نزیکەی کاتژمێر ٠٣:٠٠ بە کاتی ناوخۆ، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل، باری نائاسایی لەسەر ئاستی وڵات ڕاگەیاند و ھۆشداریدا لە تۆڵەسەندنەوەی ئێران بە مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel begins preemptive strike against Iran, defense minister says; sirens wail across Israel|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israel-begins-preemptive-strike-against-iran-defense-minister-says-sirens-wail-across-israel/|ئیش=The Times of Israel}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]]</ref> ئاگادارکەرەوەی ھۆشداری لە سەرانسەری ئیسرائیل چالاک کرا، ھەرچەندە ئێران تا ئێوارەی دواتر ھیچ مووشەکێکی بالیستیکی ھەڵنەدا.<ref name="JPost20250613a2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-857575|سەردێڕ=IDF strikes Iran nuclear targets, military commanders {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]]</ref> وەزیری بەرگریی زیاتر ھێرشی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران بە «لێدانی پێشوەختە» وەسف کرد.<ref name="Cornwell2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Cornwell|یەکەم=Alexander|دوایین٢=Hafezi|یەکەم٢=Parisa|دوایین٣=Holland|یەکەم٣=Steve|دوایین٤=Cornwell|یەکەم٤=Alexander|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran strikes back at Israel with missiles over Jerusalem, Tel Aviv|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-says-it-strikes-iran-amid-nuclear-tensions-2025-06-13/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Reuters|زمان=en}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزییان ھەیە (en)]]</ref> بەگوێرەی ئاماری ئیسرائیل، ئەو چالاکییە بەھۆی زانیارییە ھەواڵگرییەکانەوە بووە کە ئاماژەیان بەوە کردووە، ئێران ئەوەندە یۆرانیۆمی پیتێنراوی کۆکردووەتەوە کە بتوانێت لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا چەکی ئەتۆمی بەرھەمبھێنێت.<ref name="JPost20250613a2"/> بۆردوومانەکان زۆربەی بنکە سەربازییەکان و گەڕەکەکانی نیشتەجێبوونی فەرماندە باڵاکان لە تاران گرتەوە. شایەتحاڵەکان باسیان لە بڵێسەی زەبەلاح و تەقینەوە دووبارەبووەکان کردووە.<ref name="NYTimesLive20250612">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fassihi|یەکەم=Farnaz|دوایین٢=Nauman|یەکەم٢=Qasim|دوایین٣=Boxerman|یەکەم٣=Aaron|دوایین٤=Kingsley|یەکەم٤=Patrick|دوایین٥=Bergman|یەکەم٥=Ronen|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel Strikes Iran's Nuclear Program, Killing Top Military Officials: Live Updates|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/06/12/world/israel-iran-us-nuclear|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times|زمان=en-US|issn=0362-4331}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزیی ئەمریکایییان ھەیە (en-us)]]</ref><ref name="IranIntlLive20250612">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202506127881|سەردێڕ=Israel attacks targets across Tehran as Trump says peace 'will happen soon' |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Iran International |زمان=en}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزییان ھەیە (en)]]</ref> ئاژانسی ھەواڵی فارس کە پەیوەندی بە سوپای پاسدارانەوە ھەیە، بڵاوی کردەوە، لە کاتی ھێرشەکەدا ھەندێک کۆمەڵگەی نیشتەجێبوون بەرکەوتوون.<ref>{{Cite magazine}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: بیرخستنەوەی واڵا]]</ref> ھەروەھا ڕاگەیەندرا کە لە شاری نەتەنز لە [[پارێزگای ئەسفەھان|پارێزگای ئیسفەھان]] کە یەکێک لە گرینگترین دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران لێیە، بەھەمان شێوە بۆردوومانکراوە. تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتی ئێران «تەقینەوەیەکی بەرز»ی لە نزیک ئەو شوێنە پشتڕاستکردەوە کە دوو وێستگەی پیتاندنی تێدایە: وێستگەی گەورەی پیتاندنی سووتەمەنی ژێر زەوی (FEP) و وێستگەی پیتاندنی سووتەمەنی تاقیکاری (PFEP) لە سەرووی زەویەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/explosions-heard-in-natanz-home-to-key-nuclear-site-says-iranian-state-television/|سەردێڕ=Explosions heard in Natanz, home to key nuclear site, says Iranian state television |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]]</ref> ھەروەھا شوێنە ئەتۆمییەکانی [[خۆنداب]] و [[خوڕەماوە]] کرانە ئامانج.<ref name="IranIntlLive202506122">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202506127881|سەردێڕ=Israel attacks targets across Tehran as Trump says peace 'will happen soon' |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Iran International |زمان=en}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزییان ھەیە (en)]]</ref><ref name="kh2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|trans-title=Latest news on Israel's attack on Iran; widespread alert declared in the region |ناونیشان=https://www.sharghdaily.com/بخش-سیاست-6/1020829-آخرین-اخبار-حملھ-اسرائیل-ایران|سەردێڕ=آخرین اخبار از حمله اسرائیل به ایران؛ آماده‌باش گسترده در منطقه اعلام شد |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Shargh |زمان=fa}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی وەرگێڕدراو]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری فارسییان ھەیە (fa)]]</ref> '''١٤ی حوزەیران''' [[پەڕگە:Attack on residential building in Narmak 5 Tasnim.jpg|وێنۆک|266x266پیکسڵ|پاشماوەی دوای ھێرشەکەی [[نەرمەک]] لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ ]] بەرەبەیانی ١٤ی حوزەیران، میدیاکانی ئێران ھەواڵی دەنگی تەقینەوە بەھێزەکانی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مێھرئاباد]] و دروستبوونی ئاگرێکی گەورە بڵاوکردەوە. بەپێی ڕاپۆرتی ئاژانسی ھەواڵی فارس، دوو موشەک بەر ناوچە نزیکەکان کەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/blast-reported-at-tehrans-mehrabad-airport/|سەردێڕ=Blast reported at Tehran’s Mehrabad Airport; 2 projectiles said to hit area |وێبگە=[[تایمز اسرائیل]] |زمان=en-US}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزیی ئەمریکایییان ھەیە (en-us)]]</ref> ھەروەھا سیستمی بەرگریی ئاسمانی ئێران بەرپەرچی ھێرشە مووشەکیەکانی ئیسرائیلی داوەتەوە لە ئاسمانی [[ئەسفەھان]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202506148587|سەردێڕ=Israeli airstrikes continue in Tehran and Isfahan, videos show |وێبگە=[[ایران اینترنشنال]] |زمان=en}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزییان ھەیە (en)]]</ref> ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ھێزە سەربازییەکانی ئێران چەند فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی ئیسرائیلیان لە ئەرکەکانی سیخوڕی لە باکووری ڕۆژاوای ئێران خستووەتە خوارەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/06/14/iran-launches-fresh-wave-of-attacks-on-israel-state-tv|سەردێڕ=Iran launches fresh wave of attacks on Israel, two killed: Reports |زمان=en}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزییان ھەیە (en)]]</ref> سوپای ئیسرائیل ڕای گەیاند کە دامەزراوەیەکی ژێرزەمینی لە ڕۆژاوای ئێران کە بۆ ھەڵگرتنی دەیان مووشەکی بالیستیک و کروز بەکاردەھێنرا، بۆردومان کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fabian |یەکەم=Emanuel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-spokesperson-israel-bombed-underground-iranian-facility-storing-dozens-of-missiles/|سەردێڕ=IDF spokesperson: Israel bombed underground Iranian facility storing dozens of missiles |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزیی ئەمریکایییان ھەیە (en-us)]]</ref>ئێران ھەواڵی کوژرانی ھەریەکە لە ژەنەڕاڵ غوڵامڕەزا مێھرابی جێگری سەرۆکی ئیتلاعات بۆ ئەرکانی گشتیی ھێزە چەکدارەکان و ژەنەڕاڵ [[مەھدی ڕەبانی]] جێگری سەرۆکی ئۆپەراسیۆنەکان پشتڕاستکردەوە.<ref name="TimesOfIsraelLive20250614">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iran-confirms-two-more-senior-generals-killed-in-israeli-strikes/|سەردێڕ=Iran confirms two more senior generals killed in Israeli strikes |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US |agency=Agence France-Presse}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزیی ئەمریکایییان ھەیە (en-us)]]</ref> ئێران بانگەشەی ئەوەی کرد کە سێ فڕۆکەی [[ئێف-٣٥|ئێف ٣٥ی]] ئیسرائیلی خستووەتە خوارەوە و دوو فڕۆکەوانیشی گرتووە.<ref name="F35Jets">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Third F-35 fighter jet downed in Iranian territory, two Israeli pilots now in custody|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/514337/Third-F-35-fighter-jet-downed-in-Iranian-territory-two-Israeli|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[تهران تایمز]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250614152204/https://www.tehrantimes.com/news/514337/Third-F-35-fighter-jet-downed-in-Iranian-territory-two-Israeli|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]]</ref> وەزارەتی نەوتی ئێران ڕای گەیاند کە ھێرش کراوەتە سەر دوو کێڵگەی نەوتی لە پارێزگای [[بووشێھر]] کە بریتین لە پلاتفۆرمی کێڵگەی غازی قۆناغی ١٤ی پارسی باشوور و پاڵاوگەی غازی فەجر جەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/c93ydeqyq71t?post=asset%3Ae1780d58-29d1-4481-851c-0ab924b4e3bc#post|سەردێڕ=Iran missiles cause multiple casualties after strikes in Israel |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزیی بریتانیایییان ھەیە (en-gb)]]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202506144861|سەردێڕ=Iran's biggest gas refinery still on fire despite official denial |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Iran International |زمان=en}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزییان ھەیە (en)]]</ref> ھێرشەکان ئاگری بەرفراوانیان لێکەوتەوە کە بەرھەمھێنانی لانیکەم ١٢ ملیۆن مەتر سێجا غازی داخست.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202506147968|سەردێڕ=Fire halts 12 million cubic meters of gas production at South Pars Phase 14 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Iran International |زمان=en}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزییان ھەیە (en)]]</ref> تا ئەو کاتە، بەپێی [[بزووتنەوەی نێونەتەوەییی خاچی سوور و مانگیلەی سوور|ئاماری مانگی سوور]]، ھێرشەکانی ئیسرائیل کاریگەرییان لەسەر ١٨ پارێزگای ئێران ھەبووە لە کۆی ٣١ پارێزگا و ھەزار و ٤١٤ لە کارمەندانی ڕێکخراوەکەش لە ئۆپەراسیۆنە فریاگوزارییەکاندا بەشدار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202506147133|سەردێڕ=Israeli attacks affect 18 of Iran’s 31 provinces, Red Crescent says |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Iran International |زمان=en}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزییان ھەیە (en)]]</ref> کاتژمێر ١١:١١ی پاشنیوەڕۆ. بە کاتی ناوخۆ، سوپای ئیسرائیل ڕای گەیاند کە شەپۆلێکی نوێی ھێرش بۆ سەر «ئامانجە سەربازییەکان» لە تاران دەستیپێکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/c93ydeqyq71t?post=asset%3A342b766b-06b7-4f92-8b3b-bc3644ec8ba4#post|سەردێڕ=Iran missiles cause multiple casualties after strikes in Israel |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزیی بریتانیایییان ھەیە (en-gb)]]</ref> ھێرش کرایە سەر کۆگاکانی نەوت و بەنزین لەو شارە و بەھۆیەوە کارەبا لە گەڕەکی شەھران پچڕان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202506145667|سەردێڕ=Gasoline and oil depots in western Tehran hit by Israeli airstrikes |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Iran International |زمان=en}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزییان ھەیە (en)]]</ref> دواتر لەو شەودا [[ئاژانسی ھەواڵی تەسنیم]] بڵاوی کردەوە کە ھێرشەکانی ئیسرائیل لە پایتەخت بارەگاکانی [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزارەتی بەرگریی و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] کردووەتە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202506143937|سەردێڕ=Israeli airstrikes hit SPND building in Tehran – Tasnim |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Iran International |زمان=en}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزییان ھەیە (en)]]</ref> لە وەڵامی ھێرشەکانی ئیسرائیل ھێزەکانی ئێران سەرلەبەیانی ھەمان ڕۆژ دەیان مووشەکی ھاویشت و حەوت کەسیش لە ھێرشەکەدا برینداربوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-dozens-of-rockets-fired-by-iran-in-previous-barrage-some-of-them-downed/|سەردێڕ=IDF: Dozens of rockets fired by Iran in previous barrage, some of them downed |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/reports-say-five-hurt-including-one-mildly-in-latest-iranian-missile-barrage/|سەردێڕ=Reports say seven hurt, including one mildly, in latest Iranian missile barrage |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref> پاشان پێنجەمین ھێرشی مووشەکی لەلایەن ئێرانەوە ئاراستەی ئیسرائیل کرا و بە ھاوکاری ئەمریکا ڕێگری لە مووشەکەکان کرا.<ref name="Ynetnews20240614">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=At least 2 killed in Iranian missile strike on central Israel city|ناونیشان=https://www.ynetnews.com/article/sytea8cmge|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Ynetnews|زمان=en}}</ref><ref name="CNNLive202506122">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Liebermann|یەکەم=Oren|بەستەری نووسەر=Oren Liebermann|دوایین٢=Diamond|یەکەم٢=Jeremy|بەستەری نووسەر٢=Jeremy Diamond|دوایین٣=Regan|یەکەم٣=Helen|دوایین٤=Gan|یەکەم٤=Nectar|دوایین٥=Lau|یەکەم٥=Chris|دوایین٦=Izso|یەکەم٦=Lauren|دوایین٧=Michaelis|یەکەم٧=Tamar|دوایین٨=Blackburn|یەکەم٨=Piper Hudspeth|دوایین٩=Mogul|یەکەم٩=Rhea|display-authors=١|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=More explosions in Tel Aviv and Tehran as Israel-Iran conflict escalates|ناونیشان=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-strikes-news-06-12-25-hnk-intl|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[CNN]]|زمان=en}}</ref> ژمارەی بریندارانی مەدەنی٦٠ کەسی تێپەڕاندووە، چەندین ماڵیش زیانی زۆریان بەرکەوتووە و لانیکەم دوو ھاووڵاتی مەدەنی گیانیان لەدەستداوە و زیاتر لە ٢٠ کەسیش برینداربوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog-june-14-2025/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/mda-spokesperson-says-one-killed-19-hurt-in-direct-iran-missile-impact/|سەردێڕ=MDA spokesperson says one killed, 19 hurt in direct Iran missile impact |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref><ref name="Ynetnews20240614"/> دواتر [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] ڕای گەیاند کە ئێران لە ماوەی شەوێکدا ٢٠٠ مووشەکی بالیستیکی تەقاندووە و ھەروەھا لە ناوچە کراوەکانیشی داوە. جەختی لەوە کردەوە کە «ژمارەیەکی کەم» لە مووشەکەکان سیستەمی بەرگری ئاسمانی ئەو ولاتەیان بڕیوە و لە ناوچەکانی نیشتەجێبوونی خەڵکی مەدەنی کەوتوونەتەخوارەوە، بەھۆیە زیانی گیانی و مادی لێکەوتووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iran-fired-some-200-ballistic-missiles-at-israel-in-several-barrages-since-last-night-idf-says/|سەردێڕ=Iran fired some 200 ballistic missiles at Israel in several barrages since last night, IDF says |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref> بەپێی ئاژانسی ھەواڵی شینھوا، چەندین مووشەکی ئێرانی ئاسمانی [[سوورییەکان|سوریایان]] تێپەڕاندووە و لانیکەم دوو مووشەک لە [[پارێزگای دەرعا]] (باشووری سووریا) کەوتوونەتە خوارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://english.news.cn/20250613/4d2e3a054ce04a3abf6102deb73960a5/c.html|سەردێڕ=Missile debris falls in S. Syria as regional tensions escalate; Damascus halts flights |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Xinhua]] |زمان=en}}</ref> بەپێی زانیارییەکان، چەند دەوڵەتێکی عەرەبی بەشدارییان کردووە لە خستنەخوارەوەی فڕۆکە بێ فڕۆکەوانەکانی ئێران، یان ھاوبەشکردنی [[ڕادار|زانیاری ڕادار]] وەک یارمەتری دەرێک بۆ خستنەخوارەوەیان.<ref name="WashingtonInstitute20250613">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Levitt |یەکەم=Matthew |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/israel-strikes-iran-initial-assessments-washington-institute-experts|سەردێڕ=Israel Strikes Iran: Initial Assessments from Washington Institute Experts {{!}} The Washington Institute |وێبگە=[[The Washington Institute for Near East Policy]] |زمان=en}}</ref> لە شەودا ئێران ھێرشێکی دیکەی بەرەو باکووری ئیسرائیل تەقاند بەو ھۆیەوە پێنج کەس کوژران و لانیکەم ٢٣ کەسی دیکەش بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fabian |یەکەم=Emanuel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/three-killed-near-haifa-as-iranian-missile-barrage-targets-northern-israel/|سەردێڕ=4 women – mother, 2 daughters and a sister-in-law – killed by Iranian missile near Haifa |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref> ھەروەھا ئاگر لە نزیک پاڵاوگەی نەوتی بازان لە شاری لە [[حەیفا]] کەوتەوە و زیانێکی زۆری بە بۆری و ھێڵەکانی گواستنەوە گەیاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/c93ydeqyq71t?post=asset%3Ac7ea3d5f-aed8-49a4-8df5-f3ce98ecaddd#post|سەردێڕ=Iran missiles cause multiple casualties in Israel as Israeli strikes hit Tehran oil depot |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iranian missile attacks damage Haifa oil refinery and Rehovot university buildings|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/iranian-missile-attacks-damage-haifa-oil-refinery-and-rehovot-university-buildings/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=The Times of Israel}}</ref> '''١٥ی حوزەیران''' [[پەڕگە:Iranian missile strike in Bat Yam, 15 June 2025. III.jpg|link=[[:en:File:Iranian missile strike in Bat Yam, 15 June 2025. III]].jpg|وێنۆک|دوای ھێرشەکانی ئێران لە بات یام]] بەیانی ١٥ی حوزەیران، ئێران و [[حووسییەکان|حوسییەکان]] لە [[یەمەن]] لە یەک کاتدا [[مووشەکی بالیستیکی]]ان ھەڵدا و بیناکانی بات یام و ڕێھۆڤۆت کە مۆڵێکە لە کیریات ئەکرۆن و تەل ئەڤیڤ کەوتوونەتەخوارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/initial-reports-indicate-impacts-in-bat-yam-rehovot-ramat-gan-from-iran-missiles/|سەردێڕ=Initial reports indicate impacts in Bat Yam, Rehovot, Ramat Gan from Iran missiles |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref> لە بات یام، بەپێی وتەی سەرۆکی شارەوانی تزڤیکا برۆت، ٦١ بینا زیانیان بەرکەوتووە.<ref name="TOI15">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/6-dead-including-2-children-in-iranian-missile-strike-on-bat-yam-apartment-building/|سەردێڕ=9 dead, including 3 children, in Iranian missile strike on Bat Yam apartment building |وێبگە=The Times of Israel}}</ref> بەپێی ئامارەکان ٩ کەس گیانیان لەدەستداوە و نزیکەی ٢٠٠ کەسیش برینداربوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/death-toll-in-iranian-missile-impact-on-bat-yam-building-rises-to-3/|سەردێڕ=Death toll in Iranian missile impact on Bat Yam building rises to 3 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/some-200-injured-in-overnight-missile-strikes-mda/|سەردێڕ=Some 200 injured in overnight missile strikes – MDA |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref> دواتر ئیسرائیل ڕای گەیاند ڕێگری لە مووشەکانی ئێران کردووە و ئەوانەی کە ماونەتەوە نەیانتوانیوە بچنە ناو خاکی ئیسرائیلەوە.<ref name="MissileBatch">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel says Iran missiles intercepted; Tehran says car bombs detonated|ناونیشان=https://aje.io/9yu24p?update=3777146|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Al Jazeera English}}</ref> لە شاری ڕێھۆڤۆت، مووشەکەکانی ئێران پەیمانگای زانستی ڤایزمانیان داوە و دەیان بینای دیکەش زیانیان بەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fassihi|یەکەم=Farnaz|دوایین٢=Odenheimer|یەکەم٢=Natan|دوایین٣=Regalado|یەکەم٣=Francesca|دوایین٤=Rasgon|یەکەم٤=Adam|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel Bombards Tehran, Setting Oil Facilities Ablaze|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/06/14/world/israel-iran-news|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times|زمان=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name="Weizmann">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tercatin |یەکەم=Rossella |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/from-heart-tissue-to-dna-samples-weizmann-scientists-mourn-work-vaporized-in-iran-attack/|سەردێڕ=From heart tissue to DNA samples, Weizmann scientists mourn work vaporized in Iran attack |وێبگە=[[Times of Israel]] |زمان=en-US}}</ref> ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل (IDF) لە ڕاپۆرتێکدا ڕای گەیاند کە ناوەڕاستی ئیسرائیل لەلایەن مووشەکەکانی یەمەنەوە ھێرشی کراوەتە سەر کە دواتر لەلایەن حوسییەکانەوە پشتڕاستکرایەوە و ڕای گەیاند کە بە ھەماھەنگی لەگەڵ سوپای ئێران مووشەکی بالیستیکی فەلەستین ٢یان تەقاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://aje.io/9yu24p?update=3776067|سەردێڕ=Israel-Iran updates: IRGC intelligence chief, two generals killed |وێبگە=Al Jazeera English}}</ref> ھەروەھا پاشماوەی مووشەکەکانی ئێران دوو شوێنی [[کەناری ڕۆژاوا]] بەرکەوتووە. مووشەکێکی شەھاب بووە ھۆی ئاگرکەوتنەوە لە [[ئەلبیرە|شاری ئەلبیرە]] کە نزیکە لە [[مەحموود عەباس|مەحمود عەباس]] سەرۆکی [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین|دەسەڵاتی فەلەستین]]. سێ منداڵ لە دەرەوەی سەعیر بەھۆی پاشماوەی مووشەکێکی ڕێگریکراو برینداربوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-857844|سەردێڕ=Iran missile debris hits Palestinian West Bank city near Abbas home {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل ھۆشداریی بە ھاووڵاتیانی مەدەنی ئێران دا کە ناوچەکانی دەوروبەری کارگەی چەک و بنکە سەربازییەکانی شیراز چۆڵ بکەن. ئێران لە ڕێگەی عومان و قەتەرەوە داوای نێوەندگیری کردووە بۆ دانوستان لەگەڵ ئەمریکا بۆ ڕاگرتنی ھێرشەکان و زیندووکردنەوەی دانوستانە ئەتۆمییەکان. ئێران ڕای گەیاند کە دوو کەسی دەستگیر کردووە بە تۆمەتی ئەندام بوون لە [[مۆساد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://aje.io/9yu24p?update=3776515|سەردێڕ=Israel-Iran updates: IRGC intelligence chief, two generals killed |وێبگە=Al Jazeera English}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]]</ref> ئیسرائیل بنکە سەربازییەکانی ئێرانی کردە ئامانج و ھەروەھا ھێرشی کردە سەر وەزارەتی دەرەوەی ئەو وڵاتە.<ref name="CNNLive202506152">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ebrahim |یەکەم=Nadeen |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-strikes-news-06-15-25|سەردێڕ=Israel and Iran broaden attacks as conflict enters fourth day |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزییان ھەیە (en)]]</ref> لە ھێرشە موشەکییەکان [[محەممەد کازمی]] سەرۆکی ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران و جێگرەکەی کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-confirms-israel-killed-irgc-intelligence-chief-and-his-deputy/|سەردێڕ=Netanyahu says Israel killed IRGC intelligence chief and his deputy|ئیش=The Times of Israel|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]]</ref> ھاوکات لەگەڵ ھێرشە ئاسمانییەکان پێنج ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراو لە تاران تەقینەوە و تەقینەوەکان لە نزیک شوێنە حکومییەکان و ئەوانەی پەیوەندییان بە بەرنامەی ئەتۆمیەوە بووە. ئاژانسی ھەواڵی دەوڵەتی ئێران، ئێرنا، بە پشتبەستن بە سەرچاوە ئاگادارەکان بانگەشەی ئەوەی کردووە کە ئۆپەراسیۆنەکە لەلایەن ئیسرائیلەوە ئەنجامدراوە، ھەرچەندە بەرپرسێکی ئیسرائیلی ڕەتیکردەوە ھیچ تێوەگلانێکی ھەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iran-reports-5-car-bomb-explosions-in-tehran-by-israel/3599545|سەردێڕ=Iran reports 5 car bomb explosions in Tehran by Israel |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aa.com.tr}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranwire.com/en/news/142178-car-bombs-detonate-near-tehran-government-buildings/|سەردێڕ=CAR BOMBS DETONATE NEAR TEHRAN GOVERNMENT BUILDINGS |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=iranwire.com |زمان=en}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزییان ھەیە (en)]]</ref> ناتانیاھۆ گوتی ئیسرائیل ھیچ بژاردەیەکی تری نییە جگە لە ھێرشکردنە سەر ئێران بۆ ڕێگریکردن لە ھۆلۆکۆستی ئەتۆمی. حکوومەتی ئێرانی بە سەرکوتکردنی گەلی ئێران تۆمەتبار کرد و ڕای گەیاند کە ئەوە کاری گەلی ئێرانە کە «ڕاپەڕن»یان نا.<ref name="CNNLive202506153">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ebrahim |یەکەم=Nadeen |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-strikes-news-06-15-25|سەردێڕ=Israel and Iran broaden attacks as conflict enters fourth day |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی ژێدەری ئینگلیزییان ھەیە (en)]]</ref> '''١٦ی حوزەیران''' [[پەڕگە:Attack_on_IRIB's_Live_News_Broadcasting_Studio_02.jpg|وێنۆک|ھێرشی ئیسرائیل بۆ سەر [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] لە [[تاران]] لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥]] ڕۆژی ١٦ی حوزەیران ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل ھێرشیان کردە سەر ناوەندی فەرماندەیی [[ھێزی قودس|سوپای قودس]] لە تاران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-hit-quds-force-command-centers-in-tehran|سەردێڕ=IDF says it hit Quds Force command centers in Tehran |وێبگە=The Times of Israel}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]]</ref> بەرپرسێکی ئیسرائیلی ''بە ڕۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵی'' ڕاگەیاندووە کە نیشانەکانی «ڕووخان» لە دامەزراوە ئەتۆمییەکەی ژێرزەمینیی ناتانزدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-to-wsj-underground-natanz-nuclear-facility-might-have-imploded/|سەردێڕ=Israeli official to WSJ: Underground Natanz nuclear facility might have imploded |وێبگە=The Times of Israel}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]]</ref> ئێران ئینتەرناشناڵ بڵاوی کردەوە کە دەنگی تەقینەوەکان لە نزیک دامەزراوەی ئەتۆمی فۆردۆ بیستراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/loud-explosions-reported-near-irans-fordo-nuclear-facility/|سەردێڕ=Loud explosions reported near Iran’s Fordo nuclear facility |وێبگە=The Times of Israel}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]]</ref> فەیلەقی پاراستنی ئەنسارولمەھدی بڵاوی کردەوە، لە ھێرشێکدا لە [[شارستانی ئیجروود]] لە [[پارێزگای زەنگان]]، یەکێک لە فەرماندەکانی یەکەکە بە ناوی ڕەزا نەجەفی و سەربازێک بە ناوی حەسەن ڕەسووڵی کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://aje.io/p8ugy8?update=3778543|سەردێڕ=Updates: Iran says it launched drone, missile attack targeting Israel |وێبگە=Al Jazeera}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]]</ref> ئاژانسی ھەواڵی ئیرنا بڵاوی کردەوە، ھێزەکانی ئیسرائیل ھێرشیان کردە سەر نەخۆشخانەی فارابی لە [[کرماشان]] و زیانێکی بەرچاوی لێکەوتەوە و لانیکەم ١٥ باڵەخانە لە کاریگەری مووشەکانی ئیسرائیل زیانیان بەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/6/15/updates-death-toll-grows-as-iran-and-israel-continue-to-trade-attacks?update=3778971|سەردێڕ=Updates: Iran says it launched drone, missile attack targeting Israel |وێبگە=[[Al Jazeera English]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Eugenia |یەکەم=Yosef |دوایین٢=Harvey |یەکەم٢=Lex |دوایین٣=Yeung |یەکەم٣=Jessie |دوایین٤=Radford |یەکەم٤=Antoinette |دوایین٥=Edwards |یەکەم٥=Christian |دوایین٦=Salem |یەکەم٦=Mostafa |دوایین٧=Chowdhury |یەکەم٧=Maureen |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-strikes-news-06-16-25-intl-hnk|سەردێڕ=Israel-Iran attacks, missile strikes on Tehran, Tel Aviv, Haifa, rising death tolls: Live updates |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> ئیسرائیل لە میانی پەخشێکی ڕاستەوخۆدا، [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] بۆردومان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/6/15/updates-death-toll-grows-as-iran-and-israel-continue-to-trade-attacks?update=3779787|سەردێڕ=Updates: Iran says it launched drone, missile attack targeting Israel |وێبگە=Al Jazeera English}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/6/15/updates-death-toll-grows-as-iran-and-israel-continue-to-trade-attacks?update=3779763|سەردێڕ=Updates: Iran says it launched drone, missile attack targeting Israel |وێبگە=[[Al Jazeera English]]}}</ref> لانیکەم کارمەندێک لە ھێرشەکەدا کوژرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c3w46pw2xn0o|سەردێڕ=Israel bombs Iran state TV during live broadcast |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[BBC News]] |زمان=en-GB}}</ref>ئیسرائیل فەرمانی چۆڵکردنی دانیشتووانی بەشێک لە ناوچەی تاران دەرکرد و مووشەکھاوێژەکانی ئێرانی لە ڕۆژاوای ئێران کردە ئامانج.<ref name="toi-liveblog-june-16-2025">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Eight killed, hundreds hurt in overnight Iranian missile strikes on central Israel, Haifa|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog-june-16-2025/|ئیش=[[The Times of Israel]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-its-attacking-missile-launchers-in-western-iran/|سەردێڕ=IDF says it’s attacking missile launchers in western Iran |وێبگە=The Times of Israel}}</ref> ھێزەکانی ئاسایشی نێودەوڵەتی ڕای گەیاند یەکێک لە فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانیان دوو [[ئێف-١٤ تۆم کات|فڕۆکەی ئێف ١٤]] ی ئێرانی لەناوبردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-857964|سەردێڕ=IDF drone hits two of Iran's F-14 fighter jets in a Tehran airbase {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Jerusalem Post]] |زمان=en}}</ref> نور نیووز بڵاوی کردەوە، ھێزەکانی ئێران بانگەشەی ئەوە دەکەن کە فڕۆکەیەکی جۆری ئێف ٣٥یان لە ئاسمانی تەبرێز خستۆتە خوارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/6/15/updates-death-toll-grows-as-iran-and-israel-continue-to-trade-attacks?update=3779880|سەردێڕ=Updates: Iran says it launched drone, missile attack targeting Israel |وێبگە=Al Jazeera English}}</ref> [[محەممەد کازمی (ئەفسەری سەربازی)|محەممەد کازمی]] و حەسەن محاقق و محەممەد خاتەمی بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکان کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.srugim.co.il/1138138-הותר-לפרסום-חוסלו-4-בכירים-במשמרות-המהפ|سەردێڕ=הותר לפרסום: חוסלו 4 בכירים במשמרות המהפכה |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Srugim |زمان=HE}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/boom-israel-eliminates-4-top-iranian-intelligence-officials-is-khamenei-the-next-target/videoshow/121888850.cms|سەردێڕ=BOOM! Israel eliminates 4 top Iranian intelligence officials; Is Khamenei the next target? |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Economic Times]] |زمان=en}}</ref> بەپێی ھەواڵێکی [[ئێران ئینتەرنەشناڵ|ئێران ئینتەرناشناڵ]]، خامنەیی لەگەڵ بنەماڵەکەی گواسترایەوە بۆ بنکەرێک کە دەکەوێتە شارۆچکەی لاڤیزان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.israelnationalnews.com/news/410222|سەردێڕ=Khamenei in worst mental state due to Israeli strikes, report says |وێبگە=[[Arutz Sheva]] |زمان=en}}</ref> [[پەڕگە:אבוקות_בוערות_במפעלים_הפטרוכימיים_במפרץ_חיפה_בשעה_5_בבוקר_16_ביוני_2025.jpg|وێنۆک|ھێرشی ئێران بۆ سەر پاڵاوگەکانی نەوتی حەیفا لە شەوی ١٥ تا ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥]] ئێران ھێرشێکی دیکەی مووشەکی دوورمەودای بۆ سەر ئیسرائیل دەستپێکردەوە و پارچە مووشەکەکانیش زیانیان بە ئۆفیسی لقی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە [[تێل ئەڤیڤ]] گەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bentov |یەکەم=Ami |دوایین٢=Lidman |یەکەم٢=Melanie |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://apnews.com/article/israel-iran-missile-attacks-nuclear-news-06-16-2025-c98074e62ce5afd4c3f6d33edaffa069|سەردێڕ=Israel warns 300,000 people in Tehran to evacuate as Trump issues ominous message |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Associated Press|AP]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=מטח קטלני מאיראן והרס עצום: 5 נהרגו בפ"ת ובני ברק, לכודים בחיפה ועשרות נפגעים|ناونیشان=https://www.ynet.co.il/news/blogs/article/ryrhphnqex|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Ynet|زمان=he}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran strikes Tel Aviv and Haifa as Israel conflict enters fourth day|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/16/israel-iran-conflict-tel-aviv-haifa-missile-strike|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[The Guardian]]|زمان=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> ھەروەھا لە ئەنجامی کەوتنەخوارەوەی موشەکەکان ھەشت ھاوڵاتی مەدەنی کوژران و زیاتر لە ٩٠ کەسیش بریندار بوون.<ref name="toi-liveblog-june-16-20252">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Eight killed, hundreds hurt in overnight Iranian missile strikes on central Israel, Haifa|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog-june-16-2025/|ئیش=[[The Times of Israel]]}}</ref><ref name="EightDead">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/6/15/updates-death-toll-grows-as-iran-and-israel-continue-to-trade-attacks?update=3778586|سەردێڕ=Updates: Iran says it launched drone, missile attack targeting Israel |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera English}}</ref> ئیسرائیل رایگەیاند کە ٢٨٧ کەس لە ماوەی شەوێکدا لە نەخۆشخانە خەوێندراون.<ref name="toi-liveblog-june-16-20252"/> ھەروەھا پاڵاوگەی نەوتی حەیفا کرایە ئامانج،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.wsj.com/livecoverage/israel-iran-attack-news/card/iranian-strike-forces-partial-shutdown-of-haifa-oil-refinery-pyciDQF1lxUpCpE5CWsX|سەردێڕ=Iranian Strike Forces Partial Shutdown of Haifa Oil Refinery |وێبگە=The Wall Street Journal}}</ref> زیانی بەرچاوی لێکەوتەوە و سێ کرێکاریش گیانیان لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/all-facilities-at-haifa-oil-refinery-shut-down-after-deadly-iran-missile-strike/|سەردێڕ=All facilities at Haifa oil refinery shut down after deadly Iran missile strike |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel}}</ref> بەپێی وتەی تریتا پارسی جێگری سەرۆکی جێبەجێکاری دامەزراوەی کوینسی بۆ بەرپرسیارێتی ستاتکرافت، ڕەنگە ھێرشە موشەکییە یەک لە دوای یەکەکانی ئێران بەرگرییەکانی ئیسرائیلیان لەناوبردبێت، ئەمەش ڕێگەی بە ڕێژەیەکی زیاتری مووشەکەکان داوە لە چاو پێشووتر تێیدا تێپەڕن.<ref name="Degradation">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/6/15/updates-death-toll-grows-as-iran-and-israel-continue-to-trade-attacks?update=3778797|سەردێڕ=Updates: Iran says it launched drone, missile attack targeting Israel |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera English}}</ref> دوابەدوای ھێرشەکان، ئیسرائیل تا ئێستا ٢٤ کوژراوی پشتڕاستکردەوە.<ref name="ShelterDeaths">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/6/15/updates-death-toll-grows-as-iran-and-israel-continue-to-trade-attacks?update=3778924|سەردێڕ=Updates: Iran says it launched drone, missile attack targeting Israel |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera English}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان کە ئاراستەی [[List of diplomatic missions of the United States|کونسوڵخانەی ئەمریکا]] لە [[ھەولێر]] لە [[عێراق]] تەقێندرابوو، ڕێگری لێکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/drone-aimed-at-us-consulate-in-erbil-downed-report/|سەردێڕ=Drone aimed at US consulate in Erbil downed — report |وێبگە=The Times of Israel}}</ref> ئێران جارێکی دیکە مووشەکی بالیستیکی ئاراستەی پێتا تیکوا کرد و بەھۆیەوە چوار کەس کوژران و ١٥ کەسیش بریندار بوون. لەنێو قوربانییەکان ئیڤێت شمیلۆڤیتز، ڕزگاربووی ھۆلۆکۆست ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/holocaust-survivor-killed-in-iranian-missile-strike-on-petah-tikva-last-week/|سەردێڕ=Holocaust survivor killed in Iranian missile strike on Petah Tikva last week |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel}}</ref> ئاژانسی ھەواڵیی سەر بە دەسەڵاتی دادوەری ئێران بڵاوی کردەوە، ئیسماعیل فیکری تۆمەتبار بە ھاوکاری لەگەڵ ئیسرائیل لە سێدارە دراوە. ئاژانسە ھەواڵییەکە بڵاوی کردەوە، ئیسماعیل پێش دەستگیرکردنی لەگەڵ دوو ئەفسەری مۆساد پەیوەندی ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://aje.io/p8ugy8?update=3778481|سەردێڕ=Updates: Iran says it launched drone, missile attack targeting Israel |وێبگە=Al Jazeera}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]]</ref> '''١٧ی حوزەیران''' بەرەبەیانی ١٧ی حوزەیران ئێران نزیکەی ٢٠ مووشەکی ئاراستەی ئیسرائیل کرد و پێنج کەسی بە سووکی بریندار کرد و ئامانجەکانی لە سەرانسەری ئیسرائیلی گرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fabian |یەکەم=Emanuel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/iranian-missiles-impact-central-israel-in-morning-barrage-injuring-5/|سەردێڕ=Iran fires several small missile barrages throughout the day, causing minor injuries |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yeung |یەکەم=Jessie |دوایین٢=Harvey |یەکەم٢=Lex |دوایین٣=Lau |یەکەم٣=Chris |دوایین٤=Michaelis |یەکەم٤=Tamar |دوایین٥=Khadder |یەکەم٥=Kareem |دوایین٦=Radford |یەکەم٦=Antoinette |دوایین٧=Kemp |یەکەم٧=Olivia |دوایین٨=Chowdhury |یەکەم٨=Maureen |دوایین٩=Hamond |یەکەم٩=Elise |دوایین١٠=Sangal |یەکەم١٠=Aditi |دوایین١١=Powell |یەکەم١١=Tobi B. |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attacks-06-17-25-intl-hnk|سەردێڕ=June 17, 2025 – Israel-Iran conflict |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN World}}</ref> ئاژانسی نێودەوڵەتی ئێران ڕای گەیاند، لە شەوێکدا ٣٠ فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی ئێرانی خستووەتە خوارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fabian |یەکەم=Emanuel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/around-30-drones-shot-down-overnight-idf-says/|سەردێڕ=Around 30 drones shot down overnight, IDF says |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref> سوپای پاسداران بانگەشەی ئەوەی کرد کە لە ناوەندێکی ھەواڵگری سەربازی و ناوەندێکی پلاندانانی ئۆپەراسیۆنەکانی مۆسادیان داوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/6/17/live-israel-iran-trade-attacks-trump-orders-residents-of-tehran-to-flee?update=3781043|سەردێڕ=Updates: Israel, Iran trade attacks; Trump claims control of Iran’s skies |وێبگە=Al Jazeera English}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shih|یەکەم=Gerry|دوایین٢=George|یەکەم٢=Susannah|دوایین٣=Hill|یەکەم٣=Evan|دوایین٤=Mahfouz|یەکەم٤=Heba Farouk|دوایین٥=Parker|یەکەم٥=Claire|دوایین٦=Craw|یەکەم٦=Victoria|دوایین٧=Bisset|یەکەم٧=Victoria|دوایین٨=Ledur|یەکەم٨=Júlia|دوایین٩=Shapiro|یەکەم٩=Leslie|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel-Iran conflict may last only as long as their missiles hold out|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2025/06/17/israel-iran-missile-conflict/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=The Washington Post|زمان=en-US|issn=0190-8286}}</ref> لە ئیوارەدا ئیران ھێرشی موشەکی بالیستیکی بەرەو باکووری ئیسرائیل دەستپێکرد بەڵام لەلایەن ھێزی بەرگرییەوە سەرجەمیان خرانە خوارەو و و ڕێگریان لێ کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/mda-no-initial-reports-of-impacts-or-injuries-in-iranian-missile-attack-on-north/|سەردێڕ=MDA: No initial reports of impacts or injuries in Iranian missile attack on north |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref>سوپای ئیسرائیل تەنھا چەند ڕۆژێک دوای دەستنیشانکردنی وەک فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]]، [[عەلی شادمانی|عەلی شەدمانی]] تیرۆر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-857996|سەردێڕ=IDF kills Iranian commander Ali Shademani, showcasing intel. superiority {{!}} The Jerusalem Post |وێبگە=[[The Jerusalem Post]] |زمان=en}}</ref> دوای ئەوەی شادمانی لە شوێنی لیوا [[غوڵامعەلی ڕەشید]] گرتەوە<ref name="CNNLive202506172">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yeung |یەکەم=Jessie |دوایین٢=Harvey |یەکەم٢=Lex |دوایین٣=Lau |یەکەم٣=Chris |دوایین٤=Michaelis |یەکەم٤=Tamar |دوایین٥=Khadder |یەکەم٥=Kareem |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attacks-06-17-25-intl-hnk|سەردێڕ=June 17, 2025 – Israel-Iran conflict |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[CNN]] |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fabian |یەکەم=Emanuel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israel-says-it-took-out-new-head-of-irans-war-command-after-killing-predecessor/|سەردێڕ=Israel says it took out new top Iranian military commander, after killing predecessor |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Times of Israel]] |زمان=en-US}}</ref> بەپێی ھەواڵێکی ''ڕۆژنامەی ئۆرشەلیم پۆست''، شادمانی شانبەشانی دەیان ئەفسەری سوپای پاسداران کوژراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-858221|سەردێڕ=Israel assassinated Iranian army chief in secret mountain hideout {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref>ئیسرائیل ڕای گەیاند کە «چەندین ھێرشی بەرفراوان»ی بۆ سەر ئامانجە سەربازییەکان لە ڕۆژاوای ئێران ئەنجامداوە و مووشەکھەڵگرەکان و دامەزراوەکانی عەمبارکردنی [[فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان|فڕۆکەی بێ]] [[فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان|فڕۆکەوانی]] کردووەتە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/06/17/israel-conducted-extensive-strikes-on-military-targets-in-west-iran-|سەردێڕ=Israel launches ‘extensive strikes’ on west Iran |وێبگە=[[Al Arabiya]] |زمان=en}}</ref> ھێزەکانی ئاسایشی نێونەتەوەیی گرتەیەکی ڤیدیۆیی فڕۆکەکانیان بڵاوکردەوە کە فڕۆکە جەنگییەکانی ئێف ١٤ی ئێرانی لەسەر زەوی لەناو دەبەن. ھەروەھا گرتەیەکی ڤیدیۆیی ئەوانیش دەرکەوتووە کە موشەکھاوێژێکیان تێکشکاندووە کە سێ مووشەکی تێدابووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bssnews.net/international/283140|سەردێڕ=Israel says conducted 'extensive strikes' in Iran's west {{!}} International |وێبگە=BSS News}}</ref>جێگری سەرۆککۆمار [[جەی. دی. ڤانس|جەی دی ڤانس]] ئاماژەی بەوەدا کە ڕەنگە ئەمریکا بەشداری شەڕی دژی ئێران بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Cleave|یەکەم=Iona|دوایین٢=Kelly|یەکەم٢=Kieran|دوایین٣=Crilly|یەکەم٣=Rob|دوایین٤=Bodkin|یەکەم٤=Henry|دوایین٥=Yan|یەکەم٥=Sophia|دوایین٦=Blomfield|یەکەم٦=Adrian|دوایین٧=Nuki|یەکەم٧=Paul|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran-Israel latest: US may join war against Iran, says Vance|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/06/17/israel-iran-latest-news-missile-strikes-donald-trump/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|زمان=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> '''١٨ی حوزەیران''' ئیسرائیل ڕای گەیاند کە ٥٠ فڕۆکەی شەڕکەر دەوروبەری ٢٠ لە باڵەخانەکانی تارانیان پێکاوە کە کارگەکانی بەرھەمھێنانی کەرەستەی خاو و پێکھاتە و سیستەمی بەرھەمھێنانی مووشەکی بالیستیکی تێدایە. میدیاکانی ئێران ڕایان گەیاند زانکۆیەکی سەر بە سوپای پاسداران و کارگەیەکی مووشەکی لە خوجیر ھێرشی کراوەتە سەر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Balmer|یەکەم=Crispian|دوایین٢=Holland|یەکەم٢=Steve|دوایین٣=Hafezi|یەکەم٣=Parisa|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Thousands flee Tehran, source says Trump's options include joining Israel in strikes|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/americas/israel-iran-air-war-enters-sixth-day-trump-calls-irans-unconditional-surrender-2025-06-17/|ئیش=[[Reuters]]|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fabian |یەکەم=Emanuel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-drone-shot-down-over-iran-overnight-says-no-fear-of-information-leaking/|سەردێڕ=IDF confirms drone shot down over Iran overnight, says no fear of information leaking |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-858144|سەردێڕ=Tehran downs first Israeli drone in Iranian territory, IDF confirms {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Jerusalem Post]] |زمان=en}}</ref><ref name="hermesdowned">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/6/18/live-israel-iran-attacks-continue-trump-demands-unconditional-surrender?update=3783202|سەردێڕ=Updates: Israel, Iran continue missile attacks; 144 killed in Gaza |وێبگە=Al Jazeera English}}</ref> ئیسرائیل ھەروەھا ھێرشی کردە سەر شوێنەکانی بەرھەمھێنانی سەنتەرفیوجی ئەتۆمی و ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی ھێرشەکانی بۆ سەر کۆمەڵگەی تێسا لە [[کەرەج]] و کۆمەڵگەی توێژینەوەی تاران پشتڕاستکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yeung |یەکەم=Jessie |دوایین٢=Harvey |یەکەم٢=Lex |دوایین٣=Lau |یەکەم٣=Chris |دوایین٤=Radford |یەکەم٤=Antoinette |دوایین٥=Chowdhury |یەکەم٥=Maureen |دوایین٦=Hammond |یەکەم٦=Elise |دوایین٧=Sangal |یەکەم٧=Aditi |دوایین٨=Powell |یەکەم٨=Tori B. |دوایین٩=Kemp |یەکەم٩=Olivia |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-conflict-06-18-25-intl-hnk|سەردێڕ=June 18, 2025 – Israel-Iran conflict |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[CNN]] |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Berman |یەکەم=Lazar |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iaea-confirms-israel-hit-two-centrifuge-production-sites-in-iran-overnight/|سەردێڕ=IAEA confirms Israel hit two centrifuge production sites in Iran overnight |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Times of Israel]] |زمان=en-US}}</ref> بەرەبەیانی ئیسڕائیل فەرمانی چۆڵکردنی خەڵکی ناحیەی ١٨ی تاران دەرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-conducts-fresh-strikes-in-area-of-tehran/|سەردێڕ=IDF conducts fresh strikes in area of Tehran |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Times of Israel]] |زمان=en-US}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتی ئیسرائیل، بارەگای ئاسایشی ناوخۆی ئێران لە کاتی ھێرشەکاندا وێران کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/katz-says-latest-tehran-strike-destroyed-iran-internal-security-hq/|سەردێڕ=Katz says latest Tehran strike destroyed Iran internal security HQ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Times of Israel]] |زمان=en-US}}</ref> ھەروەھا دەوترێت باڵەخانەیەکی مانگی سووری ئێرانیش کەوتووەتە بەر لێدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202506184054|سەردێڕ=Israeli strike hits Iranian Red Crescent building in Tehran, Iranian media say |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Iran International]] |زمان=en}}</ref> میدیاکانی ئێران بڵاویان کردەوە کە ھێزەکانی ئێران فڕۆکەیەکی «دوژمنکارانە»ی جۆری ئێف ٣٥یان لە ناوچەی [[جەوادئاباد]] لە [[وەڕامین]] خستووەتە خوارەوە.<ref name="f35downed">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/6/18/live-israel-iran-attacks-continue-trump-demands-unconditional-surrender?update=3783154|سەردێڕ=Updates: Israel, Iran continue missile attacks; 144 killed in Gaza |وێبگە=[[Al Jazeera English]]}}</ref> لە شەودا ئیسرائیل سێ فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی ئێرانی خستە خوارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fabian |یەکەم=Emanuel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/3-iranian-drones-intercepted-over-israel-by-air-force-overnight-military-confirms/|سەردێڕ=3 Iranian drones intercepted over Israel by air force overnight, military confirms |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref> ئێوارە ئێران یەک مووشەکی بالیستیکی ئاراستەی ئیسرائیل کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fabian |یەکەم=Emanuel |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/medics-say-no-immediate-reports-of-impacts-in-urban-areas-idf-says-small-number-of-missiles-fired/|سەردێڕ=Medics say no immediate reports of impacts in urban areas; IDF says small number of missiles fired |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/latest-iranian-attack-consisted-of-just-one-missile-that-was-intercepted/|سەردێڕ=Latest Iranian attack consisted of just one missile that was intercepted |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref> بەپێی ئامارەکانی سوپای پاسداران، لە ھێرشەکەدا مووشەکی دوورمەودای سەجیل بەکارھێنراوە و کەسێک بە سووکی بریندار بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=IRGC claims long-range Sejjil missile targets Israel in latest strike; France prepares to evacuate citizens|ناونیشان=https://www.ynetnews.com/article/kib88srss|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Ynetnews|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/medics-say-one-person-lightly-wounded-as-a-fragment-of-iranian-missile-hits-a-car/|سەردێڕ=Medics say one person lightly wounded as a fragment of Iranian missile hits car |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref> تا ١٨ی حوزەیران، ھێزی ئاسمانی ئیسڕائیل مەزەندەی کرد کە ئێران لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕەکەوە ٤٠٠ مووشەک و ١٠٠٠ فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی ئاراستەی ئیسرائیل کردووە. ئاماژەی بەوەشکردووە، تەنھا ٢٠ مووشەک کاریگەرییان لەسەر ناوچە شارییەکان ھەبووە و کەمتر لە ٢٠٠ فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان چوونەتە ناو ئاسمانی ئیسرائیلەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-about-20-out-of-400-iranian-missiles-struck-in-urban-areas-casualties-far-below-prewar-estimates/|سەردێڕ=IDF says about 20 out of 400 Iranian missiles struck in urban areas; casualties far below prewar estimates |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref> '''٢٠ی حوزەیران''' '''٢١ی حوزەیران''' '''٢٢ی حوزەیران''' '''٢٣ی حوزەیران''' '''٢٤ی حوزەیران''' == بۆردوومانی ئەمریکا بۆ سەر شوێنە ئەتۆمییەکانی ئێران == [[دۆناڵد ترەمپ]]، سەرۆکی [[ئەمریکا]] لە بەرەبەیانی ڕۆژی یەکشەممە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥، ھێرشی کردە سەر سێ پێگەی ئەتۆمی لە ئێران کە بریتین لە فۆردۆ، نەتەنز و ئەسفەھان. ناوبراو لە ڕێگەی ھەژماری خۆیەوە لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی (ترووت سۆشیال) زیادی کردووە: «ئێستا ھەموو فڕۆکەکان لە ئاسمانی ئێران دەرچوون، بارێکی تەواو لە بۆمب لە شوێنی سەرەکی فۆردۆ فڕێدراون».<ref>https://arabic.rt.com/world/1685584-ترامب-يعلن-عن-هجوم-الآن-على-المواقع-النووية-الإيرانية-بينها-منشأة-فوردو/amp/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20250622010738/https://www.bbc.com/arabic/live/cvgepldpk5xt</ref> == زیانی گیانی == دەگوترێ فەرماندە باڵاکانی ئێران کوژراون. ئاژانسی نێودەوڵەتیی فڕۆکەوانی ڕای گەیاندووە، ئەگەری زۆرە جەنەڕاڵ [[محەممەد باقری|محەممەد باغری]]، سەرۆکی ئەرکانی ھێزە چەکدارەکانی ئێران لەو ھێرشانەدا کوژرابێت.<ref name="JPost20250613b"/> ئەو ئیدیعایە لەلایەن میدیای دەوڵەتی ئێرانی ئیرنا، ڕەتکرایەوە،<ref name="AlJazeeraLive20250613">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://aje.io/auoxkc?update=3771136|سەردێڕ=Updates: Iran hits Israel with air strikes after nuclear site attacks |وێبگە=Al Jazeera English}}</ref> بەڵام لەلایەن ئاژانسی ھەواڵی فارس نیمچە فەرمییەوە پشتڕاستکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fabian |یەکەم=Emanuel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/report-irans-military-chief-bagheri-killed-in-israeli-strike/|سەردێڕ=Report: Iran’s military chief Bagheri killed in Israeli strike |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref> لەلایەکی دیکەوە میدیای دەوڵەتی ئێران ھەواڵی مردنی [[حوسێن سەلامی|حسێن سەلامی]] بڵاوکردەوە کە دواتر لەلایەن سوپای پاسداران<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://aje.io/auoxkc?update=3771264|سەردێڕ=Updates: Iran hits Israel with air strikes after nuclear site attacks |وێبگە=Al Jazeera}}</ref> و فەرماندەی باڵای سوپای پاسداران غوڵام عەلی ڕەشید پشتڕاستکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202506132436|سەردێڕ=Iran's Revolutionary Guards chief killed in Israeli attack – state media |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Iran International |زمان=en}}</ref><ref name="Osterman">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Osterman|یەکەم=Cynthia|دوایین٢=Coates|یەکەم٢=Stephen|سەردێڕ=Israel says it strikes Iran amid nuclear tensions|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-says-it-strikes-iran-amid-nuclear-tensions-2025-06-13/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Reuters|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/irans-revolutionary-guard-commander-hossein-salami-killed-in-israeli-strike-says-iranian-state-media/|سەردێڕ=Iran’s Revolutionary Guard commander Hossein Salami killed in Israeli strike, says Iranian state media |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}</ref> [[عەلی شەمخانی]] ڕاوێژکاری ئایەتوڵڵا [[عەلی خامنەیی|خامنەیی]] ڕێبەری کۆماری ئیسلامی ئێران بە سەختی بریندار بووە و دواتر بەھۆی برینەکانیەوە گیانی لەدەستداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Khamenei's top advisor Shamkhani killed in Israeli raid, sources say|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202506136136|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Iran International}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://aje.io/auoxkc?update=3771180|سەردێڕ=Updates: Iran hits Israel with air strikes after nuclear site attacks |وێبگە=Al Jazeera English}}</ref>ھەروەھا زانایانی ئەتۆمی فێریدون عەباسی و محەممەد مێھدی تارانچی بە گوێرەی میدیای دەوڵەتی ئێران کوژراون.<ref name="TimesOfIsraelLive20250613"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://aje.io/auoxkc?update=3771100|سەردێڕ=Updates: Iran hits Israel with air strikes after nuclear site attacks |وێبگە=Al Jazeera English}}</ref>ھاووڵاتی مەدەنی لەنێویاندا ژن و منداڵ، لەلایەن میدیا ناوخۆییەکانەوە لە نێو قوربانییەکاندا بڵاوکراونەتەوە.<ref name="WashingtonPost20250612">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Chen|یەکەم=Janice Kai|دوایین٢=Rom|یەکەم٢=Alon|دوایین٣=Vinall|یەکەم٣=Frances|دوایین٤=DeYoung|یەکەم٤=Karen|دوایین٥=Balousha|یەکەم٥=Hazem|دوایین٦=Bisset|یەکەم٦=Victoria|دوایین٧=Ledur|یەکەم٧=Júlia|دوایین٨=Shapiro|یەکەم٨=Leslie|دوایین٩=Ovalle|یەکەم٩=David|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Live updates: Israel strikes Iran; head of Revolutionary Guard killed in Tehran|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2025/06/12/israel-attacks-iran-tehran-explosions/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=The Washington Post|زمان=en-US|issn=0190-8286}}</ref><ref name="Barrons20250613"/> دواتر [[ئاژانسی ھەواڵی تەسنیم]] بڵاوی کردەوە کە زیاتر لە ٥٠ کەس لە قەزای تەجریش لە باکووری تاران برینداربوون کە ٣٥ کەسیان ژن و منداڵ بوون و گواستراونەتەوە بۆ نەخۆشخانەی چەمران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://aje.io/auoxkc?update=3771379|سەردێڕ=Updates: Iran hits Israel with air strikes after nuclear site attacks |وێبگە=Al Jazeera}}</ref> == کاریگەرییەکان == دوای ھێرشەکانی [[ئیسرائیل]] بۆ سەر [[ئێران]]، نرخی [[نەوت]] بەڕێژەی زیاتر لە ١٠٪ بازدانی بەخۆیەوە بینی، ئەمەش لەکاتێکدایە ترسی زیادبوونی گرژییەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و کاریگەرییەکانیان لەسەر دابینکردنی نەوت ھەیە. ھەر بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت بە ڕێژەی ٦٫١٩٪ بەرزبووەوە و گەیشتە ٧٤ [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]] و ٦٠ سەنت، ھاوکات نەوتی خاوی ڕۆژاوای [[تێکساس]]ی [[ئەمریکا]] بە ڕێژەی ١٣٫٤٩٪ بەرزبووەوە و گەیشتە ٧٧ دۆلار و ٢٢ سەنت، ھەردووکیان گەیشتنە بەرزترین ئاستی خۆیان لە ماوەی زیاتر لە دوو مانگدا. کۆمپانیای جەی پی مۆرگان ئاماژەی بەوەدا کە ئەگەر گەرووی ھورمز دابخرێت ئەگەری ھەیە نرخی نەوت بۆ نێوان ١٢٠ بۆ ١٣٠ دۆلار بەرزبێتەوە، ھەرچەندە ئەم سیناریۆیەی بە ئەگەرێکی کەم زانی.<ref>https://www.alarabiya.net/aswaq/oil-and-gas/2025/06/13/اسعار-النفط-ترتفع-6-بعد-الضربات-الاسرائیلیة-لایران{{بەستەری مردوو|url=https://www.alarabiya.net/aswaq/oil-and-gas/2025/06/13/اسعار-النفط-ترتفع-6-بعد-الضربات-الاسرائیلیة-لایران |date=تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> == فێڵی ڕاگەیاندن == ڕۆژنامەی ئورشەلیم پۆست ئاشکرای کردووە، ئیسرائیل پێش ھێرشە سەربازییەکەی بۆ سەر ئێران، فێڵێکی میدیایی وردی ئەنجامداوە، بە ئامانجی بەرزکردنەوەی توخمە کتوپڕەکە و دواخستنی وەڵامدانەوەی ئێران. بەگوێرەی ئەم ڕاپۆرتە، ئیسرائیل لە ڕێگەی دزەپێکردنی میدیاکانەوە سەبارەت بە پشووەکەی [[بێنیامین نێتانیاھو]]، و گۆمانی ناکۆکی لەگەڵ سەرۆکوەزیرانی ئەمریکا [[دۆناڵد ترەمپ]]، و ئامادەکارییەکان بۆ ئاھەنگی ھاوسەرگیری کوڕەکەی، کەشێکی «ئارامی دەستکرد»ی بەرەوپێش بردووە. ھەروەھا کۆبوونەوەی ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانیی لەژێر پەردەی تاوتوێکردنی پرسی زیندانییانی [[کەرتی غەززە|غەززە]]ی ڕاگەیاند. ھەروەھا ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەی کرد کە شاندێک بۆ [[واشنتۆن]] دەنێرێت پێش خولێکی نوێی دانوستانە ئەتۆمییەکان، بە ئامانجی فریودانی تاران کە ھیچ نیازێکی نییە بۆ پەرەسەندنی سەربازی. لە واقیعدا حکوومەتی ئیسرائیل خەریکی کۆتایی ھێنان بە ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی بوو لە قووڵایی ناوخۆیی ئێراندا و کابینەکەش لە کۆبوونەوەیەکی نھێنیدا بە کۆی دەنگ پەسەندی کرد. ڕووماڵی چەواشەکارانەی میدیاکان وای کرد ئیسرائیل لە بەرەبەیاندا لێدانەکە ئەنجام بدات و لە ئەنجامدا سەرکردە باڵاکانی ئامێری ئەمنی و سەربازیی ئێران لەوانە کەسایەتییە دیارەکانی بەرنامە ئەتۆمییەکە گیانیان لەدەستدا.<ref>https://www.alarabiya.net/arab-and-world/2025/06/13/خدعة-اعلامیة-محکمة{{بەستەری مردوو|url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/2025/06/13/خدعة-اعلامیة-محکمة |date=تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|June 2025 Israeli strikes in Iran}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{شریتی دەروازە|ئیسرائیل|ئێران|شەڕ|ڕۆژھەڵاتی ناوین|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:ئیسرائیل لە دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:ئێران لە دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] [[پۆل:شەڕەکانی ئێران]] [[پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:عەلی خامنەیی]] kov6tnknk9hap55cbvv44erlwcqy92y 1 286477 1689644 1596929 2026-10-19T02:29:57Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689644 wikitext text/x-wiki == ناو == بەڕای من دەکرێت ناوی وتار بکرێت بە (هێرشی ئاسمانی نێوان ئێران و ئیسرائیل ٢٠٢٥) [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢١:٢٠، ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) {{وب|kurd2021}} ویکیپیدیای عەرەبی ناوێکی باشیان ھەڵبژاردووە، ئەویش 👈 حرب إيران وإسرائيل (2025 – الآن)، پێم وایە لێرەشدا ناوەکەی وا لێ بکرێت 👈 شەڕی ئێران و ئیسڕائیل (٢٠٢٥ – ئێستا). [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ٠٨:١٠، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1563726 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250614152204/https://www.tehrantimes.com/news/514337/Third-F-35-fighter-jet-downed-in-Iranian-territory-two-Israeli بۆ https://www.tehrantimes.com/news/514337/Third-F-35-fighter-jet-downed-in-Iranian-territory-two-Israeli زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٣٣، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1585422 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250621155008/https://ifpnews.com/air-defense-hq-over-60-israeli-uavs-missiles-destroyed-by-iran/ بۆ https://ifpnews.com/air-defense-hq-over-60-israeli-uavs-missiles-destroyed-by-iran/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٥٦، ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1596928 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250613225427/https://www.prensa-latina.cu/2025/06/13/bolivia-condena-ataque-de-israel-contra-iran/ بۆ https://www.prensa-latina.cu/2025/06/13/bolivia-condena-ataque-de-israel-contra-iran/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:١٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689643 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250620003925/https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-special-report-june-15-2025-morning-edition بۆ https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-special-report-june-15-2025-morning-edition زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٢٩، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) nc4ptsvdr8gwzu5yp9qk3i1zfciimaf 0 286542 1689272 1481237 2026-10-18T13:38:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689272 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=ململانێی ئاشوورییەکان و کوردەکان|image=Hakkari Assyrians, c. 1900.jpg|caption=ئاشوورییەکانی حەکاری لە ١٩٠٠|date=١٨٩٥-١٩٠٠|place=[[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|ھەرێمی حەکاری]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] (بەتایبەتی [[جۆلەمێرگ]]، دیزە، [[پیانس]] و لڤین)|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=نەبوو|result=|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} خێڵە [[کورد|کوردەکان]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).png}} [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]|combatant2={{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} خێڵە [[ئاشوورییەکان]] (نەستوورییەکان)|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} ڕەشید بەگ{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} سەرکردەکانی خێڵەکییە ناوخۆیییەکانی کورد|commander2={{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} مەلیک یووسف{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[مەلیک ئیسماعیلی دووەم]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[مەلیک خوشابا]] (لە ساڵی ١٩٠٠ بەشداریی کرد)|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=نەزانراو|strength2=٥٠٠٠+ (لە ساڵی ١٨٩٦)|strength3=|casualties1=• [[ئاشوورییەکان]] باجگر و کاربەدەستە عوسمانییەکانیان دوورخستەوە (ساڵی ١٨٩٥).{{ھن}} • ئاشوورییەکان خۆیان کۆکردەوە و ھێرشیان کردە سەر ناوچەی کوردی ناسراو بە لڤین و ئەوێیان بەتاڵانبرد (ساڵی ١٨٩٦).{{ھن}} • گوندی دیزە و گوندی پییانیس ھێرشی کرایە سەر و بەتاڵانبرا.{{ھن}} • زۆرێک لە دانیشتوان کوژران و یەکەی سەربازییە ناوخۆیییەکان گەمارۆدران (ساڵی ١٨٩٦).{{ھن}} • ئاشوورییەکان ڕووبەڕووی کەتیبەیەکی عوسمانی بوونەوە، کە ھەوڵی چوونیان دەدا بۆ ناوچەکە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کەتیبەکە بکشێتەوە (ساڵی ١٨٩٧).{{ھن}}|casualties2=• ٤٠٠ مەڕیان لێ دزرا، وە ٢ شوانیش کوژران (لە ١٨٩٦).|casualties3=|notes=|campaignbox= }} '''پێکدادانەکانی ئاشووری و کوردەکان (١٨٩٥-١٩٠٠)''' پێکدادانێک بوو لەنێوان [[ئاشوورییەکان]] و [[کورد|کوردەکان]]، لە کاتی [[کۆمەڵکوژییەکانی حەمیدییە]] (تا ساڵی ١٨٩٧ کۆمەڵکوژییەکانی حەمیدییە وەستێنران) وە زیاتر تووندتر بوو دوای ئەوەی کوردەکان ٤٠٠ مەڕیان لە ئاشوورییەکان برد و دوو شوانیشیان کووشت لە ساڵی ١٨٩٦.<ref>BOA, Y. PRK. ASK, 153/36, Letter Sent by Fourth Army Field Marshal Mehmet Zeki Pasha, 5 July 1315 (17 July 1899)</ref><ref>D Bayt, op. cit., p. 63.</ref><ref>BOA, Y. EE, 132/26-12, Letter Written by Ferik Sadettin Pasha to Shakir Pasha, 27 August 1312 (8 September 1896)</ref><ref>BOA, Y. EE, 132/26-14, Letter Written by Lieutenant General Sadettin Pasha to Shakir Pasha, 30 August 1312 (11 September 1896)</ref><ref>BOA, Y. PRK. DH, 9/36.</ref><ref>BOA, A. MKT. MHM, 670/13, Letter Written by Foreign Minister Tevfik Pasha to the Grand Vizierate, 3 June 1313 (15 June 1897)</ref><ref>BOA, A. MKT. MHM, 670/13, Cipher Telegram Received from the Van Province Deputation, 6 June 1313 (18 June 1897)</ref><ref name=":02">Arvas, T. Z. Nestorian-Kurdish tribal disputes in Ottoman documents (1856–1914). Karatekin Journal of Faculty of Letters (KAREFAD), 5(3), 65-86. p. 76.</ref> == پێشینە == لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمدا، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بینی بەرزبوونەوەی گرژییە دینی و ڕەگەزییەکان، بەتایبەتی لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵات کە زۆرینەی [[کورد]] و مەسیحی بوون. ئەم گرژییانە گەیشتنە لووتکەی خۆیان لە کاتی [[کۆمەڵکوژییەکانی حەمیدییە]] لە نێوان ساڵانی ١٨٩٤ بۆ ١٨٩٦، کە بە شێوەیەکی سەرەکی ئەرمەنییەکان ئامانج بوون، بەڵام کاریگەری لەسەر [[ئاشوورییەکان]]، کلدانییەکان و [[ئاشوورییەکان|سوریانییەکان]] ھەبوو، بەتایبەتی لە پارێزگای [[ئامەد]]. لە تشرینی یەکەم و تشرینی دووەمی ١٨٩٥ دا، کۆمەڵکوژییەکانی ئامەد ڕوویدا، کە تیایدا ھەزاران مەسیحی کوژران، وە چەندین گوند و کڵێسا وێرانکران و تاڵانکران. ئەم کۆمەڵکوژییانە کاریگەرییەکی قوڵیان لەسەر کۆمەڵگەی مەسیحیەکان بەجێھێشت، کە دەستیان کرد بە بینینی خۆیان وەک ھەڕەشەی لەناوچوون. لە ناو ئەم ئاژاوانەدا، ھۆزە چەکدارە کوردەکان بە پاڵپشتیی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لە دەسەڵاتدارانی عوسمانی دەستیان کرد بە ھێرشکردنە سەر موڵکی گوندەکانی ئاشووری و دزینی مەڕوماڵاتەکانیان، ئەمەش بووە ھۆی کاردانەوەی تووندوتیژی لە لایەن ھەندێک لە گرووپە ئاشوورییەکانەوە، بەتایبەتی تیارییەکان لە ناوچەی [[جۆلەمێرگ|جۆڵەمێرگ]]، کە لە نێوان ساڵانی ١٨٩٥ بۆ ١٨٩٧ بەشدار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین= |یەکەم= |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://greekcitytimes.com/2023/11/01/amida-greeks-ottomans-1985/|سەردێڕ=November 1, 1895: Ottomans perpetrate the Massacres of Amida, 100,000 Greeks exterminated Greek City Times |ڕێکەوتی سەردان= |زمان=}}</ref> == ڕووداوەکانی ١٨٩٥-١٨٩٧ == لە ساڵی ١٨٩٥دا، ئاشوورییەکان باجگرانی عوسمانیان لە ناوچەکانیان دەرکرد، وە لە ساڵی ١٨٩٧دا، ئاشوورییەکان ڕووبەڕووی لەشکرکێشییەکی عوسمانی بوونەوە کە ھەوڵی چوونە ناو ناوچەکەیان دەدا، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی لەشکرەکە بکشێتەوە.<ref name=":03">Arvas, T. Z. Nestorian-Kurdish tribal disputes in Ottoman documents (1856–1914). Karatekin Journal of Faculty of Letters (KAREFAD), 5(3), 65-86. p. 76.</ref> == پێکدادانەکانی ١٨٩٦ == لە ساڵی ١٨٩٦، ئەندامانی ھۆزە کوردەکانی ئەرتووشی، کە لە بەرزایییەک لە نزیک ناوچەی جۆڵەمێرگ ھەڵکەوتبوو، ٤٠٠ مەڕیان دەستبەسەرکرد کە موڵکی تیارییە نەستۆرییەکان بوون و ھێرشیان کردە سەر دوو شوان. لە وەڵامدا، نەستۆرییەکان کۆبوونەوە و ھێرشیان کردە سەر ناوچەی کوردەکان کە بە لڤین ناسراوە، بەشداربوون لە بەتاڵانبردن و تاڵانکردنەکان. دەسەڵاتداران ھەوڵیان دا ئارامی بگەڕێننەوە بەبێ ئەوەی ببنە ھۆی ڕووداوی زیاتر بە ناردنی سەرباز بۆ ناوچەکە. ھەر لەو ساڵەدا پێنج ھەزار چەکداری تیاریی نەستۆری لە جۆڵەمێرگ ھەڵیانکوتایە سەر گوندی دیزە و تاڵانیان کرد، کە شەش کاتژمێر دوورە لە جۆڵەمێرگ، دواتر ھێرشیان کردۆتە سەر گوندی پییانس، زۆرێک لە دانیشتووانەکانیان کووشت و یەکەی سەربازیی ناوخۆیییان گەمارۆ دا، کە داوای پاڵپشتی کرد.<ref name=":04">Arvas, T. Z. Nestorian-Kurdish tribal disputes in Ottoman documents (1856–1914). Karatekin Journal of Faculty of Letters (KAREFAD), 5(3), 65-86. p. 76.</ref> == پێکدادانەکانی ١٨٩٩ == لە کۆتایییەکانی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٨٩٩، مەلیک ئیسماعیلی دووەم سەرکردایەتیی ھێزێکی ٦٠٠ ئاشووریی کرد لەژێر فەرمانڕەواییی خۆی لە زنجیرەیەک ھێرشی سەربازی و تاڵانکردنی چەند گوندێکی مسوڵمان لە دۆڵی لڤین، کە ئەنجامدرا وەک کردەوەی تۆڵەسەندنەوە.<ref>Percy, Henry Algernon George Percy (1901). Highlands of Asiatic Turkey. New York Public Library. London, E. Arnold. p. 223.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ڕۆژھەڵاتی ناوین|کوردستان|تورکیا|مەسیحییەت|مەسیحییەت|ئیسلام}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:کوردایەتی]] [[پۆل:کوردەکانی عوسمانی]] [[پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان]] [[پۆل:ئاشوورییەکان و سوریانییەکان]] [[پۆل:ئاشوورییەکانی عوسمانی]] [[پۆل:ئاشوورییەکانی باکووری کوردستان]] [[پۆل:ئاشوورییەکان]] [[پۆل:کوردەکان]] [[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]] [[پۆل:ململانێیەکان]] [[پۆل:ململانێکانی دەیەی ١٨٩٠]] [[پۆل:ململانێکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] [[پۆل:سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی حەمیدییە]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] 3icz7wliv5r767w7nryyp4s7oqf67s6 0 286642 1689738 1528531 2026-10-19T07:34:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1689738 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox|وێنە=Germany_Iraq_Locator.png }}'''پەیوەندییەکانی عێراق و ئەڵمانیا''' پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکانی نێوان ھەردوو وڵاتی [[عێراق]] و [[ئەڵمانیا| ئەڵمانیایە]] کە [[باڵیۆزخانە]]ی ئەڵمانیا لە [[بەغدا|بەغدای]] پایتەختی [[عێراق]] ھەیە، و [[کونسوڵخانە]]یەک لە [[ھەولێر]] ھەیە، و باڵیۆزخانەی عێراق لە [[بەرلین|بەرلینی]] پایتەختی [[ئەڵمانیا]] ھەیە، و کونسوڵخانەیەک لە [[فرانکفورت|فرانکفۆرت]] ھەیە، و لەنێو پەیوەندییەکاندا بوونی ١٥٠–٢٥٠ ھەزار [[عێراقی]] لە ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hudson|یەکەم=Alexandra|سەردێڕ=German cabinet approves training mission to Iraq|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-germany-mission/german-cabinet-approves-training-mission-to-iraq-idUSKBN0JV16S20141217|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٥|ئیش=Reuters|agency=Reuters|issue=17 December 2014|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924211550/http://www.reuters.com/article/2014/12/17/us-mideast-crisis-germany-mission-idUSKBN0JV16S20141217|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Germany to arm Kurdish forces fighting Islamic State in Iraq|ناونیشان=https://www.dw.com/en/germany-to-arm-kurdish-forces-fighting-islamic-state-in-iraq/a-17891859|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٥|ئیش=Deutsche Welle|agency=dpa/AP|بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191211200839/http://dw.de/p/1D4UN|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://almasalah.com/ar/NewsDetails.aspx?NewsID=215424|سەردێڕ=لقمان الفيلي سفير مُفوّض للعراق فوق العادة في ألمانيا |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210923040639/https://almasalah.com/ar/NewsDetails.aspx?NewsID=215424 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=almasalah.com}}</ref><ref>https://baghdadtoday.news/211045-%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D9%8A%D9%85%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A%D9%87%D8%A7.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Relations of Germany and Iraq}} {{شریتی دەروازە|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|ئەڵمانیا|عێراق}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{عێراق-کۆلکە}} qiykp0aih7yq631queajhq5c9235gf0 0 286691 1689734 1528522 2026-10-19T07:34:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1689734 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەیوەندییەکانی ئیتاڵیا و عێراق''' پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکانی نێوان وڵاتانی [[عێراق]] و [[ئیتاڵیا| ئیتاڵیایە]]. عێراق باڵیۆزخانەی لە [[ڕۆما]] ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mofa.gov.iq/rome/|سەردێڕ=سفارة جمهورية العراق في روما – Embassy of the Republic of Iraq in Rome |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191211043808/https://www.mofa.gov.iq/rome/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=}}</ref> و ئیتاڵیا باڵیۆزخانەی لە [[بەغدا]] و کونسوڵخانەی لە [[بەسرە]] و [[ھەولێر| ھەولێر]] ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=172&l=14&r=411|سەردێڕ=قنصلية جمهورية إيطاليا |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191231121821/https://dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=172&l=14&r=411 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> ھەردوو وڵات سوود لە پەیوەندییە بازرگانییەکان وەردەگرن، عێراق نەوت ھەناردەی ئیتاڵیا دەکات و ئیتاڵیاش کەسانی پسپۆڕ بۆ عێراق دەنێرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Relations of Iraq and Italy}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|عێراق|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{عێراق-کۆلکە}} n5aqrru4lb63syxfema1lpzjetvuf56 0 286748 1689746 1528542 2026-10-19T07:36:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1689746 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پەیوەندییەکانی عێراق و فەڕەنسا''' بریتییە لە پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان ھەردوو وڵاتی [[عێراق]] و [[فەڕەنسا| فەڕەنسا]] کە عێراق باڵیۆزخانەی لە [[پاریس]] و فەڕەنسا باڵیۆزخانەی لە [[بەغدا]] و کونسوڵخانەی لە [[بەغدا]] و لە [[ھەولێر]] ھەیە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3886515.stm|سەردێڕ=France and Iraq restore relations |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180707062606/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3886515.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٠٨}}</ref> == مێژوو == پەیوەندییەکانی نێوان ھەردوو وڵات بە گشتی باش بووە، بەو پێیەی [[سەددام حوسێن]]، سەرۆککۆماری پێشووی [[عێراق]] پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ [[فەڕەنسا]] دروستکرد. ئەم پەیوەندیانە بە پاڵپشتی [[چارڵز دیگۆلی]] سەرۆکی فەڕەنسا بۆ وڵاتانی عەرەبی لە [[شەڕی شەش ڕۆژە|شەڕی ١٩٦٧]] و دژایەتیکردنی لەگەڵ [[ئیسرائیل]] دەستی پێکرد. لەو کاتەدا عێراق بوو بە یەکێک لە گەورەترین ھەناردەکارانی [[نەوت]] بۆ فەڕەنسا. لە ساڵی ١٩٧٤ [[جاک شیراک]] سەرۆک وەزیرانی فەڕەنسا لەگەڵ سەددام حوسێن جێگری سەرۆک کۆماری عێراق ڕێککەوت کە فەڕەنسا ڕیاکتۆرێکی ئەتۆمیی بۆ عێراق دروست بکات ([[ڕیاکتۆری ئۆسیراک|ڕیاکتۆری ئەتۆمی تەممووز]]، کە لە ساڵی ١٩٨١ لەلایەن ئیسرائیلەوە بۆردوومان کرا). لەکاتی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا فەڕەنسا بە تەواوی پشتیوانی عێراقی دەکرد و چەکی بۆ دابین دەکرد. بەڵام لە ساڵی ١٩٩٠ دوای [[داگیرکاریی عێراق بۆ سەر کووەیت|لەشکرکێشی عێراق بۆ سەر کووەیت]] پەیوەندییەکان پچڕان. فەڕەنسا دژی عێراق وەستا و ھێزەکانی بۆ ڕزگارکردنی کووەیت نارد. فەڕەنسا جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٣ دژی [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|لەشکرکێشی بۆ سەر عێراق]] وەستایەوە، بەڵام لەگەڵ [[ئەمریکا]] و [[بەریتانیا]] ڕێککەوت کە دەسەڵاتی ڤیتۆی خۆی بەرز نەکاتەوە بۆ ئەوەی ڕێگە بە ھێزەکانی ھاوپەیمانان بدەن کۆتایی بە دەسەڵاتی سەددام حوسێن بھێنن. لە ئێستادا پەیوەندییەکان سەقامگیرن و فەڕەنسا چوار ملیار دۆلاری قەرزەکانی کە بە عێراقی دابوو سڕییەوە. === پەیوەندی نێوان ھەرێمی کوردستان و فەڕەنسا === ئەم پەیوەندیانە دوولایەنەن. فەڕەنسا کونسوڵخانەی گشتی لە [[ھەولێر]] ھەیە، [[ھەرێمی کوردستان]]یش نوێنەرایەتی لە [[پاریس]] ھەیە. پەیوەندییەکانی نێوان فەڕەنسا و ھەرێمی کوردستان لە سەردەمی سەرۆکایەتی [[فرانسوا میتێران]] (١٩٨١–١٩٩٥)ەوە پتەوتر بووە، کاتێک [[دانیێل میتێران|دانیێل میتێران]]ی ھاوسەری ڕۆڵی سەرەکی بینی لە ھەڵمەتی سەپاندنی [[ناوچەکانی دژەفڕینی عێراق|ناوچەی قەدەغەکردنی فڕین]] بەسەر ھەرێمی کوردستاندا لە ساڵی ١٩٩١. ھەروەھا فەڕەنسا ئەمڕۆ ئامادەیی سەربازیی لە ھەرێمی کوردستان ھەیە.<ref>https://web.archive.org/web/20190104124001/https://iq.ambafrance.org/-Consulat-General-de-France-a-Erbil-</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190104124008/https://dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=211&l=12&r=364</ref><ref>https://web.archive.org/web/20181015120144/http://www.rudaw.net/english/opinion/13032016</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170819194153/http://www.popsci.com/booby-trapped-isis-drone-kills-kurdish-soldiers-french-commandos</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170922235929/http://www.kurdistan24.net/en/interview/c55cba39-16c3-482f-a788-1d3fdedc1c45/%E2%80%98france-and-kurdistan-region-have-historic-relations%E2%80%99</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Relations of France and Iraq}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|فەڕەنسا|عێراق|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{عێراق-کۆلکە}} swpw7osvv2uq7w1nxu2636afpcsx1g0 0 286967 1689732 1672538 2026-10-19T07:33:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1689732 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|پەیوەندییەکانی ئوردن و کوردستان|Jordan|Kurdistan Region|map=Iraqi_Kurdistan_Jordan_locator.png}}'''پەیوەندییەکانی ئوردن و کوردستان''' ئاماژەیە بۆ پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[ئوردن|شانشینی ھاشمیی ئوردن]] و [[باشووری کوردستان|ھەرێمی کوردستان]]. ئوردن نوێنەرایەتی دیپلۆماسی خۆی لە ناوچەکە دەکات لە ڕێگەی کونسوڵخانەی گشتی لە [[ھەولێر]] کە لە ساڵی ٢٠١١ کرایەوە، لە کاتێکدا ھەرێم تا ئێستا نوێنەرایەتی دیپلۆماسی لە ئوردن نییە.<ref>https://web.archive.org/web/20200418163738/http://dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=134&l=12&s=020100&r=363</ref> پەیوەندییەکانی نێوان ھەردوولا بە «مێژوویی» وەسف دەکرێت و ڕەگ و ڕیشەی نێوانیان دەگەڕێتەوە بۆ دۆستایەتی نێوان [[مەلا مستەفا|مستەفا بارزانی،]] ڕێبەری گەلی کورد و مەلیک [[حوسێن کوڕی تەلال|حوسێن بن تەلال]] لە ساڵانی شەستەکاندا.<ref>https://web.archive.org/web/20250125202016/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/9/state5426.htm</ref> دوابەدوای ئەنجامدانی [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی ھەرێم لە ئەیلوولی ٢٠١٧]] ، ئەیمەن سەفەدی وەزیری دەرەوەی ئوردن ڕای گەیاند کە ڕیفراندۆمەکە «کاروباری ناوخۆی عێراقە»، سیاسەتی دەستوەرنەدانی ئوردنی لە کاروباری وڵاتانی دیکە دووپاتکردەوە. لە مانگی ئابی ٢٠١٨ کونسوڵی گشتی ئوردن لە ھەولێر ڕای گەیاند، پەیوەندییەکانی لەگەڵ ھەرێمی کوردستان «بەھێز و تۆکمە»ن، جەختی لەسەر بەردەوامیی ھاریکاریی دووقۆڵی لە بوارە جیاجیاکاندا کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/news/9d9d8cab-55e4-4187-804a-fdd2efbecce2 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211021083007/https://www.kurdistan24.net/en/news/9d9d8cab-55e4-4187-804a-fdd2efbecce2 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190216035220/http://www.kurdistan24.net/en/news/dcfe95bd-bcf4-42c5-921b-5994d13eaaaa</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{شریتی دەروازە|ئوردن|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کوردستان|سیاسەت}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] ryep6sm7p00qhvfdmpo6mvx5uyxy15v 0 287533 1689466 1528229 2026-10-18T19:34:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1689466 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''پەرستگای شەرەفەددین''' لە [[شنگال]] [[باشووری کوردستان]] پەرستگایەکی [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدییە]] کە وەک ڕێزێک بۆ شێخ شەرەفەددین دروستکراوە. [[ئێزیدییەکان]] بە یەکێک لە پیرۆزترین شوێنەکانی سەر زەوی دەزانن.<ref name="NPR">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.npr.org/sections/parallels/2015/02/13/385802886/outmanned-and-outgunned-fighters-defend-yazidi-shrine-against-isis|سەردێڕ=Outmanned And Outgunned, Fighters Defend Yazidi Shrine Against ISIS |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> پەرستگاکە لە بەردی زەردی کاڵ دروستکراوە، و سەرەوەی دوو قوچەکە. لە سەرەوەی ھەر قوچەکێکدا سێ تۆپی زێڕین و مانگێکی ھیلالی ھەیە کە ئاراستەی ئاسمان دەکات.<ref name="مولد تلقائيا1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.npr.org/sections/parallels/2015/02/13/385802886/outmanned-and-outgunned-fighters-defend-yazidi-shrine-against-isis|سەردێڕ=Outmanned And Outgunned, Fighters Defend Yazidi Shrine Against ISIS |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> لە مانگی ئابی ساڵی ٢٠١٤دا، پەرستگاکە شوێنی شەڕێک بوو کە ١٨ چەکداری [[پێشمەرگە|پێشمەرگەی]] ئێزیدی سووک چەکدار بە فەرماندەیی قاسم شەشۆ بە سەرکەوتوویی ھێزێکی گەورەتر و باشتر ئامادەکراوی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعشیان]] بە زرێپۆش و ھاوەن و موشەک بەرپەرچ دایەوە کە داعش لە چوارچێوەی [[کۆمەڵکوژیی ئێزیدییەکان|جینۆسایدی ئێزیدیەکان]] ھێرشیان کردە سەر مەزارگەکە.<ref name="مولد تلقائيا1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.npr.org/sections/parallels/2015/02/13/385802886/outmanned-and-outgunned-fighters-defend-yazidi-shrine-against-isis|سەردێڕ=Outmanned And Outgunned, Fighters Defend Yazidi Shrine Against ISIS |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> <ref name="FP">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2014/11/04/no-escape-from-sinjar-mountain/|سەردێڕ=No Escape From Sinjar Mountain |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{عێراق-کۆلکە}} ibqks9k0hlu3wxtc6bzbysxcj9um599 0 287747 1689573 1528356 2026-10-18T22:39:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە) 1689573 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} پەنگوینی ئادێلی (بە ئینگلیزی: Adélie penguin؛ ناوی زانستی: Pygoscelis adeliae) جۆرێکە لە پەنگوین کە بە شێوەیەکی بەربڵاو لە کەناراوەکانی کیشوەری ئەنتارکتیکا دەژی. ئەم جۆرە یەکێکە لە ناسراوترین و زۆرترین جۆرەکانی پەنگوین لە جیھاندا. ئەم باڵندەیە بە شێوە "تاکسیدۆ"ییەکەی (پشتی ڕەش و سکی سپی) و بازنە سپییە دیارەکەی دەوری چاوەکانی ناسراوەتەوە. پەنگوینی ئادێلی بە کەسایەتییەکی ئازا، چالاک، و کۆمەڵایەتی ناسراوە و زۆرجار لەناو کۆمەڵگەی گەورەدا دەژین کە پێیان دەوترێت "ڕووکەری" (rookery). {{زانیاریدانی تاکسۆنۆمی | ناو = پەنگوینی ئادێلی | وێنە = Adelie Penguin.jpg | لێدوانی_وێنە = پەنگوینێکی ئادێلیی پێگەیشتوو لە ئەنتارکتیکا | دۆخی_پاراستن = LC | شانشین = [[ئاژەڵ]] (Animalia) | فایلەم = [[مازەداران]] (Chordata) | پۆل = [[باڵندە]] (Aves) | تۆرەمە = [[پەنگوینەکان (تۆرەمە)|Sphenisciformes]] | خێزان = [[پەنگوین]] (Spheniscidae) | ڕەگەز = ''[[Pygoscelis]]'' | جۆر = ''P. adeliae'' | ناوی_دوانی = Pygoscelis adeliae | نووسەری_دوانی = (Hombron & Jacquinot, 1841) }} == ناونان و دۆزینەوە == ئەم جۆرە پەنگوینە لەلایەن گەڕیدەی فەڕەنسی جوول دۆمۆن دۆرڤیل (Jules Dumont d'Urville) لە ساڵی ١٨٤٠ دۆزرایەوە. دۆرڤیل ناوی "خاکی ئادێلی" (Adélie Land)ـی لەو بەشەی ئەنتارکتیکا نا، وەک ڕێزێک بۆ ھاوسەرەکەی، ئادێلی (Adèle). دواتر، پەنگوینەکانی ئەم ناوچەیەش ھەر بەو ناوەوە ناسران. == تایبەتمەندییە جەستەییەکان == پەنگوینی ئادێلی قەبارەیەکی مامناوەندی ھەیە، درێژییەکەی لە نێوان ٤٦ بۆ ٧١ سانتیمەتردایە و کێشی لە نێوان ٣.٦ بۆ ٦ کیلۆگرامدایە.<ref name="az-animals">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://a-z-animals.com/animals/adelie-penguin/ |سەردێڕ=Adélie Penguin |وێبگە=A-Z Animals |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> دیارترین تایبەتمەندی ڕوخساری، ئەو بازنە سپییە دیارەیە کە لە دەوری چاوەکانیەتی. فەرووەکەی دژەئاوە و یارمەتی دەدات گەرمیی جەستەی لە ئاوە ساردەکانی ئەنتارکتیکادا بپارێزێت. دەنووکی ڕەشە و لە بنەوەیدا ڕەنگێکی سوورباوی ھەیە. == ژینگە و بڵاوبوونەوە == پەنگوینی ئادێلی بە تەواوی ژیانی لە کیشوەری ئەنتارکتیکا و دوورگە نزیکەکانی بەسەر دەبات. ئەوان بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر پاکی سەھۆڵ (pack ice) دەژین، کە تیایدا پشوو دەدەن و ڕاو دەکەن. شوێنی زاوزێیان لە کەنارە بەردینەکانی کیشوەرەکەیە کە لە ھاویناندا لە بەفر پاک دەبنەوە. ئەم پەنگوینانە بۆ زستان کۆچی دوور و درێژ دەکەن و بەدوای تیشکی خۆردا دەڕۆن، زۆرجار بە سەدان کیلۆمەتر لە کەناراوەکان دوور دەکەونەوە. == ڕەفتار و خۆراک == === خۆراک === خۆراکی سەرەکیی پەنگوینی ئادێلی بریتییە لە کریل (krill)، کە جۆرێکە لە قرژاڵە بچووکەکان. ھەروەھا ماسی و کو squid)ـش دەخۆن. ئەوان مەلەوانێکی زۆر بەتوانان و دەتوانن تا قوڵایی ١٧٥ مەتر نوقم ببن بۆ دۆزینەوەی نێچیر، ھەرچەندە زۆربەی کات لە قوڵایی کەمتردا ڕاو دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/animals/birds/facts/adelie-penguin |سەردێڕ=Adélie Penguin |وێبگە=National Geographic |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> === ڕەفتاری کۆمەڵایەتی === [[پەڕگە:Hope Bay-2016-Trinity Peninsula–Adélie penguin (Pygoscelis adeliae) 03.jpg|وێنۆک|پەنگوینی ئادێلی (Pygoscelis adeliae) لە کەنداوی ھۆپ، نیمچەدوورگەی ترینیتی، لە دوورترین نووکی باکووری نیمچەدوورگەی ئەنتارکتیک.]] ئەوان زۆر کۆمەڵایەتین و لەناو کۆمەڵگەی زۆر گەورەدا دەژین کە ھەندێک جار ژمارەیان دەگاتە سەدان ھەزار پەنگوین. زۆر چالاک و دەنگەدەنگکەرن، بەتایبەتی لە وەرزی زاوزێدا. == زاوزێ و ھێلانەکردن == ھەموو ساڵێک لە وەرزی بەھاردا (مانگی تشرینی یەکەم)، پەنگوینەکان دەگەڕێنەوە بۆ ھەمان شوێنی زاوزێی ساڵی پێشوو. نێرەکان یەکەم جار دەگەن و ھێلانە دروست دەکەن، کە بریتییە لە چاڵێکی بچووک و دەورە دراو بە بەردی بچووک. دزینی بەرد لە ھێلانەی یەکتر کارێکی زۆر باوە لەنێویاندا. مێینە بە گشتی دوو ھێلکەی سەوزباو دەکات. نێر و مێ بە نۆرە لەسەر ھێلکەکان کڕک دەکەون بۆ ماوەی ٣٢ بۆ ٣٤ ڕۆژ. دوای ھەڵھاتنی ھێلکەکان، بێچووەکان بۆ ماوەی سێ ھەفتە لە ھێلانەکەدا دەمێننەوە. دواتر، دەچنە ناو کۆمەڵەیەکی گەورەی بێچووەکانەوە کە پێی دەوترێت کرێچ (crèche)، کە تێیدا پێکەوە دەپارێزرێن لە سەرما و ڕاوکەرەکان، لە کاتێکدا دایک و باوکیان دەچن بۆ ڕاوکردن. == دوژمنە سروشتییەکان و ھەڕەشەکان == ڕاوکەرەکان: لەناو ئاودا، گەورەترین دوژمنیان پڵنگی دەریا (leopard seal) و نەھەنگی بکوژ (orca)ـیە. لەسەر وشکانیش، بێچوو و ھێلکەکانیان لە مەترسیی باڵندەی سکوای جەمسەری باشوور (South Polar Skua)ـدان. ھەڕەشەکان: گەورەترین ھەڕەشە لەسەر پەنگوینی ئادێلی گۆڕانی کەشوھەوایە. توانەوەی بەستەڵەکی دەریا کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر سەرچاوەی خۆراکیان (کریل) و شوێنی پشوودانیان ھەیە. == دۆخی پاراستن == سەرەڕای ھەڕەشەکانی گۆڕانی کەشوھەوا، بەپێی یەکێتیی نێونەتەوەیی بۆ پاراستنی سروشت (IUCN)، ئەم جۆرە لە ئێستادا وەک "کەمترین نیگەرانی" (Least Concern) پۆلێن کراوە، چونکە ژمارەیان زۆرە و لە ناوچەیەکی بەرفراواندا بڵاون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای [https://en.wikipedia.org/wiki/Adélie_penguin ئینگلیزی] و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە. {{تووڵی دەروازە|باڵندە|ئاژەڵ|ژینناسی|گیانلەبەران|ئانتارکتیکا|باڵندەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Pygoscelis adeliae}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:پەنگوینەکان]] [[پۆل:باڵندەکانی ئەنتارکتیکا]] [[پۆل:ئاژەڵە وەسفکراوەکان لە ١٨٤١]] 7kfvq461b5h32tmzvnzudyxt18q626e 0 287850 1689562 1528342 2026-10-18T22:37:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1689562 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''پەنجا عەلی''' [[گەڕەک]]ێکە لە ڕۆژھەڵاتی شاری [[کەرکووک|کەرکووک]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2013/8/7/إصابة-25-مدنيا-بجروح-فى-انفجار-مفخختين-بكركوك-شمالى-العراق/1195351|سەردێڕ=إصابة 25 مدنيا بجروح فى انفجار مفخختين بكركوك شمالى العراق |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220216183241/https://www.youm7.com/story/2013/8/7/إصابة-25-مدنيا-بجروح-فى-انفجار-مفخختين-بكركوك-شمالى-العراق/1195351 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=اليوم السابع}}</ref> لە [[باشووری کوردستان]]. وەزارەتی بازرگانی و شارەوانی کەرکووک ڕای گەیاند، ڕووبەری پەنجا عەلی ١٤ ھەزار و ٨٣١ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانی ٥٥ ھەزار و ٣٤٥ کەسە و تا ساڵی ٢٠١٨ خێزانەکانی ٩ ھەزار و ٥٠١ کەسن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ماهية محسن حسن|ناونیشان=https://www.iasj.net/iasj/download/cc9feb54f827223d|سەردێڕ=تحليل نمط التوزيع المكاني للأفران في مدينة كركوك|بڵاوکەرەوە=مجلة جامعة كركوك للدراسات الانسانية, 2020, المجلد 15, العدد 1, الصفحات 343-363|پەڕە=٣٥٨، ٣٦٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220217001339/https://www.iasj.net/iasj/download/cc9feb54f827223d|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=طارق أحمد خماس البياتي ونجم عبدالله أحمد الدوري |سەردێڕ=أثر المتغيرات الاجتماعية على الرفاه الاجتماعي في مدينة كركوك لعام)(2018) |ناونیشان=https://www.iasj.net/iasj/download/00c90926d2540507 |شوێن=العراق |بڵاوکەرەوە=مجلة جامعة تكريت للعلوم الإنسانية, 2019, المجلد 26, العدد 4, الصفحات 253-291 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221003202246/https://www.iasj.net/iasj/download/00c90926d2540507 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> زۆربەی دانیشتووانی ئەو شوێنە [[کورد]]ن کە دوای ئاوارەبوونیان لە کەرکووک لە سەردەمی [[ڕژێمی بەعس|حکوومەتی سەددام حوسێن گەڕاونەتەوە کەرکووک.]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://baghdadtoday.news/news/138247/b|سەردێڕ=فزع بمنطقة ’’بنجا علي’’ في كركوك.. عبارة ’’مطلوب دم’’ على أبواب صيدليات ومجمعات طبية |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220216172507/https://baghdadtoday.news/news/138247/b |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=baghdadtoday.news |زمان=ar}}</ref> کاتێک ئاوارەکان گەڕانەوە، لە ساڵی ٢٠٠٣ لە گەڕەکی پەنجا عەلی نیشتەجێ بوون <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kirkuknow.com/ar/news/60833|سەردێڕ=الخدمات للمناطق المتجاوزة في كركوك بين الموافقة والرفض |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191213170614/http://www.kirkuknow.com/ar/news/60833 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=كركوك ناو}}</ref> گەڕەکێکە کە ژمارەیەکی پێویست قوتابخانەی تێدا نییە. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=زين العابدين علي صفر|ناونیشان=https://www.iasj.net/iasj/download/947d575fba678c06|سەردێڕ=التحليل المكاني لخدمات التعليم الثانوي في مدينة كركوك بإستخدام تقنيات G.I.S|بڵاوکەرەوە=مجلة جامعة تكريت للعلوم الإنسانية, 2015, المجلد 22, العدد 12- جزء ثاني, الصفحات 281-316|پەڕە=٢٨٩، ٣٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220217070125/https://www.iasj.net/iasj/download/947d575fba678c06|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> لە ناوچەی پەنجا عەلی ساڵی ٢٠٠٩ دروستکردنی کۆمەڵەی شوقەی نیشتەجێبوون تەواو بووە کە ٦٠٠ شوقەی تێدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |یەکەم=مصطفى كاظم خلف وفلاح خلف علي الربيعي |سەردێڕ=تحليل واقع سوق السكن في العراق بعد العام 2003 |ناونیشان=https://www.iasj.net/iasj/download/3017c21d4d3b7f03 |شوێن=العراق |بڵاوکەرەوە=مجلة الادارة والاقتصاد, 2023, المجلد 1-3-2023, العدد 137, الصفحات 120-137 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230530112827/https://www.iasj.net/iasj/download/3017c21d4d3b7f03 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref> یەکێکە لە چەند کۆمەڵگەیەکی نیشتەجێبوون کە لەلایەن حکوومەتی عێراقەوە دوای داگیرکردنی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٣ دامەزرا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |یەکەم=ظبية فاروق ابراهيم |سەردێڕ=دور وحدة الجيرة في تشكيل المجمعات السكنية المستدامة في العراق منطقة الدراسة الميدانية مجمع 28 نيسان السكني ومجمع سبع ابكار السكني |ناونیشان=https://www.iasj.net/iasj/download/99e46da722cee6bc |شوێن=العراق |بڵاوکەرەوە=مجلة المخطط والتنمية, 2012, المجلد 17, العدد 2, الصفحات 1-23 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230221231921/https://www.iasj.net/iasj/download/99e46da722cee6bc |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=خالص جلبي كنجو|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=2gKQAAAAMAAJ&q=%22%D9%84%D9%85+%D9%8A%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%B1+%D8%A8%D8%AA%D9%86%D9%81%D9%8A%D8%B0+%D8%B3%D9%88%D9%89+%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9+%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B9%22&dq=%22%D9%84%D9%85+%D9%8A%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%B1+%D8%A8%D8%AA%D9%86%D9%81%D9%8A%D8%B0+%D8%B3%D9%88%D9%89+%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9+%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B9%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwirlr39jOr7AhXdRqQEHZgvA60Q6AF6BAgHEAI|سەردێڕ=الإسلام والعنف: الواقع، وتحدي الإرهاب، وأزمة البناء التعليمي|پەڕە=٢٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230221231930/https://books.google.com.sa/books?id=2gKQAAAAMAAJ&amp;q=%22%D9%84%D9%85+%D9%8A%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%B1+%D8%A8%D8%AA%D9%86%D9%81%D9%8A%D8%B0+%D8%B3%D9%88%D9%89+%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9+%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B9%22&amp;dq=%22%D9%84%D9%85+%D9%8A%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%B1+%D8%A8%D8%AA%D9%86%D9%81%D9%8A%D8%B0+%D8%B3%D9%88%D9%89+%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9+%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B9%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwirlr39jOr7AhXdRqQEHZgvA60Q6AF6BAgHEAI|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} krhnhguqv30u8nbll2yql646a0kcvsa 0 289005 1689707 1598169 2026-10-19T05:47:14Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1689707 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Porto_Covo_Outubro_2014-3.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|پیاوێک لە تەنیشت شەپۆلە گەورەکانی زەریاوە لە پۆرتۆ کۆڤۆ، پورتوگال]] [[پەڕگە:Large waves from Hurricane Marie at the Wedge, Newport Beach, California Video Don Ramey Logan.ogv|وێنۆک|300x300پیکسڵ|ڤیدیۆی شەپۆلە گەورەکانی زریانی ماری بە درێژاییی کەناری نیوپۆرت بیچ، [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیا]]]] لە [[دینامیکی شلگاز|دینامیکی شلگازەکاندا]]، '''شەپۆلی با'''، یان '''شەپۆلی ئاوی دروستکراو بە با'''، شەپۆلێکی ڕووکەشییە کە لەسەر ڕووی ئازادی [[کۆمای ئاوی|کۆمەڵەئاوەکان]] دروست دەبێت لە ئەنجامی ھەڵکردنی [[با]] بەسەر ڕووی ئاوەکەدا. مەودای بەرکەوتنەکە لە ئاراستەی بادا بە ''فێچ'' (fetch) ناسراوە. شەپۆلەکان لە زەریاکاندا دەتوانن ھەزاران کیلۆمەتر ببڕن پێش ئەوەی بگەنە وشکانی. شەپۆلەکانی با لەسەر زەوی قەبارەیان لە لەرەی بچووکەوە دەست پێدەکات تا شەپۆلی بەرزیی زیاتر لە {{Convert|100|ft|m}}، و بەھۆی خێراییی با، ماوەی ھەڵکردن، فێچ، و قووڵاییی ئاوەوە سنووردار دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tolman|یەکەم=H. L.|ناونیشان=http://polar.ncep.noaa.gov/mmab/papers/tn270/Howard_08.pdf|سەردێڕ=CBMS Conference Proceedings on Water Waves: Theory and Experiment|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=World Scientific Publications|ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٤٣٠٤-٢٣-٨|editor-last=Mahmood|editor-first=M.F.|شوێن=Howard University, US, 13–18 May 2008}}</ref> کاتێک ڕاستەوخۆ لەلایەن بای ناوخۆیییەوە دروست دەکرێت و کاریگەریی لەسەرە، سیستەمێکی شەپۆلی با پێی دەوترێت '''دەریای با'''. شەپۆلەکانی با دوای دروستبوونیان بە ڕێڕەوێکی بازنەیی گەورەدا دەڕۆن – لە نیوەگۆی باشووردا کەمێک بەرەو چەپ دەچەمێنەوە و لە نیوەگۆی باکووردا کەمێک بەرەو ڕاست. دوای دەرچوون لە ناوچەی فێچ و چیتر کاریگەریی بای ناوخۆیییان لەسەر نامێنێت، شەپۆلەکانی با پێیان دەوترێت ''سوێڵ'' (swells) و دەتوانن ھەزاران کیلۆمەتر ببڕن. نموونەیەکی بەرچاوی ئەمە ئەو شەپۆلانەیە کە لە باشووری تاسمانیا لە کاتی بای بەھێزدا دروست دەبن و بەناو زەریای ھێمندا دەڕۆن تا دەگەنە باشووری کالیفۆرنیا، و بارودۆخێکی خوازراو بۆ شەپۆلسواری دروست دەکەن. شەپۆلەکانی با لە زەریادا پێیان دەوترێت '''شەپۆلەکانی ڕووی زەریا''' و بە شێوەیەکی سەرەکی ''شەپۆلی کێشکردن''ن، کە تێیدا [[ڕاکێشان (فیزیک)|ھێزی کێشکردن]] ھێزی سەرەکیی ھاوسەنگکەرەوەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Water waves}} {{شریتی دەروازە|فیزیک}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:فیزیای ئۆقیانووسناسی]] [[پۆل:جوگرافیای کەناراوی]] ln8jeebzch1d7fjczo6ypkt69xgg5tq 0 289007 1689709 1553474 2026-10-19T05:47:34Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1689709 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Diving_grebe.jpg|وێنۆک|[[نوقاڤۆک|نوقاڤۆکێکی]] نوقمبوو کە شەپۆلی ڕووکەشی دروست دەکات.]] لە [[فیزیک|فیزیکدا]]، '''شەپۆلی ڕووکەشی''' شەپۆلێکی میکانیکییە کە بە درێژاییی نێوانەڕووی نێوان ناوەندی جیاوازدا بڵاودەبێتەوە. نموونەیەکی باو شەپۆلی کێشکردنە بە درێژاییی ڕووی شلەکاندا، وەک شەپۆلەکانی زەریا. شەپۆلی کێشکردن ھەروەھا دەکرێت لەناو شلەکاندا، لەسەر نێوانەڕووی نێوان دوو شلگازی خاوەن چڕیی جیاوازدا ڕووبدات. شەپۆلە ڕووکەشییە لاستیکییەکان دەتوانن بە درێژاییی ڕووی ماددە ڕەقەکاندا بڕۆن، وەک شەپۆلەکانی ''ڕەیلی'' یان ''لۆڤ''. [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|شەپۆلە کارۆموگناتیسییەکانیش]] دەتوانن وەک «شەپۆلی ڕووکەشی» بڵاوببنەوە، بەو مانایەی کە دەتوانرێت بە درێژاییی لاریی ھاوکۆلکەی شکانەوە یان بە درێژاییی نێوانەڕووی نێوان دوو ناوەندی خاوەن نەگۆڕی دایەلێکتریکیی جیاوازدا ئاراستە بکرێن. لە [[گواستنەوە (دوورڕاگەیێنی)|گواستنەوەی]] [[ڕادیۆ|ڕادیۆیی]]دا، ''شەپۆلی زەوی'' شەپۆلێکی ئاراستەکراوە کە نزیک لە ڕووی [[زەوی]]یەوە بڵاودەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ocean surface waves}} {{شریتی دەروازە|فیزیک}} [[پۆل:بوومەلرزەناسی]] [[پۆل:بوومەلەرزەناسی]] 1i521c18959bpfqzkognofhqui4i4wy 1 289054 1689455 1619672 2026-10-18T19:06:06Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689455 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خۆڕاگریی ئیسلامی لە عێراق (٢٠٢٠-ئێستا)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1471316 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240102194513/https://time.com/6328458/military-base-attacks-middle-east-israel-iran/ بۆ https://time.com/6328458/military-base-attacks-middle-east-israel-iran/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:١٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خۆڕاگریی ئیسلامی لە عێراق (٢٠٢٠-ئێستا)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1614163 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231107044529/https://npasyria.com/en/106572/ بۆ https://npasyria.com/en/106572/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٤٠، ١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خۆڕاگریی ئیسلامی لە عێراق (٢٠٢٠-ئێستا)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1619671 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231216165217/https://www.newarab.com/news/who-islamic-resistance-iraq بۆ https://www.newarab.com/news/who-islamic-resistance-iraq زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:١٢، ٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خۆڕاگریی ئیسلامی لە عێراق (٢٠٢٠-ئێستا)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689454 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231104051104/https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-november-3-2023 بۆ https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-november-3-2023 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٠٦، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) inozwsasomzxxrsrf6379zd1j12hkz7 1 289487 1689678 1570073 2026-10-19T04:36:35Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689678 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی قاھیرە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1473053 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240317234909/https://www.trtafrika.com/africa/africas-10-busiest-airports-based-on-passenger-traffic-16501008 بۆ http://www.trtafrika.com/africa/africas-10-busiest-airports-based-on-passenger-traffic-16501008 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٣٤، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی قاھیرە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570072 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210731090341/https://www.myholidays.com/blog/airport-in-cairo-egypt/ بۆ https://www.myholidays.com/blog/airport-in-cairo-egypt/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٣٨، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی قاھیرە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689677 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210731090343/https://wildernessexplorersafrica.com/african-safari-destinations/egypt-safari-tours-holidays/ بۆ https://wildernessexplorersafrica.com/african-safari-destinations/egypt-safari-tours-holidays/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:٣٦، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) bp76geo6ya6ar88pvtn3jt9p2sh65qd 0 291296 1689659 1548287 2026-10-19T04:33:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1689659 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''پەیماننامەی ئینگلیز-عێراق'''ی ساڵی ١٩٤٨، یان '''پەیماننامەی پۆرتسمۆس''' ساڵی ١٩٤٨، پەیماننامەیەک بوو لە نێوان [[عێراق]] و [[شانشینی یەکگرتوو]] کە لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٤٨ لە [[پۆرتسمۆس]] واژوو کرا. ئەمە پێداچوونەوەیەک بوو بۆ پەیماننامەی ئینگلیز-عێراقی ساڵی ١٩٣٠. لەکاتی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]دا، بەریتانییەکان عێراقیان داگیرکردبووەوە بۆ پێچەوانەکردنەوەی کودەتایەکی [[وڵاتانی تەوەر|لایەنگری تەوەر]] کە لە ساڵی ١٩٤١ ڕوویدابوو. بەپێی پەیماننامەی پۆرتسمۆس، سەید ساڵح جەبر دانوستانی لەسەر کشانەوەی بەریتانیا لە عێراق کرد. لەگەڵ ئەوەشدا، ڕێککەوتنەکە دەستەیەکی بەرگری ھاوبەشی بەریتانی و عێراقی لەخۆگرتبوو بۆ سەرپەرشتیکردنی پلاندانانی سەربازی عێراق. سەرەڕای ئەوەش، بەریتانیا بەردەوام بوو لە کۆنترۆڵکردنی کاروباری دەرەوەی عێراق. لەکاتی واژووکردنیدا، ئامانجی ستراتیژی بەریتانیا پێکھێنانی کوتلەیەکی عەرەبی بوو کە دژە [[سۆڤیەت]] و لایەنگری بەریتانیا بێت. دوای ئەوەی [[سووریا]]، [[ئوردن]] و [[میسر]]ی ڕازی کرد کە پەیوەندی پێوە بکەن، بەریتانیا وازی لە [[ژێرفەرمانی فەلەستین]]ی ھێنا، کە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] دابەشکردنی بۆ دوو دەوڵەتی [[عەرەب]]ی و [[جوولەکە]] پەسەند کردبوو، بۆ عێراق. پلانێکی سەربازی ڕێککەوتنی لەسەر کرا کە بەھۆیەوە دوو فیرقەی عێراقی، کە بە چەکی مۆدێرنی بەریتانی پڕچەک کرابوون، بەناو سووریا و ئوردندا تێپەڕن و بچنە پاڵ لەشکری عەرەبی ئوردن بۆ داگیرکردنی دەوڵەتە پل بۆ دانراوەکانی جوولەکە و عەرەب. عێراق تا ساڵی ١٩٧٣ بۆ دابینکردنی پێداویستی سەربازی و مەشق و ڕاھێنان ھێشتا بە بەریتانیاوە بەسترابووەوە، کە ئەمەش لەلایەن ناسیۆنالیستە عەرەبەکانی عێراقەوە قبوڵ نەدەکرا. وەک کاردانەوەیەکی توند دژی پەیماننامەکە، عێراقییەکان ڕاپەڕینی وەثبەیان دژی بەردەوامی بوونی بەریتانیا لە عێراق بەرپاکرد. سەعید پەیماننامەکەی وەک سازشێک کە پێشکەش بە ناسیۆنالیستە عێراقی و عەرەبەکان کرابوو، ڕەتکردەوە. پەیماننامەکە دوای [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز|کودەتای ئەفسەرانی ئازاد لە ساڵی ١٩٥٨]] کە [[فەیسەڵی دووەم]]ی لە دەسەڵات لابرد، ھەڵوەشایەوە و سیاسەتە لایەنگرەکانی ڕۆژاوای پێچەوانە کرانەوە.<ref>Eppel, p.74</ref><ref>Nishri, Dr E. The British Trojan Horse in the Israeli War of Liberation, (in Hebrew, based on his doctoral thesis and research at The National Archives, United Kingdom, 2020</ref><ref>Tripp, page 134</ref><ref>Tripp, page 117</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|شانشینی یەکگرتوو}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:پەیماننامەکانی عێراق]] klckmwotwnhgiqjgpmjmek70o1m9npw 0 291549 1689332 1673082 2026-10-18T16:34:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1689332 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}لە دوای [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠١٠|ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٠]]، گرنگییەکی زۆر بە بڕیاری دیاریکردنی سەرۆک وەزیرانی داھاتووی [[عێراق]] درا. ھەردوو [[ئەیاد عەلاوی|عەلاوی]] لە [[لیستی عێراقییە]] و [[نووری مالیکی|مالیکی]] لە [[ھاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا]] بانگەشەی شایستەیی پۆستەکەیان دەکرد، بۆیە وا سەیر دەکرا کە یەکلاییکردنەوەی ئەم بابەتە لە ئەستۆی حیزبە کوردییەکان و [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی عێراق]] بێت. یەکێک لە دوو پێکھاتە سەرەکییەکەی ھاوپەیمانی نیشتمانیی عێراق، کە [[ئەنجومەنی باڵای ئیسلامیی عێراق]] بوو، ڕای گەیاند کە بەشداری ھیچ حکوومەتێک ناکات ئەگەر عەلاوی سەرۆک وەزیرانی پێشوو تێدا بەشدار نەبێت؛ پێکھاتە سەرەکییەکەی دیکەش، کە [[ڕەوتی سەدر]] بوو، لە ٢ و ٣ی نیسانی ٢٠١٠ ڕاپرسییەکی نافەرمیی ئەنجامدا سەبارەت بەوەی کێ دەبێت ببێتە سەرۆک وەزیران. بژاردەکان بریتی بوون لە عەلاوی، مالیکی، [[ئیبراھیم جەعفەری]] و سەرۆک وەزیرانی پێشوو، [[عادل عەبدولمەھدی]] لە [[ئەنجومەنی باڵا]]، و [[جەعفەر سەدر]] (پەرلەمانتارێکی کەم ناسراوی [[حیزبی دەعوەی ئیسلامیی|حیزبی دەعوەی]] مالیکی و کوڕی [[محەممەد باقر سەدر]]، دامەزرێنەری فیکری حیزبەکە). لە ٧ی نیسانی ٢٠١٠دا ئەنجامەکان ڕاگەیەندران، کە تێدا جەعفەری بە بەدەستھێنانی ٢٤٪ی دەنگەکان سەرکەوتنی بەدەستھێنابوو. جەعفەری لە بنەڕەتدا ئەندامی حیزبی دەعوەی مالیکی بوو، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ لێی جیابووەوە بۆ دامەزراندنی حیزبەکەی خۆی بەناوی «[[ڕەوتی چاکسازیی نیشتمانیی]]»، کە لەم ھەڵبژاردنەدا وەک تاکە پەرلەمانتاری ئەو حیزبە ھەڵبژێردرا.<ref>http://english.people.com.cn/90001/90777/90854/6943390.html</ref><ref>https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8609722.stm</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.boston.com/news/world/middleeast/articles/2010/04/08/sadr_followers_spurn_front_runners_in_iraq/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304093231/http://www.boston.com/news/world/middleeast/articles/2010/04/08/sadr_followers_spurn_front_runners_in_iraq/ |url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|عێراق}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:حکوومەتی عێراق]] [[پۆل:عێراق لە ٢٠١٠]] [[پۆل:سیاسەت لە ٢٠١٠]] gkyo81qyukp4iiwgzb8ia03tlz23bdk 0 291654 1689717 1659812 2026-10-19T05:48:54Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1689717 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|partof=[[شۆڕشی میر محەممەد]]، [[لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان]]|date=١٨٣١|place=[[ئامێدی]]، [[میرنشینی بادینان]]|territory=داگیرکردنی [[ئامێدی]]، [[زاخۆ]] و [[دھۆک]] لەلایەن [[میرنشینی سۆران]]<ref>[[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]]، ''کورد و کوردستان''. بەرگی یەکەم (١٩٣١) </ref>|result=سەرکەوتنی [[میرنشینی سۆران]]|combatant1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]]|combatant2=[[میرنشینی بادینان]]}} '''شەڕی ئامێدی''' شەڕێک بوو لە شاری [[ئامێدی]] لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی]] ئێستا کە لە ساڵی ١٨٣١ لە نێوان [[میرنشینی سۆران]] و [[میرنشینی بادینان]] ڕوویدا.<ref name=":1" /> ئەم شەڕە بە سەرکردایتی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بە مەبەستی فراوانخوازکردنی [[میرنشینی سۆران]] بوو، ھۆز و ئێلە کوردەکانی دیکە لەم شەڕەدا بەشداریان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوە |دوایین=Ates |یەکەم=Sabri |سەردێڕ=The End of Kurdish Autonomy: The Destruction of the Kurdish Emirates in the Ottoman Empire |ڕێکەوت=٢٠٢١ |ئیش=The Cambridge History of the Kurds |پەڕەکان=٧٣–١٠٣ |editor-last=Gunes |editor-first=Cengiz |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/end-of-kurdish-autonomy/9FA3CB919480C3748DA40C082FC2E5BF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |شوێن=Cambridge |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٤٧٣٣٥-٤|editor2-last=Bozarslan |editor2-first=Hamit |editor3-last=Yadirgi |editor3-first=Veli}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=BAHDĪNĀN |ناونیشان=https://www.iranicaonline.org/articles/bahdinan-kurdish-region-river-dialect-group-and-amirate/ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=Encyclopaedia Iranica |زمان=en-US}} </ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jwaideh|یەکەم=Wadie|ناونیشان=http://archive.org/details/kurdishnationalm0000jwai|سەردێڕ=The Kurdish national movement : its origins and development|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Syracuse, N.Y. : Syracuse University Press|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٣٠٩٣-٧|زمان=En-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Tejel |یەکەم=Jordi |ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٧ |سەردێڕ=<b>A people without a state: the Kurds from the rise of Islam to the dawn of nationalism,</b> by Michael Eppel |ناونیشان=https://doi.org/10.1080/00263206.2017.1286328 |journal=Middle Eastern Studies |بەرگ=٥٣|issue=4 |پەڕەکان=٦٧٩-٦٨٢ |doi=10.1080/00263206.2017.1286328 |issn=0026-3206}}</ref> == پێش شەڕەکە == لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] زیاتر دوژمنایەتیی ناوچە کوردنشینەکانی کرد، بەو پێیەی میرنشینە کوردییەکان زۆرجار سەربەخۆیی خۆیان پاراست. لەم دۆخەدا [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] (میری سۆران) ھەوڵی داگیرکردنی ناوچەکانی نزیکی دا. لە بێھدینان ناتەبایی لە نێو بنەماڵەی شازادە کوردەکان (محەممەد سەید پاشا، ئیسماعیل پاشا و براکانیان) وایکرد [[میرنشینی سۆران]] جەنگ لە دژی بادینان بکەن. لە ساڵی ١٨١٤ [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد پاشای ڕواندز]] بە دڕندانە ھێرشی کردە سەر ھۆزەکانی مامەش، خۆشناو، برادۆست، شێروان، و سورچی تاوەکو بۆ ئەو ملکەچ بن. دواتر ھێرشی کردە سەر شارۆچکەی ھەریر کە پایتەختی پێشووی [[میرنشینی سۆران]] بوو.<ref name=":2" /> == ھۆکاری شەڕ و سەفەر == : دوای گرتنی ئاکرێ، ھێزی سوور بەرەو ئامێدی (پایتەختی پێشووی [[میرنشینی بادینان]]) جوڵەیان کرد و دەروازەی شارەکەیان گرت. شەڕەکە سێ مانگ بە شێوازی گەمارۆدان و دەروازەپارێزی بەردەوام بوو. سەربازانی بادینان بە سەرۆکایەتی محەممەد سەید پاشا و ئیسماعیل پاشا لە ناو قەڵاکەدا خۆیان ڕاگرت، بەڵام بەھۆی نەبوونی مەشق و ڕاھێنان و نەبوونی یارمەتی دەرەکی بەرخۆدانیان لاواز بوو. == جوڵە و تاکتیک == ھێزەکانی [[میرنشینی سۆران]] بە ژمارە و ڕێکخستنی باڵاترەوە بەسەر ھێزەکانی بادیناندا زاڵ بوون. شەڕەکە بە گەمارۆدانی شار و داخستنی ڕێگاکان و بۆردومانی دەروازەکان بەردەوام بوو. دەوترێت ئەمیر ھەوڵی داوە دڵی خەڵکی شارەکە ڕابکێشێت بۆ ئەوەی تەسلیمبوونەکە بە خێرایی ڕووبدات. == ئەنجام == لە کۆتایی ساڵی ١٨٣١دا [[ئامێدی]] داگیرکرا و [[میرنشینی بادینان]] بە تەواوی لەناوچوو.<ref name=":0">Social Studies in Ottoman Diyarbakir, 1870 - 1915 (بە ئینگلیزی) لاپەڕە ٥٣٤</ref> مووسا بەگ کرا بە پارێزەری ھەرێمی بادینان و بۆ ماوەیەک لە ژێر دەسەڵاتی [[میرنشینی سۆران]] مایەوە. لە دوای سەرکەوتنی ئەم شەڕە دەسەڵاتی میرنشینی سۆران فراوانتر بوو، کە دواتر توانیان شارەکانی دھۆک و زاخۆی ببەنە ژێر دەسەڵاتی [[میرنشینی سۆران]]، لە دوای داگیرکردنی دھۆک و زاخۆ [[میرنشینی سۆران]] ھەڵمەتێکیان بەرەو [[جزیر|جزیرە]] برد و توانیان داگیری بکەن.<ref name=":2">Artesh, Sabri (٢٠١٣). Ottoman-Iranian Borderlands. (بە ئینگلیزی) لاپەڕە: ٦٧، بڵاوکەرەوە: [[زانکۆی کامبریج]] {{ھن}}[[ژپنک]]: ۹۷۸۱۱۰۷۰۳۳٦٥۸, ۱۱۰۷۰۳۳٦٥۹ </ref><ref name=":0" /> جگە لە داگیرکردنی جزیر توانیان بچنە ناو جەرگەی شاری [[ئامەد]]، و دوو شارەکانی [[مێردین]] و [[نسێبین|نسێبینیان]] داگیرکرد.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/BDA1E4CBEA98ADFDC471D89A251C3FD4|سەردێڕ=The Cambridge history of the Kurds|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٤٧٣٣٥-٤|editor-last=Bozarslan|editor-first=Hamit|شوێن=Cambridge ; New York|پەڕەکان=٧٦|doi=10.1017/9781108623711|editor-last2=Gunes|editor-first2=Cengiz|editor-last3=Yadirgi|editor-first3=Veli}}</ref><ref name=":2" /><ref name=":0" /> لە ساڵی ١٨٣٣ ھێرشی کردە سەر شارۆچکەی [[ئاکرێ]] پێش ئەوەی شارۆچکەکە داگیربکات دەستی بە کۆمەڵکوژی ئێزیدییەکانی ناوچەکە کرد، وە ڕابەری شارۆچکەی ئەقرەت دەرکرد.<ref name=":2" /> لە ساڵی ١۸۳٤ شارەکانی: [[ھەولێر]]، [[پردێ]]، [[ڕانیە]]، [[دھۆک]] و [[زاخۆ]] لە ژێر دەسەڵاتی میری کۆرە بوون.<ref name=":2" /> == ھەڵوەشاندنەوەی میرنشینی سۆران == پاشان لە ساڵانی ١٨٣٣ و ١٨٣٦ [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە ڕێگەی شەڕە گەورەکانەوە دەستی کرد بە داگیرکردنی کوردستان، پاشان سەربەخۆیی میرە کوردەکان کۆتایی ھات.<ref>Chaliand, Gérard. Les Kurdes et le Kurdistan (بە فەڕەنسی)</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{شریتی دەروازە|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|شەڕ|مێژوو}} [[پۆل:کورد لە عێراق]] [[پۆل:شەڕ]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:مێژووی باشووری کوردستان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:میرنشینی سۆران]] 5l9pu2vi1k92a5dx3exyjs6wpzgjpv6 0 292111 1689554 1649322 2026-10-18T22:36:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1689554 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەلکانە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بلکانة}}<br>{{lang-en| Palkana }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|35.89107| 44.26477}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پەلکانە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.89107| 44.26477 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بێستانە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەلکانە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی بێستانە]] لە [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 0agtdgfulk8j27g2qysv5fhi43c105z 0 292459 1689535 1653040 2026-10-18T22:31:48Z MFTG 21816 /* top */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان، چاکسازیی مەودای ڕاستەقینە 1689535 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = تەلخێمی گەورە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| تلخیم الکبیر}}<br>{{lang-en| Great Talkhem}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.98073| 43.5126}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی تەلخێمی گەورە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.98073| 43.5126 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی گوێڕ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٤٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٠٢٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''تەلخێمی گەورە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی گوێڕ]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. == ناو == سەبارەت بەناوی تەواوی گوندی تەلەخێمی گەورە دوو بۆچوون ھەیە: * گردەک ھەیە لە تەلەخێم گردەکەش وەک ڕەشماڵێکی ھەڵدراو وایە بۆیە پێی دەوترێت تەلەخێم بە عەرەبی تەل بەواتای [[گرد]] دێت خێم بەواتای خێمە(ڕەشماڵ) دێت بۆیە عەرەبەکان پێیان وتووە تەل الخیم. * دەلێن ھەر لە گوندەکە خەرابەیەک ھەیە خەلکی گوندەکە ڕەشماڵیان لێھەڵداوە ھۆکاری ناو نانی بۆئەم دوو ھۆیە دەگەرێتەوە. == جوگرافیا == گوندێکە سەر بە [[ناحیەی گوێڕ]]ە کەوتۆتە بەشی خۆرئاوی دامێنی چیای [[قەرەچوغ]] وباشوری خۆرھەلاتی ناحیەی گوێر و گوندی [[میلیھۆرتی شعێو]] کەو تۆتە بەشی رۆژھەلاتی و گوندی [[زمارەی گەورە]] و [[زمارەی مەرزان]] کەوتۆتە بەشی رۆژئاوای و گوندی [[مشار]] و [[ھەوارغەل]] کەوتوونەتە بەشی باشووریەوە گوندی [[سێچاڵە]] کەوتۆتە بەشی باکووریەوە. لە ڕووی شوێنی جوگرافیەوە شوێنێکی ستراتیژی ھەیە وەلەرووی ئەسترۆنۆمیەوە گوندی تەلەخێم کەوتۆتە نێوان بازنەی پانی (٣٥،٥٧) و(٣٦،٢) باکوروھێلی درێژی(٤٣،٢٧)و(٤٣،٣٢)ی خۆرھەلات وە گوندی تەلەخێمی گەورە بەرێگایەکی سەرەکی [[ناحیەی گوێڕ]] و [[قەزای مەخموور]] بەیەک دەبەستەوە.<ref>https://www.openstreetmap.org/node/11699094906</ref> == مێژوو == مێژووی درووستبونی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی (١٩٠٠-١٩٠١)وە پێش ئەم سەردەمەش ژیانی تێدابووە و [[جوو|جولەکە]] و [[مەسیحی|گاورەکان]] لەناوچەکەدا نیشتەجێبووون، بەلگەش بۆ ئەم ڕاستیە کە چەندین ئاسەوار و [[گۆڕ]] و چەندەھا شتی کۆن وەک گۆزە و لیرە و مۆری کۆن تێیدا دۆزراوەتەوە. ھۆی دروستبونی گوندی تەلەخێم سەرەتا دەگەڕێتەوە بۆ ئەو شوانکارانەی کە کۆچەری بوون واتا گەریدە بوون بەداوی لەوەرگا و پوش و پاوان وە دواتر لەناوچەکەدا نیشتە جێبوون، دواتر عەرەبیش لەناوچەکە ژیاون بەڵام کۆچیان کردوە بۆ ناوچەکانی دەوروبەری بەشێکیان ماونەتەوە لەگەڵ ئەوەشدا [[کورد]]ەکان وردە وردە زیاتر ڕوویان لە ناوچەکە کردووە، وە کێخوا و ئاغاکان نیشتەجێی تەلەخێم بوون وە دواتر وردە وردە گوندی تەلەخێم ژمارەی دانیشتوانەکەی زیادی کردووە تاوەکو ساڵی (١٩٤٠) ژمارەی دانیشتوانەکەی گەیشتۆتە بەنزیکەی (٩٦٠) کەس وەنزیکی بەسەر(١٠٠)مال([[خێزان]]) دابەش بوون وەلەم (٩٦٠)کەسە بەنزیکەی (٦٠٠)کەسی لەرەگەزی [[نێر]] بووە و (٣٦٠)کەسیشی لەرەگەزی [[مێ]] بووە وە لەسالی (١٩٨٦) ژمارەی دانیشتوانی تەلەخێم گەیشتۆتە(٣٥٠٠)کەس بەڵام لەساڵی(١٩٨٧) گوندەکە تێکدرا و خاپورکرا لەلایەن [[رژێمی بەعس]]ەوە. لە ساڵی(١٩٩١) دووبارە ئاوەدان کراوەتەوە وە لە ساڵی(١٩٩٧) لە شوێنی [[کورد]]، [[عەرەب]] لە ناوچەکە نیشتە جێکرا، بەڵام دواتر لە ساڵی (٢٠٠٣) ئاوەدان کراوەتەوە عەرەبەکانیان بۆ ناوچەکانی خۆیان ناردووەتەوە، ئەم گوندە تا ئێستا خاوەنی (٥٢) [[شەھید]]ە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] q0isaux0r6d9oje1ki88v6uoqtsfpkz 0 293720 1689487 1649325 2026-10-18T19:38:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1689487 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەرپیتان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بربیتان}}<br>{{lang-en| Parpitan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.3689| 44.03828}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پەرپیتان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.3689| 44.03828 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٠٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەرپیتان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 9r338zzfnqowrbvcvd8gzekcmfkvcy8 0 294728 1689566 1649319 2026-10-18T22:38:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1689566 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەنجار | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بنجار}}<br>{{lang-en| Panjar}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.76436| 44.62636}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پەنجار''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.76436| 44.62636 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٣٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٦٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەنجار''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٤٣) [[خێزان]] و (١٦٦) کەس، کە (٨٤) [[نێر]] و (٨٢) [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] i3qdw8ea57m6ocwweno0su837kerzot 0 296540 1689831 1590922 2026-10-19T10:36:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1689831 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''چەتیسگەر''' (بە [[زمانی ھیندی|ھیندی]] و چەتیسگەری: ''छत्तीसगढ़'')یەکێکە لە ویلایەتەکانی ناوەندی وڵاتی [[ھیندستان]]. ئەم ویلایەتە لە ڕووی ڕووبەرەوە دەیەمین ویلایەتی ھیندستانە و ڕووبەرەکەی ١٣٥٬١٩٤ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە، ھەروەھا بە حەشیمەتی ٢٨ ملیۆن کەس، حەڤدەیەمین ویلایەتی پڕدانیشتووانی ئەو وڵاتەیە. پایتەختەکەی شاری '''ڕایپور'''ە. ئەم ویلایەتە لە ١ی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٠ لە ویلایەتی «مادیا پرادیش» جیاکرایەوە. ناوی چەتیسگەر لە زمانی ھیندییدا بە واتای «سی و شەش قەڵا» دێت (چەتیس: ٣٦ + گەر: قەڵا/دژ). لە ئێستادا ئەم ویلایەتە بە یەکێک لە خێراترین ناوچەکان لە ڕووی گەشەسەندنەوە لە ھیندستان دادەنرێت و سەرچاوەیەکی سەرەکی دابینکردنی کارەبا و پۆڵایە لە وڵاتەکەدا. == زمان و دانیشتووان == زۆربەی خەڵکی ئەم ویلایەتە بە زمانی «چەتیسگەری» دەدوێن کە زمانێکی سەر بە خێزانی زمانە ھیندۆئاریایییەکانە؛ بەڵام دانیشتووانی ناوچەی «باستار» لە باشووری ویلایەتەکە، بە زمانێکی سەر بە خێزانی [[زمانە دراڤیدییەکان]] قسە دەکەن. == ئەمانەش ببینە == * [[ھیندستان]] * [[ئاسام]] {{پۆلی کۆمنز|Chhattisgarh}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ھیندستان|جوگرافیا|دەیەی ٢٠٠٠}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:چەتیسگەر]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] 4u4mirtmfble37pmike1usrjruwzqfh 0 296686 1689645 1599381 2026-10-19T02:29:59Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689645 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شەڕەکانی ئێران و عوسمانی]]|image=Abbas Mirza in battle.jpg|caption=|date=١٠ی ئەیلوولی ١٨٢١ – ٢٣ی تەممووزی ١٨٢٣|place=سنووری ئێران و عوسمانی؛ [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئاناتۆلیا]] و [[عێراق]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=بێ ئەنجام<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Sabri |دوایین=Ateş |ناونیشان=http://worldcat.org/oclc/980068476 |سەردێڕ=The Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914 |ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-٥٤٥٧٧-٩|oclc=٩٨٠٠٦٨٤٧٦|پەڕە=٥٤|وتەگێڕانەوە=The culmination of frontier raids carried out by Abbas Mirza and Dawlatshah, '''the war of 1821–22 was inconclusive,''' despite Iran’s many victories. The emergence of cholera, mutual concerns about Russia’s advance, the war in Greece, and pressure from Iranian merchants trading with the Ottoman Empire all helped bring hostilities to an end. Abbas Mirza claimed he had waged the campaign not for land or against the sultan, but in defense of his family’s honor; however, Sultan Mahmud II remained upset with Tehran and considered a counter-campaign. Abbas Mirza’s pleas to Stratford Canning, the powerful British ambassador in Istanbul, might have changed his mind. Following negotiations between Rauf Pasha and the Iranian envoy, Mirza Mohammad Ali Ashtiyani, on July 28, 1823, the first Treaty of Erzurum was signed.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Farmanfarmaian |یەکەم=Roxane |ناونیشان=https://books.google.com.tr/books?id=FxN9AgAAQBAJ&q=ottoman+persian+war+of+1821-1823+persian+victory&pg=PA88&redir_esc=y#v=onepage&q=ottoman%20persian%20war%20of%201821-1823%20persian%20victory&f=false |سەردێڕ=War and Peace in Qajar Persia: Implications Past and Present |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-١٠٣٠٨-٩|زمان=en|پەڕەکان=٨٨-٩٧}}</ref><ref>Azap, Eralp Yaşar (2023). ''[https://www.otuken.com.tr/u/otuken/docs/s/a/sah-mat-1685435606.pdf?srsltid=AfmBOooICZAkB8-15kHITURVGAoPFMzKTuxR5epYB249F-6DJf1R9GV1 Şah Mat: 1820–1823 Osmanlı-İran Savaşı (Siyaset–Harekât–Lojistik / Organizasyon).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251107111718/https://www.otuken.com.tr/u/otuken/docs/s/a/sah-mat-1685435606.pdf?srsltid=AfmBOooICZAkB8-15kHITURVGAoPFMzKTuxR5epYB249F-6DJf1R9GV1 |date= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}'' İstanbul: [[Ötüken Neşriyat |Ötüken Neşriyat A.Ş]]., p. 286. ISBN 978-625-408-517-8.</ref > * [[پەیماننامەکانی ئەرزڕۆم|پەیماننامەی ئەرزڕۆم]]|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}} *{{flagicon image|War Flag of Fath Ali Shah.svg}} [[ئێرانی قاجاڕی]]|combatant2={{tree list}} *{{flagicon image|Ottoman Empire 1793-1844 alternative.png}} [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] **{{flagicon image|Ottoman Empire 1793-1844 alternative.png}} [[مەمالیکی عێراق|عێراقی عوسمانی]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|War Flag of Fath Ali Shah.svg}} '''[[فەتحعەلی شا]]'''{{ھن}}{{flagicon image|War Flag of Fath Ali Shah.svg}} [[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]]{{ھن}}{{flagicon image|War Flag of Fath Ali Shah.svg}} [[محەممەدعەلی دەوڵەتشا|محەممەد عەلی]]{{ھن}}{{flagicon image|War Flag of Fath Ali Shah.svg}} [[مووسا خەمیس]]{{ھن}}{{flagicon image|War Flag of Fath Ali Shah.svg}} [[ئیحسان خان نەخچیڤانی|ئیحسان خان]]|commander2={{flagicon image|Ottoman Empire 1793-1844 alternative.png}} '''[[مەحموودی دووەم]]'''{{ھن}}{{flagicon image|Ottoman Empire 1793-1844 alternative.png}} [[داوود پاشای بەغدا|داوود پاشا]]{{ھن}}{{flagicon image|Ottoman Empire 1793-1844 alternative.png}} [[محەممەد ئەمین ڕەئووف پاشا|محەممەد ئەمین]]{{ھن}}{{flagicon image|Ottoman Empire 1793-1844 alternative.png}} [[خوسرەو محەممەد پاشا|خوسرەو محەممەد]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox=}} '''شەڕی عوسمانی و ئێران لە ساڵانی ١٨٢١–١٨٢٣''' یان '''شەڕی عوسمانی و قاجاڕی'''، لە ساڵی ١٨٢١ تاوەکوو ساڵی ١٨٢٣ لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[ئێرانی قاجاڕی]] ڕوویدا.{{Sfn|Sicker|2001}} == پێشینە == گرژییەکانی نێوان ھەردوو ئیمپراتۆریەتەکە بەھۆی داڵدەدانی خەڵکی ھۆزە یاخیبووەکانی [[ئازەربایجان (ھەرێم)|پارێزگای ئازەربایجانی]] ئێران لەلایەن ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییەوە پەرەی سەند.{{Sfn|Tucker|2010}} پرسەکانی تایبەت بە [[ھۆزە کوردەکان|ھۆزە سنوورییەکانی کورد]] وەک ھۆزەکانی حەیدەران و سیپکی پەیوەندییەکانی نێوان ئەو دوو ئیمپراتۆریەتەیان ئاڵۆزتر کردبوو. بۆ نموونە ئێران ھەڵمەتێکی سەربازیی لە دژی دەروێش پاشای ''موحافزی'' [[وان]] دەستپێکرد، کاتێک ڕەتیکردەوە ئەو کوردە سیپکییانە بگەڕێنێتەوە کە پەنایان بردبوو بۆ عوسمانییەکان و لە [[ئەردیش]] نیشتەجێ ببوون.{{Sfn|Ateş|2013}} شەڕی عوسمانی و ئێران کە لە ساڵی ١٨٢١ دەستی پێکرد، بەشێک بوو لە [[شەڕەکانی ئێران و عوسمانی|زنجیرەیەک شەڕی نێوان ھەردوو ئیمپراتۆریەتەکە]]، کە دەگەڕێتەوە بۆ کاریگەرییەکانی زلھێزە بیانییەکان، بەتایبەتی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەڕیتانیا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]].{{Sfn|Sorkhabi|2017}} ئێرانییەکان و عوسمانیەکان لە چوارچێوەی کایەی نفووزی خۆیاندا بوون و بەرەو ڕکابەرییەکانیان ڕاکێشران. [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] ھەوڵی دەدا فشار بخاتە سەر ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی کە ئەو کاتە [[شەڕی سەربەخۆییی یۆنان|لەگەڵ یۆنانیەکان لە شەڕدا]] بوو.{{Sfn|Tucker|2010}} == شەڕەکە == [[پەڕگە:A_Persian_Cavalier_smoking_(Letters_from_the_Caucasus_and_Georgia).jpg|ڕاست|وێنۆک|246x246پیکسڵ|سوارچاکێکی فارس جگەرە دەکێشێت (نامەکانی قەوقاز و گورجستان)]] [[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]] شازادەی جێنشینی ئێران بە ھاندانی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] ھێرشی کردە سەر [[ئەرمەنستانی ڕۆژاوا]] و ناوچەکانی دەوروبەری پارێزگای [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجانی]] ئێران.{{Sfn|Tucker|2010}} لە ١٠ی ئەیلوولی ساڵی ١٨٢١ ھێزەکانی ئێران لە [[تەورێز|تەبرێزەوە]] بەرەو سنوور ڕێپێوانیان کرد.<ref>{{Cite thesis|title=The grand strategy of the Russian Empire in the Caucasus against its southern rivals (1821-1833)|url=http://etheses.lse.ac.uk/3512/|publisher=The London School of Economics and Political Science (LSE)|date=October 2016|degree=phd|language=en|first=Serkan|last=Keçeci}}</ref> لە ١٦ی ئەیلوولدا، ھێزەکانی ئێران لە گووربوڵاک سنووریان بەزاند و لە تشرینی دووەمی ١٨٢١دا ھەڵیانکوتایە سەر [[بازید|قەڵای بایزید]] و ڕێگاکانی دابینکردنی ئێرانیان مسۆگەر کرد. لەگەڵ ڕێپێوانەکەی سوپای ئێران بۆ ناو ناوچەکە، بە دوای عەشیرەتەکانی حەیدەراندا دەڕۆیشتن، کە بەرەو دیاربەکر ھەڵدەھاتن.<ref>{{Cite thesis|title=Fragile alliances in the Ottoman East: the Heyderan Tribe and the empire, 1820 - 1929|url=http://hdl.handle.net/11693/46654|publisher=Bilkent University|date=April 2018|language=English|first=Erdal|last=Çiftçi|hdl=11693/46654}}</ref> دوای ھەڵمەتە سەرکەوتووەکەی [[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]] لە زستاندا، زۆربەی ھێزەکانی بۆ [[تەورێز]] کشاندەوە لەکاتێکدا مۆڵگە سەربازییەکانی شار و شارۆچکە بەرچاوەکان بەجێھێشت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=War and peace in Qajar Persia: Implications Past and Present|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-١٠٣٠٧-٢|editor-last=Farmanfarmaian|editor-first=Roxane|oclc=١٢٩٤٦٣٨٣٧٣}}</ref> تورکەکان دەستیان کرد بە ڕێکخستنی ھێرشی پێچەوانە، کە لە ژێر دەستی سەرعەسکەری نوێ، [[Mohammad Amin Rauf Pasha|محەممەد ئەمین ڕەئووف پاشا]] ڕێکخرابوو. ئەوان پلانیان دانابوو کە مۆڵگە سەربازییەکانی [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]] بشکێنن و ڕایانماڵن و بەشێک لە ئازەربایجان داگیر بکەن بۆ ئەوەی ڕێگری لە کۆکردنەوەی ھێزەکانی ئێران بکەن و بەمەش مەرجی ئاشتی لەگەڵ عوسمانی ناچاری بکەن.<ref name=":0" /> بەڵام قەڵای تۆپراککالێ بە ھۆی ھەڵکەوتە ستراتژییەکەیەوە لەبەردەم پلانەکانی عوسمانیدا وەستا. سەردارەکەی ئەریوان بەردەوام ھێرشی دەکردە سەر پێگەکانی عوسمانی لە دەوروبەری تۆپراککالێ، ئەمەش کاتێکی بەنرخی بە [[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]] دەدا بۆ وەرگرتنەوەی ھێزەکان بۆ ڕزگارکردنی قەڵاکە. شەڕی دەرەنجام لە مانگی ئایاری ساڵی ١٨٢٢ بۆ عوسمانییەکان شکستێک بوو، بەڵام ئێرانییەکان نەیانتوانی سوود لە سەرکەوتنەکانیان وەربگرن.<ref name=":0" /> [[پەڕگە:The_path_followed_by_Mohammad_Ali_Mirza_during_the_siege.jpg|ڕاست|وێنۆک|246x246پیکسڵ|ئەو ڕێگایەی کە [[محەممەد عەلی دەولەتشاھ|محەممەد عەلی میرزا]] لە کاتی گەمارۆدا پەیڕەوی کرد]] ھێرشی پێچەوانەی دووەم لەلایەن والیی عوسمانی (پارێزگار)ی بەغدا، [[داوود پاشای بەغدا|داوود پاشا]] ڕێکخرا، کە ھێرشی کردە سەر ئێران. لەشکرکێشییەکە سەرکەوتوو نەبوو و لەلایەن سوپای قاجاڕییەوە بە سەرپەرشتیی کوڕە گەورەکەی شا، شازادە [[محەممەدعەلی دەوڵەتشا|محەمەد عەلی میرزا]]، شکێنرا.<ref name="Cenage">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/turko-iranian-war-1821-1823|سەردێڕ=Turko–Iranian War (1821–1823) {{!}} Encyclopedia.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=[[Cengage Group]] |via=[[Encyclopedia.com]]}}</ref> عوسمانییەکان پاشەکشەیان کرد بۆ خاکی خۆیان، لە کاتێکدا ئێرانییەکان [[شارەزوور|شارەزووریان]] بە درێژاییی [[ڕووباری دیالە|ڕووباری سیروان]] گرت، بە پشتیوانی [[کوردانی فەیلی]] و [[لوڕە فەیلییەکان]] کە بەرەی عوسمانییان تێکشکاند و ناچاریان کردن زیاتر پاشەکشە بکەن بۆ [[کەرکووک]].<ref name="Farrokh">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Farrokh|یەکەم=Kaveh|ناونیشان=https://archive.org/details/ogm-iran-at-war-1500-1988/page/204/mode/2up?q=1821|سەردێڕ=Iran At War 1500-1988|بڵاوکەرەوە=Osprey Publishing|ساڵ=٢٠١١|پەڕە=٢٠٤}}</ref> محەمەد عەلی میرزا [[سلێمانی|سلێمانیی]] گرت و دوای گرتنی [[سامەڕا]]، بە ٤٠ ھەزار ھێزی پیادە و تۆپخانە [[Siege of baghdad (1821-1823)|گەمارۆی بەغدای دا]]. پاشەکشەی عوسمانی لێرە کۆتاییی ھات، بەو پێیەی [[داوود پاشای بەغدا|داوود پاشا]] بەسەرکەوتوویی بەرگریی لە شارەکە کرد بە ٣٩٠٠ پیادە و ٨٨٠٠ سوارەوە، ئەمەش وایکرد قاجاڕەکان نەتوانن بەغدای لە ڕوو ستراتیژییەوە گرنگ بگرن. بە تێکەڵکردنی لەگەڵ کاریگەرییەکانی بڵاوبوونەوەی نەخۆشی کۆلێرا، لە کۆتاییدا [[محەممەدعەلی دەوڵەتشا|محەمەد عەلی میرزا]] ناچار بوو گەمارۆکە ھەڵبگرێت.<ref name="Farrokh" /><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Tekdemir |یەکەم=Arş Gör Aziz |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=XIX. YÜZYILIN İLK ÇEYREĞİNDE OSMANLI-İRAN İHTİLAFLARI VE 1821–1823 SAVAŞI |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/kdeniz/article/175623 |journal=Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi |زمان=tr |issue=4 |پەڕەکان=٨٣|issn=1308-6200}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Bustani|یەکەم=Butrus|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=geIHzgEACAAJ|سەردێڕ=Muhit-ul-muhit: an Arabic-Arabic dictionary|ڕێکەوت=١٩٧٩|بڵاوکەرەوە=Librairie du Liban|پەڕەکان=٦٥|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iranicaonline.org/articles/dawlatsah-mohammad-ali-mirza/|سەردێڕ=DAWLATŠĀH, MOḤAMMAD-ʿALĪ MĪRZĀ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Encyclopaedia Iranica |زمان=en-US}}</ref><ref>Karakuş, Sadık Emre.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/mufassal-osmanli-tarihi-1.-cilt/Mustafa%20Cezar%20-%20Mufassal%20Osmanl%C4%B1%20Tarihi.%2005/page/2868/mode/2up|سەردێڕ=Mufassal Osmanlı Tarihi 6 Cilt Takım|پەڕەکان=٢٨٦٨}}</ref> [[محەممەدعەلی دەوڵەتشا|محەمەد عەلی میرزا]] خۆی لە کاتی گەمارۆدا تووشی نەخۆشییەکە بوو، و لە ٢٢ی تشرینی دووەمدا کۆچی دواییی کرد، کاتێک لە [[تیسفۆن|شاری تیسفۆن]] بوو.<ref name="Farrokh" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hambly|یەکەم=Gavin R. G.|سەردێڕ=The Cambridge History of Iran|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٦٨|بەرگ=٧|پەڕە=١٦٣|chapter=Ch. 4|chapter-url=https://archive.org/details/cambridgehistory0007unse_b4w5/page/162/mode/2up?q=1821}}</ref> == دەرئەنجام == ئاشتی تا [[پەیماننامەکانی ئەرزڕۆم|پەیمانی ئەرزڕۆم]] دوای دوو ساڵ نەھاتە ئاراوە؛{{Sfn|Williamson|2008}} ھەردوو لایەن دانیان نا بەو سنوورانەی پێشوو کە لە [[گرێبەستی زەھاب|پەیمانی زەھاودا]] لە ساڵی ١٦٣٩ دامەزرابوون،{{Sfn|Mikaberidze|2011}} و شەڕ بەبێ ھیچ گۆڕانکارییەکی خاکی تەواوبوو. ھەروەھا لە پەیماننامەکەدا ھاتبوو، کە دەبێت گەرەنتیی گەیشتن بە [[زیارەت (ئیسلام)|زیارەتی]] [[فارسەکان|فارس]] بۆ شوێنە پیرۆزەکانی [[مەککە]] و [[مەدینە]] لە ناو ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا بدرێ.{{Sfn|Tucker|2010}} [[پەڕگە:Treaty_of_Erzurum.png|چەپ|وێنۆک|پەیماننامەی ئەرزڕۆم، ئەرشیڤی عوسمانییەکان]] == سەرچاوەکان == <references /> == پەراوێزەکان == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٠٣٣٦٥٨|شوێن=New York}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Williamson|یەکەم=Graham|سەردێڕ=War and Peace in Qajar Persia: Implications Past and Present|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨١١٣٤١٠٣٠٨٩|editor-last=Farmanfarmaian|editor-first=Roxane|chapter=The Turko-Persian War of 1821-1823: winning the war but losing the peace|chapter-url=https://books.google.com/books?id=FxN9AgAAQBAJ&q=ottoman+persian+war+of+1821-1823+persian+victory&pg=PA88}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mikaberidze|یەکەم=Alexander|سەردێڕ=Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨١٥٩٨٨٤٣٣٦١|شوێن=Santa Barbara, CA}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sicker|یەکەم=Martin|سەردێڕ=The Islamic World in Decline: From the Treaty of Karlowitz to the Disintegration of the Ottoman Empire|بڵاوکەرەوە=Praeger|ساڵ=٢٠٠١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sorkhabi|یەکەم=Rasoul|سەردێڕ=Tectonic Evolution, Collision, and Seismicity of Southwest Asia: In Honor of Manuel Berberian's Forty-Five Years of Research Contributions|ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Geological Society of America|ژپنک=٩٧٨٠٨١٣٧٢٥٢٥٣|شوێن=Boulder, Colorado}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ساڵ=٢٠١٠|editor-last=Tucker|editor-first=Spencer C.|بەرگ=III}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ward|یەکەم=Steven R.|سەردێڕ=Immortal: A Military History of Iran and Its Armed Forces|بڵاوکەرەوە=Georgetown University Press|ساڵ=٢٠٠٩}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|مێژوو|ئێران|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوت و ساڵ]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئێرانی قاجاڕی]] [[پۆل:دەیەی ١٨٢٠]] [[پۆل:١٨٢١]] [[پۆل:١٨٢٢]] [[پۆل:١٨٢٣]] [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] 1v8nn9lujulji5xcdt75efb2r2w1ce4 0 296745 1689859 1688002 2026-10-19T10:50:09Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689859 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''نامە بۆ گەلاتییەکان''' نۆیەمین پەرتووکی [[پەیمانی نوێ]]ی [[پەرتووکی پیرۆزی مەسیحی]]یە و چوارەمین لە [[نامەکانی پۆڵس]]ە لە ڕێکخستنی نەریتییدا. ئەمە نامەیەکە لە [[پۆڵسی نێردراو]]ەوە بۆ ژمارەیەک لە کۆمەڵگە [[مەسیحییەتە سەرەتایییەکان|مەسیحییە سەرەتایییەکان]] لە [[گالاتیا]]. زانایان پێشنیاری ئەوەیان کردووە کە ئەمە یان [[گالاتیا (پارێزگای ڕۆمانی)|پارێزگای ڕۆمانیی گالاتیا]] لە باشووری [[سەنتەرە سەرەتایییەکانی مەسیحییەت#ئاسیای بچووک|ئەناتۆڵیا]]یە، یان ناوچەیەکی گەورەیە کە لەلایەن «[[گەلاتییەکان (گەل)|گەلاتییەکان]]»، گرووپێکی نەتەوەییی گەلی سێلتیک لە ناوەڕاستی [[ئاناتۆلیا]]، دیاری کراوە.{{Sfn | Betz | 2007}} نامەکە لە بنەڕەتدا بە [[یۆنانیی کۆینێ]] نووسراوە و دواتر بۆ زمانەکانی تر وەرگێڕدراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.texansforjesus.org/Galatians/ |سەردێڕ=Galatians |وتەگێڕانەوە=The Epistle to the Galatians was composed in Koine Greek. |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260619151319/http://www.texansforjesus.org/Galatians/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |url-status=dead}}</ref> لەم نامەیەدا، پۆڵس بە پلەی یەکەم سەرقاڵی ئەو ناکۆکییەیە کە دەوری [[مەسیحییە نەتەوەکان|مەسیحییە نا-جوولەکەکان]] و [[شەریعەتی مووسا]]ی داوە لە ماوەی [[سەردەمی نێردراوان]]دا. پۆڵس بەڵگە دەھێنێتەوە کە گەلاتایییە نا-جوولەکەکان پێویست نییە پابەندی بنەماکانی شەریعەتی مووسا بن، بەتایبەتی [[خەتەنەکردنی ئایینیی پیاوان]]، ئەمەش بە ڕەچاوکردنی ڕۆڵی شەریعەت لە ژێر ڕۆشنایی سرووشی مەسیحدا. «نامە بۆ گەلاتییەکان» کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر مێژووی مەسیحییەت، گەشەپێدانی خواناسی مەسیحی و لێکۆڵینەوە لە [[پۆڵسی نێردراو]] ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Galatians Through the Centuries|دوایین= Riches |یەکەم= John|بڵاوکەرەوە= Wiley-Blackwell |ساڵ= ٢٠٠٧|ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٣١٢٣٠٨٤-٧}}</ref> ناکۆکییە سەرەکییەکەی ناو نامەکە پەیوەندی بەو پرسیارەوە ھەیە کە چۆن نا-جوولەکەکان دەتوانن ببنە مەسیحی، ئەمەش ئەوە نیشان دەدات کە ئەم نامەیە لە قۆناغێکی زۆر سەرەتاییی مێژووی [[کڵێسا]]دا نووسراوە، کاتێک زۆربەی زۆری مەسیحییەکان جوولەکە یان [[مەسیحییە تازەکان|تازە باوەڕھێناوە جوولەکەکان]] بوون، کە مێژوونووسان بە [[مەسیحییە جوولەکەکان]] ناویان دەبەن. نیشانەیەکی دیکەی ئەوەی کە نامەکە سەرەتایییە ئەوەیە کە ھیچ ئاماژەیەک لە نامەکەدا نییە بۆ ڕێکخراوێکی پێشکەوتوو لە ناو کۆمەڵگەی مەسیحیدا بە گشتی. ئەمەش دەیکاتە ناو ماوەی ژیانی خودی پۆڵسەوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Holladay |یەکەم= Carl R. |authorlink=Carl Holladay |سەردێڕ=A Critical Introduction to the New Testament|بڵاوکەرەوە= Abingdon Press |ساڵ= ٢٠٠٥|ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٨٧٠٨٥٦٩-٩|شوێن= Nashville, TN |پەڕەکان= ٤٦٣–٦٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Epistle to the Galatians}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|دین}} {{کتێب-کۆلکە}} {{ئایین-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبەکانی پەیمانی نوێ]] [[پۆل:پەیامی پەیرەوکراو]] [[پۆل:دەقە مەسیحییەکانی سەدەی ١ەم]] 145xjjvzn32kr8vvv9whdjs1kyxb8j7 0 297036 1689621 1594745 2026-10-19T01:38:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689621 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پەیامەکان''' ئەپڵیکەیشنێکی نەرمامێری [[خزمەتگوزاریی کورتەنامە|ناردنی کورتەنامەیە]] کە لەلایەن [[ئەپڵ]] بۆ [[سیستمی بەکارخەری|سیستەمەکانی کارپێکردنی]] [[مەک ئۆئێس]]، [[ئای ئۆ ئێس]]، [[ئایپاد ئۆ ئێس]]، [[واچ ئۆ ئێس]] و ڤیژن ئۆ ئێس پەرەی پێدراوە. ھەموو وەشانەکانی پەیامەکان پشتگیری لە خزمەتگوزارییەکانی [[ئایمەسج]] و پەیامەکانی ئەپڵ بۆ بازرگانی دەکەن، لەکاتێکدا [[سیستمی بەکارخەریی مۆبایل|وەشانی مۆبایلی]] پەیامەکان لەسەر ئای ئۆ ئێس — کە لەسەر [[ئایفۆن]] و مۆدێلەکانی [[ئایپاد]] کە پشتگیریی [[تۆڕی خانەیی]] دەکەن بەکاردێت — ھەروەھا پشتگیری لە [[ڕاژەی کورتە پەیام|ئێس ئێم ئێس]]، ئێم ئێم ئێس و ئاڕ سی ئێس (RCS) لە [[ئای ئۆ ئێس ١٨]]دا دەکات.<ref name="rcs">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Johnson |یەکەم=Allison |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.theverge.com/2024/6/10/24171315/apple-messages-rcs-ios-18-imessage-green-bubble|سەردێڕ=Apple is bringing RCS to the iPhone in iOS 18 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240610174135/https://www.theverge.com/2024/6/10/24171315/apple-messages-rcs-ios-18-imessage-green-bubble |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=The Verge |زمان=en}}</ref> بەکارھێنەران دەتوانن جیاوازی نێوان ئەو پەیامانەی کە لە ڕێگەی گەیەنەری پەیامەکانەوە (ئێس ئێم ئێس/ئێم ئێم ئێس/ئاڕ سی ئێس) نێردراون و ئەو پەیامانەی کە لە ڕێگەی ئایمەسج یان پەیامەکانی ئەپڵ بۆ بازرگانی نێردراون لە ڕێگەی ڕەنگی بڵقەکەوە بناسنەوە. بڵقەکان بە ڕەنگی سەوز بۆ گەیەنەری پەیامەکان (ئێس ئێم ئێس/ئێم ئێم ئێس/ئاڕ سی ئێس)، شین بۆ ئایمەسج، یان خۆڵەمێشیی تۆخ بۆ پەیامەکانی ئەپڵ بۆ بازرگانی دەردەکەون.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://support.apple.com/en-us/104972|سەردێڕ=What is the difference between iMessage, RCS, and SMS/MMS? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240614051700/https://support.apple.com/en-us/104972 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Apple Support |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەپڵ|ئینتەرنێت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|دەیەی ٢٠٠٠|زانستی کۆمپیوتەر}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:نەرمەکاڵای ئەپڵ]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] bjbwexligi3uvnt5yq0s66dd1akvqta 0 297040 1689623 1594744 2026-10-19T01:38:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1689623 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پەیامەکانی گووگڵ'''<ref name="Rebrand">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Li |یەکەم=Abner |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://9to5google.com/2023/12/01/google-messages-name/|سەردێڕ='Messages by Google' is now just 'Google Messages' |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231202040120/https://9to5google.com/2023/12/01/google-messages-name/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=9t5oGoogle}}</ref> (پێشتر بە مەسنجەر، پەیامەکانی ئەندرۆید، و پەیامەکان لەلایەن گووگڵەوە ناسرابوو) ئەپڵیکەیشنێکی نەرمامێری [[خزمەتگوزاریی کورتەنامە|ناردنی کورتەنامەیە]] کە لەلایەن [[گووگڵ]] بۆ سیستەمە کارپێکردنە مۆبایلەکانی [[ئەندرۆید]] و وێر ئۆ ئێس پەرەی پێدراوە. ھەروەھا وەک ئەپێکی وێب بەردەستە. ئەم خزمەتگوزارییە سەکۆی گشتگیری فەرمیی گووگڵە بۆ ناردنی نامە لە ژینگەی ئەندرۆیددا، و [[ڕاژەی کورتە پەیام|ئێس ئێم ئێس]]، ئێم ئێم ئێس و خزمەتگوزارییەکانی پەیوەندیی دەوڵەمەند (ئاڕ سی ئێس) بەکاردەھێنێت. لە ساڵی ٢٠٢٣وە، گووگڵ خزمەتگوزاریی ئاڕ سی ئێسی بە شێوەی بنەڕەتی لەسەر ئامێرە پشکدارەکانی ئەندرۆید چالاک کردووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Li |یەکەم=Abner |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://9to5google.com/2023/08/08/google-messages-rcs-default/|سەردێڕ=Google Messages turning on RCS by default, group E2E encryption launches |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=9to5Google}}</ref> کە ھاوشێوەی جێبەجێکردنی [[ئایمەسج]]ە لەسەر ئامێرەکانی ئەپڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Sattelberg |یەکەم=Will |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.androidpolice.com/google-messages-sms-react-suggested-starring-replies-more/|سەردێڕ=Google is making Messages even more like iMessage, but still won't get you that blue bubble |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Android Police |زمان=en-US}}</ref> پەیامەکانی [[سامسۆنگ]] لە ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦دا ڕادەگیرێت، و سامسۆنگ بەکارھێنەرانی دەگوازێتەوە بۆ پەیامەکانی گووگڵ وەک ئەپڵیکەیشنی بنەڕەتی بۆ ناردنی نامە.<ref name="Samsung">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.samsung.com/us/apps/samsung-messages/|سەردێڕ=Samsung Messages Discontinued {{!}} Switch to Google Messages |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260409173011/https://www.samsung.com/us/apps/samsung-messages/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Samsung US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|ئینتەرنێت}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:نەرمامێری پەیوەندیکردن]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی گووگڵ]] [[پۆل:خزمەتگوزارییەکانی گووگڵ]] [[پۆل:گووگڵ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] gd8cf7lwiv5x6tl2yum17vn1iur9k6j 0 297531 1689493 1598424 2026-10-18T19:39:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1689493 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''''ئیڤۆلووشن ئۆف فیزیکس: گڕۆس ئۆف ئایدیێس فڕۆم ئێرلی کۆنسێپتس توو ڕێلاتیڤیتی ئەند کوانتۆم''''' (پەرەسەندنی فیزیک) کتێبێکی زانستییە بۆ خوێنەرانی ئاسایی. ئەم کتێبەی لەلایەن فیزیکزانان [[ئەلبەرت ئایینشتاین]] و لیۆپۆڵد ئینفێڵد نووسراوە، باس لە گەشەسەندنی بیرۆکەکان لە فیزیکدا دەکات. لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٣٨ لەلایەن چاپخانەی زانکۆی کامبریج بڵاو کرایەوە. کتێبەکە پێشوازییەکی زۆری لێکرا،<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Capria |یەکەم=Marco Mamone |سەردێڕ=Physics Before and After Einstein |پەڕەکان=٨|ساڵ=٢٠٠٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=r9C-SCXymPoC&dq=%22The+Evolution+of+Physics%22+einstein&pg=PA8 |بڵاوکەرەوە=IOS Press |ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٦٠٣-٤٦٢-٧}}</ref> و لە چیرۆکی بەرگی گۆڤاری [[تایم (کۆوار)|تایم]]دا ئاماژەی پێ درا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|کتێب|زانست|فیزیک|سووریا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{کتێب-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} hbn0emoi57uo7gajr3nxk9u5yjni5a0 0 297591 1689533 1606315 2026-10-18T22:22:41Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689533 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''زەینەب کناجی''' (١٩٧٢–١٩٩٦)، ناوی ڕەمزی '''زەیلان'''، ئەندامی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) بوو کە بە یەکەم ھێرشی [[خۆکوژی]] ناسراوە. شێوازی جێبەجێکردنی کاریگەری لەسەر ڕۆڵی ژنان لەناو حیزبەکەدا ھەبووە. == ژیاننامە == کناجی لە گوندێکی [[پارێزگای مەلەتی]] لە ساڵی ١٩٧٢ لەدایکبووە<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Orhan |یەکەم=Mehmet |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zOC9CgAAQBAJ&dq=Zeynep+Kinaci+and+malatya+university&pg=PT97 |سەردێڕ=Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations & Repertoires |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٤٢٠٤٣-٩|زمان=en}}</ref> لە خێزانێکی ھۆزی مامورەکی.<ref name=":0">{{بیرخستنەوە|دوایین=Ahmed |یەکەم=Akbar |chapter=Gender, Revenge, Mutation, and War |ڕێکەوت=٢٠٢١|chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/why-gender/gender-revenge-mutation-and-war/A9549983890762AC68C1B9821786734B |سەردێڕ=Why Gender? |پەڕەکان=٣٣٤–٣٣٥|editor-last=Browne |editor-first=Jude |شوێن=Cambridge |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٨٣٣٣٧-٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان]]ی لە [[زانکۆی ئینۆنو]] لە [[مەلەتی]] خوێندووە و لە نەخۆشخانەی دەوڵەت وەک تەکنیکاری [[تیشکی ئێکس]] کاری کردووە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Özcan |یەکەم=Ali̇ Kemal |بەستەری نووسەر=Ali Kemal Özcan |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=The Nature and Resource Field of the Kurdish Resistance in Turkey: A Dormant Resource |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/4284373 |journal=[[Middle Eastern Studies (journal)|Middle Eastern Studies]] |بەرگ=٤١|issue=3 |پەڕەکان=٣٩٩–٤٠٢|doi=10.1080/00263200500106024 |issn=0026-3206 |jstor=4284373 |s2cid=143133576|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٥ پەیوەندی بە [[پەکەکە]]وە کرد.<ref name=":1" /> === ھێرشە خۆکوژییەکە === لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٩٦، کناجی تەقەمەنییەکانی لە نزیک سەربازانی [[تورکیا]] لە [[دێرسیم]] تەقاندەوە کە خەریکی وتنی «[[سروودی سەربەخۆیی (تورکیا)|سروودی سەربەخۆیی]]» بوون،<ref name=":1" /><ref name=":0" /> کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی دە سەرباز<ref name=":0" /> و برینداربوونی زیاتر لە سی کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1996 Global Terrorism: Europe and Eurasia Overview |ناونیشان=https://irp.fas.org/threat/terror_96/europe.html |ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=irp.fas.org}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gürbüz |یەکەم=Mustafa |ناونیشان=https://library.oapen.org/bitstream/id/a56ded63-17b0-4261-b529-334486937e12/623376.pdf |سەردێڕ=Rival Kurdish Movements in Turkey |بڵاوکەرەوە=[[University of Amsterdam]] |پەڕەکان=٩٦–٩٧}}</ref> پێش ھێرشەکە، سێ نامەی نووسی کە تێیدا ھۆکارەکانی بۆ ھێرشە خۆکوژییەکە ڕوون کردبووەوە، یەکێکیان ئاراستەی سەرکردایەتیی پەکەکە، یەکێکیان بۆ شەڕڤانانی ئازادیی ژنان و یەکێکی تریشیان بۆ گەلی شۆڕشگێڕی [[کوردستان]].<ref name=":1" /> بە بۆچوونی نامەکانی، ئەو کارەکەی وەک دەربڕینی خۆشەویستیی خۆی بۆ مرۆڤ و ژیان دەبینی.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">Käser, Isabel, ed. (2021) p.42</ref> ئەو ئەمەی وەک [[ڕێگەیەک]] دەبینی بۆ ڕزگارکردنی خۆی لەو چەوسانەوەیەی کە کورد لەلایەن تورکیاوە ڕووبەڕووی دەبووەوە.<ref name=":1" /> [[تەقینەوەی ١٩٩٦ی دێرسیم|ھێرشە خۆکوژییەکە]] لە وەڵامی ھەوڵێکی شکستخواردووی تیرۆرکردنی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yildiz |یەکەم=Güney |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Assassinations could upset the status quo in Turkey-PKK conflict |ناونیشان=https://www.mei.edu/publications/assassinations-could-upset-status-quo-turkey-pkk-conflict |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Middle East Institute]] |زمان=en}}</ref><ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=A 'Goddess' of the Kurdish freedom struggle: A tribute to Zeynep Kınacı|ناونیشان=https://medyanews.net/a-goddess-of-the-kurdish-freedom-struggle-a-tribute-to-zeynep-kinaci/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Medya News|زمان=en-US|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220528074650/https://medyanews.net/a-goddess-of-the-kurdish-freedom-struggle-a-tribute-to-zeynep-kinaci/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢|url-status=dead}}</ref><ref name=":0" /> لە ٦ی ئایاری ١٩٩٦دا ھات.<ref name=":4" /> == پێزانین == کۆچی دواییی ئەو کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر ڕۆڵی ژنان لە [[پەکەکە]]دا ھەبوو.<ref name=":3" /> لەلایەن پەکەکەوە، ئەو وەک [[عەشتار]]ی نوێ<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Çağlayan |یەکەم=Handan |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=From Kawa the Blacksmith to Ishtar the Goddess: Gender Constructions in Ideological-Political Discourses of the Kurdish Movement in post-1980 Turkey |ناونیشان=https://journals.openedition.org/ejts/4657#tocto2n5 |journal=European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey |زمان=en |issue=14 |doi=10.4000/ejts.4657 |issn=1773-0546|doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|chapter=The PKK – A Woman's Party?: A History of the Kurdish Women's Freedom Movement 1978–2020 |ڕێکەوت=٢٠٢١|chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/kurdish-womens-freedom-movement/pkk-a-womans-party/A154F270788B30BB87C8705A5C3E794C |سەردێڕ=The Kurdish Women's Freedom Movement: Gender, Body Politics and Militant Femininities |پەڕەکان=٥٥|editor-last=Käser |editor-first=Isabel |شوێن=Cambridge |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |doi=10.1017/9781009022194.002 |ژپنک=٩٧٨-١-٣١٦-٥١٩٧٤-٥|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٢|s2cid=241947259|chapter-url-access=subscription}}</ref> و ھاوتای مێینەی [[کاوەی ئاسنگەر|کاوە]]ی مۆدێرن وێنا کرا، کە لە کەسایەتیی [[مەزلووم دۆغان]]دا بەرجەستە ببوو، کە لە [[نەورۆز]]ی ١٩٨٢ لە [[زیندانی ئامەد]]دا خۆی کوشت.<ref name=":5" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Çağlayan |یەکەم=Handan |ناونیشان=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007%2F978-3-030-24744-7.pdf |سەردێڕ=Women in the Kurdish Movement, Mothers, Comrades, Goddesses |ساڵ=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[Palgrave MacMillan]] |پەڕەکان=٧٢|doi=10.1007/978-3-030-24744-7 |ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣٠-٢٤٧٤٣-٠|s2cid=211675376}}</ref> ئەمڕۆ [[ناوی ڕەمزی]]ی ئەو، زەیلان، و ھەروەھا مەزلووم ناوگەلێکی باون لە پارێزگاکانی [[پارێزگای ئامەد|ئامەد]] و [[پارێزگای مێردین|مێردین]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Adanir |یەکەم=Bedri |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠١٣|سەردێڕ=16,585 People With Kurdish Name Zîlan in Turkey |ناونیشان=https://m.bianet.org/english/human-rights/146787-16-585-people-with-kurdish-name-zilan-in-turkey |وێبگە=[[Bianet]]}}</ref> بۆ یادی ئەو، [[گوربەتەلی ئەرسۆز]]، سەرنووسەری پێشووی [[ئۆزگور گوندەم]] دوای پەیوەندیکردنی بە پەکەکە، ناوی ڕەمزیی زەینەبی بۆ خۆی ھەڵبژارد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Novellis |یەکەم=Andrea |سەردێڕ=The Rise of Feminism in the PKK: Ideology or Strategy? |ناونیشان=https://air.unimi.it/retrieve/handle/2434/817740/1726883/zanjglobsoutstud.2.1.0115.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Zanj |بڵاوکەرەوە=[[University of Venice]] |پەڕە=١٢٢}}</ref> لە [[ئەڵمانیا]] فێستیڤاڵێکی ساڵانەی زەیلان بۆ یادی ئەو ڕێک دەخرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tausende Frauen auf dem Zîlan-Festival in Dortmund |ناونیشان=https://anfdeutsch.com/frauen/tausende-frauen-auf-dem-zilan-festival-in-dortmund-5206 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Firat News Agency |زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zîlan-Frauenfestival in Leverkusen |ناونیشان=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-zilan-frauenfestival-in-leverkusen-127905 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=YeniOzgurPolitika.com |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|زمان=tr}}</ref> ئەو سەرچاوەی ئیلھامی [[ماھال بەلۆچ]] بوو، کە ھێرشبەرێکی خۆکوژی مێینەی بەلۆچ بوو و ئەویش ناوی خوازراوی زەیلانی بۆ خۆی دانابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=استبول حملہ: کردوں نے اپنا حملہ بلوچ فدائین ماہل و رضوان سے منسوب کردیا|ناونیشان=https://thebalochistanpost.com/2024/09/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D9%88%D9%84-%D8%AD%D9%85%D9%84%DB%81-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%DA%BA-%D9%86%DB%92-%D8%A7%D9%BE%D9%86%D8%A7-%D8%AD%D9%85%D9%84%DB%81-%D8%BExtra-%D9%81%D8%AF%D8%A7/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Balochistan Post|زمان=en-US}}{{بەستەری مردوو|url=https://thebalochistanpost.com/2024/09/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D9%88%D9%84-%D8%AD%D9%85%D9%84%DB%81-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%DA%BA-%D9%86%DB%92-%D8%A7%D9%BE%D9%86%D8%A7-%D8%AD%D9%85%D9%84%DB%81-%D8%BExtra-%D9%81%D8%AF%D8%A7/ |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|کوردستان|تورکیا|ژیاننامە|ژن}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٦]] [[پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان]] [[پۆل:ژنە کوردەکانی تورکیا]] mtqwpe65b1i2hgtx61hmsdgqopd92k6 0 297744 1689354 1601063 2026-10-18T16:38:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە) 1689354 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پەترۆگرافی''' لقێکی زانستی [[بەردناسی|بەردناسییە]] کە جەخت لەسەر وەسفی وردی [[بەرد|بەردەکان]] دەکاتەوە. ئەو کەسەی کە لە بواری پەترۆگرافیدا لێکۆڵینەوە دەکات، پێی دەوترێت '''پەترۆگرافەر'''. پێکھاتەی [[کانزایی|کانیزاییی]] و پەیوەندییە تێکسچەرییەکانی ناو بەردەکە بە وردی وەسف دەکرێن. پۆلێنکردنی [[بەرد|بەردەکان]] لەسەر بنەمای ئەو زانیارییانە دەبێت کە لە ماوەی '''شیکاریی پەترۆگرافیدا''' بەدەست دەھێنرێن. وەسفە پەترۆگرافییەکان لە تێبینییە مەیدانییەکانی شوێنی دەرکەوتنی بەردەکە لەسەر زەوی دەست پێ دەکەن و وەسفی ماکرۆسکۆپیی ئەو نموونانەی ھاوقەبارەی دەستن، لەخۆدەگرن. سەرەکیترین ئامێری پەترۆگرافەر بریتییە لە مایکرۆسکۆپی پەترۆگرافی. شیکردنەوەی وردی کانیزاکان لە ڕێگەی کانیزاناسیی بینایییەوە لە ناو کەرتی تەنکی بەردەکەدا، شانبەشانی مایکڕۆ-تێکسچەر و داڕشتەی بەردەکە، زۆر پێویستن بۆ تێگەیشتن لە بنەچەی بەردەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Petrography}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا}} {{کیمیا-کۆلکە}} [[پۆل:بەردناسی]] 0wzc0awzarb87iolr9ztdauhrg6xlhy 0 298128 1689390 1688886 2026-10-18T17:17:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1689390 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پیزا''' شار و شارەوانییەکە (comune) لە [[تاسکەنی]] لە ناوەڕاستی ئیتاڵیا، کە دەکەوێتە سەر ھەردوو کەناری ڕووباری ئارنۆ، ڕێک پێش ئەوەی بڕژێتە ناو [[دەریای لیگوری]]. ئەم شارە ناوەندی [[پارێزگای پیزا]]یە. ئەگەرچی پیزا لە جیھاندا بەھۆی [[تاوەری لاری پیزا]]وە ناسراوە، بەڵام شارەکە زیاتر لە بیست کەنیسەی مێژوویی تر، و چەندین کۆشکی سەردەمی ناوەڕاست و ڕێنیسانسی تێدایە، کە زۆربەیان لەسەر شەقامەکانی بە درێژایی ڕووباری ئارنۆ ("Lungarno") ڕووبەڕووی یەکتر وەستاون. بەشێکی زۆری تەلارسازیی شارەکە لە ڕێگەی مێژووەکەیەوە وەک یەکێک لە کۆمارە دەریایییەکانی ئیتاڵیا دابین کراوە. ھەروەھا شارەکە مەکۆی زانکۆی پیزایە، کە مێژووەکەی بۆ سەدەی ١٢یەم دەگەڕێتەوە، لەگەڵ «سکۆلا نۆرمالێ سوپێریۆرێ دی پیزا» کە لەلایەن ناپۆلیۆنەوە لە ساڵی ١٨١٠دا دامەزراوە، و لقی لاوەکییەکەی، «قوتابخانەی سانتا ئانا بۆ خوێندنی پێشکەوتوو». == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Pisa}} {{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|ئیتاڵیا}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:وێبگەی فەرمی لە ویکیدراوە و ویکیپیدیا جیاوازە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} cyn98kgg9zstkf16ecodkmr9s6wwe24 0 298817 1689703 1608229 2026-10-19T05:46:44Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1689703 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{Databox}} '''''شەوی بێدەنگ''''' فیلمێکی [[کۆمیدیای ڕەش]]ی [[کۆتاییی جیھان (وێژە)|کۆتایی جیھانە]] لە ساڵی ٢٠٢١ و لە نووسین و دەرھێنانی کامیلی گریفین. لەم فیلمەدا کیرا نایتلی و [[ماتیوو گود]] و ڕۆمان گریفین دەیڤس و ئانابێل والیس و لیلی ڕۆز دیپ و سۆپی دیریسو و کیربی ھاوێڵ باپتیست و لوسی پانچ و ڕوفۆس جۆنز و دەیڤیدا مەکێنزی ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. فیلمەکە کۆمەڵێک ھاوڕێی تێدایە کە بۆ یەک شەوی کۆتایی [[کریسمس]] یەکدەگرنەوە پێش ئەوەی ئەپۆکالیپسێکی ناڕوون ھەموو مرۆڤایەتی بسڕێتەوە. ''شەوی بێدەنگ'' بۆ یەکەمجار لە فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تۆرۆنتۆ لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ نمایشکرا، و لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ لە [[بەریتانیا]] لەلایەن کۆمپانیای ئەلتیتود فیلم دیستریبون و لە ئەمریکا لەلایەن [[ئەی ئێم سی پڵەس]] / RLJE Films بڵاوکرایەوە. == سەرچاوەکان == [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن لۆرن بالفەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە چەشنی کارەسات]] [[پۆل:فیلمەکانی سەبارەت بە خۆکوژی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]] dliu8vyx8yeso0d8dbhv4bnufix950d 0 298865 1689224 1657870 2026-10-18T11:59:15Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689224 wikitext text/x-wiki {{Short description|ئەرشیڤێکی بەڵگەنامەیی مێژوویی لە سێڤییا، ئیسپانیا}} {{چەند کێشەیەک| {{More citations needed|date=June 2021}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} {{Infobox historic site |name = ئەرشیڤی ھیندییەکان |native_name = Archivo General de Indias |native_name_lang =Spanish |image = Archivo de Indias 002.jpg |caption = «ئەرشیڤی ھیندییەکان»، سێڤییا |pushpin_map = Spain Seville |pushpin_caption = شوێنی لە سێڤییا |coordinates = {{coord|37.384|N|5.992|W|region:ES-AN_type:landmark|format=dms|display=inline,title}} |location = [[سێڤییا]]، [[ئەندەلوس]]، [[ئیسپانیا]] |elevation = |built = سەدەی ١٦ەم |architect = [[خوان دی ھێرێرا]]<br>خوان دی میجاریس |architecture = [[تەلارسازیی ڕێنێسانس|ڕێنێسانس]] |visitors_year = |governing_body = |designation1 = WHS |designation1_offname = [[کاتێدراڵی سێڤییا|کاتێدراڵ]]، [[ئەلکازاری سێڤییا|ئەلکازار]] و ئەرشیڤی ھیندییەکان لە سێڤییا |designation1_date = 1987 <small>(خولی ١١٨یەمی [[لیژنەی کەلەپووری جیھانی]])</small> |designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/383 383] |designation1_criteria = i, ii, iii, vi |designation1_type = کولتووری |designation1_free1name = ناوچە |designation1_free1value = [[پێڕستی شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئەورووپا|ئەورووپا]] }} '''ئەرشیڤی گشتیی ھیندییەکان''' (بە ئیسپانی: <bdi dir="ltr">{{IPA|es|aɾˈtʃiβo xeneˈɾal de ˈindjas}}</bdi>؛ بە کورتیی ستاندارد '''AGI'''؛ {{literal translation|'''ئەرشیڤی گشتیی ھیندییەکان'''}})، کە زۆرجار بە سادەیی پێی دەوترێت '''ئەرشیڤی ھیندییەکان'''، لەلایەن [[چارڵزی سێیەمی ئیسپانیا|چارڵزی سێیەم]]ەوە دامەزرا و لە ساڵی ١٧٨٥دا کرایەوە.<ref>Romero Tallafigo, Manuel. "La fundación del Archivo General de Indias" en ''Archivo General de Indias''. Madrid: Lunwerg Editores 1995, 33</ref> ئەم ئەرشیڤە لە بینای پێشووی [[گیلدی بازرگانان]] لە [[سێڤییا]]، [[ئیسپانیا]] جێگیر کراوە، کە لە کۆتایی سەدەی ١٦ەمدا دروست کراوە. بووە شوێنی کۆکردنەوەی ئەو کەرەستە ئەرشیڤییانەی کە مێژووی [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی]] لە ئەمریکا و ئاسیا دۆکیومێنت دەکەن. بیناکە لەلایەن [[خوان دی ھێرێرا]]وە دیزاین کراوە؛ نموونەیەکی ئیتاڵییانەی [[تەلارسازیی ڕێنێسانس]]ی ئیسپانییە. ئەم پێکھاتەیە و ناوەڕۆکەکەی لە ساڵی ١٩٨٧دا لەلایەن [[یوونێسکۆ]]وە وەک [[شوێنەواری کەلەپووری جیھانی]] تۆمارکران، لەگەڵ [[کاتێدراڵی سێڤییا]] و [[ئەلکازاری سێڤییا]]ی تەنیشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre |یەکەم=UNESCO World Heritage |سەردێڕ=Cathedral, Alcázar and Archivo de Indias in Seville |ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/383/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre |زمان=en}}</ref> ==پێکھاتە== بنەچەی پێکھاتەکە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٥٧٢ کاتێک [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|فیلیپی دووەم]] دیزاینی بیناکەی بە [[خوان دی ھێرێرا]] سپارد، کە تەلارسازی [[ئێسکۆریال]] بوو، بۆ ئەوەی ببێتە شوێنی (Consulado de mercaderes) یان گیلدی بازرگانانی سێڤییا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hamann |یەکەم=Byron Ellsworth |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0Wp2EAAAQBAJ&dq=seville+General+Archive+of+the+Indies+herrera&pg=PA262 |سەردێڕ=The Invention of the Colonial Americas: Data, Architecture, and the Archive of the Indies, 1781–1844 |بڵاوکەرەوە=Getty Publications |ساڵ=٢٠٢٢|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٦٠٦-٧٧٣-٤|زمان=en}}</ref>{{Rp|page=128}} تا ئەو کاتە، بازرگانانی سێڤییا خوویان گرتبوو بە پاشەکشەکردن بۆ شوێنە فێنکەکانی کاتێدراڵەکە بۆ ئەنجامدانی کارە بازرگانییەکانیان. بیناکە، کە بە ''Lonja'' ناسراوە، لە ساڵی ١٥٨٤ لەلایەن [[خوان دی میجاریس]]ەوە دەست پێکرا، بە بەکارھێنانی پلانەکانی ھێرێرا.{{Citation needed|date=June 2023}} ژوورە باکوورییەکانی نھۆمی زەوی لە ساڵی ١٥٩٨ تەواو بوون، وەک لە نووسراوێکی تەرخانکردن لەسەر دەرگای ناوەندیی ڕوکاری باکووردا تۆمارکراوە، و باقیی نھۆمی زەوی لە ساڵی دواتردا تەواو بوو. دواتر کارکردن لەسەر ئاستی داھاتوو دەستی پێکرد بەڵام دروستکردنەکە لە ساڵی ١٦٠١دا بەھۆی کێشەی دارایییەوە ڕاگیرا. کارەکان لە ساڵی ١٦٠٩دا دەستیان پێکردەوە بەڵام بیناکە تا ساڵی ١٦٤٦ تەواو نەکرا.<ref name=":0" />{{Rp|page=128}} کارەکان تا ساڵی ١٦٢٩ لەلایەن قەشە سەرەکی خوان دی زوماراگا سەرپەرشتی دەکران و لەلایەن [[پێدرۆ سانچێز فالکۆنێت]]ەوە کۆتایییان پێ ھات.{{Citation needed|date=June 2023}} بیناکە حەوشەیەکی ناوەندیی گەورە لەخۆ دەگرێت لەگەڵ دوو نھۆم، پەنجەرەکان لە ناو پانێڵە کەمێک نوقمبووەکاندا لە نێوان [[ستوونی چوارگۆشە|پیلاستەرە]] تەختەکاندا جێگیر کراون. تابلۆ چوارگۆشە سادەکان لە بۆشایی سەرووی ھەر پەنجەرەیەکدا دەبینرێن. بیناکە بە [[نرگرە]] دەورە دراوە، لەگەڵ [[ئۆبێلیسک]]ی زبر لە گۆشەکاندا وەستاون. ھیچ ڕازاندنەوەیەکی پەیکەری تێدا نییە، تەنھا جیاوازییەکی ژیرانەی تۆنەکانی بەرد و ستۆکۆ (گەچ)، و ئەو سێبەرە سووکانەی کە بەھۆی بەرزیی کەم یان پیلاستەرەکان بەرامبەر کۆڵەکەکانیان، بەھۆی سەراوێزەکان (cornices) و ئەو شریتە سەراوێزانەی کە سەرپۆشی ھەر پەنجەرەیەک دەکەن، دروست بوون. لە دەرەنجامی تاعونێکی وێرانکەر لە ساڵی ١٦٤٩دا، وا دەردەکەوێت کە بیناکە تا ساڵی ١٦٦٠ لەلایەن بازرگانانەوە چۆڵ کرابێت. لە ساڵی ١٦٦٠ تا ١٦٧٤، یەکێک لە ژوورەکانی وەک ئەکادیمیایەکی وێنەکێشان بەکارھێنرا کە لەلایەن [[بارتۆلۆمێ ئیستێبان موریڵۆ]]وە دامەزرابوو. تا سەدەی ١٨ەم، نھۆمی سەرەوەی بیناکە بە دیوار دابەشکرابوو بۆ ئەوەی وەک شوقە بەکاربھێنرێت.<ref name=":0" />{{Rp|page=128}} ==دروستکردنی ئەرشیڤەکە== [[File:ArchivoIndias patio interior.JPG|thumb|left|260px|دیمەنی حەوشەی سەرەکی.]] لە ١٢ی ئازاری ١٧٨٤دا، [[خوان باوتیستا مونیۆز]]، مێژوونووسێک کە ھەوڵی دەدا مێژووی [[جیھانی نوێ]] بنووسێتەوە، نامەیەکی بۆ [[خۆسێ دی گالڤێز]]، وەزیری ھیندییەکان نووسی و پێشنیاری بیرۆکەی دروستکردنی ئەرشیڤێکی ناوەندیی کرد بۆ ئەو بەڵگەنامانەی پەیوەندییان بە ئەمریکاوە ھەیە. خۆسێ دی گالڤێز پێشتر بۆ ماوەی دە ساڵ بیری لەم بیرۆکەیە کردبووەوە و لە ٢٤ی نیساندا وەڵامی دایەوە و ھانی دا کە لە سێڤییا و کادیز بەدوای بینای گونجاودا بگەڕێت کە بتوانێت ئەرشیڤەکە لەخۆ بگرێت.<ref name=":0" />{{Rp|page=128}} لە ٢٤ی ئایاردا، مونیۆز لەگەڵ فێلیز کارازاس و لوکاس سینتۆرا گەشتێکی بەناو ''Lonja''ی پێشوودا کرد. لە ٨ی حوزەیراندا بۆ گالڤێزی نووسی و بە پەرۆش بوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەم پێکھاتەیە چونکە بە تەواوی لە بەرد دروستکرابوو و بۆشایی پێویستی بۆ ژمارەیەکی زۆر بەڵگەنامە تێدابوو. ئاماژەی بەوە کرد کە ئەوان تەنھا پێویستیان بە لابردنی دابەشکارییە نوێیەکانی نھۆمی سەرەوە و گەڕاندنەوەی بیناکە بۆ دۆخی ڕەسەنی خۆی ھەیە.<ref name=":0" />{{Rp|page=|pages=129–130}} گالڤێز بیرۆکەکەی گەیاندە پاشا چارڵزی سێیەم، کە لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٧٨٤دا نامەیەکی دەرکرد و ڕێنمایی مونیۆزی کرد کە پێشنیارێک بۆ ئەو کارانە ئامادە بکات کە پێویستن بۆ گۆڕینی بیناکە بۆ ئەرشیڤی ھیندییەکان.<ref name=":0" />{{Rp|page=130}} لە شوباتی ١٧٨٥دا، چارڵزی سێیەم مەرسومێکی بۆ دروستکردنی ئەرشیڤەکان بەپێی پلانە پێشنیارکراوەکان پەسەند کرد.<ref name=":0" />{{Rp|page=viii}} پڕۆژەکە بۆ ئەوە بوو کە ھەموو ئەو بەڵگەنامانەی پەیوەندییان بە ئیمپراتۆریەتیی ئەودیوی دەریاوە ھەیە لەژێر یەک سەقفدا کۆبکاتەوە، کە تا ئەو کاتە لە نێوان کۆگای جیاوازدا دابەش ببوون، لەوانەش لە [[سیمانکاس]]، [[کادیز]] و سێڤییا.<ref>Jorge Cañizares-Esguerra, ''How to Write the History of the New World: Histories, Epistemologies, and Identities in the Eighteenth-Century Atlantic World''. Stanford: Stanford University Press 2001, p. 170.</ref> بەرپرسیارێتیی پڕۆژەکە سپێردرا بە خۆسێ دی گالڤێز، سکرتێری ھیندییەکان، کە مێژوونووس خوان باوتیستا مونیۆزی بۆ جێبەجێکردنی پلانەکە ڕاسپارد. دوو پاڵنەری بنەڕەتی لە پشت پڕۆژەکەدا بوون. یەکیان کرداری بوو، کە بریتی بوو لە کەمیی شوێن لە ''[[ئەرشیڤی گشتیی سیمانکاس]]''، کۆگای ناوەندیی تاجی ئیسپانیا. ھەروەھا چاوەڕوانییەک ھەبوو، بە گیانی سەردەمی [[ڕۆشنگەری]]، کە مێژوونووسانی ئیسپانی مێژووی ئیمپراتۆریەتیی ئەودیوی دەریای ئیسپانیا بگرنە ئەستۆ.{{citation needed|date=April 2024}} بڕیاردرا کە بۆ کاتی ئێستا، ئەو بەڵگەنامانەی دوای ساڵی ١٧٦٠ دروست دەبن لە لای دامەزراوە سەرەکییەکانی خۆیان بمێننەوە.{{citation needed|date=April 2024}} یەکەم باری عارەبانەی بەڵگەنامەکان لە تشرینی یەکەمی ١٧٨٥دا گەیشتن. ھەندێک گۆڕانکاری لە پێکھاتەی ''Casa Lonja'' پێویست بوو بۆ جێگیرکردنی کەرەستەکان، و پێپلیکانەیەکی گەورەی مەڕمەڕ لە ساڵی ١٧٨٧دا بەپێی دیزاینەکانی لوکاس سینتارا زیاد کرا.{{Citation needed|date=April 2024}} == داراییی ئەرشیڤی == ئەرشیڤەکان دەوڵەمەندن بە کەرەستەی دەسنووسی ڕەسەن لە یەکەمین [[کۆنکوئیستادۆر|داگیرکەرانی ئیسپانییەوە]] تا کۆتایی سەدەی ١٩ەم. لێرەدا داواکارییەکەی [[میگێل دێ سێرڤانتێس]] بۆ پۆستێکی فەرمی، [[پولی پاپا|بول]]ی سنووردارکردنی ئینتەر کایتێرا (Inter caetera)ی [[پاپا ئەلێکساندەری شەشەم]] کە تێیدا جیھانی لە نێوان ئیسپانیا و پورتوگالدا دابەش کرد، یاداشتنامەی ڕۆژانەی [[کریستۆفەر کۆڵۆمبس]]، نەخشە و پلانی شارەکانی ئەمریکای ئیسپانی، جگە لەو تۆمارە ئاسایییانەی کە کارکردنی مانگ بە مانگی تەواوی ئامێرە بیۆکراتییە فراوانەکەی ئیمپراتۆریەت ئاشکرا دەکەن، بوونیان ھەیە. ئەمانە لە دوو سەدەی ڕابردوودا لەلایەن مێژوونووسانەوە سوودیان لێ وەرگیراوە. ئەمڕۆ، ئەرشیڤی ھیندییەکان نزیکەی نۆ کیلۆمەتر ڕەفە لەخۆ دەگرێت، لە ٤٣,٠٠٠ بەرگ و نزیکەی ٨٠ ملیۆن لاپەڕەدا، کە لەلایەن کارگێڕانەوە لە ئەمریکا و فلیپین بەرھەم ھێنراون: [[File:Fuente Archivo de Indias, Sevilla, España, 2015.webm|thumb|نافوورەیەک.]] [[Image:ArchivoIndias pasillo.JPG|right|thumb|200px|دیمەنی ڕێڕەوێک لەگەڵ تۆپێکی جەنگی.]] * ''Consejo de Indias''، ئەنجومەنی ھیندییەکان، سەدەکانی ١٦ەم–١٩ەم * ''Casa de la Contratación''، ماڵی بازرگانی، بیۆکراسی شاھانە بۆ قۆرخکاری لە بازرگانیدا، سەدەکانی ١٦ەم–١٨ەم * ''Consulados de Sevilla y Cádiz''، [[گیلدی بازرگانیی ئیسپانی]] کە سەرەتا لە بەندەری سێڤییا بوو، پاشان گواسترایەوە بۆ کادیز، سەدەکانی ١٦ەم–١٩ەم * ''Secretarías de State y Despacho Universal de Indias, de State, Gracia y Justicia, Hacienda y Guerra''، سکرتارییەتەکانی دەوڵەت و فەرمانگەی جیھانیی ھیندییەکان، دەوڵەت، میھرەبانی و دادپەروەری، دارایی و جەنگ، سەدەکانی ١٨ەم–١٩ەم * ''Secretaría del Juzgado de Arribadas de Cádiz''، سکرتارییەتی دادگای گەیشتنەکانی کادیز، سەدەکانی ١٨ەم–١٩ەم * ''Comisaría Interventora de la Hacienda Pública de Cádiz, Dirección General de la Renta de Correos''، کۆمیسیاریای چاودێریی دارایی گشتیی کادیز، بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی داھاتی پۆستە، سەدەکانی ١٨ەم–١٩ەم * ''Sala de Ultramar del Tribunal de Cuentas''، ژووری ئەودەریا لە دادگای ژمێریاری، سەدەی ١٩ەم * ''Real Compañía de la Habana''، کۆمپانیای شاھانەی ھاڤانا، سەدەکانی ١٨ەم–١٩ەم پێکھاتەکە لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٢–٢٠٠٤دا نۆژەنکردنەوەیەکی تەواوی بۆ کرا، بێ ئەوەی کارەکەی وەک کتێبخانەیەکی توێژینەوە بوەستێت. تا ساڵی ٢٠٠٥، ١٥ ملیۆن لاپەڕەی لە پڕۆسەی دیجیتاڵیکردندایە. سەرچاوە دیجیتاڵیکراوەکان لە ئینتەرنێتدا دەستڕاگەیشتنیان بۆ ھەیە <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://pares.mcu.es|سەردێڕ=Portal de Archivos Españoles|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٨|وێبگە=pares.mcu.es}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{Reflist}} ==بۆ خوێندنەوەی زیاتر== *González García, Pedro, coordinator. ''Archivo General de Indias: Colección Europeos''. Madrid: Lunwerg Editores 1995. {{ISBN|84-7782-365-0}} ==بەستەرە دەرەکییەکان== *{{in lang|es}} [https://web.archive.org/web/20231026225121/https://www.culturaydeporte.gob.es/cultura/areas/archivos/mc/archivos/agi/portada.html ماڵپەڕی ئەرشیڤەکە] *{{in lang|es}} [http://www.mcu.es/archivos/MC/AGI/VisitaVirtual.html گەشتی مەجازیی ئەرشیڤەکە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080827195911/http://www.mcu.es/archivos/MC/AGI/VisitaVirtual.html |date=٢٧ی ئابی ٢٠٠٨ }} *{{in lang|es}} [http://www.andalunet.com/monumentos/fichas/archivo_indias.htm شوێنەوارە مێژووییەکانی سێڤییا: ئەرشیڤی ھیندییەکان] *{{in lang|es}} [http://www.filosofia.org/hem/194/esp/9421031g.htm Fernando Bruner Prieto, "El Archivo General de Indias de Sevilla, Sagrario de la Hispanidad"] *{{in lang|es}} [https://web.archive.org/web/20070928020619/http://www.geopanorama.de/gpearth/sevilla.htm پانۆرامای ٣٦٠ پلەی کارلێکەر لە Plaza del Triunfo لەگەڵ کاتێدراڵ، ئەلکازار و ئەرشیڤی گشتیی ھیندییەکان] {{Authority control}} [[پۆل:باڵەخانە و پێکھاتە تەواوکراوەکان لە ١٥٩٨]] [[پۆل:ئەرشیڤەکان لە ئیسپانیا|Indias]] [[پۆل:کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی لە ئەمریکا]] [[پۆل:باڵەخانە و پێکھاتەکان لە سێڤییا]] [[پۆل:تەلارسازیی ڕێنێسانس لە سێڤییا]] [[پۆل:ئەرشیڤە نەتەوەیییەکان|Spain]] [[پۆل:شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئیسپانیا]] [[پۆل:لێکۆڵینەوەکانی میزۆئەمریکی]] [[پۆل:لێکۆڵینەوەکانی ئەمریکای لاتین]] [[پۆل:مێژووی ئەمریکای باکوور]] [[پۆل:شوێنە سەرنجڕاکێشە گەشتیارییەکان لە سێڤییا]] [[پۆل:کتێبخانەکان لە سێڤییا]] [[پۆل:وتارەکان کە کورتە ڤیدیۆیان تێدایە]] [[پۆل:مێژووی سێڤییا]] lob1hper748h4nx4pyc7twt2uvhjedq 0 298921 1689574 1609881 2026-10-18T22:39:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689574 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Penguins of Madagascar poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فیلم ]] '''''پەنگوینەکانی ماداگاسکار''''' ({{بە ئینگلیزی|Penguins of Madagascar}}) فیلمێکی ئەنیمەیشنی کۆمێدی و [[فیلمی سیخوڕی|سیخوڕیی]] ئەمریکیی ساڵی ٢٠١٤یە کە لەلایەن [[ئێریک دارنێل]] و سایمۆن جەی سمیتەوە دەرھێنراوە، و لەلایەن مایکڵ کۆڵتۆن، جۆن ئەبوود، و براندۆن سۆیەرەوە نووسراوە. فیلمەکە تاکە بەشە لە [[ماداگاسکار (زنجیرەفیلم)|زنجیرەفیلمی ''پەنگوینەکانی ماداگاسکار'']]، و لەلایەن [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] و پاسیفیک داتا ئیمەیجز بەرھەم ھێنراوە. ئەکتەران [[تۆم ماکگرات]]، [[کریس میلەر]]، کریستوفر نایتس، [[کۆنراد ڤێرنۆن]]، [[بێنێدیکت کەمبەرباچ]]، [[کێن جیۆنگ]]، ئانێت ماھێندرۆ، [[پیتەر ستۆرمەیر]]، و [[جۆن مالکۆڤیچ]] وەک ئەکتەری دەنگی تێیدا بەشدارن. ڕووداوەکانی فیلمەکە دوای ڕووداوەکانی فیلمی ''[[ماداگاسکار ٣: ویستراوترینی ئەورووپا]]'' (٢٠١٢) ڕوودەدەن، و بەدوای پەنگوینەکاندا دەچێت کاتێک لە دوورگەیەکدا ون دەبن و دەبێت ڕێگەیەک بۆ گەڕانەوە بۆ ماڵەکەیان بدۆزنەوە. مۆسیقای فیلمەکە لەلایەن [[لۆرن باڵف]]ەوە دانراوە. فیلمی ''پەنگوینەکانی ماداگاسکار'' لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا بە شێوەی سینەمایی لەلایەن [[فۆکسی سەدەی ٢٠ەم]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بڵاوکرایەوە. فیلمەکە پێداچوونەوەی تێکەڵاو بۆ ئەرێنیی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێدرا. سەرەڕای ئەوەی ٣٧٤ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا کۆکردەوە بەرامبەر بە بوودجەی ١٣٠ ملیۆن دۆلارییەکەی، بەڵام بەپێی پێوەرەکانی دریم وۆرکس ئەنجامی باشی نەبوو، و [[بۆمبی بۆکس ئۆفیس|شکستێک بوو لە بۆکس ئۆفیسدا]]. لەگەڵ فیلمی ''[[بەڕێز پیبۆدی و شێرمان]]'' لە سەرەتای ئەو ساڵەدا، بووە ھۆی ئەوەی ستۆدیۆکە زیانی ٥٧ ملیۆن دۆلار بکات. ئەمە دوایین فیلمی درێژ بوو کە لەلایەن کۆمپانیای پاسیفیک داتا ئیمەیجزەوە بەرھەم بھێنرێت پێش داخرانی لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|باڵندەکان|دەیەی ٢٠١٠|گیانلەبەران|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Penguins of Madagascar}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەدەی ٢٠ی فۆکس]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس]] [[پۆل:ماداگاسکار (زنجیرەفیلم)]] [[پۆل:فیلمە وەچەرخانەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن لۆرن بالفەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ئێریک دارنێڵ]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەکشن کۆمیدی ساڵی ٢٠١٤]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سیخوڕییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 79e7jnyd124ohk7jzf6i0jowukdwtbt 0 299120 1689670 1609988 2026-10-19T04:35:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1689670 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پەیمانگای تەکنۆلۆژیای دیجیپێن''' ({{بە ئینگلیزی|DigiPen Institute of Technology}}) زانکۆیەکی [[زانکۆی تایبەتی|تایبەتیی]] قازانجخوازە لە [[ڕێدمۆنت، واشینگتن]]. ھەروەھا کەمپەسی لە [[سینگاپوور]] و [[بیلباو]] لە ئیسپانیا ھەیە. دیجیپێن بەرنامەکانی بڕوانامەی بەکالۆریۆس و ماستەر لە زانستی کۆمپیوتەر، دیزاینی کایە، ھونەری دیجیتاڵی و ئەنیمەیشن، و دیزاین و بەرنامەسازیی دەنگ پێشکەش دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|زانکۆکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} iw9v0xoms1a704jg5ovwy05rf9tmoq6 1 299399 1689225 1611711 2026-10-18T11:59:16Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689225 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەرشیفی گشتی ئیندیس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1611710 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080827195911/http://www.mcu.es/archivos/MC/AGI/VisitaVirtual.html بۆ http://www.mcu.es/archivos/MC/AGI/VisitaVirtual.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٣٩، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەرشیفی گشتی ئیندیس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689224 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231026225121/https://www.culturaydeporte.gob.es/cultura/areas/archivos/mc/archivos/agi/portada.html بۆ http://www.culturaydeporte.gob.es/cultura/areas/archivos/mc/archivos/agi/portada.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٥٩، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) socvf9ey1kssbbsjzvin13q0xxpdhfk 3 299746 1689639 1685780 2026-10-19T01:50:52Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت (کۆنتر لە ٦٠ ڕۆژ) بۆ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/Translation of the week/ئەرشیڤی 1]] 1689639 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/Translation of the week/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 1 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{ئەرشیڤەکان}} {{Center|''ئەم پەڕەیە کۆکراوەی ھەموو پەیامەکانی '''Wikipedia translation of the week'''ە کە پێشتر لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|پەڕەی لێدوان]] و ئەرشیڤەکانیدا بوون. بە شێوەی خۆکار لەلایەن بۆتەوە کۆکراونەتەوە.''}} == Wikipedia translation of the week: 2026-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Day of the Macedonian Revolutionary Struggle]]'''<br /> <small>''([[:mk:Ден на македонската револуционерна борба]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Day of the Macedonian Revolutionary Struggle''' (Macedonian: Ден на македонската револуционерна борба),[1] also known as Day of VMRO, is a national holiday which is celebrated on October 23 in North Macedonia. In 2007, the holiday was voted into law as a new national holiday. It is a non-working day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٥، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30927700 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wimmen's Comix]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Wimmen's Comix''''', later retitled (respelled) as Wimmin's Comix, is an influential all-female underground comics anthology published from 1972 to 1992. Though it covered a wide range of genres and subject matters, Wimmen's Comix focused more than other anthologies of the time on feminist concerns, homosexuality, sex and politics in general, and autobiographical comics. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٤، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30988228 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Paulet affair]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Paulet affair''', also known as British Hawaii, was the insubordinate five-month occupation of the Hawaiian Kingdom in 1843 by British naval officer Captain Lord George Paulet, of HMS Carysfort. It was ended by the arrival of American warships sent to defend Hawaii's independence. The British government in London did not authorise the move and it had no official status. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٨، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30993988 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:No-AI label]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:No AI Sign.svg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''no-AI label''' is a label used on a product to signify that it was not made using generative AI. Phrases on the labels include but are not limited to "human-made", "proudly human" and "AI-free". Some organisations that provide the labels allow product creators to download and use their no-AI labels for free, while others charge creators for analysing the content and allowing the use of the labels if the organisation believes that no AI was used. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٣، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31028050 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Scotty (dinosaur)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Scotty Tyrannosaurus.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Scotty''' is the nickname for the Tyrannosaurus rex fossil, catalogued as RSM P2523.8, that was discovered in Saskatchewan, Canada in 1991.[3] The fossilised remains were painstakingly removed, almost completely by hand, over two decades from the rock in which they were embedded. When the preparation was complete in 2011, an around 65% complete T. rex skeleton was revealed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٢، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31045260 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Descartes Highlands]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Apollo 16 landingsite.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Descartes Highlands''' is an area of lunar highlands located on the near side that served as the landing site of the American Apollo 16 mission in early 1972. The Descartes Highlands is located in the area surrounding Descartes crater, after which the feature received its name <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٧، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31087748 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Battaglia del pastificio]]'''<br /> <small>''([[:en:Battle of Checkpoint Pasta]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:OTO Melara Somalia 1993.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> La '''battaglia del pastificio''', talvolta chiamata anche battaglia del checkpoint Pasta, fu uno scontro a fuoco verificatosi a Mogadiscio tra le truppe italiane e le milizie Mooryaan somale del generale Aidid ed è ricordata per essere stata la prima battaglia che vide impiegati i militari dell'Esercito Italiano dalla fine della seconda guerra mondiale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٣٩، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31108366 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Trolleybus Museum at Sandtoft]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lineup.5.JPG|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''The Trolleybus Museum at Sandtoft''' is a transport museum which specialises in the preservation of trolleybuses. It is located by the village of Sandtoft, near Belton on the Isle of Axholme in the English county of Lincolnshire. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٩، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31131525 --> b0oz16qcbtnl39lwavcflvgnwijp0wo 1689723 1689639 2026-10-19T07:15:30Z MediaWiki message delivery 12292 /* Wikipedia translation of the week: 2026-43 */ بەشی نوێ 1689723 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/Translation of the week/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 1 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{ئەرشیڤەکان}} {{Center|''ئەم پەڕەیە کۆکراوەی ھەموو پەیامەکانی '''Wikipedia translation of the week'''ە کە پێشتر لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|پەڕەی لێدوان]] و ئەرشیڤەکانیدا بوون. بە شێوەی خۆکار لەلایەن بۆتەوە کۆکراونەتەوە.''}} == Wikipedia translation of the week: 2026-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Day of the Macedonian Revolutionary Struggle]]'''<br /> <small>''([[:mk:Ден на македонската револуционерна борба]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Day of the Macedonian Revolutionary Struggle''' (Macedonian: Ден на македонската револуционерна борба),[1] also known as Day of VMRO, is a national holiday which is celebrated on October 23 in North Macedonia. In 2007, the holiday was voted into law as a new national holiday. It is a non-working day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٥، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30927700 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wimmen's Comix]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Wimmen's Comix''''', later retitled (respelled) as Wimmin's Comix, is an influential all-female underground comics anthology published from 1972 to 1992. Though it covered a wide range of genres and subject matters, Wimmen's Comix focused more than other anthologies of the time on feminist concerns, homosexuality, sex and politics in general, and autobiographical comics. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٤، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30988228 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Paulet affair]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Paulet affair''', also known as British Hawaii, was the insubordinate five-month occupation of the Hawaiian Kingdom in 1843 by British naval officer Captain Lord George Paulet, of HMS Carysfort. It was ended by the arrival of American warships sent to defend Hawaii's independence. The British government in London did not authorise the move and it had no official status. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٨، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30993988 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:No-AI label]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:No AI Sign.svg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''no-AI label''' is a label used on a product to signify that it was not made using generative AI. Phrases on the labels include but are not limited to "human-made", "proudly human" and "AI-free". Some organisations that provide the labels allow product creators to download and use their no-AI labels for free, while others charge creators for analysing the content and allowing the use of the labels if the organisation believes that no AI was used. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٣، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31028050 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Scotty (dinosaur)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Scotty Tyrannosaurus.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Scotty''' is the nickname for the Tyrannosaurus rex fossil, catalogued as RSM P2523.8, that was discovered in Saskatchewan, Canada in 1991.[3] The fossilised remains were painstakingly removed, almost completely by hand, over two decades from the rock in which they were embedded. When the preparation was complete in 2011, an around 65% complete T. rex skeleton was revealed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٢، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31045260 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Descartes Highlands]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Apollo 16 landingsite.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Descartes Highlands''' is an area of lunar highlands located on the near side that served as the landing site of the American Apollo 16 mission in early 1972. The Descartes Highlands is located in the area surrounding Descartes crater, after which the feature received its name <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٧، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31087748 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Battaglia del pastificio]]'''<br /> <small>''([[:en:Battle of Checkpoint Pasta]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:OTO Melara Somalia 1993.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> La '''battaglia del pastificio''', talvolta chiamata anche battaglia del checkpoint Pasta, fu uno scontro a fuoco verificatosi a Mogadiscio tra le truppe italiane e le milizie Mooryaan somale del generale Aidid ed è ricordata per essere stata la prima battaglia che vide impiegati i militari dell'Esercito Italiano dalla fine della seconda guerra mondiale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٣٩، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31108366 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Trolleybus Museum at Sandtoft]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lineup.5.JPG|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''The Trolleybus Museum at Sandtoft''' is a transport museum which specialises in the preservation of trolleybuses. It is located by the village of Sandtoft, near Belton on the Isle of Axholme in the English county of Lincolnshire. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٩، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31131525 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jalapeño popper]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Cooking-food-stuffed-jalapenos-peppers.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jalapeño poppers''', or jalapeño bites, are jalapeño peppers that have been hollowed out, stuffed with a mixture of cheese, spices, and sometimes ground meat, and breaded and deep-fried or wrapped with bacon and baked. They are a common dish on appetizer menus in chain restaurants in the United States. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٧:١٥، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31131525 --> jkuqipj2x8gzrptibdxrjjqynf35sr3 0 299853 1689649 1677837 2026-10-19T03:12:32Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689649 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=عەبباس غەزالی میرخان ژاژووکی|نەتەوە={{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[کورد]]|ناوی خۆماڵی=عەبباس غەزالی|شارۆمەندێتی=|پیشە=سیاسەتوان، نووسەر، چاڵاکوان|حیزب={{flagicon image|Flag of the KDP.svg}} [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پ.د.ک]]|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٩٦٠|شوێنی لەدایکبوون=[[ژاژووک]]، [[مێرگەسۆر]]، [[پارێزگای ھەولێر]]|باوک=غەزالی میرخان|وێنە=عەباس-غەزالی.jpeg}} '''عەباس غەزالی میرخان'''، کوڕی کەسایەتیی خەباتگێڕ و تێکۆشەری کوردستان "غەزالی میرخان"ە، خەڵکی گوندی [[ژاژوک|ژاژووکی]] سەر بە [[بارزان|دەڤەری بارزانە]]. === پێشینە و خێزان === عەباس غەزالی میرخان ژاژووکی، خەڵکی دەڤەری بارزانە، لە ساڵی ١٩٦٠ لە گوندی [[ژاژووک|ژاژووکی]] سنووری [[مێرگەسۆر]]، سەر بە [[پارێزگای ھەولێر]]، لەدایکبووە. باپیری ناوبراو، لە [[ڕاپەڕینی ئەحمەد بارزانی|شۆڕشی یەکەمی بارزاندا]] لە ١٩٣٢ بەشدار بووە. غەزالی میرخان غەزالی (١٩٩٧-١٩٢٣) لە شۆڕشی دووەمی بارزاندا (١٩٤٥-١٩٤٣) بەشداریی کردووە و ئەو کات لە شەڕەکانی شانەدەر، مەزنێ، شێروان مەزن و مەیدان مۆریک بەرگری لە شۆڕش کردووە. ھەروەھا لە [[کۆماری کوردستان|کۆماری کوردستاندا]] لە شەڕەکانی سەرا و قاراوەدا جەنگاوە. دوای ڕووخانی کۆمار وەک ھاوەڵێکی [[مەلا مستەفا|مەلا مستەفای بارزانی]]، وێڕای «حسۆ میرخان»ی برای، بە ڕێڕەوی [[ڕووباری ئاراس|ڕووباری ئاراسدا]] بەرەو [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ڕۆیشتوون.<ref>عەبباس غەزالی (٢٠٠٣)، پەڕینەوە لە ئاراس، کۆنگرەی یادەوەریی سەد ساڵەی بارزانیی نەمر، (ھەولێر: چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە).</ref><ref>محه‌ممه‌د مه‌جید كاروان (٢٠١١)، بارزانییه‌كان له‌ مه‌ھاباده‌وه‌ بۆ سۆڤیەت، (سلێمانی: چاپخانه‌ی په‌یوه‌ند)</ref> ئەم بنەماڵەیە لە سەرەتاکانی بزووتنەوە ڕزگاریخوازییەکانی کوردستان پێ‌بەپێی بنەماڵەی بارزانی لە شۆڕشەکاندا بەشدار بوون و لەو پێناوەدا چەندین قوربانیی گیانی و ماڵییان داوە. === خوێندن و ژیانی سەرەتایی === لە کاتی ھەڵگیرسانی [[شۆڕشی ئەیلوول]] قۆناغی سەرەتایی و ناوەندیی خوێندووە. ساڵی ١٩٧٥ لەگەڵ بنەماڵەکەیدا ئاوارەی [[باشووری ئێران]] بوو و لە [[پارێزگای کرمان]] قۆناغی دواناوەندیی تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٨٠ لەگەڵ بنەماڵەکەی گەڕاوەتەوە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە شاری [[نەغەدە]] نیشتەجێ بوون. ساڵی ١٩٨٠ بووەتە پێشمەرگەی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] لە شەڕەکانی بەرگری لە کوردستان بەشدار بووە و یەکێک لە بەرگرییەکانی بەشداری بووە لە [[شەڕی خواکورک|داستانی خواکورک]]. === ژیانی سیاسی === لە کاری سیاسیدا لە بەشی ڕێکخستنی حیزبی و لە بەشی ڕۆشنبیریدا کاری کردووە و لە [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەریندا]] لە بازنەی [[کەرکووک]]-[[سلێمانی]] بەشداریی لە ڕزگارکردنی [[باشووری کوردستان]] کردووە. ئەندامی کۆنگرەکانی ١٠یەم، ١١یەم، ١٢یەم، ١٣یەم و ١٤یەمی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] بووە و لە نێوان ساڵانی ١٩٩٣ بۆ ١٩٩٦ کارگێڕی لقی ١٠ی پارتی دیموکراتی کوردستان و بەرپرسی مەکتەبی ڕێکخستنی لق بووە و لە ساڵی ١٩٩٤دا بە ھەڵبژاردن بووەتەوە ئەندامی دەستەی کارگێڕیی لق. لە ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان#خولی چوارەم (٢٠١٣–٢٠١٨)|خولی چوارەمی پەرلەمانی کوردستان]]، وەک نوێنەری [[سۆران (شار)|دەڤەری سۆران]]، بووەتە ئەندامی پەرلەمان. ئەندامی دەستەی ڕۆژنامەنووسان، ئەندامی سەندیکای نووسەران و ھونەرمەندانی کوردستانە و ئێستا ئەندامی بارەگای بارزانییە و بێجگە لە پێگەی سیاسی، بەگشتی وەک چالاکوانێکی فەرھەنگی ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٥ |سەردێڕ=عەبباس غەزالی |ناونیشان=https://zayele.com/ku/page/post/29037--هەژاری-دەوڵەمەند-عەباس-غەزالی/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=زایەڵە |زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |سەردێڕ=پیام تسلیت عباس غزالی برای درگذشت ابراھیم قادری ھنرمند کُرد |ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2777861/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%BA%D8%B2%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85-%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=kurdpress |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد |یەکەم=صالحی |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |سەردێڕ=عەبباس غەزالی: کۆچی مامۆستا مه‌نسوور یاقووتی |ناونیشان=https://archive.jamekurdi.ir/2024/12/30/%d8%b9%db%95%d8%a8%d8%a7%d8%b3-%d8%ba%db%95%d8%b2%d8%a7%d9%84%db%8c-%da%a9%db%86%da%86%db%8c-%d9%85%d8%a7%d9%85%db%86%d8%b3%d8%aa%d8%a7-%d9%85%d9%87%d9%86%d8%b3%d9%88%d9%88%d8%b1-%db%8c/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=جام کوردی {{!}} JAMEKURDI}} {{بەستەری مردوو|url=https://archive.jamekurdi.ir/2024/12/30/%d8%b9%db%95%d8%a8%d8%a7%d8%b3-%d8%ba%db%95%d8%b2%d8%a7%d9%84%db%8c-%da%a9%db%86%da%86%db%8c-%d9%85%d8%a7%d9%85%db%86%d8%b3%d8%aa%d8%a7-%d9%85%d9%87%d9%86%d8%b3%d9%88%d9%88%d8%b1-%db%8c/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> === بەرھەمەکان === * ئانیتا نیک (....)، ٦٠ خاڵ بۆ سەرکەوتن لە تاقی‌کردنەوە، وەرگێڕانی عەباس غەزالی، (ھەولێر: دەزگای وەرگێڕان). * پاوڵ ویڵسۆن، بۆ ئاسوودەبوونت لە شوێنی کار، وەرگێڕانی عەباس غەزالی، (ھەولێر: دەزگای وەرگێڕان، چاپخانەی منارە). ٢٠٠٦ * عەباس غەزالی (....)، باوەڕ ھێز و سەرکەوتنە، (ھەولێر: دەزگای وەرگێڕان). * خواکوڕکی ١٩٨٨ و ڕاپەڕینی ١٩٩١، (ھەولێر: چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری). ١٩٩٩ * لە مەھابادەوە تا گادەر، (ھەولێر: چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری). ٢٠٠٠ * تیشک، (ھەولێر: چاپخانەی وەزارتی ڕۆشنبیری). ٢٠٠١ * ڕێڤینگ؛ سەفەرنامە، (سۆران: کۆمەڵگەی فەرھەنگیی ئەحمەدێ خانی). ٢٠٢٢ * وەرزی تەم؛ ڕێڕەوی بارزانییەکان لە دوای کۆماری کوردستان ١٩٤٩-١٩٤٥، (سۆران: کۆمەڵگەی فەرھەنگیی ئەحمەدێ خانی). ٢٠٢٤ * گوڵی خانەدان، ئیدریس بارزانی، (سۆران: کۆمەڵگەی فەرھەنگیی ئەحمەدێ خانی). ٢٠٢٥ * ھزر و ھۆنین؛ وتار، نامە، پەیام و دیمانە، (سۆران: کۆمەڵگەی فەرھەنگیی ئەحمەدێ خانی). ٢٠٢٥ * "بەراوردێک لە نێوان مەم و زینی خانی و شانامەی فیردەوسیدا"، (ھەولێر: گۆڤاری ئەکادیمیای کوردی، چەند بابەتێکی کوردناسی، ژمارە ٤٨٣). ٢٠٢٢ * "شیکاری مێژوویی کەسایەتی و ڕوانگەی شێخ عەبدوسەلامی بارزانی"، (ھەولێر: گۆڤاری چەند بابەتێکی کوردناسی، ژمارە ٣). ٢٠٢٤ * لە نەوەدەکانەوە تا ئێستا؛ چەندین وتار و بابەتی ڕۆژنامەیی بە زمانەکانی کوردی و فارسی ھەن. ٢٠٢٦ === چالاکیی فەرھەنگی و ھونەری === * بەڕێوەبەری بەرھەم لە فیلمەکانی "کیسەڵەکانیش دەفڕن" و "نیوەی مانگ"، دەرھێنانی «بەھمەن قوبادی». * بەڕێوەبەری بەرھەم لە فیلمی " کیلۆمەتر زیڕۆ"، دەرھێنانی «ھونەر سەلیم» لە بەشی پێشبڕکێی فیستیڤاڵی «کان». * بەڕێوەبەری بەرھەم لە فیلمی "بیرەوەرییەکانی سەر بەرد"، دەرھێنانی «شەوکەت ئەمین کۆرکی»، لە یادی حەفتا ساڵەی یۆنسکۆ لە پاریس و MPA لە واشینگتۆن. * بەڕێوەبەری بەرھەم لە فیلمی دیکیۆمێنتیاریی "ھەموو دایکانی من"، دەرھێنانی «زەھاوی سنجاوی» و «ئیبڕاھیم سەعیدی». * بەڕێوەبەری بەرھەم لە فیلمی "ھێلین"، دەرھێنانی «ئیبڕاھیم سەعیدی». * بەڕێوەبەری بەرھەم لە فیلمە دیکیۆمێنتیارییەکانی وەک "گەڕانەوە"، "مندالێتیی عیماد"، تایبەت بە جینۆسایدی کوردانی ئێزیدی لە لایەن داعش. * هەر وەها عەباس غەزالی دایمە وەک چالاکێکی فەرهەنگی لە بوارەکانی مێژوو و مۆسیقا و باری کلتووری کوردەواری دەنگی لە گۆڕێ بووە و چاوەدێریی ئەو بوارانەی کردووە و بە وتار نووسین و بیروڕا دەربڕین خاوەندارێتی لە سامانە نەتەوەییەکان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-01-26 |سەردێڕ=ماملێ هونەرمەندێکی ڕەسەن و دڵسۆزی نەتەوە و نیشتیمان |ناونیشان=https://mamle.net/archives/13097 |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-30 |وێبگە=ماڵپەڕی فەرمیی ماملێ}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-07-18 |سەردێڕ=لە سێگۆشەی جیهانیی «قەڵای هەولێر»، «کەتیبەی بێستوون» و «هەورامان» تا |ناونیشان=https://chra.tv/%d9%84%db%95-%d8%b3%db%8e%da%af%db%86%d8%b4%db%95%db%8c-%d8%ac%db%8c%d9%87%d8%a7%d9%86%db%8c%db%8c-%d9%82%db%95%da%b5%d8%a7%db%8c-%d9%87%db%95%d9%88%d9%84%db%8e%d8%b1%d8%8c-%da%a9/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-30 |وێبگە=CHRA.TV}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=ranyar |ڕێکەوت=2024-05-17 |سەردێڕ=جلوبەرگی ڕەسەنی کوردی وەک شوناسێکی نەتەوەیی |ناونیشان=https://xebat.net/ku/?p=174713 |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-30 |وێبگە=رۆژنامه‌ی خه‌بات}}</ref> === سەرچاوەکان === {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی پارتی دیموکراتی کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتوانە کوردەکان]] [[پۆل:نووسەرە کوردەکان]] [[پۆل:نووسەرە کوردە پیاوەکان]] [[پۆل:ئەندامانی پارتی دیموکراتی کوردستان]] [[پۆل:نووسەرانی باشوری کوردستان]] [[پۆل:کوردانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی باشووری کوردستان]] s3yp1rcu1jsqkyf9ozb026d6w99f21a 1 300047 1689629 1655601 2026-10-19T01:45:07Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689629 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شاناز ئیبراھیم ئەحمەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1619909 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260330041105/https://www.newarab.com/video/iraqs-first-lady-marks-anfal-genocide-memorial-speaking-gaza بۆ https://www.newarab.com/video/iraqs-first-lady-marks-anfal-genocide-memorial-speaking-gaza زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٠٨، ٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شاناز ئیبراھیم ئەحمەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1655600 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221016201846/http://latifrashid.iq/wp-content/uploads/2017/08/C.V.-En.pdf بۆ http://latifrashid.iq/wp-content/uploads/2017/08/C.V.-En.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:١٦، ٢٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شاناز ئیبراھیم ئەحمەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689628 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240811023244/https://medyanews.net/iraqs-first-lady-issues-desperate-appeal-over-turkish-invasion/ بۆ https://medyanews.net/iraqs-first-lady-issues-desperate-appeal-over-turkish-invasion/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٤٥، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) g23qoqsoxno4uegugiocc5toh5ne0qv 1 300106 1689725 1628059 2026-10-19T07:24:35Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689725 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٦ بەستەری دەرەکیی [[مانیلا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1622144 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ https://s/20120530222756/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20061111-31901/Pasig_now_one_of_world%92s_most_polluted_rivers گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20090803154038/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20061111-31901/Pasig_now_one_of_world%92s_most_polluted_rivers لە http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20061111-31901/Pasig_now_one_of_world%92s_most_polluted_rivers *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.youtube.com/watch?v=CJ9F2Fnweuo&gl=US&hl=en *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141011182852/http://www.jica.go.jp/topics/news/2014/ku57pq00001nkatn-att/20140917_01_0.pdf بۆ http://www.jica.go.jp/topics/news/2014/ku57pq00001nkatn-att/20140917_01_0.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161023111822/http://www.hellohaifa.co.il/?page_id=727 بۆ http://www.hellohaifa.co.il/?page_id=727 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180919051110/http://www.pref.kyoto.jp/en/01-04-03.html بۆ http://www.pref.kyoto.jp/en/01-04-03.html زیاد کرا *بەستەری ئەرشیڤ https://s/20160315202452/http://www.madrid.es/vgn-ext-templating/v/index.jsp?vgnextoid=76957c275129a310VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=ce069e242ab26010VgnVCM100000dc0ca8c0RCRD&vgnextfmt=default&idCapitulo=71824 37 گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20170912202910/http://www.madrid.es/vgn-ext-templating/v/index.jsp?vgnextoid=76957c275129a310VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=ce069e242ab26010VgnVCM100000dc0ca8c0RCRD&vgnextfmt=default&idCapitulo=7182437 لە http://www.madrid.es/vgn-ext-templating/v/index.jsp?vgnextoid=76957c275129a310VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=ce069e242ab26010VgnVCM100000dc0ca8c0RCRD&vgnextfmt=default&idCapitulo=7182437 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٤٤، ١٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مانیلا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1624768 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190901122737/https://nolisoli.ph/63148/sta-cruz-bldg-escolta-csanjose-20190603/ بۆ https://nolisoli.ph/63148/sta-cruz-bldg-escolta-csanjose-20190603/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٢٥، ١٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[مانیلا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1628058 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120706162324/http://www.abs-cbnnews.com/business/07/03/12/plan-turn-chinatown-bpo-hub-gains-ground بۆ http://www.abs-cbnnews.com/business/07/03/12/plan-turn-chinatown-bpo-hub-gains-ground زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150321013838/http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-become-manilas-busiest-transfer-station بۆ http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-become-manilas-busiest-transfer-station زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100910113155/http://www.abs-cbnnews.com/sports/09/07/10/world-cup-pool-begins بۆ http://www.abs-cbnnews.com/sports/09/07/10/world-cup-pool-begins زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٣٣، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مانیلا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689724 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160430032241/http://www.asianinfo.org/asianinfo/philippines/pro-transportation.htm بۆ http://www.asianinfo.org/asianinfo/philippines/pro-transportation.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٢٤، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 8bmkq5f46hg3n2ztqro6l4w1z1rd3rh 0 300146 1689706 1671065 2026-10-19T05:47:04Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1689706 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Small_sample_of_jet.jpg|وێنۆک|شەوە]] '''شەوە''' یان '''شەوڕەنگ''' جۆرێک [[لیگنیت|لیگنیتە]] و [[بەردی بەنرخ|بەردێکی بەنرخە]].<ref name="Glossary2005">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Glossary of Geology|بڵاوکەرەوە=American Geological Institute|ساڵ=٢٠٠٥|editor-last=Neuendorf|editor-first=K. K. E. Jr.|edition=پێنجەم|شوێن=Alexandria, Virginia|پەڕە=٣٤٤|editor-last2=Mehl|editor-first2=J. P.|editor-last3=Jackson|editor-first3=J. A.}}</ref> بە پێچەوانەی گەلێک بەردی بەنرخ، شەوە [[کانگایی]] نییە، بەڵکوو [[کانگاییئاسا|کانگاییئاسایە]].<ref>{{بیرخستنەوە |دوایین=Holmes |یەکەم=Ralph J. |سەردێڕ=Gemology |ڕێکەوت=١٩٨١ |ئیش=Mineralogy |پەڕەکان=١٦٨–١٨٧ |ناونیشان=http://link.springer.com/10.1007/0-387-30720-6_51 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٦ |شوێن=Dordrecht |بڵاوکەرەوە=Kluwer Academic Publishers |زمان=en |doi=10.1007/0-387-30720-6_51 |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٩٣٣-١٨٤-٩|دوایین٢=Crowningshield |یەکەم٢=Robert}}</ref> شەوە لە [[چێو]] بە دەست دێ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Jet (lignite)|شەوە}} {{گەوهەرەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا}} {{کیمیا-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵووزی بەردین]] [[پۆل:بەردە بەنرخەکان]] [[پۆل:نیشتووناسی]] qgc20dq2w2nnx038evk1jbtjr4ceqr1 3 300330 1689641 1689125 2026-10-19T01:50:55Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 8 بابەت (کۆنتر لە ٢٠ ڕۆژ) بۆ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/Meta/ئەرشیڤی 1]] 1689641 wikitext text/x-wiki {{Center|''This page collects SakuraBot's notes about advanced-rights requests on Meta and Simple English Wikipedia, which used to be posted on [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|the talk page]]. New notes are added here automatically.''}} <!--- ئەرشیڤ بۆت ---> {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/Meta/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(20d) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} == Advanced-rights requests (29 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Castelobranco@eowikiquote|Castelobranco@eowikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-28</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Castelobranco@eowikibooks|Castelobranco@eowikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-28</small> : <small>2 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (30 September 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Saad Nuhu@hawikipedia|Saad Nuhu@hawikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-29</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (1 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#-Haryad@ckbwiktionary|-Haryad@ckbwiktionary]] — <small>Administrator access</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Làm Việc Thiện@viwikiquote|Làm Việc Thiện@viwikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-30</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Swazmo@eswikibooks|Swazmo@eswikibooks]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-30</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Behzad39@global|Behzad39@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-30</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#云在动@global|云在动@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-30</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#アルトクール@ja.wikiversity|アルトクール@ja.wikiversity]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-01</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (2 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#-Haryad@ckbwiktionary|-Haryad@ckbwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-01</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Gazartashlomo0907@bbcwikipedia|Gazartashlomo0907@bbcwikipedia]] — <small>Administrator access</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (4 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#MOIBARDE@ffwikipedia|MOIBARDE@ffwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-03</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Ilya Discuss@ffwikipedia|Ilya Discuss@ffwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-03</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alpham@Global|Alpham@Global]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-03</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (5 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Vivairan2@fa.wikibooks|Vivairan2@fa.wikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alphama@Global|Alphama@Global]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-03</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Sam Paris@global|Sam Paris@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-04</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for bureaucratship/Barras 2|Barras 2]] — <small>Requests for bureaucratship</small> * [[:m:Meta:Requests for bureaucratship/EggRoll97|EggRoll97]] — <small>Requests for bureaucratship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (6 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global CAPTCHA exemptions for Kent Wang|Global CAPTCHA exemptions for Kent Wang]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-10-04</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Yivan000@tlwiktionary|Yivan000@tlwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Làm Việc Thiện@viwikivoyage|Làm Việc Thiện@viwikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-06</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (7 October 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Sibiru45@bjnwiktionary|Sibiru45@bjnwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-07</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (10 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#咽頭べさ@piwikipedia|咽頭べさ@piwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-10</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Castelobranco@eowikibooks|Castelobranco@eowikibooks]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-10-10</small> : <small>2 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (11 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Exec8@cebWikipedia|Exec8@cebWikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-11</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#روتانا@arwikiquote|روتانا@arwikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-10</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#BabulB@aswikisource|BabulB@aswikisource]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-10</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Sakura emad@ckbwiktionary|Sakura emad@ckbwiktionary]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-10-10</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Editor Master Plus@ptwiki|Editor Master Plus@ptwiki]] — <small>Oversight access · filed 2026-10-10</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (12 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Robertsky@tetwiki|Robertsky@tetwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-11</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Filtre antiabus@multiple projects|Filtre antiabus@multiple projects]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-11</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for adminship/Sohom Datta|Sohom Datta]] — <small>Requests for regular adminship</small> * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Christopher Schwarzkopf (WMDE)|Christopher Schwarzkopf (WMDE)]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (13 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#The Discoverer@gomwiki|The Discoverer@gomwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-12</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Xmwdcytbpbzcamw@global|Xmwdcytbpbzcamw@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-10-12</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for checkuser/SHB|SHB]] — <small>Requests for CheckUser access</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (14 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Gayobah13@ff.wikipedia|Gayobah13@ff.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-13</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Flipdot@ruewiki|Flipdot@ruewiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-13</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Aoke1989@zhwiki|Aoke1989@zhwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-14</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (15 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ar choler@brWiktionary|Ar choler@brWiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Isma4l@sowikipedia|Isma4l@sowikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Rzuwig@plwikivoyage|Rzuwig@plwikivoyage]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-10-15</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (16 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Volstand@bjnwikipedia|Volstand@bjnwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Làm Việc Thiện@viwikivoyage|Làm Việc Thiện@viwikivoyage]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-10-16</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (17 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ranjithsiji@mlwikibooks|Ranjithsiji@mlwikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Bicolino34@ukwikisource|Bicolino34@ukwikisource]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-16</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (18 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#MarwanMHD@gorwiktionary|MarwanMHD@gorwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-18</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Mohammed Qays|Mohammed Qays]] — <small>Requests for translation adminship</small> * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Eduardogobi|Eduardogobi]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 5bu22mo93p8xalub4vpzys4opzb2tod 1689768 1689641 2026-10-19T08:01:01Z SakuraBot 51806 Bot: open advanced-rights requests 1689768 wikitext text/x-wiki {{Center|''This page collects SakuraBot's notes about advanced-rights requests on Meta and Simple English Wikipedia, which used to be posted on [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|the talk page]]. New notes are added here automatically.''}} <!--- ئەرشیڤ بۆت ---> {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/Meta/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(20d) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} == Advanced-rights requests (29 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Castelobranco@eowikiquote|Castelobranco@eowikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-28</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Castelobranco@eowikibooks|Castelobranco@eowikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-28</small> : <small>2 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (30 September 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Saad Nuhu@hawikipedia|Saad Nuhu@hawikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-29</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (1 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#-Haryad@ckbwiktionary|-Haryad@ckbwiktionary]] — <small>Administrator access</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Làm Việc Thiện@viwikiquote|Làm Việc Thiện@viwikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-30</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Swazmo@eswikibooks|Swazmo@eswikibooks]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-30</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Behzad39@global|Behzad39@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-30</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#云在动@global|云在动@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-30</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#アルトクール@ja.wikiversity|アルトクール@ja.wikiversity]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-01</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (2 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#-Haryad@ckbwiktionary|-Haryad@ckbwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-01</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Gazartashlomo0907@bbcwikipedia|Gazartashlomo0907@bbcwikipedia]] — <small>Administrator access</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (4 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#MOIBARDE@ffwikipedia|MOIBARDE@ffwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-03</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Ilya Discuss@ffwikipedia|Ilya Discuss@ffwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-03</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alpham@Global|Alpham@Global]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-03</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (5 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Vivairan2@fa.wikibooks|Vivairan2@fa.wikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alphama@Global|Alphama@Global]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-03</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Sam Paris@global|Sam Paris@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-04</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for bureaucratship/Barras 2|Barras 2]] — <small>Requests for bureaucratship</small> * [[:m:Meta:Requests for bureaucratship/EggRoll97|EggRoll97]] — <small>Requests for bureaucratship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (6 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global CAPTCHA exemptions for Kent Wang|Global CAPTCHA exemptions for Kent Wang]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-10-04</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Yivan000@tlwiktionary|Yivan000@tlwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Làm Việc Thiện@viwikivoyage|Làm Việc Thiện@viwikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-06</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (7 October 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Sibiru45@bjnwiktionary|Sibiru45@bjnwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-07</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (10 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#咽頭べさ@piwikipedia|咽頭べさ@piwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-10</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Castelobranco@eowikibooks|Castelobranco@eowikibooks]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-10-10</small> : <small>2 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (11 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Exec8@cebWikipedia|Exec8@cebWikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-11</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#روتانا@arwikiquote|روتانا@arwikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-10</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#BabulB@aswikisource|BabulB@aswikisource]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-10</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Sakura emad@ckbwiktionary|Sakura emad@ckbwiktionary]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-10-10</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Editor Master Plus@ptwiki|Editor Master Plus@ptwiki]] — <small>Oversight access · filed 2026-10-10</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (12 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Robertsky@tetwiki|Robertsky@tetwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-11</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Filtre antiabus@multiple projects|Filtre antiabus@multiple projects]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-11</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for adminship/Sohom Datta|Sohom Datta]] — <small>Requests for regular adminship</small> * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Christopher Schwarzkopf (WMDE)|Christopher Schwarzkopf (WMDE)]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (13 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#The Discoverer@gomwiki|The Discoverer@gomwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-12</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Xmwdcytbpbzcamw@global|Xmwdcytbpbzcamw@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-10-12</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for checkuser/SHB|SHB]] — <small>Requests for CheckUser access</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (14 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Gayobah13@ff.wikipedia|Gayobah13@ff.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-13</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Flipdot@ruewiki|Flipdot@ruewiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-13</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Aoke1989@zhwiki|Aoke1989@zhwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-14</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (15 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ar choler@brWiktionary|Ar choler@brWiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Isma4l@sowikipedia|Isma4l@sowikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Rzuwig@plwikivoyage|Rzuwig@plwikivoyage]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-10-15</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (16 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Volstand@bjnwikipedia|Volstand@bjnwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Làm Việc Thiện@viwikivoyage|Làm Việc Thiện@viwikivoyage]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-10-16</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (17 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ranjithsiji@mlwikibooks|Ranjithsiji@mlwikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Bicolino34@ukwikisource|Bicolino34@ukwikisource]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-16</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (18 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#MarwanMHD@gorwiktionary|MarwanMHD@gorwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-18</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Mohammed Qays|Mohammed Qays]] — <small>Requests for translation adminship</small> * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Eduardogobi|Eduardogobi]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (19 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#BJ Sinaga@tet.wikipedia.org|BJ Sinaga@tet.wikipedia.org]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-19</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#MarwanMHD@gorwikiquote|MarwanMHD@gorwikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-19</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/A826|A826]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠١، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 0l5xbdux0yfhlawszjus37yow9e29nb 0 303450 1689604 1663122 2026-10-19T01:35:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، خۆراک-کۆلکە) 1689604 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Portulaca_oleracea_MHNT.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |last1=Diop |first1=F.N. |last2=Naas |first2=M. |year=٢٠٢٠ |title=''Portulaca oleracea'' |volume=٢٠٢٠ |article-number=e.T164001A65924501 |doi=/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T164001A65924501.en |access-date=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}</ref> | genus = Portulaca | species = oleracea | authority = [[کارڵ لینایۆس]] | subdivision_ranks = Varieties | subdivision = *''Portulaca oleracea'' var. ''delicatula'' {{small|Fosberg}} *''Portulaca oleracea'' var. ''oleracea'' | subdivision_ref = <ref name=powo>{{cite web |title=''Portulaca oleracea'' L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:323270-2 |website=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}</ref> | synonyms = *''Portulaca hortensis'' {{small|Rupr. (١٨٥٤), nom. superfl.}} *''Portulaca officinarum'' {{small|Crantz (١٧٦٦)}} *''Portulaca oleracea'' var. ''sylvestris'' {{small|DC. (١٨٢٨), not validly publ.}} *''Portulaca oleracea'' subsp. ''sylvestris'' {{small|Čelak. (١٨٧٥), not validly publ.}} | synonyms_ref = <ref name = powo/> }} '''پەڵپینە''' (ناوی زانستی: Portulaca oleracea) [[ڕوەکی گۆشتن|ڕوەکێکی گۆشتنە]] و سەر بە خێزانی [[پەڵپینەیان|پەڵپینەیانە]]. ھەموو بەشەکانی ئەم ڕوەکە خواردەنین. == وەسف == پەڵپینە [[ڕوەکی یەکساڵە|ڕوەکێکی یەکساڵەیە]]. دەتوانێ تا ٤٠ سانتیمەتر بەرز ببێ. [[لاسک|لاسکی]] لووسی سوورباوی ھەیە. [[گەڵا|گەڵاکانی]] یەکنایەک یان بەرامبەرن. [[گوڵ|گوڵەکانی]] زەردن و نزیک بە ٦ میلیمتەر پانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Common Purslane (Portulaca oleracea) |ناونیشان=https://www.illinoiswildflowers.info/weeds/plants/purslane.htm |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=www.illinoiswildflowers.info}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Portulaca oleracea}} {{Taxonbar|from=Q158015}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕوەک|پزیشکی|خۆراک}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:سەوزە گەڵاییەکان]] [[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان]] [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:تفاقەکان]] ad1jz3muclbfk4d18fri7n61wfjd59d 0 303848 1689296 1685684 2026-10-18T14:14:47Z Bilalinfo 57400 /* ئەکتەرەکان */ 1689296 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|image=Drunkard Morning (TV series) poster.jpg|image_size=|image_upright=|image_alt=|caption=|alt_name=|native_name=|genre=[[فیلمی ڕۆمانسی|درامی خۆشەویستی]]|creator=|based_on={{Based on|''[[کازیوەی خومار (ڕۆمان)|ڕۆمانی کازیوەی خومار]]''|[[فەتانە حاج سەید جەوادی]]}}|developer=|showrunner=|writer=حوسێن کیانی|screenplay=|teleplay=|story=|director=[[نێرگز ئابیار]]|creative_director=|presenter=|starring=[[#ئەکتەرەکان|لیستی تەواو]]|judges=|voices=|narrator=|announcer=|theme_music_composer=|music=|endtheme=«بامداد خمار» بەرهەمی [[موحسین چاوەشی]]|composer=|location=[[قەزوین]]، مزگەوتی جامی قەزوین، [[مێژووی تاران]]، حسێنییەی ئەمینییەکانی قەزوین، بازاری کۆنی قەزوین، سەرای وەزیری قەزوین، مزگەوتی جامی عەتیقی قەزوین، مزگەوتی نەبیی قەزوین، کاروانسەرای سەعدوسەڵتەنەی قەزوین<ref>{{cite web|website=مەهر|url=https://www.mehrnews.com/news/6429964/واکنش-عوامل-سریال-بامداد-خمار-به-شایعه-آسیب-به-مسجد-جامع-قزوین|title=کارمەندانی زنجیرەی «بامداد خمار» دوای پڕوپاگەندەکان لەسەر زیانگەیشتن بە مزگەوتی جامی قەزوین، لە نامەیەکدا باسیان لە ڕەوتی پێشکەوتنی کارەکە بە مۆڵەتی پێویست و تۆمارکردنی وێنەیی و بەڵگەنامەیی کرد.|archive-url=https://web.archive.org/web/20260905130258/https://www.mehrnews.com/news/6429964/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%AC%D8%AC...|archive-date=5 September 2026|access-date=4 September 2026}}</ref>|country={{IRN}}|language=فارسی|num_seasons=2|num_episodes=24|producer=محمدحسین قاسمی|cinematography=پویان کفیلی|editor=مجید عاشقی|camera=|runtime=46–57 خولەک|company=|budget=|network=شیدا|first_aired=20 October 2025|last_aired=ئێستا}} '''کازیوەی خومار''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]] بامداد خمار) زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنیی درامی و مێژوویی و ڕۆمانسیی [[ئێران|ئێرانییە]] لە دەرهێنانی [[نێرگز ئابیار]] و بەرهەمهێنانی محەممەد حسێن قاسمی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1405040201243/%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%DB%B5-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=www.isna.ir}}</ref>. زنجیرەکە لە سەر بنەمای [[کازیوەی خومار (ڕۆمان)|ڕۆمانی (بامداد خمار)ی]] ساڵی ١٩٩٥ی نووسەر [[فەتانە حاج سەید جەوادی]] داڕێژراوە و لە نووسینی حسێن کیانییە. زنجیرەکە باسی ژیانی محبووبە دەکات، کچە گەنجێک لە خێزانێکی بەڕێز و دەستڕۆیشتوو کە خۆشەویستییە قەدەغەکراوەکەی لەگەڵ شاگرد دارتاشێکی چینی کرێکار ڕووبەڕووی نەریتە کۆمەڵایەتییەکان و چاوەڕوانییەکانی خێزانەکەی دەبێتەوە. وەرزى یەکەم بۆ یەکەمجار لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ لە پلاتفۆرمی «شەیدا» پەخشکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Vista |سەردێڕ=«بامداد خمار» خرداد می‌رسد؛ عرضه اولین سریال پرویز شهبازی در پاییز |ناونیشان=https://vista.ir/2505/213/9vxxq/%C3%82%C2%AB%C3%98%C2%A8%C3%98%C2%A7%C3%99%C2%85%C3%98%C2%AF%C3%98%C2%A7%C3%98%C2%AF-%C3%98%C2%AE%C3%99%C2%85%C3%98%C2%A7%C3%98%C2%B1%C3%82%C2%BB-%C3%98%C2%AE%C3%98%C2%B1%C3%98%C2%AF%C3%98%C2%A7%C3%98%C2%AF-%C3%99%C2%85%C3%9B%C2%8C-%C3%98%C2%B1%C3%98%C2%B3%C3%98%C2%AF%C3%98%C2%9B-%C3%98%C2%B9%C3%98%C2%B1%C3%98%C2%B6%C3%99%C2%87-%C3%98%C2%A7%C3%99%C2%88%C3%99%C2%84%C3%9B%C2%8C%C3%99%C2%86-%C3%98%C2%B3%C3%98%C2%B1%C3%9B%C2%8C%C3%98%C2%A7%C3%99%C2%84-%C3%99%C2%BE%C3%98%C2%B1%C3%99%C2%88%C3%9B%C2%8C%C3%98%C2%B2-%C3%98%C2%B4%C3%99%C2%87%C3%98%C2%A8%C3%98%C2%A7%C3%98%C2%B2%C3%9B%C2%8C-%C3%98%C2%AF%C3%98%C2%B1-%C3%99%C2%BE%C3%98%C2%A7%C3%9B%C2%8C%C3%9B%C2%8C%C3%98%C2%B2 |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=vista.ir |زمان=fa}}</ref>. وەرزی دووەمیش لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦دا دەستی بە پەخشکردن کرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=شهرآرانیوز |ڕێکەوت=۱۴۰۵/۰۴/۲۱ - ۱۴:۴۳ |سەردێڕ=آغاز فصل دوم سریال «بامداد خمار» از فردا (۲۲ تیر ۱۴۰۵) |ناونیشان=https://shahraranews.ir/fa/news/430029/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D8%AF%D8%A7-%DB%B2%DB%B2-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B5 |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=fa |بڵاوکەرەوە=شهرآرانیوز |زمان=fa}}</ref>. == '''پێشینەی چیرۆک''' == چیرۆکی زنجیرەکە هی سەردەمی [[قاجاڕەکان|قاجاڕ]] و سەرەتای سەردەمی پەهلەوی (لە دەوروپشتی هەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانیی یەکەم]])، لەگەڵ دەیەی ١٩٨٠ لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق|جەنگی ئێران و عێراقدا]]. چیرۆکەکە لەسەر خۆشەویستییەکی قەدەغەکراوی نێوان دوو چینە جیاوازەکەی کۆمەڵگە دەسوڕێتەوە؛ لە نێوان محبووبە، کچە گەنجێکی خێزانی دەوڵەمەند و بەڕێزی خانسالار، لەگەڵ ڕەحیم، شاگرد دارتاشێکی چینی کرێکار. ئەم پەیوەندییە لە هەردوو هێڵە کاتییەکەدا ڕەنگدەداتەوە، لە کاتێکدا ڕووبەڕووی دژایەتیی خێزان، جیاکاریی چینی، و نەریتە کۆمەڵایەتییە باوکسالارییەکان دەبێتەوە. == '''ئەکتەرەکان''' == * [[تەرلان پەروانە]] لە ڕۆڵی محبووبە * [[نەوید پورفەرەج]] لە ڕۆڵی ڕەحیم * [[لالە ئەسکەندەری]] لە ڕۆڵی نازەنین * [[عەلی موسەفا]] لە ڕۆڵی بەسیرولمولوک * ڕەزا کیانیان لە ڕۆڵی حسامولمولوک * گوڵاب ئادینە لە ڕۆڵی زیوەر * [[گلارە عەباسی]] لە ڕۆڵی نوزھەت * مەرجان گوڵچین لە ڕۆڵی دایە خانمی * بەھنۆش بەختیاری لە ڕۆڵی دێدە * [[ئیحترام برومەند]] لە ڕۆڵی محبووبەی بەسالاچوو * ئەیلمیرا دەھقانی لە ڕۆڵی سۆدابە * پەریوەش نەزەرەیییە لە ڕۆڵی پورە کەشوەر * [[حەمید سەفەت]] لە ڕۆڵی ئەسڵان * ڕۆزیتا غەفاری لە ڕۆڵی ئیفتخارولمولوک * حسێن کیانی لە ڕۆڵی عەتائودەولە * لیندا کیانی لە ڕۆڵی عیسمەت * کازم ھەژیرئازاد لە ڕۆڵی مەشیرودەولە * سۆڵماز غەنی لە ڕۆڵی ناز بانوو * شیدا یوسفی لە ڕۆڵی تاووس * بەھناز جەعفەری لە ڕۆڵی شاهزادە خانم * زەھرا فەراهانی لە ڕۆڵی نیمتاج * عەلی نەفیسی لە ڕۆڵی نەصیر خان * ئاردەشیر ڕوستەمی لە ڕۆڵی د. گیتی ئارا * دانیال پورصەباح لە ڕۆڵی مەنسوور * فرزانە فرنام لە ڕۆڵی خوجەستە == '''بەرهەمهێنان''' == === '''پەرەپێدان''' === پلانەکان بۆ بەرهەمهێنانی زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنی لە ڕۆمانی پرفرۆشی (بامداد خمار)ی نووسەر فەتتانه حاج سەید جەوادی بۆ ساڵی ٢٠١٨ دەگەڕێتەوە، کاتێک ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە کرد کە پڕۆژەکە پێشنیارکراوە بۆ دەرهێنەر [[حەسەن فەتحی]] بەڵام ڕەتیکردووه‌تەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Entekhab.ir |first=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب {{!}} |ڕێکەوت=2018-06-16 |سەردێڕ=انصراف حسن فتحی از ساخت «بامداد خمار» |ناونیشان=https://www.entekhab.ir/fa/news/414289/%D8%A7%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%81%D8%AA%D8%AD%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب {{!}} Entekhab.ir |بڵاوکەرەوە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب {{!}} Entekhab.ir |زمان=fa}}</ref>. هەروەها دەرهێنەران کیانوش عەیاری و ئەمیرحسێن عەسگەری وەک بەربژێری ئەگەری بۆ دروستکردنی زنجیرەکە ناوبرابوون. فیلمنامەنووس محەممەد داوودی لە ئازاری ٢٠٢١دا دەستی بە پەرەپێدانی پڕۆژەکە کرد وەک سەرۆکی نووسەران<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-06-19 |سەردێڕ=انصراف نویسنده «بامداد خمار» از حضور در پروژه/ نامم را حذف کنید |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6141770/%D8%A7%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D8%AD%D8%B0%D9%81-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref>. لە شوباتی ٢٠٢٤، دوای کۆتایی هاتنی وێنەگرتنی زنجیرەی «سوووشوون»، [[نێرگز ئابیار]] وەک دەرهێنەری وەرگێڕانی ڕۆمانەکە ڕاگەیەندرا. لەو کاتەدا، محەممەد داوودی وەک فیلمنامەنووس و حەسەن موستەفەوی وەک بەرهەمهێنەر لە پڕۆژەکەدا دەستنیشانکرابوون، لە کاتێکدا تارلان پەروانە و سینا مێهراد وەک ئەکتەرە سەرەکییەکان ڕاگەیەندرا بوون <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1402111712432/%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%86%D8%B1%DA%AF%D8%B3-%D8%A2%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=www.isna.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=ایران |first=روایت |ڕێکەوت=2024-07-07 |سەردێڕ=تهیه‌کننده سریال «بامداد خمار»: حاشیه همیشه هست/ هدف همه‌ ما مخاطب است |ناونیشان=https://www.ravayatirani.ir/%D8%AA%D9%87%DB%8C%D9%87%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=روایت ایرانی {{!}} پایگاه خبری تحلیلی |زمان=fa-IR}}</ref>. ==== '''وێنەگرتن''' ==== وێنەگرتنی سەرەکی لە ساڵی ٢٠٢٤ لە شارۆچکە مێژووییەکەی [[قەزوین]] دەستی پێکرد، و چەندین دیمەن لە شوێنە کەلەپوورییەکانی سەرانسەری شارەکەدا وێنەگیران<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=ایران |first=روایت |ڕێکەوت=2024-07-07 |سەردێڕ=تهیه‌کننده سریال «بامداد خمار»: حاشیه همیشه هست/ هدف همه‌ ما مخاطب است |ناونیشان=https://www.ravayatirani.ir/%D8%AA%D9%87%DB%8C%D9%87%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=روایت ایرانی {{!}} پایگاه خبری تحلیلی |زمان=fa-IR}}</ref>. لە تەممووزی ٢٠٢٤دا، ڕاپەر و ئەکتەر حەمید سیفەت پەیوەندی بە دەستەی ئەکتەرانەوە کرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=ایران |first=روایت |ڕێکەوت=2024-07-07 |سەردێڕ=تهیه‌کننده سریال «بامداد خمار»: حاشیه همیشه هست/ هدف همه‌ ما مخاطب است |ناونیشان=https://www.ravayatirani.ir/%D8%AA%D9%87%DB%8C%D9%87%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=روایت ایرانی {{!}} پایگاه خبری تحلیلی |زمان=fa-IR}}</ref>. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤دا، دەستەی بەرهەمهێنان ناوی ئەکتەرە سەرەکییەکانی ڕاگەیاند، لەوانە تارلان پەروانە، نەوید پورفەرەج، عەلی موسەفا، ڕەزا کیانیان، گوڵاب ئادینە، گوڵارە عەباسی، لالە ئیسکەندەری، مەرجان گوڵچین، بەهناز بەختیاری، بەهناز جەعفەری، پەریوەش نەزەریە، ئیحترام بڕومەند، ڕۆزیتا غەفاری، کازم هەژیرئازاد، و حەمید سیفەت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-09-10 |سەردێڕ=اسامی بازیگران سریال بامداد خمار نرگس آبیار/ زمان پخش مشخص شد؟ |ناونیشان=https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4135770-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%B1%DA%AF%D8%B3-%D8%A2%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%AE%D8%B4-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=روزنامه دنیای اقتصاد |زمان=fa}}</ref>. وێنەگرتنی وەرزی دووەم لە زستانی ساڵی ٢٠٢٤دا دەستی پێکرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-10-28 |سەردێڕ=آغاز تصویربرداری فصل پایانی «بامداد خمار» |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/989802/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=همشهری آنلاین |بڵاوکەرەوە=همشهری آنلاین، سایت خبری روزنامه همشهری {{!}} hamshahrionline |زمان=fa}}</ref>. لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٥دا، بەرهەمهێنانی وەرزی سێیەم و کۆتایی ڕاگەیەندرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-10-28 |سەردێڕ=آغاز تصویربرداری فصل پایانی «بامداد خمار» |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/989802/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=همشهری آنلاین |بڵاوکەرەوە=همشهری آنلاین، سایت خبری روزنامه همشهری {{!}} hamshahrionline |زمان=fa}}</ref>. لە مانگی دوای ئەوەدا، عەلی موسەفا پێش وێنەگرتنی وەرزی سێیەم لە زنجیرەکە کشایەوە. بەپێی ڕاپۆرتەکان، کشانەوەی ناوبراو لە ئەنجامی ناکۆکیی داراییی نێوان ئەکتەرەکە و پلاتفۆرمی«شەیدا» بووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1404092818600/%D8%AC%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%B5%D9%81%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=www.isna.ir}}</ref>. == مۆسیقا == [[موحسین چاوەشی|موحسین چاوشی]] گۆرانی زنجیرەکەی لە شیعرێکی [[حافز]] وەرگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وب|پاشناو=سعیدی|ناو=علیرضا|سەردێڕ=محسن چاوشی تک آهنگ «بامداد خمار» را منتشر کرد|ماڵپەڕ=خبرگزاری مهر|ڕێکەوت=2025-10-23|بەستەر=https://www.mehrnews.com/news/6631771/محسن-چاوشی-تک-آهنگ-بامداد-خمار-را-منتشر-کرد|کۆدی زمان=fa|سەردان=2025-11-20}}</ref> دواتر دوو گۆرانی دیکەی بە ناوەکانی «پناه» و «عجب اومدی» بۆ زنجیرەکە بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وب|پاشناو=سعیدی|ناو=علیرضا|سەردێڕ=انتشار دومین آهنگ محسن چاوشی برای «بامداد خمار»؛ «پناه» شنیدنی شد|ماڵپەڕ=خبرگزاری مهر|ڕێکەوت=2025-10-30|بەستەر=https://www.mehrnews.com/news/6639365/انتشار-دومین-آهنگ-محسن-چاوشی-برای-بامداد-خمار-پناه-شنیدنی|کۆدی زمان=fa|سەردان=2025-11-20}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وب|سەردێڕ=تازه‌ترین تک آهنگ محسن چاوشی منتشر شد؛ شنیدن «عجب اومدی»|ماڵپەڕ=خبرگزاری مهر|ڕێکەوت=2025-12-16|بەستەر=https://www.mehrnews.com/news/6691101/تازه-ترین-تک-آهنگ-محسن-چاوشی-منتشر-شد-شنیدن-عجب-اومدی|کۆدی زمان=fa|سەردان=2025-12-20}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.sheyda.com/p/f2f7b5a8e88 ''کازیوەی خومار''] لە شیدا * {{IMDb title|tt31189898}} == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:بەرنامەی تەلەڤیزیۆن لە ڕۆمانەکانەوە وەرگیراوە]] d9fdmsgmbsu85ewtr6amrra6gbmqfjh 1689309 1689296 2026-10-18T15:21:12Z Bilalinfo 57400 1689309 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|image=Drunkard Morning (TV series) poster.jpg|image_size=|image_upright=|image_alt=|caption=|alt_name=|native_name=|genre=[[فیلمی ڕۆمانسی|درامی خۆشەویستی]]|creator=|based_on={{Based on|''[[کازیوەی خومار (ڕۆمان)|ڕۆمانی کازیوەی خومار]]''|[[فەتانە حاج سەید جەوادی]]}}|developer=|showrunner=|writer=حوسێن کیانی|screenplay=|teleplay=|story=|director=[[نێرگز ئابیار]]|creative_director=|presenter=|starring=[[#ئەکتەرەکان|لیستی تەواو]]|judges=|voices=|narrator=|announcer=|theme_music_composer=|music=|endtheme=«بامداد خمار» بەرهەمی [[موحسین چاوەشی]]|composer=|location=[[قەزوین]]، مزگەوتی جامی قەزوین، [[مێژووی تاران]]، حسێنییەی ئەمینییەکانی قەزوین، بازاری کۆنی قەزوین، سەرای وەزیری قەزوین، مزگەوتی جامی عەتیقی قەزوین، مزگەوتی نەبیی قەزوین، کاروانسەرای سەعدوسەڵتەنەی قەزوین<ref>{{cite web|website=مەهر|url=https://www.mehrnews.com/news/6429964/واکنش-عوامل-سریال-بامداد-خمار-به-شایعه-آسیب-به-مسجد-جامع-قزوین|title=کارمەندانی زنجیرەی «بامداد خمار» دوای پڕوپاگەندەکان لەسەر زیانگەیشتن بە مزگەوتی جامی قەزوین، لە نامەیەکدا باسیان لە ڕەوتی پێشکەوتنی کارەکە بە مۆڵەتی پێویست و تۆمارکردنی وێنەیی و بەڵگەنامەیی کرد.|archive-url=https://web.archive.org/web/20260905130258/https://www.mehrnews.com/news/6429964/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%AC%D8%AC...|archive-date=5 September 2026|access-date=4 September 2026}}</ref>|country={{IRN}}|language=فارسی|num_seasons=2|num_episodes=24|producer=محمدحسین قاسمی|cinematography=پویان کفیلی|editor=مجید عاشقی|camera=|runtime=46–57 خولەک|company=|budget=|network=شیدا|first_aired=20 October 2025|last_aired=ئێستا}} '''کازیوەی خومار''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]] بامداد خمار) زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنیی درامی و مێژوویی و ڕۆمانسیی [[ئێران|ئێرانییە]] لە دەرهێنانی [[نێرگز ئابیار]] و بەرهەمهێنانی محەممەد حسێن قاسمی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1405040201243/%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%DB%B5-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=www.isna.ir}}</ref>. زنجیرەکە لە سەر بنەمای [[کازیوەی خومار (ڕۆمان)|ڕۆمانی (بامداد خمار)ی]] ساڵی ١٩٩٥ی نووسەر [[فەتانە حاج سەید جەوادی]] داڕێژراوە و لە نووسینی حسێن کیانییە. زنجیرەکە باسی ژیانی محبووبە دەکات، کچە گەنجێک لە خێزانێکی بەڕێز و دەستڕۆیشتوو کە خۆشەویستییە قەدەغەکراوەکەی لەگەڵ شاگرد دارتاشێکی چینی کرێکار ڕووبەڕووی نەریتە کۆمەڵایەتییەکان و چاوەڕوانییەکانی خێزانەکەی دەبێتەوە. وەرزى یەکەم بۆ یەکەمجار لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ لە پلاتفۆرمی «شەیدا» پەخشکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Vista |سەردێڕ=«بامداد خمار» خرداد می‌رسد؛ عرضه اولین سریال پرویز شهبازی در پاییز |ناونیشان=https://vista.ir/2505/213/9vxxq/%C3%82%C2%AB%C3%98%C2%A8%C3%98%C2%A7%C3%99%C2%85%C3%98%C2%AF%C3%98%C2%A7%C3%98%C2%AF-%C3%98%C2%AE%C3%99%C2%85%C3%98%C2%A7%C3%98%C2%B1%C3%82%C2%BB-%C3%98%C2%AE%C3%98%C2%B1%C3%98%C2%AF%C3%98%C2%A7%C3%98%C2%AF-%C3%99%C2%85%C3%9B%C2%8C-%C3%98%C2%B1%C3%98%C2%B3%C3%98%C2%AF%C3%98%C2%9B-%C3%98%C2%B9%C3%98%C2%B1%C3%98%C2%B6%C3%99%C2%87-%C3%98%C2%A7%C3%99%C2%88%C3%99%C2%84%C3%9B%C2%8C%C3%99%C2%86-%C3%98%C2%B3%C3%98%C2%B1%C3%9B%C2%8C%C3%98%C2%A7%C3%99%C2%84-%C3%99%C2%BE%C3%98%C2%B1%C3%99%C2%88%C3%9B%C2%8C%C3%98%C2%B2-%C3%98%C2%B4%C3%99%C2%87%C3%98%C2%A8%C3%98%C2%A7%C3%98%C2%B2%C3%9B%C2%8C-%C3%98%C2%AF%C3%98%C2%B1-%C3%99%C2%BE%C3%98%C2%A7%C3%9B%C2%8C%C3%9B%C2%8C%C3%98%C2%B2 |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=vista.ir |زمان=fa}}</ref>. وەرزی دووەمیش لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦دا دەستی بە پەخشکردن کرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=شهرآرانیوز |ڕێکەوت=۱۴۰۵/۰۴/۲۱ - ۱۴:۴۳ |سەردێڕ=آغاز فصل دوم سریال «بامداد خمار» از فردا (۲۲ تیر ۱۴۰۵) |ناونیشان=https://shahraranews.ir/fa/news/430029/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D8%AF%D8%A7-%DB%B2%DB%B2-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B5 |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=fa |بڵاوکەرەوە=شهرآرانیوز |زمان=fa}}</ref>. == '''پێشینەی چیرۆک''' == چیرۆکی زنجیرەکە هی سەردەمی [[قاجاڕەکان|قاجاڕ]] و سەرەتای سەردەمی پەهلەوی (لە دەوروپشتی هەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانیی یەکەم]])، لەگەڵ دەیەی ١٩٨٠ لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق|جەنگی ئێران و عێراقدا]]. چیرۆکەکە لەسەر خۆشەویستییەکی قەدەغەکراوی نێوان دوو چینە جیاوازەکەی کۆمەڵگە دەسوڕێتەوە؛ لە نێوان محبووبە، کچە گەنجێکی خێزانی دەوڵەمەند و بەڕێزی خانسالار، لەگەڵ ڕەحیم، شاگرد دارتاشێکی چینی کرێکار. ئەم پەیوەندییە لە هەردوو هێڵە کاتییەکەدا ڕەنگدەداتەوە، لە کاتێکدا ڕووبەڕووی دژایەتیی خێزان، جیاکاریی چینی، و نەریتە کۆمەڵایەتییە باوکسالارییەکان دەبێتەوە. == '''ئەکتەرەکان''' == * [[تەرلان پەروانە]] لە ڕۆڵی محبووبە * [[نەوید پورفەرەج]] لە ڕۆڵی ڕەحیم * [[لالە ئەسکەندەری]] لە ڕۆڵی نازەنین * [[عەلی موسەفا]] لە ڕۆڵی بەسیرولمولوک * ڕەزا کیانیان لە ڕۆڵی حسامولمولوک * گوڵاب ئادینە لە ڕۆڵی زیوەر * [[گلارە عەباسی]] لە ڕۆڵی نوزھەت * [[مەرجانە گوڵچین]] لە ڕۆڵی دایە مەرحەمەت * بەھنۆش بەختیاری لە ڕۆڵی دێدە * [[ئیحترام برومەند]] لە ڕۆڵی محبووبەی بەسالاچوو * ئەیلمیرا دەھقانی لە ڕۆڵی سۆدابە * پەریوەش نەزەرەیییە لە ڕۆڵی پورە کەشوەر * [[حەمید سەفەت]] لە ڕۆڵی ئەسڵان * ڕۆزیتا غەفاری لە ڕۆڵی ئیفتخارولمولوک * حسێن کیانی لە ڕۆڵی عەتائودەولە * لیندا کیانی لە ڕۆڵی عیسمەت * کازم ھەژیرئازاد لە ڕۆڵی مەشیرودەولە * سۆڵماز غەنی لە ڕۆڵی ناز بانوو * شیدا یوسفی لە ڕۆڵی تاووس * بەھناز جەعفەری لە ڕۆڵی شاهزادە خانم * زەھرا فەراهانی لە ڕۆڵی نیمتاج * عەلی نەفیسی لە ڕۆڵی نەصیر خان * ئاردەشیر ڕوستەمی لە ڕۆڵی د. گیتی ئارا * دانیال پورصەباح لە ڕۆڵی مەنسوور * فرزانە فرنام لە ڕۆڵی خوجەستە == '''بەرهەمهێنان''' == === '''پەرەپێدان''' === پلانەکان بۆ بەرهەمهێنانی زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنی لە ڕۆمانی پرفرۆشی (بامداد خمار)ی نووسەر فەتتانه حاج سەید جەوادی بۆ ساڵی ٢٠١٨ دەگەڕێتەوە، کاتێک ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە کرد کە پڕۆژەکە پێشنیارکراوە بۆ دەرهێنەر [[حەسەن فەتحی]] بەڵام ڕەتیکردووه‌تەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Entekhab.ir |first=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب {{!}} |ڕێکەوت=2018-06-16 |سەردێڕ=انصراف حسن فتحی از ساخت «بامداد خمار» |ناونیشان=https://www.entekhab.ir/fa/news/414289/%D8%A7%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%81%D8%AA%D8%AD%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب {{!}} Entekhab.ir |بڵاوکەرەوە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب {{!}} Entekhab.ir |زمان=fa}}</ref>. هەروەها دەرهێنەران کیانوش عەیاری و ئەمیرحسێن عەسگەری وەک بەربژێری ئەگەری بۆ دروستکردنی زنجیرەکە ناوبرابوون. فیلمنامەنووس محەممەد داوودی لە ئازاری ٢٠٢١دا دەستی بە پەرەپێدانی پڕۆژەکە کرد وەک سەرۆکی نووسەران<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-06-19 |سەردێڕ=انصراف نویسنده «بامداد خمار» از حضور در پروژه/ نامم را حذف کنید |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6141770/%D8%A7%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D8%AD%D8%B0%D9%81-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref>. لە شوباتی ٢٠٢٤، دوای کۆتایی هاتنی وێنەگرتنی زنجیرەی «سوووشوون»، [[نێرگز ئابیار]] وەک دەرهێنەری وەرگێڕانی ڕۆمانەکە ڕاگەیەندرا. لەو کاتەدا، محەممەد داوودی وەک فیلمنامەنووس و حەسەن موستەفەوی وەک بەرهەمهێنەر لە پڕۆژەکەدا دەستنیشانکرابوون، لە کاتێکدا تارلان پەروانە و سینا مێهراد وەک ئەکتەرە سەرەکییەکان ڕاگەیەندرا بوون <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1402111712432/%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%86%D8%B1%DA%AF%D8%B3-%D8%A2%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=www.isna.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=ایران |first=روایت |ڕێکەوت=2024-07-07 |سەردێڕ=تهیه‌کننده سریال «بامداد خمار»: حاشیه همیشه هست/ هدف همه‌ ما مخاطب است |ناونیشان=https://www.ravayatirani.ir/%D8%AA%D9%87%DB%8C%D9%87%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=روایت ایرانی {{!}} پایگاه خبری تحلیلی |زمان=fa-IR}}</ref>. ==== '''وێنەگرتن''' ==== وێنەگرتنی سەرەکی لە ساڵی ٢٠٢٤ لە شارۆچکە مێژووییەکەی [[قەزوین]] دەستی پێکرد، و چەندین دیمەن لە شوێنە کەلەپوورییەکانی سەرانسەری شارەکەدا وێنەگیران<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=ایران |first=روایت |ڕێکەوت=2024-07-07 |سەردێڕ=تهیه‌کننده سریال «بامداد خمار»: حاشیه همیشه هست/ هدف همه‌ ما مخاطب است |ناونیشان=https://www.ravayatirani.ir/%D8%AA%D9%87%DB%8C%D9%87%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=روایت ایرانی {{!}} پایگاه خبری تحلیلی |زمان=fa-IR}}</ref>. لە تەممووزی ٢٠٢٤دا، ڕاپەر و ئەکتەر حەمید سیفەت پەیوەندی بە دەستەی ئەکتەرانەوە کرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=ایران |first=روایت |ڕێکەوت=2024-07-07 |سەردێڕ=تهیه‌کننده سریال «بامداد خمار»: حاشیه همیشه هست/ هدف همه‌ ما مخاطب است |ناونیشان=https://www.ravayatirani.ir/%D8%AA%D9%87%DB%8C%D9%87%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=روایت ایرانی {{!}} پایگاه خبری تحلیلی |زمان=fa-IR}}</ref>. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤دا، دەستەی بەرهەمهێنان ناوی ئەکتەرە سەرەکییەکانی ڕاگەیاند، لەوانە تارلان پەروانە، نەوید پورفەرەج، عەلی موسەفا، ڕەزا کیانیان، گوڵاب ئادینە، گوڵارە عەباسی، لالە ئیسکەندەری، مەرجان گوڵچین، بەهناز بەختیاری، بەهناز جەعفەری، پەریوەش نەزەریە، ئیحترام بڕومەند، ڕۆزیتا غەفاری، کازم هەژیرئازاد، و حەمید سیفەت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-09-10 |سەردێڕ=اسامی بازیگران سریال بامداد خمار نرگس آبیار/ زمان پخش مشخص شد؟ |ناونیشان=https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4135770-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%B1%DA%AF%D8%B3-%D8%A2%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%AE%D8%B4-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=روزنامه دنیای اقتصاد |زمان=fa}}</ref>. وێنەگرتنی وەرزی دووەم لە زستانی ساڵی ٢٠٢٤دا دەستی پێکرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-10-28 |سەردێڕ=آغاز تصویربرداری فصل پایانی «بامداد خمار» |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/989802/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=همشهری آنلاین |بڵاوکەرەوە=همشهری آنلاین، سایت خبری روزنامه همشهری {{!}} hamshahrionline |زمان=fa}}</ref>. لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٥دا، بەرهەمهێنانی وەرزی سێیەم و کۆتایی ڕاگەیەندرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-10-28 |سەردێڕ=آغاز تصویربرداری فصل پایانی «بامداد خمار» |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/989802/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=همشهری آنلاین |بڵاوکەرەوە=همشهری آنلاین، سایت خبری روزنامه همشهری {{!}} hamshahrionline |زمان=fa}}</ref>. لە مانگی دوای ئەوەدا، عەلی موسەفا پێش وێنەگرتنی وەرزی سێیەم لە زنجیرەکە کشایەوە. بەپێی ڕاپۆرتەکان، کشانەوەی ناوبراو لە ئەنجامی ناکۆکیی داراییی نێوان ئەکتەرەکە و پلاتفۆرمی«شەیدا» بووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1404092818600/%D8%AC%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%B5%D9%81%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-10 |وێبگە=www.isna.ir}}</ref>. == مۆسیقا == [[موحسین چاوەشی|موحسین چاوشی]] گۆرانی زنجیرەکەی لە شیعرێکی [[حافز]] وەرگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وب|پاشناو=سعیدی|ناو=علیرضا|سەردێڕ=محسن چاوشی تک آهنگ «بامداد خمار» را منتشر کرد|ماڵپەڕ=خبرگزاری مهر|ڕێکەوت=2025-10-23|بەستەر=https://www.mehrnews.com/news/6631771/محسن-چاوشی-تک-آهنگ-بامداد-خمار-را-منتشر-کرد|کۆدی زمان=fa|سەردان=2025-11-20}}</ref> دواتر دوو گۆرانی دیکەی بە ناوەکانی «پناه» و «عجب اومدی» بۆ زنجیرەکە بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وب|پاشناو=سعیدی|ناو=علیرضا|سەردێڕ=انتشار دومین آهنگ محسن چاوشی برای «بامداد خمار»؛ «پناه» شنیدنی شد|ماڵپەڕ=خبرگزاری مهر|ڕێکەوت=2025-10-30|بەستەر=https://www.mehrnews.com/news/6639365/انتشار-دومین-آهنگ-محسن-چاوشی-برای-بامداد-خمار-پناه-شنیدنی|کۆدی زمان=fa|سەردان=2025-11-20}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وب|سەردێڕ=تازه‌ترین تک آهنگ محسن چاوشی منتشر شد؛ شنیدن «عجب اومدی»|ماڵپەڕ=خبرگزاری مهر|ڕێکەوت=2025-12-16|بەستەر=https://www.mehrnews.com/news/6691101/تازه-ترین-تک-آهنگ-محسن-چاوشی-منتشر-شد-شنیدن-عجب-اومدی|کۆدی زمان=fa|سەردان=2025-12-20}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.sheyda.com/p/f2f7b5a8e88 ''کازیوەی خومار''] لە شیدا * {{IMDb title|tt31189898}} == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:بەرنامەی تەلەڤیزیۆن لە ڕۆمانەکانەوە وەرگیراوە]] rjs4573smptnvu6pnvuxqfmb8lw5tel 0 303933 1689530 1668572 2026-10-18T21:57:33Z MFTG 21816 /* دانیشتوان */ 1689530 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بەدەنەی بچووک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بدنة الصغیر}}<br>{{lang-en| Littel Badana}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.30025| 43.47595}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بەدەنەی بچووک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.30025| 43.47595 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٨١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٠٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[شەبەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شەبەک (دین)|شەبەک]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بەدەنەی بچووک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == سەرچاوە مێژوویی و زمانییەکان دوو بۆچوونی سەرەکی بۆ ڕەگ و ڕیشەی ناوی گوندی بەدەنە (بەدەنەی گەورە / بەدەنەی بچووک) دەخەنە ڕوو: * ڕەگی سریانی-مەسیحی کۆن (بادانیال / Beth Danyal): لە دەقە مێژووییە کۆنەکانی دۆڵی نەینەوا و دەشتی خازردا دیارە کە ناوی ئەم ناوچەیە لە بنەڕەتدا سریانی بووە و بە "بادانیال" (واتە دێ یان ماڵی دانیال - Beth Danyal) لەقەڵەم دراوە. لەگەڵ تێپەڕبوونی کات و ئاڵوگۆڕی زمانەوانی ناوچەکەدا، فۆرمی گۆڕینی پیپەکان ڕوویداوە و کورت بووەتەوە بۆ "بادانی" و دواتریش بووەتەوە بە "بەدەنە". *واتای جوگرافی و زمانی (بەدەن / بەدەنە): لە ڕووی لێکدانەوەی ناوخۆیی و زمانییەوە، وشەی "بەدەن" یان "بەدەنە" یان "بەندەن" ئاماژەیە بۆ شوێنێکی بەرز، گرد یان دیوارێکی سروشتیی بەھێز لە جوگرافیای ناوچەکەدا (مانای سەنگەر، کێو یان شوێنی بەرز و پشتبەستوو دەبەخشێت). پاشان بەھۆی گەشەسەندنی گوندەکە و دابەشبوونی بەسەر دوو بەشدا، زاراوەی "بچووک" خراوەتە سەر بەشە سەرەکی و بچووکەکەیان بۆ جیاکردنەوەی لە "[[بەدەنەی گەورە]]". == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٧٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٣٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٥) [[خێزان]] و (٣٠٥) کەس، کە (١٣٨) [[نێر]] و (١٦٧) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == مێژوو == گوندی بەدەنەی بچووک یەکێکە لە گوندە مێژوویی و دێرینەکانی [[دەشتی نەینەوا]]. لە ڕووی کارگێڕییەوە، لە ئێستادا سەر بە [[ناحیەی کەڵەک]]ە لە [[قەزای بەردەڕەش]] سەر بە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]]. دیارترین وێستگە و زانیارییە مێژوویی و جوگرافییەکانی ئەم گوندە بریتییەن لە: * پێکھاتەی دانیشتوان: مێژووی دانیشتوانی گوندەکە بەشێکی گرنگە لە جوگرافیای شێوەزاری باجەڵانی و پێکھاتەی نەتەوەیی [[شەبەک]] لە [[دەشتی نەینەوا]]، کە بۆ ماوەیەکی دوورودرێژ لەم ناوچەیەدا نیشتەجێن و خەریکی کشتوکاڵ و ئاژەڵدارین. * سەردەمی ڕژێمی پێشوو و ڕاگواستن: وەک زۆربەی گوندەکانی تری [[دەشتی نەینەوا]] و ناوچە دابڕێندراوەکان، گوندی بەدەنەی بچووک لە سەردەمی [[ڕژێمی بەعس]]دا ڕووبەڕووی سیاسەتی گۆڕینی دیمۆگرافی و [[عەرەباندن|تەعریب]] بووەوە. دواتر لە ڕووی کارگێڕییەوە گۆڕانکاری زۆری بەسەردا ھات و لە نێوان [[پارێزگای نەینەوا]] و [[پارێزگای دھۆک]]دا دەستاودەستی پێکرا. * شەڕی دژی داعش (٢٠١٤ - ٢٠١٦): لە کاتی ھێرشەکانی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|ڕێکخراوی تیرۆریستی داعش]] لە حوزەیرانی ٢٠١٤، گوندەکە کەوتە ژێر دەسەڵاتی داعش و دانیشتوانەکەی ئاوارە بوون. * ڕزگارکردنەوەی گوندەکە: لە یەکەم ڕۆژی دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردنی مووسڵ لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦، ھێزەکانی [[پێشمەرگە]]ی [[کوردستان]] لە میحوەری خازر ھێرشێکی بەرفراوانیان دەستپێکرد و توانیان لە پێشڕەوییەکانیاندا گوندی [[بەدەنەی گەورە]] و بەدەنەی بچووک لە چەتەکانی داعش پاک بکەنەوە.<ref>https://shehabnews.com/post/2448/%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-19-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84-%D8%AD%D8%B5%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 0a5ku9vix94uutvqezhponhyvsaqfrw 0 303934 1689529 1668573 2026-10-18T21:56:06Z MFTG 21816 /* دانیشتوان */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1689529 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بەدەنەی گەورە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بدنة الکبیر}}<br>{{lang-en| Great Badana}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.27365| 43.48055}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بەدەنەی گەورە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.27365| 43.48055 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٩٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢٤٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[شەبەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شەبەک (دین)|شەبەک]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بەدەنەی گەورە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == سەرچاوە مێژوویی و زمانییەکان دوو بۆچوونی سەرەکی بۆ ڕەگ و ڕیشەی ناوی گوندی بەدەنە (بەدەنەی گەورە / بەدەنەی بچووک) دەخەنە ڕوو: * ڕەگی سریانی-مەسیحی کۆن (بادانیال / Beth Danyal): لە دەقە مێژووییە کۆنەکانی دۆڵی نەینەوا و دەشتی خازردا دیارە کە ناوی ئەم ناوچەیە لە بنەڕەتدا سریانی بووە و بە "بادانیال" (واتە دێ یان ماڵی دانیال - Beth Danyal) لەقەڵەم دراوە. لەگەڵ تێپەڕبوونی کات و ئاڵوگۆڕی زمانەوانی ناوچەکەدا، فۆرمی گۆڕینی پیپەکان ڕوویداوە و کورت بووەتەوە بۆ "بادانی" و دواتریش بووەتەوە بە "بەدەنە". *واتای جوگرافی و زمانی (بەدەن / بەدەنە): لە ڕووی لێکدانەوەی ناوخۆیی و زمانییەوە، وشەی "بەدەن" یان "بەدەنە" یان "بەندەن" ئاماژەیە بۆ شوێنێکی بەرز، گرد یان دیوارێکی سروشتیی بەھێز لە جوگرافیای ناوچەکەدا (مانای سەنگەر، کێو یان شوێنی بەرز و پشتبەستوو دەبەخشێت). پاشان بەھۆی گەشەسەندنی گوندەکە و دابەشبوونی بەسەر دوو بەشدا، زاراوەی "گەورە" خراوەتە سەر بەشە سەرەکی و گەورەکەیان بۆ جیاکردنەوەی لە "[[بەدەنەی بچووک]]". == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٢٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣٠٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢١٥) [[خێزان]] و (١٢٤٦) کەس، کە (٦٢٢) [[نێر]] و (٦٢٤) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == مێژوو == گوندی بەدەنەی گەورە یەکێکە لە گوندە مێژوویی و دێرینەکانی [[دەشتی نەینەوا]]. لە ڕووی کارگێڕییەوە، لە ئێستادا سەر بە [[ناحیەی کەڵەک]]ە لە [[قەزای بەردەڕەش]] سەر بە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]]. دیارترین وێستگە و زانیارییە مێژوویی و جوگرافییەکانی ئەم گوندە بریتییەن لە: * پێکھاتەی دانیشتوان: مێژووی دانیشتوانی گوندەکە بەشێکی گرنگە لە جوگرافیای شێوەزاری باجەڵانی و پێکھاتەی نەتەوەیی [[شەبەک]] لە [[دەشتی نەینەوا]]، کە بۆ ماوەیەکی دوورودرێژ لەم ناوچەیەدا نیشتەجێن و خەریکی کشتوکاڵ و ئاژەڵدارین. * سەردەمی ڕژێمی پێشوو و ڕاگواستن: وەک زۆربەی گوندەکانی تری [[دەشتی نەینەوا]] و ناوچە دابڕێندراوەکان، گوندی بەدەنەی گەورە لە سەردەمی [[ڕژێمی بەعس]]دا ڕووبەڕووی سیاسەتی گۆڕینی دیمۆگرافی و [[عەرەباندن|تەعریب]] بووەوە. دواتر لە ڕووی کارگێڕییەوە گۆڕانکاری زۆری بەسەردا ھات و لە نێوان [[پارێزگای نەینەوا]] و [[پارێزگای دھۆک]]دا دەستاودەستی پێکرا. * شەڕی دژی داعش (٢٠١٤ - ٢٠١٦): لە کاتی ھێرشەکانی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|ڕێکخراوی تیرۆریستی داعش]] لە حوزەیرانی ٢٠١٤، گوندەکە کەوتە ژێر دەسەڵاتی داعش و دانیشتوانەکەی ئاوارە بوون. * ڕزگارکردنەوەی گوندەکە: لە یەکەم ڕۆژی دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردنی مووسڵ لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦، ھێزەکانی [[پێشمەرگە]]ی [[کوردستان]] لە میحوەری خازر ھێرشێکی بەرفراوانیان دەستپێکرد و توانیان لە پێشڕەوییەکانیاندا گوندی بەدەنەی گەورە و [[بەدەنەی بچووک]] لە چەتەکانی داعش پاک بکەنەوە.<ref>https://shehabnews.com/post/2448/%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-19-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84-%D8%AD%D8%B5%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 9nl7pnuvyre4f6pjcjh3h42kj8nxdvz 0 303935 1689531 1667080 2026-10-18T22:05:30Z MFTG 21816 /* دانیشتوان */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1689531 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = چەمەکۆر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|جمةکور}}<br>{{lang-en| Chamakor}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.25119| 43.53394}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی چەمەکۆر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.25119| 43.53394 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٤٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[شەبەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شەبەک (دین)|شەبەک]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''چەمەکۆر''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == ناوەکە لە ڕووی زمانییەوە لە دوو بەشی سەرەکی و تایبەتمەندییەکی جوگرافیی ناوچەکەوە ھاتووە: * [[چەم]]: لە [[زمانی کوردی]]یدا بە واتای ڕووباری بچووک، ڕووبارۆک، یاخود دۆڵ و شوێنی ڕێڕەوی [[ئاو]] دێت (کە ئاماژەیە بۆ نزیکیی گوندەکە لە ڕێڕەوی ئاو و ڕووباری [[زێی گەورە]] لە ناوچەی کەڵەک). * [[کوێر|کۆر]]: لە [[زمانی کوردی]]یدا بە واتای کوێر، بێچوونەوە، یان شوێنێک دێت کە دەرچەی ئاوی بەستراوە؛ بە واتایەکی تر «چەمی کۆر» واتە چەمێک یان ڕێڕەوێکی ئاو کە وشک بووبێتەوە، گۆمێکی بەستراو بێت، یان ئاوەکەی ڕێڕەوێکی دیاریڕاشکاوی بەردەوامی نەبێت (چەمی کوێر). * بەپێی گێڕانەوە لۆکاڵییەکان، ناوەکە ئاماژەیە بۆ «چەمی کوێر»؛ واتە ئەو گۆم، چەم یان ڕێڕەوە ئاوەی لە نزیک گوندەکەوە بووە و بەھۆی نەبوونی سەرچاوەی بەردەوام یان ڕێڕەوی کراوە، ئاوەکەی وەک «کۆر/کوێر» سەیر کراوە و بە تێپەڕبوونی کات بووەتە ناوی ناوچەکە و گوندەکە. == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٨٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٧٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢١) [[خێزان]] و (١٣٠) کەس، کە (٥٥) [[نێر]] و (٧٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == مێژوو == جوگرافیا و دانیشتووانی ئەم گوندە بەشێکی گرنگن لە مێژووەکەی: * پێگەی جوگرافی: گوندەکە دەکەوێتە نزیک ڕێگای سەرەکی نێوان [[ھەولێر]] و [[دھۆک]] و لەسەر ڕووباری [[خازر]] ھەڵکەوتووە، ئەمەش وایکردووە لە مێژوودا ناوچەیەکی ستراتیژی و گرنگ بێت بۆ کشتوکاڵ و ئاژەڵداری بەھۆی بەپیتی خاکەکەی و دەوڵەمەندی بە سەرچاوەی [[ئاو]]. * دانیشتووان: زۆربەی دانیشتووانی گوندی چەمەکۆر لە [[ھۆز]]ی [[سوورچی]] پێکھاتوون، کە یەکێکە لە ھۆزە گەورە و ناسراوەکانی ناوچەکە. * مێژووی کۆمەڵایەتی: وەک زۆربەی گوندەکانی تری [[کوردستان]]، چەمەکۆر لە سەردەمی ڕژێمەکانی پێشووی عێراقدا ڕووبەڕووی نەھامەتی و ڕاگواستن بووەتەوە، بەڵام دوای ڕاپەڕین و ئازادبوونی [[کوردستان]]، دانیشتووانەکەی گەڕاونەتەوە سەر زێدی خۆیان و دەستیان بە ئاوەدانکردنەوەی کردووەتەوە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 1tzm7vjosvc9exnjfa7g5acknj7m0qu 0 303937 1689576 1670325 2026-10-18T22:45:54Z MFTG 21816 /* مێژوو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1689576 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیرەکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شیرکان}}<br>{{lang-en| Shirakan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.31607| 43.54265}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیرەکان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.31607| 43.54265 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٥٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[شەبەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شەبەک (دین)|شەبەک]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیرەکان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> دەکەوێتە سەر ڕێگای نێوان [[ھەولێر]] و [[مووسڵ]]، لە نێوان [[پارێزگای نەینەوا]] و [[پارێزگای ھەولێر]]، لەسەر ڕووباری [[خازر]]، گوندەکە چەندین مەزھەبی عێراقی تێدا نیشتەجێیە و نزیکەی ٢٢٠ خانووی تێدایە. ماھر سەعید ماتی لە وتارەکەیدا لە ساڵی ٢٠١٢دا ڕایگەیاندووە کە ژمارەی دانیشتوانی شێرکان ھەزار و ٣٦٣ کەسە.<ref>https://ishtartv.com/viewarticle,42908.html</ref> گوندەکە لەسەر ڕێگای ھەولێر- مووسڵە نزیکە لە ھاوینەھەواری خازر، ٤٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژئاوای شاری [[مووسڵ]] و ٤٦ کیلۆمەتر لە ڕۆژھەڵاتی [[ھەولێر]]ەوە دوورە. == ناو == * گوندی شیرەکان (کە لە سەرژمێرییە کۆنەکاندا بە عەرەبی بە «بحرە» تۆمار کرابوو)، سەبارەت بە بنەچەی ناوەکەی دوو بۆچوونی سەرەکی لە ناوچەکەدا ھەیە: ** زۆربوونی ئاژەڵداری و بەرھەمی [[شیر]] (پێناسەی ناوچەیی): بۆچوونی باو ئەوەیە کە ناوەکە پێوەندی بە زۆربوونی ئاژەڵ ([[مەڕ]] و ماڵات) و بەرھەمھێنانی ڕێژەیەکی زۆری شیرەوە ھەیە لە مێژووی گوندەکەدا؛ بەھۆی بوونی لەوەڕگای باش لە نزیک رووباری [[خازر]] و ناوچە کشتوکاڵییەکان، ئاژەڵداری گەشەی کردووە و ناوچەکە بە "شوێنی شیر" یان "شیرەکان" ناسراوە. ** ناونانی عەرەبی («بحرە»): لە سەرژمێرییە فەرمییەکانی سەردەمی ڕژێمی پێشوو، گوندەکە بە ناوی بحرە (بە عەرەبی: بحرة) تۆمار کرابوو. ئەم ناوە بەھۆی کۆبوونەوەی [[ئاو]] و نزمایی زەوییەکانی ناوچەکە لە وەرزی بارانبارین لە نزیک زێ/ڕووباردا بووە کە وەک شێوە [[دەریاچە]]یەکی بچووک (بحرە) دەرباریوو، بەڵام دانیشتووانە کوردییەکەی ھەمیشە ناوی ڕەسەنی خۆیان شیرەکان بەکار ھێناوە. == مێژوو == لە گوندەکەدا تەپۆڵکەیەکی شوێنەواری ھەیە بە ناوی تەل شیرەکان، گوندەکەش بە ناوی ئەو تەپۆڵکەیەوە ناونراوە. مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی پێش مێژوو و سەردەمی ئەکەدیەکان و کۆتاییەکانی سەردەمی [[ئاشوورییەکان]]. گرنگترین زانیارییە مێژوویی و جوگرافییەکانی ئەم گوندە بریتین لە: * ھەڵکەوتەی جوگرافی: گوندەکە پێگەیەکی ستراتیژی مێژوویی ھەیە، لەبەرئەوەی دەکەوێتە سەر ڕێگای سەرەکی نێوان [[ھەولێر]] و [[مووسڵ]] و لەسەر ڕووباری [[خازر]] ھەڵکەوتووە. نزیکەی ٤٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای شاری [[مووسڵ]] و ٤٦ کیلۆمەتر لە ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]]ەوە دوورە. * پێکھاتەی کۆمەڵایەتی: لە ڕووی مێژووییەوە، گوندەکە بەوە ناسراوە کە چەندین پێکھاتە و مەزھەبی جیاوازی عێراقی تێدا نیشتەجێ بووە، ئەمەش وایکردووە ببێتە نموونەیەک بۆ پێکەوەژیانی ئاشتیانە لە ناوچەکەدا. * دانیشتوان و فراوانبوون: بەپێی سەرچاوە مێژوویی و ئامارییەکان (لەوانەش گۆشەنیگای نووسەران لە ساڵی ٢٠١٢)، ژمارەی دانیشتوانی گوندەکە گەیشتووەتە زیاتر لە ١,٣٦٣ کەس و نزیکەی ٢٢٠ خانووی تێدایە. * گوندەکە بەھۆی نزیکی لە ھاوینەھەواری خازر و بوونی لەسەر ڕێگا بازرگانی و گواستنەوە سەرەکییەکان، لە مێژووی ھاوچەرخی ناوچەکەدا وەک ناوەندێکی گرنگی بەستنەوەی پارێزگاکانی ھەولێر و نەینەوا و دھۆک سەیر دەکرێت. [[شەبەک]]ەکان وەک پێکھاتەیەکی ڕەسەنی ناوچەکە، لە مێژووی ھاوچەرخی گوندەکەدا ڕۆڵێکی بەرچاویان گێڕاوە: * دابەشبوونی دانیشتوان: گوندەکە بە نموونەی پێکەوەژیان دەناسرێت، لەبەرئەوەی جگە لە پێکھاتەی [[شەبەک]] (کە زۆربەیان لەسەر مەزھەبی [[شیعە]] یان [[سوننە]]ن)، خێزانی [[مەسیحی]] و پێکھاتەی دیکەش لە مێژووی ناوچەکەدا تێیدا نیشتەجێ بوون. * بارودۆخی جوگرافی و سیاسی: لەبەر ئەوەی گوندەکە دەکەوێتە [[دەشتی نەینەوا]] و نزیکە لە ناوچەکانی وەک [[بەرتڵە]] و [[قەرەقووش]]، دانیشتوانە شەبەکەکەی ڕووبەڕووی چەندین گۆڕانکاریی سیاسی و دیمۆگرافی بوونەتەوە، بەتایبەت لە سەردەمی ڕژێمی پێشوو (پڕۆسەکانی تەعریب لە ساڵی ١٩٨٧) و دواتریش لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ و ھێرشەکانی داعش. == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٦٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٧٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١١٦) [[خێزان]] و (٨٥٨) کەس، کە (٤١٧) [[نێر]] و (٤٤١) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] p72wltrzaz4r4fnip3orbsogsid991c 0 304134 1689603 1672688 2026-10-19T01:35:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1689603 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەڵاسان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بلاسان}}<br>{{lang-en| Pallasan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.55283| 43.77098}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پەڵاسان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.55283| 43.77098 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٤٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٨٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەڵاسان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == سەبارەت بە ڕەگی زاراوە و ڕیشەی زاری و مێژوویی ناوی پەڵاسان، دوو باری لێکدانەوەی سەرەکی ھەیە: * ڕەگی زمانەوانی (پەڵاس / پڵاس): ** لە [[زمانی کوردی]]دا "پەڵاس" یان "پڵاس" بە واتای بەڕە، جەواڵ، یان بەرگ و ڕاخەرێکی ئەستووری دروستکراو لە [[خوری]] یان [[موو]]ی [[بزن]] دێت. ** پاشگری "-ان" بۆ کۆکردنەوە یان نیشاندانی شوێن بەکاردێت (وەک گۆران، بارزان). لەم ڕوانگەیەوە، ناوی "پەڵاسان" واتە "شوێنی پەڵاس دروستکردن" یان ئەو شوێنەی کە خەڵکەکەی لە کۆندا سەرقاڵی چنینی پەڵاس و بەڕە بوون، یان لەبەر زۆری بەرھەمھێنانی ڕاخەری نەریتی ئەم ناوەی بەسەردا بڕاوە. * بۆچوونی ناوچەیی و سروشتی (پەڵا / پڵا): ** لە ھەندێک زاراوەی ناوچەییدا، "پەڵا" یان "پەڵاس" ئاماژەیە بۆ زەوی و زاری بەپێت و شێدار یان ئەو ناوچانەی کە لە دوای بارانبارین لەوەڕگای باشیان لێ شین دەبێت. بە شێوەیەکی گشتی لە ناوچەی دەشتی مەلە ھەتا دەشتایەکانی [[بەردەڕەش]] و [[ڕۆڤیا]]، بەھۆی خەریکبوونی خەڵکەکەی لە کۆندا بە ئاژەڵداری و پیشە دەستییەکانەوە، گەڕاندنەوەی ناوەکە بۆ "پەڵاس" (ڕاخەری خوری/موو) ھۆکارە سەرەکی و بڵاوەکەی نێو ناوچەکەیە. == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٦١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٤٢٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٦٩) [[خێزان]] و (١٧٨٥) کەس، کە (٩٠٧) [[نێر]] و (٨٧٨) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] gzr7jw0oermzm8mz1qevttj1tpwzrv0 0 304240 1689758 1673131 2026-10-19T07:38:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1689758 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|Canada–Kurdistan Region|Canada|Kurdistan Region|map=Iraqi_Kurdistan_Canada_locator.png}} کەنەدا پەیوەندی دوو قۆڵی لەگەڵ [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]] دەپارێزێت.{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} کەنەدا [[باڵیۆزخانە|نووسینگەی باڵیۆزخانەی]] لە [[ھەولێر|هەولێر]] هەیە، لە کاتێکدا هەرێمی کوردستان نوێنەرایەتی لە کەنەدا نییە. پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان بە "نزیک" وەسف دەکرێن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1 October 2017 |ناونیشان=https://globalnews.ca/news/3779059/kurdish-independence-vote-canadian-forces/ |ڕێکەوتی سەردان=6 July 2019 |وێبگە=globalnews.ca |زمان=en}}</ref> و گروپێکی "دۆستانی پەرلەمانی کورد" لە ساڵی ٢٠١٦ لەلایەن پەرلەمانتار [[تۆم کمیچ|تۆم کمیچەوە]] پێکهێنرا. هەروەها کەنەدا بە مەشق و ڕاهێنان [[پێشمەرگە|بە پێشمەرگە]] ئامادەیی سەربازی لە هەرێمی کوردستان هەبووە . ئەم ئامادەبوونە لە ساڵی ٢٠١٧ کۆتایی هات، بەڵام لەو کاتەوە حکومەتی کوردی داوای لە کەنەدا کردووە دەست بە ڕاهێنانەکان بکاتەوە. لە مانگی تەمموزی ٢٠١٦ مشتومڕێک سەبارەت بە جلوبەرگی سەربازی کەنەدا دروست بوو بەو پێیەی کە [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانی]] لەخۆگرتبوو و دەکرێت وەک پشتیوانی لە ناتەبایی عێراق لێکبدرێتەوە. سەرەڕای ئەوەش جۆناسان ڤانس سەرۆکی بەرگری کەنەدا بڕیاریدا پەچەی ئاڵای کورد بهێڵێتەوە. ئاماژەیەکی تری لەو جۆرە هەڵکردنی ئاڵای کورد بوو لە [[تۆرۆنتۆ]] لە ١٦ی ئازاری ٢٠١٩ بۆ یادی [[کیمیابارانی ھەڵەبجە|کۆمەڵکوژیی هەڵەبجە]] لە ساڵی ١٩٨٨. سەبارەت بە کەرتی نەوتیش، شەش کۆمپانیای نەوتی کەنەدی لەلایەن هەرێمی کوردستانەوە مۆڵەتیان پێدرا بۆ کارکردن لەو هەرێمەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last= |first= |ڕێکەوت=27 September 2017 |ناونیشان=https://alephpolicy.org/api-contracts-with-the-canadian-parliamentary-friends-of-the-kurds/ |ڕێکەوتی سەردان=6 July 2019 |وێبگە=Aleph Policy Initiative |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170929084002/http://alephpolicy.org/api-contracts-with-the-canadian-parliamentary-friends-of-the-kurds/ |url-status=dead}}</ref> [[جەستن ترودۆ]] سەرۆک وەزیرانی پێشووی کەنەدا ڕایگەیاند کە کەنەدا سەرەڕای ئەوەی تاکلایەنە بوو، ڕێزی لە [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی کورد]] لە ساڵی ٢٠١٧ گرت. == سەردانەکانی کەنەدی بۆ کوردستان == لە مانگی ئازاری 2015 وەفدێکی کەنەدی بە سەرۆکایەتی ڕۆبەرت نیکۆلسۆن سەردانی کوردستانیان کرد بۆ گفتوگۆکردن لەسەر پتەوکردنی پەیوەندییەکان و ڕایانگەیاند کە: "لەم کاتە سەختەدا بەردەوام دەبین لە پاڵپشتی و هاوکارییەکانمان لەگەڵ هەرێمی کوردستان".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=44647 |ڕێکەوتی سەردان=6 July 2019 |وێبگە=dfr.gov.krd}} {{بەستەری مردوو|url=https://dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=44647 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> ستیڤن هارپەر ، سەرۆکوەزیرانی کەنەدا دوای دوو مانگ لە مانگی ئایاردا سەردانی ناوچەکەی کرد و لەگەڵ [[مەسعوود بارزانی|مەسعود بارزانی،]] سەرۆکی کورد و [[نێچیرڤان بارزانی|نێچیرڤان بارزانی،]] سەرۆکوەزیرانی کەنەدا کۆبووەوە و لەگەڵ بەناو [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی]] سەردانی هێڵی پێشەوەی کرد. لە مانگەکانی ئاب و تشرینی دووەمی ٢٠١٥، ڕیچارد فادن, ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی سەرۆکوەزیران سەردانی کوردستانی کرد بۆ تاوتوێکردنی پەیوەندییە دووقۆڵییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=30 August 2015 |ناونیشان=https://dfr.gov.krd/a/d.aspx?s=000000&l=12&a=45046 |ڕێکەوتی سەردان=6 July 2019}} {{بەستەری مردوو|url=https://dfr.gov.krd/a/d.aspx?s=000000&l=12&a=45046 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٥، هەرجیت سەجان وەزیری دەرەوەش سەردانی کوردستانی کرد و لەگەڵ فەلاح مستەفا وەزیری دەرەوەی کورد وتووێژی کردبوو، لە کاتێکدا شاندێکی سەربازی کەنەدا بە سەرۆکایەتی ڤانس سەرۆکی بەرگری لە مانگی شوباتی ٢٠١٦ لەگەڵ سەرۆک کۆماری کورد کۆبووەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.presidency.krd/english/articledisplay.aspx?id=7erHv586ycA= |ڕێکەوتی سەردان=6 July 2019 |وێبگە=www.presidency.krd |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠١٦ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160516230952/http://www.presidency.krd/english/articledisplay.aspx?id=7erHv586ycA= |url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|کەنەدا|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] eym1m67gjzvztmobg0r21ci52weu98m 0 304257 1689751 1672261 2026-10-19T07:36:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، پۆڵەندا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689751 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border-collapse:collapse;" |+ class="infobox-title" id="6" |پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و پۆڵەندا |- alt="Map indicating locations of Kurdistan Region and Poland" class="mw-file-element" data-file-height="253" data-file-type="bitmap" data-file-width="342" decoding="async" height="185" loading="lazy" resource="./File:Kurdistan_Region_Poland_Locator.png" src="//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Kurdistan_Region_Poland_Locator.png/250px-Kurdistan_Region_Poland_Locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&utm_campaign=parser&utm_content=thumbnail" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9a/Kurdistan_Region_Poland_Locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&utm_campaign=parser&utm_content=thumbnail_unscaled 2x" width="250" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Kurdistan_Region_Poland_Locator.png|250x250پیکسڵ|Map indicating locations of Kurdistan Region and Poland]] |- class="infobox-hiddenrow" ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" | |- style="height:0.6em" | style="background:#339933;color:inherit;" | | style="background:#E08020;color:inherit;" | |- ! scope="col" style="width:50%; text-align:center" | [[File:Flag_of_Kurdistan.svg|link=|alt=|سنوور|45x45پیکسڵ]]<br /><br /><br /><br />[[Kurdistan Region|هەرێمی کوردستان]] ! scope="col" style="width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" | [[File:Flag_of_Poland.svg|link=|alt=|سنوور|48x48پیکسڵ]]<br /><br /><br /><br />[[Poland|پۆڵەندا]] |- style="display:none" ! colspan="2" | |} '''پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و پۆڵەندا''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]]{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} و [[پۆڵەندا]]. هەرێمی کوردستان لە ساڵی 2004ەوە لە ڕێگەی نوێنەرایەتییەوە لە [[وارشۆ]] نوێنەرایەتی لە پۆڵەندا هەیە،<ref name="historykrgoffice">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://poland.gov.krd/krg-office-in-poland/history-of-the-krg-office-in-poland/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160213051357/http://poland.gov.krd/krg-office-in-poland/history-of-the-krg-office-in-poland/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 February 2016 |ڕێکەوتی سەردان=26 July 2017}}</ref> لە کاتێکدا پۆڵەندا لە ساڵی 2012ەوە کونسوڵخانەی گشتی لە [[ھەولێر|هەولێر]] هەیە<ref name="Poland's mission">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.msz.gov.pl/en/travel_to_poland/polands_missions_abroad/polish_missions_abroad;jsessionid=52E18CFC8D875B3BBB2CF6AEAE3384B8.cmsap1p |ڕێکەوتی سەردان=26 July 2017 |زمان=pl}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=136&l=12&s=020100&r=363 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170601170712/http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=136&l=12&s=020100&r=363 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=1 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=26 July 2017}}</ref> ساڵی 2005، ماریک بێلکا ، سەرۆکوەزیرانی پۆڵەندا، ئادەم ڕۆتفێڵد ، وەزیری دەرەوە، جێرزی شماجدزینسکی، وەزیری بەرگریی نیشتمانی و والدێمار دیبرۆڤسکی وەزیری ڕۆشنبیری، لە هەولێر چاویان بە [[مەسعوود بارزانی|مەسعوود بارزانی،]] سەرۆکی هەرێمی کوردستان و [[نێچیرڤان بارزانی|نێچیرڤان بارزانی،]] سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان کەوت و پشتیوانی خۆیان بۆ ئاوەدانکردنەوەی [[عێراق]] بە هەرێمی کوردستانیشەوە ڕاگەیاند.<ref name="historykrgoffice" /> == مێژوو == لە میانی دیدارێکی لەگەڵ بەرپرسی فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی [[پارتی دیموکراتی کوردستان|حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] ، دیپلۆماتکاری پۆڵۆنیا بیتا پەکسا ڕایگەیاند، پەیوەندییەکانی نێوان پۆڵەندا و کوردستان بۆ ساڵانی چلەکان دەگەڕێتەوە، ئەو کاتەی لە [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانی دووەمدا]] هێزەکانی پۆڵەندا لە هەرێمی کوردستان جێگیر بوون. ئاماژەی بەوەشکرد، هێزەکانی پۆڵەندا ئەزموونێکی ئەرێنییان لەگەڵ دانیشتوانی ناوچەکەدا هەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kdp-fro.krd/en/article/1442 |ڕێکەوتی سەردان=2026-08-21 |وێبگە=www.kdp-fro.krd}}</ref> لە ساڵی ١٩٩١ هاوکاری مرۆیی و ئەرکێکی پزیشکی لە [[کڕاکۆف|شاری کراکۆڤی]] پایتەختی پۆڵەندا بۆ ئەو کوردانەی لە سەربازانی عێراق هەڵهاتبوون ڕێکخرا.<ref name="kra">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 November 2018 |ناونیشان=https://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/zobacz_takze___/225048,105,komunikat,drzewo__krakow__posadzone_w_kurdystanie_na_stulecie_polskiej_niepodleglosci.html |ڕێکەوتی سەردان=29 December 2024 |زمان=pl}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٢ کۆمەڵەی دۆستایەتی پۆڵەندی-کورد لە شاری کراکۆڤ دامەزرا، دواتر کرا بە ناوەندی زانیاری و بەڵگەنامەی کورد.<ref name="kra" /> کاتێک پۆڵەندا لە ساڵی 2003دا پەیوەندی بە [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکارییەکانی عێراقەوە کرد بە سەرکردایەتی ئەمریکا]] ، ویستی بەرپرسیارێتی بەشەکانی باکووری وڵاتەکە بە هەرێمی کوردستانیشەوە لە ئەستۆ بگرێت، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئاسایشی ناوچەکەوە بوو. دواجار پۆڵەندا بەرپرسیارێتی دابەشکردنی فرەنەتەوەیی ناوەڕاست-باشوور (ناوچەی پۆڵەندی لە عێراق )ی بەدەستهێنا، بەڵام پەیوەندی باش لەگەڵ هەرێمی کوردستان بوو بە دەرئەنجامی تێوەگلانی پۆڵەندا لە شەڕەکەدا. لە ساڵانی یەکەمی دوای ئەوەی هەرێمی کوردستان لە ساڵی 2005 بە ئۆتۆنۆمی بەدەستهێنا، پۆڵەندا سیاسەتێکی وردی بەرامبەر هەرێم هەبوو، لە پێناو یەکپارچەیی خاکی عێراق و پەیوەندییە باشەکانی لەگەڵ بەغدا. سەرەڕای ئەوەش ئەم سیاسەتە هێواش هێواش بە کردنەوەی کونسوڵخانەی پۆڵەندا لە ساڵی ٢٠١٢ گۆڕا، بەڵام هێشتا لە نەبوونی پشتیوانی سەربازی بۆ سەربازانی کورد ( [[پێشمەرگە]]) دەبینرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Dylan O’Driscoll, Patrycja Sasnal |ڕێکەوت=September 2015 |ناونیشان=https://www.files.ethz.ch/isn/194259/PISM%20Policy%20Paper%20no%2030%20(132).pdf |ڕێکەوتی سەردان=26 July 2017 |وێبگە=ETH zürich}}</ref> لە ساڵی 2018 دا نەمامێک بە ناوی ''کراکۆڤ'' لە شاری هەولێری پایتەختی هەرێمی کوردستان بە بۆنەی یادی سەد ساڵەی گەڕانەوەی سەربەخۆیی پۆڵەندا چێنرا.<ref name="kra" /> لە ساڵی ٢٠١٤ حکومەتی پۆڵەندا هەشت تۆن هاوکاری مرۆیی بۆ هەولێر نارد بۆ زیادبوونی ژمارەی ئاوارە ناوخۆییەکان. لە ساڵی ٢٠١٧ دوای ئەوەی مەحموود ساڵح حەمە وەزیری کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوانی کورد سەردانی پۆڵەندا و یادەوەری و مۆزەخانەی ئاوشڤیتز-بیرکێناوی سەر بە دەوڵەتی کرد, هەرێمی کوردستان و شارەزایانی مۆزەخانەکە گەیشتنە ڕێککەوتنێک سەبارەت بە بەڵگەنامەکردنی [[شاڵاوی ئەنفال|جینۆسایدەکەی دژی کورد]]. جێگری مارشاڵی سێجم ستانیسلاڤ تیسکا ڕایگەیاند کە پۆڵەندا [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی کورد]] پەسەند دەکات کە لە ئەیلوولی ٢٠١٧ بەڕێوەچوو. == نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییە نیشتەجێیەکان == * هەرێمی کوردستان نوێنەرایەتی لە [[وارشۆ]] هەیە .<ref name="historykrgoffice" /> * پۆڵەندا کونسوڵخانەی گشتی لە [[ھەولێر|هەولێر]] هەیە.<ref name="Poland's mission" /> <gallery class="center"> File:KG_RP_w_Irbilu.jpg|alt=Consulate-General of Poland in Erbil| کونسوڵخانەی گشتی پۆڵەندا لە هەولێر File:53_Jerozolimskie_Avenues_in_Warsaw,_2021.jpg|alt=Building hosting the Kurdistan Regional Government Representation in Warsaw| بینایەک کە میوانداری نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکات لە وارشۆ File:Under_the_Tailstock_tenement_house,_39_Main_Market_square,_Old_Town,_Kraków,_Poland.jpg|alt=Building hosting the Kurdistan Regional Government Representation in Kraków| بینایەک کە میوانداری نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکات لە [[کڕاکۆف|شاری کراکۆڤ]] </gallery> == هەروەها سەیری بکە == * [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان|پەیوەندییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان]] * پەیوەندییەکانی دەرەوەی پۆڵەندا * پەیوەندی عێراق و پۆڵەندا == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}}{{Foreign relations of Kurdistan Region}}{{Foreign relations of Poland}}{{تووڵی دەروازە|Politics|Poland|Kurdistan|سیاسەت|پۆڵەندا|کوردستان}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{پۆڵەندا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] qxoszn2p90suzzj1cac9h3jcwn7mch0 0 304260 1689752 1672092 2026-10-19T07:37:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1689752 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|Kurdistan Region–Romania|Kurdistan Region|Romania}} '''پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و ڕۆمانیا''' بریتین لە پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]]{{تێبینی|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]].}} و [[ڕۆمانیا]]. پەیوەندییەکانی نێوان ڕۆمانیا و کوردستان دەگەڕێتەوە بۆ ناوەڕاستی سەدەی بیستەم کە [[نیکۆلای چاوشێسکوو|نیکۆلای چۆسێسکو]] سەرۆکی ڕۆمانیا لەگەڵ یاخیبووانی کورد کە شەڕی ڕژێمی [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێنیان]] دەکرد کۆبوونەوەی ئەنجامدا.<ref>{{Cite book|title=Romania, Documents, Events|date=1973|publisher=Agerpres|quote=President Nicolae Ceauşescu also received Habib Yonairmed Kerim, General Secretary of the Kurdish Democratic Party.}}</ref> لە کاتێکدا هەرێمی کوردستان هیچ نوێنەرایەتییەکی لە ڕۆمانیا نییە، بەڵام ئەم دووەمیان لە ساڵی ٢٠١٢ەوە کونسوڵخانەی لە هەولێر هەیە کە تیتۆس کۆرلیان وەزیری دەرەوەی ڕۆمانیا بۆ دەستبەکاربوونی سەردانی هەولێری کردووە. کۆرلیان ڕایگەیاند: ڕۆمانیا حەز دەکات پەیوەندییەکانی لەگەڵ عێراق بەهێز بکات، ئەم کونسوڵخانەیەش ڕۆڵێکی بەرچاوی دەبێت لە پتەوکردنی پەیوەندییەکانی نێوان ڕۆمانیا و عێراق و هەرێمی کوردستان. [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان]] ڕایگەیاند کە نوێنەرایەتی ڕۆمانیا پەیوەندییە ئابووری و زانستی و کولتوورییەکانی نێوان هەردوولا پتەوتر دەکات. لە مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٣، [[فەلاح مستەفا|فەلاح مستەفا بەکر،]] وەزیری دەرەوەی کورد لەگەڵ شاندێکی عێراقی سەردانی [[بوخارێست|شاری بوخارێستی]] کرد. لە ساڵی ٢٠١٢ یەکەمین کۆڕبەندی ئابووری کورد – ڕۆمانی لە شاری هەولێر بەڕێوەچوو، کە میوانداری شاندێکی بازرگانی ڕۆمانی کرد کە لە زۆرێک لە کۆمپانیاکانی ڕۆمانی پێکهاتبوون. باڵیۆزی ڕۆمانیا لە عێراق، جاکۆب پرادا ڕایگەیاند کە: "پەیوەندی باشی نێوان ڕۆمانیا و عێراق، و ڕۆمانیا و هەرێمی کوردستان، ماوەیەکی زۆرە هەیە، ئەوەی ئەمڕۆ حکومەتی ڕۆمانیا بە هاوکاری حکومەتی هەرێم توانیویەتی بیکات ئەوەیە کە بازرگانانی ڕۆمانیا و کورد بتوانن چێژ لە هاوکاری زیاتر وەربگرن". لە ساڵی ٢٠١٥ بۆگدان ئاورێسکو وەزیری دەرەوەی ڕۆمانیا لەگەڵ مستەفا باکر لە کۆنگرەی گڵۆبسێک ٢٠١٥ لە [[براتسیلاڤا|براتیسلاڤا]] کۆبووەوە و تیایدا تاوتوێی پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانیان کرد و ئاورێسکو ڕایگەیاند کە ڕۆمانیا ئامادەیە هەرێمی کوردستان ئاوەدان بکاتەوە. جگە لەوەش باسیان لە پتەوکردنی پەیوەندییەکان کرد لە بوارەکانی وزە، نەوت و گاز، ژێرخانی ئابووری، کشتوکاڵ، گواستنەوە، تەکنەلۆژیای زانیاری و پەروەردە. لە پێشبڕکێی GLOBSEC 2016، لازار کۆمینێسکو ، جێنشینی ئاورێسکۆ لەگەڵ فەلاح مستەفا کۆبووەوە و پەیوەندییە دووقۆڵییەکانیشیان تاوتوێ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 April 2016 |ناونیشان=http://www.mae.ro/en/node/36761 |ڕێکەوتی سەردان=7 August 2017 |وێبگە=Ministry of Foreign Affairs of Romania}}</ref> وەک پشتگیرییەک بۆ هەرێمی کوردستان لەکاتێکدا شەڕی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] دەکەن، ڕۆمانیا چارەسەری 10 سەربازی کورد ([[پێشمەرگە]])ی برینداری کردووە و 400 [[ئێزیدییەکان|کوردی ئێزدی]] لە ڕۆمانیا هاوکاری چارەسەری دەروونی و پزیشکییان وەرگرتووە. لە مانگی ئابی ٢٠١٦دا ٨٢ تۆن تەقەمەنی ڕۆمانی ڕەوانەی هەرێمی کوردستان کرا. == هەروەها سەیری بکە == * [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان|پەیوەندییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان]] * پەیوەندییەکانی دەرەوەی ڕۆمانیا == تێبینی == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|کەنەدا|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] pw6sm8ddbwv2ws3audzfy11lvh0hr7u 0 304261 1689750 1672101 2026-10-19T07:36:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689750 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border-collapse:collapse;" |+ class="infobox-title" id="6" |پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و سوید |- alt="Map indicating locations of Kurdistan Region and Sweden" class="mw-file-element" data-file-height="253" data-file-type="bitmap" data-file-width="342" decoding="async" height="185" loading="lazy" resource="./File:Kurdistan_Region_Sweden_Locator.png" src="//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Kurdistan_Region_Sweden_Locator.png/250px-Kurdistan_Region_Sweden_Locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&utm_campaign=parser&utm_content=thumbnail" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/28/Kurdistan_Region_Sweden_Locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&utm_campaign=parser&utm_content=thumbnail_unscaled 2x" width="250" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Kurdistan_Region_Sweden_Locator.png|250x250پیکسڵ|Map indicating locations of Kurdistan Region and Sweden]] |- class="infobox-hiddenrow" ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" | |- style="height:0.6em" | style="background:#339933;color:inherit;" | | style="background:#E08020;color:inherit;" | |- ! scope="col" style="width:50%; text-align:center" | [[File:Flag_of_Kurdistan.svg|link=|alt=|سنوور|45x45پیکسڵ]]<br /><br /><br /><br />[[هەرێمی کوردستان]] ! scope="col" style="width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" | [[File:Flag_of_Sweden.svg|link=|alt=|سنوور|48x48پیکسڵ]]<br /><br /><br /><br />[[سوید]] |- style="display:none" ! colspan="2" | |} '''پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و سوید''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]]{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} و[[سوێد|سوید]]. هەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠١١ەوە لە سوید لە ڕێگەی نوێنەرایەتییەکەوە لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] نوێنەرایەتی دەکرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 October 2011 |ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=41323 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190222161758/http://www.dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=41323 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 February 2019 |ڕێکەوتی سەردان=26 July 2017}}</ref> لە کاتێکدا سوید لە ساڵی ٢٠١٢ەوە باڵیۆزخانەی لە [[ھەولێر|هەولێر]] هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=59&l=12&s=020100&r=363 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200418164732/http://dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=59&l=12&s=020100&r=363 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 April 2020 |ڕێکەوتی سەردان=26 July 2017 |وێبگە=Department of Foreign Relations - Kurdistan Regional Government}}</ref> ئاڵوگۆڕی بازرگانی نێوان هەردوو لایەن لە ساڵی ٢٠١٢دا ١٥٤ ملیۆن دۆلار بووە. لەو ساڵەدا 56 کۆمپانیای سویدی تۆمارکراو لە هەرێمی کوردستان تۆمارکرابوون. فرێدریک مالم، پەرلەمانتاری سوید ڕایگەیاند، "ئێمە دۆستی گەلی کوردین و لە نزیکەوە بەدواداچوون بۆ ڕووداوەکان دەکەین، ئامانجی سەرەکیشمان پاڵپشتیکردنی چارەنووسی گەلی کوردە". مارگۆت والسترۆم وەزیری دەرەوەی سوید لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٥ لەگەڵ فەلاح مستەفا وەزیری دەرەوەی کورد کۆبووەوە و هاوکاری مرۆیی بۆ ئاوارەکانی ناوخۆی ناوچەکە تاوتوێ کرد. لە مانگی نۆڤەمبەری هەمان ساڵدا، والسترۆم و پیتەر هولتکڤیست وەزیری بەرگری سوید گەشتیان بۆ هەولێر کرد و بەڵێنی پشتگیریکردنیان بۆ هێزە کوردییەکان کە شەڕی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] دەکەن. 70 سەربازی سویدی ڕەوانەی هەولێر کراون بۆ مەشق و ڕاهێنان بە سەربازانی کورد لە شەڕی شارەکان و چاودێری تەندروستی و پاراستن لە چەکی کیمیاوی. لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦، ستیفان لۆڤێن، سەرۆکوەزیرانی سوید سەردانی هەولێری کرد، لەوێ چاوی بە [[مەسعوود بارزانی|مەسعوود بارزانی،]] سەرۆکی کورد و [[نێچیرڤان بارزانی]] ، سەرۆکوەزیرانی سوید و سەربازە جێگیرەکانی سوید کەوت. == هەروەها سەیری بکە == * [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان|پەیوەندییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان]] * پەیوەندییەکانی دەرەوەی سوید * [[پەیوەندییەکانی سوێد و عێراق|پەیوەندییەکانی عێراق و سوید]] * [[کوردانی سوێد|کورد لە سوید]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|کوردستان}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] 8unuehfgs7zzp7htlro5uww03l656dr 0 304265 1689749 1672160 2026-10-19T07:36:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1689749 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border-collapse:collapse;" |+ class="infobox-title" id="6" |پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و سلۆڤاکیا |- alt="Map indicating locations of Kurdistan Region and Slovakia" class="mw-file-element" data-file-height="253" data-file-type="bitmap" data-file-width="342" decoding="async" height="185" loading="lazy" resource="./File:Kurdistan_Region_Slovakia_Locator.png" src="//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Kurdistan_Region_Slovakia_Locator.png/250px-Kurdistan_Region_Slovakia_Locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&utm_campaign=parser&utm_content=thumbnail" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a4/Kurdistan_Region_Slovakia_Locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&utm_campaign=parser&utm_content=thumbnail_unscaled 2x" width="250" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Kurdistan_Region_Slovakia_Locator.png|250x250پیکسڵ|Map indicating locations of Kurdistan Region and Slovakia]] |- class="infobox-hiddenrow" ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" | |- style="height:0.6em" | style="background:#339933;color:inherit;" | | style="background:#E08020;color:inherit;" | |- ! scope="col" style="width:50%; text-align:center" | [[File:Flag_of_Kurdistan.svg|link=|alt=|سنوور|45x45پیکسڵ]]<br /><br /><br /><br />[[Kurdistan Region|هەرێمی کوردستان]] ! scope="col" style="width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" | [[File:Flag_of_Slovakia.svg|link=|alt=|سنوور|45x45پیکسڵ]]<br /><br /><br /><br />[[Slovakia|سلۆڤاکیا]] |- style="display:none" ! colspan="2" | |} '''پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و سلۆڤاکیا''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]]{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} و [[سلۆڤاکیا]]. هەرێمی کوردستان لە سلۆڤاکیا نوێنەرایەتی نییە و ئەم دوواییەش نوێنەرایەتی لە هەرێمی کوردستاندا نییە. سەرۆکی دەستەی وەبەرهێنانی کوردستان هێریش موحەرەم لە ساڵی ٢٠١٢ بۆ بەرزکردنەوەی پەیوەندییە ئابوورییەکان سەردانی براتیسلاڤای کرد. موحەرەم لەگەڵ وەزارەتی دەرەوە و ئەوروپای سلۆڤاکیا و وەزیری ئابووری و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری دەزگای گەشەپێدانی وەبەرهێنان و بازرگانی سلۆڤاکیا و ئەمینداری گشتی ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلۆڤاکیا کۆبووەوە. لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠١٤، میرۆسلاڤ ناد، باڵیۆزی سلۆڤاکیا لە عێراق، لەگەڵ [[فەلاح مستەفا|فەلاح مستەفا بەکر]]، وەزیری پەیوەندییە دەرەوەکانی هەرێمی کوردستان، لە [[ھەولێر|هەولێر]] کۆبووەوە. لە کۆبوونەوەکەدا، هەردوو لایەن گفتوگۆیان لەسەر ڕێگاکانی پتەوکردن و پەرەپێدانی پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان سلۆڤاکیا و هەرێمی کوردستان کرد. لە مانگی ئایاری ٢٠١٤، مستەفا بەکر گەشتێکی کرد بۆ براتیسلاڤا بۆ یارییەکانی گڵۆبسێک ٢٠١٤، لەوێ لەگەڵ وەزیری دەرەوەی سلۆڤاکیا میرۆسلاڤ لاچاک کۆبووەوە. لاجچاک ڕایگەیاندووە کە: "ئێمە پەیوەندییەکان لەگەڵ عێراق، بە کوردستانیشەوە، بە ئایندەیەکی بەرز دەبینین-و بازرگانی و بازرگانی لەم ڕووەوە گرنگییەکی سەرەکیی هەیە". هەر لەو ساڵەدا سلۆڤاکیا بڕێکی ئاشکرا نەکراوی کۆگای چەکی بۆ سەربازانی کورد لە شەڕی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعشدا]] ناردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 July 2015 |ناونیشان=http://kurdstrat.com/2015/07/08/global-support-for-peshmerga-forces/ |ڕێکەوتی سەردان=19 August 2017}}</ref> هاوکاری مرۆیی بۆ هەرێمی کوردستانیش ڕەوانەی هەرێمی کوردستان کراوە. لە ساڵانی ٢٠١٥ و ٢٠١٧شدا مستەفا بەکر لە گڵۆبسێک ئامادەبوو، جارێکی دیکە چاوی بە میرۆسلاڤ لاجچاک کەوت بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییە سیاسی و ئابوورییەکان. == هەروەها سەیری بکە == * [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان|پەیوەندییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان]] * پەیوەندییەکانی دەرەوەی سلۆڤاکیا == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئەڵمانیا|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 0wwtcbpqpuvloq0edf2hcxsdrfoarr0 0 304266 1689733 1673127 2026-10-19T07:33:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689733 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border-collapse:collapse;" |+ class="infobox-title" id="6" |پەیوەندییەکانی ئوسترالیا و هەرێمی کوردستان |- alt="Map indicating locations of Australia and Kurdistan Region" class="mw-file-element" data-file-height="438" data-file-type="bitmap" data-file-width="1024" decoding="async" height="107" loading="lazy" resource="./File:Iraqi_Kurdistan_Australia_locator.png" src="//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Iraqi_Kurdistan_Australia_locator.png/250px-Iraqi_Kurdistan_Australia_locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&utm_campaign=parser&utm_content=thumbnail" srcset="//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Iraqi_Kurdistan_Australia_locator.png/500px-Iraqi_Kurdistan_Australia_locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&utm_campaign=parser&utm_content=thumbnail 2x" width="250" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Iraqi_Kurdistan_Australia_locator.png|250x250پیکسڵ|Map indicating locations of Australia and Kurdistan Region]] |- class="infobox-hiddenrow" ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" | |- style="height:0.6em" | style="background:#339933;color:inherit;" | | style="background:#E08020;color:inherit;" | |- ! scope="col" style="width:50%; text-align:center" | [[File:Flag_of_Australia_(converted).svg|link=|alt=|سنوور|60x60پیکسڵ]]<br /><br /><br /><br />[[ئوسترالیا]] ! scope="col" style="width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" | [[File:Flag_of_Kurdistan.svg|link=|alt=|سنوور|45x45پیکسڵ]]<br /><br /><br /><br />[[هەرێمی کوردستان]] |- style="display:none" ! colspan="2" | |} '''پەیوەندییەکانی ئوسترالیا و هەرێمی کوردستان''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[ئوسترالیا]] و [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانە]].{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} لە کاتێکدا ئوسترالیا نوێنەرایەتی لە کوردستان نییە، کوردستان نوێنەرایەتی لە [[کانبێرا]] هەیە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gov.krd/dfr-en/krg-representations/krg-representation-in-commonwealth-of-australia/ |ڕێکەوتی سەردان=7 March 2026}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.krgaustralia.org/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211028020037/http://www.krgaustralia.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 October 2021 |ڕێکەوتی سەردان=6 July 2019 |وێبگە=www.krgaustralia.org}}</ref> جگە لەوەش لە ئوسترالیا لۆبی کوردی هەیە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdishlobbyaustralia.com/wp-content/uploads/2018/01/KRG-letter-20-November-2017.pdf |ڕێکەوتی سەردان=6 July 2019}}</ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٤، [[تۆنی ئەبۆت|تۆنی ئابۆت،]] سەرۆکوەزیرانی ئوسترالیا ڕێگەی بە مەشق و ڕاهێنانی سەربازە کوردەکان یان [[پێشمەرگە]] دا و هەروەها لە مانگی ئەیلولی ٢٠١٤دا [[لەشکرگێڕیی سەربازی|چەکی]] بۆ کورد دابین کرد. فڕۆکەیەکی جۆری C-130J بەشداربوو لە گواستنەوەی چەک و تەقەمەنی بە ئاسمانی بۆ هێزە کوردییەکان. لە مانگی نیسانی ٢٠١٦دا ئاشکرا بوو کە کارمەندانی گروپی ئەرکی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکانی [[سوپای ئوسترالیا]] لە "ئاستی فیرقە" کە لەگەڵ فەرماندە باڵاکانی پێشمەرگەی کورددا چەسپاون، هاوکاری دەکەن. لە ساڵی ٢٠١٥ فەلاح مستەفا وەزیری دەرەوەی کورد سەفەری بۆ ئوسترالیا کرد و لەگەڵ جولی بیشۆپ وەزیری دەرەوەی ئوسترالیا کۆبووەوە و بارودۆخی ئەمنی کوردستان و پەیوەندییە دووقۆڵییەکان تاوتوێی کرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=21 October 2015 |ناونیشان=http://dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=45168 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160729063758/http://dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=45168 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=29 July 2016 |ڕێکەوتی سەردان=6 July 2019 |وێبگە=dfr.gov.krd}}</ref> جگە لەوەش مستەفا لەگەڵ داواکاری گشتی جۆرج براندیس کۆبووەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=45170 |ڕێکەوتی سەردان=6 July 2019 |وێبگە=dfr.gov.krd |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023064920/http://dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=45170 |url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] fhdwdl4ryvpp7p57edhi844syij76mk 0 304276 1689756 1673777 2026-10-19T07:37:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689756 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|پەیوەندییەکانی کرواتیا و هەرێمی کوردستان|Croatia|Kurdistan Region}} '''پەیوەندییەکانی کرواتیا و هەرێمی کوردستان''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[کرواتیا]] و [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانە]].{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} کرواتیا پلانی هەیە [[کونسوڵخانە|کونسوڵخانەی]] لە [[ھەولێر|هەولێر]] بکاتەوە, لە کاتێکدا هەرێمی کوردستان هیچ نوێنەرایەتییەکی لە کرواتیا نییە.<ref>{{cite news|title=The Croatia Ambassador to Iraq visited Erbil Chamber|url=http://www.erbilchamber.org/en/news/item/68758-the-croatia-ambassador-to-iraq-visited-erbil-chamber.html|accessdate=15 August 2017|agency=Erbil Chamber of Commerce and Industry|date=15 November 2016|archive-date=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230224753/http://www.erbilchamber.org/en/news/item/68758-the-croatia-ambassador-to-iraq-visited-erbil-chamber.html|url-status=dead}}</ref> لە مانگی ئابی ساڵی ٢٠١٤، دوای داواکارییەکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]،دەسەڵاتدارانی کرواتیا بڕێکی ئاشکرا نەکراو چەکیان بۆ هەرێمی کوردستان نارد. چەکەکان زۆربەیان بە ڕەچەڵەک [[یووگۆسلاڤیا|یوگۆسلاڤیای]] بوون.<ref>{{cite news|title=Croatia gives weapons to Kurds in Iraq|url=http://www.b92.net/eng/news/region.php?yyyy=2014&mm=08&dd=22&nav_id=91376|accessdate=16 August 2017|agency=b92|date=22 August 2014}}</ref> دواتر ئاشکرا بوو کە یارمەتییە سەربازییەکان ٢٠ هەزار پارچەی HS Produkt VHS ی لەخۆگرتووە.<ref>{{cite news|title=Hrvatska puška slama kalifat: 'Svaki vojnik odmah se fotografira i hvali na društvenim mrežama'|url=https://www.vecernji.hr/vijesti/kljucna-bitka-za-mosul-hrvatska-puska-slama-kalifat-1152270|accessdate=17 February 2018|language=Croatian|date=26 February 2017}}</ref> == بەهێزکردنی پەیوەندییەکان == لە ساڵی ٢٠٠٩ [[Mahmood Mohammed|مەحموود محەمەد]] وەزیری ناوخۆی کورد لەگەڵ میلان بندیچ سەرۆکی شارەوانی [[زاگرێب]] کۆبووەوە.<ref>{{cite web|title=Prijam za predstavnike Iračkog Kurdistana|url=http://www.zagreb.hr/en/prijam-za-predstavnike-irackog-kurdistana/11378|accessdate=25 November 2017|language=Croatian}}</ref> ڤێسنا پوسیچ وەزیری دەرەوەی کرواتیا سەردانی هەولێری کرد و لەگەڵ [[قوباد تاڵەبانی]] جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان کۆبووەوە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر هاوکارییە سەربازی و مرۆییەکان و هاوکارییەکان لە مانگی ئایاری ٢٠١٥. لە مانگی تەمموزی ساڵی ٢٠١٥، ئانتێ کۆترۆمانۆڤیچ وەزیری بەرگری کرواتیا سەردانی هەولێری کرد و بڕیاردرا کە کرواتیا سەرباز بنێرێت بۆ مەشق و ڕاهێنان بە سەربازە کوردەکان، دوای کۆبوونەوەیەک لەگەڵ بەرپرسانی کورد.<ref>{{cite news|title=Croatian FM meets deputy PM of Iraqi Kurdistan, visits Ankawa camp|url=https://vlada.gov.hr/news/croatian-fm-meets-deputy-pm-of-iraqi-kurdistan-visits-ankawa-camp/16917|accessdate=15 August 2017|agency=Government of the Republic of Croatia|date=6 May 2015}}</ref> لەمیانی سەردانەکەدا کۆترۆمانۆڤیچ ڕایگەیاند: "کرواتیا شانازی بەوە دەکات کە ئەندامی [[شەڕی دژ بە داعش|هاوپەیمانی دژە داعشە]]. ئێمە هاوکاری سەربازیمان پێشکەش بە هێزەکانی [[پێشمەرگە]] کردووە و بڕیارمانداوە بەردەوام بین لە هاوکاری لەگەڵ هێزە ئەمنییەکانی کورد تا ئەو کاتەی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] تێکدەشکێت".<ref name="totalcroatia" >{{cite news|title=Croatia to Send Military Trainers to Kurdistan|url=http://www.total-croatia-news.com/politics/255-croatia-to-send-military-trainers-to-kurdistan|accessdate=15 August 2017|agency=total-croatia-news.com|date=20 July 2015|archive-date= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209152654/https://www.total-croatia-news.com/politics/255-croatia-to-send-military-trainers-to-kurdistan|url-status=dead}}</ref> [[فەلاح مستەفا|فەلاح مستەفا بەکر]] وەزیری دەرەوەی کورد و شاندێکی بۆ ٤٩ەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فۆلکلۆر سەردانی زاگرێبیان کرد، کە هەفتەی ڕۆشنبیری کوردی-کرواتی بەڕێوەچوو. لە چالاکییەکەدا، بەکر ڕایگەیاند: "ئەو چالاکییە دەرفەتێکی باشی بۆ بەشداربووان ڕەخساند کە ئەزموونی کولتوور و میراتی ڕەسەنی کوردستان بکەن. ئەم جۆرە بۆنانە دەتوانن زیاتر ئاڵوگۆڕی کولتووری بەرەوپێش ببەن و لێکتێگەیشتنی یەکتر لە نێوان خەڵکی کوردستان و خەڵکی کرواتیا بەرز بکەنەوە"."<ref>{{cite news|title=Zagreb witnesses a series of cultural and political events on Kurdistan Region|url=http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?s=040000&l=12&a=53576|accessdate=16 August 2017|agency=Kurdistan Regional Government|date=28 July 2015|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032709/http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?s=040000&l=12&a=53576|url-status=dead}}</ref> [[مەسعوود بارزانی]]، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، لە شوباتی ٢٠١٦ لە بەرلین، لە پەراوێزی کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن، لەگەڵ [[کۆلیندا گرابار|کۆلیندا گرابار کیتارۆڤیچ]]، سەرۆکی ئەوکاتی کۆماری کرواتیا، کۆبووەوە. کیتارۆڤیچ دوای کۆبوونەوەکە لەگەڵ ڕۆژنامەنووساندا وتی: «بە دڵنیاییەوە، کرواتیا بەردەوام دەبێت لە پاڵپشتیکردنی هێزی پێشمەرگە.»<ref>{{cite news|title=Croatia supports Peshmerga|url=http://www.kurdistan24.net/en/news/68031325-c6b2-4545-96cb-5880c1ec636e/croatia-supports-peshmerga|accessdate=16 August 2017|agency=Kurdistan24|date=14 February 2016}}</ref> == پەیوەندی بازرگانی و ئابووری == لە ساڵی 2009 کۆمپانیای بیناسازی کرواتی ئینگرە ڕێککەوتنێکی لەگەڵ هەرێمی کوردستان واژۆ کرد و گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیاکە کرد بۆ دروستکردنی نەخۆشخانە و دامەزراوەی دیکە لە هەرێمی کوردستان. لە ساڵی ٢٠١٣ کۆنفرانسێکی کرواتی لە شاری هەولێر بەڕێوەچوو بە ئامانجی بەهێزکردنی هەناردەکردنی کرواتیا بۆ هەرێمی کوردستان، بە ئامادەبوونی کۆمپانیاکانی کرواتی ئێریکسۆن نیکۆلا تێسلا, ئینتیا، کرواتیا پامپ نۆڤا، ستۆدیۆ بی ئێف و ئیسکرا ئیمپاڵس. لە مانگی ئابی ٢٠١٤دا، تانکەرێک کە نەوتی کوردی تێدابوو، گەیشتە بەندەری ئۆمسالجی کرواتیا و لەلایەن دەسەڵاتدارانی کرواتیا دابەزێندرا. تانکەرەکە ٨٠ هەزار مەتر سێجا نەوتی خاوی تێدابووە.<ref>{{cite news|title=Iraqi Kurdish oil arrives in Croatian port: Report|url=http://www.hurriyetdailynews.com/iraqi-kurdish-oil-arrives-in-croatian-port-report.aspx?pageID=238&nID=70534&NewsCatID=348|accessdate=16 August 2017|agency=Hurriyet Daily News|date=17 August 2014}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦ ئیڤان یۆریک باڵیۆزی کرواتیا لە عێراق ڕایگەیاند کە کرواتیا یارمەتیدەر دەبێت بۆ باشترکردنی کەرتی گەشتیاری کوردستان و گەشەپێدانی ئابووری گشتی.<ref>{{cite news|title=Croatia to help Kurdistan improve tourism sector|url=http://www.kurdistan24.net/en/news/c834d39d-7667-4a3d-8db3-874217fb823f/Croatia-to-help-Kurdistan-improve-tourism-sector|accessdate=16 August 2017|agency=Kurdistan24|date=15 November 2016}}</ref> == هەروەها سەیری بکە == * پەیوەندییەکانی دەرەوەی کرواتیا * [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان|پەیوەندییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان]] == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 4pfpuzkxjgalyn3orkake4irx1ayalk 0 304278 1689748 1680630 2026-10-19T07:36:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689748 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|Austria–Kurdistan Region|Austria|Kurdistan Region}} '''پەیوەندییەکانی نەمسا و هەرێمی کوردستان''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[نەمسا]] و [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانە]].{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} نەمسا لە ساڵی 2006ەوە نوێنەرایەتی لە هەرێمی کوردستان لە ڕێگەی نووسینگەیەکی بازرگانی لە [[ھەولێر|هەولێر]] هەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=39&l=12&s=020100&r=363 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170601182517/http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=39&l=12&s=020100&r=363 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=1 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=25 July 2017 |وێبگە=Kurdistan Regional Government}}</ref> لە کاتێکدا هەرێمی کوردستان لە ساڵی 2012ەوە نوێنەرایەتی لە [[ڤیێنا|ڤیەننا]] هەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.austria.krg.org/ |ڕێکەوتی سەردان=25 July 2017 |زمان=German}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.krg.at/beziehungen-zwischen-der-region-kurdistan-irak-und-oesterreich/ |ڕێکەوتی سەردان=25 July 2017 |زمان=German}}</ref> == مێژوو == [[مەلا مستەفا|مستەفا بارزانی]] سەرۆکی یاخیبووانی کورد لە ساڵی 1957 لە [[مۆسکۆ]] لەگەڵ برۆنۆ کریسکی وەزیری دەرەوەی نەمسا کۆبووەوە.<ref>{{cite news|title=Strong Vienna-Erbil Relations Founded on Decades of Good Ties|url=http://www.rudaw.net/english/interview/01042014|accessdate=25 July 2017|agency=Rudaw|date=1 April 2014}}</ref> پەیوەندییەکانی نێوان نەمسا و هەرێمی کوردستان لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا چڕتر بووەوە کاتێک نەمسا مافی پەنابەری بە پەنابەرە کوردەکانی [[عێراق]] دا. نوێنەری کورد لە نەمسا مستەفا ڕەمەزان گۆران ڕایگەیاند کە: "لەم کاتە سەختانەدا بە درێژایی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو، حکومەتی نەمسا هەرگیز لە پشتیوانیکردنیان نەلەرزین"."<ref>{{cite news|title=Kurdistan in Austria|url=http://investingroup.org/interview/174/dr-mustafa-ramazan-goran-krg-in-austria/|accessdate=25 July 2017|agency=investingroup.com|date=September 2014}}</ref> وەک سەرۆکی نوێی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]، مەسعوود بارزانی لە ساڵی ١٩٧٩ سەردانی ڤیەننای کرد، لەوێ لە هەوڵی تیرۆرکردن ڕزگاری بوو.<ref>{{cite news|title=Profile: Massoud Barzani|url=http://www.aljazeera.com/focus/iraqelection2010/2010/02/2010228850791212.html|accessdate=25 July 2017|agency=Al Jazeera English|date=4 March 2010}}</ref> لە کاتی [[ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان، ١٩٩٢|هەڵبژاردنە گشتییەکانی ساڵی ١٩٩٢]] لە هەرێمی کوردستان، نەمسا شاندێکی پلە باڵای نارد بۆ چاودێریکردنی هەڵبژاردنەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.krg.at/en/beziehungen-zwischen-der-region-kurdistan-irak-und-oesterreich/ |ڕێکەوتی سەردان=25 July 2017 |وێبگە=The Kurdistan Regional Government Representation in Austria |ref=27 October 2016}}</ref> دوای ئەوەی بەناو [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی]] (داعش) هاتە ناو عێراق و [[مووسڵ|موسڵی]] گرت لە کاتی [[ھێرشەکانی باکووری عێراق (حوزەیرانی ٢٠١٤)|هێرشەکانی باکووری عێراق]]، نەمسا بڕیاریدا یەک ملیۆن و 250 هەزار دۆلار بۆ حکومەتی کوردی بنێرێت بۆ ڕوبەڕوبونەوەی زیادبوونی ژمارەی ئاوارەکانی ناوخۆ.<ref>{{cite news|title=Austrian foreign minister in Erbil to boost ties, vows more humanitarian aid|url=http://kurdishdailynews.org/2015/02/03/austrian-foreign-minister-in-erbil-to-boost-ties-vows-more-humanitarian-aid/|accessdate=25 July 2017|agency=Kurdish Daily News|date=3 February 2015|archive-date= ٨ی ئابی ٢٠١٨|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808233959/http://kurdishdailynews.org/2015/02/03/austrian-foreign-minister-in-erbil-to-boost-ties-vows-more-humanitarian-aid/|url-status=dead}}</ref> == سەردانی ئاستی بەرز == [[File:Falah_Mustafa_Bakir_Sebastian_Kurz_June_2015_(18551921804).jpg|چەپ|وێنۆک|200x200پیکسڵ| فەلاح مستەفا وەزیری دەرەوەی کورد لە ساڵی ٢٠١٥ چاوی بە سیباستیان کورز هاوتا نەمساییەکەی دەکەوێت]] == هەروەها سەیری بکە == * پەیوەندییەکانی دەرەوەی نەمسا * [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان|پەیوەندییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان]] * [[دانیشتووانی کورد|کورد لە نەمسا]] * [[مەسعوود بارزانی|هەوڵی تیرۆرکردنی مەسعود بارزانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 5f1l3g5qf2furalhpdwjdufzv1a3j6h 0 304279 1689739 1673679 2026-10-19T07:34:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، بەلجیکا-کۆلکە) 1689739 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|پەیوەندییەکانی بەلجیکا و هەرێمی کوردستان|Belgium|Kurdistan Region}} '''پەیوەندییەکانی بەلجیکا و هەرێمی کوردستان''' پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی نێوان [[بەلجیکا]] و [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانە]].{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} بەلجیکا نوێنەرایەتی لە هەرێمی کوردستان نییە و ئەم دووەمیان نوێنەرایەتی لە بەلجیکادا نییە. نوێنەرایەتی هەرێمی کوردستان لە [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتی ئەوروپا]] دەکەوێتە [[بروکسێل|برۆکسلی]] پایتەختی بەلجیکا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=210&l=12&r=364 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160326044250/http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=210&l=12&r=364 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2017 |وێبگە=Department of Foreign Relations - Kurdistan Regional Government}}</ref> بەلجیکا ئامادەیی سەربازی لە هەرێمی کوردستان هەیە و نزیکەی ٣٠ سەرباز مەشق بە سەربازە کوردەکان ([[پێشمەرگە]]) دەکەن. <ref>{{cite news|title=Les militaires belges sont "au front" dans le nord de l'Irak|url=http://www.7sur7.be/7s7/fr/31902/La-menace-EI/article/detail/3143108/2017/04/26/Les-militaires-belges-sont-au-front-dans-le-nord-de-l-Irak.dhtml|accessdate=31 July 2017|agency=7sur7.be|date=26 April 2017}}</ref> لە ساڵی 2017 [[مەسعوود بارزانی|مەسعود بارزانی]] سەرۆکی کورد سەردانی بەلجیکای کرد و لەگەڵ گیرت بۆرژوازی وەزیر-سەرۆکی هەرێمی فیدراڵی فلاندەرز کۆبووەوە، کە دووەمیان ڕایگەیاندبوو کە پێویستە ڕێز لە [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕیفراندۆمی داهاتووی کورد]] لە ئەیلوولی 2017 بگیرێت<ref>{{cite news|title=UPDATES: Belgian deputy PM sees referendum as 'step up' for Kurds|url=https://www.rudaw.net/english/world/110720171|accessdate=31 July 2017|agency=Rudaw|date=11 January 2017}}</ref> و جێگری سەرۆکی حکومەتی فیدراڵی لە بەلجیکا یان جامبۆن ڕایگەیاندووە کە هەموو گەلان مافی چارەی خۆنووسینیان هەیە.<ref>{{cite news|title=Belgian Deputy PM says all nations have the right to self-determination|url=http://www.nrttv.com/en/Details.aspx?Jimare=15016|accessdate=14 June 2017|agency=NRT|date=14 June 2017|archive-date=24 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170924230924/http://www.nrttv.com/en/Details.aspx?Jimare=15016|url-status=dead}}</ref> == مێژوو == [[File:Kurdish_demonstration_at_Schuman,_Brussels,_25_October_2017.jpg|وێنۆک| خۆپیشاندانی کورد لە شومان، برۆکسل، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧]] کارێل دی گوخت وەزیری دەرەوەی بەلجیکا لە مانگی ئایاری 2009 سەردانی [[ھەولێر|هەولێری]] کرد بۆ تاوتوێکردنی پەیوەندییە ئابوورییەکان لەگەڵ [[مەسعوود بارزانی]] سەرۆکی کورد.<ref>{{cite news|title=Belgian Deputy Prime Minister Karel de Gucht promotes commercial ties with Kurdistan Region|url=http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?r=223&l=12&s=02010100&a=29744&s=010000|accessdate=31 July 2017|agency=Kurdistan Regional Government|date=29 May 2009}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦ حکومەتی بەلجیکا ٤١ باری هاوکاری پزیشکی گەیاندە سەربازانی کورد،<ref>{{cite news|title=Belgium to send aid to Peshmerga|url=http://waarmedia.com/english/20858-2/|accessdate=31 July 2017|work=Waarnews|date=5 February 2016|archive-date=23 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923121348/http://waarmedia.com/english/20858-2/|url-status=dead}}</ref> و حکومەتی هەرێمی فلاندەرز بڕیاریدا هاوکاری پزیشکی بۆ پێشمەرگە بریندارەکان دابین بکات.<ref>{{cite news|title=Belgium’s Flanders to treat group of wounded Peshmerga: KRG|url=https://www.kurdistan24.net/en/news/bfdc20b7-7f41-4db9-9b80-4566471264e8/belgium%E2%80%99s-flanders-to-treat-group-of-wounded-peshmerga--krg|accessdate=31 July 2017|agency=Kurdistan24|date=25 November 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ فلاندەرن پێشتر هاوکاری هەرێمی کوردستانی کردبوو بە بڕی ٤٠٠ هەزار یۆرۆ بۆ پاکوخاوێنی و ئاو لە ڕێگەی [[بزووتنەوەی نێونەتەوەییی خاچی سوور و مانگیلەی سوور|خاچی سوورەوە]].<ref>{{cite news|title=KRG delegation in Belgium for talks on economic ties, refugees|url=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/300820163|accessdate=31 July 2017|agency=Rudaw|date=30 August 2016}}</ref> هەر لەو ساڵەدا سیاسەتمەداری بەلجیکی جۆرج دالیماگن وتی: "هەرێمی کوردستان کاری سەرنجڕاکێشی کردووە لە داڵدەدانی ئاوارەکان و پەنابەران و پاراستن و بەرگریکردن لە خەڵکی مەدەنی و کەمینە نەتەوەیی و ئایینییەکان لە بەرامبەر کردەوە بەربەرییەکانی تیرۆریستانی دەوڵەتی ئیسلامی". <ref>{{cite news|title=Minister Mustafa receives a delegation from the Belgium Parliament|url=http://www.dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=44027|accessdate=31 July 2017|agency=Department of Foreign Relations - Kurdistan Regional Government|date=14 September 2014}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> هەروەها بەلجیکا بڕیاریدا بڕی 13 ملیۆن و 500 هەزار یۆرۆ بۆ هەرێمی کوردستان تەرخان بکات بۆ ڕوبەڕوبونەوەی زیادبوونی ژمارەی ئاوارە ناوخۆییەکان. لە ساڵی ٢٠١٧ بەلجیکا و هەرێمی کوردستان ڕێککەوتنێکیان لەسەر دیپۆرتکردنەوەی پەنابەرە سزادراوەکانی کورد لە بەلجیکا واژۆ کرد. == هەروەها سەیری بکە == * پەیوەندییەکانی دەرەوەی بەلجیکا * [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان|پەیوەندییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان]] * [[پەیمانگای کوردی لە بروکسێل|پەیمانگای کوردی برۆکسل]] * کورد لە بەلجیکا == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|سیاسەت|بەلجیکا}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{بەلجیکا-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] kxe9icvp9d7d55uf7i0rd8l65lj2qw2 0 304282 1689757 1673784 2026-10-19T07:37:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1689757 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {| class="infobox" style="border-collapse:collapse;" |+ class="infobox-title" id="6" |پەیوەندییەکانی کورسی پیرۆز و هەرێمی کوردستان |- alt="Map indicating locations of Holy See and Kurdistan Region" class="mw-file-element" data-file-height="253" data-file-type="bitmap" data-file-width="342" decoding="async" height="185" loading="lazy" resource="./File:Holy_See_Iraqi_Kurdistan_Locator.png" src="//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Holy_See_Iraqi_Kurdistan_Locator.png/250px-Holy_See_Iraqi_Kurdistan_Locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&utm_campaign=parser&utm_content=thumbnail" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8e/Holy_See_Iraqi_Kurdistan_Locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&utm_campaign=parser&utm_content=thumbnail_unscaled 2x" width="250" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Holy_See_Iraqi_Kurdistan_Locator.png|250x250پیکسڵ|Map indicating locations of Holy See and Kurdistan Region]] |- class="infobox-hiddenrow" ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" | |- style="height:0.6em" | style="background:#339933;color:inherit;" | | style="background:#E08020;color:inherit;" | |- ! scope="col" style="width:50%; text-align:center" | [[File:Flag_of_Vatican_City_(2023–present).svg|link=|alt=|سنوور|30x30پیکسڵ]]<br /><br /><br /><br />[[Holy See|کورسی پیرۆز]] ! scope="col" style="width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" | [[File:Flag_of_Kurdistan.svg|link=|alt=|سنوور|45x45پیکسڵ]]<br /><br /><br /><br />[[Kurdistan Region|هەرێمی کوردستان]] |- style="display:none" ! colspan="2" | |} '''پەیوەندییەکانی کورسی پیرۆز و هەرێمی کوردستان''' پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی نێوان کورسی پیرۆز و [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانە]].{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} کورسی پیرۆز لە هەرێمی کوردستان هیچ نوێنەرایەتییەکی نییە و دووەمیان نوێنەرایەتی لە کورسی پیرۆزدا نییە. == سەردانی پلە باڵاکان == [[مەسعوود بارزانی]] سەرۆکی کورد لە و ئایاری 2014 لەگەڵ [[پاپا جۆن پۆلی دووەم|پاپا جۆن پاوڵی دووەم]] و هەردوو جێنشینی [[پاپا بێنێدیکتی شازدەیەم|پاپا بینێدیکت شانزەهەم]] و [[پاپا فرانسیس]] کۆبووەوە [[ڤاتیکان|.]] هەروەها [[نێچیرڤان بارزانی|نێچیرڤان بارزانی،]] سەرۆکوەزیرانی کورد لە مانگی ئازاری ٢٠١٥ لەگەڵ [[پاپا فرانسیس]] کۆبووەوە و باسیان لە قەیرانی مرۆیی لە هەرێمی کوردستان کرد و بارزانی جەختی لە هیوای خۆی بۆ هاندانی پاپا بۆ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆ پشتیوانی مرۆیی هەرێمی کوردستان کردەوە. لە دیدارەکەدا [[پاپا فرانسیس]] ستایشی کەش و هەوای کوردستانی کرد. دوای ماوەیەکی کەم، پۆپ بەخشینێکی دیارینەکراوی بۆ هەرێمی کوردستان کرد بۆ ئەوەی لەگەڵ دانیشتوانی مەسیحی ئاوارەبوودا ڕوبەڕوبێتەوە. هەر لەو مانگەدا نێردەی تایبەتی پاپا ڕەوانەی [[ھەولێر|هەولێر]] کرا کە کاردیناڵ فێرناندۆ فیلۆنی و شاندێکی کۆبوونەوەی ئینجیل گەیاندنی گەلانی تێدابوو. ئەوە دووەم سەردانی ئەو نێردە بوو بۆ هەولێر دوای ئەوەی لە مانگی ئابی 2014 سەردانێکی هاوشێوە ئەنجامدرا لە ساڵی ٢٠١٦ پاپا بڕی ١١٠ هەزار دۆلاری بەخشییە کلینیکی سانت جۆزێف لە هەولێر کە هەزاران ئاوارەی ناوخۆی تێدایە و هاوکارییەکی دارایی بۆ [[مەسیحییەت لە عێراق|مەسیحییە ئاوارە عێراقییەکان]] لە هەولێر لە ڕێگەی یارمەتی بۆ کەنیسەی پێویست ناردووە. لە مانگی ئازاری ٢٠١٦ وەفدێکی پاپا بە سەرۆکایەتی قەشە ئەلبێرتۆ ئۆرتیگا مارتین و لەگەڵ سەرۆک بارزانی کۆبووەوە و سوپاسگوزاری کورسی پیرۆزیان دەربڕی بۆ مامەڵەی هەرێمی کوردستان لەگەڵ مەسیحییە ئاوارەبووەکان. لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٨، نێچیرڤان بارزانی لە ڕۆما لەگەڵ پاپا فرانسیس کۆبووەوە، لەوێ باسیان لە دۆخی ئێستای مرۆیی هەرێمی کوردستان کرد، لە کاتێکدا پیترۆ پارۆلین کاردیناڵ وەزیری دەرەوە لە مانگی کانوونی دووەمی ئەو ساڵەدا سەردانی کوردستانی کرد. لە شوباتی ٢٠٢٠ پاپا فرانسیس لە ڤاتیکان پێشوازی لە مەسرور بارزانی، سەرۆکی کورد [[مەسروور بارزانی|مەسرور بارزانی]] کرد بۆ گفتوگۆی دوو قۆڵی. پاپا فرانسیس لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٢١ سەردانی هەرێمی کوردستانی کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] gjv4o5x8pvzms2zg85nh38z6h1kluyz 0 304650 1689838 1683631 2026-10-19T10:37:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1689838 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = چاربوتێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|جاربوتي}}<br>{{lang-en| Charbute }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.90310| 43.90387}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی چاربوتێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.90310| 43.90387 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دینارتێ|دینارتێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٤١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٠٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''چاربوتێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دینارتێ]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 | url-status = bot: unknown }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == ناوی گوندی چاربوتێ لە ڕووی زمانی و مێژووییەوە لە دوو بەشی سەرەکی پێکھاتووە: * چار: کورتکراوەی ژمارە «[[چوار]]»ە. * بوت / بووت: لە زاراوە و شوێنناو زانستییەکانی ناوچەکەدا ئاماژەیە بۆ «[[دار]]»، «درەخت»، یان «بوتک/پووتک» (ژێدەر و ڕەگی بەرد یان دارە گەورەکان). ھەروەھا لە ھەندێک شێوەزاردا بە مانای شوێنێک یان چوار درەختی دیار و دیاریگەر ھاتوو کە لە کۆندا نیشانەی شوێنەکە بوون. لە لێکدانەوەی ناوچەییدا، ناوەکە بە مانای «چوار دار» یان «چوار دارە گەورەکەی سەرچاوەکە» دێت. == مێژوو == لە ڕووی مێژووییەوە، گوندی چاربوتێ شوێنێکی دێرینی دەڤەری زێبارییە. بەپێی توێژینەوە مێژووییەکان (لەوانە لێکۆڵینەوەکانی شوێنەوارناس عەبدولڕەقیب یوسف)، ئەم گوندە وەک بنکە و جێگەی فەرمانڕەوایی «میر پاد»ی کوڕی دۆستک (دامەزرێنەری [[میرنشینی مەڕوانی|دەوڵەتی مەروانی/دۆستکی]] لە سەدەی دەیەمدا) ناسراوە.<ref>https://abdulraqib.net/books.php?c=23&hl=en-US</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢١٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٢٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٨) [[خێزان]] و (١٠٧) کەس، کە (٤٩) [[نێر]] و (٥٨) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] p4lvv11c1h05c6a57czbitanefsn1tg 0 304797 1689307 1688927 2026-10-18T15:19:48Z Bilalinfo 57400 مەرجانە گوڵچین 1689307 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|show_name=دز و پۆلیس|image=دزد و پلیس.jpg|caption=پۆستەری زنجیرەی «دز و پۆلیس»|camera=|picture_format=|audio_format=|runtime=|director=سەعید ئاقاخانی|writer=مێهراب قاسمخانی{{-}}پەیمان قاسمخانی (ڕاوێژکاری فیلمنامە)|developer=|producer=موحسین چگینی|executive_producer=|voices=|starring=[[بەھنام تەشەکور]] {{-}} ھوومەن بەرقنەوەرد {{-}} شەقایەق دێھقان {{-}} مێھران ڕەجەبی {{-}} حەمید لوولایی {{-}} مەجید مەشیری {{-}} عیزەتتوڵڵا مێھرئاوەران {{-}} [[مەرجانە گوڵچین]]{{-}} بیژەن بنەوشەخواه {{-}} ئومێد ڕووحانی {{-}} بیوک میرزایی {{-}} مەھوەش وەقاری {{-}} سووسەن پەروەر {{-}} ڕەزا کەریمی {{-}} ئەسغەر حەیدەری {{-}} بیژەن ڕەحمانی {{-}} خەشایار ڕاد {{-}} بەھرووز مەھدەوی {{-}} کەمەند ئەمیرسولەیمانی {{-}} بەھناز سولەیمانی|narrated=|opentheme=دەنگ شۆ - دزد و پلیس|endtheme=دەنگ شۆ - آتش و باد|country=[[ئێران]]|language=[[زمانی فارسی|فارسی]]|network=[[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێ]]|first_aired=۱۳ی تشرینی دووەمی ۲۰۱۲|last_aired=۱۳ی تشرینی دووەمی ۲۰۱۲|num_episodes=۲۶ ئەڵقە<ref>{{cite web|title=ایسنا ڕاپۆرت لە پشتی پەردەی دوایین ئەڵقەی دزد و پلیس دەدات|url=https://www.isna.ir/news/91082415544/ایسنا-از-پشت-صحنه-آخرین-قسمت-از-دزد-و-پلیس-گزارش-می-دهد|website=ایسنا|date=2012-11-14|access-date=2022-05-23|language=fa}}</ref>|list_episodes=|preceded_by=نقطه سر خط|followed_by=خروس|website=|imdb_id=|tv_com_id=|theme_music_composer=دەنگ شۆ (ڕەزا شایا، ڕەزا پارسا)}} '''''دز و پۆلیس''''' بە فارسی (''دزد و پلیس)'' زنجیرەیەکی کۆمێدی-کۆمەڵایەتی بەرهەمی ساڵی ۲۰۱۲ی [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێیە]] بە دەرهێنانی سەعید ئاقاخانی، بەرهەمهێنانی تەلەفیزیۆنی موحسین چگینی و نووسینی پەیمان و مێهراب قاسمخانی. [[پەیمان قاسمخانی]] وەک ڕاوێژکاری فیلمنامە.<ref>{{cite web |date=2012-11-13 |url=https://www.mehrnews.com/news/1743067/ماجرای-قصه-اولیه-دزد-و-پلیس-قرار-بود-همه-دزد-باشند-پلیس-راضی |access-date=2020-11-19 |website=خبرگزاری مهر |title=چیرۆکی سەرەتایی دزد و پلیس}}</ref><ref>{{cite web |date=2012-11-13 |url=https://www.isna.ir/news/91082315046/در-دزد-و-پلیس-شلختگی-نیست-تیم-ساختمان-پزشکان-این-سریال-را |access-date=2020-11-19 |website=ایسنا |title=لە دزد و پلیس شڵەژاوی نییە}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tv3.ir/index.php/groups/97-taminbarname/iranianfilm/554-dozd-o-police |archive-url=https://web.archive.org/web/20140618065601/http://www.tv3.ir/index.php/groups/97-taminbarname/iranianfilm/554-dozd-o-police |archive-date=2014-06-18 |title=دزد و پلیس |publisher=شبکه ۳ سیما}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ifilmtv.ir/farsi/serie/212/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140602144149/http://www.ifilmtv.ir/farsi/serie/212/ |archive-date=2014-06-02 |access-date=2014-06-29 |title=دزد و پلیس |publisher=آی فیلم |url-status=dead}}</ref> == چیرۆک == ناسر کازمی ([[بەھنام تەشەکور]])، کەسێکی توندوتیژ و تاوانبارێکی دیارو بەناوبانگی پێشووە کە بەهۆی لێدانێک لە ئەنجامی ڕووداوێکی ھاتووچۆدا بۆ سەری، بیرەوەری خۆی لەدەست دەدات. ناسر دوای ڕوودانی ئەم پێشهاتە کەسایەتییەکی دیکەی بۆ پەیدا دەبێت و کاتێک دەبینێت ھەمووان لێی دەترسن هەوڵ دەدات ھەڵەکانی خۆی چاک بکاتەوە، بەڵام ھێدی ھێدی هاوڕێکەی داوود (ھوومەن بەرقنەوەرد) بۆی ڕوون دەکاتەوە کە ئەوان بۆ باندێکی قاچاغچیی ماددەی هۆشبەر کە سەرۆکەکەی، ئەندازیار (حەمید لوولایی) کەسێکی زۆر دڵڕەقە کاریان دەکرد. == ئەکتەران == {| class="wikitable" !ئەکتەران !ڕۆڵ |- |[[بەھنام تەشەکور]] |ناسر کازمی / ئامیر فرازمەند |- |ھوومەن بەرقنەوەرد |داوود |- |شەقایەق دێھقان |فەریبا |- |[[مەرجانە گوڵچین]] |ستاره |- |حەمید لوولایی |ئەندازیار |- |عیزەتتوڵڵا مێھرئاوەران |بابا اسی |- |بیژەن بنەوشەخواه |ئێرەج |- |ئومێد ڕووحانی |دکتۆری ساختە |- |ئەسغەر حەیدەری |کەریم برۆ خفن |- |ڕەزا کەریمی |سەفا |- |محەممەد عەلی تەقەوی |عەقید |- |مەجید مەشیری |عەقیدی پۆلیس |- |کەمەند ئەمیرسولەیمانی |دکتۆر |- |سیروس میمنەت |ئامیرپوور |- |خەشایار ڕاد |فەرەیدوون صابری |- |مێھران ڕەجەبی |مالمیر |- |داریوش سلیمی |مظفری |- |بیوک میرزایی |فرخ |- |مەھوەش وەقاری |دایکی ئامیر |- |حسین زمانی |دکتۆری گەڕەک |- |کامران فیوضات |پرۆفیسۆر |- |شهین تسلیمی |هاوسەری فەرەیدوون صابری |- |سووسەن پەروەر |بووکی باخی داریوش |- |فرزاد حاتمیان |زاوای باخی داریوش |- |پروین میکده |خەسووی فەرەیدوون صابری |- |نگار پیل آرام |هاوسەری مظفری |} == خەڵاتەکان == === چواردەهەمین خولی [[خەڵاتەکانی حافز|ئاهەنگی حافز]] === {| class="wikitable" ! بەش ! بەربژێر ! ئەنجام |- | باشترین ئەکتەری پیاوی کۆمیدیی تەلەڤیزیۆنی | هومەن بەرقنەوەرد | {{nom}} |- | باشترین ئەکتەری ژنی کۆمیدیی تەلەڤیزیۆنی | شەقایەق دێهقان | {{nom}} |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [http://khabaronline.ir/detail/245627 کۆتایی هاتنی وێنەگرتنی زنجیرەی دز و پۆلیس] == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|10575714}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]] 9v1hcsyb540djh1imx4z0vnk13d5c00 3 304805 1689632 1684174 2026-10-19T01:50:39Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram]] 1689632 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٥٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٤١، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:٢٨، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> nl4tz3gm6yqub3i6lv3ncu3hyi2pko5 4 304806 1689634 1685169 2026-10-19T01:50:43Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 7 بابەت لە [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری]] 1689634 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} == [[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٩:٣٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فیلم، پەڕگەی نائازاد<!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> | ناساندن = کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی) <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/File:Drunkard_Morning_(TV_series)_poster.jpg#/media/File:Drunkard_Morning_(TV_series)_poster.jpg<!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Drunkard Morning (TV series) poster.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٥٥، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[ئابان (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢١:٠٨، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازاد | ناساندن = پۆستەری زنجیرەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Aban-series.png#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Aban-series.png | زانیاریی زیاتر = آبان (مجموعه نمایش خانگی) | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Aban-series.png|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ٢٣:٣٣، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[ماری تاران]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٢:٢٩، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%B1_%D8%A7%D9%81%D8%B9%DB%8C_%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86.jpg | زانیاریی زیاتر = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%81%D8%B9%DB%8C_%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86 | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:پۆستەری ئەفعیی تاران.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ٢٣:١٦، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[ڕەھا (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠١:١١، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B1%D9%87%D8%A7_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3).jpeg | زانیاریی زیاتر = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B1%D9%87%D8%A7_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3) | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:ڕەها (فیلم).jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١١:٠٨، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[لە کۆتایی شەودا (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٧:٥٠، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە | ناساندن = لە کۆتایی شەودا (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی) | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Darentehaye-shab-poster-03-scaled.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:At the End of the Night poster.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١١:٠٥، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) }} :لێدوان [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٢٦، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == [[کازیوەی خومار (ڕۆمان)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٣٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فیلم، پەڕگەی نائازاد<!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF_%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1.jpg#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF_%D8%AE%D9%85%D8%A7%D8%B1.jpg<!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:بامداد خمار.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٧:٠١، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٦:٥٧، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[دڕندە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٤٠، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فیلم، پەڕگەی نائازاد<!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Savage_(2025_Iranian_Series).jpg#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Savage_(2025_Iranian_Series).jpg.<!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Savage (2025 Iranian Series).jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٥:٢٣، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٥:٥٩، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::لێدوان [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٣، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == [[خۆشەویستییە پتەوەکەمان ( زنجیرەی تەلەڤزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٤٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فیلم، پەڕگەی نائازاد<!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/File:Our_Sticky_Love_poster.png#/media/File:Our_Sticky_Love_poster.png<!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Our Sticky Love poster.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٥:٢٦، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٢٢، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == [[لێکۆڵەری بەڕێکەوت]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٣:٥٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فیلم، پەڕگەی نائازاد<!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> | ناساندن = لێکۆڵەری بەڕێکەوت<!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Accidental_Detective-poster.jpg#/media/File:The_Accidental_Detective-poster.jpg<!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:The Accidental Detective-poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣٠، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:١٧، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٥٤، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازاد<!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> | ناساندن = زانکۆی ئازادی ئیسلامی<!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/File:Islamic_Azad_University_logo_(2).png#/media/File:Islamic_Azad_University_logo_(2).png<!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Islamic Azad University logo.png|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٤، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[ئاشقانە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٢:٥٤، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = زنجیرەی تەلەفیزیۆنی | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Asheghanehseries.jpg#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Asheghanehseries.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Asheghanehseries.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٥:٤١، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[گیسو (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٢:٥٦، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Gisooseries.png#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Gisooseries.png | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Gisooseries.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٥:٣٥، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[پیاوی سێ ھەزار ڕوو]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی و سێیەم وەرزی سێینەی زنجیرەی پیاوی ھەزارڕوو بە دەرهێنانی میھران مودیری | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Man_of_three_thousand_faces_poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Man of three thousand faces poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٩:٣٥، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣٢، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[سیما فیلم]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٢:٢٣، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازاد | ناساندن = دامەزراوەیەکی دەوڵەتیی فیلمسازیی ئێرانییە کە لە ساڵی ۱۹۹٤ دامەزراوە | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Sima.Film.logo.png | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Sima.Film.logo.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٩:٤٠، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣٣، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[ئیبن ئادەم]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٣:٠١، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە -->بارکردنی وێنەی زاناکە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ -->زانای کورد ئیبنو ئادەم | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://kurdipedia.org/files/photos/2023/470657.JPG?ver=20230226020151 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = {{کرا}} سڵاو [[ب:Ari Qasm|Ari Qasm]]، بۆ ئەم وێنەیە چونکە دروستکەری وێنەکە دیار نییە و لە ماڵپەڕە کوردییەکان بەبێ ئەوەی بزانن مافی پارێزراوە دانراوە، ھەنێ گۆڕانکاریم تیا کرد و چاکم کرد. ئێستا بەشێوەیەکی ئازاد لە ویکیمیدیا کۆمنز دەتوانرێ بەکاربێ. سێریکە ئەگەر پێت باش بوو دای بنێ و بانگم بکەرەوە. سپاس بۆ چاوەڕوانییەکەت ([[:پەڕگە:Portrait of Ibn Adam al-Balaki AI Enhanced.jpg|بینینی وێنەکە]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٤:١٣، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] زۆر سوپاس، ھیچ کێشەیەکی نییە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٥:٢٢، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::{{وب|Ari Qasm}} سپاس بۆ تۆش! [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٠٥، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::: @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سڵاو تکایە ئاگاداربە پەڕەکە بۆ سڕینەوەی خێرا ھەڵبژێردراوە چونکە بەکارھێنانی ژیری دەستکرد بۆ کەسی ناسراو ڕێگەپێدراو نییە بڕوانە [[Commons:Commons:AIP|سیاسەتەکە لە کامنز]] بۆیە ئەم داواکاریە دەگەڕێنمەوە و لەحاڵەتی چاوەڕوانی دای دەنێم زۆر سپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٢٣، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::سڵاو {{وب|Sakura emad}} سپاس ئاگادارم. ئەگەر سڕایەوە، بەکارھێنەری لێ ئاگادار دەکەمەوە کە داوای بەڕگەیەکی تر بکا (جگە لە [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان/تەختەئاگاداری#kurdipedia.org|کوردپێدیا]]) و پەڕگە نوێیەکەی بۆ بار دەکەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:٣١، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] پەڕگەکە لەبەر ئەوەی کەسایەتیی ناودارە و بە تووڵی ژیریی دەستکرد دەستکاریکرابوو، سڕایەوە. ئەگەر پەڕگەکە لە وێبساتێکی تر شک ئەبەی، کە مۆڵەتنامەی بارکردنی بۆ بگونجێ لێرە داینێ، تا بۆت بار بکەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٤:١٣، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[مووسا کلیماللە: کاتی لەدایکبوون]] == مووسا کلیماللە: کاتی لەدایکبوون {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٠:١٦، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فیلم، پەڕگەی نائازاد<!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> | ناساندن = مووسا کلیماللە: کاتی لەدایکبوون <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Musa_Kalimullah_Be_Vaght-e_Tolue_Poster.jpg#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Musa_Kalimullah_Be_Vaght-e_Tolue_Poster.jpg<!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{نەکرا}} ناوی وتارەکە دیاری نەکراوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٤:١٤، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = }} == [[دز و پۆلیس (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٢:١٥، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی زنجیرەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = زنجیرەیەکی کۆمێدی-کۆمەڵایەتی بەرهەمی ساڵی ۲۰۱۲ی کەناڵی سێیە | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D8%B2%D8%AF_%D9%88_%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%AF%D8%B2%D8%AF_%D9%88_%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:دزد و پلیس.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٤:٢٠، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٤:١٥، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[مووسا کلیماللە: کاتی لەدایکبوون]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٣:٣٧، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی ئێرانییە لە نووسین و دەرھێنانی ئیبراھیم حاتەمی‌کیا | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Musa_Kalimullah_Be_Vaght-e_Tolue_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{نەکرا}} ناوی وتارەکە دیاری نەکراوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٤:١٤، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = }} == [[فیلمنێت]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٥:٤١، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازاد<!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> | ناساندن = فیلمنێت<!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Filmnet_Logo.png<!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Filmnet Logo.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٣٦، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٣٢، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[دڵشکاو (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٣:٣٨، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکە لە دەرهێنان و نووسینی عەلی ڕووئین‌تەن و بەرهەمهێنانی مەجید ئیسماعیلی بەرهەمی ساڵی ٢٠٠٧/٢٠٠٨ە. | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D9%84%E2%80%8C%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D9%87_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Del_Shekasteh_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Del Shekasteh Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٣١، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٤:١٦، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[نەوید مەحموودی]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٣:١٨، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازاد<!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> | ناساندن = نەوید مەحموودی <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Photo_2023-05-25_12-39-04.jpg#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Photo_2023-05-25_12-39-04.jpg<!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{نەکرا}} ماوەی داواکارییەکە بەسەرچووە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٩:٢٩، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = | لێدوانەکان = }} :@[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] لە ویکیی فارسی ھیچ سەرچاوەیەکی دیاری نەکردووە کە وێنەکە لە کوێوە ھاتووە. کورتەی ناساندنیشی نییە، بۆیە ئەبێ مۆڵەتنامەشی نەبێ. گەر ئەتوانی لینکی وێنەیەکی تری ئەم کەسایەتییە دانێ، بەس لە سەرچاوەیەک کە مۆڵەتنامەی گونجاوی ھەبێ نەک لە سۆشیاڵ میدیای بھێنی. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣٧، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[تاسیان (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٣:٢٠، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = تاسیان (بە فارسی: تاسیان) زنجیرەیەکی ئێرانییە لە نووسین و دەرهێنانی تینا پاکروان. | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/Tasian_(TV_series)#/media/File:Tasian_(TV_Series_2025)_poster.jpg | زانیاریی زیاتر = https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tasian_(TV_Series_2025)_poster.jpg | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Tasian (TV Series 2025) poster.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٠:٥٣، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی تۆکیۆ]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٦:٠٦، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = لۆگۆ پەڕگەی نائازاد | ناساندن = فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی تۆکیۆ فێستیڤاڵێکی فیلمە کە لە ساڵی ١٩٨٥ دامەزراوە. ئەم ڕووداوە لە ساڵی ١٩٨٥ تا ١٩٩١ دوو ساڵ جارێک و دواتر ساڵانە بەڕێوەدەچێت. | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/Tokyo_International_Film_Festival#/media/File:Tokyo_International_Film_Festival_logo.svg | زانیاریی زیاتر = https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%81%DB%8E%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%A4%D8%A7%DA%B5%DB%8C_%D9%86%DB%8E%D9%88%D8%AF%DB%95%D9%88%DA%B5%DB%95%D8%AA%DB%8C_%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%DB%8C_%D8%AA%DB%86%DA%A9%DB%8C%DB%86 | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Tokyo International Film Festival logo.svg.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٢:١٢، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[سوورپێست (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٦:١٥، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = سورپێست فیلمێکە لە ژانەی دراما، ڕاز ئامێز و ڕۆمانسی لە دەرهێنانی و نووسینی نیما جاویدی | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%B1%D8%AE%E2%80%8C%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Sorkh_Post_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Sorkh_Post_Poster.jpg?uselang=ckb#%D9%85%DB%86%DA%B5%DB%95%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95 | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Sorkh Post Poster.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٧:١٥، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[بۆق (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٢:٣٨، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنییە لە چەشنی تاوانکاری و داستاننھێنی. لە نووسین و دەرھێنانی ھومەن سەیدیی | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Frog_(series).png | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Frog (series).png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٢٤، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[ھەڵوەشاندنەوە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنە)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٣:٥٠، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = زنجیرەیەکی ئێرانییە لە جۆری پۆلیسی- مەتەڵاوی کە لە نووسین و دەرهێنانی ڕامتین لەوافیپوور و بەرهەمهێنانی محەممەد مەسعوودە. | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D9%86%DA%A9%D9%84_(%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87_%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%AE%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Cankel_(2025_TV_series).jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Cankel (2025 TV series).jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ٠٦:٠٠، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[براوڵ ستارس]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٨:٢٣، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/File:Brawl_Stars_logo_2025.svg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Brawl Stars logo 2025.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣٣، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[ئاکسێل مۆلەر]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٣:٠٦، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = تاقیکردنەوە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = تاقیکردنەوە | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] {{نەکرا}} تەنیا بۆ تاقیکردنەوە بوو [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣٥، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = }} == [[سەنتووری (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٢:٢٩، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی ئێرانییە لە چەشنی دراما. لە دەرهێنراوی داریوش مهرجویییە لە ساڵی ۲۰۰٦ | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D9%86%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Santori.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Santori.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٦:٠٠، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٥:٥٦، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[ژن و منداڵ (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٧:٣١، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. | ناساندن = فیلمێکی درامای ئێرانیی ساڵی ٢٠٢٥ە کە لە نووسین و دەرهێنانی سەعید ڕۆستایییە، و ئەکتەران پەریناز ئێزدیار، پەیمان مەعادی، حەسەن پورشیرازی، فرشتە سەدرعورەفایی و سەحەر گوڵدووست ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Woman_and_Child_poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Woman and Child poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:١٩، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[دۆڕاو (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٠:٢٣، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = زنجیرەیەکی ئێرانییە لە ژانەری درامای تاوانکاری لە دەرهێنان و نووسینی ئەمین حسێنپوور | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Loser1403.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Loser1403.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٢٢، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[دوژمنی ژن (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٢:١١، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی کۆمیدیی ئێرانییە لە دەرھێنانی کەریم ئەمینی | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Doshman_Zan_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Doshman Zan Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٢٥، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[شۆفێری تاکسی (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٤٠، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی سیاسی و دراما و ئەکشنی ساڵی ٢٠١٧ی کۆریای باشوورە[٣] لە دەرھێنانی جانگ ھوون و نووسینی ئۆم یوو-نا، کە سۆنگ کانگ-ھۆ | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/A_Taxi_Driver#/media/File:A_Taxi_Driver.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:A Taxi Driver 2017.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٤:٠٢، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[ماسیی ڕەشی بچکۆلە]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٢:٣٢، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = یەکێکە لە چیرۆکەکانی منداڵان، لە نووسینی سەمەد بێهڕەنگی. | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:MahiSiah.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Award-winning illustration on original cover of The Little Black Fish.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٥٨، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[تەقەکردن لە فۆرت ھود ٢٠٠٩]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٢١، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/2009_Fort_Hood_shooting#/media/File:Flickr_-_The_U.S._Army_-_Preparing_the_wounded_for_transport_at_Fort_Hood.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{نەکرا}} پەڕگەکە پێشووتر لە کۆمنز بارکراوەو ھەیە. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٤:٠٩، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = }} == [[براکەم خەسرەو (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢١:٤٢، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی دەروونناسیی ئێرانییە لە ساڵی ٢٠١٦ لە دەرهێنانی ئیحسان بیگلەری. | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Baradaram_Khosro_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Baradaram Khosro Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٠٥، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٤:٢٨، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[مووسا پێغەمبەری خودا: کاتی خۆرھەڵاتن]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٢:٤٩، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی ئێرانییە لە نووسین و دەرھێنانی ئیبراھیم حاتەمی‌کیا | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Musa_Kalimullah_Be_Vaght-e_Tolue_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Musa Kalimullah Be Vaght-e Tolue Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣٣، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ترانسیلڤانیا]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٩:٣٧، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = یەکەم فێستیڤالی نێودەوڵەتیی فیلمی درێژە لە ڕۆمانیا، کە ساڵانە لە پایتەختی مێژوویی ترانسیلڤانیا، کلوژ-ناپۆکا بەڕێوەدەچێت. | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/Transilvania_International_Film_Festival#/media/File:Logo_of_Transilvania_IFF.gif | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Logo of Transilvania IFF.gif|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣٧، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[سەڵتی پیر (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠١:٤٢، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی درامای ئێرانیی 2024ە لە نووسین و دەرهێنانی ئۆکتای بەراهەنی. بە ڕۆڵگێڕانی حەسەن پورشیرازی، لەیلا حاتەمی، حامید بێهداد | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%BE%D8%B3%D8%B1_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B2)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Pirpesar_poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Pirpesar poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٤٢، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} tdvd3uknfze6q2bu6tmts8q6uj7pcvo 3 304807 1689640 1685171 2026-10-19T01:50:54Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 8 بابەت لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/Meta]] 1689640 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} == Global permission requests on Meta == The following request is open at [[m:Steward requests/Global permissions|Steward requests/Global permissions]] and may be worth your comment: * [[m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for NDG|Global sysop for NDG]] — <small>Requests for global sysop permissions</small> : <small>4 other requests are also open (rename / IP block exemption); stewards action those without a vote.</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٧:٥٩، ١٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests on Meta (13 August 2026) == The following requests are open on Meta and may be worth your comment: === [[m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[m:Steward requests/Permissions#Htawmonzel@mnw.wiktionary|Htawmonzel@mnw.wiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-02</small> * [[m:Steward requests/Permissions#B722N@lgwikipedia|B722N@lgwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-12</small> * [[m:Steward requests/Permissions#B722N@lgwikipedia_2|B722N@lgwikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-12</small> * [[m:Steward requests/Permissions#Astroneering@global|Astroneering@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-12</small> === [[m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[m:Meta:Requests for adminship/Icodense|Icodense]] — <small>Requests for regular adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٢٨، ١٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (16 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Der-Wir-Ing|Global rollback for Der-Wir-Ing]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-08-15</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#RAPTOR7762@bol.wikipedia|RAPTOR7762@bol.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Anthonymunthali44@tumwikipedia|Anthonymunthali44@tumwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Viyowoyero-vya-Malaŵi@tumwikipedia|Viyowoyero-vya-Malaŵi@tumwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Tumbuka Arch@tumwikipedia|Tumbuka Arch@tumwikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-15</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Gerges|Gerges]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (17 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse Filter Helper for XaxeLoled|Abuse Filter Helper for XaxeLoled]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-08-16</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#DERDAKI ILIAS@ary.wikipedia|DERDAKI ILIAS@ary.wikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#GryffindorD@itwikiquote|GryffindorD@itwikiquote]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#XXBlackburnXx@nlwiki|XXBlackburnXx@nlwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-17</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (18 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Satirdan kahraman@trwiktionary|Satirdan kahraman@trwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-17</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Kinenkey@lg.wikipedia|Kinenkey@lg.wikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-17</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (19 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#787IYOIncubator.wikimedia.org|787IYOIncubator.wikimedia.org]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-18</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (20 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Pac.macX@global|Pac.macX@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#苏东东坡@global|苏东东坡@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-20</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (22 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Nirajan pant@newiktionary|Nirajan pant@newiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Billinghurst@global|Billinghurst@global]] — <small>Removal of access · filed 2024-08-19</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (23 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#The.shahab@fawiktionary|The.shahab@fawiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Billinghurst@labswiki|Billinghurst@labswiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Mamad100s@global|Mamad100s@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-22</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Borhan|Borhan]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (24 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Anass Sedrati@arywikipedia|Anass Sedrati@arywikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-23</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#İmmortalance@trwiki|İmmortalance@trwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-23</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (25 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Danjuma Anthony@kcgwikipedia|Danjuma Anthony@kcgwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-24</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-24</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (26 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#だ＊ぜ@global|だ＊ぜ@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-08-24</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alhen@eswikibooks|Alhen@eswikibooks]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-25</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Sadads|Sadads]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>10 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (27 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for HouseBlaster|Abuse filter helper for HouseBlaster]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-08-26</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#TFerenczy@global|TFerenczy@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-08-26</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (28 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#MilicevicBot@srwiki|MilicevicBot@srwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-28</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for oversight/EggRoll97|EggRoll97]] — <small>Requests for Oversight access</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (29 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Zrsv07@global|Zrsv07@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-28</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (30 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for CentralNotice adminship/Aude|Aude]] — <small>Requests for CentralNotice adminship</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (31 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Lemonaka|Global rollback for Lemonaka]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-08-30</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (1 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for PaterMcFly|Abuse filter helper for PaterMcFly]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-01</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#HERODOE@yowiki|HERODOE@yowiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-31</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#787IYO@Wt/nup (https://incubator.wikimedia.org)|787IYO@Wt/nup (https://incubator.wikimedia.org)]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-01</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Ow! That Hurts!@iswiktionary|Ow! That Hurts!@iswiktionary]] — <small>Bureaucrat access · filed 2026-08-31</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (3 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for NguoiDungKhongDinhDanh|Global sysop for NguoiDungKhongDinhDanh]] — <small>Requests for global sysop permissions · filed 2026-09-03</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for bot status/NellieBly Bot|NellieBly Bot]] — <small>Requests for bot flags</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (4 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for Saroj|Global sysop for Saroj]] — <small>Requests for global sysop permissions · filed 2026-09-03</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Alan Colin Arce (WMCA)|Alan Colin Arce (WMCA)]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>10 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (5 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-04</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Lee@siwiktionary|Lee@siwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Lee@siwikibooks|Lee@siwikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki_2|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Bureaucrat access · filed 2026-09-05</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ١٢:٤٧، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (6 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Shahadusadik@dagwiki|Shahadusadik@dagwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Dnshitobu@dagwiki|Dnshitobu@dagwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (8 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Débora@pt.wikivoyage|Débora@pt.wikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-07</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Débora@pt.wikivoyage_2|Débora@pt.wikivoyage]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-07</small> === [[:simple:Wikipedia:Requests for permissions|Simple English Wikipedia]] === * [[:simple:Wikipedia:Requests_for_adminship/Wikipedian2025|Wikipedian2025]] — <small>Current requests for adminship</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (9 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Wikihez@kuwiktionary|Wikihez@kuwiktionary]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-09-08</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Elli@Global|Elli@Global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-08</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Floricord@global|Floricord@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-08</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (10 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Nytexcome@global|Nytexcome@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-09-09</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alfiyah_Rizzy_Afdiquni@madwikt|Alfiyah_Rizzy_Afdiquni@madwikt]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-10</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (11 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ@satwiki|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ@satwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-11</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Bennylin|Bennylin]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (12 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ibrahim abusufyan@ha.wikipedia|Ibrahim abusufyan@ha.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-11</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Tvcccp@th.wikiquote|Tvcccp@th.wikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-11</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (13 September 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global exemption to CAPTCHA and global IP block exempt for TienMinh-mun6xnChing|Global exemption to CAPTCHA and global IP block exempt for TienMinh-mun6xnChing]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-12</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (14 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ballardmaize@bclWiktionary|Ballardmaize@bclWiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#YaThaWinTha@Arakan Wikipedia|YaThaWinTha@Arakan Wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-13</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/DERDAKI ILIAS|DERDAKI ILIAS]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (15 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Morkoz|Global rollback for Morkoz]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-09-14</small> * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for The Squirrel Conspiracy|Abuse filter helper for The Squirrel Conspiracy]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-15</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Missileboi@pntwikipedia|Missileboi@pntwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Laurbereth@lmowiktionary|Laurbereth@lmowiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Savfisk@da.wikipedia|Savfisk@da.wikipedia]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-14</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Kurdanparez|Kurdanparez]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (17 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for Icodense|Abuse filter helper for Icodense]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-16</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for CentralNotice adminship/Lucas Werkmeister (WMDE)|Lucas Werkmeister (WMDE)]] — <small>Requests for CentralNotice adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (18 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#API high limit requestor for Ikan|API high limit requestor for Ikan]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-17</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Bharathesha Alasandemajalu@tcywiktionary|Bharathesha Alasandemajalu@tcywiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-17</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/روتانا|روتانا]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (19 September 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Santhosh Notagar99@tcywikipedia|Santhosh Notagar99@tcywikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-19</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (20 September 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#陈少举@global|陈少举@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-19</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (21 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ballardmaize@bclWikiquote|Ballardmaize@bclWikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Ballardmaize@tlWikiquote|Ballardmaize@tlWikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Tmv@jawikivoyage|Tmv@jawikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Bijay Chaurasia@maiwikipedia|Bijay Chaurasia@maiwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Àncilu@itwiktionary|Àncilu@itwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Mamouri@fa.wiktionary|Mamouri@fa.wiktionary]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-09-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Fanzhou1113@global|Fanzhou1113@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-09-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#PabloStraub@global|PabloStraub@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-09-20</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for adminship/Neriah|Neriah]] — <small>Requests for regular adminship</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (22 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#J. Patrick Fischer@tetwiki|J. Patrick Fischer@tetwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Mai Thanh Bang@vi.wikivoyage|Mai Thanh Bang@vi.wikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Lynumiss@ms.wiktionary|Lynumiss@ms.wiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Kanjy@ja.wikibooks|Kanjy@ja.wikibooks]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-22</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (23 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#knutux@ltWikisource|knutux@ltWikisource]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Fwldom@fawikibooks|Fwldom@fawikibooks]] — <small>Administrator access</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alhen@eswikibooks|Alhen@eswikibooks]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Peter Horn@global|Peter Horn@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-22</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (24 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for Sakura emad|Global sysop for Sakura emad]] — <small>Requests for global sysop permissions · filed 2026-09-23</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#AFlorence@fa.Wikivoyage|AFlorence@fa.Wikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-23</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (25 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global CAPTCHA exemptions for Làm Việc Thiện|Global CAPTCHA exemptions for Làm Việc Thiện]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-25</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Bunnypranav@abstractwiki|Bunnypranav@abstractwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-25</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Hydrogina@global|Hydrogina@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-24</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠١، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (26 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Castelobranco@eowiktionary|Castelobranco@eowiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-25</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Salihu Aliyu@hawiki|Salihu Aliyu@hawiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-25</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Spacebirdy@is.wiktionary|Spacebirdy@is.wiktionary]] — <small>Bureaucrat access · filed 2026-09-26</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#佛祖西来@global|佛祖西来@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-09-25</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠١، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (27 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#SafariScribe@Ig Wikipedia|SafariScribe@Ig Wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-26</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Къарачайлы@krcwiki|Къарачайлы@krcwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-26</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Godney@global|Godney@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-26</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Citrat@global|Citrat@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-26</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (28 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Slaia@nia.wikipedia|Slaia@nia.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-28</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Aoke1989@zhwiki|Aoke1989@zhwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-27</small> : <small>2 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) flf3kqaevee1abk5w5oz4nm0i337y0d 4 304850 1689630 1679459 2026-10-19T01:50:35Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 2 بابەت لە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)]] 1689630 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} == ڕاگەیاندنی پڕۆژەیەکی نوێ: پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان == {{atopg | status = ئەنجام | result = {{کرا|بڕواننە: [[ویکیپیدیا:پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٧، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)}} }} سڵاو لەهەمووان، بۆ مەبەستی گەشەپێدان و دەوڵەمەندکردنی ویکیپیدیای کوردی بە بابەتە وەرگێڕدراوەکان بە شێوازێکی سیستماتیک، پڕۆژەیەکی نوێم بە ناوی '''[[ویکیپیدیا:پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان|پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان]]''' ئامادە کردووە. '''کورتییەک لەسەر پڕۆژەکە:''' لەم پڕۆژەیەدا، بەپێی بابەتە جیاوازەکان خشتەیەک وتار بۆ هەر ئەندامێکی چالاک دادەنرێت. بۆ ئەوەی جۆش و خرۆشی پڕۆژەکە بپارێزرێت، مۆڵەتی هەر خشتەیەک تەنیا '''یەک ڕۆژ (٢٤ کاتژمێر)''' دەبێت. '''مەرجی وەرگرتنی ئەندامان:''' بۆ ئەوەی ڕێگری بکرێت لە وەرگێڕانی ئامێریی بێ کوالیتی و وتارەکان بە شێوازێکی ستاندارد دروست بکرێن، تەنیا ئەو بەکارهێنەرانە وەردەگیرێن کە متمانەپێکراوی ویکیپیدیان و لەلایەن بەڕێوەبەران مافیان پێ دراوە، و دوای تۆمارکردنی ناو، بەڕێوەبەری پڕۆژەکە پێداچوونەوە بە شایستەیی بەکارهێنەرەکەدا دەکات لەو کاتەدا. داوا لە هەموو هاوڕێیانی چالاک و متمانەپێکراو دەکەم کە سەردانی لاپەڕەی پڕۆژەکە بکەن، و لە حاڵەتی ئارەزوومەندبووندا ناوی خۆیان بۆ بەشداریکردن تۆمار بکەن. هیوادارم بتوانین بەم پڕۆژەیە هەنگاوێکی باش بنێین. '''تێبینی''': پڕۆژەکە دەکرێت لەلایەک کەس یان زیاتریش بەڕێوە بچێت بۆ دروستکردنی وتارەکان. دەکرێت یاساکان دەستکاری بکرێن بە وتووێژ. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ===لێدوان=== :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] پرۆژەیەکی جوانە، هیوادارم ژمارەیەکی بەرچاو بەشداریی تێدا بکەن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٢، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ھەروەھا باشترە ناوەکەی بکرێتە ویکیپرۆژە: زنجیرە وتارەکان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٨، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس، ئەم پڕۆژەیە هەوڵ دەدات نووسەرە چالاکەکان کۆبکاتەوە گەر هەبوون. وە ناوەکە بەم شێوەیە دروستە کە نێوان نابێت لەگەڵ وشەی '''زنحیرە''' هەبێت، وەک '''زنجیرەفیلم'''، '''زنجیرەکتێب'''. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە قسەکەت، بەڵام باشترە وەک کۆمەڵە وتارەکان بچێتە ژێر ناوی ویکیپرۆژە و لەژێر ناوی ویکیپیدیا بێتە دەرەوە (واتە ببێتە ویکیپرۆژە:زنجیرەوتارەکان). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٧، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ببوورە سەرەتا وشەی '''ویکیپرۆژە'''-م نەبینی بوو، بەهەرحاڵ ڕاوێژم لەگەڵ بەڕێوەبەرێک کرد، وتی کێشەش نابێت ئاوا بێت، ڕاستییەکەی خۆشم ئاوام پێ باشترە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە ھەر دوویان دەبن، هەر چۆنت پێ باشە با وا بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == بەکارھێنانی ه (/هـ) لە جیاتی ھ == {{atopr |status = ئەنجام |result = بەپێی یەکدەنگی: {{نەکرا}}. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٨، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) }} سڵاوتان لێبێت، پێشنیار دەکەم لە ویکیپیدیای "کوردیی سۆرانی" ھەر ئەو "ھاءە عەرەبییە" (ه) بەکاربھێندرێت لە شوێنی (ھ). لە بەشی [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی|نووسینی کوردی]]<nowiki/>‌دا، ئاماژە بەوە دراوە کە لێرە ھ لە جیاتی (ه) بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی گرفتی وشەکانی وەک گوناھ لە کاتێکدا ئاماژەش بەوە دراوە کە «ئەم گرفتە ئەوەندە بەرچاو ناکەوێت». بە ڕای من ئەم گرفتە دەتوانرێت بە درێژکرنەوە (تەتویل)ی ھائەکە چارەسەر بکرێت بەم شێوەیە: گوناهـ ، ھیچ پێویست بە پیتی (ھ) ناکات، یان ھەر دەتوانین بڵێین «گوناح». ئەگەر ئێستا کەسێک بێت بۆ ویکیپیدیا، بۆ نموونە بەدوای وتارێکی وەکوو [[ھاودیان]] بگەڕێت، گەر لە گەڕاندا ھاءە عەرەبییەکە (ه) بەکاربێنێت ناتوانێت وتارەکە بدۆزێتەوە، لە کاتێکدا کە ٪٩٩٬٩ی کورد کیبۆردێکی ئاساییی کوردی بەکاردێنن کە ئەم جۆرەی ھاءـەی (ھ) تێدا نییە، کەس ھەر بە خەیاڵی (ھ)ـیشدا نایەت. وە شتەکە وێڕای ئەوەی بێمانایە، زۆر بێزارکەریشە لە کاتی وەرگێڕان و دەستکاریکردنی وتارەکان. دەبێت دانەبەدانە (ه) بگۆڕیت بۆ (ھ)، گەر لەمەشیان بگەڕێین، لە بەشی سەرچاوەکاندا ئەمە ھەر زۆر ئیزعاجترە. من زیاتر لە خەمی نموونەی گەڕانەکەدام کە ئەگەر ھەر کەسێک بەدوای وتارێک بگەڕێت (ھ)ی تێدا بێت، ناتوانێت بە (ه) بیدۆزێتەوە. سەبارەت بە وشە «کورمانجییەکان»، من ھەرگیز نەمزانیوە لە سۆرانیدا وشەکانی پێشانگەھ، خوێندنگەھ، یان تۆمارگەھ بەو شێوەیە دەرببڕدرێت. ھەر دەڵێین پێشانگا و خوێندنگە و تۆمارگە. ئەوە ھەر گرفت نییە! نازانم گەر ھیچ ھۆکارێکی تر ھەبێت بۆ بەکارھێنانی (ھ) یان بەکارنەھێنانی (ه)!؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: سڵاو، هۆکار زۆرە کە ئەمە ئەستەمە! یەکێکیان ئەوەیە کە دەبێت هەموو ناوەکان چارەسەر بکرێن دوای بڕیاردان. دووەمیان ئەوەیە؛ ویکیپیدیا شوێنێکی ئەکادیمییە و پێویستە وشەکان ئەکادیمی بێت (وەک پیتی ھ)، هەربۆیە جوان نییە لەنێو وتارێکدا لەجیاتی وشەی '''نھێنی''' خوێنەر وشەی '''نهێنی''' ببینێت! ئەمە تەنیا ڕای منە و هەروەها '''دژی''' ئەوەم بکرێت، بەکارهێنەرانی تریش دەتوانن ڕای خۆیان بڵێن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:١٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] بەکارھێنانی تەتویل یان [[درێژکردنەوە]] زیاتر نووسینی عەرەبی و فارسی پشتی پێ دەبەستن، کوردی ئەمەی نییە و پێویستیشی نییە؛ ھەر کوردێکیش کە بەکاری ھێناوە (نووسەر یان...) لاسایی فارسی و عەرەبی کردوەتەوە. نووسینی ھ لەبری ه ھیچ کێشەی نییە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٣:٤٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من وەکوو خۆشم ھیچ کێشەیەکم نییە لەگەڵ بەکارھێنانی (ھ)ـدا. کێشەی گۆڕینی (ه) بۆ (ھ)یش لە وتارەکاندا ھەرچۆنێک بێت کێشەیەکی ئەوەندە گەورە نییە. بەڵام ھەروەک گوتم، لە کاتی گەڕاندا کێشەی ھەیە، وا دەکات وتارەکان نەدۆزرێنەوە و ئیدی بێسوود بن، من تەنھا خەمی ئەوەمە. ::ئەمە وەکوو کێشەی پیتی کافیش نییە (ك)، کە ھەموومان دەزانین پیتی (ک) تایبەتە بە کوردی و (ك)یش تایبەت بە عەرەبی. وە لە ئێستادا زۆربەی زۆری کیبۆردەکان ھەر (ک) بەکاردێنن، ھیچ کێشەیەکی نابێت. بەڵام پیتی (ھ) تەنھا لە کۆتاییدا بەدەردەکەوێت، ئەویش چەند وشەیەک کە دەتوانرێ لە جیاتیی هـ بەکاربێ وەکوو گوناهـ یان فیقهـ. کە وایە بۆ ھەموو وشەکانی تر تێکبچن... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٨:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: گەر ئەم کارە بکەین، ئەوا هەڵەیەکی کوشندەیە، چونکە ژیرییە دەستکردەکان لەرێگەی ویکیپیدیاوە کوردی فێر دەبن و با فێری پیتی ه نەبن ئەوەندە وەک لە پیتی ھ ). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٦، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::پێشتریش ئەو باسە کرابوو لەسەر پەسەندکردنی ھ (شوێنەکەم بیر نەماوە)، ھەر وەک ئەوەی لە سەرەوە باسیان کرد و چەند ھۆکارێکی تر، من پێم باشە لە ئێستادا ھەر ھ بەکاربێنین لە جیاتی ه. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == زیادکردن و لابردنی داڕێژەی کۆلکە بە بۆت == {{atopg |status = ئەنجام |result = {{کرا|بەپێی [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|یەکدەنگی]] تاگی [[ویکیپیدیا:کۆلکە|کۆلکە]] لە ڕێگەی بۆتەوە بۆ ئەو وتارانەی کە ژێر ٣،٠٠٠ بایتن زیاد دەکرێت و ھەروەھا لەسەر ئەوانەی کە سەرووی ٣،٠٠٠ بایتن لادەبردرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٠٧، ٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)}} }} سڵاو بۆ بەکارهێنەرانی ویکیپیدیای کوردی. لەسەر داواکاریی بەڕێز @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئەو ڕاپرسییەم نووسی؛ دەمانەوێ بە بۆت (جارێ دیار نییە بۆتی من یان هی یەکی تر) تاگی کۆلکە لەسەر وتارەکان دانێین و یان لایان بەرین! بۆ ئەو کارەش پێویستە قەبارەیەک وەک سنووری کۆلکەبوون و نەبوون دیاری بکەین. هەندێک دەیانوت ٣٠٠٠ بایت کەمتر کۆلکەیە و زیاترەکەی لە کۆلکە دێتە دەرەوە. پێویستە ئەوەشتان پێ بڵێم کە بە هیچ شێوەیەک داڕێژە و سەرچاوە و بابەتی تر وەک قەبارە هەژمار ناکەین؛ بۆ نموونە ئەگەر ٣٠٠٠ بایت پەسەند بکەین ئەوە هەر دەقەکە هەژمار دەکەین؛ ئەگەر کەمتر بوو کۆلکەیە و ئەگەر زیاتر بوو لە کۆلکە دێتە دەرەوە. ئێستا ئێوە تەنیا بۆچوونی خۆتان سەبارەت بەو قەبارەیە بڵێن کە چەندە بێ باشە و ئەگەریش باسێکی تەکنیکیتان هەیە فەرموون. زۆر سپاس بۆ هەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگھێشت:''' :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] و ھتد. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕایڤمن ئەو ٣٠٠٠ بایتە زیاد بکرێت بۆ ٥٠٠٠ چونکە ئەوەندەی ئاگادار بم هەر شەرچاوەکان خۆی ٧٠٠ بایت دەبات یەکی جا ئەوە بۆکسی بۆ دابنێیت لەوانەیە بایتی بۆکسەکە ٥٠٠-٩٠٠ بێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٢:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] قسەکەت ڕاستە، بەڵام ئێمە هەر دەقەکان هەژمار دەکەین، سەیرێکی [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکە، ئێستا ئەگەر سەرچاوە و [[]] و یان داڕێژە و هەر شتێکی تری بۆ زیاد بکەی ئێمە هەر نووسینی کۆتای دەقەکان (ئەوی دەردەکەوێ) ھەژمار دەکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دە بەو شێوەیە بێت ٠٣٠٠ بێ عەیبە، بەڕای من کەم نەکرێتەوە چونکە خۆ دەبێت وتارەکانی ویکیپیدیا هەرکەسێک سەردانمان بکات بە تۆزێک زانیارییەوە بینێرینەوە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٠٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆ ئەم بابەتە ئەبێت حسابى خشتە و سەرچاوە و بۆکسەکان و چەندین بابەت دیکەش بکرێت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٤:٢٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] تەواوە، ئەگەر مەبەستت ئەوانە و هەر شتێکی تر بێجگە لە دەقی کۆتایی بێ، ئەو هیچ کامیان (بێجگە لە دەقە کۆتایییەکە) وەک قەبارە هەژمار ناکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::٣٠٠٠ بایت گونجاوە. کە تەنھا دەق ھەژمێر دەکرێت، ٥٠٠٠ بایت زۆرە، وە ١٠٠٠ بایتیش کەمە. بۆیە ٣٠٠٠ بایتەکە باشە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٥:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بە تەواوی لەگەڵ دیاریکردنی ٣٠٠٠ بایت بۆ ناوەڕۆکی وتار هاوڕام، بۆ ئەوەی لە کۆڵکە دەرچێت. دەستی هەموو لایەک خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ١٣:٠٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :هەندێ وتار هەر ئەوەندەیە توانای ئەوەمان نییە قەبارەی زیاد بکەین، ئەبێ هەش بێت. لەبەرئەوە ٣٠٠٠ زۆرە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، پێشنیارەکەت زۆر جوانە، و پێشم باشە جێبەجێ بکرێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەبێت ئەوە بڵێم کە ئەم تاگە بۆ هەموو وتارێک دروست نییە، مەسەلەن هەندێک وتار هەیە وەکو گوندێکی بچووک یان قوتابخانەیەک، ئەمانە خۆیان سەرچاوە لەسەریان کەمە، لەو حاڵەتەدا ناتوانین وتارەکە لەوە زیاتر فراوان بکەین. :خاڵێکی تر ئەوەیە لە هەندێک وتار، بۆ نموونە ئەوانەی لەسەر ژیاننامەی کەسایەتییەکن یان شوێنێکن دەبینی لە پێشەکییەکەیان هەندێک زانیاری نووسراوە، کە دەچی سەیری بەشەکانی خوارەوە وەکو ''ژیاننامە'' یان ''مێژوو'' دەکەیت، دەبینیت ڕێک کۆپی-پەیستی پێشەکییەکەیە، بەبێ گۆڕانکاری لە شێوازی داڕشتنیان، ئەمەش وا دەکات وتارەکە بایتی زیاتر بێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] سڵاو بۆ ئێوە و سپاس بۆ بەشداریکردنتان. تکایە سەرەتا سەیری [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکەن، قەبارەکەی ٣،٢٠٠ بایتە، ئەگەر ئەوەندە بێ کۆلکە ھەژمار ناکرێ. دواتریش پێوستە بزانین کە وتارێک ئەگەر تاگی کۆلکەی لەسەر بێ هیچ بەو مانایە نییە وتارێکی بێ کەڵک یان خراپە! بەڵکوو دەتوانین لە داهاتوودا پەرەیان پێ بدەین و کاریان لەسەر بکەین. تەنانەت ئەگەر زانیاریشی کەم بەردەست بێ وەک وتاری گوندێک، ئەوە تاگی کۆلکەی لەسەر بێ باشترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: پێشتر لێرە [[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار|قەبارەی وتار]] دیاریکراوە، کەمتر لە '''١٠٠٠ بایت''' بە کۆلکە دانراوە و بەپێی وشە لە '''٣٥٠ وشە''' کەمتر کۆلکەیە. بە ڕای من، وەک خۆشت ئاماژەت پێ کرد، تاگی کۆلکە کێشەیەک بۆ وتارەکە دروست ناکا. ئەتوانی بە بۆتەکەی خۆت بیکەی، بەس بۆ بۆتەکە و سکریپتەکەی، ھەنێ کاری ئەوێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٣:٠٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستییەکەی هەزار بایت هەر زۆر کەمە، سەیری نموونەکەم بکە، ئەوەندە هەر هیچ نییە جا بێت و کەمتر بێ و وەک کۆلکەی هەژمار نەکەین! بەو پێیە وتاری کۆلکەمان هەر نابن، ئەو سێ هەزار بایتە زۆر باشە (وەک نموونەکە). بۆ بۆتەکەش نازانم چۆن بیکەین، بەڵام لەوە دڵنیام کە لە من و تۆ و ساکوورابۆت دەبێ یەکمان بیکات، کەسی تر نییە:) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::: شتێک باشە بەڵام بۆ گوندەکانی کوردستان یان هەندێک بابەت دەقی زیاتر بەردەست نییە بۆیە بەڕای من بۆ هەندێکیان سەرچاوە و خشتە و هەموو شتەکان بچنە ناو حیسابەکە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٩:٢٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئاخر بەسەر ھەموو وتارێ جێبەجێ ناکرێ. ئەمێنێتەوە سەر ئەو کاتەی کە سکریپتێ دروست ئەکەی، ئەبێ چەن مەرجێکی تیایە بۆ قەبارەی وتارەکان دانێی، وەک کەی تاگی کۆلکەکە دانێ و کەی لایبا. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:٣٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) سەلام {{وب|Hivja}}. ئەوە شتێکی زۆر باشە بەڕێز، بەڵام دەبێ چەندانە شتی ڕەچاو بگری، بەعزە وتارێک هەنە وەکوو گوندەکانی کوردستان، جوورە ئاژەڵانێک، شەقامەکان و جوورە فڕۆکە و ماشێنەکان کە ئەوەندەی شتی لەبارەی دا نووسراوە بێ حیساب کردنی سەرچاوە و تاگ و شتی ناگەنە ۳۰۰۰ بایتی، لەبارەی یاساشەوە کۆلکە نینە ([[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار]])، چ ڕایەکت بۆ وەی؟ [[بەکارھێنەر:SiNa|<span style="color:#00BAAE">'''سينا'''</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<span style="color:#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></span>]] ٢١:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سڵاو، ڕای من ئەوەیە هەر وتارێک [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەوەندە]] کەمتر بێ کۆلکەیە، دە ئاخر من خۆم ئەتوانم لەو سێ دەقـە زیاتر لەبارەی گەڕەکی خۆماندا بنووسم جا چ بگا بە گوند و شت. تکایە سەیری ئەو بەستەرەم بکەن، ٣ هەزار بایت هەر هیچ نییە، بەتایبەتی بۆ فۆنتی ئێمە کە قەبارەیەکی زۆر دەگرێت، دواتریش زۆربەی ئەو وتارانەی ئێوە (وەک گوندەکانی کوردستان) باسی دەکەن ئەوە پێشتر تاگی کۆلکەیان لێ دراوە! پێویست ناکا ئێمە هیچ بکەین. زیاتر ئەو پڕۆژەیە بۆ لابردنی کۆلکەکانە (هەڵبەت دانانی تاگی کۆلکەش دەگرێتەوە بە ئاستێکی کەمتر). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ئەو بوارە تەکنیکییە گرینگە، بەڵام پێویستە دواتر قسە و کاری لەسەر بکەین (بەتایبەتی دوای ئەوەی پڵەسمان لە ئەی ئایدا بۆ چالاک کرا). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::لە ئێستادا گرنگترین شت ئەوەیە کۆمەڵگای ویکییەکەمان بگەنە یەکدەنگی و ئەنجامێک بۆ ئەو باسە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سکرێپتەکە ئامادەیە و بۆ ھێڤجام ناردووە، ھەرخۆی پێشووتر ساکورا بۆت تاگی کۆلکەی لەسەر چەندین وتار لابردووە کە چیتر کۆلکە نەمان و پرسی کۆمەڵگای نەویستووە چونکە شتێکی ئاشکرای جێبەجێ کردووە، بەڵام تاگدانان لە وتارەکان پرسی کۆمەڵگای ئەوێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٠٨، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::هەر بژی ساکوورابۆت، هەر ئەو دەتوانێ ئەو کارە بکاتەوە :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:١٠، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) بەڕێزان بابەتی ٣ هەزار بایت و «کۆلکە» با باشتر ڕوون بێتەوە: هەندێکتان گلەییتان کردییە کە ٣ هەزار بایت زۆرە، بەڵام خۆی ستاندارە، و وتارەکە مامناوەند دەردەخات. و وتاری گوندەکان یان بابەتگەلێک لەسەر کوردستان کە خۆی کۆلکەیە و داڕێژەی کۆلکەی بۆ دادەنرێت ئەمە خۆی بۆ زانین و باشترکردنی وتارەکەیە و تا فراوان بکرێتن. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٠:٤٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :گریمان ئەگەر ٣٠٠٠ بایتمان بۆ بۆتەکە دانا، تووشی گرفت دەبین، ئەمەش لەبەر بڕی دیاریکراو نییە، بەڵکو لە بۆتەکەیە، چونکە ئەگەر بۆتەکە هیچ ژیرییەکی تێدا نەبێت لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو وتارانەی کە زانیارییان سنووردارە و سەرچاوەیان کەمە، ئەوا دەبێتە شەڕی دەستی بەکارهێنەر و بۆتەکە، ئەویش لەبەرئەوەی هەر کاتێک تاگەکە لادەبەیت، بۆتەکە دووبارە دایدەنێتەوە، بۆیە لەم حاڵەتەدا چارەسەر ئەوەیە داڕێژەیەک یان پۆلێک لە وتارەکە دابنێین و بۆتەکەی پێ ڕابهێنین، کە هەر کاتێک ئەو داڕێژە یان پۆلەی بینی، ڕاستەوخۆ با واز لە دانانی تاگی کۆلکە بهێنێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٠:٥٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] تۆ مەبەستت لە داڕێژەی {{دا|nobots}}ـدایە ئەتوانین وابکەین بەڵام زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە وەک تاگ لێدان نییە و زیان بە وتارەکە ناگەیەنێت و ئەسڵەن بەکارھێنەران ھاندەدات تا زانیاری زیاتری زیاد بکەنە سەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٥٥، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]]، ھەر وتارێک چ بابەتێک بێت کورت بێت دەبێت داڕێژەی کۆلکەی ھەبێت تا یەکێک فراوانی بکات، بۆ نموونە کۆلکەی وتارەکانی شاعیرەکانی کوردستان یان کۆلکەی شارەکانی کوردستان ھتد... بوونی کۆلکە لە وتارێک کە خوار ٣ ھەزار بایتە باشترە هەبێت چونکە شتێکی زەق نییە بەڵکو بەرچاو ڕوونیشە، وتارێک تۆ نوسیبێتت و کورت بێت ڕەنگە بەهۆی داڕێژەی کۆلکەوە یەکێک فراوانی بکات. و چ کاتێک وتارەکە ناوەڕۆکەکەی بووە سەروو ٣ هەزار بایت ئەوا خۆی داڕێژەی کۆلکەکە لادەبات و پێویست ناکات کەس خۆی ماندوو بکات. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٣:٣٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] دەستخۆش، قسەکەت دروستە، تاگی کۆلکە هیچ کێشەیەکی نییە و زۆریش باشە بۆ ئەوەی بەکارهێنەرەکان هان بدات زانیاری زیاد بکەن، یەک لەوانە خۆم کە وتارەکانی چەند ساڵ پێش ئێستای خۆم دەبینم، زۆربەیان لەسەر شاعیرەکان بوو، هێشتا کۆلکەن. منیش مەبەستم تەنها ئەوە بوو کە ڕێگەیەک هەبێت بۆ ئەوەی بۆتەکە کاتێک بەکارھێنەرێک بە دەستی خۆی تاگەکەی لادەبات، بۆتەکە بە زۆر نێت دایبنێتەوە. :بەکورتی، ئەگەر سوود لە داڕێژەی nobots یان ڕێسایەکی لەو شێوەیە وەربگرین، بۆتەکە کارەکانی خۆی بۆ هەموو وتارە کورتەکان دەکات، بەڵام بۆ ئەو حاڵەتە تایبەتانەی کە نووسەرەکە دەیەوێت لایببات، بۆتەکە وازی لێ دێنێت. بەم شێوەیە هەم وتارەکان پۆلین دەکرێن و هەم کێشەکەش دروست نابێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئەمەش دەکرێت : ) بەڵام خۆ گشت بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا نازانن داڕێژەی {{دا|nobots}} دابنێن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٣٩، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] دێی وتارەکە فراوان بکەن و بیبەنە سەرووی سێ هەزار بایت با دواتر لەگەڵ بۆتەکە تووشی شەڕ نەبن :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٢٤، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] هیچ کێشە نییە، ئەگەر پرسیان ئەو کاتە وەڵامیان دەدەینەوە و تێیان دەگەیەنین کە پێویستە چی بکەن، ئەگەریش نەیانپرسی ئەوا هیچ. ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئا بەڵێ، بەپێی مەجال ئینشەڵڵا. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ٠٢:٥٠، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == ساکورا بۆت: چاککردنەوەی کێشەی ڕووکاری ویکیپیدیا == سڵاو، ھیوادارم ھەمووتان تەندرووست بن، بەکورتی دەیڵێم و زۆر درێژەی پێنادەم، بۆتەکەم ماوەیەکە ڕووکاری ویکیپیدیا چاککدەکات، لە ئێستادا [[تایبەت:LintErrors|سێ سەد ھەزار ھەڵەی]] ڕووکارمان ھەیە کە ھەموویان ھەڵەی بچووکن، لە ئێستادا تەنھا لەژێر بۆشایی ناوی وتار دەیکات و کێشەی درووستنەکردووە و ئەتوانن [https://w.wiki/T3oT سەیری بەشدارییەکانی بکەن] سەیری ئەو دەستکارییانە بکەن کە نووسراوە "بۆت: چاککردنی ھەڵەکانی ڕووکاری ویکیپیدیا". '''ھۆکاری ئەوەی ئەو داواکارییەم کردۆتەوە''' ئێستا پێویستم بە ڕێگەپێدانی ئێوە ھەیە بۆ ئەوەی بۆتەکەم بتوانێت بۆشایی ناوی لێدوانی بەکارھێنەر + بەکارھێنەر + پەڕەی پڕۆژە + [[ویکیپیدیا:بۆشایی ناو|یارمەتی]]، پۆل، پەڕگە، داڕێژە دەستکاری بکات و ھەڵەکان چاک بکات. '''بۆ بەرچاوڕوونی''': بۆتەکەم سوود [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Extension:Linter لەم زیادکراوەی میدیاویکی وەردەگرێت] بۆ ئەوەی کارەکانی بکات لەگەڵ ھەندێک دەستکاری. :'''بانگھێشت:''' :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٦:٣٢، ٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) === {{پشتگیری}} === * {{لەگەڵ}}. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٨:١٩، ٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}}؛ مادام پێت وایە ھیچ ھەڵەیەک ڕوو نادات. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٨، ٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} دوای سەیرکردنی ئامارەکانی بۆتەکە، لەگەڵتم ئەگەر دڵنیایت لەم کارەت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ٠٧:٣٤، ٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٦:١٦، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:SiNa|<span style="color:#00BAAE">'''سينا'''</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<span style="color:#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></span>]] ٠٦:٥٠، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١١:٠٤، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ١٢:٣٨، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) === {{دژایەتی}} === === لێدوانەکان === {{زۆر سوپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٦:٣٢، ٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سەلام. ئەمن لە شتێکی حاڵی نەبوومە، هەڵەی ڕووکار یانی چی؟ ئەو کۆدەی زیادی دەکا چ سوودێکی هەیە؟ چاوم لە دەستکاریەکانی ساکورابۆتی کرد ئەو وتارانەی بە حیساب هەڵەکانی ڕووکاری چاکردوون، پێش دەستکاریەکەی، وتارەکە هیچ هەڵەیێکی نەبۆ، [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%AF%D8%A7%DB%8C_%D8%A6%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA&diff=next&oldid=1548212 لێرەش] ئەگە چاو لێکەن پێموابێ خراپکاری کردۆ، دوای دەستکاریەکەی نووسراوەی وێنەکەی شاردۆتەوە. [[بەکارھێنەر:SiNa|<span style="color:#00BAAE">'''سينا'''</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<span style="color:#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></span>]] ١٨:٣٢، ٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]: بۆ چاککردنی پەڕەی بەکارھێنەر و داڕێژەکە پێویستە وریاتر بی. بۆ داڕێژەکە بە تایبەت، ھەڵەیەی بچووکی تیایە دروست بێ ئەبێتە ھۆی تێکچوونی زۆر وتار. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٠٩، ٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] کاک سینا خراپکاری نییە، ھەرخۆی ھیچی لێ نەگۆڕیوە تا خراپکاری بکات تەنھا کۆدی HTMLی کردووە بە کۆدی میدیاویکی! ئەمەشی کە دەقی نووسینەکەی شاردۆتەوە سەیری دەکەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٥٨، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::ھەموو ئەم پەڕانەشم گەڕاندەوە کە بۆتەکە بەھۆی گۆڕینی کۆدەوە Captionی وێنەکانی شاردبۆوە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٤٧، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) 5gcdqf7w3ipkxxb142bhgmlus53yfe9 3 304851 1689636 1684685 2026-10-19T01:50:47Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/Tech]] 1689636 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٤٣، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٢، ١٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٠١، ١٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> gsqz8yfru6ugmode2bhdkt322om290j 3 304852 1689638 1684687 2026-10-19T01:50:51Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/Translation of the week]] 1689638 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} == Wikipedia translation of the week: 2026-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Plot of Prats de Molló]]'''<br /> <small>''([[:ca:Fets de Prats de Molló]])&#32;([[:es:Complot de Prats de Molló]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''plot of Prats de Molló''' was an attempted military invasion of Catalonia carried out from France to achieve its independence planned by Francesc Macià and the leadership of the Estat Català party, discovered and aborted in 1926. The plan consisted of the penetration of two columns (one from Saint-Laurent-de-Cerdans, the other from Coll d'Ares), which were to occupy Olot and proclaim the Catalan Republic. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٣:١١، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30879613 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Composizione VII]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Composition VII - Wassily Kandinsky, GAC.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Composizione VII''' (Композиция VII o Zu Komposition 7) è un olio su tela del 1913, realizzato dal pittore russo Vasilij Vasil'evič Kandinskij e conservato nella Galleria Tret'jakov di Mosca. Prodotto centrale del pittore russo nel periodo 1910-1915, essa è considerata l'opera che certificò la raggiunta maturità creativa da parte di Kandinskij, rappresentando anche l'apice della sua energia creativa. È considerato il più rappresentativo tra i lavori completati durante l'anno del successo internazionale dell'artista, simboleggiando il punto di emancipazione definitivo dell'Astrattismo. Opera più grande mai realizzata dall'artista per dimensione, facente parte della serie denominata Composizioni, rappresenta un'allegoria dell'Apocalisse, di cui riprende il tema e lo propone in una versione astratta, trasfigurata dalla realtà in una forma composta da sole linee e colori. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٤، ١٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30889664 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Divorce in Poland]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Divorce in Poland''' occurs at a rate slightly below that of the average for Europe. In the Polish legal system, divorce proceedings fall within the exclusive jurisdiction of the civil court; there is no legal basis for resolving a marriage through the agreement of the spouses or through administrative procedures. Divorce requests are assessed by the court, in accordance with the positive and negative prerequisites set in the relevant law. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٩، ١٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30927700 --> t1o9rm17tleri84yf43rejop975233u 0 304991 1689513 1687168 2026-10-18T20:50:48Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689513 wikitext text/x-wiki {{short description|زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانیی ٢٠٢٣–٢٠٢٤}}{{Infobox television|image=IMG 20231112 221101 881.jpg|native_name={{Infobox name module|fa|دفتر یادداشت}}|genre={{Plainlist| * [[کۆمیدیای دراما|کۆمیدیی]] * [[فیلمی تاوانباری|تاوانکاری]] }}|creator=کیاڕەش ئەسدی‌زاده|writer=مەسعوود خاکباز|starring={{ubl|[[ڕەزا عەتاران]]| [[حەسەن مەعجونی]] |[[سۆگول خەلیق]]|کازم سیاحی|مینا ساداتی|زەهرا داوودنژاد|بیژەن بنفشه‌خواه}}|music=بەهنام راد|country={{IRN}}|language=فارسی|num_seasons=١|num_episodes=١٦|producer=حسەین ئەکبەری|cinematography=عەلی قازی|editor=محەمەد نەجاڕیان|runtime=٤٣–٥٣ خولەک|network=[[فیلمنێت]]|first_aired={{Start date|2023|11|17|df=y}}|last_aired={{End date|2024|03|08|df=y}}}} '''دەفتەری تێبینی''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: ‎‎دفتر یادداشت‎) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی [[ئێران|ئێرانییە]] لە نووسینی مسعود خاکباز و دەرهێنانی کیارش اسدی‌زاده، و ڕۆڵگێڕانی [[ڕەزا عەتاران]]، [[حەسەن مەعجونی]]، [[سۆگول خەلیق]]، کازم سیاحی، و مینا ساداتی. یەکەم ئاڵقەی لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ لە [[فیلمنێت|فیلم‌‌نێت]] پەخشکرا.<ref>{{Cite AV media|url=https://akharinkhabar.ir/cinema/9831972/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D9%8BD9%88%D9%86%D8%B3-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA|title=رونمایی از آنونس رسمی سریال «دفتر یادداشت»|date=2023-11-16|access-date=2024-06-09|via=akharinkhabar.ir}} {{بەستەری مردوو|url=https://akharinkhabar.ir/cinema/9831972/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D9%8BD9%88%D9%86%D8%B3-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{Cite web |last=نیوز |first=فیلم |date=2023-11-15 |url=https://www.filmnews.ir/%d8%a7%d8%ae%d8%a8%d8%a7%d8%b1-%d9%85%d9%87%d9%85/%da%af%d8%b2%d8%a7%d8%b1%d8%b4%db%8c-%d8%af%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d9%87-%d8%b3%d8%b1%db%8c%d8%a7%d9%84-%da%a9%d9%85%d8%af%db%8c-%d8%af%d9%81%d8%aa%d8%b1-%db%8c%d8%a7%d8%af%d8%af%d8%a7%d8%b4 |access-date=2024-06-09 |website=فیلم‌نیوز |language=fa-IR |title=گزارشی درباره سریال کمدی «دفتر یادداشت» که جمعه از آن رونمایی می‌شود}}</ref><ref>{{Cite web |last=خرم |first=پویان |date=2023-11-15 |url=https://iranfilmpress.ir/news/28082/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D9%8BD9%88%D9%86%D8%B3-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%9B/ |access-date=2024-06-09 |website=ایران فیلم پرس |language=fa-IR |title=رونمایی از آنونس رسمی «دفتریادداشت»؛ سریال جدید «فیلم‌نت»}}</ref><ref>{{Cite web |last=ابوطالبی |first=یاسمن |date=2023-12-02 |url=https://mstprint.com/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA/ |access-date=2024-06-09 |website=مهرسام چاپ |language=fa-IR |title=معرفی بازیگران سریال دفتر یادداشت + زمان پخش و داستان |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250908212609/https://mstprint.com/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://gitionline.ir/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AF/ |access-date=2024-06-09 |website=gitionline.ir |title=رونمایی از اولین عکس و اطلاعات سریال «دفتر یادداشت» |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240610003059/https://gitionline.ir/%d8%b1%d9%88%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%d8%b9%da%a9%d8%b3-%d9%88-%d8%a7%d8%b7%d9%84%d8%a7%d8%b9%d8%a7%d8%aa-%d8%b3%d8%b1%db%8c%d8%a7%d9%84-%d8%af/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-29 |url=https://www.mehrnews.com/news/5952545/%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%8BD9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |access-date=2024-06-09 |website=خبرگزاری مهر |language=fa |title=«دفتر یادداشت» را می‌توان با خانواده دید؟/ کمدی‌ای که جدی شده‌است}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-06-09 |url=https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-6/495039-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D9%8BD9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%AF |access-date=2024-06-09 |website=خبرگزاری موج |language=fa |title=«دفتر یادداشت» رونمایی شد}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://cinemacinema.ir/home/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4/ |access-date=2024-06-09 |website=cinemacinema.ir |title=اولین عکس و اطلاعات سریال «دفتر یادداشت» رونمایی شد}}</ref> == کورتەی چیرۆک == ئیرەج مەجد ([[ڕەزا عەتاران]]) کە لە گەنجیدا لێکۆڵەرێکی بەناوبانگ بووە، ئێستا بەھۆی نەخۆشیی ئەلزەهایمەر لە شوێنی چاودێریکردنی بەساڵاچووانی منیر صالحی (مینا ساداتی) دەژێت. ڕۆژێکیان، دۆستی نزیکی حەمید موژدە (حسن معجونی) دێتە بەساڵاچوو خانەکە و لەوێوە دەبیاتەوە بۆ ماڵەوە. حمید بۆ ئیرەج ڕوونی دەکاتەوە کە خوشکەکەی پێش چەند مانگێک کۆچی دوایی کردووە و ئەو پارێزەری بووە. حمید ئەو دەفتەری تێبینییەی پێ دەدات کە خوشکەکەی سیمین (ئازیتا حاجیان) بۆی بەجێھێشتووە تا هەموو شتێکی تێدا بنووسێتەوە و لەبیری نەچێتەوە. ئیرەج سوور دەبێت لەسەر ئەوەی حەمید بیباتە ئەو شوێنەی کە خوشکەکەی تێیدا کۆچی دوایی کردووە. کاتێک دەگاتە ئەوێ، نیشانەیەک لەژێر فەرشی ئەو شوێنە دەدۆزێتەوە کە سیمین تێیدا مردووە، نیشانەیەک کە لە دەفتەری تێبینیەکە نووسراوە و سیمین بۆ ڕاگەیاندنی مەترسی یان مردن بەکاری هێناوە. ئیرەج دڵنیایە کە مردنی خوشکەکەی ئاسایی نەبووە و کوژراوە. == ئەکتەرەکان == * [[ڕەزا عەتاران]] وەکوو ئیرەج مەجد * [[حەسەن مەعجونی]] وەکوو حەمید مژده * [[سۆگول خەلیق]] وەکوو نازەنین مەجد * کازم سیاحی وەکوو غەراب * مینا ساداتی وەکوو منیر سالحی * زەهرا داوودنژاد وەکوو روح‌ئەنگیز * بیژەن بەنەفشه‌خواه وەکوو ناسر * داریوش کاردان وەکوو بیژن نجفی / شمس * اردشیر رستمی وەکوو تیام * پاشا رستمی وەکوو امیر * آزیتا حاجیان وەکوو سیمین * فریبا متخصص وەکوو شعله ملکی * مریم سعادت وەکوو مهین * شمسی فضل‌الهی وەکوو خانم امانی * فاطمه نیشابوری وەکوو خانم خلیلی * فرنووش نیک‌اندیش وەکوو شاهین دربند * طوفان مهردادیان وەکوو خاوەنکارەکەی شعله * ناهید مسلمی وەکوو<ref>{{Cite web |date=2023-11-16 |url=https://www.isna.ir/news/1402082518404/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%B9%D8%B7%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D8%AF%D8%A7 |access-date=2024-06-09 |website=ایسنا |language=fa |title=آغاز پخش «دفتر یادداشت» با بازی رضا عطاران از فردا}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khabarfarsi.com/u/149039515 |access-date=2024-06-09 |website=KhabarFarsi.com |language=fa |title=اولین عکس و اطلاعات سریال دفتر یادداشت رونمایی شد}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://vido.ir/note-book-series-cast |access-date=2024-06-09 |website=vido.ir |language=fa-IR |title=بیوگرافی بازیگران سریال دفتر یادداشت + تریلر و داستان - ویدو}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://namnak.com/daftare-yadasht-serial.p91255 |access-date=2024-06-09 |website=نمناک |language=fa |title=سریال دفتر یادداشت رضا عطاران، کی و چند شنبه ها میاد؟}}</ref> == خەڵاتەکان == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |خەڵات ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |پۆل ! scope="col" |وەرگر ! scope="col" |ئەنجام ! scope="col" class="unsortable" |سەرچاوە(کان) |- ! rowspan="4" scope="row" |[[خەڵاتەکانی حافز]] | rowspan="4" |٢٠٢٤ |باشترین ئەکتەر – زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی کۆمیدی |[[ڕەزا عەتاران]] | {{nom|کاندید نەکرا}} | rowspan="4" |<ref>{{Cite web |date=2024-11-28 |url=https://www.hafezawards.com/23rd-hafez-awards-1403/ |access-date=2025-02-20 |language=fa-IR |title=بیست و سومین دوره جشن حافظ (سال ۱۴۰۳) - جشن حافظ}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-18 |url=https://www.isna.ir/news/1403082820846/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%8تل%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF |access-date=2025-02-20 |website=ایسنا |language=fa |title=نامزدهای تلویزیونی دنیای تصویر اعلام شدند}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |url=https://www.mehrnews.com/news/6296697/%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D9%82%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D9%88%D8%AA |access-date=2025-02-03 |website=خبرگزاری مهر |language=fa |title=برگزیدگان جشن حافظ مشخص شدند/ تجلیل از یک بازیگر پیشکسوت}}</ref> |- |باشترین ئەکتەر – زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی کۆمیدی |سوگند خەلیق | {{won|براوە}} |- | rowspan="2" |باشترین دەستکەوتی تەکنیکی و ھونەری |عەلی قازی | {{nom|کاندید نەکرا}} |- |موحسین نەسروڵڵاهی | {{nom|کاندید نەکرا}} |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|id=30215638}} * [https://filmnet.ir/contents/sclwAyX/NoteBook-1402 دەفتەری تێبینی] لە [[فیلمنێت]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:بەرهەمەکانی فیلمنێت]] 15xgfengvep9jxrxnycmska4lxooffw 0 305212 1689511 1684632 2026-10-18T20:14:58Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689511 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{Infobox musical artist | name = دیلان ئەنسەمبڵ | image = | landscape = yes | alt = | caption = Dilan Ensemble at green room, Rudaki Hall before the Concert, Tehran, Iran, August 2004. | origin = [[کوردستان]]، ئیران | genre = World, [[Kurdish music|Kurdish]], [[Middle Eastern music|Middle East]] | years_active = {{Start date|2003}}–present | label = RAVI AZAR KIMIA CO | associated_acts = [[A Yellow Flower]], Alireza Javahery, Alex Lubet & Raphael Weinroth-Brwone | website = {{URL|dilanmusic.org}} | current_members = [[Shahriyar Jamshidi]] | past_members = Afsoon Sadeghzadeh<br />Alex Lubet<br/>Alireza Javaheri<br />Amin Ramin<br />Farbod Yadollahi<br />Fariborz Raoufi<br />Hafez Alikhani<br />Kaveh Baban<br />Leila Golbangi<br />Saber Nazargahil<br />Sahar Ebrahim<br />Sara Ahmadi<br />Saeid Vojdanpak<br />Sina Khosravi<br />Toktam Moslehi<br />Raphael Weinroth-Brwone<br />Richard Robeson<br />Masoud Abazari<br />Masoud Khezri<br />Mohsen Badri<br />Mohammad Khaledian<br />Yadollah Rahmani }} '''دیلان''' ''ئەنسەمبڵێکی مۆسیقای [[مۆسیقای کوردی|کوردییە]]'' لە کوردستانی ئێران یان ڕۆژهەڵاتی کوردستان ( [[کوردیی ناوەندی|کوردی]] : ''{{Lang|ku|Rojhilatê Kurdistanê}}'', {{Lang|ar|ڕۆژھەڵاتی کوردستان}} )، کە لەلایەن ژەنیاری کامەنجە و ئاوازدانەر [[شەھریار جەمشیدی|شەهریار جەمشیدی]] بە یادی برایانی مۆسیقاژەنی کورد [[قادر دیلان]] و [[محەممەد ساڵح دیلان]] لە باشووری کوردستانەوە دامەزراوە ( {{Langx|ku|باشووری کوردستان|Başûrê Kurdistanê}) لە ساڵی ٢٠٠٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 September 2018 |trans-title=Qadir Dilan |ناونیشان=https://knwe.org/?p=26733 |ڕێکەوتی سەردان=22 June 2019 |زمان=Central Kurdish}} {{بەستەری مردوو|url=https://knwe.org/?p=26733 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> == پاشخانەکان == تیشکی ئەنسەمبڵی ژووری مۆسیقای دیلان پاراستنی مۆسیقای کلاسیکی ڕەسەنی کوردی و نوێنەرایەتیکردنی گۆرانییە لیریکییەکانە. گۆرانی فۆلکلۆری کوردی و مۆسیقای مەقام لە بەشی ڕۆژهەڵاتی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستان]] سەرچاوەی سەرەکی بەرهەمەکانیان لە سەرەتاوە بوو. ئەنسەمبڵەکە یاوەری گۆرانیبێژێکی پیاو و مێینەی سێ کۆڕیان کردووە لەسەر شانۆ. لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە دووانە بۆ سنووردارکردنی قسەکردن، توندکردنەوەی بارودۆخی سیاسی و هەلومەرجی ناخۆش بە گشتی بۆ هونەرکاران بە تایبەتی بۆ گەلی کورد لە ئێران، دیلان ئەنسەمبڵ ڕێگەیان پێنەدراوە جارێکی دیکە لەسەر شانۆ کۆببنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=30 August 2009 |trans-title=A letter of Shahriyar Jamshidi about his artistic life |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=200902261703151434&lng=12 |ڕێکەوتی سەردان=22 June 2019}}</ref> == نمایشەکان == ''دیلان ئەنسەمبڵ'' لەگەڵ ئۆرکێسترای تەواویان چەندین کۆنسێرتیان لە تاران پێشکەش کردووە لەوانە هۆڵی ڕوداکی و ناوەندی ڕۆشنبیری ئەرەسباران (٢٠٠٤). ئەوان وەک سێ کەسی لەسەر شانۆ دەرکەوتن و گۆرانیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستانیان بە شێوەزارێکی جیاواز [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ئێران، خوراسان لە نەخۆشخانەی مەحاک و کۆمەڵگەی چاکسازی (٢٠٠٧) پێشکەش کردووە. لە ساڵانی داهاتوودا، شەهریار جەمشیدی دیلان ئەنسەمبڵ بە زیندووی و چالاک دەهێڵێتەوە بە هاوکاری لەگەڵ هونەرمەندانی مۆسیقای جۆراوجۆر بە ڕێکخستنی چەندین پڕۆژە لە کەنەدا، ئەمریکا و ئەوروپا؛ دیلان ئەنسەمبڵ لە فێستیڤاڵی دو مۆند ئاراب دی مۆنتریال و فێستیڤاڵی تیرگان و ماکینزی هاوس و زانکۆی ماکماستەر و سەنتەری مۆسیقای وورد بچووک لە ئۆنتاریۆ لە کەنەدا ئاهەنگیان گێڕاوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=24 August 2004 |trans-title="Dilan Ensemble" will be performing at Vahdat (Roudaki) Hall |ناونیشان=https://www.farsnews.com/news/8306030113%20%20%20%20/گروه-ديلان-در-تالار-وحدت-اجراي-برنامه-مي‌كند |ڕێکەوتی سەردان=21 June 2019 |زمان=Persian |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190306174734/https://www.farsnews.com/news/8306030113%20%20%20%20/%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%AF%D9%8A%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D9%83%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠١٩ |url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Festival Du Monde Arabe |ڕێکەوت=7 November 2017 |ناونیشان=https://placedesarts.com/en/event/dilan-ensemble/ |ڕێکەوتی سەردان=18 May 2019 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220927071342/https://placedesarts.com/en/event/dilan-ensemble |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |url-status=dead}}</ref><ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=9 August 2013 |trans-title=Dilan Ensemble has performed a concert in Canada |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/تیپی-مووزیی-دیلان-لە-انەدا-ۆنسێرتێی-بەڕێوە-برد |ڕێکەوتی سەردان=22 June 2019 |زمان=Kurdish}} {{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%AA%DB%8C%D9%BE%DB%8C-%D9%85%D9%88%D9%88%D8%B2%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%D8%A7%D9%86%DB%95%D8%AF%D8%A7-%DB%86%D9%86%D8%B3%DB%8E%D8%B1%D8%AA%DB%8E%DB%8C-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95-%D8%A8%D8%B1%D8%AF |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref><ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب |trans-title= |ناونیشان=https://tirgan.ca/b/2013/event/dilan-ensemble.html |ڕێکەوتی سەردان=22 June 2019}}</ref><ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب |trans-title= |ناونیشان=https://www.sofarsounds.com/artists/dilan-ensemble |ڕێکەوتی سەردان=22 June 2019}}</ref> == دیسکۆگرافی == * ''ئەلڤاناتی'' (٢٠٠٤)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |trans-title=In remembrance of Yadollah Rahmani the genius of Alvanati's Themes. |ناونیشان=https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=29B6BF02&news=یادی%20از%20مرحوم%20یدالله%20رحمانی%20هنرمند%20نغمه%20های%20کوردی%20الوند |ڕێکەوتی سەردان=22 June 2019 |زمان=Persian |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200922145104/https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=29B6BF02&news=%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C%20%D8%A7%D8%B2%20%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%88%D9%85%20%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%B1%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF%20%D9%86%D8%BA%D9%85%D9%87%20%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |url-status=dead}}</ref> * ''بانگەوازی شاخەکان'' (٢٠٠٨) * ''گوڵێکی زەرد'' (٢٠١٤)، بەشداری لە خەڵکی [[کۆبانی]] کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |trans-title=Shahriyar jamshidi will be releasing his new work. |ناونیشان=https://kurdipost1.blogspot.com/2014/06/blog-post_2068.html |ڕێکەوتی سەردان=23 June 2019 |زمان=Kurdish}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.radiozamaneh.com/190862 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160215230936/http://www.radiozamaneh.com/190862 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 February 2016 |ڕێکەوتی سەردان=10 February 2016}}</ref> == سەرچاواکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان]] [[پۆل:Articles with hCards]] gl3sdi6adpe7gccnprtamskxgrhugr9 0 305261 1689374 1689222 2026-10-18T17:02:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئێران|ئێران]] و [[دەروازە:ژن|ژن]] 1689374 wikitext text/x-wiki {{short description|ئەکتەری ئێرانی}} {{Infobox person | name = ئێلناز حەبیبی | native_name = الناز حبیبی | native_name_lang = Fa | image = Elnaz Habibi in 2018.jpg | caption = حەبیبی لە ساڵی ٢٠١٨ | birth_date = {{birth date and age|1988|8|12}} | birth_place = [[تاران]]، ئێرانی | education = بەکالۆریۆس لە مۆنتاژی فیلم | occupation = ئەکتەر | years_active = ٢٠٠٧–ئێستا | imagesize = }} '''ئێلناز حەبیبی''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: الناز حبیبی؛ لەدایکبووی ١٢ی ئابی ١٩٨٨) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. پلەی زانستی لە مۆنتاژی فیلمدا هەیە.<ref>{{Cite web |date=2025-07-18 |title=سێلفی گەرم و جەنجاڵی ئەلناز حەبیبی و فەریبا نادری لە دلیجان |url=https://panjereh.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-90/10815-%D8%B3%D9%8D%D9%84%D9%81%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%BA-%D8%AC%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DB%8C-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%A8%D8%A7-%D9%8BD8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86 |access-date=2025-07-18 |website=پەنجەرە خەبەر |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-07-14 |title=ستایلی نەریتی ئەلناز حەبیبی بە لەچکی ناوچەییەوە |url=https://7sobh.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-15/609482-%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B4%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%B3%D9%8 timeline-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85-%D9%88%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |access-date=2025-07-18 |website=ڕۆژنامەی هەفتەی بەیانی {{!}} نوێترین هەواڵەکانی ئێران و جیهان |language=fa}} {{بەستەری مردوو|url=https://7sobh.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-15/609482-%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B4%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%B3%D9%8 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> == ژیانی سەرەتایی == '''ئێلناز حەبیبی''' لە ١٢ی ئابی ١٩٨٨ لە [[تاران]] لە [[ئێران]] لەدایکبووە و بچووکترینی شەش خوشک و برایە. دایکی کۆچی دوایی کرد پێش ئەوەی حەبیبی بچێتە زانکۆ، ئەوەش بووە هۆی دابڕانی بۆ ماوەی چوار ساڵ لە خوێندن و کاری پیشەیییەکەی.<ref name=":0">{{Cite web |last= |date= |title=ئەلناز حەبیبی: دەیانویست لە ئێرانم ببەنە دەرەوە! |url=https://jamejamonline.ir/fa/news/794955/%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DB%8C-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF |access-date=2025-07-18 |website=fa |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |last=نسیم |date=2021-11-19 |title=ژیاننامەی ئەلناز حەبیبی ئەکتەری ژنی ئێرانی + وێنەی نوێی ئەلناز حەبیبی |url=https://www.tasvirezendegi.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DB%8C/ |access-date=2025-07-18 |website=گۆڤاری وێنەی ژیان |language=fa-IR}}</ref> دەرچووی مۆنتاژی فیلمە.<ref>{{Cite web |title=.: بنکەدراوەی فیلمی ئێرانی ئەلناز حەبیبی :. |url=https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138810300207/ |access-date=2025-07-18 |website=irmdb.sourehcinema.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251017080314/https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138810300207/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |url-status=dead}}</ref> خێزانەکەی لە [[سوێد|سوید]] نیشتەجێن، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٤دا حەبیبی ڕایگەیاند کە هەرگیز سەردانی سویدی نەکردووە.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=سایت |first=ادمین |date=2024-11-29 |title=بیۆگرافی و ژیاننامەی ئەلناز حەبیبی |url=https://www.fardayetaze.ir/biography/actors-actresses/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DB%8C |access-date=2025-07-18 |website=فەردای تازە |language=fa-IR}}</ref> لە تەمەنی ١١ ساڵیدا دەستی بە کاری ئەکتەری کرد، کاتێک لە پۆلی پێنجەمی سەرەتاییدا بوو لە ڕێگەی ناوەندی گەشەپێدانی بیری منداڵان و مێرمنداڵانەوە هەڵبژێردرا بۆ ڕۆڵگێڕان لە فیلمی ''دەفتەرچەی بیرەوەرییەکان'' لە دەرهێنانی سەعید سوڵتانی.دەڵێت کە بە ڕەزامەندی باوکی هاتووەتە نێو پیشەی ئەکتەرییەوە.<ref>{{Cite web |date=2025-03-06 |title=وێنە {{!}} گۆڕانی ڕوخساری ئەلناز حەبیبی دوای تێپەڕبوونی ١٧ ساڵ بەسەر ئامادەبوونی لە یەکەم سەریاڵیدا لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا |url=https://www.khabaronline.ir/news/2033619/%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%DB%B1%DB%B7-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1 |access-date=2025-07-18 |website=خەبەرئۆنلاین |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-25 |title=ئەلناس حەبیبی لەگەڵ دایکی عەلی ئەنساریان لە پەخشکردنی فیلمی «ڕۆمانتیزمی عیماد و تۆبا»/ وێنە |url=https://www.khabaronline.ir/news/483369/%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%8DA9%D9%86%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B5%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AA%DB%8C%D8%B3%D9%85 |access-date=2025-07-18 |website=خەبەرئۆنلاین |language=fa}}</ref> == ناڕەزایەتی دژ بە حیجابی زۆرەملێ == لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ دەرکەوتنی قەدەغەکرا لە بەشداریپێکردنی لە بەرنامەکانی [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران|دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران (IRIB)]] دوای بڵاوکردنەوەی وێنەکانی بێ [[حیجاب]]ی زۆرەملێ لە [[ئینستاگرام]]. پێش ڕاگەیاندنی فەرمی قەدەغەکردنەکە، حەبیبی وەک میوان لە بەرنامەی تەلەڤزیۆنی *پێشگۆ*ی [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران|IRIB]] ئامادەبوو، بەڵام وێنەکەی بە تەواوی [[سانسۆرکردن|سانسۆر]] کرا و تەنها دەنگی پەخشکرا.<ref>{{Cite web |title=برۆ و قۆڵی هەڵکراو: چی دیکە لە تەلەڤزیۆنی ئێراندا قەدەغەیە؟ |url=https://iranwire.com/en/features/70657/ |access-date=2025-07-18 |website=iranwire.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-09-27 |title=ئەمین تارخ سەبارەت بە سانسۆری ڕوخساری ئەلناز حەبیبی: سەرئەنجام چ چێژێکی هەیە سانسۆر تەنها بەهۆی ژن بوونەوە؟ |url=https://www.iranintl.com/fa/20210927610898 |access-date=2025-07-18 |website=www.iranintl.com |language=fa}}</ref> ئەم هەنگاوە لەگەڵ سیاسەتە توندەکانی [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران|IRIB]] سەبارەت بە سەپاندنی یاساکانی حیجابی زۆرەملێ و سەپاندنی ئاستەنگی ڕۆشنبیری بەسەر هونەرمەنداندا دەگونجێت.<ref>{{Cite web |date=2021-10-09 |title=قەدەغەکردنی ژنان لە خواردنی پیتزا و ڕێگەنەدان بە پیاوان بۆ پێشکەشکردنی چا بۆ خانمەکان لەژێر یاسا سەیرەکانی سانسۆری تەلەڤزیۆنی لە ئێران |url=https://www.timesnownews.com/the-buzz/article/women-banned-from-eating-pizza-men-to-not-serve-tea-to-ladies-under-bizarre-tv-censorship-rules-in-iran/822109 |access-date=2025-07-18 |website=www.timesnownews.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-10-10 |title=ژنان لە خواردنی پیتزا و پیاوان لە چا پێشکەشکردن بە خانمەکان مەشارێنەوە: یاساکانی سانسۆری تەلەڤزیۆنی ئێران {{!}} دە دەیلی تریبکۆن {{!}} شانشینی بەحرێن |url=https://www.newsofbahrain.com/world/75840.html |access-date=2025-07-18 |website=DT News |language=en-US}}</ref> قەدەغەکردنەکە دوای ئەوە هات کە حەبیبی لەگەڵ هونەرمەندانی دیکەی ژنی ئێرانی ناڕەزایەتییان دەربڕی دژ بە یاساکانی حیجابی زۆرەملێ بە بڵاوکردنەوەی وێنەی بێ سەرپۆش لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان.<ref>{{Cite web |date=2017-09-16 |title=ئێران: ژنان قەدەغەکران لە ئەکتەری بەهۆی بڵاوکردنەوەی وێنەی بێ سەرپۆش – لیژنەی ژنانی NCRI |url=https://wncri.org/2017/09/16/iran-women-banned-from-acting-for-publicizing-photos-without-veil/ |access-date=2025-07-18 |language=en-US}}</ref> ئەم کردەوەیە بەشێک بوو لە شەپۆلێکی فراوانتری ناڕەزایەتییەکان دژ بە ڕێنماییەکانی حیجابی زۆرەملێ، کە زەبرێکی بەرچاوی بەدەستهێنا دوای بزووتنەوەی "[[ژن، ژیان، ئازادی]]" لە ساڵی ٢٠٢٢دا. لە ڕێگەی کردەوەکانییەوە، حەبیبی پشتیوانی خۆی بۆ بزووتنەوەکە دەربڕی و بووە کەسایەتییەکی بەرچاو لەم ناڕەزایەتییانەدا.<ref>{{Cite web |date=2017-09-17 |title=ئێران: ئەکتەرەکان قەدەغەکران لە سەر شاشە بەهۆی بڵاوکردنەوەی وێنەی بێ سەرپۆش – لیژنەی ژنان |url=https://wncri.org/fr/2017/09/17/iran-les-femmes-ont-interdit-d-agir-pour-publier-des-photos-sans-voile/ |access-date=2025-07-18 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.iranintl.com/video/ott_6450a0865556486a899fbfcde44911c7 |title=پەرچەکرداری بەکارهێنەرانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بەرامبەر بە سانسۆری وێنەی ئەلناز حەبیبی لە بەرنامەی پێشگۆدا |language=fa |access-date=2025-07-18 |via=www.iranintl.com}}</ref> == فیلمۆگرافی == === سینەما === {| class="wikitable" style="width: 70%; word-wrap: break-word;" !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر !تێبینییەکان |- |2024 |[[بت (فیلم)|بت]] | |حەمید نیعمەتۆڵڵا | |- |2023 |عینک قرمز |پەری |حسێن مەحکام | |- |2023 |شه سوار |گوڵئیزار |حسێن نەمازی |<ref>{{Cite web |title=وێنەی مێهرداد سدیقیان و ئەلناز حەبیبی لە «شەسوار»دا |url=https://www.isna.ir/news/1402100603811/%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%B1 |access-date=2025-07-18 |website=www.isna.ir}}</ref> |- |2023 |تمساح خونی |خاتەر |[[جەواد عیزەتی]] |<ref>{{Cite web |last=Fariba |first=M. |date=2024-02-02 |title=خوێنی تیمساح هات بۆ ئەوەی دووبارە خەڵک بە سینەما ببەستێتەوە |url=https://www.fajriff.com/en/alligator-blood-came-to-reconnect-people-with-cinema/ |access-date=2025-07-18 |website=فێستیواڵی نێودەوڵەتی فیلمی فەجر |language=en-US |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251017080224/https://www.fajriff.com/en/alligator-blood-came-to-reconnect-people-with-cinema/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |url-status=dead}}</ref> |- |2020 |فسیل |فەرەنگیس |کەریم ئەمینی |<ref>{{Cite web |last=ایران |first=عصر |date= |title=«فۆسیل» بووە سێیەم پربینەرترین فیلمی سینەمای ئێران دوای شۆڕش |url=https://www.asriran.com/fa/news/903315/%D9%81%D8%B3%DB%8C%D9%84-%D8%B3%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%BE%D8%B1%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%A8-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%AF |access-date=2025-07-18 |website=fa |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=کۆمیدیای ئێرانی "فۆسیل" سەرکەوتنی باشی لە بۆکس ئۆفیس بەدەستهێنا |url=https://en.irna.ir/news/85078023/Iranian-comedy-Fossil-does-well-at-box-office |access-date=2025-07-18 |website=en.irna.ir}}</ref> |- |2019 |رمانتیسم عماد و طوبا |تۆبا |کاوە سەباغزادە |<ref>{{Cite web |date=2024-02-17 |title=نمایشگای سینەمای ئێران لە بەرشەلۆنە بەڕێوەدەچێت |url=https://www.tehrantimes.com/news/495006/Exhibition-of-Iranian-Cinema-underway-in-Barcelona |access-date=2025-07-18 |website=تاران تایمز |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-08-16 |title=فیلمە ئێرانییەکان ڕیز دەبن بۆ فێستیواڵی مۆسکۆ |url=https://www.tehrantimes.com/news/475727/Iranian-films-line-up-for-Moscow-festival |access-date=2025-07-18 |website=تاران تایمز |language=en}}</ref> |- |2019 |پیتوک | |سەید مەجید ساڵحی | |- |2018 |تورنادو |شیمبا |سەید جەواد هاشمی | |- |2018 |ژن خوک | |سەعید سوهەیلی |<ref>{{Cite web |title=ئەلناز حەبیبی بەشدار دەبێت |url=https://en.ifilmtv.ir/News/Content/15572/Elnaz-Habibi-joins- |access-date=2025-07-18 |website=ئایفیلم |language=en}}</ref> |- |2017 |خجالت نکش |تینا |ڕەزا مەقسوودی | |- |2017 |[[دوژمنی ژن (فیلم)|دوژمنی ژن]] |ڕۆشەنەک |کەریم ئەمینی | |- |2016 |زاپاس |نانا |بورزو نیکنژاد |<ref>{{Cite web |date=2016-12-04 |title=“زاپاس” خەڵاتەکانی تەلەڤزیۆنی ڕەینبۆ دەباتەوە |url=https://www.tehrantimes.com/news/408794/Spare-wins-Rainbow-TV-Awards |access-date=2025-07-18 |website=تاران تایمز |language=en}}</ref> |- |2016 |ماه گرفتگی | |مەسعود ئەتیابی | |- |2015 |زاپاس |پێناو |بورزو نیکنژاد | |- |2014 |هدیه | |ئەمیر ئەحمەد ئەنساری | |- |2013 |ناخواسته |نەبات |بورزو نیکنژاد | |- |2010 |پیتزا مخلوط |ئیلاھە |حسێن قاسمی جامی | |- |2009 |فصل باران‌های موسمی | |مەجید برزگر | |- |2007 |رفیق بد | |عەباس ئەحمەدی موتڵەق | |} === تەلەفزیۆن === {| class="wikitable" style="width: 70%; word-wrap: break-word;" !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر !تێبینییەکان |- |2020 | خەندەوانە |میوان | ڕامبەد جەوان |وەرزی ٧ |- |2019 | دوپینگ |شیڤا |ڕەزا مەقسوودی |<ref>{{Cite web |date=2020-04-04 |title=سەریاڵی «دوپینگ»یش کورتهێنا |url=https://www.khabaronline.ir/news/1372373/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D9%88%D9%BE%DB%8C%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%85-%DA%A9%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D8%AF |access-date=2025-07-18 |website=خەبەرئۆنلاین |language=fa}}</ref> |- |2018 | دل‌دار |شادی جەوانمەردی |جەمشید مەحموودی، نەوید مەحموودی | |- |2017 | سارق روح |مەریم |ئەحمەد موعەزەمی | |- |2017 | دورهمی |میوان |[[میھران مودیری|مێهران مدیری]] |وەرزی ٣ |- |2016 | پرستاران |سەمیرا نەورۆزی |عەلیرەزا ئەفخەمی | |- |2015 | دردسرهای عظیم ۲ |بەهار |بورزو نیکنژاد |<ref>{{Cite web |last=نیوز |first=اخبار روز ایران و جهان {{!}} آفتاب |date= |title=ئێحسان عەلیخانی و سیروس موقەدەمی بە برەندەکانیانەوە دێن/ «دردەسەرە گەورەکان»ی جەواد عیزەتی دوو بەراپەر دەبێتەوە |url=http://aftabnews.ir/fa/news/294264 |access-date=2025-07-18 |website=fa |language=fa}}</ref> |- |2014 | راستش را بگو |ڕەیحانە |سەعید سوڵتانی | |- |2014 | دردسرهای عظیم ۱ |بەهار |بورزو نیکنژاد | |- |2013 | دودکش ۱ |عالیە |مەمەدحسێن لەتیفی | |- |2013 | به خاطر مونا | |مورتەزا کۆشایی | |- |2011 | فراموشی | |سەعید سوڵتانی | |- |2011 | لبه آتش | |جەواد ئەفشار | |- |2011 | تا ثریا |ئەلناز |سیروس موقەدەم | |- |2011 | پنج کیلومتر تا بهشت | |عەلیرەزا ئەفخەمی | |- |2010 | سی‌امین روز | |جەواد ئەفشار | |- |2010 | فاصله‌ها |سەبا |حسێن سوهەیلی‌زادە | |- |2007 | روزگار قریب |زوهرا |کیانوش عەیاری | |- |2007 | گوشه‌نشینان | |سەعید سوڵتانی |فیلم |} === زنجیرەی تۆڕی ماڵەوە === {| class="wikitable" style="width: 70%; word-wrap: break-word;" !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر !تێبینییەکان |- |2024 | سه‌خت |نگار |موستەفا تەقی‌زادە | |- |2023 | حیثیت گم‌شده |تەهمینە |سەجاد پەهلەوان‌زادە |<ref>{{Cite web |date=2023-09-05 |title=ئەلناس حەبیبی، ئەمیر نەورۆزی و مەهدی حسێنی نیا بۆ «حیثیت گم‌شده» لە کافە خەبەر |url=https://www.khabaronline.ir/news/1809840/%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D9%88%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%AB%DB%8C%D8%AA-%DA%AF%D9%85-%D8%B4%D8%AF%D9%87 |access-date=2025-07-18 |website=خەبەرئۆنلاین |language=fa}}</ref> |- |2022 | سیاه چاله |خورشید |حسێن نەمازی | |- |2022 | روزی روزگاری مریخ |مارا |[[پەیمان قاسمخانی]]، محسن چگینی | |- |2022 | شامگاه یکشنبه | |مەمەد قەنبەری |تەلەتەرماتیک، ئۆنلاین پەخشکراوە |- |2021 | مردم معمولی |ڕۆمینا |ڕامبەد جەوان | |- |2021 | پیشگو |میوان |ئەمین ئینتیزاری، ڕەزا بەهاروەند | |- |2018 | هشتگ خاله سوسکه | |مەمەد موسلمی | |} === شانۆ === {| class="wikitable" style="width: 70%; word-wrap: break-word;" !ساڵ !ناو !دەرهێنەر |- |2024 | جزیره مروارید |ئاتیلا پەسیانی، ستێرە پەسیانی |- |2022 | آن سوی آینه |عەلی سەرابی |- |2019 | شاه ماهی |ڕەزا بەهاروەند |- |2018 | زهر مار |عەلی ئەحمەدی |- |2018 | خروس لاری |ئومێد سوهڕابی |- |2017 | سلول‌های حرام |نیما یوسفی |- |2016 | دوباره اون آهنگ رو بزن سام |داوود بنی ئەردەڵان |- |2015 | من آنجا نیستم |ئەفشین ئەخلاقی |} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Elnaz Habibi}} *{{IMDb name|7262603}} *[https://web.archive.org/web/20251017080336/https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138810300207 Elnaz Habibi] لە [[:fa:%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7|سوورەسینەما]] (بە فارسی) *[https://www.filimo.com/asparagus/crew/Elnaz-Habibi ژیاننامەی ئەلناز حەبیبی لە فیلیمۆ] {{DEFAULTSORT:Habibi, Elnaz}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ژن}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی]] p25rel8p0ui3urh7i61xtzvy2xdgk0r 1 305280 1689512 1684633 2026-10-18T20:14:58Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689512 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دیلان ئەنسەمبڵ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1684632 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190306174734/https://www.farsnews.com/news/8306030113%20%20%20%20/%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%AF%D9%8A%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D9%83%D9%86%D8%AF بۆ https://www.farsnews.com/news/8306030113%20%20%20%20/%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%AF%D9%8A%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D9%83%D9%86%D8%AF زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٣٢، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[دیلان ئەنسەمبڵ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689511 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://knwe.org/?p=26733 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220927071342/https://placedesarts.com/en/event/dilan-ensemble بۆ https://placedesarts.com/en/event/dilan-ensemble/ زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%AA%DB%8C%D9%BE%DB%8C-%D9%85%D9%88%D9%88%D8%B2%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%D8%A7%D9%86%DB%95%D8%AF%D8%A7-%DB%86%D9%86%D8%B3%DB%8E%D8%B1%D8%AA%DB%8E%DB%8C-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95-%D8%A8%D8%B1%D8%AF *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200922145104/https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=29B6BF02&news=%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C%20%D8%A7%D8%B2%20%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%88%D9%85%20%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%B1%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF%20%D9%86%D8%BA%D9%85%D9%87%20%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%86%D8%AF بۆ https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=29B6BF02&news=%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C%20%D8%A7%D8%B2%20%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%88%D9%85%20%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%B1%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF%20%D9%86%D8%BA%D9%85%D9%87%20%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%86%D8%AF زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:١٤، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) q73emh9s3tsqoo9rdk5jjvvvntt2vbx 0 305283 1689419 1688369 2026-10-18T17:25:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆن]] و [[دەروازە:فیلم|فیلم]] 1689419 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''ئەلێکساندر یۆهان هیالمار سکارسگۆد'''{{تێبینی|{{IPA|sv|alɛkˈsǎnːdɛr ˈskɑ̌ːʂɡoːɖ|-|Sv-Alexander_Skarsgård.ogg}}}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.howtopronounce.com/swedish/skarsg%C3%A5rd |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241226105614/https://www.howtopronounce.com/swedish/skarsg%C3%A5rd |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 December 2024 |ڕێکەوتی سەردان=3 November 2024}}</ref> (لەدایکبووی ٢٥ی ئابی ١٩٧٦) ئەکتەرێکی سوێدییە. کوڕی ئەکتەری ناوداری ئەمریکیی [[ستێلان سکارسگارد|ستێلان سکارسگۆد]]<nowiki/>ە، لە تەمەنی حەوت ساڵییەوە دەستی بە نواندن کردووە و لە تەمەنی سیانزە ساڵیدا وازی لێ هێناوە. دوای ئەوەی لە هێزی دەریایی سوێددا خزمەت دەکات، سکارسگۆد گەڕایەوە بۆ بواری نواندن و یەکەم ڕۆڵی لە فیلمی کۆمیدی ئەمریکی ''زوولاندەر'' (٢٠١١) بەدەستهێنا. لە زنجیرە بچووکەکەی ''Generation Kill'' (٢٠٠٨) ڕۆڵی براد کۆلبێرتی بینی و لە ڕۆڵی خوێنمژ ئێریک نۆرسمان لە زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''خوێنی ڕاستی'' (٢٠٠٨-٢٠١٤) ناوبانگی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا. === ڤیدیۆ کلیپەکان === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" | ناونیشان ! scope="col" | ئەرک ! scope="col" | هونەرمەند |- ! scope="row" | ٢٠٠٩ | " پاپارازی " | کوڕە هاوڕێ | [[لەیدی گاگا]] |- ! scope="row" | ٢٠١٣ | "دەروونت ئازاد بکە" | سەرکردەی کولت | بڕینی کۆپی |- ! scope="row" | ٢٠٢٥ | "وەرزێک لە دۆزەخدا" | پیاوی ڕاکردن | ئەم پیوریتانە نوێیانە |- ! ٢٠٢٦ | کاک چەرم | کاک چەرم | ڕۆڵنگ ستۆن |} == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تێبینییەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{IMDb name|0002907}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم}} [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری پاڵپشتەوە لە کورتەزنجیرە یان فیلمێک]] [[پۆل:پیاوە فێمینیستەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]] [[پۆل:پەڕەکان بە لەخۆگرتنی گۆکردنە تۆمارکراوەکان]] [[پۆل:Articles with hCards]] 6fxkmuzfx45qany9yghyb1228a1jfy0 0 305288 1689652 1684999 2026-10-19T04:05:49Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689652 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = غەزەل شاکری شەمیرانی | image = GhazalShakeri.jpg | caption = غەزەل شاکری لە کۆنگرەی ڕۆژنامەوانیی فیلمی سارا و ئایدا لە ٣٥ەمین خولی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] | birth_name = غەزەل بانکی | background = [[سینەما]] و [[شانۆ]] | nationality = ئێرانی | birth_date = {{Birth date and age|1978|3|13}} | birth_place = [[تاران]]، ئێران | parents = فەرشتە تایەرپوور (دایک) | death_date = | death_place = | residence = تاران | coordinates = | burial_place = | other_names = | education = ماستەر لە دیزاینی شانۆ و جلوبەرگ | occupation = [[ئەکتەر]]، [[گۆرانیبێژ]]، دیزاینەری شانۆ، [[دیزاینی ناوخۆیی]] | years_active = [https://www.salamcinama.ir/profile/knuafitt16bz1k0/غزل-شاکری ١٩٨٧–ئێستا] | spouse = مێهرداد هاشمی | partner = | children = | influences = | influenced = | denomination = | website = | signature = }} '''غەزەل شاکری''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: غزل شاکری لەدایکبووی ١٣ی ئازاری ١٩٧٨) [[ئەکتەر]]، [[گۆرانیبێژ]]، دیزاینەری شانۆ و جلوبەرگی [[ئێران|ئێرانییە]]. لە بەرهەمەکانی دەکرێت ئاماژە بە ڕۆڵگێڕانی فەهیمە ئەکبەر لە زنجیرەی ''[[خاتوون (زنجیرە)|خاتوون]]'' و هەروەها ڕۆڵی مەلەک نیسا خانم (عیزەتودەولە) لە زنجیرەی ''[[جەیران (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|جەیران]]'' بکرێت. لە ساڵی ٢٠١٨ بۆ فیلمی ''سارا و ئایدا'' خەڵاتی باشترین ئەکتەری ڕۆڵی سەرەکیی ژنی لە بیستەمین [[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]] بەدەستهێنا. == ژیان == کچی فەرشتە تایەرپوور، بەرهەمهێنەر و [[سیناریۆنووس]]ی سینەمایە.<ref>{{cite web|title=وێنەیەکی غەزەل شاکری لە سەردەمی منداڵیدا|url=http://www.yjc.news/fa/news/7902051|website=fa|date=22 October 2021|access-date=2022-07-11|language=fa|first=YJC|last=خبرگزاری باشگاه خبرنگاران {{!}} آخرین اخبار ایران و جهان}}{{dead link}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧ بە فیلمی ''ماسی'' بە دەرهێنانی کامبۆزیا پەرتەوی دەستپێکرد. لە منداڵیدا زیاتر بەهۆی ڕۆڵگێڕانی لە ڕۆڵی گوڵنار لە فیلمێک بە هەمان ناوەوە ناسرا. لە تەمەنی دە ساڵیدا بەرجەستەی ئەم ڕۆڵەی کردووە.<ref>{{cite news|url=http://isna.ir/fa/news/92121711001/گفت-وگو-با-گلنار-دیروز-و-دکتر-عارف-امروز|title=گفتووگۆ لەگەڵ «گوڵنار»ی دوێنێ و «دکتۆر عارف»ی ئەمڕۆ|date=8 March 2014|publisher=ایسنا|access-date=30 December 2015}}</ref> لە ڕابردووی هونەرییی دەکرێت ئاماژە بە ڕۆڵگێڕان لە فیلمەکانی «ماسی» (کامبۆزیا پەرتەوی، ١٩٨٧)، ''گوڵنار'' (کامبۆزیا پەرتەوی، ١٩٨٨)، ''کاتێک هەمووان خەوتوبوون'' (فەرەیدوون حەسەنپوور، ٢٠٠٥)، ''ئاوێنە بەرامبەرەکان'' (نیگار ئازەربایجانی) و دیزاینی شانۆ و جلوبەرگی فیلمەکانی «کاتێک هەمووان خەوتوبوون» و ''ئاوێنە بەرامبەرەکان'' بکرێت. غەزەل شاکری بە بەشداری لە زنجیرەی ''[[شەھرەزاد (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|شەهرزاد]]'' ([[حەسەن فەتحی]]) سەرکەوتنی ساڵانی ڕابردووی دووبارە کردەوە. لە چالاکییە موزیکییەکانی دەکرێت ئاماژە بە دووبارە گوتنی تەسنیفی ''حدیث آشنایی'' لە بەرهەمەکانی حەبیبوڵڵا بەدیعی و بە دەنگی پۆران و خوێندنی ڕیتمیک بە ناونیشانی ''قلک'' بکرێت.<ref>{{cite web|url=https://www.iscanews.ir/news/732316/هیات-داوران-جشنواره-فیلم-عصر-معرفی-شد|title=دەستەی داوەرانی فێستیڤاڵی فیلمی «عەسر» ناسێندران|publisher=باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران}}</ref> == فیلمۆگرافی == === سینەما === {|class="wikitable sortable" |- !ساڵ !ناوی فیلم !دەرهێنەر |- |2025 |[[ڕەھا (فیلم)|ڕەها]] |حسام فرهمندجو |- |2023 |روایت ناتمام سیما |علیرضا صمدی |- |2020 |سازهای ناکوک |علی حضرتی |- |2020 |زمانی یک زن |جلیل اکبری صحت |- |2017 |سارا و ئایدا |مازیار میری |- |2011 |آینه‌های روبرو |نگار آذربایجانی |- |2006 |وقتی همه خواب بودند |فریدون حسن‌پور |- |1989 |گلنار |کامبوزیا پرتوی |- |1988 |ماسی |کامبوزیا پرتوی |} === زنجیرەی تەلەفیزیۆنی === {|class="wikitable sortable" |- !ساڵ !ناوی زنجیرە !دەرهێنەر |- |2012 |حتی اگر شب باشد |منیر قیدی |- |2018 |بانوی عمارت |عزیزالله حمیدنژاد |} === زنجیرەی تۆڕی نمایش ماڵەوە === {|class="wikitable sortable" |- !ساڵ !ناوی زنجیرە !ڕۆڵ !دەرهێنەر |- |2022 |[[جەیران (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|جەیران]] |مەلەکزادە |[[حەسەن فەتحی]] |- |2021 |جزیره |نێرگز |سیروس مقەدەم |- |2021 |[[خاتوون (زنجیرە)|خاتوون]] |فەهیمە ئەکبەر |[[تینا پاکڕەوان|تینا پاکروان]] |- |2015 |[[شەھرەزاد (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|شەهرەزاد ١]] |ئازەر گوڵدەرەیی |[[حەسەن فەتحی]] |} === دیزاینەری شانۆ و جلوبەرگ === * وقتی همه خواب بودند (فریدون حسن‌پور، ٢٠٠٦) * گوشواره (وحید موسائیان، ٢٠٠٧) (یارمەتیدەری سێن) * آینه‌های روبرو (نگار آذربایجانی، ٢٠١٠) === شانۆ === * کۆنسێرت شانۆ لە ڕۆژانی کۆتایی ڕەشەمێ (مەحمود ڕەحمانیان – ٢٠١٤) * ئاکواریۆم === بەڵگەفیلم === * بەڕێز ئاسایی (ساڵح بەهەشتی، ٢٠٢١) === گۆرانی === * باران (مەجید مەجیدی، ٢٠٠١) * من و تو * شب آفریدی * قلک * چون موی تو * حدیث آشنایی * لالایی * به دل نگویم * سیه مو * Late Night * دوش دوش == خەڵاتەکان == {|class="wikitable" |- ! ساڵ !! خەڵات !! پۆل !! بەرهەم !! ئەنجام |- |2011||٢٩یەمی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]||باشترین ئەکتەری ڕۆڵی سەرەکیی ژن<ref>{{cite web|title=عەباس: نەتانیاهۆ دژی ئاشتییە عەبدوڵڵا گول: پێکهێنانی دەوڵەتی فەلەستین مەرجی سەرەکیی پرۆسەی ئاشتییە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست|url=https://www.isna.ir/xjcmc|website=ایسنا|date=2010-12-07|access-date=2025-02-11|language=fa}}</ref>||آینه‌های روبرو ||{{won}} |- |2017 ||٣٥ەمینی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]||باشترین ئەکتەری ڕۆڵی سەرەکیی ژن<ref>{{cite web|title=لیستی پاڵێوراوانی بەشی سودای سیمرغی سی و پێنجەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر ڕاگەیەندرا|url=https://www.khanehcinema.ir/fa/news/1116/فهرست-نامزدهای-بخش-سودای-سیمرغ-سی-و-پنجمین-جشنواره-فیلم-فجر-اعلام-شد|website=|access-date=2025-02-11|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250702222908/https://www.khanehcinema.ir/fa/news/1116/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠٢٥|url-status=dead}}</ref>||سارا و آیدا ||{{nom}} |- |2018 ||بیستەمین [[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]]||باشترین ئەکتەری ڕۆڵی سەرەکیی ژن<ref>{{cite web|title=کۆتایی ئاهەنگی سینەما بە ڕیکۆردداری «بدون تاریخ، بدون امضاء»|url=https://www.isna.ir/news/97061005081/پایان-جشن-سینما-با-رکوردداری-بدون-تاریخ-بدون-امضاء|website=ایسنا|date=2018-09-01|access-date=2025-02-11|language=fa}}</ref>||سارا و ئایدا ||{{won}} |- |2025 ||٤٣یەمی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] ||باشترین ئەکتەری ڕۆڵی دووەمی ژن ||[[ڕەھا (فیلم)|ڕەها]]||{{nom}} |} == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل: خەڵکی تاران]] <references /> [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] ingxf3fmrratd23nvhyy0bb5miwrxkd 1689789 1689652 2026-10-19T09:08:38Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1689789 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = غەزەل شاکری شەمیرانی | image = GhazalShakeri.jpg | caption = غەزەل شاکری لە کۆنگرەی ڕۆژنامەوانیی فیلمی سارا و ئایدا لە ٣٥ەمین خولی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] | birth_name = غەزەل بانکی | background = [[سینەما]] و [[شانۆ]] | nationality = ئێرانی | birth_date = {{Birth date and age|1978|3|13}} | birth_place = [[تاران]]، ئێران | parents = فەرشتە تایەرپوور (دایک) | death_date = | death_place = | residence = تاران | coordinates = | burial_place = | other_names = | education = ماستەر لە دیزاینی شانۆ و جلوبەرگ | occupation = [[ئەکتەر]]، [[گۆرانیبێژ]]، دیزاینەری شانۆ، [[دیزاینی ناوخۆیی]] | years_active = [https://www.salamcinama.ir/profile/knuafitt16bz1k0/غزل-شاکری ١٩٨٧–ئێستا] | spouse = مێهرداد هاشمی | partner = | children = | influences = | influenced = | denomination = | website = | signature = }} '''غەزەل شاکری''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: غزل شاکری لەدایکبووی ١٣ی ئازاری ١٩٧٨) [[ئەکتەر]]، [[گۆرانیبێژ]]، دیزاینەری شانۆ و جلوبەرگی [[ئێران|ئێرانییە]]. لە بەرهەمەکانی دەکرێت ئاماژە بە ڕۆڵگێڕانی فەهیمە ئەکبەر لە زنجیرەی ''[[خاتوون (زنجیرە)|خاتوون]]'' و هەروەها ڕۆڵی مەلەک نیسا خانم (عیزەتودەولە) لە زنجیرەی ''[[جەیران (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|جەیران]]'' بکرێت. لە ساڵی ٢٠١٨ بۆ فیلمی ''سارا و ئایدا'' خەڵاتی باشترین ئەکتەری ڕۆڵی سەرەکیی ژنی لە بیستەمین [[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]] بەدەستهێنا. == ژیان == کچی فەرشتە تایەرپوور، بەرهەمهێنەر و [[سیناریۆنووس]]ی سینەمایە.<ref>{{cite web|title=وێنەیەکی غەزەل شاکری لە سەردەمی منداڵیدا|url=http://www.yjc.news/fa/news/7902051|website=fa|date=22 October 2021|access-date=2022-07-11|language=fa|first=YJC|last=خبرگزاری باشگاه خبرنگاران {{!}} آخرین اخبار ایران و جهان}}{{dead link}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧ بە فیلمی ''ماسی'' بە دەرهێنانی کامبۆزیا پەرتەوی دەستپێکرد. لە منداڵیدا زیاتر بەهۆی ڕۆڵگێڕانی لە ڕۆڵی گوڵنار لە فیلمێک بە هەمان ناوەوە ناسرا. لە تەمەنی دە ساڵیدا بەرجەستەی ئەم ڕۆڵەی کردووە.<ref>{{cite news|url=http://isna.ir/fa/news/92121711001/گفت-وگو-با-گلنار-دیروز-و-دکتر-عارف-امروز|title=گفتووگۆ لەگەڵ «گوڵنار»ی دوێنێ و «دکتۆر عارف»ی ئەمڕۆ|date=8 March 2014|publisher=ایسنا|access-date=30 December 2015}}</ref> لە ڕابردووی هونەرییی دەکرێت ئاماژە بە ڕۆڵگێڕان لە فیلمەکانی «ماسی» (کامبۆزیا پەرتەوی، ١٩٨٧)، ''گوڵنار'' (کامبۆزیا پەرتەوی، ١٩٨٨)، ''کاتێک هەمووان خەوتوبوون'' (فەرەیدوون حەسەنپوور، ٢٠٠٥)، ''ئاوێنە بەرامبەرەکان'' (نیگار ئازەربایجانی) و دیزاینی شانۆ و جلوبەرگی فیلمەکانی «کاتێک هەمووان خەوتوبوون» و ''ئاوێنە بەرامبەرەکان'' بکرێت. غەزەل شاکری بە بەشداری لە زنجیرەی ''[[شەھرەزاد (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|شەهرزاد]]'' ([[حەسەن فەتحی]]) سەرکەوتنی ساڵانی ڕابردووی دووبارە کردەوە. لە چالاکییە موزیکییەکانی دەکرێت ئاماژە بە دووبارە گوتنی تەسنیفی ''حدیث آشنایی'' لە بەرهەمەکانی حەبیبوڵڵا بەدیعی و بە دەنگی پۆران و خوێندنی ڕیتمیک بە ناونیشانی ''قلک'' بکرێت.<ref>{{cite web|url=https://www.iscanews.ir/news/732316/هیات-داوران-جشنواره-فیلم-عصر-معرفی-شد|title=دەستەی داوەرانی فێستیڤاڵی فیلمی «عەسر» ناسێندران|publisher=باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران}}</ref> == فیلمۆگرافی == === سینەما === {|class="wikitable sortable" |- !ساڵ !ناوی فیلم !دەرهێنەر |- |2025 |[[ڕەھا (فیلم)|ڕەها]] |حسام فرهمندجو |- |2023 |روایت ناتمام سیما |علیرضا صمدی |- |2020 |سازهای ناکوک |علی حضرتی |- |2020 |زمانی یک زن |جلیل اکبری صحت |- |2017 |سارا و ئایدا |مازیار میری |- |2011 |آینه‌های روبرو |نگار آذربایجانی |- |2006 |وقتی همه خواب بودند |فریدون حسن‌پور |- |1989 |گلنار |کامبوزیا پرتوی |- |1988 |ماسی |کامبوزیا پرتوی |} === زنجیرەی تەلەفیزیۆنی === {|class="wikitable sortable" |- !ساڵ !ناوی زنجیرە !دەرهێنەر |- |2012 |حتی اگر شب باشد |منیر قیدی |- |2018 |بانوی عمارت |عزیزالله حمیدنژاد |} === زنجیرەی تۆڕی نمایش ماڵەوە === {|class="wikitable sortable" |- !ساڵ !ناوی زنجیرە !ڕۆڵ !دەرهێنەر |- |2022 |[[جەیران (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|جەیران]] |مەلەکزادە |[[حەسەن فەتحی]] |- |2021 |جزیره |نێرگز |سیروس مقەدەم |- |2021 |[[خاتوون (زنجیرە)|خاتوون]] |فەهیمە ئەکبەر |[[تینا پاکڕەوان|تینا پاکروان]] |- |2015 |[[شەھرەزاد (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|شەهرەزاد ١]] |ئازەر گوڵدەرەیی |[[حەسەن فەتحی]] |} === دیزاینەری شانۆ و جلوبەرگ === * وقتی همه خواب بودند (فریدون حسن‌پور، ٢٠٠٦) * گوشواره (وحید موسائیان، ٢٠٠٧) (یارمەتیدەری سێن) * آینه‌های روبرو (نگار آذربایجانی، ٢٠١٠) === شانۆ === * کۆنسێرت شانۆ لە ڕۆژانی کۆتایی ڕەشەمێ (مەحمود ڕەحمانیان – ٢٠١٤) * ئاکواریۆم === بەڵگەفیلم === * بەڕێز ئاسایی (ساڵح بەهەشتی، ٢٠٢١) === گۆرانی === * باران (مەجید مەجیدی، ٢٠٠١) * من و تو * شب آفریدی * قلک * چون موی تو * حدیث آشنایی * لالایی * به دل نگویم * سیه مو * Late Night * دوش دوش == خەڵاتەکان == {|class="wikitable" |- ! ساڵ !! خەڵات !! پۆل !! بەرهەم !! ئەنجام |- |2011||٢٩یەمی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]||باشترین ئەکتەری ڕۆڵی سەرەکیی ژن<ref>{{cite web|title=عەباس: نەتانیاهۆ دژی ئاشتییە عەبدوڵڵا گول: پێکهێنانی دەوڵەتی فەلەستین مەرجی سەرەکیی پرۆسەی ئاشتییە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست|url=https://www.isna.ir/xjcmc|website=ایسنا|date=2010-12-07|access-date=2025-02-11|language=fa}}</ref>||آینه‌های روبرو ||{{won}} |- |2017 ||٣٥ەمینی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]||باشترین ئەکتەری ڕۆڵی سەرەکیی ژن<ref>{{cite web|title=لیستی پاڵێوراوانی بەشی سودای سیمرغی سی و پێنجەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر ڕاگەیەندرا|url=https://www.khanehcinema.ir/fa/news/1116/فهرست-نامزدهای-بخش-سودای-سیمرغ-سی-و-پنجمین-جشنواره-فیلم-فجر-اعلام-شد|website=|access-date=2025-02-11|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250702222908/https://www.khanehcinema.ir/fa/news/1116/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠٢٥|url-status=dead}}</ref>||سارا و آیدا ||{{nom}} |- |2018 ||بیستەمین [[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]]||باشترین ئەکتەری ڕۆڵی سەرەکیی ژن<ref>{{cite web|title=کۆتایی ئاهەنگی سینەما بە ڕیکۆردداری «بدون تاریخ، بدون امضاء»|url=https://www.isna.ir/news/97061005081/پایان-جشن-سینما-با-رکوردداری-بدون-تاریخ-بدون-امضاء|website=ایسنا|date=2018-09-01|access-date=2025-02-11|language=fa}}</ref>||سارا و ئایدا ||{{won}} |- |2025 ||٤٣یەمی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] ||باشترین ئەکتەری ڕۆڵی دووەمی ژن ||[[ڕەھا (فیلم)|ڕەها]]||{{nom}} |} == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل: خەڵکی تاران]] <references /> [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی]] pp23zik4qmtufgvv3t6q56tqlt87kmi 0 305292 1689856 1685075 2026-10-19T10:46:13Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689856 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ناسر هاشمی | image = Naser_Hashemi_at_32th_Fajr_(cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = ناسر هاشمی لە ٢٠١٤ | native_name = میرناصر هاشمی قرمزی | native_name_lang = fa | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1956|4|11}} | birth_place = [[لەنگوروود]]، [[ئێران]] | death_date = | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | nationality = ایرانی | other_names = | occupation = [[ئەکتەر]]، [[دەنگبێژی]]، [[سیناریۆنووس]]، [[دەرهێنەری فیلم|دەرهێنەر]] | years_active = ١٩٨٦–اکنون | employer = | known_for = | home_town = | salary = | net_worth = | height = | weight = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | religion = | denomination = | criminal_charges = | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = سیما تیرانداز (جیابوونەوە) | partner = | children = | parents = | relatives = مهدی هاشمی (برا)<br />نورا هاشمی (برازا) | awards = | website = | module = }} '''ناسر ھاشمی''' یان '''میرناسر هاشمی قرمزی''' (بە فارسی: ناصر هاشمی؛ لەدایکبووی ١١ی نیسانی ١٩٥٦) [[ئەکتەر]] [[دەنگبێژی|دەنگبێژ]]، [[سیناریۆنووس]]، و [[دەرھێنەری فیلم|دەرهێنەری]] [[ئێران|ئێرانییە]]. هەروەها برای مێهدی هاشمی، ئەکتەری [[سینەمای ئێران|سینمای ئێرانە]]. == ژیان == ناسر ھاشمی لە ١١ی نیسانی ١٩٥٦ لە [[لەنگوروود]] لەدایکبووە و دەرچووی بەشی ئەکتەری و تەلارسازیە لە [[کۆلێژی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی تاران]]. بە هاندانی براکانی، مێهدی و محمود هاشمی، ڕووی لە [[شانۆ|هونەرە شانۆییەکان]] کرد و لە سەردەمی ئامادەییدا لە چەند ڕۆڵێکی زۆر کورت لە شانۆکانی مێهدی هاشمیی براییدا ڕۆڵی گێڕا و دوای ئەوە چالاکیی پیشەگەرانەی خۆی دەستپێکرد و لە ساڵی ١٩٨٤ەوە لە چەندین [[شانۆ]]، فیلمی سینمایی و زنجیرەی تەلەڤزیۆنیدا وەک ئەکتەر، نووسەر و دەرهێنەر هاتە ناو جیهانی پیشەگەرانەوە.<ref>{{Cite web |title=ژنانەیی ناصر هاشمی |url=https://www.55online.news/%D9%85%D8%A4%D9%84%D9%81-1647-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85%DB%8C |website=پایگاهی هەواڵی و شیکاریی 55 ئۆنلاین |date=2025-03-10 |access-date=2025-03-10 |language=fa}}</ref> هاوسەری پێشووی سیما تیرانداز، خانمەکتەری سینما و شانۆیە. == فیلمۆگرافی == {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵی بەرهەمهێنان ! ناوی بەرهەم !! دەرهێنەر |- | ٢٠٢۶ | [[بێدار (فیلم)|بێدار]] | حسین امیری دوماری |- | ٢٠٢١ | شب طلایی | یوسف حاتمی‌کیا |- | ٢٠١٩ | سرگذشت | سید جمال سیدحاتمی |- | ٢٠١٩ | [https://www.isna.ir/news/98041105504/%D8%B6%D8%A8%D8%B7-%D9%85%D8%حکام-%DB%B2-%D8%تمع-شد محکومین ۲] <ref>{{Cite web |title=ناصر هاشمی پەیوەندی بە «مەحکومین ٢»وە کرد |url=https://www.isna.ir/news/98032209907/%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%به-%D9%85%D8%حکام-%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%ست |website=ئیسنا |date=2019-06-12 |access-date=2025-03-10 |language=fa}}</ref> | سید جمال سیدحاتمی |- | ٢٠١٨ | آنام | جواد افشار |- | ٢٠١٧ | ''شکلاتی''|| سهیل موفق |- | ٢٠١۶ | ''خانه دیگری''|| بهنوش صادقی |- | ٢٠١۶ | ''[[براکەم خەسرەو (فیلم)|براکەم خەسرەو]]''|| احسان بیگلری |- | ٢٠١۵ | ''عموجان هیتلر''|| حمید ابراهیمی |- | ٢٠١١ | ''خانه پدری''|| کیانوش عیاری |- | ٢٠١١ | ''دزدان غیر دریایی''|| بیژن شیرمرز |- | ٢٠٠٩ | ''قاب‌های خالی''|| مرتضی احمدی هرندی |- | ٢٠٠٨ | ''روزگار قریب'' || کیانوش عیاری |- | ٢٠٠۶ | کارآگاه لطفی | حسین قناعت |- | ٢٠٠۵ | شۆنۆی «[[کالیگولا]]» || قطب‌الدین صادقی |- | ٢٠٠٢ | ''چای قندپهلو'' || ناصر هاشمی |- | ٢٠٠٠ | سایه‌ها | غلامرضا رمضانی |- | ١٩٩٩ | قصه‌های شهرک سینمایی | بابک محمدی |- | ١٩٩٨ |''بال‌های سپید''|| مێهدی هاشمی، ناصر هاشمی |- | ١٩٩۶ |''دومین انفجار''|| نادر مقدس |- | ١٩٩۵ |''داستان یک شهر''|| خسرو معصومی |- | ١٩٩۵ |''سمندون''|| ناصر هاشمی |- | ١٩٩۴ |''پدرسالار ''|| اکبر خواجویی |- | ١٩٩۴ |حمله به اچ۳ |شهریار بحرانی |- | ١٩٩١ |''مرغابی وحشی''|| مسعود کرامتی |- | ١٩٩١ |''برخورد''|| سیروس الوند |- | ١٩٩١ |''کار بزرگ سارا''<ref>گۆڤاری سینەمایی فیلم، ساڵی نۆیەم، ژمارە ١١٥، لاپەڕە ٣١، سەرماوەزی ١٩٩١</ref>|| محمد جعفری |- | ١٩٩٠ |''گربه آوازخوان''|| کامبوزیا پرتوی |- | ١٩٩٠ |''سکوت''|| علی سجادی حسینی |- | ١٩٨٩ |در جستجوی قهرمان |حمیدرضا آشتیانی‌پور |- | ١٩٨٨ |این شرح بی‌نهایت |گروهی دەرهێنان |- | ١٩٨۶–١٩٨٨ |''راویان اخبار''|| گروهی دەرهێنان |- | ١٩٨۶ |''گزارش یک قتل''|| محمدعلی نجفی (دەرهێنەر) |- | ١٩٨۳ |''ماه پنهان است''|| خسرو شایسته |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{imdb name|0368018}} * [https://web.archive.org/web/20100606181630/http://iranact.com/cinema/artists/showartist.asp?id=2204 ناصر هاشمی] لە ماڵپەڕی ئێران‌آکت * [https://web.archive.org/web/20250312071037/http://khorasanrazavi.khorasannews.com/Newspaper/MobileBlock%3FNewspaperBlockID%3D190560 چاوپێکەوتنی ناصر هاشمی لەگەڵ ڕۆژنامەی خۆراسان] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئێرانی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] hksgta1c5bd4ep0sgodhy5xm245f9bj 0 305303 1689650 1685365 2026-10-19T03:39:42Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689650 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = عەلیرەزا ئۆسیوەند | image = Ali.osivand.jpg | caption = لە پەردەلادان لە زنجیرەی دەوڵەتی شاراوە | birth_name = عەلیرەزا ئۆسیوەند | occupation = ئەکتەر، دەرهێنەری شانۆ | birth_date = {{birth date and age|1957|11|22}} | birth_place = [[مەسجێد سولەیمان]]، ئێران | death_date = | death_place = | residence = [[تاران]]، [[ئێران]] | spouse = حومەیرا ڕیاحی (ز. 1999) | children = 1 | imdb_id = 5720809 }} '''عەلی ئۆسیوەند''' (بە فارسی: علی اوسیوند؛ لەدایکبووی 22ی تشرینی دووەمی 1957) ئەکتەر و دۆبلێری [[ئێران|ئێرانییە]].<ref>{{cite web |title=عەلیرەزا ئۆسیوەند: بۆ شانازیپێوەکردن نەبوومەتە ئەکتەر |url=https://wwww.irna.ir/amp/85299150/ |website=ئێرنا |language=fa |access-date=22ی تشرینی دووەمی 2023}} {{بەستەری مردوو|url=https://wwww.irna.ir/amp/85299150/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> پلەی [[ماستەر|ماستەری]] لە [[دەرھێنەری فیلم|دەرهێنانی]] [[شانۆ]] لە زانکۆی تەربیەت مودەرەسی تاران هەیە.<ref>{{cite web |title=عەلیرەزا ئۆسیوەند |url=http://www.ifilmtv.ir/artist/Content/2710 |website=ئایفیلم |language=fa |access-date=10ی ئەیلوولی 2026}}</ref> هەروەها هاوسەری حومەیرا ڕیاحی، ئەکتەری سینەما و تەلەفیزیۆنە.<ref>[https://web.archive.org/web/20190516113553/http://iranact.com/Cinema/Artists/people/Alireza_Osivand.htm عەلیرەزا ئۆسیوەند لە ماڵپەڕی ئێرانئەکت]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112270180 |title=عەلیرەزا ئۆسیوەند لە ماڵپەڕی سورە سێنەما |access-date=3ی تەممووزی 2014 |archive-date=14ی ئابی 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814025839/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112270180 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.alef.ir/news/3990405048.html |title=بیۆگرافی عەلیرەزا ئۆسیوەند }}</ref> == ژیانی ھونەری == ئۆسیوەند خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسی ئەکتەری و ماستەری دەرهێنانی شانۆیە لە زانکۆی تەربیەت مودەرەس. هاوسەری حومەیرا ڕیاحییە. چالاکی ھونەری لە بوارەکانی ئەکتەری، یاریدەدەری بەرهەمهێنەر و یاریدەدەری دەرهێنەر لە ڕێکخراوی [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران|دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] دەستپێکردووە؛ و ئەکتەری بە بەشداری لە فیلمی گرتووخانە لە ساڵی 1983 دەستپێکرد.<ref>{{cite web |url=http://seenama.com/person/ali-osivand |title=ماڵپەڕی سینەما |access-date=3ی ئابی 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130814034133/http://seenama.com/person/ali-osivand |archive-date=14ی ئابی 2013 |url-status=dead }}</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === * بێ سەرزەمینتر لە با (2022) * بەچکە گورگەکانی دۆڵی سێو (2020) * قەرزی هەنگوین (2018) * لاکێشەی سوور (2016) * شارە گوڵان (2016) * ماھوورا (2016) * لە ماوەی دیاریکراودا (2015) * شەرەفناز (2014) * کۆتایی خزمەت (2013) * ئازار و سەرخۆشی (2013) * ڕۆژگارێک خۆشەویستی و خیانەت (2013) * داوێنە سپییەکان (2012) * مرواری (2012) * ملی ڕێگە (2011) * دوازدە کورسی (2011) * پرچ (2011) * 1359 (2010) * بۆنی گەنم (2010) * بڕوانامەی کۆتایی (2010) * باڵندەباز (2010) * فیلادلفیا (2010) * کۆنسێرت لەسەر ئاو (2010) * گەروو (2010) * توندڕەوەکان (2009) * زیگزاگ (2009) * بەیانی ڕۆژی حەوتەم (2008) * دەربەدەرکراوەکان (2007) * نیما یوشیج (2006) * پاپیتال (2006) * ڕاپۆرتی مەریەم (2005) * بەھێواشی (2005) * پردی سێزدەهەم (2004) * خۆر ئاوا بوو وەرە (2004) * سەیران لە گۆڕەپانی جەنگ (2004) * شوێنی پێ (2003) * شێتێک لە قەفەس فڕی(2002) * ژێر پێستی شار (2000) * هەڵپەڕکێی شەیتان (2000) * سوهراب (1999) * یاسای یاری (1997) * ڕاوەدوونان (1995) * یاری لەگەڵ مەڕگ (1995) * پەنابەردە (1993) * ئاری ئاوا بوو (1988) * گەڕان لە شاردا (1985) * گرتووخانە (1983) === تەلەفیزیۆن === تەلەفیلم = فیلمی تەلەفیزیۆنی {| class="wikitable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! دەرهێنەر ! تێبینییەکان |- ! 2019–2026 | سەلمان فارسی | ئەکتەر | داوود میرباقری | [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێ]] |- ! 2025 | یەزدان<ref>{{cite web |title=«یەزدان» لە هەفتەی داهاتووەوە دەگاتە تۆڕی سێ |url=https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/1629179-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D8%B3%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D8%AF-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF |website=ئاژانسی هەواڵی ئیلنا |date=2025-04-27 |access-date=2025-05-06 |language=fa }}</ref> | ئەکتەر | مەنووچەهر هادی | [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێ]] |- ! 2025 | ئالا | ئەکتەر | شەکیل موزیفەری | تۆڕی 1 |- ! 2024 | هەشتپێ | ئەکتەر | ئەحمەد موعزەمی | تۆڕی 1 |- ! 2024 | ڕۆژێک لە ڕۆژان برا | ئەکتەر | محەممەدرەزا ئاهەنج | [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێ]] |- ! 2024 | سنجەرخان | ئەکتەر | محەممەدحوسێن لەتیفی | تۆڕی 1 |- ! rowspan="2" | 2021 | سەرگورد | ئەکتەر | ئەحمەد موعزەمی | [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێ]] |- | هاوڕێی یاری | ئەکتەر | سرووش محەممەدزادە | تۆڕی 2 |- ! rowspan="2" | 2019 | سەرکەوتوو بیت بەڕێز بەڕێوەبەر | ئەکتەر | عەلیرەزا توانا | تۆڕی 2 |- | دڵدار | ئەکتەر | [[جەمشید مەحموودی|جەمشید مەحمودی]]، [[نەوید مەحموودی|نەوید مەحمودی]] | [[کەناڵی دوو (ئێران)|کەناڵی دوو]] |- ! 2018 | منداڵی ئەندازیار | ئەکتەر | عەلی غەفاری | تۆڕی 2 |- ! 2017–2018 | ئەفسانەی هەزار کۆتایی | ئەکتەر | شەهاب عەباسی | تۆڕی نەسیم |- ! 2017 | سایەبان | ئەکتەر | [[جەمشید مەحموودی|جەمشید مەحمودی]] | [[کەناڵی دوو (ئێران)|کەناڵی دوو]] |- ! 2016 | ئارام دەگرین | ئەکتەر | ڕووحوڵڵا سەهرابی | تۆڕی 2 |- ! rowspan="2" | 2014 | ساڵانی هەوراو | ئەکتەر | مەهدی کەرەمپوور | |- | دەوڵەتی شاراوە | ئەکتەر | ڕاما قەویدل | تۆڕی 2 |- ! rowspan="2" | 2013 | کاتێک بۆ خۆشەویستی | ئەکتەر | محەممەدحوسێن لەتیفی | تۆڕی تاران |- | تەلەفیلمی «ڕۆژی چارەنووس» | ئەکتەر | حەسەن هیدایەت | تۆڕی 1 |- ! 2012 | تەلەفیلمی «نامۆ لەگەڵ خۆدا» | ئەکتەر | جەمشید بەیات تورک | |- ! rowspan="4" | 2011 | ڕەنجی نەبراو | ئەکتەر | عەلیرەزا بەزڕەفشان | [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێ]] |- | تەلەفیلمی «کۆدی تێپەڕبوون» | ئەکتەر | محەممەد دەستگەردی | [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێ]] |- | تەلەفیلمی «دیدار» | ئەکتەر | حوجەت زیجوودی | تۆڕی 1 |- | وەک شووشە | ئەکتەر | جەواد مەزدئابادی | تۆڕی 1 |- ! rowspan="3" | 2010 | تەلەفیلمی «خەونی شیرین» | ئەکتەر | محەممەدرەزا ڕەحمانی | بەرهەمی سیمای ناوەندی کرماشان |- | تەلەفیلمی چاوەکانی ئیسماعیل | ئەکتەر | کازم ڕاستگوفتار | تۆڕی 1 |- | مەلەکووت | ئەکتەر | محەممەدرەزا ئاهەنج | تۆڕی 2 |- ! rowspan="3" | 2009 | تەلەفیلمی «پێشینەی خراپ» | ئەکتەر | موحسین ئاقاخان | |- | تەلەفیلمی «دەکرێت دوایین بێت» | ئەکتەر | جەمشید مەحمودی | تۆڕی 2 |- | ئۆپراسیۆنی 125 (وەرز‌ی دووەم)<ref>{{cite web |title=عەلی ئۆسیوەند پەیوەندی بە وەرزی دووەمی ئۆپراسیۆنی 125ەوە کرد |url=https://www.isna.ir/amp/8806-00917.111330 |website=ئیسنا |language=fa |access-date=26ی ئابی 2009}}</ref> | ئەکتەر | محەممەدرەزا ئاهەنج | تۆڕی تاران |- ! 2008–2009 | قوتابخانەی ئێمە | ئەکتەر | داریوش یاری | تۆڕی 2 |- ! 2008 | تەلەفیلمی «تێرۆریست» | ئەکتەر | حەبیبوڵڵا بەھمەنی | تۆڕی 2 |- ! 2007–2008 | شوێنی کۆبوونەوە | ئەکتەری میوان | شەاهین باباپوور | تۆڕی 1 |- | 2007 | تەلەفیلمی سیخوڕی | ئەکتەر | محەممەدرەزا فازڵی | تۆڕی 2 |- ! 2006–2007 | شەکری تاڵ | ئەکتەر | ئەحمەد کاوەری | تۆڕی 2 |- ! 2006 | کتێبفرۆشی هودهود | ئەکتەر | مەرزیە بڕومەند | [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێ]] |- ! rowspan="5" | 2005 | تەلەفیلمی «کاتێک بۆ ماندن» | ئەکتەر | محەممەد دەستگەردی | تۆڕی 1 |- | منداڵانی هۆر | ئەکتەر | عەبدوڵڵا باکیدە | |- | سەربازگەی نیشتەجێبوون | ئەکتەر | جەواد ڕەزەویان | تۆڕی 5 |- | بارانی بەهار | ئەکتەر | مەسعود ڕەشیدی | |- | تەلەفیلمی «ڕێبوار» | ئەکتەر | محەممەد دەستگەردی | تۆڕی 1 |- ! 2003–2004 | هەنگامە | ئەکتەری میوان | مەجید جەوانمەرد | تۆڕی 1 |- ! 2002–2004 | بازنەی گومان | ئەکتەر | ئەمیر قەویدل، خشایار ئەلوەند | تۆڕی 1 |- ! rowspan="3" | 2002 | بێ ڕوونکردنەوە | ئەکتەری میوان | مەهدی مەزڵوومی | [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێ]] |- | تازەبووک | ئەکتەر | بیژەن میرباقری | تۆڕی 2 |- | گەڕان لە شاردا | ئەکتەر | حەسەن هیدایەت | تۆڕی تاران |- ! 1999–2002 | شەبچەراغ | ئەکتەر | ئەمیر قەویدل، جەمال شورجە، مەجید جەوانمەرد | |- ! rowspan="6" | 2001 | تەلەفیلمی «شایەتی عەینی» | ئەکتەر | جەهانبەخش لەک | [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێ]] |- | گرووپی حەوت | ئەکتەر | فەریال بەهزاد | تۆڕی تاران |- | هەڵمەتبەر | ئەکتەر | جەعفەر سیمایی | [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێ]] |- | هێڵی سور | ئەکتەر | قاسم جەعفەری | تۆڕی 3 |- | خۆڵەمێش و با | ئەکتەر | جەهانبەخش لەک | تۆڕی 2 |- | لە ژێر ئاسمانی شاردا | ئەکتەری میوان | [[مێهران غەفووریان]] | [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێ]] |- ! 2000–2001 | چرای جادوو | ئەکتەری میوان | هومایون ئەسعدییان | تۆڕی 1 |- ! rowspan="3" | 2000 | دراوسێکان | ئەکتەر | محەممەدحوسێن لەتیفی | [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێ]] |- | میوانێک لە بەهەشتەوە | ئەکتەر | عەبدوڵڵا باکیدە | |- | بەسەرهاتەکانی خێزانی تەمەدۆن 2 | ئەکتەر | غولامعەباس قەنبەری، سپەهر محەممەدی | |- ! 1999–2000 | ئەم گرووپە پۆلیسە | ئەکتەر | عەلی قەویتەن | تۆڕی تاران |- ! rowspan="2" | 1999 | ئەم چەند کەسە | ئەکتەر | [[مێهران غەفووریان]] | [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێ]] |- | کاشانە | ئەکتەر | قاسم جەعفەری | [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێ]] |- ! 1998–1999 | ئاژانسی دۆستایەتی | ئەکتەری میوان | گرووپی دەرهێنەران | تۆڕی 1 |- ! rowspan="4" | 1998 | کۆمەڵگەی نیشتەجێبوونی فەرۆخ و فەرەج | ئەکتەر | [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] | [[کەناڵی دوو (ئێران)|کەناڵی دوو]] |- | گوڵەکەم | ئەکتەر | قاسم جەعفەری | تۆڕی تاران |- | دایک | ئەکتەر | عەبدولڕەزا ئەکبەری | تۆڕی 1 |- | یاری لەگەڵ مەڕگ (وەرزی دووەمی سزای ترسی) | ئەکتەر | حەمید تەمیزیدی | تۆڕی 2 |- ! 1997–1998 | حەوت بەرد | ئەکتەر | عەبدولڕەزا نەواب سەفەوی | تۆڕی 2 |- ! rowspan="2" | 1997 | پاڵەوانان نامرن | ئەکتەر | حەسەن فەتحی | تۆڕی 2 |- | تەلەفیلمی «مامۆستای مەزن»<ref>گۆڤاری سینەمایی فیلم، ساڵی پانزەھەم، ژمارەی 203، پەڕەی 35، جۆزەردانی 1376</ref> | ئەکتەر | موحڕەم زەینالزادە | |- ! 1996 | زۆنگاو<ref>گۆڤاری سینەمایی فیلم، ساڵی چواردهەم، ژمارەی 196، پەڕەی 27، سەرماوەزی 1375</ref> | ئەکتەر | حوسێن کامران | تۆڕی 1 |- ! ؟ | ئەم ماڵە جوانەیە | ئەکتەر | حوسێن کامران | تۆڕی 1 |- ! rowspan="3" | 1995 | خۆری شەو | ئەکتەر | سیروس موقەدەم، فەریبورز ساڵح | تۆڕی 1 |- | ونداوبوو | ئەکتەر | عەبدولڕەزا ئەکبەری | تۆڕی 1 |- | تەلەتەلار «ئەنگوستیلەی ژەنەڕاڵ ماسیاس» | ئەکتەر | غولامرەزا حامدیخا | تۆڕی 1 |- ! rowspan="2" | 1993 | لە پێ نەکەوتوو | ئەکتەر | حوسێن کامران | تۆڕی 1 |- | زەردەخەنەی ژیان | ئەکتەر | محەممەد دەستگەردی | تۆڕی 1 |- ! 1992 | میوانی مەرڤ | ئەکتەر | عەلائەدین ڕەحیمی | |- ! 1993 | لە پێ نەکەوتوو | ئەکتەر | حوسێن کامران | تۆڕی 1 |- ! 1992 | ئاوارەکانی خۆشەویستی | ئەکتەر | عەلائەدین ڕەحیمی | تۆڕی 2 |- ! 1988–1990 | ڕەعنا | ئەکتەر | داوود میرباقری | [[کەناڵی یەک (ئێران)|کەناڵی یەک]] |- ! rowspan="2" | 1987 | تەلەتەلار «بەسەرهاتەکانی ڕۆناڵد و دایکی» | ئەکتەر | حوسێن پەناهی | [[کەناڵی یەک (ئێران)|کەناڵی یەک]] |- | ئاوێنە (وەرزی سێیەم) | ئەکتەر | فەرەیدوون فەرهوودی | [[کەناڵی یەک (ئێران)|کەناڵی یەک]] |- ! 1986 | کۆچی خۆشەویستان | ئەکتەر | عەلائەدین ڕەحیمی | |- ! 1985 | گێڕانەوەی خۆشەویستی | ئەکتەر، یاریدەدەری بەرهەمهێنەر | عەلائەدین ڕەحیمی، ئەنووشیروان ئەرجومەند | [[کەناڵی یەک (ئێران)|کەناڵی یەک]] |} === زنجیرەی تۆڕی ماڵەوە === {| class="wikitable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! دەرهێنەر ! تێبینییەکان |- !2026 |[[یەل (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|یەل]] |سەماوات |[[جەمشید مەحموودی]] | rowspan="3" |پەخش لە [[فیلمنێت]] |- ! 2024 | ''گیان سەخت''<ref>{{cite web |title=ساترا مۆڵەتی بە «سەختگیان» دا |url=https://www.isna.ir/amp/1403100402798/ |website=ئیسنا |language=fa |access-date=24ی کانوونی یەکەمی 2024}}</ref> | عەلی | موستەفا تەقیزادە |- ! rowspan="2" | 2022 | ''[[پێستی شێر (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|پێستی شێر]]'' | ئەکتەر | [[جەمشید مەحموودی|جەمشید مەحمودی]] |- | ''شەوانی مافیا'' | ئەکتەر | سەعید ئابوتالیب | پەخش لە [[فیلیمۆ|فیلیمو]] |} فیلمی کورت پاپایا عیرفان إحتشامی 2024 == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|id=5720809}} {{DEFAULTSORT:ئۆسیوەند، عەلی}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] 8jpttcwbb30qybs6sng5ujr3o7d0tnj 0 305307 1689698 1687584 2026-10-19T04:57:05Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689698 wikitext text/x-wiki {{Short description|فێستیڤاڵێکی ساڵانەی فیلم لە هۆڵەندا}} {{Infobox film festival | name = فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ڕۆتەردام | logo = | image = International Film Festival Rotterdam logo.jpg | caption = لۆگۆی IFFR | location = [[ڕۆتەردام]]، هۆڵەندا | founded = {{start date and age|June 1972}} | awards = خەڵاتی تایگەر | last = ٢٠٢٦ | language = | founders = هوب بالس | artistic_director = ڤانیا کالودجێرسیچ | website = {{url|https://www.IFFR.com/ }} | main = ئێستا: ٥٥ەم | previous = ٥٤ەم | next = ٥٦ەم }} '''فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ڕۆتەردام''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: IFFR) فێستیڤاڵێکی ساڵانەی [[فێستیڤاڵی فیلم|فیلمە]] کە لە کۆتاییی مانگی کانوونی دووەمدا لە شوێنە جیاوازەکانی [[ڕۆتەردام]] لە [[ھۆڵەندا|هۆڵەندا]] بەڕێوەدەچێت، و سەرنج دەخاتە سەر فیلمە سەربەخۆکان. یەکەم خولی فێستیڤاڵەکە لە حوزەیرانی ١٩٧٢ بە سەرپەرشتی دامەزرێنەرەکەی هوب بالس بەڕێوەچوو. هەروەها فێستیڤاڵەکە میوانداریی CineMart و BoostNL دەکات بۆ [[بەرھەمھێنەری فیلم|بەرهەمهێنەرانی فیلم]] تاوەکو بەدوای دابینکردنی بودجەدا بگەڕێن. == مێژوو == یەکەم فێستیڤاڵ، کە ئەو کاتە پێی دەوترا فیلم ئینتەرناشناڵ، لە حوزەیرانی ١٩٧٢ لەژێر سەرپەرشتی هوب بالس ڕێکخرا. فێستیڤاڵەکە خۆی وەک گرنگیدەرێک بۆ فیلمە جێگرەوەکان، داهێنەرانەکان، و نابازرگانییەکان ناساند، بە جەختکردنەوە لەسەر [[ڕۆژھەڵاتی دوور|ڕۆژهەڵاتی دوور]] و وڵاتانی گەشەسەندوو. دەوروبەری ساڵی ١٩٨٣، فێستیڤاڵەکە CineMartی دامەزراند بۆ ئەوەی وەک "بازاڕێکی ئاسایی فیلم" خزمەت بکات، و دواتر مۆدێلی بازرگانییەکەی دەستکاری کرد بۆ ئەوەی لەبری ئەوە وەک "بازاڕی هاوبەش-بەرهەمهێنان" خزمەت بکات،<ref>{{cite web| url =https://cineuropa.org/en/newsdetail/438004/ | title = ڕاپۆرت: IFFR CineMart 2023| last =Abbatescianni| first =Davide| date =2023-02-08| publisher = Cineuropa| access-date =2024-04-26}}</ref><ref>[http://www.filmfestivalrotterdam.com/professionals/cinemine/cinemart_history/ "مێژووی CineMart"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928053325/http://www.filmfestivalrotterdam.com/professionals/cinemine/cinemart_history/ |date=28 September 2011 }}. فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ڕۆتەردام. سەردانکراوە لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١١.</ref><ref>Mundell, Ian (13 January 2009) [https://variety.com/2009/film/features/cinemart-thriving-in-tough-times-1117998470/ "گەشەکردنی CineMart لە سەردەمە سەختەکاندا"] . [[ڤارایتی (گۆڤار)|Variety]]. سەردانکراوە لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١١. {{subscription required}}</ref> کە یارمەتی ژمارەیەکی دیاریکراو لە بەرهەمهێنەرانی فیلم دەدات پەیوەندی بە بەرهەمهێنەرانی هاوبەش و دابینکەرانی بودجە بکەن بۆ پڕۆژە فیلمەکانیان.<ref>Smith, Nigel M. (17 December 2010). [https://www.indiewire.com/article/rotterdams_cinemart_selects_33_projects_for_2011 "CineMartی ڕۆتەردام ٣٣ پڕۆژە بۆ ساڵی ٢٠١١ هەڵدەبژێرێت"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222124556/http://www.indiewire.com/article/rotterdams_cinemart_selects_33_projects_for_2011 |date=22 February 2012 }}. [[ئیندیوایەر|IndieWire]]</ref> دوای کۆچی دوایی لەناکاو و لەپڕی دامەزرێنەری فێستیڤاڵەکە لە ساڵی ١٩٨٨، سندوقێک دەستپێکرا و بە ناوی ئەوەوە ناونرا (سندوقی هوبێرت بالس)، کە بۆ پاڵپشتیکردنی دروستکەرانی فیلم لە وڵاتانیگەشەسەندوو بەکاردێت.<ref>{{cite web| url =https://iffr.com/en/about-hubert-bals-fund | title =دەربارەی سندوقی هوبێرت بالس| publisher = IFFR| access-date =2024-04-26}}</ref><ref>{{cite web| url =https://variety.com/2024/film/global/rotterdam-hubert-bals-fund-tamara-tatishvili-1235887605/| title =سەرۆکی نوێی سندوقی هوبێرت بالسی ڕۆتەردام تامارا تاتیشڤیلی بەڵێنی 'نوێکردنەوە و پێداچوونەوە بە هەموو بەرنامەکاندا' دەدات| last =Sales Ross| first =Rafa| date =2024-01-25| publisher = Variety| access-date =2024-04-26}}</ref> سروشتی ناپێشبڕکێییی فێستیڤاڵەکە لە ساڵی ١٩٩٥دا گۆڕا، کاتێک ''خەڵاتەکانی تایگەری VPRO'' ناسێنران—سێ خەڵاتی ساڵانە بۆ فیلمسازە گەنجەکان کە یەکەم یان دووەم فیلمی خۆیان بەرهەمدەهێنن. == پێناسە == [[پەڕگە:Schouwburg_Rotterdam.JPG|ڕاست|وێنۆک|220x220پیکسڵ|شانۆی ڕۆتەردام]] لەوکاتەوەی لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە، فێستیڤاڵەکە سەرنجی لەسەر فیلمسازیی سەربەخۆ بە پیشاندانی بەهرە تازەکان و دەرهێنەرە ناسراوەکان. هەروەها فێستیڤاڵەکە گرنگی بە پیشاندانی هونەری میدیایی پێشکەوتوو و فیلمی [[فیلمی ھونەری]] دەدات، کە زۆرینەی بەشداربووانی بەشی بەرنامەی فیلمی کورت وەک هونەرمەند یان فیلمسازی ئەزموونی ناسراون.<ref>{{cite web |url=http://www.artslant.com/sp/articles/show/41809 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170807081720/https://www.artslant.com/sp/articles/show/41809 |archive-date=7 August 2017 |access-date=2015-12-10 |title=بەرنامەی فیلمی کورتی IFFR: سەکۆیەکی جێگرەوە بۆ هونەرمەندان &#124; ئارتسلانت |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://artforum.com/film/id=50043 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170807071507/https://www.artforum.com/film/id=50043 |archive-date=7 August 2017 |access-date=9 May 2018 |website=artforum.com |title=سووڕی کورتەفیلمەکان |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> هەروەها IFFR میوانداریی CineMart و BoostNL دەکات بۆ ئەوەی بەرهەمهێنەرانی فیلم بەدوای دابینکردنی بودجەدا بگەڕێن. ڤانیا کالودجێرسیچ بەڕێوەبەری فێستیڤاڵەکەیە.<ref>{{cite web |url=https://iffr.com/en/team |access-date=3 May 2024 |website=IFFR |title=تیمەکە |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240503090353/https://iffr.com/en/team |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئایاری ٢٠٢٤ |url-status=dead}}</ref> لۆگۆی IFFR وێنەیەکی ستایلکراوی پڵنگێکە کە بە شێوەیەکی ئازاد لەسەر بنەمای لێۆ، کە شێرەکەی ناو لۆگۆی [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر]]، دروست کراوە.<ref>Heijs, Jan Heijs & Westra, Frans (1996). ''Que le tigre danse. Huub Bals: a biography.'' Otto Cramwinckel: Amsterdam.</ref> == شوێنەکانی نمایشکردنی فێستیڤاڵ == فیلمەکان لە چەندین شوێن نمایش دەکات، لەوانە سینەمای Pathé لە Schouwburgplein، De Doelen، Cinerama، WORM، شانۆی ئاودە لوکسۆر، Rotterdamse Schouwburg، کینۆ، و لانتارینڤێستەر.<ref name="locations">{{cite web |date=15 August 2019 |url=https://iffr.com/en/contact/locations-screening-schedule-and-box-office |access-date=9 February 2020 |website=IFFR |language=en |title=شوێنەکان، خشتەی نمایش و باڵەتەخانەی بلیط |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230515223231/https://iffr.com/en/contact/locations-screening-schedule-and-box-office |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ |url-status=dead}}</ref> == وەگرانی خەڵاتی تایگەر == خەڵاتی تایگەر لە ساڵانی ڕابردوودا سپۆنسەری جیاوازی هەبووە. لە ساڵانی بەرەو ٢٠١٠ و لە ٢٠١٠دا، لەلایەن VPRO سپۆنسەر دەکرا. لە ٢٠١١دا، خەڵاتەکە لەلایەن Prins Bernhard Cultuurfonds پێشکەشکرا و لە ساڵی ٢٠١٢ەوە لەلایەن Hivos.<ref>[https://iffr.com/nl/over-iffr/awards/hivos-tiger-awards-competitie کێبڕکێی خەڵاتەکانی تایگەری هیڤۆس] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412234722/https://iffr.com/nl/over-iffr/awards/hivos-tiger-awards-competitie|date=12 April 2016}}. IFFR.</ref> {| class="wikitable sortable" !ساڵ !فیلم !ناوی ڕەسەن !دەرهێنەر !وڵات |- | rowspan="3" |١٩٩٥ |''پۆستەچی'' |Youchai |جیانجوان هە |{{flag|China}} |- |''ڕووبارەکە چەند ساڵەیە؟'' |Fuyu no kappa |کازامای شیۆری |{{flag|Japan}} |- |''تەلاسە، تەلاسە، گەڕانەوە بۆ دەریا'' |Thalassa, Thalassa |بۆگدان دومیتریسکۆ |{{flag|Germany}} {{flag|Romania}} |- | rowspan="3" |١٩٩٦ |''کوڕەکان'' |Erzi |ژانگ یوان |{{flag|China}} |- |''وەک دەنکۆڵەکانی خیز'' |Nagisa no Shindobaddo |ڕیۆسوکی هاشێگوچی |{{flag|Japan}} |- |''ڕووخسارە بچووکەکان'' | |گیلیس مەکینۆن |{{flag|United Kingdom}} |- | rowspan="3" |١٩٩٧ |''دوا پشوو'' |Posledniye kanikuly |ئەمیر کاراکولۆڤ |{{flag|Kazakhstan}} |- |''ئەو ڕۆژەی بەرازێک کەوتە ناو بیرەکەوە'' |Daijiga umule pajinnal |هۆنگ سانگ-سو |{{flag|South Korea}} |- |''ڕۆبینسۆن لە بۆشاییدا'' | |پاتڕیک کیلەر |{{flag|United Kingdom}} |- | rowspan="3" |١٩٩٨ |''قۆپچەکەرەکان'' |Knoflíkári |پێتەر زێلێنکا |{{flag|Czech Republic}} |- |''دەوری مانگەکان لە نێوان زەوی و دەریادا'' |Giro di lune tra terra e mare |جوزێپێ گاودینۆ |{{flag|Italy}} |- |''میراتگران'' |Die Siebtelbauern |ستیفان ڕوزۆڤیتسکی |{{flag|Austria}} |- | rowspan="3" |١٩٩٩ |''پەنجەی ئاسنینی ئۆلیگارشی'' |Zheleznaya pyata oligarkhii |ئالێکزاندەر باشیرۆڤ |{{flag|Russia}} |- |''زۆرتر لە دوێنێ کەمتر لە بەیانی'' |Plus qu'hier moins que demain |لۆرانی ئاشارد |{{flag|France}} |- |''پاشکۆ'' | |کریستۆفەر نۆلان |{{flag|United Kingdom}} |- | rowspan="3" |٢٠٠٠ |''ڕووباری سوژۆ'' |Suzhou he |یێ لۆ |{{flag|China}} |- |''جیهانی کرێن'' |Mundo Grúa |پابڵۆ تراپێرۆ |{{flag|Argentina}} |- |''ماڵئاوا باڵندەی شین'' | |کاتڕین ئۆتارسدۆتیر |{{flag|Denmark}} |- | rowspan="3" |٢٠٠١ |''کۆمپانیای خراپ'' |Mabudachi |فورو مایا تومۆیۆکی |{{flag|Japan}} |- |''ڕۆژانی نێوان'' |In den Tag hinein |ماریا سپێت |{{flag|Germany}} |- |''٢٥ وات'' | |خوان پابڵۆ ڕێبێلا و پابڵۆ ستۆڵ |{{flag|Uruguay}} |- | rowspan="3" |٢٠٠٢ |''خەوتنی سەخت'' |[[:nl:Tussenland|Tussenland]] |یوجینی یانسن |{{flag|Netherlands}} |- |''هەموو ڕۆژێک خودا ماچ لە دەممان دەکات'' |În fiecare zi Dumnezeu ne saruta pe gura |سینیشا دراگین |{{flag|Romania}} |- |''مێشوولە کێوییەکان'' |[[Wild Bees|Divoké vcely]] |بۆهدان سلاما |{{flag|Czech Republic}} |- | rowspan="3" |٢٠٠٣ |''بە خۆشەویستییەوە. لیلیا'' |S lyubovyu. Lilya |لاریسا سادیلۆڤا |{{flag|Russia}} |- |''سەیر'' |Extraño |سانتیگۆ لۆزا |{{flag|Argentina}} |- |''ئیرەیی ناوی دووەممە'' |Jiltuneun naui him |پارک چان-ئۆک |{{flag|South Korea}} |- | rowspan="3" |٢٠٠٤ |''بێسەروشوێنەکە'' |Bu jian |کانگ-شینگ لی |{{flag|Taiwan}} |- |''هاوین لە دۆڵی زێڕیندا'' |Ljeto u zlatnoj dolini |سرجان ڤولێتیچ |{{flag|Bosnia-Herzegovina}} |- |''لە ڕێگەدا'' |Unterwegs |یان کروگەر |{{flag|Germany}} |- | rowspan="3" |٢٠٠٥ |''گۆڕینی چارەنووس'' |[[:it:Nemmeno il destino|Nemmeno il destino]] |دانیێل گالیانۆنێ |{{flag|Italy}} |- |''٤'' |Chetyre |ئایلیا خڕژانۆڤسکی |{{flag|Russia}} |- |''ئاسمان وەردەگەڕێت'' |[[:es:El cielo gira|El cielo gira]] |مێرسێدێس ئالڤارێز |{{flag|Spain}} |- | rowspan="3" |٢٠٠٦ |''پیاسەکردن لە لایە کێوییەکەدا'' |Lai xiao zi |هان جیێ |{{flag|China}} |- |''ستۆدێنتەکە'' |[[:es:La perrera|La perrera]] |مانوێل نیێتۆ زاس |{{flag|Uruguay}} {{flag|Argentina}} {{flag|Canada}} {{flag|Spain}} |- | ''خۆشی کۆن'' | |کێلی ڕیچاردت |{{flag|United States}} |- | rowspan="4" |٢٠٠٧ |''خۆشەویستی زاڵ دەبێت بەسەر هەموو شتێکدا'' | |تان چۆی موی |{{flag|Malaysia}} |- |''نەپۆڵێشکراو'' |Die Unerzogenen |پێیا مارایس |{{flag|Germany}} |- |''زۆنگاوی دڕندەکان'' |[[:pt:Baixio das Bestas|Baixio das Bestas]] |کلاودیۆ ئاسیس |{{flag|Brazil}} |- |''AFR'' | |مۆرتن هارتز کاپلێرس |{{flag|Denmark}} |- | rowspan="3" |٢٠٠٨ |''بە ئاشتی بڕۆ جەمیل'' |[[:da:Gå med fred, Jamil|Gå med fred Jamil - Ma salama Jamil]] |عومەر شارگاوی |{{flag|Denmark}} |- |''شارۆچکەی سەرسوڕهێنەر'' |(เมืองเหงาซ่อนรัก) |ئادیتیا ئاسارات |{{flag|Thailand}} |- |''گوڵ لە گیرفاندا'' | |لیو سینگ تات |{{flag|Malaysia}} |- | rowspan="3" |٢٠٠٩ |''ئارام بە و تا حەوت بژمێرە'' |Aram bash va ta hatf beshmar |ڕامتبن لوافیپوور |{{flag|Iran}} |- |''بێهەناسە'' |Ddongpari |یانگ ئیک-جون |{{flag|South Korea}} |- |''تەسبیحی هەڵە'' |Uzak ihtimal |مەحمود فازڵ کۆشکون |{{flag|Turkey}} |- | rowspan="3" |٢٠١٠ |''ئاوی ساردی دەریا'' |Agua fría de mar |پاز فابرێگا |{{flag|Costa Rica}} |- |''ئالامار'' |To the Sea |پێدرۆ گۆنزالێز-ڕوبیۆ |{{flag|Mexico}} |- |''مێژووی باو'' |Jao nok krajok (เจ้านกกระจอก) |ئانۆچا سوویچاکۆرنپۆنگ |{{flag|Thailand}} |- | rowspan="3" |٢٠١١ |''ڕۆژنامەکانی موسان'' |Musanilgi |پارک جونگ-بوم |{{flag|South Korea}} |- |''فینیستێرا'' | |سێرگیۆ کابالێرۆ |{{flag|Spain}} |- |''نەمری'' |Tee rak (ที่รัก) |سیڤارۆج کۆنگساکول |{{flag|Thailand}} |- | rowspan="3" |٢٠١٢ |''کلیپ'' |Clip |مایا میلۆش |{{flag|Serbia}} |- |''پێنجشەممە تا یەکشەممە'' |De jueves a domingo |دۆمینگا سۆتۆمایۆر کاستیڵۆ |{{flag|Chile}} {{flag|Netherlands}} |- |''هێلکە و بەرد'' |Jidan he shitou |جی هوانگ |{{flag|China}} |- | rowspan="3" |٢٠١٣ |''کوژەری سەگەکەم'' |Môj pes Killer |میرا فۆڕنای |{{flag|Slovakia}} {{flag|Czech Republic}} |- |''سەرباز جێنێت'' |[[:de:Soldate Jeannette|Soldate Jeannette]] |دانیێل هۆسل |{{flag|Austria}} |- |''ڕەشێنەی چەوری'' |Larzanandeye charbi |محەممەد شێروانی |{{flag|Iran}} |- | rowspan="3" |٢٠١٤ |''ئەناتۆمی کلیپێکی کاغەز'' |Yamamori clip koujo no atari |ئیکێدا ئەکیرا |{{flag|Japan}} |- |''دەبێت شتێک بشکێت'' |Nånting måste gå sönder |ئێستەر مارتن بێرگسمارک |{{flag|Sweden}} |- |''هان گۆنگ-جو'' |Han Gong-ju |لی سو-جین |{{flag|South Korea}} |- | rowspan="3" |٢٠١٥ |''پڕۆژەی سەدە'' |La obra del siglo |کارلۆس م. کینتێلا |{{flag|Argentina}} {{flag|Cuba}} {{flag|Switzerland}} |- |''ڤیدیۆفیلیا'' |''Videofilia: y otros síndromes virales'' |خوان دانیێل ف. مۆلێرۆ |{{flag|Peru}} |- |''خاڵی نەمان'' | |جاکراوال نیڵثامرۆنگ |{{flag|Thailand}} {{flag|Netherlands}} |- |٢٠١٦ |''خەونەکانی ڕادیۆ'' | |بابەک جەلالی |{{flag|Iran}} {{flag|United States}} |- |٢٠١٧ |''دورگای سێکسی'' | |سانال کومار ساسیداران |{{flag|India}} |- |٢٠١٨ |''جادووگەرە بێوەژنەکە''<ref>{{cite web |date=22 December 2017 |url=https://iffr.com/en/2018/films/the-widowed-witch |archive-url=https://web.archive.org/web/20180322015239/https://iffr.com/en/2018/films/the-widowed-witch |archive-date=22 March 2018 |access-date=9 May 2018 |website=iffr.com |title=جادووگەرە بێوەژنەکە |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |Xiao gua fu cheng xian ji |سای شێنگجیێ |{{flag|China}} |- |٢٠١٩ |''ئێستا.بێخەوش.'' |Wan mei jin xing shi |شەنگزێ ژوو |{{flag|Hong Kong}} {{flag|USA}} |- |٢٠٢٠ |''هەورەکە لە ژوورەکەیدا'' |Ta fang jian li de yun |ژەنگ لوو شینیوان |{{flag|China}} {{flag|Hong Kong}} |- |٢٠٢١ |''بەردەکان'' |Koozhaangal |ڤینۆتراج پ.س. |{{flag|India}} |- |٢٠٢٢ | colspan="2" |''ئیامی'' |پاز ئینسینا |{{flag|Paraguay}} |- |٢٠٢٣ | colspan="2" |''تەقەبەی بۆکۆ حەرام''<ref>{{Cite web |last=Roxborough |first=Scott |date=February 4, 2023 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/political-films-on-boko-haram-iran-win-2023-rotterdam-festival-1235317597/ |access-date=February 7, 2023 |website=Hollywood Reporter |language=en |title='تەقەبەی بۆکۆ حەرام' خەڵاتی فێستیڤاڵی ڕۆتەردام دەباتەوە}}</ref> |سیریێل ڕاینگۆ |{{flag|Cameroon}} |- |٢٠٢٤ | colspan="2" |''ڕێی''<ref name="awards:sd">{{cite web |last=Calnan |first=Ellie |date=3 February 2024 |url=https://www.screendaily.com/news/japanese-debut-rei-leads-rotterdam-winners/5190133.article |access-date=3 February 2024 |website=[[ScreenDaily]] |language=en |title=فیلمی ژاپۆنی 'ڕێی' پێشەنگی براوەکانی ڕۆتەردام دەکات}}</ref> |تاناکا توشیهیکۆ |{{flag|Japan}} |- |٢٠٢٥ | colspan="2" |''فیومێ ئۆ مۆرتێ!''<ref>{{cite web |last=Sales Ross |first1=Rafa |date=8 February 2025 |url=https://variety.com/2025/film/global/fiume-o-morte-tiger-award-rotterdam-1236300139/ |access-date=7 February 2025 |website=[[ڤارایتی (گۆڤار)|Variety]] |title=فیلمی 'Fiume o morte!'ی ئیگۆر بێزینۆڤیچ خەڵاتی تایگەری ڕۆتەردام دەباتەوە}}</ref> |ئیگۆر بێزینۆڤیچ |{{flag|Croatia}}، {{flag|Italy}}، {{flag|Slovenia}} |- |٢٠٢٦ | colspan="2" |''جیاوازییەکان لەسەر بابەتێک!'' |جەیسن جەیکۆبس و دێڤۆن دێلمار |{{flag|South Africa}}، {{flag|Netherlands}}، {{flag|Qatar}} |- |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|International Film Festival Rotterdam}} * {{official|https://iffr.com/}} * {{youtube|iffrotterdam}} * {{IMDb event|0000569}} * [https://web.archive.org/web/20170923031001/http://www.indebioscoop.com/filmnieuws/epiloog-iffr-2014/ Epiloog IFFR 2014] (Indebioskoop) {{تووڵی دەروازە|چاند|فیلم}} [[پۆل:فێستیڤاڵەکان]] ktlxch2qec90k0ssa7kktpnsd1kogpr 0 305345 1689424 1688299 2026-10-18T17:26:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:یۆنان|یۆنان]] و [[دەروازە:خۆراک|خۆراک]] 1689424 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} '''گیرۆس''' هەندێک جار کە بە '''گیرۆ''' ناودەبرێت <ref>{{Cite dictionary |url=http://www.lexico.com/definition/gyro |archive-url=https://web.archive.org/web/20210920210821/https://www.lexico.com/definition/gyro |url-status=dead |archive-date=September 20, 2021 |title=gyro |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref><ref>{{cite Merriam-Webster|gyro}}</ref><ref>"[https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/gyro Gyro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220503090054/https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/gyro |date=2022-05-03}}". ''Cambridge Dictionary''. Cambridge University Press. 2022.</ref> خواردنێکی یۆنانییە کە پێکهاتووە لە گۆشت و لەسەر ڕۆتیسێری ستوونی دەبرژێندرێت، پاشان پارچە پارچە دەکرێت و بە پێچراوی لەناو نانی پیتادا لەگەڵ پێکهاتەکانی تری وەک تەماتە و پیاز و پەتاتەی سورکراوە و ساسی تزاتزیکی پێشکەش دەکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Gyros}} {{تووڵی دەروازە|یۆنان|خۆراک}} [[پۆل:چێشتی عەرەبی]] [[پۆل:چێشتی یۆنانی]] [[پۆل:چێشتی شامی]] [[پۆل:گۆشتی کەبابکراوی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] 6ilw2tmh9a406tn4ncjjqvnc9036x9s 0 305359 1689508 1687413 2026-10-18T20:12:49Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689508 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Conjugal Visit.jpg | caption = پۆستەری فیلم | director = ئومێد شەمس | writer = ئومێد شەمس <br> بهمن عارک <br> علی سرآهنگ | producer = امیر بانان | starring = [[پەریناز ئیزەدیار]] <br> [[ھووتەن شەکیبا]] | cinematography = بهرام دهقانی | distributor = شایسته فیلم | released = {{Film date|2022|02|01|[[فیستیڤاڵی فیلمی فەجر]]|2023|01|04|ئێران}} | runtime = ١٢٠ خولەک | country = ئێران | language = فارسی }} '''''دیداری تایبەت''''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: ملاقات خصوصی) فیلمێکی درامای ڕۆمانسی ئێرانییە لە ساڵی ٢٠٢٢ بە دەرهێنانی ئومێد شەمس و نووسینی ئومێد شەمس، بەهمەن عارک و عەلی سەرئاهەنگ.<ref>{{Cite web|date=٢٠٢١-١٢-٠٣|title=پەرەسەندنی دیداری تایبەتی هوتن شکیبا و پریناز ایزدیار بۆ گەیشتن بە فەجر|url=https://www.irna.ir/news/84563904/شتاب-ملاقات-خصوصی-هوتن-شکیبا-و-پریناز-ایزدیار-برای-رسیدن-به|access-date=٢٠٢٢-٠١-٣٠|website=ایرنا|language=fa}}</ref><ref>{{Cite news|title=دیداری تایبەت لە ڕێگای فیستیڤاڵی فەجردا|url=https://www.ilna.news/بخش-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/1164710-%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%۸%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D9%8|access-date=٢٠٢٢-٠١-٣٠|website=خبرگزاری ایلنا|language=fa}}</ref> [[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئیزە]] دیار و [[ھووتەن شەکیبا|هوتەن شەکیبا]] ڕۆڵی پەروانە و فەرهاد دەگێڕن؛ هاوسەرێکن کە لە ڕێگەی تەلەفۆنی فەرهادەوە لە زینداندا بە شێوەیەکی نهێنی یەکتریان ناسیوە، کاتێک فەرهاد تەلەفۆنەکەی دەداتە دەست باوکی پەروانە کە لەگەڵ فەرهاد لە زینداندایە بۆ ئەوەی پەیوەندی بە کچەکەیەوە بکات، و وردە وردە هەستیان بەرانبەر یەکدی تێدا دروست دەبێت. فیلمی ''دیداری تایبەت'' یەکەم نمایش خۆی لە بەشی کێبرکێی چلەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|فیستیڤاڵی فیلمی فەجر]] لە ١ی شوباتی ٢٠٢٢ ئەنجام دا و ٢ کاندیدبوونی بەدەستهێنا.<ref>{{Cite web|date=٢٠٢١-١٢-٠٣|title=ڕوونمایی لە دەموچاوی خەمۆکی هوتن شکیبا و پریناز ایزدیار لە دیداری تایبەتدا|url=https://www.khabaronline.ir/news/1578997/عکس-رونمایی-از-چهره-غمگین-هوتن-شکیبا-و-پریناز-ایزدیار-در-ملاقات|access-date=٢٠٢٢-٠١-٣٠|website=خبرآنلاین|language=fa}}</ref><ref>{{Cite web|title=فیلم سینمایی دیداری تایبەت دەستپێکرد و یەکەم وێنەی بڵاوکرایەوە|url=http://www.sourehcinema.ir/?p=144208|access-date=٢٠٢٢-٠١-٣٠|language=fa-IR}}</ref><ref>{{Cite web|date=٢٠٢١-٠٧-٣١|title=دیداری تایبەت لەگەڵ هوتن شکیبا و پریناز ایزدیار|url=https://www.isna.ir/news/1400050905849/ملاقات-خصوصی-با-هوتن-شکیبا-و-پری-ناز-ایزدیار|access-date=٢٠٢٢-٠١-٣٠|website=ایسنا|language=fa}}</ref> دواتر بڕیار بوو لە ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ نمایش بكرێت، بەڵام بەهۆی [[شۆڕشی ژینا|خۆپیشاندانەکانی ئێرانەوە]] بۆ ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ دواخرا.<ref name=":0" /> == پێشەکی == چیڕۆکەکە باسی کچێک دەکات بە ناوی پەروانە ([[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئیزدیار]]) کە فرۆشگایەکی عەترو بۆن لە دەوروبەری تاران بەڕێوەدەبات. باوکی پەروانە بە تۆمەتی دزی لە زینداندایە. فەرهاد ([[ھووتەن شەکیبا|هوتەن شەکیبا]])، مامۆستایەکی گەنج و هاوڕێی باوکی پەروانە، پەیوەندی بە پەروانەوە دەکات بۆ ڕاپەڕاندنی هەندێک لە کارەکانی ئیرەج. ڕۆژێک فەرهاد هەستی خۆی بۆ پەروانە دەردەبڕێت و بانگهێشتی دەکات بۆ ئەوەی لە زیندان سەردانی بکات. == ئەکتەرەکان == * [[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئێزدیار]] لە ڕۆڵی پەروانە * [[ھووتەن شەکیبا|هووتەن شەکیبا]] لە ڕۆڵی فەرهاد * ڕیما ڕامینفەر لە ڕۆڵی فەریبا * ڕۆیا تەيمووريان لە ڕۆڵی دایکى پەروانە * سیاوەش چراغی پور لە ڕۆڵی ئیرەج، باوکی پەروانە * نادر فەلاح * پەیام ئەحمەدینیا * شیرین ئاغارەزاکاشی * حسێن پارسایی * جەواد قەمەتی * ئیمان شەمس لە ڕۆڵی ئیمان، براکەی پەروانە * ئامیر حسێن بەیات * عەلیرەزا زارعپەرەست * مەعسومە ئەحمەدزادە * فەرهاد شەهبازی * حسێن شەفیعی<ref>{{Cite web|title=پری ناز ایزدیار لە فیلمی دیداری تایبەتدا|url=https://www.salamcinama.ir/news/70754/%D9%BE%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C%DB%8A%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-|access-date=٢٠٢٢-٠١-٣٠|website=www.salamcinama.ir}}</ref> == بڵاوکردنەوە == فیلمی ''دیداری تایبەت'' بۆ یەکەم جار لە ١ی شوباتی ٢٠٢٢ لە بەشی کێبرکێی چلەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|فیستیڤاڵی فیلمی فەجر]] نمایش کرا، و کاندید کرا بۆ دوو [[سیمورغی بلوورین|سیمرغی بلوورین]]، یەکێکیان بۆ باشترین ئەکتەری ڕۆڵی پشتگیریکەر بۆ پەیام ئەحمەدینیا و ئەوی تریش بۆ باشترین فیلمی یەکەم.<ref>{{Cite news |title=دیداری تایبەت لە ڕێگای فیستیڤاڵی فەجردا |url=https://www.ilna.news/بخش-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/1164710-%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B7-%D9%81%D8%AC%D8%B1 |access-date=٢٠٢٣-٠٢-٠٢ |website=خبرگزاری ایلنا |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=کاندیدە کۆتاییەکانی چلەمین فیستیڤاڵی فیلمی فەجر ڕاگەیەندران |url=https://www.irna.ir/news/84646779/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF |access-date=٢٠٢٣-٠٢-٠٢ |website=www.irna.ir}}</ref> فیلمەکە تا ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ قەدەغە بوو، و بڕیار بوو لە ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ نمایش بکرێت، بەڵام بەهۆی خۆپیشاندانەکانی ئێران دواخرا بۆ ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣.<ref>{{Cite web |title=دیداری تایبەت دێتە سینەماکان |url=https://cinemacinema.ir/news/%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%A8%D8%B7-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%A2%DB%8C%D8%AF/ |access-date=٢٠٢٣-٠٢-٠٢ |website=cinemacinema.ir}}</ref> دەرهێنەر ئومێد شەمس لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ئیرنا ڕایگەیاند کە لەم کاتەدا هیچ حەزێکی نەبووە بۆ بڵاوکردنەوەی بە فراوانی فیلمەکە. هەروەها ئەوی خستەڕوو کە فیلمەکە هیچ سانسۆر نەکراوە و "نزیکەی" هەمان ئەو وەشانەیە کە لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|فیستیڤاڵی فیلمی فەجر]] نمایشکرا.<ref name=":0" /> == پێشوازی == === بۆکس ئۆفیس === لە نێو ٢٢ فیلمدا، فیلمی ''دیداری تایبەت'' بوو بە پڕفرۆشترین فیلمی چلەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|فیستیڤاڵی فیلمی فەجر]] و توانی ٨١٨ ملیۆن تمەن بەدەستبهێنێت.<ref>{{Cite news |title=لیستی ١٠ فیلمە پڕفرۆشەکەی چلەمین فیستیڤاڵی فیلمی فەجر |url=https://www.honaronline.ir/بخش-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-6/170192-%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%5-%D9%BE%D8%B1%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4-%DA%86%D9%87%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B7-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%گ%DB%8C%D8%B4%D8%ه-%D8%AF%D8%B1%D8%خد%D8%B4%DB%8C%D8%اف |access-date=٢٠٢٣-٠٢-٠٢ |website=خبرگزاری هنر ایران |language=fa}}</ref> ''دیداری تایبەت'' تەنها ڕۆژێک دوای بڵاوکردنەوەی زیاتر لە ٤٠٠٠ بلیت و ١٤٥ ملیۆن تمەنی فرۆشا.<ref>{{Cite web |date=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |title=فرۆشتنی چوار هەزار بلیت بۆ دیداری تایبەت لە یەکەم ڕۆژی نمایشدا |url=https://shahraranews.ir/fa/news/143623 |access-date=٢٠٢٣-٠٢-٠٢ |website=fa |language=fa}}</ref> ئەم فیلمە لە سێ ڕۆژی یەکەمیدا لە ٢٠٠ هۆڵی سینەماییدا نمایش کرا و ٨٥٠ ملیۆن تمەنی بەدەستهێنا. فیلمەکە باشترین پێشوازی لە سێ مانگی ڕابردوودا هەبوو و دوای فیلمی ''بۆخارست'' گەیشتە پلەی دووەم.<ref>{{Cite web |title=ئەو دیدارانەی کە ٨٥٠ ملیۆن تمەنی تێچوو |url=https://www.irna.ir/news/84991390/%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%DB%B8%DB%ب٥%DB%ب٠-%D9%م٥%DB%میل%D9%یون-%D8%تومان-%D8%آب-%D8%خورد |access-date=٢٠٢٣-٠٢-٠٢ |website=www.irna.ir}}</ref> ئیرنا ڕایگەیاند کە نەبوونی رکابەر، جۆرێکی جیاواز لە نمایشەکانی پێشوو، ڕیکلام و ئامادەبوونی [[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئێزەدیار]] و [[ھووتەن شەکیبا|هوتەن شەکیبا]] دەبێتە هۆی بەناوبانگتربوونی فیلمەکە.<ref>{{Cite web |title=٣ هۆکار کە دەبنە هۆی پێشوازی لە فیلمی دیداری تایبەت |url=https://www.irna.ir/news/84988112/%DB%B3-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B3%D8%A8%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF |access-date=٢٠٢٣-٠٢-٠٢ |website=www.irna.ir}}</ref> لەگەڵ ئەوەشدا، فیلمەکە فرۆشێکی زۆری لە بۆکس ئۆفیسدا بەدەست نەهێنا.<ref>{{Cite web |date=٢٠٢٣-٠١-١٣ |title=دیداری تایبەت و چەپ ڕاست لەلایەن چەند کەسەوە بینراون؟ |url=https://www.isna.ir/news/1401102315482/ملاقات-خصوصی-و-چپ-راست-را-چند-نفر-دیده-اند |access-date=٢٠٢٣-٠٢-٠٢ |website=ایسنا |language=fa}}</ref> مەحموود گەبارلو لە ئیسنا هۆکاری لاوازی ئەنجامی فرۆشی ''دیداری تایبەت'' و ''چەپ ڕاست''ی بۆ بوونی مەودایەکی گەورە لە نێوان خواستی جەماوەر و بەرپرسانی حکوومەتدا گەڕاندەوە.<ref>{{Cite web |date=٢٠٢٣-٠١-٢٦ |title=مۆفیای فەرهەنگی بەرگەی سینەما ناگرێت |url=https://www.isna.ir/news/1401110604626/مافیای-فرهنگی-تاب-تحمل-سینما-را-ندارد |access-date=٢٠٢٣-٠٢-٠٢ |website=ایسنا |language=fa}}</ref> === ڕەخنەکان === فیلمەکە لەلایەن گۆڤاری فیلم ئەمرۆزەوە وەک باشترین فیلمی فێستیڤاڵ دیاریکرا دوای فیلمی ''پارێزەری شەو''،<ref>{{Cite web |title=گۆڤاری سینەمایی فیلم ئەمرۆز |url=https://www.instagram.com/tv/CaR3BHclLmb/ |access-date=٢٠٢٣-٠٢-٠٢ |website=Instagram |language=en}}</ref> هەروەها لەلایەن بەکارهێنەرانی سینەماتیکێت و سەلام سینەماوە وەک باشترین فیلمی فێستیڤاڵ ناسێنرا.<ref>{{Cite web |title=باشترین فیلمی چلەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر لە ڕوانگەی بەکارهێنەرانی سەلام سینەماوە |url=https://www.salamcinama.ir/news/71688/%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B7-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%FA%DA%86%D9%87%D9%84%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7 |access-date=٢٠٢٣-٠٢-٠٢ |website=www.salamcinama.ir}}</ref><ref>{{Cite web |title=سینەماتیکێت - دیداری تایبەت بوو بە باشترین فیلمی فێستیڤاڵ لە ڕوانگەی بینەرانەوە |url=https://www.instagram.com/p/CZ6b5A0NFLi/ |access-date=٢٠٢٣-٠٢-٠٢ |website=Instagram |language=en}}</ref> === خەڵاتەکان === {| class="wikitable" !خەڵات !ساڵ !پۆل !وەرگر !ئەنجام !سەرچاوە |- | rowspan="2" |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] | rowspan="2" |٢٠٢٢ |باشترین ئەکتەری ڕۆڵی پشتگیریکەر |پەیام ئەحمەدینیا |{{Nom}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=کاندیدەکانی سیمرغی بلوورینی چلەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر ناسێنران |url=https://www.fajrfilmfestival.com/news/3202 |access-date=٢٠٢٢-٠٣-٣٠ |website=جشنواره فیلم فجر |language=fa |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220531072629/https://www.fajrfilmfestival.com/news/3202 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=سەرکەوتووانی چلەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر ڕاگەیەندران |url=https://www.fajrfilmfestival.com/news/3225 |access-date=٢٠٢٢-٠٣-٣٠ |website=جشنواره فیلم فجر |language=fa |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220626233918/https://www.fajrfilmfestival.com/news/3225 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |url-status=dead}}</ref> |- |باشترین فیلمی یەکەم |امید شمس |{{Nom}} |- | rowspan="5" |فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی شار | rowspan="5" |٢٠٢٢ |باشترین فیلم |امیر بانان |{{Won}} | rowspan="5" |<ref>{{Cite web |date=٢٠٢٢-٠٧-٢١ |title=ڕاگەیاندنی کاندیدەکانی هەشتەمین فێستیڤاڵی فیلمی شار |url=https://www.irna.ir/news/84829010/اعلام-نامزدهای-جشنواره-هشتم-فیلم-شهر |access-date=٢٠٢٢-٠٩-٠٥ |website=ایرنا |language=fa}}</ref> |- |باشترین دەرهێنەر |امید شمس |{{Nom}} |- |باشترین سیناریۆ |امید شمس، بهمن عارک، علی سرآهنگ |{{Nom}} |- |باشترین ئەکتەر |[[ھووتەن شەکیبا|هوتەن شەکیبا]] |{{Nom}} |- |باشترین خانمەکتەر |[[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئیزدیار]] |{{Nom}} |} == کێشە و ئاڵۆزییەکان == === کشاندنەوە لە کێبرکێی فێستیڤاڵی فیلمی فەجر === فیلمەکە بۆ یەکەمجار لە بەشی کێبرکێی سەرەکی چلەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|فیستیڤاڵی فیلمی فەجر]] نمایش کرا و تەنها ڕۆژێک پێش ڕێوڕەسمی کۆتایی و دابەشکردنی خەڵاتەکان، فێستیڤاڵەکە ڕایگەیاند کە بۆ یەکەمجار خەڵاتی "[[سیمورغی بلوورین|سیمرغی بلوورینی]] هەڵبژاردەی بینەران" لەم خولەدا دابەش ناکرێت. لەو کاتەدا، بەراوردی فرۆشی ٢٢ فیلمەکەی بەشی کێبرکێ نیشانی دا کە ''دیداری تایبەت'' بە فرۆشتنی ٨١٨ ملیۆن تمەن پڕفرۆشترین فیلمی فێستیڤاڵەکە بووە.<ref>{{Cite web |date=٢٠٢٢-٠٧-٠٢ |title=وێنەی هاوبەشی هوتن شکیبا و پریناز ایزدیار |url=https://www.baharnews.ir/news/344673/قاب-مشترک-جذاب-هوتن-شکیبا-پریناز-ایزدیار |access-date=٢٠٢٣-٠٢-٠٢ |website=پایگاه خبری بهار نیوز |language=fa}}</ref> ئەمیر بانان، بەرهەمهێنەری فیلمەکە، لە وەڵامی لابردنی خەڵاتی هەڵبژاردەی بینەران ڕایگەیاند کە ئەم بڕیارە زیانی بە شکۆی گشتی فێستیڤاڵی فەجر و ناوبانگی سینەمای ئێران گەیاندووە، و بڕیاریدا بە شێوازێکی پراکتیکی ناڕەزایەتی دەرببڕێت و داوای کرد فیلمەکەی لە هیچ بەشێکی هەڵسەنگاندندا بەشداری پێنەکرێت.<ref>{{Cite web |title=کشاندنەوەی دیداری تایبەت لە بەشی هەڵسەنگاندن |url=https://www.borna.news/بخش-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/1297083-%D8%A7%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1%DB%8C |access-date=٢٠٢٣-٠٢-٠٢ |website=خبرگزاری برنا |language=fa}}</ref> بەهۆی ئەم ڕووداوەوە، ستافی فیلمەکە ئامادەی ڕێوڕەسمی کۆتایی نەبوون و دواتر [[ھووتەن شەکیبا|هوتەن شەکیبا]]، [[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئیزدیار]] و ئەندامانی تری ستافی فیلمەکە پۆستێکیان لە [[ئینستاگرام]] بڵاوکردەوە:<ref>{{Cite web |date=٢٠٢٢-٠٢-١٣ |title=چیرۆکی قینی سێ دەرهێنەری ناسراو لەگەڵ فێستیڤاڵی فیلمی فەجر |url=https://www.khabaronline.ir/news/1602644/ماجرای-قهر-سه-کارگردان-سرشناس-با-جشنواره-فیلم-فجر |access-date=٢٠٢٣-٠٢-٠٢ |website=خبرآنلاین |language=fa}}</ref> {{Blockquote|text=کۆتایی هات. ئێمە لەم فێستیڤاڵەدا هاندان و خۆشەویستی ئێوەی ئازیز، خەڵک، بینەران، هاوکاران و ڕەخنەگرانی فیلم بوو، کە بەڕاستی لەگەڵ هیچ شتێکی ئەم جیهانە بەراورد ناکرێت. چ خەڵاتێک باشتر لەوەی ببینی ئەو کارەی دروستت کردووە لە دڵی خەڵکدایە و خۆشیان دەوێت... بەڵام ئێمە هێشتا شەرمەزارین کە حساب بۆ دەنگی خەڵک نەکرا، و ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە بەشە گرنگ و خەڵاتی گەورەی فەجر کە شکۆی خۆیلەدەست دا.|author=ئەکتەرانی فیلمی ''دیداری تایبەت''}} ''دیداری تایبەت'' لە ١٠ ڕۆژی کۆتایی فێستیڤاڵەکەدا لە پلەی یەکەمی بەشی دەنگداندا بوو. لە ١٠ی شوباتی ٢٠٢٢، کاتێک کاندیدەکانی چلەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر ڕاگەیەندران، هەمووان سەرسام بوون کە فیلمەکە تەنها دوو کاندیدبوونی بۆ باشترین ئەکتەری پشتگیریکەر و باشترین فیلمی یەکەم هەبوو، و ستافەکە تووڕە بوون کە فیلمەکەیان هەڵسەنگاندنی بۆ کراوە. ئەمە بووە هۆی ئەوەی کە بەرهەمهێنەر و ئەکتەرانی تر دووبارە ناڕەزایەتی دەرببڕن، و سکرتێری فێستیڤاڵیش لە وەڵامدا ڕایگەیاند کە:<ref>{{Cite web |date=٢٠٢٢-٠٢-١١ |title=دانپێدانانی سکرتێری فێستیڤاڵی فەجر سەبارەت بە کشاندنەوەی فیلمی دیداری تایبەت |url=https://www.khabaronline.ir/news/1601948/واکنش-دبیر-جشنواره-فجر-به-اعلام-انصراف-فیلم-ملاقات-خصوصی |access-date=٢٠٢٣-٠٢-٠٢ |website=خبرآنلاین |language=fa}}</ref> {{Blockquote|text=فیلمسازان، بەرهەمهێنەران و دەرهێنەران پێش ڕاگەیاندنی فیلمەکانیان بۆ فێستیڤاڵ ڕێسایەک واژۆ دەکەن. بەپێی ئەم ڕێسایە، ئەوان مافی ئەوەیان نییە تەنانەت چەند کاتژمێرێک پێش کۆتایی فێستیڤاڵەکەش فیلمەکانیان بکشێننەوە یان لاببەن.|author=مەسعوود نەقاشزادە / سکرتێری چلەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|source=}} سەڕەڕای ئەوەش، هیچ کەس لە ستاف و ئەکتەرانی فیلمەکە لە ڕێوڕەسمی کۆتاییدا ئامادە نەبوون. === سانسۆر و قەدەغەکردن === ئومێد شەمس، دەرهێنەری فیلمەکە، لە کاتی نمایشکردنیدا ڕایگەیاند:<ref name=":0" /> {{Blockquote|text=فیلمی ''دیداری تایبەت'' بۆ چەند مانگێک قەدەغە بوو -دواتر لەلایەن بەرهەمهێنەرەوە لە فێستیڤاڵ کشێنراوە- و بەرهەمهێنەر نزیکەی ٦ مانگ بەدوای مۆڵەتی نمایشدا دەگەڕا. بەڵام بەهۆی ئەو ڕووداوانەی لە کۆمەڵگەدا ڕووی دا، چاوەڕێی گۆڕانی بارودۆخەکە بووین و هێشتا نەماندەویست لەو کاتەدا بڵاوی بکەینەوە، بەڵام لە کۆتاییدا نمایش کرا.}} لە وەڵامی پرسیارێکدا کە فیلمەکە تا چەند سانسۆر کراوە، وتی:<ref name=":0" /> {{Blockquote|text=فیلمەکە بە هیچ شێوەیەک سانسۆر نەکراوە و نزیکەی هەمان ئەو وەشەیەیە کە لە فێستیڤاڵی فیلمی فەجر نمایشکرا. تەنها ئەو شتەی کە بۆ نمایش گۆڕدرا، ڕستەی "فیلمەکە لەسەر بنەمای ڕووداوێکی ڕاستەقینە دروستکراوە" بوو لە سەرەتای فیلمەکەدا، کە لە فیلمەکە لادرا.|author=امید شمس / دەرهێنەری فیلمەکە}} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == *{{IMDb title|18073134}} [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] ek71zajt9moiqmh74uu8ta8g142pn15 0 305371 1689226 1687028 2026-10-18T12:05:58Z DiyarKamaran 50583 1689226 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = کاردۆ عەبدولقەهار مستەفا | image = شەهید کاردۆ گەڵاڵی.jpg | image_size = | alt = | caption = | other_names = کاردۆ گەڵاڵی | birth_date = ١٩٥١ | birth_place = گوندی [[کەردز]]، [[هەولێر]]{{هن}}{{ئاڵا|کوردستان}} | death_date = ٩ی تەممووزی ١٩٨٣ (٣٢ ساڵ ژیاوە) | death_place = [[بەغدا]]، [[عێراق]] | death_cause = لەسێدارەدان لەلایەن ڕژێمی بەعسەوە | nationality = | occupation = یاساناس، پارێزەر، شاعیر، سیاسەتمەدار | party = [[بزووتنەوەی سۆشیالیستی کوردستان]]{{هن}}[[پارتی دیموکراتی کوردستان]] | years_active = ١٩٧٠–١٩٨٣ }} '''کاردۆ عەبدولقەهار مستەفا'''، ناسراو بە '''کاردۆ گەڵاڵی''' (١٩٥١ – ٩ی تەممووزی ١٩٨٣)، تێکۆشەر، یاساناس، شاعیر و یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی [[بزووتنەوەی سۆشیالیستی کوردستان|بزووتنەوەی سۆسیالیستی دیموکراتی کوردستان]] و شۆڕشی نوێی گەلی کورد بوو. ئەو لە تەمەنی لاوێتییەوە تێکەڵ بە خەباتی ڕزگاریخوازی گەلی کورد بوو و لە کۆتاییدا بەهۆی چالاکییە سیاسییەکانییەوە لەلایەن [[عێراقی بەعس|ڕژێمی بەعسەوە]] لەسێدارە درا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2016-04-11 |سەردێڕ=شەهید ( کاردۆ گەڵاڵی ) ئەوەندی من دەمناسی |ناونیشان=https://chra.tv/%d8%b4%db%95%d9%87%db%8c%d8%af-%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%af%db%86-%da%af%db%95%da%b5%d8%a7%da%b5%db%8c-%d8%a6%db%95%d9%88%db%95%d9%86%d8%af%db%8c-%d9%85%d9%86-%d8%af%db%95%d9%85%d9%86%d8%a7%d8%b3/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-14 |وێبگە=CHRA.TV}}</ref> == ژیانی سەرەتایی == کاردۆ گەڵاڵی لە ساڵی ١٩٥١ لە گوندی [[کەردز]]، سەر بە شارۆچکەی [[قوشتەپە]] لە پارێزگای [[هەولێر]]، لە بنەماڵەیەکی خوێندەوار لەدایک بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شەهید (کاردۆ گەڵاڵی) ئەوەندی من دەمناسی‌ |ناونیشان=https://www.pukmedia.com/KS/details/?Jimare=78553 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-14 |وێبگە=www.pukmedia.com |زمان=ku}}</ref> خولیایەکی زۆری بۆ خوێندنەوە هەبوو و خاوەنی کتێبخانەیەکی تایبەتی بوو لە ماڵەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سیاسەتمەدار و نووسەر و پارێزەر ... کاردۆ گەڵاڵی |ناونیشان=https://kurdistannet.org/kn2011/index.php/kn-taibet/2009-01-10-21-52-05/2011-02-16-22-17-07 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-14 |وێبگە=kurdistannet.org}}</ref> == خوێندن == قۆناغی سەرەتایی لە قوتابخانەی گوندی کەردز تەواو کرد، پاشان قۆناغەکانی ناوەندی و ئامادەیی لە [[ھەولێر|هەولێر]] خوێند. لەو ماوەیەدا تێکەڵ بە کاری سیاسی بوو و ڕۆڵی بەرچاوی لە ڕێکخستنەکانی یەکێتی قوتابیانی کوردستاندا هەبوو. دواتر لە کۆلێژی یاسای [[زانکۆی بەغدا]] وەرگیرا. لە ساڵی ١٩٧٤، بەهۆی پەککەوتنی گفتوگۆکانی نێوان [[شۆڕشی ئەیلوول]] و حکوومەتی عێراق و دەستپێکردنەوەی شەڕ، خوێندنی بەجێهێشت و پەیوەندی بە شۆڕشەوە کرد. دوای نسکۆی ١٩٧٥ گەڕایەوە بۆ تەواوکردنی خوێندن و لە ساڵی ١٩٧٨ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە یاسادا وەرگرت. هەر لەو ساڵەدا وەک پارێزەر لە هەولێر نووسینگەی کردەوە و دەستبەکار بوو. == ژیانی سیاسی == کاردۆ گەڵاڵی لە تەمەنی لاوێتییەوە کادیرێکی چالاکی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[شۆڕشی ئەیلوول]] بوو. دوای نسکۆی ١٩٧٥ ڕۆڵێکی سەرەکی لە بوژاندنەوە و دروستکردنەوەی ڕێکخستنە نهێنییەکاندا هەبوو. ئەو یەکێک بوو لە دەستەی دامەزرێنەرانی [[بزووتنەوەی سۆشیالیستی کوردستان|بزووتنەوەی سۆسیالیستی دیموکراتی کوردستان]]، لەگەڵ کەسایەتییە دیارەکانی وەک [[ساڵح یووسفی|ساڵح یوسفی]]، [[عەلی عەسکەری]]، دکتۆر خالید، [[عەلی هەژار]] و [[ڕەسوڵ مامەند]]. لە ڕێکخستنەکانی ناوشاری [[ھەولێر|هەولێر]] چالاک بوو و توانی ژمارەیەکی زۆر لە قوتابیان، لاوان و چین و توێژەکانی تری خەڵکی شار لە دەوری ڕێکخستنەکان کۆ بکاتەوە و بۆیان سیمیناری سیاسی و ڕۆشنبیری ساز بکات. == چالاکی ئەدەبی == جگە لە کاری یاسایی و سیاسی، لە بواری ئەدەب و شیعریشدا چالاک بوو. دوو کتێبی چاپکراوی هەبوو بە ناوەکانی ''زێدەبایی'' و ''عەلی شون هەڵگر''. هەروەها کۆمەڵێک شیعر و وتاری سیاسی و ئەدەبی لە ڕۆژنامە و گۆڤارەکانی کوردستانی ئەو سەردەمەدا بڵاو کردەوە. == دەستگیرکردن و لەسێدارەدان == لە ٩ی نیسانی ١٩٧٩، کاتژمێر ١٠ی بەیانی، لە کاتی ئەنجامدانی کاری پارێزەری لەناو حەرەمی دادگای [[هەولێر]]، کاردۆ گەڵاڵی و هاوڕێکەی عەلی هەژار لەلایەن مەفرەزەیەکی تایبەتی دەزگای ئەمنی بەعسەوە دەستگیر کران. ئەوان ماوەی چوار ساڵ و سێ مانگ لە زیندانەکانی ئەمنی هەولێر و [[مووسڵ|موسڵ]] و [[زیندانی ئەبووغرێب]] لە [[بەغدا]] ئەشکەنجە دران، بەڵام هیچ نهێنییەکی ڕێکخستنیان نەدرکاند. لە ٩ی تەممووزی ١٩٨٣ لە بەغدا لەسێدارە دران و تەرمەکانیان نەدرانەوە بە کەسوکاریان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=٤۱ ساڵ تێپەڕ دەبێت بەسەر شەهیدبوونی شەهید عه‌لی هەژار و شەهید کاردۆ گەڵاڵی |ناونیشان=https://www.jamawarnews.com/detailnews.aspx?jimare=11908&cor=1&related=2031 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-14 |وێبگە=www.jamawarnews.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:یاساناس]] [[پۆل:شاعیران]] [[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:نووسەران]] [[پۆل:پارێزەران]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] lh0ddbxem7ht7n04a85qc8xfprm1d4q 1 305388 1689509 1687414 2026-10-18T20:12:50Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689509 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دیداری تایبەت (فیلم)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1687413 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220531072629/https://www.fajrfilmfestival.com/news/3202 بۆ https://www.fajrfilmfestival.com/news/3202 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٢١، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دیداری تایبەت (فیلم)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689508 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220626233918/https://www.fajrfilmfestival.com/news/3225 بۆ https://www.fajrfilmfestival.com/news/3225 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:١٢، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) lkjjwo2ivcvayfxroha6vqsqz3zaqrr 0 305391 1689439 1687473 2026-10-18T17:48:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:وێژە|وێژە]]، [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:ڕۆمانەکان|ڕۆمانەکان]]، [[دەروازە:شیعر|شیعر]] و [[دەروازە:شانۆ|شانۆ]] 1689439 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer| name=ویلیام فۆکنەر |image=Carl Van Vechten - William Faulkner (greyscale and cropped).jpg|caption=فۆکنەر له 1954|birth_name=ویلیام کوتبێرت فۆکنەر<!-- His birth name was spelled FALKNER, later, its spelling was changed to Faulkner. -->|birth_date={{birth date|1897|09|25}}|birth_place=[[New Albany, Mississippi]], U.S.|death_date={{death date and age|1962|07|06|1897|09|25}}|death_place=[[Byhalia, Mississippi]], U.S.|education=<!-- Per MOS:INFOEDU, for post-secondary graduates only -->|spouse={{marriage|Estelle Oldham|June 1929}}|children=1|notable_works={{ubl|''[[The Sound and the Fury]]'' (1929)|''[[As I Lay Dying]]'' (1930)|''[[Sanctuary (Faulkner novel)|Sanctuary]]'' (1931)|''[[Light in August]]'' (1932)|''[[Absalom, Absalom!]]'' (1936)|''[[A Fable]]'' (1954)}}|awards={{ubl|[[Nobel Prize in Literature]] (1949)|[[National Book Award]] {{awrap|(1951, 1955)}}|[[Pulitzer Prize for Fiction]] {{awrap|(1955, 1963)}}}}|signature=Faulkner signature.png}}  '''ویلیام کوتبێرت فۆکنەر''' (٢٥ی ئەیلوولی ١٨٩٧&nbsp;– ٦ی تەمموزی ١٩٦٢) نووسەرێکی ئەمریکییە. ئەو بە ڕۆمان و کورتە چیرۆکەکانی ناسراوە کە لە ناوچەی خەیاڵی یۆکناپاتاوفا کاونتی, [[میسیسیپی]], وەستانێکە بۆ ناوچەی لافایێت کە زۆربەی ژیانی تێدا بەسەر بردووە. براوەی خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیات لە ساڵی ١٩٤٩, فۆکنەر یەکێکە لە نووسەرە بەناوبانگەکانی ئەدەبی ئەمریکی, زۆرجار بە گەورەترین نووسەری ئەدەبی باشوور دادەنرێت و وەک یەکێک لە کاریگەرترین و گرنگترین نووسەرانی سەدەی بیستەم دادەنرێت. فۆڵکنەر لە شاری نیو ئەلبانی لە ویلایەتی میسیسیپی لەدایکبووە و لە شاری ئۆکسفۆرد لە ویلایەتی میسیسیپی گەورە بووە. لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانی یەکەمدا]] پەیوەندی بە هێزی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا کرد، بەڵام لە شەڕدا خزمەتێکی نەکرد. گەڕانەوەی بۆ ئۆکسفۆرد، بۆ ماوەی سێ وەرز لە زانکۆی میسیسیپی خوێندوویەتی پێش ئەوەی وازی لە خوێندن بهێنێت. ڕووی لە [[نیوئۆرلەنس|نیو ئۆرلینز]] کرد، لەوێ یەکەم ڕۆمانی ''مووچەی سەربازان'' (١٩٢٥)ی نووسی. گەڕایەوە ئۆکسفۆرد و فیلمی ''Sartorris'' (1927)ی نووسی، کە یەکەم بەرهەمی بوو لە ناوچەی یۆکناپاتاوفا. لە ساڵی ١٩٢٩دا ''کتێبی دەنگ و تووڕەیی'' بڵاوکردەوە. ساڵی دواتر نووسیویەتی ''As I Lay Dying''. دواتر لەو دەیەیەدا، ''لە مانگی ئابدا نووسیویەتی Light'' ; ''ئەبشالۆم، ئەبشالۆم!'' '';'' و ''زە وایلد پاڵمز''. هەروەها وەک سیناریۆنووس کاری کردووە، بەشداری کردووە لە ڕۆمانی ''(To Have and Have Not'' و<nowiki><i id="mwPA">The Big Sleep</i></nowiki> )ی هاوارد هۆکس کە لە ڕۆمانی ڕیمۆند چاندلەرەوە وەرگیراوە. ناوبانگی فۆکنەر دوای بڵاوکردنەوەی ڕۆمانی ''فۆلکنەری گەورە'' (1946)ی مالکۆم کاولی گەشەی کرد، هەروەها خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی 1949ی پێبەخشرا بەهۆی "بەشدارییە بەهێز و ناوازەکەی لە ڕۆمانی ئەمریکی مۆدێرن".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1949/summary/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200602015135/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1949/summary/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 2, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=2023-01-04 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> تاکە خاوەنی خەڵاتی نۆبڵە کە لەدایکبووی شاری میسیسیپییە. دوو لە بەرهەمەکانی بە ''ناوەکانی ئەفسانەیەک'' (١٩٥٤) و ''ڕیڤەرز'' (١٩٦٢) خەڵاتی پولیتزەری بۆ چیرۆکی خەیاڵی بەدەستهێنا. فۆکنەر لە ٦ی تەمموزی ١٩٦٢ بەهۆی کەوتنەخوارەوەی ئەسپەکەیەوە لە مانگی تەمموزی ١٩٦٢ بەهۆی [[جەڵدەی دڵ|جەڵتەی دڵەوە]] گیانی لەدەستدا. ڕالف ئێلیسۆن بە "گەورەترین هونەرمەند کە باشوور بەرهەمی هێناوە" ناوی بردووە. == ژیان == === منداڵی و میرات === [[File:William_Clark_Falkner.jpg|وێنۆک| فۆڵکنەر لە ژێر کاریگەری چیرۆکەکانی ویلیام کلارک فالکنەر بوو، کە باپیرە گەورەی باوکی و هاوناوی بوو.]] فۆڵکنەر لە ٢٥ی ئەیلوولی ١٨٩٧ لە شاری نیو ئەلبانی لە ویلایەتی میسیسیپی لەدایکبووە، یەکەم کوڕی چوار کوڕی مۆری کوتبێرت فالکنەر و مۆد باتلەر بووە.<ref name="Ole Miss">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.olemiss.edu:80/mwp/dir/faulkner_william/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151101145349/http://www.olemiss.edu:80/mwp/dir/faulkner_william/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2015-11-01 |ڕێکەوتی سەردان=2026-06-24 |وێبگە=Olemiss.edu}}</ref> خێزانەکەی چینی ناوەڕاستی سەرەوە بوون، بەڵام "تەواو لە ئەرستۆکراسی پەتۆی فیۆداڵی کۆن نەبوون". دوای ئەوەی مۆد پلانی مۆری بۆ بوون بە ڕەنجەر لە تەکساس ڕەتکردەوە، خێزانەکە لە ساڵی ١٩٠٢دا ڕوویان لە ئۆکسفۆرد لە ویلایەتی میسیسیپی کرد، کە باوکی فۆکنەر لەوێ جێگیرخانەیەکی جل و بەرگی و فرۆشگای ڕەقەکاڵای دامەزراند پێش ئەوەی ببێتە بەڕێوەبەری بازرگانی زانکۆی میسیسیپی.<ref name="Minter 1980, p. 8" /> جگە لە ماوەی کورت لە شوێنەکانی تر، فۆڵکنەر تا کۆتایی ژیانی لە ئۆکسفۆرد ژیاوە.<ref name="Ole Miss" /><ref name="Nobel Prize">{{Nobelprize}}</ref> فۆکنەر تەمەنی کوڕێتی بە گوێگرتن لەو چیرۆکانەی بەسەر برد کە لەلایەن گەورەکانیەوە بۆی دەگێڕدرانەوە – چیرۆکەکان کە [[شەڕی ناوخۆییی ئەمریکا|شەڕی ناوخۆ]] و کۆیلایەتی و [[کوو کڵەس کڵان|کو کلۆکس کلان]] و بنەماڵەی فۆکنەریان گرتەوە.<ref name="ReferenceA">Minter, David L. ''William Faulkner, His Life and Work''. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press, 1980; {{ISBN|0-8018-2347-1}}</ref> ویلیامی گەنج زۆر کاریگەری مێژووی خێزانەکەی و ئەو ناوچەیەی کە تێیدا ژیاوە بووە. میسیسیپی هەستی نوکتەیی ئەو، هەستی پێگەی کارەساتباری [[ئەمریکییەکان|ئەمریکییەکانی]] " [[ئەمریکییە ئەفریقییەکان|ڕەش]] و [[ئەمریکییە سپیپێستەکان|سپی]] "، تایبەتمەندی کارەکتەرە باشوورییەکان و بابەتەکانی بێ کات، لەوانەش کەسانی زیرەکی توند کە لە پشت ڕووبەری کوڕە باش و سادە و سادەکانەوە نیشتەجێن، دیاری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=2020-11-18 |title=William Faulkner's Demons |url=https://www.newyorker.com/magazine/2020/11/30/william-faulkners-demons |journal=The New Yorker |language=en-US |access-date=2023-03-03}}</ref> بە تایبەتی کاریگەری چیرۆکەکانی باپیرە گەورەی ویلیام کلارک فالکنەر بوو، کە بووبووە کەسایەتییەکی نزیک لە ئەفسانەیی لە باکووری میسیسیپی. فالکنەری گەورە لە هەژاریدا لەدایک بووە، کەسێکی توندڕەوی دیسپلین بووە و عەقیدێکی کۆنفیدڕاڵی بووە. دوو جار بە تۆمەتی کوشتن دادگایی کرا و بێتاوان دەرچوو، بووە ئەندامی ماڵی میسیسیپی و بووەتە خاوەنی بەشێکی هێڵی ئاسن پێش ئەوەی لەلایەن هاوخاوەنەکەیەوە بکوژرێت. فۆڵکنەر زۆر لایەنی ژیاننامەی باپیرە گەورەی لە بەرهەمەکانی دواتردا جێگیر کردووە. فۆڵکنەر سەرەتا لە قوتابخانەدا سەرکەوتوو بوو و پۆلی دووەمی بەجێهێشت. بەڵام لە شوێنێکەوە لە پۆلی چوارەم و پێنجەمەوە دەستی پێکرد، منداڵێکی بێدەنگتر و کشاوەتر بوو. ناوبەناو یاری وازهێنانی دەکرد و بێباک بوو لە کاری قوتابخانە. بەڵکو گرنگی بە لێکۆڵینەوە لە مێژووی میسیسیپی دا. دابەزینی ئاستی ئاستی لە قوتابخانەدا بەردەوام بوو و فۆڵکنەر کۆتایی بە دووبارەکردنەوەی پۆلەکانی یازدە و دوانزە هێنا و هەرگیز لە ئامادەیی دەرنەچوو.<ref name="ReferenceA" /> لە تەمەنی هەرزەکاریدا لە ئۆکسفۆرد، فۆڵکنەر لەگەڵ ئیستێل ئۆلدهام (١٨٩٧-١٩٧٢) کە کچە بەناوبانگەکەی مەیجر لیموێل و لیدا ئۆلدهام بوو، هاوڕێیەتی دەکات و هەروەها پێیوابوو کە هاوسەرگیری لەگەڵ دەکات. بەڵام ئیستێل لە کاتی ڕۆمانسیەتەکەیاندا لەگەڵ کوڕانی دیکەدا هاوڕێیەتی دەکات و لە ساڵی ١٩١٨دا کۆرنێل فرانکلین (پێنج ساڵ لە فۆکنەر گەورەترە) پێش ئەوەی فۆڵکنەر پێشنیاری هاوسەرگیری بۆ بکات. ئەویش قبوڵى کرد. {{تێبینی|He proposed marriage to her before Faulkner did. Her parents insisted she marry Franklin for various reasons: he was an Ole Miss law graduate, had recently been commissioned as a major in the [[Hawaii Army National Guard]], and came from a respectable family with whom they were old friends.<ref name="Parini 2004 pp. 36"/>}} === گەشت بۆ باکوور و نووسینە سەرەتاییەکان === کاتێک تەمەنی ١٧ ساڵ بوو، فۆڵکنەر فیل ستۆن ی ناسی، کە بووە کاریگەرییەکی گرنگی سەرەتایی لەسەر نووسینەکانی. ستۆن چوار ساڵ لە خۆی گەورەتر بوو و لە یەکێک لە خێزانە گەورەکانی ئۆکسفۆردەوە هاتبوو؛ خولیای ئەدەبیات بووە و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە [[زانکۆی یەیڵ|یێڵ]] و زانکۆی میسیسیپی هەبووە. ستۆن بەشێک لە شیعری سەرەتایی فۆڵکنەری خوێندەوە و سەرسام بوو، بوو بە یەکێک لە یەکەم کەسەکان کە بەهرەی فۆڵکنەری ناسی و هانی دا. ستۆن ڕاهێنەری فۆڵکنەری گەنج بوو، بەرهەمەکانی نووسەرانی وەک [[جەیمز جۆیس|جەیمس جۆیس]] ناساند کە کاریگەرییان لەسەر نووسینی فۆکنەر خۆی هەبوو. فۆڵکنەر لە سەرەتای بیستەکانی تەمەنیدا ئەو شیعر و کورتە چیرۆکانەی کە نووسیبووی بۆ ستۆن بە هیوای چاپکردنیان بەخشییە ستۆن. ستۆن ئەمانەی بۆ بڵاوکەرەوەکان نارد، بەڵام بە شێوەیەکی یەکسان ڕەتکرانەوە.<ref name="Coughlan, Robert 1953">Coughlan, Robert. ''The Private World of William Faulkner'', New York: Harper & Brothers, 1953 {{ISBN|0-8154-0424-7}}</ref> لە بەهاری ساڵی ١٩١٨، فۆڵکنەر گەشتێکی کرد بۆ ئەوەی لەگەڵ ستۆن لە یێڵ بژی، کە یەکەم گەشتی بوو بۆ باکوور. لە ڕێگەی ستۆنەوە، فۆکنەر نووسەرانی وەک [[شێروود ئەندەرسۆن]] و [[ڕۆبێرت فرۆست|ڕۆبەرت فرۆست]] و [[ئێزرا پاوەند|ئێزرا پاوند]] ناسی. لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانی یەکەمدا]]، فۆڵکنەر هەوڵیدا بچێتە ناو سوپای ئەمریکاوە. باس لەوەش هەیە کە ئاماژە بەوە دەکات کە ڕەتکراوەتەوە بەهۆی ئەوەی کێشی کەمتر بووە و باڵای کورتی 5'5". گێڕانەوەی دیکەش بە مەبەستی ئەوە دەسەلمێنن کە ئەو گێڕانەوەی پێشتر باسکراون درۆن. هەرچەندە سەرەتا پلانی دانابوو بچێتە ناو [[سوپای بەریتانیا]] بەو هیوایەی کە وەک ئەفسەرێک ڕاسپێردرێت، بەڵام فۆکنەر لەبری ئەوە بە نامەیەکی ساختە پەیوەندی بە هێزی ئاسمانی شاهانە (کەنەدا) کرد و یێڵی بەجێهێشت بۆ ئەوەی لە [[تۆرۆنتۆ]] مەشق و ڕاهێنان وەربگرێت. لە 10ی تەمموزی 1918 لە تۆرۆنتۆ ناوی خۆی تۆمار کرد، وەک سەربازی تایبەت (2 Class)، ژمارە 173799، لە RAF (C)<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |last=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=1919 |ناونیشان=https://www.fold3.com/image/614970413/1567-page-260-uk-royal-air-force-airmens-service-records-1918-1940 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2025 |وێبگە=Fold3.com}}</ref> بەڵام هەرگیز لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا خزمەتگوزاری چالاکانەی لە دەرەوەی وڵات نەبینیوە، تەنها لە کۆگای دامەزراو لە تۆرۆنتۆ مەشق و ڕاهێنان دەکات.<ref>{{Cite book|last=Watson|first=James G.|title=William Faulkner: Self-Presentation and Performance|publisher=University of Texas Press|year=2002|isbn=978-0-292-79151-0|location=Austin}}</ref> [[File:William_Faulkner_in_Toronto,_Canada_(1918).jpg|alt=Faulkner is pictured in a military uniform and cap, leaning on a cane. A caption reads "Royal Flying Corps".|وێنۆک| فۆڵکنەر وەک کادێت لە هێزی ئاسمانی کەنەدا، ساڵی ١٩١٨]] لە ٤ی ژانویەی ١٩١٩ بەهۆی کۆتایی هاتنی جەنگەوە وەک سەربازی تایبەت (پۆلی دووەم) لە کارەکەی دوورخرایەوە، دوای ئەوەی ١٧٩ ڕۆژ خزمەت دەکات.<ref name="auto" /> سەرەڕای ئەوەی لە نامەکانیدا ئیدیعای ئەوە دەکات، فۆڵکنەر مەشقی کابینەی فڕۆکەوانی وەرنەگرتووە و هەرگیز فڕینی نەکردووە. لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩١٨دا کە گەڕایەوە بۆ ئۆکسفۆرد، فۆڵکنەر چیرۆکی جەنگی درۆینەی بۆ ناسیاوەکانی گێڕایەوە و تەنانەت برینێکی جەنگی ساختە کرد. لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانی یەکەمدا]]، فۆڵکنەر هەوڵیدا بچێتە ناو سوپای ئەمریکاوە. باس لەوەش هەیە کە ئاماژە بەوە دەکات کە ڕەتکراوەتەوە بەهۆی ئەوەی کێشی کەمتر بووە و باڵای کورتی 5'5". گێڕانەوەی دیکەش بە مەبەستی ئەوە دەسەلمێنن کە ئەو گێڕانەوەی پێشتر باسکراون درۆن. هەرچەندە سەرەتا پلانی دانابوو بچێتە ناو [[سوپای بەریتانیا]] بەو هیوایەی کە وەک ئەفسەرێک ڕاسپێردرێت، بەڵام فۆکنەر لەبری ئەوە بە نامەیەکی ساختە پەیوەندی بە هێزی ئاسمانی شاهانە (کەنەدا) کرد و یێڵی بەجێهێشت بۆ ئەوەی لە [[تۆرۆنتۆ]] مەشق و ڕاهێنان وەربگرێت. لە 10ی تەمموزی 1918 لە تۆرۆنتۆ ناوی خۆی تۆمار کرد، وەک سەربازی تایبەت (2 Class)، ژمارە 173799، لە RAF (C)<ref name="auto" /> بەڵام هەرگیز لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا خزمەتگوزاری چالاکانەی لە دەرەوەی وڵات نەبینیوە، تەنها لە کۆگای دامەزراو لە تۆرۆنتۆ مەشق و ڕاهێنان دەکات.<ref>{{Cite book|last=Watson|first=James G.|title=William Faulkner: Self-Presentation and Performance|publisher=University of Texas Press|year=2002|isbn=978-0-292-79151-0|location=Austin}}</ref> لە زانکۆی میسیسیپی خوێندوویەتی، لە ساڵی ١٩١٩ ناوی خۆی تۆمارکردووە، بۆ ماوەی سێ وەرز خوێندوویەتی پێش ئەوەی لە تشرینی دووەمی ١٩٢٠ وازی لە خوێندن هێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.olemiss.edu/mwp/dir/faulkner_william |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100922051232/http://www.olemiss.edu/mwp/dir/faulkner_william/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 22, 2010 |ڕێکەوتی سەردان=September 27, 2010}}</ref> فۆڵکنەر پەیوەندی بە برایەتی سیگما ئەلفا ئیپسیلۆنەوە کرد، و بەدوای خەونەکەیدا ڕۆیشت بۆ ئەوەی ببێتە نووسەر.<ref>{{Cite book|last=Messenger|first=Christian K.|url=https://books.google.com/books?id=-2XOVxoWpiQC&pg=PA219|title=Sport and the Spirit of Play in American Fiction: Hawthorne to Faulkner|date=1983|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-51661-7|page=219|language=en|access-date=March 2, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302103604/https://books.google.com/books?id=-2XOVxoWpiQC&pg=PA219|archive-date=March 2, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار وانەکانی بەجێدەهێشت و لە زمانی ئینگلیزیدا نمرەی "D"ی وەرگرتووە. بەڵام هەندێک لە شیعرەکانی لە بڵاوکراوەکانی کەمپسدا بڵاوکرانەوە.<ref name="Coughlan, Robert 1953" /> لە ساڵی ١٩٢٢ شیعری "پۆرترێت" لە گۆڤاری ئەدەبی نیو ئۆرلینز ''دابل دیلەر'' بڵاوکرایەوە. گۆڤارەکە دوای سێ ساڵ کۆمەڵە چیرۆکی "نیو ئۆرلینز"ی خۆی بڵاوکردەوە. دوای ئەوەی وازی لە خوێندن هێنا، کۆمەڵێک کاری سەیر و سەمەرەی وەرگرت: لە کتێبفرۆشێکی شاری نیویۆرک، وەک دارتاش لە ئۆکسفۆرد و وەک پۆستماستەری ئۆلێ میس. ئەو بەم بەیاننامەیە دەستی لە پۆستەخانە کێشایەوە: "نەفرەت دەبم ئەگەر پێشنیار بکەم لە ژێر کاریگەری هەموو چەقۆکێشێکی گەڕۆکدا بم کە دوو سەنت هەیە بۆ وەبەرهێنان لە مۆری پۆستەدا". === نیو ئۆرلینز و ڕۆمانە سەرەتاییەکان === {{سندووقی وتە|The peacefullest words. Peacefullest words. ''Non fui. Sum. Fui. Non sum.'' Somewhere I heard bells once. Mississippi or Massachusetts. I was. I am not. Massachusetts or Mississippi. Shreve has a bottle in his trunk. ''Aren't you even going to open it'' Mr and Mrs Jason Richmond Compson announce the ''Three times. Days. Aren't you even going to open it'' marriage of their daughter Candace ''that liquor teaches you to confuse the means with the end'' I am. Drink. I was not. Let us sell Benjy's pasture so that Quentin may go to Harvard and I may knock my bones together and together. I will be dead in. Was it one year Caddy said.}}  [[File:FQFauknerPirates.jpg|ڕاست|وێنۆک| لە ماوەی بەشێک لە کاتەکانی لە نیو ئۆرلینز، فۆکنەر لە خانوویەکدا لە گەڕەکی فەرەنسی (وێنەی ناوەڕاست زەرد) دەژیا.]] لە ساڵی ١٩٢٥ەوە، فۆڵکنەر شوقەیەکی لە شەقامی سانت پیتەر لەگەڵ تەلارساز و هونەرمەند ویلیام سپراتلینگ هاوبەش کرد. ساڵی دواتر بە شێوەیەکی تایبەت ''شێروود ئەندەرسۆن و کرێۆلە بەناوبانگەکانی دیکەیان'' بڵاوکردەوە، کە پارۆدییەک بوو لە ڕۆمانی ''شازادەی وێڵز و ئەمریکییە بەناوبانگەکانی دیکەی'' میگێل کۆڤاروبیاس، کە کاریکاتێرەکانی سپراتلینگیان لەبارەی بازنەی ئەدەبی چارەکی فەرەنسی لەگەڵ نووسین و پێشەکییەکی فۆڵکنەر تێکەڵ کرد. <ref name="Littleton2014">{{Cite book|last=Littleton|first=Taylor D.|title=William Spratling: His Life and Art|publisher=Louisiana State University Press|year=2014|isbn=978-0-8071-5626-1|edition=Louisiana paperback|location=Baton Rouge}}</ref> {{Rp|74–80}}<ref name="MorrillBerk1998">{{Cite book|last=Morrill|first=Penny Chittim|title=Mexican Silver: 20th Century Handwrought Jewelry & Metalwork|last2=Berk|first2=Carole A.|publisher=Schiffer Publishing|year=1998|isbn=978-0-7643-0663-1|edition=Revised|location=Atglen, Pennsylvania}}</ref> {{Rp|17}} لە کاتێکدا زۆربەی نووسەرانی نەوەی فۆڵکنەر گەشتیان بۆ ئەوروپا کردووە و لە ئەوروپا دەژیا، فۆڵکنەر لە ئەمریکا بە نووسین ماوەتەوە. فۆکنەر نیوەی یەکەمی ساڵی ١٩٢٥ی لە [[نیوئۆرلەنس|شاری نیو ئۆرلینز]] لە ویلایەتی لویزیانا بەسەر برد، کە زۆرێک لە هونەرمەندان و نووسەرانی بۆهێمی لەوێ دەژیا، بە تایبەتی لە گەڕەکی فەرەنسی کە فۆکنەر تێیدا ژیاوە لە مانگی ئازارەوە. لە ماوەی ژیانیدا لە نیو ئۆرلینز، فۆکۆسی فۆکنەر لە شیعرەوە بۆ نۆسراو گۆڕا و شێوازی ئەدەبی ئەو گۆڕانکارییەکی بەرچاوی لە ڤیکتۆریانەوە بۆ مۆدێرنیستی ئەنجامدا. ''ڕۆژنامەی تایمز-پیکایون'' چەندین کورتە بەرهەمی نۆسراوی خۆی بڵاوکردەوە. هەر لەو ماوەیەدا فۆڵکنەر یەکەم ڕۆمانی خۆی بە ''ناوی مووچەی سەربازەکان'' لە شاری نیو ئۆرلینز نووسی. ئەندەرسۆن یارمەتی دا لە دەستەبەرکردنی بڵاوکردنەوەی، هەروەها بڵاوکردنەوەی ''مێشوولە'', بە پێشنیارکردنی هەردوو بەرهەمەکە بۆ بڵاوکەرەوەکەی. <ref name="Faulkner 2004">Hannon, Charles. "Faulkner, William". ''The Oxford Encyclopedia of American Literature''. Jay Parini (2004), Oxford University Press, Inc. The Oxford Encyclopedia of American Literature: (e-reference edition). Oxford University Press {{Doi|10.1093/acrefore/9780190201098.013.484}}</ref> ئەمانە و بەرهەمە سەرەتاییەکانی تری فۆکنەر لە بەرهەمەکانی هاوچەرخەکانی وەک [[ئێرنست ھێمینگوەی|ئێرنست هێمینگوای]] و ئێف سکۆت فیتزجێراڵد دەچوو، هەندێکجار نزیک بوو لە دەستەواژەی گونجاو. خانووە بچووکەکە لە 624 Pirate's Alley، تەنها لە گۆشەی کاتدراڵی سانت لویس لە نیو ئۆرلینز، ئێستا شوێنی کتێبەکانی Faulkner House Books ە، کە هەروەها وەک بارەگای کۆمەڵەی Pirate's Alley Faulkner کاردەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wordsandmusic.org |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120628224641/http://www.wordsandmusic.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 28, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2012-08-13}}</ref> لە هاوینی ساڵی ١٩٢٧دا، فۆڵکنەر یەکەم ڕۆمانی خۆی نووسی کە لە ناوچەی خەیاڵی یۆکناپاتاوفا ''بە ناوی ئاڵاکان لە تۆزدا'' دانرا. ئەم ڕۆمانە زۆر سوودی لە نەریت و مێژووی باشوور وەرگرتووە، کە فۆڵکنەر لە تەمەنی گەنجیدا تێیدا سەرقاڵ بووە. ئەو لەگەڵ تەواوبوونی ڕۆمانەکەدا لەڕادەبەدەر شانازی بە ڕۆمانەکەوە دەکرد و پێیوابوو کە هەنگاوێکی بەرچاوە لە دوو ڕۆمانی پێشوویدا- بەڵام کاتێک پێشکەشکرا بۆ بڵاوکردنەوە بۆ Boni &amp;amp; Liveright, ڕەتکرایەوە. فۆڵکنەر بەم ڕەتکردنەوە وێران بوو بەڵام لە کۆتاییدا ڕێگەی بە بریکاری ئەدەبی خۆی، بن واسۆن، دا دەستکاری دەقەکە بکات و ڕۆمانەکە لە ساڵی ١٩٢٩ بە ناوی ''سارتوریس بڵاوکرایەوە.'' <ref name="Faulkner 2004" /> {{تێبینی|The original version was issued as ''[[Flags in the Dust]]'' in 1973.}} ئەم بەرهەمە جێگەی سەرنج بوو کە یەکەم ڕۆمانی بوو کە باسی شەڕی ناوخۆی دەکرد نەک جەختکردنەوە هاوچەرخەکان لەسەر جەنگی جیهانی یەکەم و میراتەکەی. لە کۆتاییدا کچەکەی فۆڵکنەر، جیل، پەیوەندی بە مامۆستای زانکۆی ڤێرجینیا دۆگلاس دەیەوە کرد سەبارەت بە گەڕاندنەوەی دەقەکە. نزیکەی یەک لەسەر چوار لە دەستنووسە ڕەسەنەکە لەلایەن واسۆنەوە بڕدرابوو بۆ ئەوەی داواکارییەکانی بڵاوکەرەوەکانی هارکۆرت، براس لە ساڵی ١٩٢٩دا جێبەجێ بکات. بە کارکردن لە تایپسکریپتێکی ماوەتەوە، دای بڕگە بڕاوەکانی گەڕاندەوە بەڵام لانیکەم بەشێکی زیادکراوی لە دەقی بڵاوکراوەدا لەخۆگرتبوو. ئەم چاپە نوێیە کە لە ساڵی ١٩٧٣ بڵاوکرایەوە، ناونیشانی ڕەسەنی فۆکنەریشی گەڕاندەوە بە ناوی ''ئاڵاکان لە تۆزدا.'' وەشانی سێیەمی نۆئێل پۆلک لەو کاتەوە جێگەی دای گرتووە و لەلایەن ڕاندۆم هاوسەوە بە دەقی یەکلاکەرەوە دادەنرێت کە بڵاوکەرەوەی ئێستای چیرۆکە خەیاڵییەکانی فۆڵکنەرن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2012 |ناونیشان=https://faulkner.drupal.shanti.virginia.edu/content/flags-dust |ڕێکەوتی سەردان=23 Feb 2025 |وێبگە=The Digital Yoknapatawpha Project}}</ref> === ''دەنگ و توڕەیی'' === [[File:The_Sound_and_the_Fury_(1929_1st_ed_dust_jacket).jpg|وێنۆک| ''دەنگ و تووڕەیی'' (١٩٢٩)]] لە پاییزی ساڵی ١٩٢٨، تەنها دوای ٣١ ساڵەی لەدایکبوونی، فۆکنەر دەستی کرد بە کارکردن لەسەر ''فیلمی The Sound and the Fury''. سەرەتا بە نووسینی سێ کورتە چیرۆک لەسەر کۆمەڵێک منداڵ بە ناوی کۆتایی کۆمپسۆن دەستی پێکرد، بەڵام زۆری نەخایاند دەستی کرد بە هەستکردن بەوەی کە ڕەنگە ئەو کارەکتەرانەی کە دروستی کردوون باشتر گونجاو بن بۆ ڕۆمانێکی تەواو. ڕەنگە لە ئەنجامی نائومێدی لە ڕەتکردنەوەی سەرەتایی فیلمی ''ئاڵاکان لە تۆزدا''، ئێستا فۆکنەر بێباک بووبوو لە بڵاوکەرەوەکانی و ئەم ڕۆمانەی بە شێوازێکی زۆر تاقیکاریتر نووسیبوو. لە وەسفکردنی پرۆسەی نووسین بۆ ئەم بەرهەمەدا، فۆڵکنەر دواتر وتی ڕۆژێک وا دیار بوو دەرگاکەم لە نێوان خۆم و هەموو ناونیشانی بڵاوکەرەوە و لیستی کتێبەکاندا داخست. بە خۆمم گوت: ئێستا دەتوانم بنووسم.' === ١٩٢٩ {{En dash}} ١٩٣١ === لە ساڵی ١٩٢٩ فۆڵکنەر لەگەڵ ئیستێل ئۆلدهام هاوسەرگیری کرد و ئەندرۆ کوهن وەک باشترین پیاو لە ئاهەنگی هاوسەرگیرییەکەدا کاری کرد. ئیستێل دوو منداڵی هاوسەرگیری پێشووی لەگەڵ کۆرنێل فرانکلین لەگەڵ خۆی هێنا و فۆکنەر هیوای خواست وەک نووسەرێک پشتگیری خێزانە نوێیەکەی بکات. فۆکنەر و ئیستێل یەک منداڵیان پێکەوە هەبوو، کچەکەیان جیل (١٩٣٣-٢٠٠٨). لە ساڵی 1929 دەستی بە نووسینی ''As I Lay Dying'' کردووە لەکاتێکدا بە شۆفتی شەوانە لە زانکۆی میسیسیپی پاوەر هاوس کاردەکات. ڕۆمانەکە لە ساڵی ١٩٣٠ بڵاوکراوەتەوە. لە ساڵی ١٩٣٠ەوە، فۆڵکنەر بەشێک لە کورتە چیرۆکەکانی بۆ گۆڤارە نەتەوەییە جیاوازەکان نارد. چەندین لەوانە بڵاوکرانەوە و داهاتێکی ئەوتۆیان بۆ هێنا کە بتوانێت خانوویەک لە ئۆکسفۆرد بۆ خێزانەکەی بکڕێت، کە ناوی لێنا ڕۆوان ئۆک. فۆڵکنەر بەهۆی خواستی پارە پەیداکردنەوە سووتەمەنی پێدرا، ''کتێبی سانکچەری'' نووسی. بە وەرگرتنی ڕۆیاڵیتی سنووردار لە کارەکانی، کورتە چیرۆکی لە گۆڤارەکانی وەک ''ڕۆژنامەی ئێوارەی شەممە پۆستدا'' بڵاوکردەوە بۆ تەواوکردنی داهاتەکەی. لە ساڵی ١٩٣١ یەکەم منداڵی فۆڵکنەر، کچێک کە ناویان ناوە ئەلاباما، لەدایک بوو، بەڵام دوای ٩ ڕۆژ کۆچی دوایی کرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 25, 2015 |ناونیشان=https://www.al.com/entertainment/2015/09/the_tragic_tale_of_william_fau.html |ڕێکەوتی سەردان=June 25, 2026 |وێبگە=Al.com}}</ref> === ''ڕووناکی لە مانگی ئاب'' و ساڵانی هۆلیوود === [[File:Light_in_August_(1932_dust_jacket_cover).jpg|ڕاست|وێنۆک| ''ڕووناکی لە مانگی ئابی'' (١٩٣٢)]] تا ساڵی ١٩٣٢ فۆڵکنەر پێویستی بە پارە بوو. داوای لە واسۆن کرد مافی زنجیرەییکردنی ڕۆمانەکەی کە تازە تەواو بووە، ''ڕووناکی لە مانگی ئابدا''، بە گۆڤارێک بە ٥ هەزار دۆلار بفرۆشێت، بەڵام هیچیان ئەو ئۆفەرەیان قبوڵ نەکرد. پاشان [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر|ستۆدیۆی ئێم جی ئێم]] پێشنیاری کرد بۆ فۆکنەر کار بکات وەک سیناریۆنووس لە هۆلیوود. فۆڵکنەر بینەرێکی بەئەمەکی فیلم نەبوو و ڕەخنەی هەبوو لە کارکردن لە پیشەسازی فیلمدا. وەک ئاندرێ بلایکاستن کۆمێنت دەکات، "پێویستی زۆری بە پارە بوو و هیچ بیرۆکەیەکی نەبوو کە چۆن بەدەستی بهێنێت... بۆیە چووە هۆلیوود". ئاماژە بەوە کراوە کە نووسەرانی وەک فۆڵکنەر هەمیشە بەهۆی لێهاتوویی نووسینیانەوە بەکرێ نەگیراون بەڵکو "بۆ بەرزکردنەوەی شکۆمەندی ئەو...نووسەرانەی کە بەکرێیان گرتووە". <ref name="Bleikasten 2017 218" /> لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٣٢ گەیشتە [[شاری کولڤەر، کالیفۆرنیا|شاری کالڤەر سیتی لە ویلایەتی کالیفۆرنیا]]. ئەو کارە پەیوەندییەکی وردە وردەی لەگەڵ فیلمسازی و لەگەڵ کالیفۆرنیا دەستپێکرد، ئەمەش قورس بوو بەڵام بەرگەی گرت بۆ ئەوەی "مووچەیەکی بەردەوام بەدەستبهێنێت کە خێزانەکەی لە ماڵەوە پشتگیری دەکرد". <ref name="Solomon 2017 1">{{Cite book|last=Solomon|first=Stefan|url=https://books.google.com/books?id=eyIuDwAAQBAJ|title=William Faulkner in Hollywood: Screenwriting for the Studios|date=2017|publisher=University of Georgia|isbn=9780820351148|location=Athens|page=1|access-date=May 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210529180140/https://books.google.com/books?id=eyIuDwAAQBAJ|archive-date=May 29, 2021|url-status=live}}</ref> سەرەتا ئارەزووی کارکردنی لەسەر کارتۆنەکانی میکی ماوس ڕاگەیاند، درکی بەوە نەکرد کە لەلایەن [[ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی|کۆمپانیای واڵت دیزنی پرۆداکشنزەوە]] بەرهەم هێنراون نەک کۆمپانیای MGM. یەکەم سیناریۆی فیلمی ''ئەمڕۆ دەژین'' بوو کە وەرگێڕانی کورتە چیرۆکەکەی بوو بە ناوی "Turnabout"، کە وەڵامێکی تێکەڵاوی وەرگرت. پاشان وەرگێڕانێکی شاشەیی لە ''فیلمی سارتوریس'' نووسی کە هەرگیز بەرهەم نەهێنرا. لە ساڵی ١٩٣٢ تا ١٩٥٤ فۆکنەر کاری لەسەر نزیکەی ٥٠ فیلم کردووە. لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٤، فۆڵکنەر وەرگێڕانی سیناریۆی ڕۆمانی ''(هەبێت و نەبوونی)'' ی [[ئێرنست ھێمینگوەی|ئێرنست هێمینگوای]] نووسی. فیلمەکە یەکەم فیلم بوو کە لۆرن باکال و [[ھەمفری بۆگارت|هامفری بۆگارت]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕا. بۆگارت و باکال ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن لە ''فیلمی The Big Sleep'' ی هۆکس، کە فیلمێکی دیکەیە کە فۆڵکنەر کاری لەسەر کردووە. فۆڵکنەر ڕەخنەی زۆری لەو شتانە گرت کە لە هۆلیوود دۆزیبوویەوە و نامەی دەنووسی کە "لە تۆنێکی تونددا، وێنەیەکی نەگبەتانەی هونەرمەندێکی ئەدەبی دەکێشا کە لە بابلێکی کولتووریدا زیندانی کراوە ". <ref>{{Cite book|last=Solomon|first=Stefan|url=https://books.google.com/books?id=eyIuDwAAQBAJ|title=William Faulkner in Hollywood: Screenwriting for the Studios|date=2017|publisher=University of Georgia|isbn=9780820351148|location=Athens|page=1|access-date=May 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210529180152/https://books.google.com/books?id=eyIuDwAAQBAJ|archive-date=May 29, 2021|url-status=live}}</ref> زۆرێک لە زانایان سەرنجیان هێناوەتە سەر ئەو دووڕیانەی کە تووشی بووە و ئەو سەختییەی کە بووەتە هۆی ناخۆشییەکی جددی. <ref name="Solomon 2017 1" /> <ref name="Lights! camera! author! authorship as Hollywood performance.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Leitch, Thomas |year=2016 |title=Lights! camera! author! authorship as Hollywood performance |journal=Journal of Screenwriting |volume=7 |issue=1 |pages=113–127 |doi=10.1386/josc.7.1.113_1}}</ref> لە هۆلیوود لەگەڵ دەرهێنەر هاوارد هۆکس کاردەکات، کە بە خێرایی هاوڕێیەتی لەگەڵیدا پەرەپێدا، چونکە هەردووکیان چێژیان لە خواردنەوە و ڕاوکردن دەبینی. برای هاوارد هۆکس، ویلیام هۆکس, بوو بە بریکاری [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)|هۆلیوودی]] فۆکنەر. فۆڵکنەر لە ساڵانی ١٩٣٠ تا ١٩٥٠ بەردەوام بوو لە دۆزینەوەی کارێکی جێی متمانە وەک سیناریۆنووس. <ref name="Faulkner 2004" /> لەکاتی مانەوەی لە هۆلیوود، فۆکنەر شێوازێکی ژیانی "سەرگەردان"ی گرتەبەر، لە ماوەیەکی کورتدا لە هۆتێلەکانی وەک هۆتێلی باخچەی الله دەژیا و زۆر سەردانی باڕەکەی [[ھۆتێلی ھۆڵیوود ڕۆزڤێڵت|هۆتێل ڕۆزڤێڵت]] و گریلەکەی موسۆ و فرانک دەکات کە دەوترێت بەردەوام دەچووە پشت باڕەکە بۆ تێکەڵکردنی مینت جولێپسەکەی خۆی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-04-10 |ناونیشان=https://www.townandcountrymag.com/leisure/drinks/news/a6026/history-of-the-mint-julep/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221014115736/https://www.townandcountrymag.com/leisure/drinks/news/a6026/history-of-the-mint-julep/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=2022-10-14 |وێبگە=Town & Country |زمان=en-us}}</ref> ئەو پەیوەندییەکی دەرەوەی هاوسەرگیری لەگەڵ سکرتێر و کچە سیناریۆکانی هاوکس, مێتا کارپێنتەر هەبووە. لەگەڵ دەستپێکردنی جەنگی جیهانی دووەم، لە ساڵی ١٩٤٢، فۆڵکنەر هەوڵیدا پەیوەندی بە [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|هێزی ئاسمانی ئەمریکاوە]] بکات بەڵام ڕەتکرایەوە. لەبری ئەوە کاری لەسەر بەرگری شارستانی ناوخۆیی کردووە. شەڕەکە فۆکنەری لە حەماسەتەکەی ڕژاند. ئەو شەڕەکەی بە "خراپ بۆ نووسین" وەسف کردووە. لەناو ئەم خاوبوونەوە داهێنەرانەدا، لە ساڵی ١٩٤٣، فۆڵکنەر دەستی بە کارکردن کرد لەسەر ڕۆمانێکی نوێ کە سەربازە نەناسراوەکەی جەنگی جیهانی یەکەمی لەگەڵ سۆز و سۆزی مەسیح تێکەڵ کرد. زیاتر لە دە ساڵ دواتر بە ناوی ''A Fable'' بڵاوکرایەوە، خەڵاتی پولیتزەری ساڵی ١٩٥٤ی بەدەستهێنا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.pulitzer.org/prize-winners-by-category/219 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190402201626/https://www.pulitzer.org/prize-winners-by-category/219 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 2, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=June 4, 2022 |وێبگە=The Pulitzer Prizes}}</ref> خەڵاتی فیلمی ''A Fable'' هەڵبژاردەیەکی سیاسی مشتومڕاوی بوو. لیژنەی دادوەری ''فیلمی The Last Hunt'' ی میڵتۆن لۆتیان بۆ خەڵاتەکە هەڵبژاردبوو، بەڵام پرۆفیسۆر جۆن هۆهێنبێرگ بەڕێوەبەری خەڵاتی پولیتزەری قەناعەتی بە دەستەی کارگێڕی پولیتزەر کرد کە فۆڵکنەر زۆر لەمەوبەر بۆ وەرگرتنی خەڵاتەکە بووە، سەرەڕای ئەوەی ''فیلمی A Fable'' کارێکی کەمتری ئەو بووە و دەستەی دادوەری هەڵبژاردنی دەستەی سوێندخواردنەکەی تێپەڕاندووە، ئەمەش زۆر بێزاری ئەندامەکانی کرد. تا کاتی بڵاوبوونەوەی فیلمی ''The Portable Foulkner'' {{'}} ساڵی ١٩٤٦، زۆربەی ڕۆمانەکانی لە چاپ نەمابوون. === خەڵاتی نۆبڵ و ساڵانی دواتر === [[File:William_Faulkner_1954_(2)_(photo_by_Carl_van_Vechten).jpg|alt=Faulkner is pictured in a chair before a brick well. He looks to the left.|وێنۆک| فۆکنەر لە ساڵی ١٩٥٤]] فۆڵکنەر خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ١٩٤٩ی پێبەخشرا بەهۆی "بەشدارییە بەهێز و ناوازەکەی لە ڕووی هونەرییەوە لە ڕۆمانی ئەمریکی مۆدێرن". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1949/summary/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200602015135/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1949/summary/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 2, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=July 25, 2009 |وێبگە=Nobelprize.org}}</ref> لە ئاهەنگی ساڵی دواتردا لەگەڵ خەڵاتی ساڵی ١٩٥٠ بە [[بێرتراند ڕەسڵ|بێرتران ڕوسیل]] بەخشرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1949/award-docu.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090831134036/http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1949/award-docu.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 31, 2009 |ڕێکەوتی سەردان=July 25, 2009 |وێبگە=Nobelprize.org}}</ref> کاتێک فۆڵکنەر لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٥٠ بۆ وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵ سەردانی ستۆکهۆڵمی کرد، لەگەڵ ئێلس جۆنسۆن (١٩١٢-١٩٩٦) ئاشنا بوو، کە بێوەژنەکەی ڕۆژنامەنووس تۆرستن جۆنسۆن بوو (١٩١٠-١٩٥٠). جۆنسۆن کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ١٩٤٦ پەیامنێری ''داگێنس نیهێتەر'' بوو، لە ساڵی ١٩٤٦ چاوپێکەوتنی لەگەڵ فۆکنەر کردبوو و بەرهەمەکانی بە خوێنەرانی سویدی ناساندبوو. فۆکنەر و ئێلس پەیوەندی خۆشەویستییەکیان هەبوو کە تا کۆتایی ساڵی ١٩٥٣ بەردەوام بوو. لە ئاهەنگەکەدا کە لە ساڵی ١٩٥٠دا یەکتریان بینی، بڵاوکەرەوە تۆر بۆنیەر ئێلسی وەک بێوەژنەکەی ئەو پیاوە ناساند کە بەرپرسیارە لە بەدەستهێنانی خەڵاتی نۆبڵی فۆکنەر. <ref>{{Citation |title=En kärlekshistoria i Nobelprisklass |date=January 9, 2010 |work=[[Dagens Nyheter]] |url=https://www.dn.se/kultur-noje/bocker/en-karlekshistoria-i-nobelprisklass/ |access-date=April 22, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100410031413/http://www.dn.se/dnbok/en-karlekshistoria-i-nobelprisklass-1.1023972 |archive-date=April 10, 2010 |url-status=live |place=Sweden |language=sv}}</ref> وتارەکەی فۆڵکنەر بۆ وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵ سەبارەت بە نەمریی هونەرمەندان، هەرچەندە کورت بوو، بەڵام کۆمەڵێک ئاماژە و ئاماژە بە بەرهەمە ئەدەبیەکانی دیکەی تێدابوو. بەڵام فۆڵکنەر لەو ناوبانگ و شکۆمەندییە بێزار بوو کە لە ئەنجامی ناساندنی ئەوەوە هاتە ئاراوە. ڕق و کینەیەکەی ئەوەندە زۆر بوو کە کچە ١٧ ساڵانەکەی تەنها کاتێک ئاگاداری خەڵاتی نۆبڵ بوو کە لە ڕۆژی خوێندندا بانگکرا بۆ نووسینگەی بەڕێوەبەری قوتابخانە. <ref>Gordon, Debra. "Faulkner, William". In Bloom, Harold (ed.) ''William Faulkner, Bloom's BioCritiques''. Philadelphia: Chelsea House Publishing, 2002 {{ISBN|0-7910-6378-X}}</ref> سەرەتا بەم شێوەیە دەستی پێکرد: "هەست دەکەم ئەم خەڵاتە وەک پیاوێک بۆ من نەکراوە، بەڵکو بۆ کارەکانم دروستکراوە - کارێکی ژیانە لە ئازار و ئارەقەی ڕۆحی مرۆڤدا، نەک بۆ شکۆمەندی و کەمترین شت بۆ قازانج، بەڵکو بۆ ئەوەی لە کەرەستەی ڕۆحی مرۆڤایەتی شتێک دروست بکەم کە پێشتر بوونی نەبووە. بۆیە ئەم خەڵاتە تەنها هی منە لە متمانەدا. زەحمەت نابێت بتوانم تەرخانکردنێک بۆ بەشە پارەکەی هاوتا لەگەڵ ئامانجەکەدا بدۆزمەوە." و گرنگی سەرچاوەکەی”. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1949/faulkner/speech/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-03-18 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> بەشێک لە پارەی نۆبڵی خۆی بەخشی "بۆ دامەزراندنی سندوقێک بۆ پشتگیریکردن و هاندانی نووسەرانی خەیاڵی نوێ"، لە کۆتاییدا دامەزراوەی ویلیام فۆکنەر (1960-1970)ی لێکەوتەوە. جێگای مشتومڕ، ئاماژە بەوە دەکرێت کە جارێک لە ئێوارەخوانێکی بوفێدا بە [[جەی. ڕۆبێرت ئۆپنھایمەر|جەی ڕۆبەرت ئۆپنهایمەری]] وتووە: "تەلەفزیۆن بۆ [[قولەڕەش|ڕەشپێستەکانە]]." ژیاننامەنووسی فۆکنەر، [[Joseph Blotner|جۆزێف بلۆتنەر]]، ئەم تێبینییە دەگەڕێنێتەوە بۆ ئەوەی فۆڵکنەر "لە دۆخێکدا بووە کە بێزاری و ناڕەزایی بەرهەمهێنابوو، و ئەو لە وەڵامدا بە زارەکی قسەی کرد. ئەو نەیدەویست لەگەڵ ئەم کەسانەدا لەوێ بێت، باسی تەلەفزیۆن یان هەر شتێکی تر بکات، و بە سادەیی بە خێرایی گفتوگۆکەی خنکاند". <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Watkins |first=Floyd C. |date=1974 |editor-last=Blotner |editor-first=Joseph |title=Faulkner, Faulkner, Faulkner |url=https://www.jstor.org/stable/27542865 |journal=The Sewanee Review |volume=82 |issue=3 |page=524 |issn=0037-3052}}</ref> ڕەخنەگر تۆماس پاوەرز ئیدیعا دەکات کە ئەم لێدوانە ئەوە نیشان دەدات کە چۆن "بۆ زۆرێک لە خەڵکی سپی پێستی باشوور [وەک فۆکنەر] هیچ شتێک لەگەڵ کۆتایی هاتنی کۆیلایەتیدا نەگۆڕاوە جگە لە کۆیلایەتی". [[File:Faulkner_headstone.jpg|وێنۆک| بەردی سەری فۆڵکنەر کە دەکەوێتە گۆڕستانی سانت پیتەر لە ئۆکسفۆرد لە ویلایەتی میسیسیپی ئەمریکا]] لە ساڵی ١٩٥١ فۆکنەر میدالیای شیڤالیێر دی لا لێجۆن دۆنەری لە حکومەتی [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] وەرگرت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 28, 2013 |ناونیشان=https://www.today.com/news/william-faulkner-archival-material-be-sold-auction-wbna51366358 |وێبگە=Today.com}}</ref> فۆکنەر وەک یەکەم نووسەری نیشتەجێ لە زانکۆی ڤێرجینیا لە شارلۆتسڤیل لە مانگی شوبات تا حوزەیرانی ١٩٥٧ و دووبارە لە ساڵی <ref>Blotner, J. and Frederick L. Gwynn, (eds.) (1959) ''Faulkner in the University: Conferences at the University of Virginia, 1957–1958'' {{OCLC|557743504}}</ref> لە ساڵی ١٩٦١ فۆکنەر دەستی کرد بە نووسینی نۆزدەهەمین و کۆتا ڕۆمانی خۆی بە ناوی ''The Reivers''. ڕۆمانەکە بیرهێنانەوەیەکی نۆستالژیکە، کە تیایدا باپیرەیەکی بەساڵاچوو ئەڵقەیەکی گاڵتەجاڕانە دەگێڕێتەوە کە تێیدا خۆی و دوو کوڕ ئۆتۆمبێلێکیان دزیوە بۆ ئەوەی بەرەو بۆردێلۆی [[مێمفیس|مەمفیس]] لێبخوڕن. لە هاوینی ساڵی ١٩٦١ یەکەم ڕەشنووسی تەواو کرد. لەم ماوەیەدا بە زنجیرەیەک کەوتنە خوارەوە خۆی بریندار دەکات. لە ١٧ی حوزەیرانی ١٩٦٢، فۆڵکنەر بەهۆی کەوتنەخوارەوەی ئەسپەکەیەوە تووشی برینێکی سەخت بوو، کە بووە هۆی تووشبوون بە ترۆمبۆزی. لە ٦ی تەمموزی ١٩٦٢ لە تەمەنی ٦٤ ساڵیدا لە سەناتۆریۆمی ڕایت لە شاری بیهالیای ویلایەتی میسیسیپی تووشی جەڵتەی دڵی کوشندە بوو. <ref name="Ole Miss" /> <ref name="Nobel Prize" /> فۆڵکنەر لەگەڵ خێزانەکەی لە گۆڕستانی سانت پیتەر لە ئۆکسفۆرد بە خاک سپێردرا. <ref name="Grave Site">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jennifer Ciotta |ناونیشان=http://www.literarytraveler.com/travel/travel_tour_profiles/tour_oxford_mississippi.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110721091708/http://www.literarytraveler.com/travel/travel_tour_profiles/tour_oxford_mississippi.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 21, 2011 |ڕێکەوتی سەردان=September 27, 2010}}</ref> پرسە و پرسەی فۆڵکنەر لەلایەن فۆتۆگرافەر مارتن جەی داین بەڵگەی لەسەر کراوە. == نووسین == [[File:TheFaulknerPortable.jpg|وێنۆک| یەکێک لە ئامێرە تایپییەکانی فۆکنەر]] لە سەرەتای بیستەکانی سەدەی ڕابردووەوە تا سەرهەڵدانی جەنگی جیهانی دووەم، فۆڵکنەر ١٣ ڕۆمان و چەندین کورتە چیرۆکی بڵاوکردەوە. ئەم جەستەی کارە بنەمای ناوبانگەکەی پێکهێنا و لە تەمەنی ٥٢ ساڵیدا خەڵاتی نۆبڵی بەدەستهێنا. بەرهەمە سەرسوڕهێنەرەکانی فۆکنەر بریتین لە ڕۆمانە بەناوبانگەکانی وەک ''دەنگ و تووڕەیی'' (١٩٢٩)، ''وەک چۆن دەمرم'' (١٩٣٠)، ''ڕووناکی لە مانگی ئابدا'' (١٩٣٢) و ''ئەبسالۆم، ئەبسالۆم!'' (١٩٣٦). هەروەها نووسەرێکی بەتوانای [[کورتەچیرۆک|کورتە چیرۆک]] بووە. یەکەم کۆمەڵە کورتە چیرۆکی فۆڵکنەر، ''ئەم ١٣'' (١٩٣١)، زۆرێک لە چیرۆکە بەناوبانگەکانی (و زۆرترین جار [[ھەڵبژاردە|ئەنتۆلۆژیست]] ) لەخۆدەگرێت، لەوانە " گوڵێک بۆ ئێمیلی "، " گەڵا سوورەکان "، " ئەو خۆری ئێوارەیە "، و " ئەیلوولی وشک ". زۆرێک لە کورتە چیرۆک و ڕۆمانەکانی لە ناوچەی یۆکناپاتاوفا دانا - کە لەسەر بنەمای و نزیکەی لە ڕووی جوگرافییەوە هاوشێوەی ناوچەی لافایێت بوو (کە شارۆچکەی زێدی خۆی ئۆکسفۆرد، میسیسیپی، کورسی پارێزگاکەیە). یۆکناپاتاوفا "مۆری پۆستەی" فۆڵکنەر بوو، و بەشێکی زۆری ئەو کارانەی کە نوێنەرایەتی دەکات لەلایەن ڕەخنەگرانەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان بە یەکێک لە مۆنۆمێنتالترین دروستکراوەکانی خەیاڵی لە مێژووی ئەدەبدا دادەنرێت. سێ لە ڕۆمانەکانی بە ناوەکانی ''هاملێت'' و ''شارۆچکە'' و ''کۆشکەکە'' کە بە کۆمەڵ بە سێبەری سنۆپس ناسراون، شارۆچکەی جێفرسۆن و دەوروبەری بەڵگە دەکەن، وەک خێزانێکی فراوان کە فلیم سنۆپس سەرۆکایەتی دەکات خۆی دەخاتە ناو ژیان و دەروونی دانیشتوانی گشتیەوە. ناوچەی یۆکناپاتاوفا وەک دیمەنێکی دەروونی وەسف کراوە. کورتە چیرۆکەکەی " گوڵێک بۆ ئیمیلی " یەکەم چیرۆکی بوو کە لە گۆڤارێکی گەورەدا بڵاوکرایەوە، ''فۆڕم'', بەڵام لەلایەن خەڵکەوە گرنگییەکی کەمی پێدرا. دوای پێداچوونەوە و دووبارە بڵاوکردنەوەی، ناوبانگێکی زۆری بەدەستهێنا و ئێستا بە یەکێک لە باشترینەکانی دادەنرێت. فۆڵکنەر دوو بەرگی شیعری نووسی کە بە چاپی بچووک بڵاوکرانەوە بە ناوەکانی ''The Marble Faun'' (1924) و ''A Green Bough'' (1933) و کۆمەڵێک چیرۆکی نهێنی بە ''ناوی Knight's Gambit'' (1949). === ستایل و تەکنیک === کارل ڕۆلیسۆن ئاماژەی بەوە کردووە کە "وەک هونەرمەندێک"، فۆڵکنەر پێیوابووە "دەبێت لە سەرووی نیگەرانییە دونیاییەکان و تەنانەت ئەخلاقیشەوە بێت". <ref>{{Cite book|last=Rollyson|first=Carl|url=|title=The Life of William Faulkner|date=2020|publisher=University of Virginia|isbn=978-0813944401|location=|page=|author-link=}}</ref> فۆڵکنەر بە شێوازی تاقیکارییەکەی ناسرابوو کە گرنگییەکی وردی بە دیکشن و کادەنس دانابوو. بە پێچەوانەی کەمکردنەوەی مینیمالیستی [[ئێرنست ھێمینگوەی|ئێرنست هێمینگوای]] هاوچەرخی خۆی، فۆڵکنەر زۆرجار لە نووسینەکانیدا لە ڕژێمی هۆشیاری کەڵکی وەرگرتووە، و زۆرجار چیرۆکی زۆر سۆزداری، ورد، مێشکی، ئاڵۆز و هەندێکجاریش گۆتیک یان گرۆتێسکی لەبارەی چەندین کارەکتەری جۆراوجۆرەوە نووسیوە لەوانە کۆیلەی پێشوو یان نەوەی کۆیلەکان، سپیپێستی هەژار، کشتوکاڵی، یان چینی کرێکار باشوورییەکان، و ئەرستۆکراتی باشوور. پێشوازی ڕەخنەگرانی هاوچەرخی فۆکنەر تێکەڵ بوو، ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز]]'' ئاماژەی بەوەدا کە زۆرێک لە ڕەخنەگران کارەکانی وەک "تەختەی خاو لە ڕیالیزمی ساختە کە تاڕادەیەک شایستەیی کەمی وەک نووسینی جددی هەبووە" سەیر دەکەن. شێوازەکەی بە "پێچاوپێچێکی نەبڕاوە" وەسف کراوە. لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ''ڕۆژنامەی پاریس ڕیڤیو'' لە ساڵی ١٩٥٦، فۆکنەر تێبینی کرد:<blockquote>با نووسەر دەست بە نەشتەرگەری یان خشتکێشان بکات ئەگەر ئارەزووی تەکنیکی هەیە. هیچ ڕێگەیەکی میکانیکی نییە بۆ ئەوەی نووسینەکە تەواو بکرێت، هیچ ڕێگایەکی کورت نییە. نووسەری گەنج گەمژە دەبێت ئەگەر تیۆرێک پەیڕەو بکات. بە هەڵەکانی خۆت فێری خۆت بکە؛ مرۆڤەکان تەنها بە هەڵە فێر دەبن. هونەرمەندی باش پێی وایە کەس ئەوەندە باش نییە کە ئامۆژگاری بکات. ئەو بێهودەیی باڵای هەیە. هەرچەندە سەرسام بێت بە نووسەرە کۆنەکە، دەیەوێت لێی بدات.</blockquote>هەر لەو چاوپێکەوتنەدا ژان شتاین دەڵێت "هەندێک کەس دەڵێن ناتوانن لە نووسینەکەت تێبگەن، تەنانەت دوای ئەوەی دوو سێ جار خوێندویانەتەوە. چ ڕێگەیەک پێشنیار دەکەیت بۆیان؟" فۆڵکنەر لە وەڵامدا دەڵێت: چوار جار بیخوێنەرەوە. کاتێک پرسیار لەبارەی کاریگەرییەکانیەوە دەکرێت، فۆکنەر دەڵێت "ئەو کتێبانەی دەیانخوێنمەوە ئەوانەن کە لە گەنجیدا دەمناسین و خۆشم دەویستن و وەک تۆ دەگەڕێمەوە بۆ هاوڕێ کۆنەکان: [[پەیمانی کۆن]], [[چارڵز دیکنز|دیکنز]], [[جۆزێف کۆنراد|کۆنراد]], [[سێرڤانتێس]], ''[[دۆن کیشۆت]] —'' ساڵانە ئەوە دەخوێنمەوە، وەک چۆن هەندێک کتێبی پیرۆز دەیکەن. [[گۆستاڤ فلۆبێر|فلۆبێرت]], [[ئۆنۆرێ دۆ بالزاک|بالزاک]] —ئەو جیهانێکی تەواو و نەگۆڕی خۆی دروستکردووە، خوێنێکی بەناودا تێدەپەڕێت." بیست کتێب- [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|دۆستۆیڤسکی]]، [[لیۆ تۆڵستۆی|تۆڵستۆی]]، [[ویلیام شێکسپیر|شکسپیر]] ناوبەناو [[ھێرمێن مێلڤێل|مێلڤیل]] و لە شاعیرەکان، [[کریستۆفەر مارلۆ|مارلۆ]]، کامپیون، [[بێن جۆنسۆن|جۆنسۆن]]، هێریک، [[جۆن دۆن|دۆن]]، کیتس و [[پێرسی بیشێ شیللی|شێلی]] دەخوێنمەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Stein |first=Jean |date=1956 |title=The Art of Fiction No. 12 |url=https://www.theparisreview.org/interviews/4954/the-art-of-fiction-no-12-william-faulkner |journal=[[Paris Review]] |volume=Spring 1956 |issue=12}}</ref> فۆکنەر وەک هاوچەرخەکانی [[جەیمز جۆیس|جەیمس جۆیس]] و [[تی. ئێس. ئێلیۆت|تی ئێس ئێلیۆت]]، چیرۆک و بابەتەکانی ئەدەبیاتی کلاسیک لە چوارچێوەیەکی مۆدێرن بەکاردەهێنێت. جۆیس لە ''[[ئولیس|فیلمی یولیسسدا]]''، گەشتی پاڵەوانەکەی لیۆپۆڵد بلومی لەسەر سەرگەرمیەکانی ئۆدیسێس مۆدێل کردووە. ئێلیۆت، لە وتارەکەیدا "یولیسس، ڕێکخستن و ئەفسانە"، نووسیویەتی کە "لە بەکارهێنانی ئەفسانەدا، لە دەستکاریکردنی هاوتەریبییەکی بەردەوام لە نێوان هاوچەرخ و دێرینیدا، کاک جۆیس بەدوای میتۆدێکدا دەگەڕێت کە ئەوانی دیکە دەبێت بەدوایدا بگەڕێن. ئەوان تەقلیدکەر نابن، زیاتر لەو زانایەی کە دۆزینەوەکانی [[ئەلبەرت ئاینشتاین|ئەنیشتاینێک]] بەکاردەهێنێت لە بەدواداچوون بۆ لێکۆڵینەوەکانی خۆی، سەربەخۆ. ئەوە بە سادەیی شێوازێکە بۆ کۆنترۆڵکردن، بۆ ڕێکخستن، بۆ پێدانی شێوە و گرنگییەک بە پانۆرامای بێئەندازەی بێهودەیی و ئانارشی کە مێژووی هاوچەرخە." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ricorso.net/rx/library/criticism/major/Joyce_JA/Eliot_TS.htm |ڕێکەوتی سەردان=2023-03-27 |وێبگە=Ricorso.net}}</ref> ئاماژەکانی فۆکنەر بۆ نووسەرانی پێشووتر بە ناونیشانەکانی بەڵگەی لەسەرە؛ ناونیشانی ''دەنگ و تووڕەیی'' لە تاکە قسەی ماکبێسەوە هاتووە: "حیکایەتێکە/ لەلایەن گەمژەیەکەوە دەگێڕدرێتەوە، پڕە لە دەنگ و تووڕەیی،/ هیچ مانایەکی نییە." کردنەوەی ڕۆمانەکە لە ڕوانگەی کەمئەندامی هزری بێنجی کۆمپسۆنەوە دەگێڕدرێتەوە. ناونیشانی کتێبی ''(As I Lay Dying)'' لە ''[[ئۆدیسە|ئۆدیسێی]]'' [[ھۆمیرۆس|هۆمەرەوە]] هاتووە، کە [[ئاگامێمنۆن]] لە کاتی ڕابردوودا قسەی کردووە: "لەکاتێکدا کە لە مردن پاڵکەوتم، ئەو ژنەی چاوی سەگەکەی چاوەکانی نەدەخستە خوارەوە کاتێک دەچوومە ناو هێدێسەوە". بە پێچەوانەوە ڕۆمانی فۆڵکنەر لە کاتی ئێستادا دەگێڕدرێتەوە. <ref>{{Cite book|last=Brooks|first=Cleanth|title=William Faulkner: The Yoknapatawpha Country}}</ref> ناونیشانی کتێبی ( ''بڕۆ خوارەوە، موساس)'' لە ڕۆحانییەکی ئەمریکی ئەفریقاییەوە وەرگیراوە، و کتێبەکە تایبەتە بە "بۆ مامی / کارۆلین بار / میسیسیپی / [1840-1940] کە لە کۆیلایەتیدا لەدایکبووە و دڵسۆزییەکی بە خێزانەکەم بەخشی بەبێ وەستان یان حیسابکردنی پاداشت و بۆ منداڵیم پەرۆشی و خۆشەویستییەکی بێئەندازە." <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Simon |first=Julia |date=2017 |title=Repudiation and Redemption in Go Down, Moses: Accounting, Settling, Gaming the System, and Justice |url=https://muse.jhu.edu/pub/277/article/672751 |journal=The Southern Quarterly |volume=55 |issue=1 |pages=30–54 |issn=2377-2050}}</ref> === تەوەر و شیکاری === فۆکنەر بانگەشە بۆ هەڵوەشاندنەوەی وردە وردەی [[جیاکردنەوەی ڕەگەزی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جیاکاری]] ڕەگەزی دەکرد <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Moss |first=Walter G. |ڕێکەوت=June 8, 2025 |ناونیشان=https://www.laprogressive.com/racism/racism-and-rethinking-integration |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-06 |وێبگە=LA Progressive |زمان=en}}</ref> و پێشوەختە ڕەگەزییەکانی کردە بابەتی ژمارەیەک بەرهەمەکانی لەوانە ''دزەپێکەر لە تۆزدا''، بەڵام ڕەخنەی لە جیاکاری زۆرەملێ یان خێرا دەگرت. لە ساڵی ١٩٥٦ لە ''گۆڤاری هارپەردا'' دژی جیاکاری قوتابخانەکان قسەی کرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Abrameit |first=Megan |ڕێکەوت=2018-03-28 |ناونیشان=https://traffickinginstitute.org/incontext-william-faulkner/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-07-29 |وێبگە=Human Trafficking Institute |زمان=en-US}}</ref> ناوبراو ئاماژەی بەوەدا کە [[مافی مەدەنی و سیاسی|چالاکوانانی مافە مەدەنییەکان]] دەبێ "بە هێواشی بڕۆن" و لە هەڵوێستەکانیاندا میانڕەوتر بن. <ref name="Cep, William Faulkner's Demons">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Cep |first=Casey |date=November 23, 2020 |title=William Faulkner's Demons |url=https://www.newyorker.com/magazine/2020/11/30/william-faulkners-demons |url-status=live |journal=[[The New Yorker]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122111928/https://www.newyorker.com/magazine/2020/11/30/william-faulkners-demons |archive-date=January 22, 2021 |access-date=11 June 2024}}</ref> وتارنووس و ڕۆماننووس جەیمس باڵدوین لە وتارەکەیدا لە ساڵی ١٩٥٦دا "فۆڵکنەر و جیاکاری" لە ''پێداچوونەوەی حزبیدا''، زۆر ڕەخنەی لە بۆچوونەکانی فۆکنەر گرت لە دەوری جیاکاری ڕەگەزی، ڕەخنەی لە ئارگیومێنتەکەی "هێواشی بڕۆ" گرت "دوای زیاتر لە دوو سەد ساڵ لە کۆیلایەتی و نەوەد ساڵ لە نیمچە ئازادی" <ref>{{Cite book|last=Baldwin|first=James|url=https://doi.org/10.14325/mississippi/9781496803382.003.0022|title=The Dixie Limited: Writers on William Faulkner and His Influence|date=2016-07-01|publisher=University Press of Mississippi|isbn=978-1-4968-0338-2|editor-last=Inge|editor-first=M. Thomas|pages=114–119|chapter=Faulkner and Desegregation|doi=10.14325/mississippi/9781496803382.003.0022|access-date=2026-10-01|url-access=subscription}}</ref> و وەک بەشێک لە کۆمەڵێک سپی پێستی خوێندەوار سەیری کرد باشوورییەکان کە بە درۆ پێیان وابوو کە دەکرێت زەمینەیەکی ناوەڕاست لە نێوان جیاکاریخوازان و یەکگرتنەوەدا هەبێت. <ref name="Cep, William Faulkner's Demons" /> ڕالف ئێلیسۆن دەڵێت "کەس لە چیرۆکە خەیاڵییە ئەمریکییەکاندا ئەوەندەی نەکردووە بۆ لێکۆڵینەوە لە جۆرەکانی کەسایەتی ڕەشپێستەکان وەک فۆڵکنەر". <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mikics |first=David |date=August 3, 2021 |title=Ellison's Invisible Man and Faulkner's Light in August: An Argument in Black and White |url=https://academic.oup.com/litimag/article-abstract/23/2/194/6337219 |journal=[[Literary Imagination]] |volume=23 |issue=2 |pages=194–201 |doi=10.1093/litimag/imab027 |url-access=subscription}}</ref> فەیلەسوفی فەرەنسی [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆ]] نووسیویەتی کە فۆڵکنەر بە سەرکەوتوویی [[تراژیدیا|کارەساتی]] کلاسیکی هاوردە کردووە بۆ سەدەی بیستەم لە ڕێگەی "خولگەیەکی بێکۆتایی وشە و ڕستەی خۆی کە قسەکەر دەباتە ناو کۆتایی ئەو ئازارانەی کە لە ڕابردوودا نێژراون". ڕەخنەگرانی نوێ ئارەزووی کارەکانی فۆکنەریان کرد، کلینت بروکس ''وڵاتی یۆکناپاتاوفا'' و مایکل میلگەیت کتێبی ''دەستکەوتی ویلیام فۆکنەری'' نووسی. لەو کاتەوە ڕەخنەگران بە بەکارهێنانی ڕێبازی دیکە، وەک میتۆدی فێمینیست و دەروونشیکاری، سەیری کارەکانی فۆڵکنەریان کردووە. <ref name="Faulkner 2004" /> <ref>Wagner-Martin, Linda (2002). ''William Faulkner: Six Decades of Criticism''. East Lansing, MI: Michigan State University Press, {{ISBN|0-87013-612-7}}.</ref> بەرهەمەکانی فۆکنەر لە چوارچێوەی نەریتە ئەدەبییەکانی مۆدێرنیزم و ڕێنێسانسی باشووردا دانراون. == میرات == [[File:Rowan_Oak.JPG|alt=A white house set among trees|وێنۆک| ماڵەکەی فۆکنەر ڕۆوان ئۆک لەلایەن زانکۆی میسیسیپیەوە پارێزگاری لێدەکرێت.]] [[File:Plaque_Rue_William_Faulkner_-_Thiais_(FR94)_-_2022-04-14_-_2.jpg|وێنۆک| شەقامێکی پاریسی بە ناوی فۆڵکنەرەوە ناونراوە]] === کاریگەری === بەرهەمەکانی ویلیام فۆکنەر کاریگەرییەکی ڕوونیان لەسەر ڕۆماننووسی فەرەنسی [[کلود سیمۆن|کلۆد سیمۆن]] و و ڕۆماننووسی پورتوگالی ئەنتۆنیۆ لۆبۆ ئەنتونێس هەیە. کۆرماک مەکارتی بە "شاگردی فۆڵکنەر" وەسف کراوە. فۆڵکنەر بە شێوەیەکی بەرفراوان بە کەسایەتییەکی بەرز لە ئەدەبیاتی باشووردا دادەنرێت ; فلانێری ئۆکۆنۆر نووسیویەتی "بوونی فۆڵکنەر بە تەنیا لە ناو ئێمەدا جیاوازییەکی گەورە دروست دەکات لەوەی کە نووسەر دەتوانێت و ناتوانێت ڕێگە بە خۆی بدات. کەس نایەوێت کە کەر و عەرەبانەکەی لەسەر هەمان ڕێڕەوی ''دیکسی لیمیتەد'' کە دەقیژێنێتە خوارەوە بوەستێت". لە ساڵی ١٩٤٣ لەکاتی کارکردن لە کۆمپانیای وارنەر برادرز، فۆڵکنەر نامەیەکی هاندانی بۆ نووسەرێکی گەنجی میسیسیپی بە ناوی یۆدۆرا وێڵتی نووسی. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=St. C. Crane |first=Joan |date=1989 |title=William Faulkner to Eudora Welty: A Letter |url=https://www.jstor.org/stable/26475181 |journal=The Mississippi Quarterly |volume=42 |issue=3 |pages=223–227 |issn=0026-637X |jstor=26475181}}</ref> بەپێی ڕەخنەگر و وەرگێڕ ڤالێری مایڵز، کاریگەری فۆکنەر لەسەر چیرۆکی خەیاڵی ئەمریکای لاتین زۆرە، جیهانە خەیاڵییەکانی دروستکراو لەلایەن [[گابریێل گارسیا مارکێز|گابرێل گارسیا مارکێز]] ( ماکۆندۆ ) و خوان کارلۆس ئۆنێتی (سانتا ماریا) "زۆر لە دەمارەکانی" یۆکناپاتاوفادان، و کە " ''مردنی ئارتێمیۆی'' [[کاڕلۆس فوێنتێس|کارلۆس فۆنتێس]] بوونی نەدەبوو ئەگەر ''As I Lay Dying'' نەبوایە". فۆنتێس خۆی فۆڵکنەری وەک یەکێک لە نووسەرانی گرنگترین بۆی هێناوەتەوە. فۆڵکنەر کاریگەرییەکی زۆری لەسەر [[ماریۆ ڤارگاس یۆسا|ماریۆ ڤارگاس لۆسا]] هەبووە، بەتایبەتی لەسەر ڕۆمانە سەرەتاییەکانی ''سەردەمی پاڵەوان'' و ''ماڵی سەوز'' و ''گفتوگۆ لە کاتدراییلدا''. ڤارگاس لۆسا ئیدیعای کردووە کە لە ساڵانی خوێندکاریدا زیاتر لە یۆکناپاتاوفا فێر بووە نەک لە پۆلەکان. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=21 November 2012 |ناونیشان=https://english.elpais.com/elpais/2012/11/21/inenglish/1353508866_369925.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210624203314/https://english.elpais.com/elpais/2012/11/21/inenglish/1353508866_369925.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 24, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=June 22, 2021}}</ref> خۆرخی لویس بۆرخێس شانازیی وەرگێڕانی کتێبی ''(The Wild Palms)'' ی فۆڵکنەر بۆ زمانی ئیسپانی دەکات، هەرچەندە دۆگلاس دەی پێی وایە مەحاڵ نییە کە ڕەنگە دایکی بۆرخێس وەرگێڕانەکەی کردبێت. هەروەها دەی پێی وایە کە ڕەنگە نوقمبوونی قووڵی بۆرخێس لە کتێبی ''دارخورما کێوییەکان'' و لێکۆڵینەوەکانیدا کاریگەری لەسەر ڕۆمانەکە هەبێت وەک فۆڕمی نووسینی خۆی کە هەڵیبژاردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Day |first=Douglas |author-link=Douglas Day |date=1980 |title=Borges, Faulkner, and The Wild Palms |url=https://www.jstor.org/stable/26436092?read-now=1&seq=1#page_scan_tab_contents |journal=Virginia Quarterly Review |publisher=University of Virginia |volume=56 |issue=1 |jstor=26436092}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vegh |first=Beatriz |date=1995 |title=The Wild Palms and Las palmeras salvajes: The Southern Counterpoint Faulkner/Borges |url=https://www.jstor.org/stable/24907724 |journal=The Faulkner Journal |volume=11 |issue=1/2 |pages=165–179 |jstor=24907724}}</ref> لە کتێبی ''توخمەکانی ستایلدا''، ئی. دواتر شێوازی فۆڵکنەر بەراورد دەکرێت لەگەڵ شێوازی [[ئێرنست ھێمینگوەی|هێمینگوای]].<ref>{{Cite book|last=White|first=E. B.|title=[[The Elements of Style]]|year=1975|edition=3rd|page=22}}</ref> دوای مردنی، ئیستێل و کچەکەیان جیل لە ڕۆوان ئۆک ژیاون تا مردنی ئیستێل لە ساڵی ١٩٧٢. هەر لەو ساڵەدا موڵکەکە بە زانکۆی میسیسیپی فرۆشرا. خانوو و کەلوپەلەکانی زۆر وەک لە سەردەمی فۆکنەر پارێزگارییان لێدەکرێت. نووسینەکانی فۆکنەر لەسەر دیوارەکە پارێزراون، لەنێویاندا ئەو هێڵکارییە ڕۆژانەیەی کە هەفتەیەک دەگرێتەوە کە لەسەر دیوارەکانی لێکۆڵینەوە بچووکەکەی نووسیویەتی بۆ ئەوەی یارمەتی بدات ئاگاداری پێچ و پەناکانی پڵۆت بێت لە ڕۆمانی ''ئەفسانەیەکدا''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Block |first=Melissa |ڕێکەوت=13 February 2017 |ناونیشان=https://www.npr.org/2017/02/13/515043640/william-faulkners-home-illustrates-his-impact-on-the-south |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180811231059/https://www.npr.org/2017/02/13/515043640/william-faulkners-home-illustrates-his-impact-on-the-south |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=11 August 2018 |وێبگە=NPR.org |زمان=en}}</ref> بەشێک لە خەڵاتی نۆبڵی فۆکنەر بۆ دامەزراندنی دامەزراوەی ویلیام فۆکنەر بووە. خەڵاتی ڕۆمانی یەکەمی دیار و بەرچاوی بەخشی؛ براوەکانی بریتی بوون لە ''ڕۆمانی'' ''ئاشتییەکی جیا'' ''لە'' ''نووسینی'' جۆن نۆلز، فیلمی ''ڤی''. لە ساڵی ١٩٨١ەوە، ئەمە بووە خەڵاتی PEN/Faulkner بۆ چیرۆکی خەیاڵی، کە لەلایەن چەندین کەسی دیکەوە، ماری لی سێتلەوە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی کتێبی نیشتمانی دامەزراوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penfaulkner.org/2020/11/24/our-history/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-03-03 |وێبگە=Penfaulkner.org}}</ref> بەشێک لە بەرهەمەکانی فۆڵکنەر وەرگیراون بۆ فیلم. وەڵامێکی جەمسەرگیرییان وەرگرتووە، زۆرێک لە ڕەخنەگران پێیان وایە بەرهەمەکانی فۆڵکنەر "ناتوانرێت فیلم بگیرێن". دوا بەرهەمی فۆڵکنەر بە ''ناوی The Reivers'' وەرگیرا بۆ فیلمێک لە ساڵی ١٩٦٩ کە [[ستیڤ مەکوین]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕا. فیلمی نیو-ڕۆژئاوایی [[تۆمی لی جۆنێس|تۆمی لی جۆنز]] ''سێ ناشتنی مێلکیادێس ئیسترادا'' بەشێکی لەسەر بنەمای فیلمی ''As I Lay Dying'' ی فۆکنەر بوو. لە کاتی داگیرکردنی فەرەنسا بە نازییەکان لە جەنگی جیهانی دووەمدا، داگیرکەرانی ئەڵمانیا ئەدەبیاتی ئەمریکییان قەدەغە کرد. بازاڕێکی ڕەشی کتێبە ئەمریکییەکان سەریهەڵدا و خوێندنەوەی بەرهەمەکانی هێمینگوای و فۆکنەر بوو بە کردەوەیەکی سەرپێچیکردن. فۆڵکنەر بە تایبەتی لە فەرەنسا بەناوبانگە، کە لە ساڵی ٢٠٠٩دا لە ڕاپرسییەکدا دەریخستووە کە دووەم نووسەری بەناوبانگە (دوای تەنها [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]] ). [[ژان پۆڵ سارتر|ژان پۆڵ سارتەری]] هاوچەرخ ڕایگەیاند کە "بۆ گەنجانی فەرەنسا، فۆکنەر خودایە"، [[ئەلبێر کامو|ئەلبێرت کامۆش]] وەرگێڕانێکی شانۆیی لە ''کتێبی (Requiem for a Nun)'' ی فۆکنەری شانۆگەری کردووە. لە کتێبی ''بێ هەناسەی'' ژان لوک گۆداردا، پاتریشیا ( ژان سیبێرگ ) قسەکانی لە ''کتێبی دارخورما کێوییەکان'' دەهێنێتەوە: "لە نێوان خەم و هیچدا، خەم و پەژارە وەردەگرم". <ref>{{Citation |title=Breathless (1960) – IMDb |url=http://www.imdb.com/title/tt0053472/characters/nm0781029 |access-date=2023-03-16}}</ref> هەروەها دووجار خەڵاتی کتێبی نیشتمانی ئەمریکای بەدەستهێناوە، بۆ ''چیرۆکە کۆکراوەکان'' لە ساڵی ١٩٥١ و ''ئەفسانەیەک'' لە ساڵی ١٩٥٥. دەزگای پۆستی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ٣ی ئابی ١٩٨٧دا مۆری پۆستەی ٢٢ سەنت بۆ ڕێزلێنان لێی دەرکرد فۆکنەر جارێک وەک پۆستماستەر لە زانکۆی میسیسیپی کاری کردووە و لە نامەی دەستلەکارکێشانەوەی لە ساڵی ١٩٢٣دا نووسیویەتی:<blockquote>تا لەژێر سیستەمی سەرمایەداریدا دەژیم، چاوەڕێی ئەوەم کە ژیانم لە ژێر کاریگەری داخوازییەکانی خەڵکی پارەداردا بێت. بەڵام نەفرەت دەبم ئەگەر پێشنیار بکەم کە لە ئیمتیاز و بانگەوازی هەموو چەقۆکێشێکی گەڕۆکدا بم کە دوو سەنت هەیە بۆ وەبەرهێنان لە مۆری پۆستە. ئەمە کاکە دەستلەکارکێشانەوەی منە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 30, 2012 |ناونیشان=http://www.openculture.com/2012/09/william_faulkner_tells_his_post_office_boss_to_stick_it_1924.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150325111001/http://www.openculture.com/2012/09/william_faulkner_tells_his_post_office_boss_to_stick_it_1924.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 25, 2015 |ڕێکەوتی سەردان=February 5, 2014}}</ref></blockquote>لە 10ی تشرینی یەکەمی 2019، نیشاندەرێکی مێژوویی ڕێڕەوی نووسەرانی میسیسیپی لە ڕۆوان ئۆک لە ئۆکسفۆرد لە ویلایەتی میسیسیپی دانرا، کە ڕێزلێنان لە بەشدارییەکانی ویلیام فۆکنەر لە دیمەنی ئەدەبی ئەمریکادا گرت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Thompson |first=Jake |ڕێکەوت=2019-10-11 |ناونیشان=https://www.oxfordeagle.com/2019/10/11/william-faulkner-marker-added-to-mississippi-writers-trail/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200617194407/https://www.oxfordeagle.com/2019/10/11/william-faulkner-marker-added-to-mississippi-writers-trail/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=2020-06-16 |وێبگە=The Oxford Eagle}}</ref> فۆڵکنەر ڕێزێکی لە فلۆتی میسیسیپی هەیە بۆ 137ەمین نمایشی گوڵەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Staff |first=WXXV |ڕێکەوت=September 14, 2025 |ناونیشان=https://www.wxxv25.com/visit-mississippi-unveils-float-for-137th-rose-parade/ |ڕێکەوتی سەردان=September 21, 2025 |وێبگە=wxxv25.com}}</ref> === کۆکردنەوەکان === دەستنووسەکانی زۆربەی بەرهەمەکانی فۆڵکنەر، نامەنووسی، توێژینەوە کەسییەکان و زیاتر لە ٣٠٠ کتێبی کتێبخانەی کارکردنی لە کتێبخانەی کۆکردنەوە تایبەتەکانی بچووکی ئەلبێرت و شیرلی لە زانکۆی ڤێرجینیا نیشتەجێن، کە زۆربەی کاتەکانی لە ساڵانی کۆتاییدا لەوێ بەسەر بردووە. هەروەها کتێبخانەکە هەندێک لە زانیارییە کەسییەکانی نووسەر و کاغەزەکانی هاوکار و زانایانی سەرەکی فۆڵکنەری تێدایە، وەک ژیاننامەنووس [[Joseph Blotner|جۆزێف بلۆتنەر]] و کتێبنامەنووس لینتۆن ماسی و سەرنووسەری ماڵی ڕاندۆم هاوس ئەلبێرت ئێرسکین. ماددە گرنگەکانی تری فۆکنەر لە زانکۆی میسیسیپی و سەنتەری هاری ڕانسۆم و [[کتێبخانەی گشتیی نیویۆرک|کتێبخانەی گشتی نیویۆرک]] نیشتەجێن. هەروەها تۆمارەکانی ماڵی هەڕەمەکی لە زانکۆی کۆڵۆمبیا نامەکانی فۆڵکنەر و بۆ فۆڵکنەر لەخۆدەگرن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.columbia.edu/cu/lweb/archival/collections/ldpd_4079581 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171229023255/http://www.columbia.edu/cu/lweb/archival/collections/ldpd_4079581/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 29, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=May 25, 2018}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٦ ئەکادیمیای سەربازی ئەمریکا ژوورێکی ویلیام فۆکنەری لە کتێبخانەکەیدا تەرخان کرد. == لیستی هەڵبژێردراوی بەرهەمەکان == * ''دەنگ و تووڕەیی'' (١٩٢٩) * ''وەک چۆن پاڵکەوتم لە مردن'' (١٩٣٠) * ''پەناگە'' (١٩٣١) * ''ڕووناکی لە مانگی ئابی'' (١٩٣٢) * ''ئەبشالۆم، ئەبشالۆم!'' (١٩٣٦) * ''دارخورما کێوییەکان'' (١٩٣٩) * ''هاملێت'' (١٩٤٠) * ''بڕۆ خوارەوە، موسا'' (١٩٤٢) * ''دزەپێکەر لە تۆزدا'' (١٩٤٨) * ''ئەفسانەیەک'' (١٩٥٤) * ''شارۆچکەکە'' (١٩٥٧) * ''کۆشکەکە'' (١٩٥٩) * ''زە ڕیڤەرز'' (١٩٦٢) == فیلمۆگرافی == * ''گۆشت'' (١٩٣٢) * ''ئەمڕۆ دەژین'' (١٩٣٣) * ''چیرۆکی تەمپڵ درەیک'' (١٩٣٣) * ''دەوریەی ژێردەریایی'' (١٩٣٨) * ''هێزی ئاسمانی'' (١٩٤٣) * ''بۆ ئەوەی هەتبێت و نەتبێت'' (1944) * ''خەوی گەورە'' (١٩٤٦) * ''خاکی فیرعەونەکان'' (١٩٥٥) * ''فریشتە لەکەدارەکان'' (١٩٥٧) * ''زە ڕیڤەرز'' (١٩٦٩) === سەرچاوەکان === {{سەرچاوەکان}} * {{IMDb name|0001203}} * [http://faulkner.iath.virginia.edu Digital Yoknapatawpha] * [https://faulkner.lib.virginia.edu Faulkner at Virginia: An Audio Archive] * {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://egrove.olemiss.edu/mjdain/ |ڕێکەوتی سەردان=May 29, 2026 |وێبگە=eGrove Digital Collections}} * {{بیرخستنەوەی وێب |last=<!-- not stated --> |ناونیشان=https://oxfordlafayettemshistory.com/pictures-hdrgp-dP2ym/p/funeral-on-the-water |ڕێکەوتی سەردان=August 7, 2026 |وێبگە=Lafayette County Digital Museum}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕۆمانەکان|شیعر|شانۆ}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:شاعیرانی ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧]] [[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] kdi2kxnqh3e7gcilg6cl8i05lyto5ua 1 305397 1689699 1687585 2026-10-19T04:57:06Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689699 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ڕۆتەردام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1687584 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230515223231/https://iffr.com/en/contact/locations-screening-schedule-and-box-office بۆ https://iffr.com/en/contact/locations-screening-schedule-and-box-office زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٥٤، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ڕۆتەردام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689698 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240503090353/https://iffr.com/en/team بۆ https://iffr.com/en/team زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:٥٧، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 8wzy24jk5lhi8hhyso7qz3u3c4av9xr 0 305418 1689417 1688391 2026-10-18T17:24:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئێران|ئێران]]، [[دەروازە:ژن|ژن]] و [[دەروازە:فیلم|فیلم]] 1689417 wikitext text/x-wiki {{Short description|خانمە ئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٦٢)}} {{Infobox person | name = فریشتە سەدرعیرفایی | image = Fereshteh Sadre Orafaee 20190204.jpg | image_size = | caption = سەدرعورەفایی لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] ٢٠١٩ | native_name = فرشته صدرعرفایی | native_name_lang = Fa | birth_date = {{Birth date and age|1962|12|29|df=yes}} | birth_place = تاران، ئێران | occupation = {{hlist|ئەکتەر|ئەکتەری دەنگ|بووکەڵەگەردان}} | spouse = {{marriage|کەمبۆزیا پەرتەوی|1980|2011|reason=divorced}} | children = | website = [https://www.imdb.com/name/nm0649746/ IMDb profile] | years_active = ١٩٨٨–ئێستا | death_date = | death_place = }} '''فریشتە سەدرعیرفایی''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: فرشته صدرعرفایی، لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٦٢) خانمەئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بە ڕۆڵی پەری لە فیلمی بازنە (٢٠٠٠) ناسراوە، کە چەندین خەڵاتی بەدەستھێناوە لەوانە [[شێری زێڕین]] لە ٥٧ەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی ڤێنیز|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ڤێنیز]]. خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری لە ٢٣یەمی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بەدەستھێناوە بۆ ڕۆڵگێڕانی لە کافێ ترانزێت (٢٠٠٥) و خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە ٣٧ەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر بۆ ڕۆڵگێڕانی لە ''[[ئەو شەوەی کە مانگ پڕ بوو]]''(٢٠١٩).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-10-21 |سەردێڕ=بیوگرافی و همسر فرشته صدرعرفایی+ عکس و فیلم ها |ناونیشان=https://namnak.com/fereshteh-sadre-orafaee.p88713 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-16 |زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بیوگرافی فرشته صدرعرفایی بازیگر و صداپیشه + فیلم های فرشته صدرعرفایی |ناونیشان=https://www.beytoote.com/fun/actor-news/biography-fereshteh02-sadrarfaei.html |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-16 |وێبگە=www.beytoote.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-11-28 |سەردێڕ=(تصاویر) زندگی خصوصی، عکس های شخصی و بیوگرافی فرشته صدرعرفایی |ناونیشان=https://faradeed.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-45/216607-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B5%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%DB%8C%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-16 |وێبگە=فرادید {{!}} Faradeed {{!}} فرادید |زمان=fa}}</ref> == فیلمۆگرافی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=سینماتیکت |سەردێڕ=سینماتیکت - بزرگترین مرجع فروش بلیت سینما |ناونیشان=https://www.cinematicket.org/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-16 |وێبگە=سینماتیکت |بڵاوکەرەوە=Cinematicket |زمان=fa}}</ref> == {| class="wikitable" |+فیلمی سینەمایی !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر |- |٢٠٢٥ |[[ژن و منداڵ (فیلم)|ژن و منداڵ]] | |[[سەعید ڕووستایی]] |- |٢٠٢١ |[[پاڵەوان (فیلم)|پاڵەوان]] |خاتوو ڕادمێر |[[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] |- |٢٠١٩ |''[[ئەو شەوەی کە مانگ پڕ بوو]]'' |غەمناز |[[نێرگز ئابیار|نێرگز ئابیارە]] |} {| class="wikitable" |+زنجیرەی تەلەفیزیۆنی !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر |- |٢٠٢٥ |شینی سیاوش |فاتمە |[[نێرگز ئابیار]] |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == * {{IMDb name|0649746}} * [http://www.cine.voila.fr/star/fereshteh-sadre-orafaei زانیاری بە فەڕەنسی] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ژن|فیلم}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی]] mv7k2x81a9zcoqrk9w803na213sp47r 1689654 1689417 2026-10-19T04:25:39Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689654 wikitext text/x-wiki {{Short description|خانمە ئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٦٢)}} {{Infobox person | name = فریشتە سەدرعیرفایی | image = Fereshteh Sadre Orafaee 20190204.jpg | image_size = | caption = سەدرعورەفایی لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] ٢٠١٩ | native_name = فرشته صدرعرفایی | native_name_lang = Fa | birth_date = {{Birth date and age|1962|12|29|df=yes}} | birth_place = تاران، ئێران | occupation = {{hlist|ئەکتەر|ئەکتەری دەنگ|بووکەڵەگەردان}} | spouse = {{marriage|کەمبۆزیا پەرتەوی|1980|2011|reason=divorced}} | children = | website = [https://www.imdb.com/name/nm0649746/ IMDb profile] | years_active = ١٩٨٨–ئێستا | death_date = | death_place = }} '''فریشتە سەدرعیرفایی''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: فرشته صدرعرفایی، لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٦٢) خانمەئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بە ڕۆڵی پەری لە فیلمی بازنە (٢٠٠٠) ناسراوە، کە چەندین خەڵاتی بەدەستھێناوە لەوانە [[شێری زێڕین]] لە ٥٧ەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی ڤێنیز|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ڤێنیز]]. خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری لە ٢٣یەمی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بەدەستھێناوە بۆ ڕۆڵگێڕانی لە کافێ ترانزێت (٢٠٠٥) و خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە ٣٧ەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر بۆ ڕۆڵگێڕانی لە ''[[ئەو شەوەی کە مانگ پڕ بوو]]''(٢٠١٩).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-10-21 |سەردێڕ=بیوگرافی و همسر فرشته صدرعرفایی+ عکس و فیلم ها |ناونیشان=https://namnak.com/fereshteh-sadre-orafaee.p88713 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-16 |زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بیوگرافی فرشته صدرعرفایی بازیگر و صداپیشه + فیلم های فرشته صدرعرفایی |ناونیشان=https://www.beytoote.com/fun/actor-news/biography-fereshteh02-sadrarfaei.html |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-16 |وێبگە=www.beytoote.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-11-28 |سەردێڕ=(تصاویر) زندگی خصوصی، عکس های شخصی و بیوگرافی فرشته صدرعرفایی |ناونیشان=https://faradeed.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-45/216607-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B5%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%DB%8C%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-16 |وێبگە=فرادید {{!}} Faradeed {{!}} فرادید |زمان=fa}}</ref> == فیلمۆگرافی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=سینماتیکت |سەردێڕ=سینماتیکت - بزرگترین مرجع فروش بلیت سینما |ناونیشان=https://www.cinematicket.org/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-16 |وێبگە=سینماتیکت |بڵاوکەرەوە=Cinematicket |زمان=fa}}</ref> == {| class="wikitable" |+فیلمی سینەمایی !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر |- |٢٠٢٥ |[[ژن و منداڵ (فیلم)|ژن و منداڵ]] | |[[سەعید ڕووستایی]] |- |٢٠٢١ |[[پاڵەوان (فیلم)|پاڵەوان]] |خاتوو ڕادمێر |[[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] |- |٢٠١٩ |''[[ئەو شەوەی کە مانگ پڕ بوو]]'' |غەمناز |[[نێرگز ئابیار|نێرگز ئابیارە]] |} {| class="wikitable" |+زنجیرەی تەلەفیزیۆنی !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر |- |٢٠٢٥ |شینی سیاوش |فاتمە |[[نێرگز ئابیار]] |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == * {{IMDb name|0649746}} * [https://web.archive.org/web/20110721024711/http://www.cine.voila.fr/star/fereshteh-sadre-orafaei زانیاری بە فەڕەنسی] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ژن|فیلم}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی]] jzr3f83w6r3wl4ye15v3n16dioje0bz 0 305419 1689404 1688643 2026-10-18T17:21:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئێران|ئێران]]، [[دەروازە:ژن|ژن]] و [[دەروازە:فیلم|فیلم]] 1689404 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = سارینا فەرھادی | image = Sarina Farhadi.jpg | image_size = | caption = سارینا فەرھادی لە ساڵی ٢٠١٧ | native_name = سارینا فرهادی | native_name_lang = Fa | birth_date = {{Birth date and age|1998|04|27|df=yes}} | birth_place = [[ئیسفەهان]]، [[ئێران]] | occupation = ئەکتەر | spouse = | children = | website = | years_active = ٢٠٠٢–ئێستا | death_date = | death_place = |father=[[ئەسغەر فەرهادی]]}} '''سارینا فەرھادی''' (بە فارسی: سارینا فرهادی؛ لەدایکبووی ٢٧ی نیسانی ١٩٩٨ لە [[ئیسفەهان|ئەسفەھان]]) خانمەئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. لە فیلمەکانی دایک و باوکی، [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] و پەریسا بەختاوەر، ڕۆڵی گێڕاوە و ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2012-01-16 |سەردێڕ='Starbuck,' 'A Separation' among Palm Springs Film Fest winners |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/blogs/24-frames/story/2012-01-15/starbuck-a-separation-among-palm-springs-film-fest-winners |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-16 |وێبگە=Los Angeles Times |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Brooks |first=Brian |ڕێکەوت=2011-02-19 |سەردێڕ=Iran’s “Separation” Wins Berlinale’s Golden Bear |ناونیشان=https://www.indiewire.com/news/general-news/irans-separation-wins-berlinales-golden-bear-243580/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-16 |وێبگە=IndieWire |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/8912-00505/%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%AE%D8%B1%D8%B3-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%8A%D9%8A-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D9%84%D9%8A%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A8%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-16 |وێبگە=www.isna.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2011-02-21 |سەردێڕ=فرهادی و بازیگران فیلمش به ایران برگشتند |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/1258250/%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D8%B4-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%AA%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-16 |وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> == ژیان == سارینا کچی [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] و پەریسا بەختاوەرە. لە فیلمی ''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]'' لە ڕۆڵی ترمە دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سارینا فرهادی |ناونیشان=https://www.imna.ir/tag/%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%A7+%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-16 |وێبگە=ایمنا |بڵاوکەرەوە=ایمنا خبرگزاری شهری ایران {{!}} IMNA News Agency |زمان=fa}}</ref> هەتا ئێستا بێجگە لە دایک و باوکی لەگەڵ دەهێنەری تری کار نەکردووە. == خەڵاتەکان == * بردنەوەی ورچی زیوین بۆ باشترین خانمەئەکتەر بە هاوبەشی لەگەڵ [[لەیلا حاتەمی]] و [[سارە بەیات]] لە [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین|فێستیڤاڵی بەرلین]] ٢٠١١ بۆ [[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]. * بردنەوەی خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری [[فیدراسیۆنی نێونەتەوەییی ڕەخنەگرانی فیلم]] بە هاوبەشی لەگەڵ [[لەیلا حاتەمی]] و [[سارە بەیات]] لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی پام سپرینگس بۆ ''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]''. * کاندیدای باشترین خانمەئەکتەری ڕۆڵی پاڵپشت لە بیست و نۆیەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بۆ فیلمی ''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]''. == فیلمۆگرافی == === سینەمایی === {| class="wikitable sortable" |+ !ساڵ!! ناوی فیلم !! ڕۆڵ !! دەهێنەر |- |٢٠٢١ || [[پاڵەوان (فیلم)|پاڵەوان]]|| نازەنین || [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] |- |٢٠١١ || ''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]''|| ترمە || [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] |- |٢٠٠٨ || زەنگی بازنەیی || کچی خێزانی رەزاقی || پەریسا بەختاوەر |- |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == * [http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138911260201/ لە سورە سینما] * [https://www.salamcinama.ir/profile/N83M/سارینا-فرهادی لە سەلام سینما] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ژن|فیلم}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەران لە وەرگری خەڵاتی ورچی زیو]] [[پۆل:خەڵکی ئەسفەھان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] e50rp78rbsdhcvz3uizb3h2ir6mv5f3 0 305420 1689418 1688375 2026-10-18T17:25:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئێران|ئێران]] و [[دەروازە:فیلم|فیلم]] 1689418 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = بابک کەریمی | image = Babak Karimi at 83rd Venice International Film Festival.jpg | caption = کەریمی لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ڤێنیز لە ساڵی ٢٠٢٦ | birth_date = {{Birth date and age|1960|11|11|df=yes}} | birth_place = پراگ، چێکۆسلۆڤاکیا (کۆماری چێکی ئەیڕۆژ) | native_name = بابک کریمی | native_name_lang = Fa | nationality = ئێرانی | occupation = {{hlist|ئەکتەر|دەستکاریکەر}} | children = کامیار کەریمی | parents = نەسرەت کەریمی، ئەعلەم دانایی }} [[File:Babak Karimi in backstage of I Hate the Dawn movie.jpg|thumb|بابەک کەریمی لە پشت پەردەی فیلمی من لە بەربەیانی بێزارم]] '''بابەک کەریمی''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: بابک کریمی؛ لەدایکبووی ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٦٠) ئەکتەر و مۆنتێری [[ئێران|ئێرانییە]].<ref>{{cite web |url=http://www.cinetmag.com/shownews.asp?id=4871 |title=بابک کریمی: فیلم فرهادی یک الکترو شوک است برای سینمای ایران / کیارستمی و فرهادی از دو مسیر مختلف به یک هدف می‌رسند |access-date=2013-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120411200011/http://www.cinetmag.com/ShowNews.asp?ID=4871 |archive-date=2012-04-11 |url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.aftabir.com/articles/view/art_culture/festival/c5c1204027235_fajr_film_festival_p1.php/گفتگویی-با-بابک-کریمی گفتوگۆیەک لەگەڵ بابک کەریمی: فێستیڤاڵی فەجر لە ڕووی چۆنایەتییەوە چاوەڕوانییەکانی نەپڕکردەوە]</ref> == ژیانی سەرەتایی == بابەک کەریمی کچی نەسرەت کەریمی، ئەکتەری شانۆی ئێرانە. دوای تێپەڕاندنی قۆناغی سەرەتایی لە [[تاران]] چووە [[ئیتاڵیا|ئیتالیا]] و دوای خوێندن لە بواری ھونەردا، لە زانکۆی سینەمایی چێنتڕۆ ئێسپێریمێنتالێ لە شاری [[ڕۆما]] دەستی بە وتەنەوەی سینەما کرد. دەرچووی پەیمانگای ڕۆسێلینیی ڕۆمایە. بێجگە لە بەشداربوونی لە پروژە بەڵگەنامەیییەکان وەکوو دەرهێنەر، وێنەگر و مۆنتێر لە وڵاتە جیاوازەکاندا، مۆنتێری فیلمە سینەماییەکانی پلاکیرۆ ڕیتسۆتۆ، مارکیز و دەنگی شاراوەی کردووە.<ref>{{cite web |url=http://anthropology.ir/node/6012 |title=گفتگوی مهرداد اسکویی با بابک کریمی: با انگشت، بدون ناخن |access-date=2013-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130814104701/http://anthropology.ir/node/6012 |archive-date=2013-08-14 |url-status=dead}}</ref> [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] بە دیدەنی فیلمی بلیتەکان دروستکراوی [[عەباس کیاڕۆستەمی|عەباس کیارۆستەمی]]، ئەوی بۆ بەشداربوون لە فیلمی [[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]] لە ڕۆڵی قازی هەڵبژارد. کەریمی لە دوو بەرهەمی تری [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] لە [[ڕابردوو (فیلم)|ڕابردوو]] و [[فرۆشیار (فیلم)|فرۆشیار]] ڕۆڵی گێڕاوە.<ref>[http://www.yjc.ir/fa/news/5021302/گپی-با-بابک-کریمی-پای-ثابت-فیلم‌های-هنری-ایران گفتوگۆیەک لەگەڵ بابک کەریمی، ئەندامی بەردەوامی فیلمە ھونەرییەکانی ئێران]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.salamcinama.ir/movie-image/5310/بابک+کریمی+و+ترانه+عليدوستى+بر+فرش+قرمز+فیلم+%C2«ÙØ±ÙˆØ´Ù†Ø¯Ù‡%C2»+در+شصØتا+Ùˆ+نهمین+جشنواØڕÙ‡+فیلم+Ú©Ù†2016 |title=بابک کریمی و ترانه علیدوستی بر فرش قرمز فیلم «فروشنده» در شصت و نهمین جشنواره فیلم کن ۲۰۱۶ |access-date=2017-08-11 |archive-date=2016-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024090013/http://www.salamcinama.ir/movie-image/5310/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9+%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87+%D8%B9%D9%84%D9%8A%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%D9%89+%D8%A8%D8%B1+%D9%81%D8%B1%D8%B4+%D9%82%D8%B1%D9%85%D8%B2+%D9%81%DB%8C%D9%8D%D9%85+%C2%AB%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%AF%D9%87%C2%BB+%D8%AF%D8%B1+%D8%B4%D8%B5%D8%AA+%D9%88+%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86+%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87+%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85+%DA%A9%D9%862016 |url-status=dead}}</ref> لە فیلمی سینەما شاری چیرۆکەکان ڕۆڵی گێڕاوە. بە ڕۆڵگێڕان لەم فیلمەدا بووە کاندیدی باشترین ئەکتەری ڕۆڵی پاڵپشتی پیاو لە ٣٨ەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]. == بەرهەمەکان == === سینەما === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ !! ناوی فیلم !! دەرهێنەر |- | ٢٠١٦ || [[فرۆشیار (فیلم)|فرۆشیار]]|| [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] |- | rowspan="2" | ٢٠١٣ || [[ماسی و پشیلە]]|| شەهرام مەکری |- | [[ڕابردوو (فیلم)|ڕابردوو]]|| [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] |- | ٢٠١١ || [[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]|| [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] |} === زنجیرە تۆڕی ماڵەوە === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ !! ناوی سریال !! دەرهێنەر |- | ٢٠٢٥ || شینی سیاوەش || [[نێرگز ئابیار]] |- | ٢٠٢٤ || [[ئەزازیل (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئەزازیل]] || [[حەسەن فەتحی|حەسن فەتحی]] |- | rowspan="2" | ٢٠٢٣ || [[ئازادم بکە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ئازادم بکە]] || شهرام شاه حسینی |- | [[پێستی شێر (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|پێستی شێر]] || [[جەمشید مەحموودی|جەمشید محمودی]] |- | ٢٠٢١ || [[خاتوون (زنجیرە)|خاتون]] || [[تینا پاکڕەوان|تینا پاکرەوان]] |} == خەڵاتەکان == * خەڵاتی ورچی زیوین بۆ باشترین ئەکتەری پیاو لە [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی بەڕلین]] لە ساڵی ٢٠١١ بۆ فیلمی [[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]] بەھاوڕێیەتیی تەواوی ئەکتەرانی فیلمەکە. * کاندیدی خەڵاتی باشترین ئەکتەری ڕۆڵی پاڵپشتی پیاو لە چواردەیەمین ئاھەنگی گەورەی [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران|ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمایی ئێران]] بۆ ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی سینەما شاری چیرۆکەکان <ref>{{cite web |title=نامزدهای بهترین بازیگر نقش اول و مکمل زن و مرد یک جشن سینمایی |url=https://www.asriran.com/fa/news/839003/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D9%88-%D9%85%DA%A9%D9%85%D9%84-%D8%B2%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C |website=عصر ایران |date=2022-05-10 |access-date=2023-11-27 |language=fa}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{imdb name|0439307}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|فیلم}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:براوەکانی ورچی زیوین بۆ باشترین ئەکتەر]] a0w5ty76sbo9y6pp37wpoftnycqdh3v 0 305424 1689382 1689106 2026-10-18T17:04:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئێران|ئێران]]، [[دەروازە:فیلم|فیلم]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] 1689382 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = پاڵەوان | image = Ghahreman - 1400 (1).jpg | alt = | caption = پۆستەری سینەمایی | native_name = {{Infobox name module|fa|قهرمان}} | director = [[ئەسغەر فەرهادی]] | writer = ئەسغەر فەرهادی | producer = {{ubl|الکساندر ماله-گی|ئەسغەر فەرهادی}} | starring = {{ubl|[[ئەمیر جەدیدی]]|[[موحسین تەنابەندە]]|[[سەحەر گوڵدۆست]]|[[فریشتە سەدرعیرفایی]]|[[سارینا فەرھادی]]|}} | cinematography = عەلی غازی | editing = هاییدە سەفیاری | music = | studio = مێمێنتۆ فیلمز | distributor = {{ubl|خانەی فیلم (ئێران)|مێمێنتۆ فیلمز (فەڕەنسا)}} | released = {{film date|2021|7|13|[[2021 Cannes Film Festival|کאן]]|2021|10|26|ئێران|2021|12|15|فەڕەنسا|df=yes}} | runtime = ١٢٧ خولەک | country = ئێران<br>فەڕەنسا | language = فارسی | budget = | gross = ٢٫٩ ملیۆن دۆلار<ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt11777738/?ref_=bo_se_r_1|title=قەرمان (٢٠٢١)|website=بۆکس ئۆفیس مۆجۆ}}</ref> }} '''پاڵەوان''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: قهرمان) فیلمێکی درامای ساڵی ٢٠٢١ـە کە لە نووسین، بەرهەمهێنان و دەرهێنانی [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادییە]]، هەر یەکە لە [[ئەمیر جەدیدی]]، [[موحسین تەنابەندە]] و [[سەحەر گوڵدۆست]] ڕۆڵیان تێدا گێڕاوە. فیلمەکە بۆ کێبڕکێی [[شێری زێڕین]] لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان|فێستیڤاڵی فیلمی کانی]] ٢٠٢١ هەڵبژێردرا و خەڵاتی گەورەی [[گراند پریکس|گراند پریکسی]] بردەوە. فیلمەکە وەک نوێنەری ئێران بۆ باشترین فیلمی هەستیاری نێودەوڵەتی لە [[٩٤ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|٩٤ەمین خەڵاتی ئۆسکار]] هەڵبژێردرا، و یەکێک بوو لە ١٥ فیلمەکەی پۆلەکە، بەڵام کاندید نەکرا. == چیرۆک == ڕەحیم سوڵتانی بۆ ماوەی دوو ڕۆژ بە شێوەیەکی کاتی لە زیندان ئازاد دەکرێت بۆ ئەوەی قەرزێکی نەدراوی ١٥٠٬٠٠٠٬٠٠٠ [[تمەن|تمەنی]] بداتەوە بە بەهرام. خۆشەویستەکەی ڕەحیم، فەرخەندە، دەستی بە جانتایەکی ونبوو گەیشتووە کە چەندین دراوی زێڕی تێدایە، کە هەردووکیان هەوڵ دەدەن بیانفرۆشن بۆ ئەوەی قەرزەکە بدەنەوە، بەڵام بۆیان دەردەکەوێت کە زێڕ بەهای خۆی لەدەست داوە تا ئەو ڕادەیەی ڕەحیم ناتوانێت قەرزەکەی بەهرام بە تەواوی بداتەوە. لەم ماوەیەدا، دەچێتە لای خوشکەکەی مەلیحە و هاوسەرەکەی حوسێن دەژیت. ==بەرهەمهێنان== کۆمپانیای مێمێنتۆ فیلمز مافی فیلمەکەی [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] لە کاتی بازاڕی فیلمی ئەوروپی لە [[بەرلین]] لە ساڵی ٢٠٢٠دا فرۆشت.<ref>{{Cite web|last=Roxborough|first=Scott|date=12 February 2020|title=فیلمی 'قارەمان'ی ئەسغەر فەرهادی بەرەو بازاڕی بێرلین دەچێت|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/asghar-farhadis-a-hero-heading-berlin-market-1278930/|url-status=live|access-date=2021-05-15|website=The Hollywood Reporter|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515022249/https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/asghar-farhadis-a-hero-heading-berlin-market-1278930/ |archive-date=15 May 2021 }}</ref><ref name="Iran">{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/oscars-2022-iran-international-feature-asghar-farhadi-a-hero-1235034616/ |title=خەڵاتەکانی ئۆسکار: ئێران فیلمی 'قارەمان' بۆ پۆلی نێودەوڵەتی هەڵدەبژێرێت |work=The Hollywood Reporter |first=Alex |last=Ritman |date=21 October 2021 |access-date=21 October 2021}}</ref> فیلمەکە لە حوزەیرانی ٢٠٢٠دا چووە قۆناغی پێش-بەرهەمهێنان و تا کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ وێنەگرتنی بەردەوام بوو.<ref>{{Cite web|date=22 December 2020|title=وێنەگرتنی فیلمی 'قارەمان'ی فەرهادی براوەی دوو جار خەڵاتی ئۆسکار تەواو بوو|url=https://irandaily.ir/News/278511.html|url-status=live|access-date=2021-05-15|website=irandaily.ir|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129230907/https://irandaily.ir/News/278511.html |archive-date=29 January 2021 }}</ref> بەرهەمهێنان لە [[شیراز]] ئەنجام درا. لە نیسانی ٢٠٢١دا، دەرکەوت کە کۆمپانیای [[ئەمازۆن ستۆدیۆز|ئەمازۆن ستودیۆز]] مافی بڵاوکردنەوەی فیلمەکەی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەدەستهێناوە.<ref>{{Cite web|last1=Keslassy|first1=Elsa|last2=Davis|first2=Clayton|date=2021-04-30|title=ئەمازۆن ستودیۆز مافی ئەمریکی بۆ فیلمی 'قارەمان'ی ئەسغەر فەرهادی بەدەستدەهێنێت|url=https://variety.com/2021/film/global/amazon-studios-asghar-farhadi-a-hero-1234963284/|access-date=2021-05-15|website=Variety}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hashemi|first=Sepideh|date=9 June 2020|title=ئەسغەر فەرهادی دوو ئەکتەری سەرەکی ئێرانی بۆ فیلمی 'قارەمان' هەڵدەبژێرێت|url=https://en.isna.ir/news/99032012762/Asghar-Farhadi-casts-2-Iranian-leads-for-Hero|url-status=live|website=ئاژانسی هەواڵی قوتابییانی ئێران|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609180028/https://en.isna.ir/news/99032012762/Asghar-Farhadi-casts-2-Iranian-leads-for-Hero |archive-date=9 June 2020 }}</ref> ==ئەکتەرەکان== * [[ئەمیر جەدیدی]] وەک ڕەحیم * [[موحسین تەنابەندە|موحسن تەنابەندە]] وەک بەهرام * [[سەحەر گوڵدۆست]] وەک فەرخەندە * [[فریشتە سەدرعیرفایی]] وەک خانم ڕادمەهر * [[سارینا فەرھادی]] وەک نازەنین<ref>{{Cite web|title=قارەمان|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/films/ghahreman|access-date=2021-07-17|website=فێستیڤاڵی کان|language=en}}</ref> * ئەمیر حوسێن مەحەبەت وەک حامید<ref>{{Cite web|title=قارەمان|url=https://www.imdb.com/title/tt11777738/ de Cannes|website=IMDb|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-07 |title=ئەکتەرەکان|url=https://www.metacritic.com/person/amir-hossein-mohabat/|website=میتاکریتیک|language=en}}</ref> ==بڵاوکردنەوە== فیلمەکە یەکەم نمایش خۆی لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان|فێستیڤاڵی فیلمی کانی]] ٢٠٢١ لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٢١ ئەنجام دا، چونکە بۆ کێبرکێی [[شێری زێڕین]] لە فێستیڤاڵەکە هەڵبژێردرابوو. هەروەها وەک فیلمی کۆتاییهاتنی ٥٢ەمین فێساتیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی هیندستان لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ هەڵبژێردرا.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/goa-to-spend-rs-16-18cr-on-film-festival-centre-rs-9-5cr/articleshow/87788125.cms |title=گوا ١٦ بۆ ١٨ کرۆر ڕوپیە بۆ فێستیڤاڵی فیلم خەرج دەکات، ناوەند ٩٫٥ کرۆر ڕوپیە |date=19 November 2021|access-date= 19 November 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2021/06/2021-cannes-film-festival-lineup-1234641655/ |title=لیستی فێستیڤاڵی فیلمی کانی ٢٠٢١: شۆن بەیکەر، وێس ئەندەرسۆن و ئەوانی تر بۆ شێری زێڕین کێبرکێ دەکەن |work=IndieWire |access-date=3 June 2021}}</ref> == ڕیزلێنان == === خەڵاتەکان === {| class="wikitable" !ساڵ !خەڵات <ref name="imdb">{{cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt11777738/awards/?ref_=tt_awd|title=خەڵاتەکانی قارەمان|website=IMDB|date=1 June 2021|access-date=12 June 2021}}</ref> !پۆل !کاندیدکراو !ئەنجام |- | rowspan="31" | ٢٠٢١ | rowspan="3" | [[فێستیڤاڵی فیلمی کان]] | [[ناولەپی زێڕین]] | rowspan="3" | [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] | {{nom}} |- | [[گراند پریکس]] | {{won}} |- | خەڵاتی فرانسوا شالێ | {{won}} |- | rowspan="4" |خەڵاتەکانی شاشەی ئاسیای پاسیفیک |باشترین فیلمی درێژ |ئەلێکساندەر ماله-گی و ئەسغەر فەرهادی |{{nom}} |- |دەستکەوت لە دەرهێناندا | rowspan="2" |ئەسغەر فەرهادی |{{won}} |- |باشترین سیناریۆ |{{nom}} |- |باشترین ئەکتەر |[[ئەمیر جەدیدی]] |{{nom}} |- |فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ڤایادۆلید |باشترین فیلم | rowspan="3" |ئەسغەر فەرهادی |{{nom}} |- |فێستیڤاڵی فیلمی مۆنتکلێر |کێبرکێی فیلمی درێژ |{{nom}} |- |فێستیڤاڵی فیلمی سەربەخۆی سانتا فێ |باشترین فیلمی درێژ |{{Won}} |- | rowspan="8" |[[خەڵاتەکانی حافز]]<ref>{{Cite web|date=2021-11-16|title=ڕاگەیاندنی کاندیدەکانی بەشی سینەمای بیست و یەکەمین ئاهەنگی حافز|url=https://www.mehrnews.com/news/5353113/اعلام-نامزدهای-بخش-سینمای-بیست-و-یکمین-جشن-حافظ|access-date=2021-11-16|website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency|language=fa}}</ref> |باشترین فیلمی جووڵاو |ئەلێکساندەر ماله-گی و [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] |{{Won}} |- |باشترین دەرهێنەر – فیلمی جووڵاو | rowspan="2" |ئەسغەر فەرهادی |{{Won}} |- |باشترین سیناریۆ – فیلمی جووڵاو |{{Won}} |- | rowspan="2" |باشترین ئەکتەر – فیلمی جووڵاو |[[ئەمیر جەدیدی]] |{{Won}} |- |[[موحسین تەنابەندە|موحسەن تەنابەندە]] |{{nom}} |- |باشترین خانمەئەکتەر – فیلمی جووڵاو |[[سەحەر گوڵدۆست|سەحەر گۆڵدووست]] |{{nom}} |- |باشترین وێنەگرتن – فیلمی جووڵاو |عەلی غازی |{{nom}} |- |باشترین دەستکاریکەر – فیلمی جووڵاو |هاییدە سەفیاری |{{Won}} |- | rowspan="2"|خەڵاتەکانی ساڕێلایت | باشترین سیناریۆی ڕەسەن | ئەسغەر فەرهادی | {{nom}} |- | باشترین فیلمی زمانی بیانی | rowspan="3" | ئەلێکساندەر ماله-گی و ئەسغەر فەرهادی | {{nom}} |- |کۆمەڵەی ڕەخنەگران فیلمی شیکاگۆ | rowspan="2" |باشترین فیلمی زمانی بیانی |{{nom}} |- |کۆمەڵەی ڕەخنەگران فیلمی دالاس-فۆرت وۆرس |{{nom}} |- | rowspan="2" |ڕاپرسی ڕەخنەگرانی ئیندیوایەر |باشترین سیناریۆ |ئەسغەر فەرهادی |{{nom}} |- | rowspan="2" |باشترین فیلمی نێودەوڵەتی | rowspan="2" |ئەلێکساندەر ماله-گی و ئەسغەر فەرهادی |{{nom}} |- |خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگران فیلمی لاس ڤێگاس |{{nom}} |- | rowspan="2" |دەستەی نیشتمانی بۆ پێداچوونەوە |باشترین سیناریۆی ڕەسەن |ئەسغەر فەرهادی |{{Won}} |- | rowspan="2" |باشترین فیلمی زمانی بیانی | rowspan="5" |ئەلێکساندەر ماله-گی و ئەسغەر فەرهادی |{{Won}} |- |کۆمەڵەی ڕەخنەگران فیلمی تگزاسی باکوور |{{nom}} |- |کۆمەڵەی ڕەخنەگران فیلمی سانت لویز |باشترین فیلمی نێودەوڵەتی |{{nom}} |- |خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگران فیلمی یوتا |باشترین فیلمی زمانی غیرەنگلیسی |{{nom}} |- |خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگران فیلمی ناوچەی واشنتن دی سی |باشترین فیلمی زمانی بیانی |{{nom}} |- | rowspan="15" | ٢٠٢٢ | rowspan="4" |فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی پام سپرینگس |خەڵاتی پردکردنی سنوورەکان |ئەسغەر فەرهادی |{{won}} |- |خەڵاتی فایپرێسچی بۆ باشترین فیلمی درێژی نێودەوڵەتی |ئەلێکساندەر ماله-گی و ئەسغەر فەرهادی |{{nom}} |- |خەڵاتی فایپرێسچی بۆ باشترین سیناریۆی نێودەوڵەتی |ئەسغەر فەرهادی |{{Won}} |- |خەڵاتی فایپرێسچی بۆ باشترین ئەکتەر لە فیلمی درێژی نێودەوڵەتیدا |ئەمیر جەدیدی |{{Won}} |- | rowspan="2" |خەڵاتەکانی ڕەخنەگرانی سەربەخۆی شیکاگۆ (CIC) |باشترین فیلمی زمانی بیانی |ئەلێکساندەر ماله-گی و ئەسغەر فەرهادی |{{nom}} |- |باشترین سیناریۆی ڕەسەن |ئەسغەر فەرهادی |{{nom}} |- |کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی دێنڤەر | rowspan="2" |باشترین فیلمی زمانی بیانی | rowspan="8" |ئەلێکساندەر ماله-گی و ئەسغەر فەرهادی |{{nom}} |- |کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی کۆلومبوس |{{nom}} |- |هاوپەیمانی ژنە رۆژنامەنووسانی فیلم |باشترین فیلمی زمانی غیرەنگلیسی |{{nom}} |- |خەڵاتەکانی فیلمی هەڵبژاردەی ڕەخنەگران |باشترین فیلمی زمانی بیانی |{{nom}} |- |[[خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب]] |باشترین فیلمی زمانی بیانی |{{nom}} |- |بازنەی ڕەخنەگران فیلمی ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ |باشترین فیلمی زمانی بیانی |{{nom}} |- |کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی هۆڵیوود |باشترین فیلمی نێودەوڵەتی |{{nom}} |- |کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی کارۆلینای باکوور |باشترین فیلمی زمانی بیانی |{{nom}} |- |ئاهەنگی گەورەی دەرهێنەرانی سینەمای ئێران |باشترین دەرهێنەری فیلم |ئەسغەر فەرهادی |{{won}} |} == ئەمەش ببینە == [[لیستی نوێنەرایەتییەکانی ئێران بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی نێودەوڵەتی]] == سەچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == * {{IMDb title|11777738}} * {{Metacritic film}} * {{Rotten Tomatoes|a_hero}} * [https://deadline.com/wp-content/uploads/2022/01/A-Hero-Read-The-Screenplay.pdf سیناریۆی فەرمی] * {{YouTube|Y66MElQXutA|''هەموو بروەکان، هەموو دۆڕاوەکان''}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]] 6bqtmoygg9qfsvrz45u1ramqwt6pp8s 0 305459 1689398 1688847 2026-10-18T17:19:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئیسرائیل|ئیسرائیل]]، [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] و [[دەروازە:فەلەستین|فەلەستین]] 1689398 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''فەلەستین ئەکشن''' کە پێی دەوترێت '''پاڵ ئەکشن'''، تۆڕێکی کردەی ڕاستەوخۆی بەریتانیایە کە لە ساڵی ٢٠٢٠ دامەزراوە بە ئامانجی ڕاگەیەندراوی «کۆتاییھێنان بە بەشداریکردنی جیھانی لە ڕژێمی جینۆساید و ئاپارتایدی ئیسرائیل».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Grady |first=Sean |ڕێکەوت=25 June 2025 |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/politics-explained/palestine-action-kneecap-yvette-cooper-terrorism-b2776728.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251112234713/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/politics-explained/palestine-action-kneecap-yvette-cooper-terrorism-b2776728.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 November 2025 |ڕێکەوتی سەردان=24 July 2025 |وێبگە=[[The Independent]] |زمان=en}}</ref> ڕێکخراوەکە لە ناڕەزایەتییەکان دژی شەڕی غەززە لە بەریتانیا چالاک بووە و زۆرێک لە کارە باڵاکانی وەک کەیسی "فیلتۆن ٢٤" لە وەڵامی [[جینۆسایدی غەززە|کۆمەڵکوژی غەززە]] بووە. ھەر لە دامەزراندنی ئەم گرووپەوە، کۆمپانیای بەرھەمھێنەری چەکی ئیسرائیلی ئێلبیت سیستەمز ئامانجی سەرەکی بووە. لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە بەپێی یاسای تیرۆری ساڵی ٢٠٠٠ وەک گرووپێکی تیرۆریستی قەدەغە کراوە، ئەمەش ئەندامێتی، پشتگیری ماددی بۆ، یان نمایشکردنی شتومەک بۆ پشتگیریکردنی گرووپەکە دەکاتە تاوان لە بەریتانیا. گرووپەکە کردەوەی ڕاستەوخۆ بەکاردەھێنێت بۆ تێکدانی [[پیشەسازیی چەک|پیشەسازی چەکی]] بەریتانیا، کە تۆمەتباری دەکات بە ھاوبەشی ئیسرائیل لە ئەنجامدانی جینۆساید.<ref name="bbc.com">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pike |first=Joe |ڕێکەوت=21 June 2025 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq6m24v7910o |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250703213932/https://www.bbc.com/news/articles/cq6m24v7910o |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 July 2025 |ڕێکەوتی سەردان=12 July 2025 |وێبگە=[[BBC]] |زمان=en-GB}}</ref> {{تێبینی|[[Special Committee to Investigate Israeli Practices Affecting the Human Rights of the Palestinian People|A United Nations Special Committee]],<ref name="UNCommitteeHeadGenocide">{{Cite web|title=A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly 4th Committee report |date=19 November 2024 |last=Peiris |first=Mohan |author-link=Mohan Peiris |url=https://www.un.org/unispal/document/un-special-committee-press-release-19nov24/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119050424/https://www.un.org/unispal/document/un-special-committee-press-release-19nov24/ |archive-date=19 January 2025 |website=United Nations - Question of Palestine |publisher=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] |language=en-US |quote=Our report leaves no room for ambiguity. A genocide is unfolding before our eyes. Failing to act now—failing to put an end to this atrocity crime— will tear apart the very foundation of the international rule of law we have collectively built to protect peace, security, and the well-being of all. Our inaction today is setting a perilous precedent for tomorrow. Think about it.}}</ref> [[Amnesty International]],<ref>{{cite report |date=4 December 2024 |title='You Feel Like You Are Subhuman': Israel's Genocide Against Palestinians In Gaza |url=https://amnesty.ca/wp-content/uploads/2024/12/Amnesty-International-Gaza-Genocide-Report-December-4-2024.pdf |publisher=[[Amnesty International]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205121850/https://amnesty.ca/wp-content/uploads/2024/12/Amnesty-International-Gaza-Genocide-Report-December-4-2024.pdf |archive-date=5 December 2024 |url-status=live}}</ref> [[Médecins Sans Frontières]],<ref>{{Cite web|date=10 July 2025 |title=Gaza genocide |url=https://msf.org.uk/issues/gaza-genocide |website=[[Médecins Sans Frontières]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250710113434/https://msf.org.uk/issues/gaza-genocide |archive-date=10 July 2025}}</ref> [[B'Tselem]],<ref>{{Cite report|author=B'Tselem |author-link1=B'Tselem |date=July 2025 |title=Our Genocide |url=https://www.btselem.org/sites/default/files/publications/202507_our_genocide_eng.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250730041430/https://www.btselem.org/sites/default/files/publications/202507_our_genocide_eng.pdf |archive-date=30 July 2025}}</ref> [[Physicians for Human Rights–Israel]],<ref name="Kottasová & Salman">{{Cite news|last1=Kottasová |first1=Ivana |last2=Salman |first2=Abeer |date=28 July 2025 |title=For first time, two leading Israeli human rights groups accuse Israel of genocide in Gaza |url=https://www.cnn.com/2025/07/28/middleeast/israeli-human-rights-group-accuses-israel-genocide-gaza-intl |access-date=28 July 2025 |work=[[CNN]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250728161018/https://www.cnn.com/2025/07/28/middleeast/israeli-human-rights-group-accuses-israel-genocide-gaza-intl |archive-date=28 July 2025}}</ref> [[International Federation for Human Rights]],<ref name="FIDH 2023">{{Cite web|date=12 December 2023 |title=The unfolding genocide against the Palestinians must stop immediately |url=https://www.fidh.org/en/region/north-africa-middle-east/israel-palestine/the-unfolding-genocide-against-the-palestinians-must-stop-immediately |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216191823/https://www.fidh.org/en/region/north-africa-middle-east/israel-palestine/the-unfolding-genocide-against-the-palestinians-must-stop-immediately |archive-date=16 December 2023 |access-date=13 December 2023 |publisher=[[International Federation for Human Rights]]}}</ref> numerous [[genocide studies]] and [[international law]] scholars,<ref name="genocide_int_law_scholars">{{bulleted list| {{harvnb|Mohyeldin|Hamdan|2024}} | {{harvnb|De Vogli|Montomoli|Abu-Sittah|Pappé|2025|loc=[https://www.thelancet.com/cms/10.1016/S0140-6736(25)01541-7/attachment/e415fdee-02dc-4495-8515-f587976a5bb3/mmc1.pdf Supplementary appendix pp. 3–4]}} | {{harvnb|van Laarhoven|Peek|Walters|2025}} | {{harvnb|Tharoor|2025}} | {{harvnb|Swart|2025|p=3}}: "South Africa's actions led to an ever-growing consensus in international legal circles that Israel is committing genocide"}}</ref> and other experts have called the situation in Gaza a genocide.<ref name="bbc.com"/>}} چالاکییەکانی فەلەستین ٤٥ چالاکیی ڕاستەوخۆی بەڵگەداریان لە شانشینی یەکگرتوودا ئەنجامداوە.<ref name="cagereport">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=28 November 2025 |ناونیشان=https://www.cage.ngo/product/putting-bodies-on-the-line |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251128182734/https://cdn.prod.website-files.com/6364ebb4927fbc4330221d8f/6929929156cf92085e65f560_X8dZXMI6IDmHuMu38LSDgfDxRpv65KKLRCbOwQll4Q8.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 November 2025 |ڕێکەوتی سەردان= |وێبگە=[[Cage International]] |پەڕەکان=27, 51–52}}</ref> ئامانجە سەرەکییەکانی ئەم گرووپە کارگەکانی بەریتانی کۆمپانیای بەرھەمھێنەری چەکی ئیسرائیلی Elbit Systems و ھەروەھا RAF Brize Norton کە بنکەیەکی [[ھێزی ئاسمانیی شاھانە|ھێزی ئاسمانی شاھانە]] بووە. لە ھەڵمەتەکانیاندا، فەلەستین ئەکشن ناڕەزایەتی و داگیرکردنی شوێنەکان و لەناوبردنی موڵک و ماڵی بەکارھێناوە، کە ھەندێکجار لە ئەنجامدا ئەندامەکانی دەستگیرکراون. لە ٦ی ئابی ٢٠٢٤ لە شاری فیلتۆن داوای یاسایی درێژخایەنی بەدوای خۆیدا ھێنا کە لەو ماوەیەدا تۆمەتباران بۆ ماوەی ١٨ مانگ یان زیاتر لە زینداندا ڕاگیران، لەو ماوەیەدا ھەندێکیان مانگرتنیان لە خواردن گرت. لە مانگی ئایاری ٢٠٢٦دا، بڕیارە تێکەڵاوەکان دوای دووبارە دادگاییکردنەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Robinson |first=Sophie |ڕێکەوت=24 November 2025 |ناونیشان=https://www.the-independent.com/news/uk/crime/palestine-action-sledgehammer-israel-elbit-systems-bristol-b2871522.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251203200905/https://www.the-independent.com/news/uk/crime/palestine-action-sledgehammer-israel-elbit-systems-bristol-b2871522.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 December 2025 |ڕێکەوتی سەردان=25 November 2025 |وێبگە=[[The Independent]] |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Casciani |first=Dominic |last2=Harcombe |first2=Chloe |ڕێکەوت=4 February 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c9wxlv99xrjo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260204132250/https://www.bbc.com/news/articles/c9wxlv99xrjo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2026 |ڕێکەوتی سەردان=13 February 2026 |وێبگە=[[BBC]] |زمان=en-GB}}</ref> گەڕێنرانەوە و لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٦دا ئەو چوار چالاکوانە بە گشتی زیاتر لە ٢٠ ساڵ زیندانیکردنیان بەسەردا سەپێندرا. لە بڕیارێکدا کە لەلایەن میدیا و گرووپەکانی مافی مرۆڤەوە ڕەخنەی لێگیرا، [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو|حکومەتی بەریتانیا]] لە ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ بەپێی یاسای تیرۆریزمی بەریتانیا ٢٠٠٠، چالاکی فەلەستینی وەک گرووپێکی تیرۆریستی قەدەغە کرد، بە ئاماژەدان بە زیانەکانی موڵک و ماڵی کە لەلایەن کۆمەڵێک ئەندام لە بریز نۆرتۆن مانگێک پێشتر کەوتبوو، کە چالاکوانان فڕۆکە سەربازییەکانیان بە بۆیەی سوور ڕشاندەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=25 July 2025 |ناونیشان=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/07/uk-palestine-action-ban-disturbing-misuse-uk-counter-terrorism-legislation |ڕێکەوتی سەردان=4 August 2025 |وێبگە=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] |زمان=en}}</ref> ڕاپۆرتەکانی دواتر دەریان خستووە کە حکوومەتی بەریتانیا لانیکەم ساڵێک بوو پێش ئەو ڕێکەوتە بیری لە قەدەغەکردنی ئەو گرووپە کردووەتەوە. گرووپەکانی [[ئازادییە شارستانییەکان|ئازادییە مەدەنییەکان]] ڕەخنەیان لە قەدەغەکردنەکە گرت و بە تێکەڵکردنی ناڕەزایەتی لەگەڵ تیرۆر. لە نێوان قەدەغەکردن و کۆتایی مانگی نیسانی ٢٠٢٦، پۆلیسی بەریتانیا لانیکەم ٣٠٧٠ کەسی دەستگیرکرد بەھۆی نیشاندانی پشتیوانی لە چالاکییەکانی فەلەستین، کە زۆربەیان لە ئەنجامی [[دانیشتن|دانیشتنەکانی]] گۆڕەپانی پەرلەمان لە ٩ی ئابی ٢٠٢٥ و ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ و لە گۆڕەپانی ترافلگار لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥دا بوون. {{تێبینی|See the table in {{section link||Defiance of proscription}}.|name=Defiance}} لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٥دا ئاگاداری بێدەنگی زیاتر بەڕێوەچوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://defendourjuries.net/lift-the-ban/ |ڕێکەوتی سەردان=15 November 2025 |وێبگە=[[Defend Our Juries]]}}</ref> و لە کاتی شەپۆلی چالاکیی بێدەنگدا زیاتر لە ٦٠٠ کەسی دیکە دەستگیرکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=29 November 2025 |ناونیشان=https://onaquietday.org/2025/11/29/palestine-action-protests-come-to-an-end-with-636-arrests-over-12-days-in-over-20-towns-and-cities/ |ڕێکەوتی سەردان=9 March 2026 |وێبگە=... on a quiet day, I can hear her breathing}}</ref> لە ١٣ی شوباتی ٢٠٢٦ دادگای باڵای داد بڕیاریدا کە قەدەغەکردنەکە [[ھەڵەکاری|نایاساییە]] بەڵام بۆ ماوەیەکی کاتی لە شوێنی خۆی دەمێنێتەوە بۆ ئەوەی حکوومەت تانە بدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=13 February 2026 |ناونیشان=https://news.sky.com/story/palestine-action-wins-high-court-challenge-over-groups-ban-as-terrorist-organisation-13506220 |ڕێکەوتی سەردان=13 February 2026 |وێبگە=[[Sky News]] |زمان=en}}</ref> لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ دادگای تێھەڵچوونەوە بڕیارەکەی دادگای باڵای ھەڵوەشاندەوە و قەدەغەکردنی کردەوەی فەلەستین بە یاسایی زانی. پێنج دادوەرەکە ئاماژەیان بەوەشکردووە، قەدەغەکردنەکە «دەستوەردانێکی ڕەوا و ڕێژەیی بووە لە مافەکانی تاک».<ref name="MEE_15Jun26"/> ھودا ئامۆری یەکێک لە ھاودامەزرێنەرانی ڕێکخراوی فەلەستین ئەکشن ڕای گەیاندووە، بە مەبەستی ھەڵوەشاندنەوەی دەچنە دادگای باڵا و دادگای مافی مرۆڤی ئەورووپا.<ref name="MEE_15Jun26"/> لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ دادگای باڵا مۆڵەتی تانەدانی بە پاساوی ئەوەی کە ئایا وەزیری ناوخۆ سیاسەتەکەی بە شێوەیەکی گونجاو جێبەجێ کردووە یان نا، بەڵام مۆڵەتی تانەدانی سەبارەت بە مافەکانی مرۆڤ ڕەتکردەوە.<ref name="Website-1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://supremecourt.uk/cases/uksc-2026-0099 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-16 |وێبگە=supremecourt.uk |زمان=en}}</ref> لە ٤ و ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ گوێ لە تانەدانەکە دەگیرێت<ref name="Website-1"/> == تێبینی == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} === ئەو بەرھەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە === {{refbegin|indent=yes|colwidth=30em}} * {{Cite news |last1=Mohyeldin |first1=Ayman |last2=Hamdan |first2=Basel |date=10 December 2024 |url=https://www.msnbc.com/top-stories/latest/israel-gaza-genocide-netanyahu-rcna183485 |title=Why Amnesty International and other experts say Israel is committing genocide in Gaza |work=[[MSNBC]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703062158/https://www.msnbc.com/top-stories/latest/israel-gaza-genocide-netanyahu-rcna183485 |archive-date=3 July 2025 }} * {{Cite journal |last1=De Vogli |first1=Roberto |last2=Montomoli |first2=Jonathan |last3=Abu-Sittah |first3=Ghassan |last4=Pappé |first4=Ilan |author4-link=Ilan Pappé |date=2025 |title=Break the selective silence on the genocide in Gaza |journal=[[The Lancet]] |doi=10.1016/S0140-6736(25)01541-7}} * {{Cite news |last1=van Laarhoven |first1=Kasper |last2=Peek |first2=Eva |last3=Walters |first3=Derk |date=14 May 2025 |title=Zeven gerenommeerde wetenschappers vrijwel eensgezind: Israël pleegt in Gaza genocide |trans-title= |url=https://www.nrc.nl/nieuws/2025/05/14/zeven-gerenommeerde-wetenschappers-vrijwel-eensgezind-israel-pleegt-in-gaza-genocide-a4893293 |access-date=27 May 2025 |newspaper=[[NRC (newspaper)|NRC]] |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515114020/https://www.nrc.nl/nieuws/2025/05/14/zeven-gerenommeerde-wetenschappers-vrijwel-eensgezind-israel-pleegt-in-gaza-genocide-a4893293 |archive-date=15 May 2025 }} * {{Cite news |last1=Tharoor |first1=Ishaan |date=30 July 2025 |title=Leading genocide scholars see a genocide happening in Gaza |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/07/30/israel-genocide-gaza-scholars-historians |work=[[The Washington Post]] |access-date=2 August 2025 |archive-date=3 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250803110235/https://www.washingtonpost.com/world/2025/07/30/israel-genocide-gaza-scholars-historians/ |url-status=live }} * {{Cite journal|last1=Swart |first1=Mia |date=5 August 2025 |title=South Africa v Israel: South Africa's case at the International Court of Justice |journal=The Round Table: The Commonwealth Journal of International Affairs and Policy Studies |pages=1–3 |doi=10.1080/00358533.2025.2542794}} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://palestinalibera.it/ Official website for Palestine Action Italia] * [https://tokillawarmachine.com/ ''To Kill A War Machine''], documentary film on Palestine Action. {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|شانشینی یەکگرتوو|فەلەستین}} [[پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون]] [[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]] 8ue54ys5v246bijxq9oz50p8hke8kgc 0 305462 1689297 1689147 2026-10-18T14:43:54Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689297 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:10 - hands shaking with euro bank notes inside handshake - royalty free, without copyright, public domain photo image 01.JPG|وێنۆک|دان یان وەرگرتنی نایاساییی پارە بۆ کاریگەری دانان لەسەر ڕەفتاری کەسێک، شێوازێکی سەرەکیی بەرتیلە.]] '''بەرتیل''' یان '''بەرتیلدان''' بریتییە لە پێشکەشکردن، بەخشین، وەرگرتن یان داواکردنی ھەر سوود، پارە، یان خزمەتێکی بەنرخ لە بەرامبەر ئەنجامدانی کارێکی فەرمی یان دەستبەرداربوون لێی لەلایەن فەرمانبەر یان خاوەن دەسەڵاتێکەوە.<ref name="Black">{{cite book |last1=Black |first1=Henry Campbell |last2=Garner |first2=Bryan Andrew |title=Black's Law Dictionary |date=2009 |publisher=West |location=St. Paul, Minnesota |isbn=978-0-314-19949-2 |page=217 |edition=9th}}</ref><ref name="Cornell">{{cite web |url=https://www.law.cornell.edu/wex/bribery |title=Bribery |date=2007-08-06 |website=LII / Legal Information Institute |access-date=2026-07-23 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308103132/https://www.law.cornell.edu/wex/bribery |archive-date=2018-03-08}}</ref> مەبەست لە بەرتیل ئەوەیە کە کاریگەری لەسەر بڕیار یان ڕەفتاری ئەو کەسە دروست بکرێت کە ئەرکێکی فەرمیی لە ئەستۆدایە، تا بە شێوەیەک بجووڵێتەوە کە پێچەوانەی یاسا، ئەرکەکانی و ڕێساکانی [[ڕاستگۆیی]] و دەستپاکی بێت. پێدانی دیاریی پارەیی یان شتومەکی بەنرخ کە بە یەکسانی بۆ ھەموو کەسێک بەردەست بێت و بۆ مەبەستی ناڕەوا نەبێت، بە بەرتیل دانانرێت. بۆ نموونە داشکاندنێک یان گەڕاندنەوەی بەشێک لە پارەی کڕین کە بۆ ھەموو کڕیاران وەک یەک بەردەست بێت، بەرتیل نییە؛ بەڵام ئەگەر داشکاندن یان پارەیەک تەنیا بە فەرمانبەرێکی دیاریکراو بدرێت تا بە چاوی چاکەوە سەیری داواکارییەکی تایبەت بکات، ئەوە بە بەرتیل ھەژمار دەکرێت.<ref name="Funk">{{cite journal |first=T. Markus |last=Funk |url=http://www.perkinscoie.com/Dont-Pay-for-the-Misdeeds-of-Others-Avoiding-Foreign-Third-Party-FCPA-Liability-01-05-2011 |title=Don't Pay for the Misdeeds of Others: Intro to Avoiding Third-Party FCPA Liability |volume=6 |journal=BNA White Collar Crime Report |issue=33 |date=2011-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316152342/http://www.perkinscoie.com/dont-pay-for-the-misdeeds-of-others-avoiding-foreign-third-party-fcpa-liability-01-05-2011/ |archive-date=2014-03-16}}</ref> بەرتیل دەکرێت پارەی کاش بێت، یان لە شێوەی [[شتومەک]]، [[مڵک]]، [[سەربەشایەتی (یاسا)|سەربەشایەتی]]، پلەبەرزکردنەوە لە کاردا، خزمەتگوزاری، یان تەنیا بەڵێنێک بێت بۆ کاریگەری دانان لەسەر بڕیار و دەنگی بەرپرسێک لە پۆستێکی گشتیدا.<ref name="Funk" /> [[ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوام|ئامانجی ١٦ی گەشەپێدانی بەردەوامی]] [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] ئامانجی ئەوەیە تا بە شێوەیەکی بەرچاو [[گەندەڵی]] و ھەموو شێوازەکانی بەرتیلدان لە سەرانسەری جیھاندا کەم بکاتەوە، وەک بەشێک لە ھەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ چەسپاندنی ئاشتی، [[دادپەروەری]] و دامەزراوەی پتەو.<ref name="SDG16">{{cite web |last=Doss |first=Eric |title=Sustainable Development Goal 16 |url=https://www.un.org/ruleoflaw/sdg-16/ |access-date=2026-07-23 |website=United Nations and the Rule of Law}}</ref> توێژینەوەکان دەریدەخەن کە کاتێک بەرتیلدان دەبێتە بەشێک لە نەریتی کۆمەڵایەتی، تەنیا بەکارھێنانی سزای توند لەوانەیە لە ھەموو وڵاتێکدا سەرکەوتوو نەبێت و پێویست بە چاکسازیی کولتووری و سیستەمی دەکات.<ref name="Tiki2021">{{cite journal |last1=Tiki |first1=Samson |last2=Luke |first2=Belinda |last3=Mack |first3=Janet |date=2021-10-01 |title=Perceptions of bribery in Papua New Guinea's public sector: Agency and structural influences |url=https://eprints.qut.edu.au/210012/1/Perceptions_of_bribery_in_PNG_s_public_sector_final_4.21.pdf |journal=Public Administration and Development |volume=41 |issue=4 |pages=217–227 |doi=10.1002/pad.1913}}</ref><ref name="Rimskii2013">{{cite journal |last=Rimskii |first=Vladimir |date=2013-07-01 |title=Bribery as a Norm for Citizens Settling Problems in Government and Budget-Funded Organizations |journal=Russian Politics and Law |volume=51 |issue=4 |pages=8–24 |doi=10.2753/RUP1061-1940510401}}</ref> ھەروەھا دەرکەوتووە کە بەرتیلدان ڕۆڵێکی خراپ لە چالاکیی کۆمپانیا گشتی و تایبەتەکاندا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دەگێڕێت.<ref name="Lee2013">{{cite journal |last1=Lee |first1=Seung-Hyun |last2=Weng |first2=David H. |date=2013-12-01 |title=Does bribery in the home country promote or dampen firm exports? |journal=Strategic Management Journal |volume=34 |issue=12 |pages=1472–1487 |doi=10.1002/smj.2075}}</ref> == شێوازەکان == [[پەڕگە:WilliamJeffersonFreezerPiecrusts 20-45C.jpg|وێنۆک|ئەو پارەیەی لە بەفرگری ویلیام جێفەرسۆن، ئەندامی کۆنگرێسی ئەمریکا دۆزرایەوە لە کاتی لێکۆڵینەوە لە کەیسی بەرتیل لە ساڵی ٢٠٠٥.]] بەرتیل بە چەندین شێواز و ناوی جیاواز دەردەکەوێت، لەوانە: بەخشیش، خەڵات، کەمکردنەوەی ناڕەوای باج، فەراھەمکردنی گەشتی بێبەرامبەر، پێدانی پشکی کۆمپانیا، بەخشینی دارایی بۆ ھەڵمەتی ھەڵبژاردن، دابینکردنی ھەلی کاری باڵا بۆ خزم و کەسوکار، پاداشتی نھێنی، یان بەرزکردنەوەی نایاساییی پلەی وەزیفی. چەمک و نەریتە کۆمەڵایەتییەکان لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر جیاوازن؛ بۆ نموونە بەخشینی پارە بە ھەڵمەتی سیاسی لە ھەندێک وڵاتدا وەک بەرتیل و تاوان سەیر دەکرێت، لە کاتێکدا لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بە مەرجێک پابەندی یاساکانی ھەڵبژاردن بێت یاسایییە. بەخشیش لە ھەندێک کولتووردا ئاسایییە، لە کاتێکدا لە ھەندێکی تردا وەک بەرتیل لێکدەدرێتەوە. لە زمانە جیاوازەکاندا زاراوەی تایبەت بۆ بەرتیل ھەیە؛ لە وڵاتانی ئیسپانیزمان بە «مۆردیدا» (mordida، بە واتای پێوەدان) ناودەبرێت، لە وڵاتانی عەرەبیدا بە «بەخشیش» یان «شای» (چای) ناسراوە، لە فەڕەنسیدا زاراوەی «پۆت دی ڤان» (pot-de-vin، گۆزەی شەراب) یان «کۆمیسیۆنی ژێر مێز» (dessous-de-table) بەکاردێت، و لە ئەڵمانیدا پێی دەوترێت «شمیەرگێڵد» (Schmiergeld، پارەی چەورکردن). لە ڕوانگەی یاسایییەوە، [[ئەنجومەنی ئەورووپا]] لە ڕێککەوتننامەی سزایی بۆ بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی جیاوازی لە نێوان دوو جۆری سەرەکیدا دەکات: * '''بەرتیلی چالاک:''' بەڵێندان، پێشکەشکردن یان بەخشینی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی ھەر سوودێکی ناڕەوا بە فەرمانبەرێکی گشتی تا کارێک بکات یان لە ئەنجامدانی ئەرکەکەی خۆی بەدوور بێت. * '''بەرتیلی ناچالاک:''' داواکردن، وەرگرتن یان قبووڵکردنی ئەو سوودە ناڕەوایە لەلایەن فەرمانبەرەکەوە. ئەم جیاکردنەوەیە یارمەتی دەسەڵاتی دادوەری دەدات کە ھەنگاوە سەرەتایییەکانی تاوانەکە بە زوویی ڕابگرێت و ڕێگری بکات لەوەی لایەنەکان پەردەپۆشی ڕێککەوتنە نھێنییەکانیان بکەن.<ref name="Krivins2018">{{cite conference |url=https://www.shs-conferences.org/articles/shsconf/pdf/2018/01/shsconf_shw2018_01006.pdf |last=Krivins |first=A. |date=2018 |title=The motivational peculiarities of bribe-takers |book-title=SHS Web of Conferences |volume=40 |doi=10.1051/shsconf/20184001006 |access-date=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |archive-date=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217194551/https://www.shs-conferences.org/articles/shsconf/pdf/2018/01/shsconf_shw2018_01006.pdf |url-status=dead}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٧دا، قەبارەی ساڵانەی بەرتیلدان لە سەرانسەری جیھاندا بە نزیکەی یەک تریلیۆن دۆلار مەزەندە کرا.<ref name="BBC2007">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6288400.stm |work=BBC News |title=African corruption 'on the wane' |date=2007-07-10 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422141310/http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6288400.stm |archive-date=2009-04-22}}</ref> == لە کایەی حکوومەتدا == [[پەڕگە:Article II, Section 4, United States Constitution v. SCOTUS Police, Outside the Third Guantanamo Hearing (Washington, DC).jpg|وێنۆک|ماددەی دووەم، بڕگەی چوارەمی [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] کە باسی لێسەندنەوەی متمانە لە بەرپرسان دەکات لە کاتی وەرگرتنی بەرتیلدا.]] لە دەزگا حکوومییەکاندا، بەرتیلدان پرۆسەی دیموکراسی پەکدەخات و فەرمانڕەواییی باش لەناو دەبات. لە یاسای ھەندێک وڵاتدا جیاوازی دەکرێت لە نێوان بەرتیلی گەورە و «پارەی ئاسانکاری»، کە بریتییە لە بڕە پارەیەکی کەم بۆ خێراکردنی ئەو مامەڵە یاسایییانەی کە دەبێت فەرمانبەر خۆی ئەنجامیان بدات، بەڵام بێ ئەو پارەیە کاتێکی زۆری پێدەچێت. ئەگەر بەرتیل ببێتە شێوازی باوی بەڕێوەبردنی دەوڵەت، سیستەمەکە دەگۆڕێت بۆ [[چەتەسالاری]] (Kleptocracy). توێژینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە داواکردنی بەرتیل لە ھاووڵاتییان کاریگەریی قووڵی دەروونی و نیشتمانیی ھەیە؛ ئەو ھاووڵاتییانەی بە زۆر ناچار دەکرێن بەرتیل بدەن تا مافە سەرەتایییەکانیان بەدەستبھێنن، کەمتر ھەستی نیشتمانپەروەری و متمانەیان بە دەوڵەت و دامەزراوە فەرمییەکان دەمێنێت.<ref name="Hamilton2014">{{cite web |url=http://www.bath.ac.uk/economics/research/working-papers/2014-papers/21-14.pdf |last1=Hamilton |first1=A. |last2=Hudson |first2=J. |date=2014 |title=Bribery and Identity: Evidence from Sudan |publisher=Bath Economic Research Papers, No 21/14 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502003707/http://www.bath.ac.uk/economics/research/working-papers/2014-papers/21-14.pdf |archive-date=2014-05-02}}</ref> === مامەڵەی باج لەگەڵ بەرتیل === لە ڕابردوودا، لە ھەندێک وڵاتی وەک [[ئەڵمانیا]] (تا ساڵی ٢٠٠٢)، پارەی بەرتیلی بازرگانی بۆ دەرەوەی وڵات لە ژێر ناوی «خەرجیی بەسوود» لە باجی کۆمپانیاکان دەردەکرا و وەک خەرجییەکی ئاسایی ھەژمار دەکرا. بەڵام لە ساڵی ١٩٩٦ بەدواوە، ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (OECD) ڕێنمایی دەرکرد بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ئەم جۆرە ئاسانکارییانە و لە ساڵی ١٩٩٧دا پەیماننامەی بەرەنگاربوونەوەی بەرتیلدانی دەرکرد.<ref name="OECDConvention">{{cite web |url=http://www.oecd.org/corruption/oecdantibriberyconvention.htm |title=OECD Anti Bribery Convention |publisher=OECD |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905072104/http://www.oecd.org/corruption/oecdantibriberyconvention.htm |archive-date=2015-09-05}}</ref> لە ئێستادا لە زۆربەی وڵاتاندا، بەرتیلدان تاوانە و ھیچ بەخشینێکی باجی ناگرێتەوە. == بازرگانی و دانوستان == بەرتیلدان شێوازی بازرگانیی نێودەوڵەتی دەشێوێنێت. توێژینەوەکان دەریدەخەن کاتێک بەرتیلدان لە وڵاتێکدا باو بێت، ھاوردەکردنی شتومەک لە وڵاتانی ترەوە کەم دەبێتەوە چونکە کۆمپانیا ناوخۆیییەکان بەھۆی بەرتیل و ڕێککەوتنی ناڕەواوە بازاڕەکە قۆرخ دەکەن.<ref name="Lee2013" /> ھەروەھا دەرکەوتووە کە کۆمپانیا تایبەتەکان زۆر زیاتر لە کۆمپانیا گشتییەکان لە دەرەوەی وڵات دەست بۆ بەرتیلدان دەبەن لە پێناو بردنەوەی گرێبەستە گەورەکاندا. == پزیشکی و کەرتی تەندروستی == کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی دەرمان ھەندێک جار ھەوڵ دەدەن لە ڕێگەی پێشکەشکردنی دیاری، دابینکردنی خەرجیی گەشت بۆ کۆنفرانسە پزیشکییەکان، یان پێدانی پاداشتی دارایی، کاریگەری لەسەر [[پزیشک|پزیشکان]] دروست بکەن تا دەرمانی کۆمپانیاکەی ئەوان بۆ [[نەخۆش|نەخۆشەکان]] بنووسن لە جیاتی دەرمانی ھاوشێوەی کۆمپانیاکانی تر. کۆمەڵەی پزیشکیی ئەمریکی ڕێنماییی توندی داناوە کە وەرگرتنی ئەم جۆرە دیارییانە قەدەغە دەکات. لە ھەندێک وڵاتدا، بەتایبەت ئەو وڵاتانەی پێشتر لەناو [[بلۆکی ڕۆژھەڵات|بلۆکی ڕۆژھەڵاتدا]] بوون و کەرتی تەندروستیی گشتییان بودجەیەکی کەمی ھەیە و پزیشکان مووچەی کەمیان پێدەدرێت، نەخۆشەکان ناچار دەبن دیاریی گرانبەھا یان پارەی کاش بدەنە پزیشک و پەرستاران تا چارەسەری ئاسایی و پێویستیان بۆ دابین بکرێت.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2008/mar/26/romania.health |title=Bribes for basic care in Romania |work=[[گاردیان|The Guardian]] |date=2008-03-26}}</ref> == لە کایەی سیاسەتدا == سیاسەتوانان لە ڕێگەی بەخشینی دارایی بۆ ھەڵمەتی ھەڵبژاردن و لۆبیکردن لەلایەن کۆمپانیا و دەوڵەمەندەکانەوە دەخرێنە ژێر گوشارەوە تا ئەو بڕیار و یاسایانە پەسەند بکەن کە لە بەرژەوەندیی ئەو لایەنانەدایە. لە کاتێکدا ئەمە لە ئەمریکا بە یاسایی ڕێکخراوە، لە زۆربەی وڵاتانی ئەورووپادا وەرگرتنی پارەی لەم شێوەیە بە تاوان دادەنرێت؛ بۆ نموونە لە [[شانشینی یەکگرتوو]] چەندین ئابڕووچوونی لەم جۆرە ڕوویانداوە، وەک ئابڕووچوونی وەرگرتنی پارە لە بەرامبەر پرسیارکردن لە پەرلەماندا. یەکێکی تر لە شێوازە نھێنییەکانی بەرتیلی سیاسی، دیاردەی «دەرگای خولاوە»یە؛ کە تێیدا سیاسەتوانان لە کاتی بوونیان لە دەسەڵاتدا بڕیاری لەبار بۆ کۆمپانیا گەورەکان دەردەکەن، لە بەرامبەر ئەوەی دوای خانەنشینبوونیان یان دەرچوونیان لە پۆستەکانیان، وەک ڕاوێژکار یان بەڕێوەبەر بە مووچەی خەیاڵی لەو کۆمپانیایانەدا دابمەزرێن، کە ئەمەش نموونەیەکی ئاشکرای دژایەتیی بەرژەوەندییەکانە. == کەرتی کاسبی و بازرگانی == [[پەڕگە:Say no to bribes in Chipata, Zambia.jpg|وێنۆک|ھەڵمەتێکی ھۆشیاری بۆ ڕەتکردنەوەی بەرتیل لە [[زامبیا]].]] لە کەرتی بازرگانیدا، بەڕێوەبەر یان کارمەندانی فرۆشتن لەوانەیە بەرتیل بدەنە کڕیار یان بریکاری کۆمپانیایەکی تر تا گرێبەستی کڕینیان لەگەڵ واژوو بکات. لە ساڵی ٢٠٠٦دا، لێکۆڵینەوەیەکی گەورە لە ئەڵمانیا لەسەر کۆمپانیای فرەنەتەوەییی [[زیمێنس]] دەستی پێکرد، بەھۆی ئەوەی کارمەندەکانی سەدان ملیۆن دۆلاریان وەک بەرتیل بە بەرپرسانی وڵاتانی تر دابوو بۆ بردنەوەی گرێبەستە گەورەکان. لە ھەندێک دۆخدا کە دەسەڵاتی یاسا لاوازە، کۆمپانیاکان دەستەواژەی «دەستکێشی سپی» بۆ ئەو کەس و ناوبژیوانانە بەکاردەھێنن کە لە نێوان ئەوان و بەرپرسە گەندەڵەکاندا پارەی بەرتیل ئاڵوگۆڕ دەکەن تا ناوی کۆمپانیاکە پاک بمێنێتەوە. بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەکان، ھەر گرێبەستێک کە لەسەر بنەمای بەرتیل بەسترا بێت، بە بەتاڵ و نایاسایی دادەنرێت. کۆواری [[ئێکۆنۆمیست]] لە ساڵی ٢٠١٢دا ئاماژەی بە توێژینەوەیەکی [[زانکۆی کامبریج]] کرد سەبارەت بە سوودی ئابووریی بەرتیل بۆ کۆمپانیاکان: {{وتە|بەرتیلدان کێشەیەکی کەمتر دەبوو ئەگەر وەبەرھێنانێکی تۆکمە نەبووایە. توێژینەوەیەکی نوێی ڕاغەڤێندرا ڕاو لە زانکۆی کامبریج و یان لیونگ چیۆنگ و ئاریس ستۆرایتیس لە زانکۆی باپتیستی ھۆنگ کۆنگ، پشکنین بۆ ١٦٦ کەیسی بەرچاوی بەرتیلدان لە دوای ساڵی ١٩٧١ دەکات لە ٥٢ وڵاتدا لەلایەن ئەو کۆمپانیایانەی لە ٢٠ بۆرسەی جیاوازدا تۆمارکراون. بەرتیلدان بە تێکڕا قازانجێکی ١٠ بۆ ١١ ھێندەی بەھای ئەو بەرتیلە پێشکەش کردووە کە دراوە بۆ بردنەوەی گرێبەستێک، ئەمەش بە پێوانەکردنی بەرزبوونەوەی بەھای پشکی کۆمپانیاکە کاتێک گرێبەستەکە براوەتەوە. وەزارەتی داد لە ئەمریکاش گەیشتووەتە ھەمان قازانجی بەرزی ھاوشێوە لەو کەیسانەی دادگاییی کردوون.|ئێکۆنۆمیست|٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢}} == گەندەڵیی وەرزشی == لە بواری [[وەرزش|وەرزشدا]]، بەرتیل دەدرێتە [[دادوەری وەرزشی|دادوەرانی یارییەکان]] تا بڕیاری لایەنگرانە بدەن یان ئەنجامی یارییەکە پێشوەختە دەستکاری بکەن. نموونەیەکی بەناوبانگ بریتی بوو لە ئابڕووچوونی خلیسکێنەی سەر سەھۆڵ لە [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٢]]، کە تێیدا دادوەرێکی فەڕەنسی بەرتیلی وەرگرتبوو تا دەنگ بە وەرزشوانانی ڕووسیا بدات لە بەرامبەر سوودگەیاندن بە وەرزشوانانی فەڕەنسی لە پێشبڕکێیەکی تردا. ھەروەھا شارەکان لە کاتی کێبڕکێ بۆ میوانداریکردنی پاڵەوانێتییە گەورەکان ھەندێک جار پەنا بۆ بەرتیلدان بە ئەندامانی لیژنە نێودەوڵەتییەکان دەبەن، وەک ئەوەی لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی شاری سۆڵت لەیک ڕوویدا. == شیکاریی تیۆریی کایە == لە ڕوانگەی [[تیۆریی کایە|تیۆریی کایەوە]]، بەرتیلدان و گەندەڵی وەک نموونەیەکی دەستەجەمعیی «دڕدۆنگیی زیندانی» و «کارەساتی موڵکی گشتی» سەیر دەکرێت؛ کاتێک لە کۆمەڵگەیەکدا ھەموو کەسێک پاک بێت و بەرتیل نەدات، ئابووری و سەروەریی یاسا لە باشترین ئاستدا دەبن و ھەمووان سوودمەند دەبن. بەڵام ئەگەر تاکێک لە ناو کۆمەڵگەیەکی دەستپاکدا بەرتیل بدات، دەتوانێت پێگەی خۆی لەسەر حیسابی کەسانی تر بەرز بکاتەوە. کاتێک زۆربەی خەڵک بەرتیل دەدەن، ئەو کەسەی کە نایەوێت بەرتیل بدات تووشی زەرەرێکی گەورە دەبێت و کاروبارەکانی بەڕێوە ناچن، ئەمەش وا دەکات خەڵک ناچار بن ملکەچی سیستەمە گەندەڵەکە بن. تێکشکاندنی ئەم بازنە داخراوە تەنیا لە ڕێگەی سزای توند، دروستکردنی شەفافییەت و نەھێشتنی لێبووردەییی کۆمەڵایەتی بۆ بەرتیل دەکرێت. {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto;" ! ! ھەمووان دەستپاکن ! ھەمووان بەرتیل دەدەن |- ! من دەستپاکم | (٢، ٢) ھەموو لایەک لە دۆخێکی باشن. || (٠، ١) ھەمووان زیانمەندن، بەڵام من لە ھەمووان زیاتر زەرەرمەندم. |- ! من بەرتیل دەدەم | (٣، ٢) ھەمووان باشن، بەڵام من زۆر زیاتر لەوانی تر دەستکەوتم ھەیە. || (١، ١) ھەمووان لە دۆخێکی خراپ و زیانبەخشدان. |} == ڕێگریکردن و یاساکان == بۆ ڕێگریکردن لە بەرتیل، توێژینەوەکان پێشنیاری ئەوە دەکەن کە دەبێت خولی ڕاھێنان بۆ فەرمانبەرانی گشتی دابنرێت، بەرنامەکانی نەھێشتنی گەندەڵی بخرێنە ناو سیستەمی پەروەردەوە، و شەفافییەت و ڕێسای ڕەوشتیی ڕوون لە کەرتی گشتی و تایبەتدا پەیڕەو بکرێت.<ref name="Nguyen2021">{{cite journal |last1=Nguyen |first1=Thang V. |last2=Doan |first2=Minh H. |last3=Tran |first3=Nhung H. |date=2021-12-01 |title=The perpetuation of bribery–prone relationships: A study from Vietnamese public officials |journal=Public Administration and Development |volume=41 |issue=5 |pages=244–256 |doi=10.1002/pad.1961}}</ref> === یاسادانان === * '''یاسای پەیڕەوە گەندەڵەکانی دەرەوە لە ئەمریکا (FCPA):''' لە ساڵی ١٩٧٧دا دەرچوو و بەرتیلدانی کۆمپانیا ئەمریکییەکانی بە بەرپرسانی بیانی قەدەغە و تاوانبار کرد. * '''یاسای بەرتیلی شانشینی یەکگرتوو (٢٠١٠):''' یەکێکە لە توندترین یاساکانی جیھان و نەک تەنیا بەرتیل بە بەرپرسانی بیانی، بەڵکو بەرتیلی ناوخۆیی و بازرگانیی نێوان کۆمپانیا تایبەتەکانیشی بە تاوان ناساندووە.<ref name="Breslin2010">{{cite journal |last1=Breslin |first1=Brigid |last2=Ezickson |first2=Doron |last3=Kocoras |first3=John |date=2010 |title=The Bribery Act 2010: raising the bar above the US Foreign Corrupt Practices Act |journal=Company Lawyer |publisher=Sweet & Maxwell |volume=31 |issue=11 |issn=0144-1027 |page=362}}</ref> * '''ستانداردی ئایزۆ ٣٧٠٠١ (ISO 37001):''' ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی پێوانەسازی لە ساڵی ٢٠١٦دا ستانداردێکی جیھانیی بۆ سیستەمی بەڕێوەبردنی بەرەنگاربوونەوەی بەرتیلدان لە دامەزراوە و کۆمپانیاکاندا ناساند. == نموونە دیارەکان == * '''سپیرۆ ئاگنیو:''' جێگری سەرۆکی ئەمریکا لە سەردەمی ڕیچارد نیکسۆن، دوای ئاشکرابوونی ئەوەی لە کاتی بوونی بە پارێزگاری مێریلەند بەرتیلی وەرگرتووە، ناچار بە دەستلەکارکێشانەوە کرا. * '''جۆن ولیەم ئاش:''' سەرۆکی پێشووی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە ساڵی ٢٠١٥دا بە تۆمەتی وەرگرتنی بەرتیل لە خاوەن گازینۆیەکی [[ماکاو]] دەستگیر کرا. * '''شاندی کریکێتی پاکستان:''' محەممەد ئاسیف، محەممەد ئەمیر و سەلمان بەت، یاریزانانی ھەڵبژاردەی [[کریکێت|کریکێتی]] پاکستان، بە تاوانی وەرگرتنی بەرتیل بۆ ساختەکاری لە یاری بەرامبەر ئینگلتەرا لە ساڵی ٢٠١٠دا سزادران. * '''دووک کانینگھام:''' فڕۆکەوانی [[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و ئەندامی کۆنگرێسی ئەمریکا، دوای ئەوەی دانی بە وەرگرتنی ٢.٤ ملیۆن دۆلار بەرتیلدا نا، سزای زیندانی بەسەردا سەپێنرا. * '''لی میۆنگ-باک:''' سەرۆکی پێشووی [[کۆریای باشوور]]، بە تاوانی وەرگرتنی نزیکەی ٦ ملیۆن دۆلار بەرتیل لە کۆمپانیای [[سامسۆنگ]] لە بەرامبەر لێخۆشبوونی سەرۆکایەتی بۆ سەرۆکی سامسۆنگ، سزای زیندانی بەسەردا سەپێنرا. * '''تانجێنتۆپۆلی (Tangentopoli):''' ئابڕووچوونێکی گەورەی گەندەڵی و بەرتیل بوو لە سەرەتای دەیەی ١٩٩٠ لە [[ئیتاڵیا]]، کە بووە ھۆی ڕووخانی تەواوی سیستەمی پارتە سیاسییە باوەکانی ئەو وڵاتە دوای لێکۆڵینەوە دادوەرییەکانی ناسراو بە «دەستە پاکەکان». * '''لاری ھاوسھۆڵدەر:''' سەرۆکی پێشووی ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتی [[ئۆھایۆ]]، لە ساڵی ٢٠٢٣دا دادگایی کرا بە تۆمەتی وەرگرتنی ٦٠ ملیۆن دۆلار بەرتیل بۆ تێپەڕاندنی یاسایەکی یارمەتیدانی دارایی بۆ کۆمپانیای وزەی فێرست ئینێرجی. == ئامارەکان بەپێی وڵات == ڕێژەی ئەو کەیسانەی بەرتیلدان کە لەسەر ئاستی فەرمی لە ھەر ١٠٠،٠٠٠ کەسدا تۆمارکراون بەپێی ئامارەکانی نووسینگەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ماددە ھۆشبەرەکان و تاوان (UNODC):<ref name="unodc">{{cite web |title=Corruption and economic crime |url=https://data.unodc.org/datareport/econ-corruption |website=United Nations Office on Drugs and Crime |access-date=2026-07-23}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; margin:auto;" ! وڵات !! کەیسی تۆمارکراوی بەرتیل<br />لە ھەر ١٠٠،٠٠٠ کەس !! ساڵ |- | {{ئاڵا|ئازەربایجان}} || ٠٫٥ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|ئەرمەنستان}} || ١٥٫٠ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|ئالبانیا}} || ٩٫٣ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|ئەڵمانیا}} || ١٫٤ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|ئوردن}} || ٠٫٥ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|ئوروگوای}} || ٠٫٥ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|ئوکراینا}} || ١٫٢ || ٢٠٢٠ |- | {{ئاڵا|ئۆزبەکستان}} || ٠٫٦ || ٢٠٢١ |- | {{ئاڵا|ئیتاڵیا}} || ٠٫٥ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|ئیسپانیا}} || ٠٫٢ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|ئیسرائیل}} || ٠٫٦ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|ئیستۆنیا}} || ١٫٨ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|ئێکوادۆر}} || ٠٫٧ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|بەڕازیل}} || ٠٫٦ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|بەلجیکا}} || ٠٫٥ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا}} || ١٫٨ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|بولگاریا}} || ١٫٢ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|بیلاڕووس}} || ٦٫٧ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|پەنەما}} || ٣٫١ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|پورتوگال}} || ٠٫٥ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|پۆڵەندا}} || ٤٫٩ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|تورکیا}} || ٣٫٨ || ٢٠١٤ |- | {{ئاڵا|جەزائیر}} || ٠٫١ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|چیلی}} || ٠٫٧ || ٢٠٢٣ |- | {{ئاڵا|چین}} || ١٫٣ || ٢٠١٦ |- | {{ئاڵا|دانمارک}} || ٠٫٣ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|ڕۆمانیا}} || ١٫٦ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|ڕووسیا}} || ١١٫٠ || ٢٠٢٠ |- | {{ئاڵا|سڕبیا}} || ١٫٨ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|سلۆڤاکیا}} || ٠٫٨ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|سلۆڤێنیا}} || ٤٫٦ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|سوێد}} || ١٫٤ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|سویسرا}} || ٠٫٤ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|سینگاپوور}} || ٢٣٫١ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} || ٦٫٠ || ٢٠١٩ |- | {{ئاڵا|عێراق}} (ناوەند) || ٠٫٧ || ٢٠٢١ |- | {{ئاڵا|فەڕەنسا}} || ٠٫٦ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|فینلاند}} || ١٫٠ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|قرغیزستان}} || ٢٫٧ || ٢٠٢٣ |- | {{ئاڵا|قوبرس}} || ٠٫٨ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|کازاخستان}} || ٦٫٣ || ٢٠٢٠ |- | {{ئاڵا|کرواتیا}} || ٤٫٤ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|کۆریای باشوور}} || ٠٫٧ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|کۆستاریکا}} || ١٫٧ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|کۆسۆڤۆ}} || ١٫٨ || ٢٠٢١ |- | {{ئاڵا|کۆلۆمبیا}} || ١٫٢ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|کۆماری چیک}} || ١٫١ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|گواتیمالا}} || ٢٫٩ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|گورجستان}} || ١٫٩ || ٢٠١٩ |- | {{ئاڵا|لاتڤیا}} || ٣٫٠ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|لیتوانیا}} || ٢٫٨ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|مالیزیا}} || ٢٫٥ || ٢٠٢٣ |- | {{ئاڵا|مەغریب}} || ٦٣٫٠ || ٢٠٢٣ |- | {{ئاڵا|مەکسیک}} || ٢٫٣ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|مەنگۆلیا}} || ٤٫٤ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|مۆنتینیگرۆ}} || ٣٫٩ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} || ٠٫٤ || ٢٠٢٣ |- | {{ئاڵا|نەمسا}} || ٠٫٦ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} || ٠٫٣ || ٢٠٢٣ |- | {{ئاڵا|ھەنگاریا}} || ٣٨٫٦ || ٢٠٢٤ |- | {{ئاڵا|یۆنان}} || ٢٫٤ || ٢٠٢٤ |} == ئەمانەش ببینە == * [[گەندەڵی]] * [[گەندەڵیی ڕامیاری]] * [[چەتەسالاری]] * [[خزمگەریەتی]] * [[پارە سپیکردنەوە]] * [[ڕۆژی جیھانی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|یاسا|سیاسەت|ئابووری|کۆمەڵگا}} {{پۆلی کۆمنز|Bribery}} [[پۆل:بەرتیل]] [[پۆل:گەندەڵی]] [[پۆل:تاوانە ئابوورییەکان]] [[پۆل:گەندەڵیی ڕامیاری]] [[پۆل:تاوان]] [[پۆل:گەندەڵیی سیاسی]] 1qe5b0kvjb3u6fmsqxznadsihcf1zgf 0 305466 1689379 1689143 2026-10-18T17:03:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:ژن|ژن]] و [[دەروازە:مافەکانی مرۆڤ|مافەکانی مرۆڤ]] 1689379 wikitext text/x-wiki {{Short description|پارێزەر و دادوەری باشووری ئەفریقایی (لەدایکبووی ١٩٤١)}} {{Infobox officeholder | name = ناڤی پیلای | image = Navi Pillay June 2014.jpg | caption = پیلای لە ساڵی ٢٠١٤ | office = [[نووسینگەی کۆمیسیارانی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مافی مرۆڤ]] | 1blankname = سکرتێری گشتی | 1namedata = بان کی-مون | deputy1 = {{ubl|[[کانگ کیونگ-وا]]|لاڤیا پانسێری}} | term_start = ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ | term_end = ٣١ی ئابی ٢٠١٤ | predecessor1 = لویز ئاربوور | successor1 = زەید بن ڕەعد | office2 = دادوەری دادگای تاوانی نێودەوڵەتی | term_start2 = ١١ی ئازاری ٢٠٠٣ | term_end2 = ٣١ی ئابی ٢٠٠٨ | predecessor2 = | successor2 = | office3 = سەرۆکی دادگای تاوانی نێودەوڵەتی بۆ ڕواندا | term_start3 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٩٩ | term_end3 = ٢٦ی ئایاری ٢٠٠٣ | predecessor3 = لایتی کاما | successor3 = ریک مۆسە | office4 = دادوەری دادگای تاوانی نێودەوڵەتی بۆ ڕواندا | term_start4 = ٢٥ی ئایاری ١٩٩٥ | term_end4 = ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣ | predecessor4 = | successor4 = | office5 = دادوەری دادگای باڵای باشووری ئەفریقا | appointer5 = [[نێلسۆن ماندێلا]] | term_start5 = ١٩٩٥ | term_end5 = ١٩٩٥ | predecessor5 = | successor5 = | birth_name = ناڤانێتم نایدوو | birth_date = {{nowrap|{{birth date and age|1941|9|23|df=y}}}} | birth_place = [[دووربان]]، نەتال، باشووری ئەفریقا | death_date = | death_place = | spouse = {{marriage|گابی پیلای|1965-01}} | children = ٢ | education = {{ubl |[[زانکۆی نەتال]] ([[بەکالۆریۆس لە هونەر|BA]], [[بەکالۆریۆس لە یاسا|LLB]]) |[[زانکۆی ھارڤارد]] ([[ماستەر لە یاسا|LLM]], [[دکتۆرا لە زانستی یاسایی|JSD]])}} | awards = [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل]] ([[خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی ٢٠٢٦|٢٠٢٦]]) }} '''ناڤانێتم پیڵای''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Navanetham Pillay؛ ناوی لەدایکبوون '''نایدوو'''، ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٤١) [[دادوەر]]ێکی [[باشووری ئەفریقا|باشووری ئەفریقایییە]] کە لە ساڵی ٢٠٠٨ تا ٢٠١٤ وەک [[نووسینگەی کۆمیسیارانی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مافی مرۆڤ|کۆمیسیاری باڵای مافەکانی مرۆڤی]] [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] خزمەتی کردووە. پیڵای هاوولاتییەکی باشووری ئەفریقایی بە ڕەچەڵەک تامیلە، یەکەم ژنی دادوەری نا-سپیپێستی دادگای باڵای باشووری ئەفریقا بووە. ئەو هەروەها وەک دادوەری دادگای تاوانی نێودەوڵەتی و سەرۆکی دادگای تاوانی نێودەوڵەتی بۆ [[ڕواندا]] کاری کردووە. [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی]] ٢٠٢٦ی پێ دەبەخشرێت لەبەر هەوڵەکانی بۆ پەرەپێدانی ئاشتی و یاسای نێودەوڵەتی. == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[پەڕگە:Durban,_KwaZulu-Natal,_South_Africa_(20326967959).jpg|وێنۆک|[[دووربان]]، باشووری ئەفریقا، شارۆچکەی ناڤی پیڵای]] پیڵای لە ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٤١ بە ناوی ناڤانێتم نایدوو لە [[دووربان]]، پارێزگای نەتال، یەکێتیی باشووری ئەفریقا، لە دایک و باوکێک بە ناوەکانی ناراینسامی و سانثاما نایدوو لەدایک بووە. بە ڕەچەڵەک تامیلێکی [[ھیندستان|هیندییە]].<ref name="Naidu-2013">{{cite book|last=نایدوو|first=سام|url=https://books.google.com/books?id=Q4VTEAAAQBAJ|title=ناڤی پیلای: بەدیهێنانی مافەکانی مرۆڤ بۆ هەمووان|date=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٣|publisher=کوێرکەس|isbn=978-1-909807-27-3|page=|access-date=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="nmu">{{Cite web |url=https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-Governance/Honorary-Doctorates/Navi-Pillay-2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260412115047/https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-getBy-Governance/Honorary-Doctorates/Navi-Pillay-2010 |archive-date=١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ |access-date=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ |title=ناڤی پیلای ٢٠١٠ |publisher=[[زانکۆی نێلسۆن ماندێلا]] |url-status=live}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012222939/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-10-12 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> باپیری لە ساڵانی ١٨٩٠دا وەک کرێکاری بارمتە لە هیندستانەوە هاتن بۆ ئەوەی لە [[کێڵگە|کێڵگەکانی]] شەکری باشووری ئەفریقا لە نەتال کار بکەن،<ref name="Naidu-2013" /> و باپیرەی هەردوو دەستی لە رووداوێکی کارکردندا لە کارگەی شەکر لەدەست دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Nel |first=Brandon |ڕێکەوت=2018-11-30 |سەردێڕ=‘We are very proud’: Durban celebrates Navi Pillay’s Nobel Peace Prize |ناونیشان=https://iol.co.za/news/2026-10-09-we-are-very-proud-durban-celebrates-navi-pillays-nobel-peace-prize/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=IOL |زمان=en}}</ref> دایک و باوکی لە سەرەتای مێردمنداڵیدا هاوسەرگیریی ڕێکخراویان هەبووە و هەشت منداڵیان هەبووە، کە پیڵای پێنجەمین منداڵیان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Redirecting... |ناونیشان=https://access.heinonline.com/HOL/P?h=hein.intyb/sayrbk0037&i=19 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=access.heinonline.com}}</ref><ref name="jain2026">{{cite web |last=جەین |first=سانیا |date=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |url=https://www.hindustantimes.com/trending/navi-pillay-wins-nobel-peace-prize-her-grandparents-were-indian-indentured-labourers-101791539313111.html |access-date=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |quote=بە گوێرەی سام نایدوو لە کتێبی ''ناڤی پیلای: بەدیهێنانی مافەکانی مرۆڤ بۆ هەمووان'' |title=ناڤی پیلای خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی دەباتەوە: باپیر و تاتەی کرێکاری بارمتەی هیندی بوون |publisher=[[هیندوستان تایمز]]}}</ref> ناراینسامی شۆفێری پاس بوو و بۆ زیادکردنی داهاتی خێزانەکەی کارەکانی تری وەک ماسیگرتنی ئەنجام دەدا، لە کاتێکدا سانثاما ژنی ماڵەوە بوو.<ref>{{Cite journal |last=Scott |first=Dianne |title=Communal space construction : the rise and fall of Clairwood and district. |url=https://researchspace.ukzn.ac.za/items/5f3802bd-bd2c-43e2-8ff4-6476da6df97a |language=en}}</ref><ref name="jain2026" /> هەردووکیان خێزانەکەیان بە بەهای بەهێزی [[هیندویزم|هیندی]] پەروەردە کرد، و جەختیان لەسەر یەکسانیی نێوان پیاوان و ژنانی ناو خێزانەکە کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Redirecting... |ناونیشان=https://access.heinonline.com/HOL/P?h=hein.intyb/sayrbk0037&i=19 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=access.heinonline.com}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == [https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/ ناڤی پیڵای] لە ماڵپەڕی Nobelprize.org {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ژن|مافەکانی مرۆڤ}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] bnpk052g0fj9ap38hcbrdjeokg8cmg8 0 305473 1689381 1689124 2026-10-18T17:04:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1689381 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = نیو ئەلبانی، میسیسیپی | settlement_type = [[شار]] | nickname = "The Fair and Friendly City"{{force singular}} | motto = | imagesize = | image_map = Union_County_Mississippi_Incorporated_and_Unincorporated_areas_New_Albany_Highlighted.svg | mapsize = 250px | map_caption = نیو ئەلبانی، میسیسیپی | pushpin_map = USA | subdivision_type = Country | subdivision_name = United States | subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] | subdivision_name1 = [[میسیسیپی]] | subdivision_type2 = [[List of counties in Mississippi|County]] | subdivision_name2 = [[Union County, Mississippi|Union]] <!-- Government -->| government_footnotes = | government_type = | leader_title = Mayor | leader_name = Jeff Olson ([[Republican Party (United States)|R]])<ref>{{Cite web |date=2020-01-26 |title=NA Mayor Tim Kent switches to Republican Party |url=https://nemiss.news/kent-switches-to-republican/ |access-date=2024-11-29 |website=NEMiss.news |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=CITY OFFICIALS |url=https://www.visitnewalbany.com/team-4 |access-date=2024-11-29 |website=Visit New Albany |language=en}}</ref> | established_title = | established_date = 1860 <!-- Area -->| unit_pref = Imperial | area_footnotes = <ref name="CenPopGazetteer2020">{{cite web|title=2020 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_28.txt|publisher=United States Census Bureau|accessdate=July 24, 2022}}</ref> | area_total_km2 = 47.35 | area_land_km2 = 47.22 | area_water_km2 = 0.13 | area_total_sq_mi = 18.28 | area_land_sq_mi = 18.23 | area_water_sq_mi = 0.05 <!-- Population -->| population_as_of = [[2020 United States census|2020]] | population_footnotes = | population_total = 7,626 | population_density_km2 = 161.49 | population_density_sq_mi = 418.25 <!-- General information -->| utc_offset = -6 | timezone_DST = CDT | utc_offset_DST = -5 | elevation_footnotes = <ref name=gnis/> | elevation_ft = 345 | coordinates = {{coord|34|29|32|N|89|00|34|W|region:US_type:city|display=inline,title}} | postal_code_type = [[ZIP code]] | postal_code = 38652 | area_code = [[Area code 662|662]] | website = {{URL|http://www.visitnewalbany.com/|City website}} | footnotes = }} '''نیو ئەلبانی ''' شارێکە لە ویلایەتی یونیون کاونتی لە ویلایەتی میسیسیپی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢٠ی ئەمریکا ٧٦٢٦ کەس بووە. وەک شوێنی لەدایکبوونی نووسەری خاوەن خەڵاتی نۆبڵ ویلیام فۆکنەر و وەک دەروازەی باکوور بۆ ڕێڕەوی تانگڵفۆت جێگەی سەرنجە. == ٍسەرچاوەکان == <references /> {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارەکانی میسیسیپی]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] sm2wm0rvzi3j07pa5vvbe4hwygau83y 0 305474 1689380 1689140 2026-10-18T17:03:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]]، [[دەروازە:فەڕەنسا|فەڕەنسا]] و [[دەروازە:کۆمەڵگا|کۆمەڵگا]] 1689380 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | name = خۆپیشاندانەکانی قوتابییانی فەرەنسا لە ٢٠٢٦ | part_of = خۆپیشاندانەکانی نەوەی زێن | image = {{Multiple image|border=infobox|perrow=2|total_width=300 | image1 = Journée de mobilisation des lycéens à Perpignan 03.jpg | image2 = Journée de mobilisation des lycéens à Perpignan 10.jpg | image3 = Jules Ferry à Paris manif 2 octobre 2026.jpg }} | caption = سەرەوە: پۆلیس (چەپ) و سەتڵی زبڵی سووتاو (ڕاست) لە پێڕپینان، ٢ی تشرینی یەکەم<br/>خوارەوە: قوتابییانی خۆپیشاندەر لە لایسێ ژول-فێری لە پاریس، ٢ی تشرینی یەکەم | alt = Lors de la mobilisation, une poubelle a été incendiée par des élèves ne participant pas au blocage. Deux lycéens engagés ont tenté d'éteindre le feu. | date = {{Start date|2026|9|18|df=y}} – ئێستا<br />({{Age in days|month1=09|day1=18|year1=2026}} ڕۆژ) | location = [[فەرەنسا]] | causes = کەمبوونی مامۆستایان و کارمەندان؛ پۆلی قەرەباڵغ؛ باڵەخانەی ڕووخاو؛ خشتەی کاتیی قورس؛ سیستەمی ئۆنلاینی ناتەواوی وەرگرتنی خوێندکارانی زانکۆ «پارکورسوپ» | methods = ئاگرتێبەردان، داخستنی قوتابخانەکان، گردبوونەوە، خۆپیشاندان، داگیرکاری؛ ئاگرتێبەردانی سەتڵی زبڵ، تێکدەری، ئاژاوەگێڕی، تاڵانکاری و پێکدادان لەگەڵ پۆلیس | status = بەردەوامە | side1 = {{tree list}} *<nowiki>خۆپیشاندەرانی قوتابییانی لایسێ جگە لە دایک و باوک و مامۆستایانی پشتیوان}}</nowiki> *بزووتنەوەی هێلەک زەردەکان *حیزبە سیاسییەکان **حیزبی کۆمۆنیستی فەرەنسا *یەکێتییەکانی قوتابییان **یەکێتیی سیندیکایی لایسێ **بزووتنەوەی نیشتمانیی قوتابییانی ئامادەیی ** یەکێتیی قوتابییان **لایسێیەکان! **یەکێتیی قوتابییانی کۆمۆنیست *یەکێتییەکانی مامۆستایان **فیدراسیۆنی سیندیکایی یەکگرتوو **سەندیكای نیشتمانیی ئامادەیی و ناوەندییەكان *ڕێکخراوە کرێکارییەکان ** کۆنفیدراسیۆنی گشتیی کار **هێزی کرێکاران **یەکێتیی نیشتمانیی سیندیکاکانی خۆسەر **کۆنفیدراسیۆنی دیموکراتیی کاری فەرەنسا **یەکێتیی سیندیکایی سۆلیدێر **کۆنفیدراسیۆنی کرێکارانی مەسیحی فەرەنسا **کۆنفیدراسیۆنی کۆڵبەران {{tree list/end}} | side2 = {{tree list}} *{{flagicon|France}} حکوومەتی فەرەنسا **{{symbol|Police Nationale (France).svg}} پۆلیسی نیشتمانی **{{symbol|Gendarmerie nationale logo.svg}} بەرژەندرمەی نیشتمانی {{tree list/end}} | lead_figures1 = ریاد رانی (یەکێتیی سیندیکایی لایسێ) | lead_figures2 = [[ئێمانوێل ماکرۆن]]<br /> سەبستیان لکورنوو<br />ئیدوارد جێفری<br />لۆران نونێز | casualties1 = '''لایەنی پەروەردە''' (وەزارەت، لە دوای ڕۆژی دووشەممە، تاکو ١ی تشرینی یەکەم): ١٧٠ قوتابی و ٦٥ کارمەند بریندار بوون | casualties2 = '''پۆلیس و ژەندرمەکان''': ئامارەکان بەپێی کات دەگۆڕێن (٨٤ و ٣٠٥ بریندار لەلایەن وەزارەتی ناوخۆوە لە ١ی تشرینی یەکەم راگەیەندراوە؛ ٨٣ بریندار لە ٣٠ی ئەیلوول) | casualties_label = بریندارەکان و دەستگیرکراوەکان | notes = وەزارەتی ناوخۆ: ١٬٩٤٩ دەستگیرکراو لە ١ی تشرینی یەکەم. ''[[ڕۆیتەرز]]''، بە پشتبەستن بە وەزارەتی داد: ٦٬١٠٠ کەس لە کاتی دەستپێکردنی خۆپیشاندانەکانەوە لەژێر چاودێریدا بوون، کە زۆرینەیان نەتەواو (منداڵ) بوون.<ref name="ReutersCasualties6Oct">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/france-braces-day-school-blockades-street-protests-2026-10-06/|title=فەرەنسا خۆی بۆ رۆژی داخستنی قوتابخانەکان و خۆپیشاندانە شەقامەکان ئامادە دەکات|first=اینتی|last=لانداورو|work=رۆیتەرز|date=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶|language=en}}</ref> |place=}} لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ـەوە، زنجیرەیەک خۆپیشاندان و داخستن لەلایەن قوتابییانی لاسێ لە [[فەرەنسا]] و دواتر [[بەلجیکا]]،<ref>{{Cite news |date=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |title=بلۆککردنی لایسێکان: خۆپیشاندانی قوتابییان لە چەند شارێکی بەلجیکا، لەوانە لییج توندوتیژی لێدەکەوێتەوە |url=https://www.leparisien.fr/faits-divers/blocus-des-lycees-des-manifestations-deleves-degenerent-dans-plusieurs-villes-de-belجiquە-dont-liege-05-10-2026-WSNW7CFBJJFQZEJGKHMZS3TCGE.php |access-date=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |work=لە پاریزیان |language=fr}}</ref><ref name="auto">{{Cite web |last=آدام |first=کارۆلین |title=بزووتنەوەی قوتابییان لە لییج: شەش دەستگیرکردن، گەڕانەوە بۆ ئارامی لە کاتژمێر ١٣:٠٠ـەوە – RTBF Actus |url=https://www.rtbf.be/article/liege-mouvement-spontane-d-eleves-devant-plusieurs-etablissements-scolaires-11793190 |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٢ |website=RTBF |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20261002104306/https://www.rtbf.be/article/liege-mouvement-spontane-d-eleves-devant-plusieurs-etablissements-scolaires-11793190 |archive-date=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |url-status=live}}</ref> [[ئەلبانیا]]، [[یۆنان]]،<ref>{{Cite web|date=٢٠٢۶-١٠-١٣ |title= خۆپیشاندانەکانی قوتابییانی فەرەنسا بە سەرانسەری ئەورووپادا بڵاو دەبنەوە |url= https://www.cbc.ca/news/world/france-student-protests-spread-scroller-9.7379099 |access-date=٢٠٢۶-١٠-١٣ |website=CBC}}</ref> و [[ئیتاڵیا]]،<ref>{{Cite web |date=٢٠٢۶-١٠-١٦ |title=ئیتاڵیا خۆی بۆ «پاییزی ناڕەزایەتی» لەگەڵ ناڕەزایەتی قوتابییان ئامادە دەکات |url=https://www.france24.com/en/live-news/20261016-italy-braces-for-autumn-of-discontent-as-students-protest |access-date=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |website=فەرەنسا ٢٤ |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=٢٠٢۶-١٠-١٦ |title=قوتابییانی ئیتاڵی بۆ باشترکردنی دۆخی قوتابخانەکان لە سەرانسەری وڵاتدا کۆبوونەوە |url=https://www.yahoo.com/news/world/articles/italian-pupils-rally-nationwide-better-150346255.html |access-date=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |website=یاهو نوز |language=en-US}}</ref> دەستی پێکردووە کە سەرچاوەکەی لە ''کرێتێی''، شارەوانییەک لە دەوروبەری [[پاریس]] بووە.<ref name="reuters-fr">{{cite news |title=فەرەنسا. یاخیبوونی لایسێ توندتر دەبێت، بزووتنەوەکە دەچێتە ناو زانکۆکانەوە |url=https://www.reuters.com/fr/actualites/france-la-fronde-lycenne-se-durcit-le-mouvement-gagne-les-universits-2026-10-01/ |work=رۆیتەرز |language=fr |date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶|last=لوئێت|first=سۆفی|editor-last=ڤان ئۆڤەرسێتراتێن|editor-first=بێنوا|trans-title=فەرەنسا. یاخیبوونی قوتابییانی ئامادەیی توندتر دەبێت و بڵاو دەبێتەوە بۆ زانکۆکان}}</ref> لە ٦ی تشرینی یەکەمدا، خۆپیشاندانەکان پەرەی سەند و بوون بە جووڵەیەکی سەرتاسەری کە قوتابییان، مامۆستایان، دایک و باوکان و یەکێتی سەندیکاکانی تێدا بەشدار بوون. بەپێی ''The Conversation''، سەیندیکاکان خەمڵاندوویانە کە ٤٥٠ هەزار کەس لە سەرانسەری وڵاتدا بەشدارییان کردووە، لە کاتێکدا حکوومەتی فەرەنسا ژمارەکەی بە ٢٥٠ هەزار کەس خەمڵاندووە.<ref>{{Cite journal |last=مۆردێر |first=رۆبی |editor-first1=ئۆرێلی |editor-first2=دەیڤید |editor-first3=لۆران |editor-first4=کارلی |editor-last1=دجافادی |editor-last2=بۆرنستین |editor-last3=باینیێر |editor-last4=لۆک |date=٢٠٢۶-١٠-٠٧ |title=بۆچی خۆپیشاندانەکانی قوتابییان لە فەرەنسا و وەڵامی حکوومەت بێوێنە و پێشبینینەکراون |url=https://theconversation.com/why-the-student-protests-in-france-and-the-governments-response-are-unprecedented-and-unpredictable-293863 |access-date=٢٠٢۶-١٠-١٣ |website=The Conversation |language=en-US |doi=10.64628/AAK.9hg5tt7cw}}</ref> بزووتنەوەکە بە داخستنی قوتابخانە ناوەندییەکان، کۆبوونەوەکان و خۆپیشاندانەکان جیادەکرێتەوە. وەک هۆکارێک بۆ بەشداریکردن لە خۆپیشاندانەکاندا، قوتابییان ئاماژەیان بە کەمبوونی مامۆستا، و پۆلی قەرەباڵغ، خشتەی ماندووکەر، باڵەخانە کۆنەکان و فشاری پەیوەست بە وێبگەی داواکاری زانکۆ پارکورسوپ کردووە<ref name="guardian-29">{{cite news |title=سەدان کەس دەستبەسەر کران لە کاتێکدا خۆپیشاندانەکانی قوتابییان لە سەرانسەری فەرەنسا توندوتیژ بوون |work=دە گاردین |date=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢۶ |url=https://www.theguardian.com/world/2026/sep/29/french-students-police-clash-school-blockades-violent}}</ref><ref name="franceinfo-how">{{cite news |title=داواکارییە خۆجێییەکان، ڤیدیۆ ڤایرۆسییەکان، پشتگیریی LFI… چۆن داخستنی چەند لایسێیەک گۆڕا بۆ بزووتنەوەیەکی گەورە |url=https://www.franceinfo.fr/societe/education/blocage-des-lycees/la-mobilisation-a-pris-une-ampleur-inattendue-comment-le-mouvement-de-blocage-des-lycees-s-est-propage-en-france_8216054.html |work=فرانس ئینفۆ |language=fr |date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |archive-url=https://web.archive.org/web/20261001112650/https://www.franceinfo.fr/societe/education/blocage-des-lycees/la-mobilisation-a-pris-une-ampleur-inattendue-comment-le-mouvement-de-blocage-des-lycees-s-est-propage-en-france_8216054.html |archive-date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |url-status=live}}</ref> هەروەها پلەی گەرمی بەرز لە پۆلەکاندا کە لە کاتی شەپۆلەکان و گەرمای ئەورووپا لە ٢٠٢٦ گەیشتە {{convert|40|°C}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/oct/02/student-protests-shut-schools-across-france|title=ئاگر، تووڕەیی و سەدان دەستگیرکردن لە کاتێکدا فەرەنسا بە خۆپیشاندانەکانی قوتابییان داپۆشراوە |first=انجیلیک |last=کریساسفیس |work=دە گاردین |date=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶}}</ref> لە مانگی تشرینی یەکەمدا، بەشێک لە بزووتنەوەکە توندوتیژییان بەرامبەر بە پۆلیس و هەندێک لە ستافی بەڕێوەبردن، بەتایبەت بەڕێوەبەری قوتابخانەکان، ئەنجام دا. وەزارەتی ناوخۆی فەرەنسا ڕایگەیاند کە ١٬٩٤٩ کەس لە ١ی تشرینی یەکەمدا دەستگیر کراون.<ref name="bbc-1">{{cite news |last=کورسینو |first=مالو |title=ئاگر لە قوتابخانەکانی فەرەنسا کەوتەوە لە کاتێکدا قوتابییان لە سەرانسەری وڵاتدا خۆپیشاندان دەکەن |work=BBC News |date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c6d080d1e3l4o |archive-url=https://web.archive.org/web/20261005073743/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c6d080d1e3l4o |archive-date=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |url-status=live}}</ref><ref name="ici-1949">{{cite news |title=داخستنی لایسێکان: ١٬٩٤٩ لێپێچینەوە لە پێنجشەممەدا تۆمار کران، زیاتر لە ٤٠٠ دامەزراوە لە هەینی داخراو دەبن |url=https://www.ici.fr/infos/faits-divers-justice/blocage-des-lycees-1-949-interpellations-recensees-jeudi-plus-de-400-etablissements-seront-fermes-vendredi-4880439 |work=ICI |language=fr |date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶}}</ref> حکوومەتی فەرەنسا چەپی توندڕەوی تۆمەتبار کرد بە هاندانی ئاژاوە بۆ دەستکەوتی سیاسی.<ref>{{Cite news |last=لاندلەر |first=مارک |date=٢٠٢۶-١٠-٠٨ |title=بۆ چەپی گەشەسەندوی فەرەنسا، خۆپیشاندانەکانی قوتابییان دەرفەتێک و هەڕەشەیەک են |url=https://www.nytimes.com/2026/10/08/world/europe/france-protests-far-left-melenchon.html |access-date=٢٠٢۶-١0-٠٨ |work=نیویۆرک تایمز |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |last1=ئالبیرتینی |first1=ئانتوان |last2=لێلووپ |first2=دامێن |last3=پۆمیێرس |first3=ئێلیا |date=٢٠٢۶-١٠-٠٢ |title=خۆپیشاندانەکانی ئامادەیی لە سەرانسەری فەرەنسا بڵاو دەبنەوە، و چەپی توندڕەو دەخەنە دژی حکوومەت |url=https://www.lemonde.fr/en/france/article/2026/09/29/high-school-protests-spread-across-france-pitting-radical-left-against-government_6758067_7.html |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٨ |work=لو مۆند |language=fr |issn=1950-6244}}</ref> لە بەرامبەردا، گرووپە خۆپیشاندەرەکان و حیزبەکان ڕایانگەیاند کە بزووتنەوەکە خۆڕسک بووە و حکوومەت و حیزبە ڕاستڕەوەکانیان تۆمەتبار کرد بە تێوەگلان لە بیری پیلانگێڕیدا. وەڵامی پۆلیس، کە بووە هۆی دەستبەسەرکردنی زیاتر لە ٦٬٨٠٠ کەس کە زۆرینەیان نەگەیشتبوونە تەمەنی یاسایی، ڕەخنەی ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤی لێکەوتەوە: [[ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی]] هێرشی توندی کردە سەر بەکارهێنانی «نادادپەروەرانە»ی هێز،<ref>{{cite web |title=فەرەنسا: دەسەڵاتداران دەبێت گرژییەکانی کاتی خۆپیشاندانەکانی قوتابییان کەم بکەنەوە |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/10/france-authorities-must-de-escalate-tensions-during-student-protests/ |publisher=[[بوردوڵی نێودەوڵەتی]] |date=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=١۴ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶}}</ref> [[چاودێری مافی مرۆڤ]] باسی لە برینداربوونی قورسی منداڵان کرد،<ref>{{cite web |title=خۆپیشاندانەکانی قوتابییانی ئامادەیی فەرەنسا ڕووبەڕووی بەکارهێنانی توندی هێز بوونەوە |url=https://www.hrw.org/news/2026/10/14/french-high-school-student-protests-met-with-excessive-force |publisher=[[چاودێری مافی مرۆڤ]] |date=١۴ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=١۴ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶}}</ref> و ئۆفیسی [[ڕوانگەی مافەکانی مرۆڤ]] نیگەرانی خۆی دەربڕی و داوای کەمکردنەوەی گرژییەکانی کرد.<ref>{{cite web |title=قوتابییانی فەرەنسا سوورن لەسەر بەردەوامبوونی خۆپیشاندانەکان لە کاتێکدا نەتەوە یەکگرتووەکان «نیگەرانی» خۆی بەرامبەر بە توندوتیژی دەردەبڕێت |url=https://www.france24.com/en/france/20261009-french-students-vow-to-keep-up-protests-as-un-voices-concern-over-violence |work=[[فەرەنسا ٢۴]] |agency=[[ئاگانس فرانس-پرێس]] |date=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=١۴ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶}}</ref> حکوومەت تۆمەتەکانی سەرکوتکردنی پۆلیسی ڕەتکردەوە و وەزیری ناوخۆ لۆران نونێز جەختی لەوە کردەوە کە وەڵامدانەوە لە نزیکەی هەموو حاڵەتەکاندا گونجاو بووە و هەندێک لە خۆپیشاندانەکان بۆ سەرهەڵدانی ئاژاوە گۆڕاون.<ref>{{cite news |title=قوتابییانی خۆپیشاندەر جارێکی دیکە قوخانەکانی ئامادەیی فەرەنسا دادەخەن، کە بزووتنەوەیەکی چەند هەفتەیی تاقی دەکەنەوە |url=https://ny1.com/nyc/all-boroughs/ap-top-news/2026/10/06/protesting-pupils-blockade-french-high-schools-again-testing-a-weekslong-movement |agency=[[ئاسۆشیێیتد پرێس]] |date=۶ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=١۴ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶}}</ref> ==پاشبنەما== ===دۆخی خوێندن و بودجەی حکوومەت=== خۆپیشاندانەکان لە سەرەتای ساڵی نوێی خوێندن و هاوکات لەگەڵ مانگرتنی گشتیی کەرتی گشتی سەبارەت بە پلانە بودجەییەکانی حکوومەت هاتە ئاراوە.<ref name=":1">{{Cite news |last1=لیبێرت |first1=لۆسیەن |last2=برۆس |first2=ژان-ستێفان |date=٢٠٢۶-٠٩-٢٩ |title=قوتابییان خۆپیشاندان دەکەن و کرێکارانی کەرتی گشتی مانگرتن ڕادەگەیەنن پێش بودجەی فەرەنسا |url=https://www.reuters.com/world/europe/student-protests-french-public-sector-strike-heap-pressure-macron-2026-09-29/ |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠۴ |work=رۆیتەرز |language=en}}</ref> قوتابییان باسیان لە پڕنەکردنەوەی پۆستەکانی مامۆستایان، پۆلی قەرەباڵغ، خشتەی درێژی کاتی و تێکچوونی ژێرخان وەک بەشێک لە گلەیییەکانیان کرد.<ref name="guardian-29" /> کەناڵی [[سی ئێن ئێن]] بڵاوی کردەوە کە قوتابییەکی ١٧ ساڵان لە لایسێی پۆل-ئێلوارد لە سەنت-دێنیس بە ڕۆیتەرزی ڕاگەیاندووە کە دەستشۆرە کاتییەکان ئاوی تێدا نەبووە و مشک و مێروو لە قوخانەکەدا بوون؛ هەروەها باسی لە پلەی گەرمی کردووە کە لە پۆلە کاتییەکاندا لە زستاندا لە -٥ پلەی سیلیزی بۆ ٤٠ پلەی سیلیزی لە هاویندا دەگۆڕا.<ref name="cnn">{{cite news |title=قوتابییانی ئامادەیی فەرەنسا ئاگر دەكەنەوە، پێکدادان لەگەڵ پۆلیس دەكەن لەسەر دۆخی قوخانەکان |work=CNN |date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |url=https://edition.cnn.com/2026/10/01/europe/france-protests-high-schools-violence-intl |archive-url=https://web.archive.org/web/20261003213910/https://edition.cnn.com/2026/10/01/europe/france-protests-high-schools-violence-intl |archive-date=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=۵ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |url-status=live}}</ref> قوتابییەکی دیکە بە ''فرانس ئینفۆی'' ڕاگەیاند کە هەندێک ژوور مێزی کەمیان هەبووە، و مامۆستایان ناڕەزایەتیی خۆیان خستبووە ڕوو پێش ئەوەی قوتابییان بڕیار بدەن پەیوەندییان پێەوە بکەن.<ref name="franceinfo-how" /> ''ریاد رانی''، سەرۆکی یەکێتیی قوتابییانی ''لایسێ'' یەکێتیی سیندیکایی لایسێ (USL)، دواتر باسی لە قوتابییەک کرد کە حەوت مانگ بێ مامۆستای زمانی فەرەنسی بووە لە ساڵێکدا کە تاقیکردنەوەی فەرەنسی هەبووە، و پۆلی ٣٢ بۆ ٣٦ قوتابی هەبووە.<ref name="afp-principals">{{cite news |title=چەند بەڕێوەبەرێکی قوخانە لە کاتی داخستنی لایسێکان لە فەرەنسا هێرشیان کرایە سەر |agency=ئاگانس فرانس-پرێس |language=fr |date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ }}</ref> قوتابییانی شوێنەکانی دیکە بە ''تۆڕی ئیزگە ڕادیۆییە ناوخۆیی و ناوچەییەکان لە فەرەنسا'' ڕاگەیاند کە پۆلەکان ٣٥ قوتابییان تێدابووە.<ref name="ici-1949" /> ''کرێتێی'' بە [[ئاژانسی فرانس پرێس|ئاژانسی فرانس پرێسی]] ڕاگەیاند کە داواکارییەکان هێشتا بەپێی قوتابخانەکان جیاواز بوون: مامۆستایان جێگەیان نەکرابووەوە، قەبارەی پۆل، خشتەی قورس، کەمی یاریدەدەری پەروەردەیی، پەرستار، کارمەندانی کۆمەڵایەتی و بەڕێوەبەران، ڕووداوەکانی نێوان قوتابییان و مامۆستایان کە بەبێ بەدواداچوون فەرامۆش کرابوون، و وێبگەی ناتەواوی وەرگرتنی خوێندکارانی زانکۆ «پارکورسوپ».<ref name="ici-1949" /> ''فرانس ئینفۆ'' کورتەی ئەو شتانەی خستە ڕوو کە لە قوتابییانەوە بیستبووی؛ کە بریتبوون لە: سەرچاوەی زیاتر، پۆلی بچووکتر، باڵەخانەی باشتر، ژمارەی پێویستی مامۆستا و کارمەند، و کەمی فشاری پارکورسوپ.<ref name="franceinfo-how" /> ===خۆپیشاندانەکانی پێشوو=== لە پاییزی ساڵی ١٩٩٠دا، قوتابییانی لایسێ، کە زۆرینەیان خەڵکی ناوچەی کرێکار نشینەکانی پاریس بوون، لەسەر بابەتی سەلامەتی، پاکوخاوێنی، ستاف و کەرەستە خۆپیشاندانیان کرد. خۆپیشاندانەکان گەیشتنە نزیکەی ١٠٠ هەزار کەس لە [[پاریس]] و نزیکەی ١٥٠ هەزار کەس لە سەرانسەری وڵاتدا. وەزیری پەروەردە ''لیۆنێل ژۆسپەن'' بە پلانێکی بەپەلە بودجەی پەروەردەی زیادکرد.<ref name="auto4">{{Cite web |date=٢٠٢۶-٠٩-٣٠ |title=لایسێکان: بۆچی بزووتنەوەیەکی لایسێ پێشتر ناچار کرد دەوڵەت هەڵسوکەوت بکات لە ١٩٩٠دا، بەپێی مێژوونووس کلۆد لێلیێڤر |url=https://www.hglycee.fr/news/lycees-pourquoi-un-mouvement-lyceen-avait-deja-forced-l-etat-a-agir-en-1990/ |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٢ |website=Hglycee |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |last=تەمپێست |first=رۆن |date=١٩٩٠-١١-١٣ |title=قوتابییان ئاژاوە دەنێنەوە، شەڕی پۆلیس دەکەن لە خۆپیشاندانی پاریس |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-11-13-mn-4548-story.html |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠۴ |website=لۆس ئەنجلس تايمز |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418230923/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-11-13-mn-4548-story.html |archive-date=١٨ی نیسانی ٢٠٢١ |url-status=live}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٥دا، قوتابییانی لایسێ و مامۆستاکانیان دژی چاودێرییەکانی سیستەمی پەروەردە کە لەلایەن ''فرانسوا فییۆنەوە'' ئەنجام درابوون، خۆپیشاندانیان کرد، و بەتایبەت دژی چاودێریی بەکالۆریۆس کە پێیانوابوو دەبێتە هۆی نادادپەروەریی گەورەتر لە بەهای بڕوانامەکانی قوتابخانە جیاوازەکان.<ref name=":2">{{Cite news |date=٢٠٠۶-٠۴-١٠ |title=مێژووی خۆپیشاندانەکانی فەرەنسا |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4865034.stm |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٧ |language=en-GB}}</ref><ref name=":3">{{Cite news |date=٢٠٠۵-٠٢-١١ |title="چاودێریی فییۆن، لایەنگرییەکی شاراوەیە. باکالۆریای ٩٣ و باکالۆریای ٧٥مان دەبێت" |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/2005/02/11/la-reforme-fillon-c-est-du-favoritisme-implicite-on-aura-un-bac-93-et-un-bac-75_397740_1819218.html |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٧ |work=لو مۆند |language=fr |issn=1950-6244 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411222335/https://www.lemonde.fr/archives/article/2005/02/11/la-reforme-fillon-c-est-du-favoritisme-implicite-on-aura-un-bac-93-et-un-bac-75_397740_1819218.html |archive-date=١١ی نیسانی ٢٠٢١ |url-status=live}}</ref> لە نێوان ١٥ هەزار بۆ ٤٠ هەزار قوتابی بەشدارییان لە خۆپیشاندانەکاندا کرد.<ref name=":3" /> ''فییۆن'' پێشنیازەیاسایەکی حکوومی ڕاگەیاند کە گۆڕانکارییەکانی سەر بەکالۆریۆسی لە پڕۆژەیاساکە لابرد.<ref name=":2" /> لە بەهاری ٢٠١٨دا، دژایەتیکردنی یاسای ORE و پلاتفۆرمی نوێی پارکورسوپ زیاتر لە ڕێگەی داگیرکردنی زانکۆکانەوە بەڕێوە چوو.<ref>{{Cite web |date=٢٠١٨-٠۴-٠٣ |title=بزووتنەوە دژی پارکورسوپ: «ئەوەی قوتابییەکانی ورووژاند، هێرشەکە بوو لە مۆنپیلیێ» |url=https://www.letudiant.fr/etudes/parcoursup-le-mouvement-etudiant-commence-a-prendre.html |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٧ |website=L'Etudiant |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220152237/https://www.letudiant.fr/etudes/parcoursup-le-mouvement-etudiant-commence-a-prendre.html |archive-date=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠ |url-status=live}}</ref> داخستنی ''لایسێکان'' بڵاو بوو. لە پاییزی هەمان ساڵدا، قوتابییانی ''لایسێ'' دیسانەوە خۆپیشاندانیان کرد، دژی پارکورسوپ و چاودێریی بەکالۆریۆسی ''ژان میشێل بلانکێر''. لە ١١ی کانوونی یەکەمدا، سەدان دامەزراوە داخراوبوون یان تووشی کێشەی گەورە بوون.<ref name="monde-diplo">{{cite news |title=نەخشەی لایسێی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |work=لو مۆند دیپلۆماتیک |date=٢٠١٩ }}</ref><ref>{{Cite news |date=٢٠١٨-١٢-١٠ |title=چاودێریی باک، پارکورسوپ… نزیکەی ١٢٠ لایسێ «تێکچوون» |url=https://www.lemonde.fr/societe/article/2018/12/10/entre-100-et-120-lycees-sont-perturbes_5395280_3224.html |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٧ |work=لو مۆند |language=fr |issn=1950-6244 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250501081505/https://www.lemonde.fr/societe/article/2018/12/10/entre-100-et-120-lycees-sont-perturbes_5395280_3224.html |archive-date=١ی ئایاری ٢٠٢۵ |url-status=live}}</ref> ''لێ مۆند دیپلۆماسی'' نووسی کە ئەم نەخشەیە نەدەتوانرا تەنها بەهۆی کاریگەریی خۆپیشاندانەکانی هێلەک زەردەکان ڕوون بکرێتەوە، کە لە لووتکەدا بوون، بەڵکو ''بزووتنەوەی هێلەک زەردەکان'' بەشێک بوون لەو پاشبنەمایە.<ref>{{Cite news |title=خۆپیشاندانەکانی حەوشەی قوتابخانە فەرەنسا دەسووتێنن |newspaper=[[دە ئیکۆنۆمیست]] |url=https://www.economist.com/europe/2026/10/02/schoolyard-protests-are-setting-france-ablaze|date=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶}}</ref> پارکورسوپ هێڵدرایەوە، لەگەڵ هەندێک گۆڕانکاری، و چاودێریی بەکالۆریۆس بەڕێوەچوو.<ref name="monde-diplo" /> ===سەرهەڵدانی خۆپیشاندانەکان=== بزووتنەوەکە لە ٢١ی ئەیلوول لە ''لایسێی ئەنتوان''-دە-سێنت-ئێکزۆپێری لە کرێتێی دەستی پێکرد.<ref name="auto2" /> ڕۆژێک دوای مانگرتنی مامۆستایان لە ١٧ی ئەیلوول دژی نەبوونی سەرچاوە و ستاف، قوتابییانی ئەوێ خۆپیشاندانێکیان ڕێکخست.<ref name=":1" /> قوتابییان رایانگەیاند کە هەست دەکەن لەلایەن وەزارەتی پەروەردەی نیشتمانییەوە فەرامۆش کراون و ئاماژەیان بە نەبوونی سەرچاوە و ستاف، پۆلی قەرەباڵغ و ژووری کەممێز کرد.<ref>{{Cite web |last=ساج |first=آدام |date=۶ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |title=بۆچی خۆپیشاندانەکانی قوتابییان لە فەرەنسا هەن؟ هۆکارەکانی پشت ئاژاوەکان |url=https://www.thetimes.com/world/europe/article/why-france-protests-students-reason-l9tvfxp3f |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠۶ |website=دە تایمز}}</ref> سەرچاوەیەکی ئەکادیمی و یەکێتیی USL ئەو خۆپیشاندانەیان وەک سەرەتای بزووتنەوەی نیشتمانی خستە ڕوو.<ref name="auto2">{{Cite web |date=٢٠٢۶-٠٩-٢۴ |title="داوای تەنها لایسێیەک دەکەین کە کار بکات": چەند لایسێیەک لە ئایل-دە-فەرەنسا لەلایەن قوتابییانەوە بلۆک کراون |url=https://actu.fr/ile-de-france/creteil_94028/on-demande-juste-un-lycee-qui-fonctionne-plusieurs-lycees-d-ile-de-france-bloque-par-les-eleves_64817015.html |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٢ |website=actu.fr |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20260925152234/https://actu.fr/ile-de-france/creteil_94028/on-demande-juste-un-lycee-qui-fonctionne-plusieurs-lycees-d-ile-de-france-bloque-par-les-eleves_64817015.html |archive-date=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢۶ |url-status=live}}</ref> ڕاپۆرتە هاوچەرخەکان، لەوانە لو مۆند و وتارێکی ٢٤ی ئەیلوولی actu.fr، بڵاوبوونەوەی بزووتنەوەکەیان بۆ ڕۆژی دووشەممە ٢١ی ئەیلوول لە هەمان لایسێ گەڕاندەوە، کە تێیدا چەند پۆستێکی مامۆستایان پڕنەکرابوونەوە. بەڕێوەبەرایەتیی کرێتێی لە ٢٤ی ئەیلوول ڕایگەیاند کە داواکارییەکان هێشتا بەپێی قوتابخانەکان جیاواز بوون.<ref name="auto2" /> تا ٢٥ی ئەیلوول بڵاوبوونەوەکە لە ناوخۆدا مابووەوە. Actu.fr، بە پشتبەستن بە ئەکادیمیای ستریمەر، ڕایگەیاند کە نزیکەی ١٠ لایسێ تا ٢٤ی ئەیلوول تووش بوون، بەتایبەت لە سێن-سێن-دێنیس و ڤال-دە-مارن، و باسی لە کاریگەریی لاساییکردنەوە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان کرد. لەو بەیانییەدا، قوتابییان هەوڵیان دا دەرگای لایسێی ئۆگوست-بلانکوی لە سێن-اوێن تا نزیک نیوەڕۆ دابخەن. وتەبێژی ئەکادیمیا بە [[ئاژانسی فرانس پرێس|ئاژانسی فرانس پرێسی]] ڕاگەیاند کە کۆبوونەوە و زیانی ماددی هەبووە بەڵام هیچ بریندار نەبووە. پۆلیس جەماوەرەکەی بڵاوە پێ کرد بەبێ هیچ ڕووداوێک.<ref name="auto2" /> لە ٢٥ی ئەیلوولدا، بەڕێوەبەرایەتیی کرێتێی ڕایگەیاند کە بزووتنەوەکە خەریکە گەشە دەکات و «دە ژمارەی باش» لە لایسێکانی داخرا و هەژمار کرد، بەتایبەت لە سێن-سێن-دێنیس و ڤال-دە-مارن. ڕایگەیاند کە هەندێک خۆپیشاندان بوونەتە هۆی دروستبوونی زیانی ماددی. بەڕێوەبەرایەتیی ڤێرسای ڕایگەیاند کە کێشە لە سێ لایسێ لە کۆی ٦٢ لایسێ لە ئێسۆن و پێنج لە کۆی ٦٥ لە هۆ-دە-سێن هەبووە.<ref>{{Cite web |date=٢٠٢۶-٠٩-٢۵ |title=دوای هەفتەیەک لە بلۆککردنی لایسێکانی ئایل-دە-فەرەنسا، بەڕێوەبەرایەتییەکان یەکەم هەڵسەنگاندن ڕادەگەیەنن |url=https://www.huffingtonpost.fr/france/article/apres-une-semaine-de-blocus-de-lycees-franciliens-les-rectorats-tirent-un-premier-bilan_331454.html |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٢ |website=لە هۆفپۆست |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20260926005550/https://www.huffingtonpost.fr/france/article/apres-une-semaine-de-blocus-de-lycees-franciliens-les-rectorats-tirent-un-premier-bilan_331454.html |archive-date=٢۶ی ئەیلوولی ٢٠٢۶ |url-status=live}}</ref> ''لو مۆند'' نووسی کە نزیکەی ٦٠ لایسێی ناوچەی پاریس لە ٢٤ و ٢٥ی ئەیلوولدا تووشی کێشە بوون، نزیکەی ١٢ لە سەدی ٤٦٨ لایسێ گشتییەکان هەوڵی داخرانیان داوە، و نزیکەی ١٠ دانەیان بە تەواوی بلۆک کرابوون. ''ریاد رانی'' بە [[ئاژانسی فرانس پرێس|ئاژانسی فرانس پرێسی]] ڕاگەیاند کە لە ''سێنت-ئێکزۆپێری'' دەستی پێکردووە و «زۆر بە خێرایی بڵاوبووەوە»، و ئاماژەی بە کەمیی یاریدەدەری پەروەردەیی، پەرستار و کارمەندانی کۆمەڵایەتی کرد.<ref name="auto3">{{Cite news |last1=ئالبیرتینی |first1=ئانتوان |last2=لێلووپ |first2=دامێن |last3=پۆمیێرس |first3=ئێلیا |date=٢٠٢۶-١٠-٠١ |title=بلۆککردنی لایسێکان گەورەتر دەبێت و فەرەنسای تەسلیمنابوو و حکوومەت دەخاتە دژی یەکتر |url=https://www.lemonde.fr/societe/article/2026/09/28/le-blocus-des-lycees-prend-de-l-ampleur-et-oppose-la-france-insoumise-et-le-gouvernement_6785108_3224.html |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٢ |work=لو مۆند |language=fr |issn=1950-6244}}</ref> ==ڕێکخستن و ڕووداوەکان== [[File:Journée de mobilisation des lycéens à Perpignan 31.jpg|thumb|ئاڵایەک لە خۆپیشاندانێکدا: «ببوورە کە بێزارت دەکەین، ئێمە تەنها داهاتوویەکمان دەوێت»]] بانگەوازی نیشتمانیی USL بۆ ٢٩ی ئەیلوول، بە چوار گلەییی ناوی برد: نەبوونی مامۆستا و ستاف، «لایسێ ڕووخاوەکان»، خشتە و پۆلی قەرەباڵغ، و فشاری دروستبوو بەهۆی پارکورسوپ.<ref name="LeMondeUSLDemands">{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/en/france/article/2026/09/29/high-school-protests-spread-across-france-pitting-radical-left-against-government_6758067_7.html|title=خۆپیشاندانەکانی ئامادەیی لە سەرانسەری فەرەنسا بڵاو دەبنەوە، چەپی توندڕەو دەخەنە دژی حکوومەت|work=لو مۆند|date=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢۶}}</ref> ''رانی'' وتی کە هەندێک جار پۆلەکان ٣٢ بۆ ٣٥ قوتابییان تێدابووە و داوای لە خۆپیشاندەران کرد کە بە ئارامی بمێننەوە.<ref name="guardian-29" /> یەکێتییەکە دواتر دووەم ڕۆژی لە ١ی تشرینی یەکەمدا ڕاگەیاند،<ref name="RTLAct2">{{Cite web|url=https://www.rtl.fr/actu/debats-societe/en-direct-blocage-des-lycees-l-appel-de-l-union-syndicale-lyceenne-pour-l-acte-2-de-la-mobilisation-sera-t-il-suivi-suivez-la-situation-dans-les-etablissements-7900679234|title=بلۆککردنی لایسێکان: ١٬٩٤٩ دەستگیرکردن لە پێنجشەممە بەپێی وەزارەتی ناوخۆ، زیاتر لە ٤٠٠ دامەزراوە بۆ کۆتایی هەفتە داخراون|work=RTL|date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶|language=fr}}</ref> و ڕۆژی تری چالاکی لە ٦ی تشرینی یەکەمدا.<ref name="LeParisien30Sep">{{Cite web|url=https://www.leparisien.fr/paris-75/blocus-des-lycees-les-syndicats-etudiants-lancent-un-nouvel-appel-a-bloquer-lycees-et-universites-jeudi-5NP34OYNN5BMZIE5G5QZDZK7OQ.php|title=بلۆککردنی لایسێکان: یەکێتییە قوتابییەکان بانگەوازێکی نوێ بۆ بلۆککردنی لایسێکان و زانکۆکان لە پێنجشەممە دەستپێدەکەن|first=کاندیس|last=دۆسۆت|work=لە پاریزیان|date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢۶|language=fr}}</ref> لە RTL لە ٣٠ی ئەیلوولدا، ''رانی'' وتی کە دامەزراوەکانی گفتوگۆ کە لەلایەن وەزارەتەوە بەڕێوەدەبرێن «فەرامۆش کراون»، و ئەوە لەسەر وەزیرە کە یەکەم هەنگاو بنێت.<ref name="RTL_Rani_30Sep">{{Cite web|url=https://www.rtl.fr/actu/politique/c-est-totalement-faux-sur-rtl-le-president-de-l-union-syndicale-lyceenne-contredit-le-ministre-de-l-education-et-evoque-des-instances-de-dialogue-delaissees-7900678986|title="ئەوە بە تەواوی هەڵەیە": لە RTLدا، سەرۆکی یەکێتیی قوتابییانی لایسێ قسەکانی وەزیری پەروەردە ڕەت دەکاتەوە و باسی دامەزراوەکانی گفتوگۆی «فەرامۆشکراو» دەکات|work=RTL|date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢۶|language=fr}}</ref> دوای کۆبوونەوەیان لەگەڵ وەزیری پەروەردە ''ئیدوارد جێفری'' لە ٢ی تشرینی یەکەمدا، سەرکردەکانی یەکێتیی قوتابییان ناڕەزایەتیی خۆیان بەرامبەر بە وەڵامی حکوومەت دەربڕی و داوایان کرد کە بزووتنەوەکە بەردەوام بێت. USL خۆپیشاندانی تری بۆ ٦ی تشرینی یەکەم ڕاگەیاند، و چەندین کۆنفیدراسیۆنی سیندیکایی، لەوانە کۆنفیدراسیۆنی گشتیی کار (CGT)، ڕایانگەیاند کە بەشداریی چالاکییەکە دەکەن.<ref name="Reuters2OctStudentUnions">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/about-400-french-schools-closed-some-student-protests-turn-violent-2026-10-02/|title=قوتابییان و پۆلیس پێکدادان دەكەن لە کاتێکدا فەرەنسا تێدەکۆشێت بۆ کپکردنی خۆپیشاندانەکانی قوتابخانەکان|work=رۆیتەرز|date=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶|language=en}}</ref> کۆنفیدراسیۆنە سیندیکاییەکانی تری پشتگیریکەر بریتی بوون لە هێزی کرێکاران (FO)، یەکێتیی نیشتمانیی سیندیکاکانی خۆسەر (UNSA)، کۆنفیدراسیۆنی دیموکراتیی کاری فەرەنسا (CFDT)، هاودەنگی، کۆنفیدراسیۆنی کرێکارانی مەسیحی فەرەنسا (CFTC)، و کۆنفیدراسیۆنی کۆڵبەران.<ref name="TeleSUR">{{Cite web |date=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |title=بەشداریی خۆپیشاندانەکانی قوتابییان و مامۆستایانی فەرەنسا زیاتر لە دوو هێندە دەبێتەوە |url=https://www.telesurenglish.net/french-student-and-teacher-protests-more-than-double-in-participation/ |access-date=١۶ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |website=تێلسۆر ئینگلیش}}</ref><ref name="RFI1">{{Cite web |date=١۶ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |title=قوتابییانی قوخانە بانگکراون بۆ بەشداریکردن لە لەکە زەردەکان و سیندیکاکان بۆ خۆپیشاندانی گەورەی فەرەنسا |url=https://www.rfi.fr/en/france/20261016-school-students-called-to-join-yellow-vests-and-unions-for-mass-french-protest |access-date=١۶ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |website=RFI}}</ref> یەکێتییەکانی مامۆستایان فیدراسیۆنی سیندیکایی یەکگرتوو (FSU) و [[:fr:Syndicat national des lycées et collèges|یەکێتیی نیشتمانیی کۆلێژ و ئامادەییە سەربەخۆکان]] (SNALC) بانگەوازی مانگرتنیان کرد و پشتگیریی خۆپیشاندانەکانیشیان کرد.<ref name="TeleSUR" /><ref>{{cite web |last1=کۆلەر |first1=رۆدۆڵف |title=ڕۆژی نوێی چالاکیی لایسێ لەم سێشەممەیە، خۆپیشاندانێک لە لیۆنەوە بۆ ویلۆربان |url=https://mesinfos.fr/69000-lyon/nouvelle-journee-d-action-lyceenne-ce-mardi-une-manifestation-de-lyon-a-villeurbanne-340830.html |website=مێسینفۆس |publisher=تۆ لایۆن |access-date=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |language=fr |date=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |trans-title=ڕۆژی تری چالاکیی قوتابییان لەم سێشەممەیە، خۆپیشاندانێک لە لیۆنەوە بۆ ویلۆربان}}</ref> يەکێتی قوتابییەکانی تری لایسێ کە پشتگیریی جووڵە و خۆپیشاندانەکانی قوتابییانیان دەکرد بریتبوون لە بزووتنەوەی نیشتمانیی قوتابییانی ئامادەیی، [[:fr:Union_étudiante|یەکێتیی قوتابییان]]، و یەکێتیی «لایسێیەکان!».<ref name="RFI1" /><ref>{{Cite web |last=پوولێن |first=ایڤ |date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢۶ |title=لە مایێن، بزووتنەوەی نیشتمانیی قوتابییانی ئامادەیی «پشتگیری و پیرۆزبایی» خۆی پێشکەش بە بلۆککردنی لایسێکان دەکات لە لاڤال |trans-title=لە مایێن، بزووتنەوەی نیشتمانیی قوتابییانی ئامادەیی «پشتگیری و پیرۆزبایی» خۆی پێشکەش بە بلۆککردنی لایسێکان دەکات لە لاڤال |url=https://www.ouest-france.fr/education/ecole/en-mayenne-le-mouvement-national-lyceen-apporte-son-soutien-et-ses-felicitations-aux-blocages-de-lycees-a-laval-ac25406c-bca9-11f1-8ea4-97dc4d7cca62 |archive-url=https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.ouest-france.fr%2Feducation%2Fecole%2Fen-mayenne-le-mouvement-national-lyceen-apporte-son-soutien-et-ses-felicitations-aux-blocages-de-lycees-a-laval-ac25406c-bca9-11f1-8ea4-97dc4d7cca62 |archive-date=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |website=ۆئێست-فەرەنسا |language=French}}</ref><ref>{{Cite web |last=دۆسۆت |first=کاندیس |date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢۶ |title=بلۆککردنی لایسێکان: یەکێتییە قوتابییەکان بانگەوازێکی نوێ بۆ بلۆککردنی لایسێکان و زانکۆکان لە پێنجشەممە دەستپێدەکەن |trans-title=بلۆککردنی لایسێکان: یەکێتییە قوتابییەکان بانگەوازێکی نوێ بۆ بلۆککردنی لایسێکان و زانکۆکان لە پێنجشەممە دەستپێدەکەن |url=https://www.leparisien.fr/paris-75/blocus-des-lycees-les-syndicats-etudiants-lancent-un-nouvel-appel-a-bloquer-lycees-et-universites-jeudi-5NP34OYNN5BMZIE5G5QZDZK7OQ.php |archive-url=https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.leparisien.fr%2Fparis-75%2Fblocus-des-lycees-les-syndicats-etudiants-lancent-un-nouvel-appel-a-bloquer-lycees-et-universites-jeudi-5NP34OYNN5BMZIE5G5QZDZK7OQ.php |archive-date=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |website=لە پاریزیان |language=French}}</ref> ===٢٨-٣٠ی ئەیلوول=== لە ٢٨ی ئەیلوولدا، ''لکورنوو'' ڕایگەیاند کە پەرەسەندن «بێباکانە» دەبێت و نووسی کە یاریی ئاگرین، ئاگر و توندوتیژی لە نزیک قوخانەکان، قوتابییان، ستاف و پۆلیس دەخاتە مەترسییەوە.<ref name="bbc-28">{{cite news |title=سەرۆکوەزیرانی فەرەنسا لکورنوو هۆشداری دەدات لە دژی پەرەسەندنی خۆپیشاندانەکانی قوتابخانەکان |work=BBC News |date=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢۶ |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cmqxvnn49rg2o |archive-url=https://web.archive.org/web/20261005094653/https://www.bbc.co.uk/news/articles/cmqxvnn49rg2o |archive-date=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |url-status=live}}</ref> وەزیری ناوخۆ ''لۆران نونێز'' ڕایگەیاند کە ١٦٤ کەس لەو ڕۆژەدا دەستگیر کراون، ١٨٠ قوتابخانە تووش بوون، و ١٢ ئەندامی هێزە ئەمنییەکان، ١٢ قوتابی و سێ ستاف بریندار بوون.<ref name="bbc-28" /> لە ''سێن-اوێن-ل-ئۆمۆن''، ''ڤال-د-واز''، مێرمنداڵێکی تەمەن ١٤ ساڵ دوای ئەوەی بە گومانی لێدانی نارنجۆکی فرمێسکڕێژ لە دەموچاویی کەوت، تووشی شکانێکی شەویلگە و شکانی ددان بوو. داخستنی لایسێکان: پارێزەری مافەکان دەستوەردان دەکات دوای ئەوەی مێرمنداڵێک لە ڕۆژی دووشەممەدا بریندار بوو. == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠|فەڕەنسا|کۆمەڵگا}} [[پۆل:پاریس]] [[پۆل:خۆپیشاندانە بەردەوامەکان]] dbcix5ki2z5fo6stwultnjc42ryup6a 1689861 1689380 2026-10-19T11:04:16Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689861 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | name = خۆپیشاندانەکانی قوتابییانی فەرەنسا لە ٢٠٢٦ | part_of = خۆپیشاندانەکانی نەوەی زێن | image = {{Multiple image|border=infobox|perrow=2|total_width=300 | image1 = Journée de mobilisation des lycéens à Perpignan 03.jpg | image2 = Journée de mobilisation des lycéens à Perpignan 10.jpg | image3 = Jules Ferry à Paris manif 2 octobre 2026.jpg }} | caption = سەرەوە: پۆلیس (چەپ) و سەتڵی زبڵی سووتاو (ڕاست) لە پێڕپینان، ٢ی تشرینی یەکەم<br/>خوارەوە: قوتابییانی خۆپیشاندەر لە لایسێ ژول-فێری لە پاریس، ٢ی تشرینی یەکەم | alt = Lors de la mobilisation, une poubelle a été incendiée par des élèves ne participant pas au blocage. Deux lycéens engagés ont tenté d'éteindre le feu. | date = {{Start date|2026|9|18|df=y}} – ئێستا<br />({{Age in days|month1=09|day1=18|year1=2026}} ڕۆژ) | location = [[فەرەنسا]] | causes = کەمبوونی مامۆستایان و کارمەندان؛ پۆلی قەرەباڵغ؛ باڵەخانەی ڕووخاو؛ خشتەی کاتیی قورس؛ سیستەمی ئۆنلاینی ناتەواوی وەرگرتنی خوێندکارانی زانکۆ «پارکورسوپ» | methods = ئاگرتێبەردان، داخستنی قوتابخانەکان، گردبوونەوە، خۆپیشاندان، داگیرکاری؛ ئاگرتێبەردانی سەتڵی زبڵ، تێکدەری، ئاژاوەگێڕی، تاڵانکاری و پێکدادان لەگەڵ پۆلیس | status = بەردەوامە | side1 = {{tree list}} *<nowiki>خۆپیشاندەرانی قوتابییانی لایسێ جگە لە دایک و باوک و مامۆستایانی پشتیوان}}</nowiki> *بزووتنەوەی هێلەک زەردەکان *حیزبە سیاسییەکان **حیزبی کۆمۆنیستی فەرەنسا *یەکێتییەکانی قوتابییان **یەکێتیی سیندیکایی لایسێ **بزووتنەوەی نیشتمانیی قوتابییانی ئامادەیی ** یەکێتیی قوتابییان **لایسێیەکان! **یەکێتیی قوتابییانی کۆمۆنیست *یەکێتییەکانی مامۆستایان **فیدراسیۆنی سیندیکایی یەکگرتوو **سەندیكای نیشتمانیی ئامادەیی و ناوەندییەكان *ڕێکخراوە کرێکارییەکان ** کۆنفیدراسیۆنی گشتیی کار **هێزی کرێکاران **یەکێتیی نیشتمانیی سیندیکاکانی خۆسەر **کۆنفیدراسیۆنی دیموکراتیی کاری فەرەنسا **یەکێتیی سیندیکایی سۆلیدێر **کۆنفیدراسیۆنی کرێکارانی مەسیحی فەرەنسا **کۆنفیدراسیۆنی کۆڵبەران {{tree list/end}} | side2 = {{tree list}} *{{flagicon|France}} حکوومەتی فەرەنسا **{{symbol|Police Nationale (France).svg}} پۆلیسی نیشتمانی **{{symbol|Gendarmerie nationale logo.svg}} بەرژەندرمەی نیشتمانی {{tree list/end}} | lead_figures1 = ریاد رانی (یەکێتیی سیندیکایی لایسێ) | lead_figures2 = [[ئێمانوێل ماکرۆن]]<br /> سەبستیان لکورنوو<br />ئیدوارد جێفری<br />لۆران نونێز | casualties1 = '''لایەنی پەروەردە''' (وەزارەت، لە دوای ڕۆژی دووشەممە، تاکو ١ی تشرینی یەکەم): ١٧٠ قوتابی و ٦٥ کارمەند بریندار بوون | casualties2 = '''پۆلیس و ژەندرمەکان''': ئامارەکان بەپێی کات دەگۆڕێن (٨٤ و ٣٠٥ بریندار لەلایەن وەزارەتی ناوخۆوە لە ١ی تشرینی یەکەم راگەیەندراوە؛ ٨٣ بریندار لە ٣٠ی ئەیلوول) | casualties_label = بریندارەکان و دەستگیرکراوەکان | notes = وەزارەتی ناوخۆ: ١٬٩٤٩ دەستگیرکراو لە ١ی تشرینی یەکەم. ''[[ڕۆیتەرز]]''، بە پشتبەستن بە وەزارەتی داد: ٦٬١٠٠ کەس لە کاتی دەستپێکردنی خۆپیشاندانەکانەوە لەژێر چاودێریدا بوون، کە زۆرینەیان نەتەواو (منداڵ) بوون.<ref name="ReutersCasualties6Oct">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/france-braces-day-school-blockades-street-protests-2026-10-06/|title=فەرەنسا خۆی بۆ رۆژی داخستنی قوتابخانەکان و خۆپیشاندانە شەقامەکان ئامادە دەکات|first=اینتی|last=لانداورو|work=رۆیتەرز|date=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶|language=en}}</ref> |place=}} لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ـەوە، زنجیرەیەک خۆپیشاندان و داخستن لەلایەن قوتابییانی لاسێ لە [[فەرەنسا]] و دواتر [[بەلجیکا]]،<ref>{{Cite news |date=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |title=بلۆککردنی لایسێکان: خۆپیشاندانی قوتابییان لە چەند شارێکی بەلجیکا، لەوانە لییج توندوتیژی لێدەکەوێتەوە |url=https://www.leparisien.fr/faits-divers/blocus-des-lycees-des-manifestations-deleves-degenerent-dans-plusieurs-villes-de-belجiquە-dont-liege-05-10-2026-WSNW7CFBJJFQZEJGKHMZS3TCGE.php |access-date=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |work=لە پاریزیان |language=fr}}</ref><ref name="auto">{{Cite web |last=آدام |first=کارۆلین |title=بزووتنەوەی قوتابییان لە لییج: شەش دەستگیرکردن، گەڕانەوە بۆ ئارامی لە کاتژمێر ١٣:٠٠ـەوە – RTBF Actus |url=https://www.rtbf.be/article/liege-mouvement-spontane-d-eleves-devant-plusieurs-etablissements-scolaires-11793190 |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٢ |website=RTBF |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20261002104306/https://www.rtbf.be/article/liege-mouvement-spontane-d-eleves-devant-plusieurs-etablissements-scolaires-11793190 |archive-date=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |url-status=live}}</ref> [[ئەلبانیا]]، [[یۆنان]]،<ref>{{Cite web|date=٢٠٢۶-١٠-١٣ |title= خۆپیشاندانەکانی قوتابییانی فەرەنسا بە سەرانسەری ئەورووپادا بڵاو دەبنەوە |url= https://www.cbc.ca/news/world/france-student-protests-spread-scroller-9.7379099 |access-date=٢٠٢۶-١٠-١٣ |website=CBC}}</ref> و [[ئیتاڵیا]]،<ref>{{Cite web |date=٢٠٢۶-١٠-١٦ |title=ئیتاڵیا خۆی بۆ «پاییزی ناڕەزایەتی» لەگەڵ ناڕەزایەتی قوتابییان ئامادە دەکات |url=https://www.france24.com/en/live-news/20261016-italy-braces-for-autumn-of-discontent-as-students-protest |access-date=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |website=فەرەنسا ٢٤ |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=٢٠٢۶-١٠-١٦ |title=قوتابییانی ئیتاڵی بۆ باشترکردنی دۆخی قوتابخانەکان لە سەرانسەری وڵاتدا کۆبوونەوە |url=https://www.yahoo.com/news/world/articles/italian-pupils-rally-nationwide-better-150346255.html |access-date=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |website=یاهو نوز |language=en-US}}</ref> دەستی پێکردووە کە سەرچاوەکەی لە ''کرێتێی''، شارەوانییەک لە دەوروبەری [[پاریس]] بووە.<ref name="reuters-fr">{{cite news |title=فەرەنسا. یاخیبوونی لایسێ توندتر دەبێت، بزووتنەوەکە دەچێتە ناو زانکۆکانەوە |url=https://www.reuters.com/fr/actualites/france-la-fronde-lycenne-se-durcit-le-mouvement-gagne-les-universits-2026-10-01/ |work=رۆیتەرز |language=fr |date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶|last=لوئێت|first=سۆفی|editor-last=ڤان ئۆڤەرسێتراتێن|editor-first=بێنوا|trans-title=فەرەنسا. یاخیبوونی قوتابییانی ئامادەیی توندتر دەبێت و بڵاو دەبێتەوە بۆ زانکۆکان}}</ref> لە ٦ی تشرینی یەکەمدا، خۆپیشاندانەکان پەرەی سەند و بوون بە جووڵەیەکی سەرتاسەری کە قوتابییان، مامۆستایان، دایک و باوکان و یەکێتی سەندیکاکانی تێدا بەشدار بوون. بەپێی ''The Conversation''، سەیندیکاکان خەمڵاندوویانە کە ٤٥٠ هەزار کەس لە سەرانسەری وڵاتدا بەشدارییان کردووە، لە کاتێکدا حکوومەتی فەرەنسا ژمارەکەی بە ٢٥٠ هەزار کەس خەمڵاندووە.<ref>{{Cite journal |last=مۆردێر |first=رۆبی |editor-first1=ئۆرێلی |editor-first2=دەیڤید |editor-first3=لۆران |editor-first4=کارلی |editor-last1=دجافادی |editor-last2=بۆرنستین |editor-last3=باینیێر |editor-last4=لۆک |date=٢٠٢۶-١٠-٠٧ |title=بۆچی خۆپیشاندانەکانی قوتابییان لە فەرەنسا و وەڵامی حکوومەت بێوێنە و پێشبینینەکراون |url=https://theconversation.com/why-the-student-protests-in-france-and-the-governments-response-are-unprecedented-and-unpredictable-293863 |access-date=٢٠٢۶-١٠-١٣ |website=The Conversation |language=en-US |doi=10.64628/AAK.9hg5tt7cw}}</ref> بزووتنەوەکە بە داخستنی قوتابخانە ناوەندییەکان، کۆبوونەوەکان و خۆپیشاندانەکان جیادەکرێتەوە. وەک هۆکارێک بۆ بەشداریکردن لە خۆپیشاندانەکاندا، قوتابییان ئاماژەیان بە کەمبوونی مامۆستا، و پۆلی قەرەباڵغ، خشتەی ماندووکەر، باڵەخانە کۆنەکان و فشاری پەیوەست بە وێبگەی داواکاری زانکۆ پارکورسوپ کردووە<ref name="guardian-29">{{cite news |title=سەدان کەس دەستبەسەر کران لە کاتێکدا خۆپیشاندانەکانی قوتابییان لە سەرانسەری فەرەنسا توندوتیژ بوون |work=دە گاردین |date=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢۶ |url=https://www.theguardian.com/world/2026/sep/29/french-students-police-clash-school-blockades-violent}}</ref><ref name="franceinfo-how">{{cite news |title=داواکارییە خۆجێییەکان، ڤیدیۆ ڤایرۆسییەکان، پشتگیریی LFI… چۆن داخستنی چەند لایسێیەک گۆڕا بۆ بزووتنەوەیەکی گەورە |url=https://www.franceinfo.fr/societe/education/blocage-des-lycees/la-mobilisation-a-pris-une-ampleur-inattendue-comment-le-mouvement-de-blocage-des-lycees-s-est-propage-en-france_8216054.html |work=فرانس ئینفۆ |language=fr |date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |archive-url=https://web.archive.org/web/20261001112650/https://www.franceinfo.fr/societe/education/blocage-des-lycees/la-mobilisation-a-pris-une-ampleur-inattendue-comment-le-mouvement-de-blocage-des-lycees-s-est-propage-en-france_8216054.html |archive-date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |url-status=live}}</ref> هەروەها پلەی گەرمی بەرز لە پۆلەکاندا کە لە کاتی شەپۆلەکان و گەرمای ئەورووپا لە ٢٠٢٦ گەیشتە {{convert|40|°C}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/oct/02/student-protests-shut-schools-across-france|title=ئاگر، تووڕەیی و سەدان دەستگیرکردن لە کاتێکدا فەرەنسا بە خۆپیشاندانەکانی قوتابییان داپۆشراوە |first=انجیلیک |last=کریساسفیس |work=دە گاردین |date=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶}}</ref> لە مانگی تشرینی یەکەمدا، بەشێک لە بزووتنەوەکە توندوتیژییان بەرامبەر بە پۆلیس و هەندێک لە ستافی بەڕێوەبردن، بەتایبەت بەڕێوەبەری قوتابخانەکان، ئەنجام دا. وەزارەتی ناوخۆی فەرەنسا ڕایگەیاند کە ١٬٩٤٩ کەس لە ١ی تشرینی یەکەمدا دەستگیر کراون.<ref name="bbc-1">{{cite news |last=کورسینو |first=مالو |title=ئاگر لە قوتابخانەکانی فەرەنسا کەوتەوە لە کاتێکدا قوتابییان لە سەرانسەری وڵاتدا خۆپیشاندان دەکەن |work=BBC News |date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c6d080d1e3l4o |archive-url=https://web.archive.org/web/20261005073743/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c6d080d1e3l4o |archive-date=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |url-status=live}}</ref><ref name="ici-1949">{{cite news |title=داخستنی لایسێکان: ١٬٩٤٩ لێپێچینەوە لە پێنجشەممەدا تۆمار کران، زیاتر لە ٤٠٠ دامەزراوە لە هەینی داخراو دەبن |url=https://www.ici.fr/infos/faits-divers-justice/blocage-des-lycees-1-949-interpellations-recensees-jeudi-plus-de-400-etablissements-seront-fermes-vendredi-4880439 |work=ICI |language=fr |date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶}}</ref> حکوومەتی فەرەنسا چەپی توندڕەوی تۆمەتبار کرد بە هاندانی ئاژاوە بۆ دەستکەوتی سیاسی.<ref>{{Cite news |last=لاندلەر |first=مارک |date=٢٠٢۶-١٠-٠٨ |title=بۆ چەپی گەشەسەندوی فەرەنسا، خۆپیشاندانەکانی قوتابییان دەرفەتێک و هەڕەشەیەک են |url=https://www.nytimes.com/2026/10/08/world/europe/france-protests-far-left-melenchon.html |access-date=٢٠٢۶-١0-٠٨ |work=نیویۆرک تایمز |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |last1=ئالبیرتینی |first1=ئانتوان |last2=لێلووپ |first2=دامێن |last3=پۆمیێرس |first3=ئێلیا |date=٢٠٢۶-١٠-٠٢ |title=خۆپیشاندانەکانی ئامادەیی لە سەرانسەری فەرەنسا بڵاو دەبنەوە، و چەپی توندڕەو دەخەنە دژی حکوومەت |url=https://www.lemonde.fr/en/france/article/2026/09/29/high-school-protests-spread-across-france-pitting-radical-left-against-government_6758067_7.html |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٨ |work=لو مۆند |language=fr |issn=1950-6244}}</ref> لە بەرامبەردا، گرووپە خۆپیشاندەرەکان و حیزبەکان ڕایانگەیاند کە بزووتنەوەکە خۆڕسک بووە و حکوومەت و حیزبە ڕاستڕەوەکانیان تۆمەتبار کرد بە تێوەگلان لە بیری پیلانگێڕیدا. وەڵامی پۆلیس، کە بووە هۆی دەستبەسەرکردنی زیاتر لە ٦٬٨٠٠ کەس کە زۆرینەیان نەگەیشتبوونە تەمەنی یاسایی، ڕەخنەی ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤی لێکەوتەوە: [[ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی]] هێرشی توندی کردە سەر بەکارهێنانی «نادادپەروەرانە»ی هێز،<ref>{{cite web |title=فەرەنسا: دەسەڵاتداران دەبێت گرژییەکانی کاتی خۆپیشاندانەکانی قوتابییان کەم بکەنەوە |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/10/france-authorities-must-de-escalate-tensions-during-student-protests/ |publisher=[[بوردوڵی نێودەوڵەتی]] |date=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=١۴ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶}}</ref> [[چاودێری مافی مرۆڤ]] باسی لە برینداربوونی قورسی منداڵان کرد،<ref>{{cite web |title=خۆپیشاندانەکانی قوتابییانی ئامادەیی فەرەنسا ڕووبەڕووی بەکارهێنانی توندی هێز بوونەوە |url=https://www.hrw.org/news/2026/10/14/french-high-school-student-protests-met-with-excessive-force |publisher=[[چاودێری مافی مرۆڤ]] |date=١۴ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=١۴ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶}}</ref> و ئۆفیسی [[ڕوانگەی مافەکانی مرۆڤ]] نیگەرانی خۆی دەربڕی و داوای کەمکردنەوەی گرژییەکانی کرد.<ref>{{cite web |title=قوتابییانی فەرەنسا سوورن لەسەر بەردەوامبوونی خۆپیشاندانەکان لە کاتێکدا نەتەوە یەکگرتووەکان «نیگەرانی» خۆی بەرامبەر بە توندوتیژی دەردەبڕێت |url=https://www.france24.com/en/france/20261009-french-students-vow-to-keep-up-protests-as-un-voices-concern-over-violence |work=[[فەرەنسا ٢۴]] |agency=[[ئاگانس فرانس-پرێس]] |date=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=١۴ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶}}</ref> حکوومەت تۆمەتەکانی سەرکوتکردنی پۆلیسی ڕەتکردەوە و وەزیری ناوخۆ لۆران نونێز جەختی لەوە کردەوە کە وەڵامدانەوە لە نزیکەی هەموو حاڵەتەکاندا گونجاو بووە و هەندێک لە خۆپیشاندانەکان بۆ سەرهەڵدانی ئاژاوە گۆڕاون.<ref>{{cite news |title=قوتابییانی خۆپیشاندەر جارێکی دیکە قوخانەکانی ئامادەیی فەرەنسا دادەخەن، کە بزووتنەوەیەکی چەند هەفتەیی تاقی دەکەنەوە |url=https://ny1.com/nyc/all-boroughs/ap-top-news/2026/10/06/protesting-pupils-blockade-french-high-schools-again-testing-a-weekslong-movement |agency=[[ئاسۆشیێیتد پرێس]] |date=۶ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=١۴ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶}}</ref> ==پاشبنەما== ===دۆخی خوێندن و بودجەی حکوومەت=== خۆپیشاندانەکان لە سەرەتای ساڵی نوێی خوێندن و هاوکات لەگەڵ مانگرتنی گشتیی کەرتی گشتی سەبارەت بە پلانە بودجەییەکانی حکوومەت هاتە ئاراوە.<ref name=":1">{{Cite news |last1=لیبێرت |first1=لۆسیەن |last2=برۆس |first2=ژان-ستێفان |date=٢٠٢۶-٠٩-٢٩ |title=قوتابییان خۆپیشاندان دەکەن و کرێکارانی کەرتی گشتی مانگرتن ڕادەگەیەنن پێش بودجەی فەرەنسا |url=https://www.reuters.com/world/europe/student-protests-french-public-sector-strike-heap-pressure-macron-2026-09-29/ |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠۴ |work=رۆیتەرز |language=en}}</ref> قوتابییان باسیان لە پڕنەکردنەوەی پۆستەکانی مامۆستایان، پۆلی قەرەباڵغ، خشتەی درێژی کاتی و تێکچوونی ژێرخان وەک بەشێک لە گلەیییەکانیان کرد.<ref name="guardian-29" /> کەناڵی [[سی ئێن ئێن]] بڵاوی کردەوە کە قوتابییەکی ١٧ ساڵان لە لایسێی پۆل-ئێلوارد لە سەنت-دێنیس بە ڕۆیتەرزی ڕاگەیاندووە کە دەستشۆرە کاتییەکان ئاوی تێدا نەبووە و مشک و مێروو لە قوخانەکەدا بوون؛ هەروەها باسی لە پلەی گەرمی کردووە کە لە پۆلە کاتییەکاندا لە زستاندا لە -٥ پلەی سیلیزی بۆ ٤٠ پلەی سیلیزی لە هاویندا دەگۆڕا.<ref name="cnn">{{cite news |title=قوتابییانی ئامادەیی فەرەنسا ئاگر دەكەنەوە، پێکدادان لەگەڵ پۆلیس دەكەن لەسەر دۆخی قوخانەکان |work=CNN |date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |url=https://edition.cnn.com/2026/10/01/europe/france-protests-high-schools-violence-intl |archive-url=https://web.archive.org/web/20261003213910/https://edition.cnn.com/2026/10/01/europe/france-protests-high-schools-violence-intl |archive-date=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=۵ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |url-status=live}}</ref> قوتابییەکی دیکە بە ''فرانس ئینفۆی'' ڕاگەیاند کە هەندێک ژوور مێزی کەمیان هەبووە، و مامۆستایان ناڕەزایەتیی خۆیان خستبووە ڕوو پێش ئەوەی قوتابییان بڕیار بدەن پەیوەندییان پێەوە بکەن.<ref name="franceinfo-how" /> ''ریاد رانی''، سەرۆکی یەکێتیی قوتابییانی ''لایسێ'' یەکێتیی سیندیکایی لایسێ (USL)، دواتر باسی لە قوتابییەک کرد کە حەوت مانگ بێ مامۆستای زمانی فەرەنسی بووە لە ساڵێکدا کە تاقیکردنەوەی فەرەنسی هەبووە، و پۆلی ٣٢ بۆ ٣٦ قوتابی هەبووە.<ref name="afp-principals">{{cite news |title=چەند بەڕێوەبەرێکی قوخانە لە کاتی داخستنی لایسێکان لە فەرەنسا هێرشیان کرایە سەر |agency=ئاگانس فرانس-پرێس |language=fr |date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ }}</ref> قوتابییانی شوێنەکانی دیکە بە ''تۆڕی ئیزگە ڕادیۆییە ناوخۆیی و ناوچەییەکان لە فەرەنسا'' ڕاگەیاند کە پۆلەکان ٣٥ قوتابییان تێدابووە.<ref name="ici-1949" /> ''کرێتێی'' بە [[ئاژانسی فرانس پرێس|ئاژانسی فرانس پرێسی]] ڕاگەیاند کە داواکارییەکان هێشتا بەپێی قوتابخانەکان جیاواز بوون: مامۆستایان جێگەیان نەکرابووەوە، قەبارەی پۆل، خشتەی قورس، کەمی یاریدەدەری پەروەردەیی، پەرستار، کارمەندانی کۆمەڵایەتی و بەڕێوەبەران، ڕووداوەکانی نێوان قوتابییان و مامۆستایان کە بەبێ بەدواداچوون فەرامۆش کرابوون، و وێبگەی ناتەواوی وەرگرتنی خوێندکارانی زانکۆ «پارکورسوپ».<ref name="ici-1949" /> ''فرانس ئینفۆ'' کورتەی ئەو شتانەی خستە ڕوو کە لە قوتابییانەوە بیستبووی؛ کە بریتبوون لە: سەرچاوەی زیاتر، پۆلی بچووکتر، باڵەخانەی باشتر، ژمارەی پێویستی مامۆستا و کارمەند، و کەمی فشاری پارکورسوپ.<ref name="franceinfo-how" /> ===خۆپیشاندانەکانی پێشوو=== لە پاییزی ساڵی ١٩٩٠دا، قوتابییانی لایسێ، کە زۆرینەیان خەڵکی ناوچەی کرێکار نشینەکانی پاریس بوون، لەسەر بابەتی سەلامەتی، پاکوخاوێنی، ستاف و کەرەستە خۆپیشاندانیان کرد. خۆپیشاندانەکان گەیشتنە نزیکەی ١٠٠ هەزار کەس لە [[پاریس]] و نزیکەی ١٥٠ هەزار کەس لە سەرانسەری وڵاتدا. وەزیری پەروەردە ''لیۆنێل ژۆسپەن'' بە پلانێکی بەپەلە بودجەی پەروەردەی زیادکرد.<ref name="auto4">{{Cite web |date=٢٠٢۶-٠٩-٣٠ |title=لایسێکان: بۆچی بزووتنەوەیەکی لایسێ پێشتر ناچار کرد دەوڵەت هەڵسوکەوت بکات لە ١٩٩٠دا، بەپێی مێژوونووس کلۆد لێلیێڤر |url=https://www.hglycee.fr/news/lycees-pourquoi-un-mouvement-lyceen-avait-deja-forced-l-etat-a-agir-en-1990/ |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٢ |website=Hglycee |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |last=تەمپێست |first=رۆن |date=١٩٩٠-١١-١٣ |title=قوتابییان ئاژاوە دەنێنەوە، شەڕی پۆلیس دەکەن لە خۆپیشاندانی پاریس |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-11-13-mn-4548-story.html |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠۴ |website=لۆس ئەنجلس تايمز |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418230923/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-11-13-mn-4548-story.html |archive-date=١٨ی نیسانی ٢٠٢١ |url-status=live}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٥دا، قوتابییانی لایسێ و مامۆستاکانیان دژی چاودێرییەکانی سیستەمی پەروەردە کە لەلایەن ''فرانسوا فییۆنەوە'' ئەنجام درابوون، خۆپیشاندانیان کرد، و بەتایبەت دژی چاودێریی بەکالۆریۆس کە پێیانوابوو دەبێتە هۆی نادادپەروەریی گەورەتر لە بەهای بڕوانامەکانی قوتابخانە جیاوازەکان.<ref name=":2">{{Cite news |date=٢٠٠۶-٠۴-١٠ |title=مێژووی خۆپیشاندانەکانی فەرەنسا |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4865034.stm |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٧ |language=en-GB}}</ref><ref name=":3">{{Cite news |date=٢٠٠۵-٠٢-١١ |title="چاودێریی فییۆن، لایەنگرییەکی شاراوەیە. باکالۆریای ٩٣ و باکالۆریای ٧٥مان دەبێت" |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/2005/02/11/la-reforme-fillon-c-est-du-favoritisme-implicite-on-aura-un-bac-93-et-un-bac-75_397740_1819218.html |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٧ |work=لو مۆند |language=fr |issn=1950-6244 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411222335/https://www.lemonde.fr/archives/article/2005/02/11/la-reforme-fillon-c-est-du-favoritisme-implicite-on-aura-un-bac-93-et-un-bac-75_397740_1819218.html |archive-date=١١ی نیسانی ٢٠٢١ |url-status=live}}</ref> لە نێوان ١٥ هەزار بۆ ٤٠ هەزار قوتابی بەشدارییان لە خۆپیشاندانەکاندا کرد.<ref name=":3" /> ''فییۆن'' پێشنیازەیاسایەکی حکوومی ڕاگەیاند کە گۆڕانکارییەکانی سەر بەکالۆریۆسی لە پڕۆژەیاساکە لابرد.<ref name=":2" /> لە بەهاری ٢٠١٨دا، دژایەتیکردنی یاسای ORE و پلاتفۆرمی نوێی پارکورسوپ زیاتر لە ڕێگەی داگیرکردنی زانکۆکانەوە بەڕێوە چوو.<ref>{{Cite web |date=٢٠١٨-٠۴-٠٣ |title=بزووتنەوە دژی پارکورسوپ: «ئەوەی قوتابییەکانی ورووژاند، هێرشەکە بوو لە مۆنپیلیێ» |url=https://www.letudiant.fr/etudes/parcoursup-le-mouvement-etudiant-commence-a-prendre.html |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٧ |website=L'Etudiant |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220152237/https://www.letudiant.fr/etudes/parcoursup-le-mouvement-etudiant-commence-a-prendre.html |archive-date=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠ |url-status=live}}</ref> داخستنی ''لایسێکان'' بڵاو بوو. لە پاییزی هەمان ساڵدا، قوتابییانی ''لایسێ'' دیسانەوە خۆپیشاندانیان کرد، دژی پارکورسوپ و چاودێریی بەکالۆریۆسی ''ژان میشێل بلانکێر''. لە ١١ی کانوونی یەکەمدا، سەدان دامەزراوە داخراوبوون یان تووشی کێشەی گەورە بوون.<ref name="monde-diplo">{{cite news |title=نەخشەی لایسێی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |work=لو مۆند دیپلۆماتیک |date=٢٠١٩ }}</ref><ref>{{Cite news |date=٢٠١٨-١٢-١٠ |title=چاودێریی باک، پارکورسوپ… نزیکەی ١٢٠ لایسێ «تێکچوون» |url=https://www.lemonde.fr/societe/article/2018/12/10/entre-100-et-120-lycees-sont-perturbes_5395280_3224.html |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٧ |work=لو مۆند |language=fr |issn=1950-6244 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250501081505/https://www.lemonde.fr/societe/article/2018/12/10/entre-100-et-120-lycees-sont-perturbes_5395280_3224.html |archive-date=١ی ئایاری ٢٠٢۵ |url-status=live}}</ref> ''لێ مۆند دیپلۆماسی'' نووسی کە ئەم نەخشەیە نەدەتوانرا تەنها بەهۆی کاریگەریی خۆپیشاندانەکانی هێلەک زەردەکان ڕوون بکرێتەوە، کە لە لووتکەدا بوون، بەڵکو ''بزووتنەوەی هێلەک زەردەکان'' بەشێک بوون لەو پاشبنەمایە.<ref>{{Cite news |title=خۆپیشاندانەکانی حەوشەی قوتابخانە فەرەنسا دەسووتێنن |newspaper=[[دە ئیکۆنۆمیست]] |url=https://www.economist.com/europe/2026/10/02/schoolyard-protests-are-setting-france-ablaze|date=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶}}</ref> پارکورسوپ هێڵدرایەوە، لەگەڵ هەندێک گۆڕانکاری، و چاودێریی بەکالۆریۆس بەڕێوەچوو.<ref name="monde-diplo" /> ===سەرهەڵدانی خۆپیشاندانەکان=== بزووتنەوەکە لە ٢١ی ئەیلوول لە ''لایسێی ئەنتوان''-دە-سێنت-ئێکزۆپێری لە کرێتێی دەستی پێکرد.<ref name="auto2" /> ڕۆژێک دوای مانگرتنی مامۆستایان لە ١٧ی ئەیلوول دژی نەبوونی سەرچاوە و ستاف، قوتابییانی ئەوێ خۆپیشاندانێکیان ڕێکخست.<ref name=":1" /> قوتابییان رایانگەیاند کە هەست دەکەن لەلایەن وەزارەتی پەروەردەی نیشتمانییەوە فەرامۆش کراون و ئاماژەیان بە نەبوونی سەرچاوە و ستاف، پۆلی قەرەباڵغ و ژووری کەممێز کرد.<ref>{{Cite web |last=ساج |first=آدام |date=۶ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |title=بۆچی خۆپیشاندانەکانی قوتابییان لە فەرەنسا هەن؟ هۆکارەکانی پشت ئاژاوەکان |url=https://www.thetimes.com/world/europe/article/why-france-protests-students-reason-l9tvfxp3f |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠۶ |website=دە تایمز}}</ref> سەرچاوەیەکی ئەکادیمی و یەکێتیی USL ئەو خۆپیشاندانەیان وەک سەرەتای بزووتنەوەی نیشتمانی خستە ڕوو.<ref name="auto2">{{Cite web |date=٢٠٢۶-٠٩-٢۴ |title="داوای تەنها لایسێیەک دەکەین کە کار بکات": چەند لایسێیەک لە ئایل-دە-فەرەنسا لەلایەن قوتابییانەوە بلۆک کراون |url=https://actu.fr/ile-de-france/creteil_94028/on-demande-juste-un-lycee-qui-fonctionne-plusieurs-lycees-d-ile-de-france-bloque-par-les-eleves_64817015.html |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٢ |website=actu.fr |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20260925152234/https://actu.fr/ile-de-france/creteil_94028/on-demande-juste-un-lycee-qui-fonctionne-plusieurs-lycees-d-ile-de-france-bloque-par-les-eleves_64817015.html |archive-date=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢۶ |url-status=live}}</ref> ڕاپۆرتە هاوچەرخەکان، لەوانە لو مۆند و وتارێکی ٢٤ی ئەیلوولی actu.fr، بڵاوبوونەوەی بزووتنەوەکەیان بۆ ڕۆژی دووشەممە ٢١ی ئەیلوول لە هەمان لایسێ گەڕاندەوە، کە تێیدا چەند پۆستێکی مامۆستایان پڕنەکرابوونەوە. بەڕێوەبەرایەتیی کرێتێی لە ٢٤ی ئەیلوول ڕایگەیاند کە داواکارییەکان هێشتا بەپێی قوتابخانەکان جیاواز بوون.<ref name="auto2" /> تا ٢٥ی ئەیلوول بڵاوبوونەوەکە لە ناوخۆدا مابووەوە. Actu.fr، بە پشتبەستن بە ئەکادیمیای ستریمەر، ڕایگەیاند کە نزیکەی ١٠ لایسێ تا ٢٤ی ئەیلوول تووش بوون، بەتایبەت لە سێن-سێن-دێنیس و ڤال-دە-مارن، و باسی لە کاریگەریی لاساییکردنەوە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان کرد. لەو بەیانییەدا، قوتابییان هەوڵیان دا دەرگای لایسێی ئۆگوست-بلانکوی لە سێن-اوێن تا نزیک نیوەڕۆ دابخەن. وتەبێژی ئەکادیمیا بە [[ئاژانسی فرانس پرێس|ئاژانسی فرانس پرێسی]] ڕاگەیاند کە کۆبوونەوە و زیانی ماددی هەبووە بەڵام هیچ بریندار نەبووە. پۆلیس جەماوەرەکەی بڵاوە پێ کرد بەبێ هیچ ڕووداوێک.<ref name="auto2" /> لە ٢٥ی ئەیلوولدا، بەڕێوەبەرایەتیی کرێتێی ڕایگەیاند کە بزووتنەوەکە خەریکە گەشە دەکات و «دە ژمارەی باش» لە لایسێکانی داخرا و هەژمار کرد، بەتایبەت لە سێن-سێن-دێنیس و ڤال-دە-مارن. ڕایگەیاند کە هەندێک خۆپیشاندان بوونەتە هۆی دروستبوونی زیانی ماددی. بەڕێوەبەرایەتیی ڤێرسای ڕایگەیاند کە کێشە لە سێ لایسێ لە کۆی ٦٢ لایسێ لە ئێسۆن و پێنج لە کۆی ٦٥ لە هۆ-دە-سێن هەبووە.<ref>{{Cite web |date=٢٠٢۶-٠٩-٢۵ |title=دوای هەفتەیەک لە بلۆککردنی لایسێکانی ئایل-دە-فەرەنسا، بەڕێوەبەرایەتییەکان یەکەم هەڵسەنگاندن ڕادەگەیەنن |url=https://www.huffingtonpost.fr/france/article/apres-une-semaine-de-blocus-de-lycees-franciliens-les-rectorats-tirent-un-premier-bilan_331454.html |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٢ |website=لە هۆفپۆست |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20260926005550/https://www.huffingtonpost.fr/france/article/apres-une-semaine-de-blocus-de-lycees-franciliens-les-rectorats-tirent-un-premier-bilan_331454.html |archive-date=٢۶ی ئەیلوولی ٢٠٢۶ |url-status=live}}</ref> ''لو مۆند'' نووسی کە نزیکەی ٦٠ لایسێی ناوچەی پاریس لە ٢٤ و ٢٥ی ئەیلوولدا تووشی کێشە بوون، نزیکەی ١٢ لە سەدی ٤٦٨ لایسێ گشتییەکان هەوڵی داخرانیان داوە، و نزیکەی ١٠ دانەیان بە تەواوی بلۆک کرابوون. ''ریاد رانی'' بە [[ئاژانسی فرانس پرێس|ئاژانسی فرانس پرێسی]] ڕاگەیاند کە لە ''سێنت-ئێکزۆپێری'' دەستی پێکردووە و «زۆر بە خێرایی بڵاوبووەوە»، و ئاماژەی بە کەمیی یاریدەدەری پەروەردەیی، پەرستار و کارمەندانی کۆمەڵایەتی کرد.<ref name="auto3">{{Cite news |last1=ئالبیرتینی |first1=ئانتوان |last2=لێلووپ |first2=دامێن |last3=پۆمیێرس |first3=ئێلیا |date=٢٠٢۶-١٠-٠١ |title=بلۆککردنی لایسێکان گەورەتر دەبێت و فەرەنسای تەسلیمنابوو و حکوومەت دەخاتە دژی یەکتر |url=https://www.lemonde.fr/societe/article/2026/09/28/le-blocus-des-lycees-prend-de-l-ampleur-et-oppose-la-france-insoumise-et-le-gouvernement_6785108_3224.html |access-date=٢٠٢۶-١٠-٠٢ |work=لو مۆند |language=fr |issn=1950-6244}}</ref> ==ڕێکخستن و ڕووداوەکان== [[File:Journée de mobilisation des lycéens à Perpignan 31.jpg|thumb|ئاڵایەک لە خۆپیشاندانێکدا: «ببوورە کە بێزارت دەکەین، ئێمە تەنها داهاتوویەکمان دەوێت»]] بانگەوازی نیشتمانیی USL بۆ ٢٩ی ئەیلوول، بە چوار گلەییی ناوی برد: نەبوونی مامۆستا و ستاف، «لایسێ ڕووخاوەکان»، خشتە و پۆلی قەرەباڵغ، و فشاری دروستبوو بەهۆی پارکورسوپ.<ref name="LeMondeUSLDemands">{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/en/france/article/2026/09/29/high-school-protests-spread-across-france-pitting-radical-left-against-government_6758067_7.html|title=خۆپیشاندانەکانی ئامادەیی لە سەرانسەری فەرەنسا بڵاو دەبنەوە، چەپی توندڕەو دەخەنە دژی حکوومەت|work=لو مۆند|date=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢۶}}</ref> ''رانی'' وتی کە هەندێک جار پۆلەکان ٣٢ بۆ ٣٥ قوتابییان تێدابووە و داوای لە خۆپیشاندەران کرد کە بە ئارامی بمێننەوە.<ref name="guardian-29" /> یەکێتییەکە دواتر دووەم ڕۆژی لە ١ی تشرینی یەکەمدا ڕاگەیاند،<ref name="RTLAct2">{{Cite web|url=https://www.rtl.fr/actu/debats-societe/en-direct-blocage-des-lycees-l-appel-de-l-union-syndicale-lyceenne-pour-l-acte-2-de-la-mobilisation-sera-t-il-suivi-suivez-la-situation-dans-les-etablissements-7900679234|title=بلۆککردنی لایسێکان: ١٬٩٤٩ دەستگیرکردن لە پێنجشەممە بەپێی وەزارەتی ناوخۆ، زیاتر لە ٤٠٠ دامەزراوە بۆ کۆتایی هەفتە داخراون|work=RTL|date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶|language=fr}}</ref> و ڕۆژی تری چالاکی لە ٦ی تشرینی یەکەمدا.<ref name="LeParisien30Sep">{{Cite web|url=https://www.leparisien.fr/paris-75/blocus-des-lycees-les-syndicats-etudiants-lancent-un-nouvel-appel-a-bloquer-lycees-et-universites-jeudi-5NP34OYNN5BMZIE5G5QZDZK7OQ.php|title=بلۆککردنی لایسێکان: یەکێتییە قوتابییەکان بانگەوازێکی نوێ بۆ بلۆککردنی لایسێکان و زانکۆکان لە پێنجشەممە دەستپێدەکەن|first=کاندیس|last=دۆسۆت|work=لە پاریزیان|date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢۶|language=fr}}</ref> لە RTL لە ٣٠ی ئەیلوولدا، ''رانی'' وتی کە دامەزراوەکانی گفتوگۆ کە لەلایەن وەزارەتەوە بەڕێوەدەبرێن «فەرامۆش کراون»، و ئەوە لەسەر وەزیرە کە یەکەم هەنگاو بنێت.<ref name="RTL_Rani_30Sep">{{Cite web|url=https://www.rtl.fr/actu/politique/c-est-totalement-faux-sur-rtl-le-president-de-l-union-syndicale-lyceenne-contredit-le-ministre-de-l-education-et-evoque-des-instances-de-dialogue-delaissees-7900678986|title="ئەوە بە تەواوی هەڵەیە": لە RTLدا، سەرۆکی یەکێتیی قوتابییانی لایسێ قسەکانی وەزیری پەروەردە ڕەت دەکاتەوە و باسی دامەزراوەکانی گفتوگۆی «فەرامۆشکراو» دەکات|work=RTL|date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢۶|language=fr}}</ref> دوای کۆبوونەوەیان لەگەڵ وەزیری پەروەردە ''ئیدوارد جێفری'' لە ٢ی تشرینی یەکەمدا، سەرکردەکانی یەکێتیی قوتابییان ناڕەزایەتیی خۆیان بەرامبەر بە وەڵامی حکوومەت دەربڕی و داوایان کرد کە بزووتنەوەکە بەردەوام بێت. USL خۆپیشاندانی تری بۆ ٦ی تشرینی یەکەم ڕاگەیاند، و چەندین کۆنفیدراسیۆنی سیندیکایی، لەوانە کۆنفیدراسیۆنی گشتیی کار (CGT)، ڕایانگەیاند کە بەشداریی چالاکییەکە دەکەن.<ref name="Reuters2OctStudentUnions">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/about-400-french-schools-closed-some-student-protests-turn-violent-2026-10-02/|title=قوتابییان و پۆلیس پێکدادان دەكەن لە کاتێکدا فەرەنسا تێدەکۆشێت بۆ کپکردنی خۆپیشاندانەکانی قوتابخانەکان|work=رۆیتەرز|date=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶|language=en}}</ref> کۆنفیدراسیۆنە سیندیکاییەکانی تری پشتگیریکەر بریتی بوون لە هێزی کرێکاران (FO)، یەکێتیی نیشتمانیی سیندیکاکانی خۆسەر (UNSA)، کۆنفیدراسیۆنی دیموکراتیی کاری فەرەنسا (CFDT)، هاودەنگی، کۆنفیدراسیۆنی کرێکارانی مەسیحی فەرەنسا (CFTC)، و کۆنفیدراسیۆنی کۆڵبەران.<ref name="TeleSUR">{{Cite web |date=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |title=بەشداریی خۆپیشاندانەکانی قوتابییان و مامۆستایانی فەرەنسا زیاتر لە دوو هێندە دەبێتەوە |url=https://www.telesurenglish.net/french-student-and-teacher-protests-more-than-double-in-participation/ |access-date=١۶ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |website=تێلسۆر ئینگلیش}}</ref><ref name="RFI1">{{Cite web |date=١۶ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |title=قوتابییانی قوخانە بانگکراون بۆ بەشداریکردن لە لەکە زەردەکان و سیندیکاکان بۆ خۆپیشاندانی گەورەی فەرەنسا |url=https://www.rfi.fr/en/france/20261016-school-students-called-to-join-yellow-vests-and-unions-for-mass-french-protest |access-date=١۶ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |website=RFI}}</ref> یەکێتییەکانی مامۆستایان فیدراسیۆنی سیندیکایی یەکگرتوو (FSU) و [[:fr:Syndicat national des lycées et collèges|یەکێتیی نیشتمانیی کۆلێژ و ئامادەییە سەربەخۆکان]] (SNALC) بانگەوازی مانگرتنیان کرد و پشتگیریی خۆپیشاندانەکانیشیان کرد.<ref name="TeleSUR" /><ref>{{cite web |last1=کۆلەر |first1=رۆدۆڵف |title=ڕۆژی نوێی چالاکیی لایسێ لەم سێشەممەیە، خۆپیشاندانێک لە لیۆنەوە بۆ ویلۆربان |url=https://mesinfos.fr/69000-lyon/nouvelle-journee-d-action-lyceenne-ce-mardi-une-manifestation-de-lyon-a-villeurbanne-340830.html |website=مێسینفۆس |publisher=تۆ لایۆن |access-date=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |language=fr |date=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |trans-title=ڕۆژی تری چالاکیی قوتابییان لەم سێشەممەیە، خۆپیشاندانێک لە لیۆنەوە بۆ ویلۆربان}}</ref> يەکێتی قوتابییەکانی تری لایسێ کە پشتگیریی جووڵە و خۆپیشاندانەکانی قوتابییانیان دەکرد بریتبوون لە بزووتنەوەی نیشتمانیی قوتابییانی ئامادەیی، [[:fr:Union_étudiante|یەکێتیی قوتابییان]]، و یەکێتیی «لایسێیەکان!».<ref name="RFI1" /><ref>{{Cite web |last=پوولێن |first=ایڤ |date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢۶ |title=لە مایێن، بزووتنەوەی نیشتمانیی قوتابییانی ئامادەیی «پشتگیری و پیرۆزبایی» خۆی پێشکەش بە بلۆککردنی لایسێکان دەکات لە لاڤال |trans-title=لە مایێن، بزووتنەوەی نیشتمانیی قوتابییانی ئامادەیی «پشتگیری و پیرۆزبایی» خۆی پێشکەش بە بلۆککردنی لایسێکان دەکات لە لاڤال |url=https://www.ouest-france.fr/education/ecole/en-mayenne-le-mouvement-national-lyceen-apporte-son-soutien-et-ses-felicitations-aux-blocages-de-lycees-a-laval-ac25406c-bca9-11f1-8ea4-97dc4d7cca62 |archive-url=https://archive.wikiwix.com/cache/20261016041824/https://www.ouest-france.fr/education/ecole/en-mayenne-le-mouvement-national-lyceen-apporte-son-soutien-et-ses-felicitations-aux-blocages-de-lycees-a-laval-ac25406c-bca9-11f1-8ea4-97dc4d7cca62 |archive-date=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |access-date=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |website=ۆئێست-فەرەنسا |language=French |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=دۆسۆت |first=کاندیس |date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢۶ |title=بلۆککردنی لایسێکان: یەکێتییە قوتابییەکان بانگەوازێکی نوێ بۆ بلۆککردنی لایسێکان و زانکۆکان لە پێنجشەممە دەستپێدەکەن |trans-title=بلۆککردنی لایسێکان: یەکێتییە قوتابییەکان بانگەوازێکی نوێ بۆ بلۆککردنی لایسێکان و زانکۆکان لە پێنجشەممە دەستپێدەکەن |url=https://www.leparisien.fr/paris-75/blocus-des-lycees-les-syndicats-etudiants-lancent-un-nouvel-appel-a-bloquer-lycees-et-universites-jeudi-5NP34OYNN5BMZIE5G5QZDZK7OQ.php |archive-url=https://archive.wikiwix.com/cache/20261015152349/https://www.leparisien.fr/paris-75/blocus-des-lycees-les-syndicats-etudiants-lancent-un-nouvel-appel-a-bloquer-lycees-et-universites-jeudi-5NP34OYNN5BMZIE5G5QZDZK7OQ.php |archive-date=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |access-date=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |website=لە پاریزیان |language=French |url-status=live}}</ref> ===٢٨-٣٠ی ئەیلوول=== لە ٢٨ی ئەیلوولدا، ''لکورنوو'' ڕایگەیاند کە پەرەسەندن «بێباکانە» دەبێت و نووسی کە یاریی ئاگرین، ئاگر و توندوتیژی لە نزیک قوخانەکان، قوتابییان، ستاف و پۆلیس دەخاتە مەترسییەوە.<ref name="bbc-28">{{cite news |title=سەرۆکوەزیرانی فەرەنسا لکورنوو هۆشداری دەدات لە دژی پەرەسەندنی خۆپیشاندانەکانی قوتابخانەکان |work=BBC News |date=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢۶ |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cmqxvnn49rg2o |archive-url=https://web.archive.org/web/20261005094653/https://www.bbc.co.uk/news/articles/cmqxvnn49rg2o |archive-date=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |access-date=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢۶ |url-status=live}}</ref> وەزیری ناوخۆ ''لۆران نونێز'' ڕایگەیاند کە ١٦٤ کەس لەو ڕۆژەدا دەستگیر کراون، ١٨٠ قوتابخانە تووش بوون، و ١٢ ئەندامی هێزە ئەمنییەکان، ١٢ قوتابی و سێ ستاف بریندار بوون.<ref name="bbc-28" /> لە ''سێن-اوێن-ل-ئۆمۆن''، ''ڤال-د-واز''، مێرمنداڵێکی تەمەن ١٤ ساڵ دوای ئەوەی بە گومانی لێدانی نارنجۆکی فرمێسکڕێژ لە دەموچاویی کەوت، تووشی شکانێکی شەویلگە و شکانی ددان بوو. داخستنی لایسێکان: پارێزەری مافەکان دەستوەردان دەکات دوای ئەوەی مێرمنداڵێک لە ڕۆژی دووشەممەدا بریندار بوو. == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠|فەڕەنسا|کۆمەڵگا}} [[پۆل:پاریس]] [[پۆل:خۆپیشاندانە بەردەوامەکان]] aw91ttdbwy768qlwuna32ib8t7h9wbj 0 305477 1689376 1689170 2026-10-18T17:03:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ڕۆژژمێر|ڕۆژژمێر]] و [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1689376 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|19|25|34|N|99|11|15|W|type:landmark_source:kolossus-euwiki}} '''بەردی ڕۆژژمێری ئازتێک''' ({{Langx|es|Piedra del Sol}}) پەیکەرێکی درەنگانی دوای کلاسیکی مەکسیکییە و لە مۆزەخانەی نیشتمانی ئەنترۆپۆلۆژی لە [[مەکسیکۆ سیتی|شاری مەکسیکۆ]] هەڵگیراوە، و ڕەنگە بەناوبانگترین کارەکانی [[ئەزتێک|پەیکەری مەکسیک]] بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mna.inah.gob.mx/coleccion/pieza-243/ficha-basica.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140407104143/http://www.mna.inah.gob.mx/coleccion/pieza-243/ficha-basica.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2014-04-07 |ڕێکەوتی سەردان=2014-04-06}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Stuart|first=David|url=|title=King and Cosmos: An Interpretation of the Aztec Calendar Stone|publisher=Precolumbia Mesoweb Press|year=2021|isbn=978-1-7350606-3-7|pages=11|language=en}}</ref> قەبارەکەی {{Convert|3.6|m|ft}} لە تیرە و {{Convert|98|cm|in}} ئەستووری، و کێشی {{Cvt|24590|kg}} . دوای ماوەیەکی کەم لە داگیرکردنی ئیسپانیا ، پەیکەرە تاکەکەسییەکە لە زۆکالۆ نێژرا، کە گۆڕەپانی سەرەکی شاری مەکسیکۆیە. لە 17ی کانوونی دووەمی 1790 لە کاتی چاککردنەوەی کاتدراڵی مەکسیکۆ سیتیدا دۆزرایەوە.<ref name=":4" /><ref>{{Cite book|last=Florescano, Enrique|title=National Narratives in Mexico|publisher=[[University of Oklahoma Press]]|others=Nancy T. Hancock (trans.), Raul Velasquez (illus.)|year=2006|isbn=0-8061-3701-0|edition=English-language edition of ''Historia de las historias de la nación mexicana'', 2002 [Mexico City:Taurus]|location=Norman|oclc=62857841}}</ref> دوای دووبارە دۆزینەوەی، بەردی خۆر لەسەر دیوارێکی دەرەوەی کاتدراییلەکە دانرا، تا ساڵی ١٨٨٥ لەوێ مایەوە. زانایانی سەرەتایی سەرەتا پێیانوابوو کە بەردەکە لە ساڵانی ١٤٧٠دا نەخشێنراوە، هەرچەندە لێکۆڵینەوە مۆدێرنەکان باس لەوە دەکەن کە ماوەیەک لە نێوان ساڵانی ١٥٠٢ و ١٥٢١دا == مێژوو == مۆنۆلیتەکە لەلایەن مەکسیکییەکانەوە لە کۆتایی سەردەمی پۆستکلاسیکی مێزۆئەمریکیدا هەڵکەندراوە . هەرچەندە مێژووی دروستبوونی نادیارە، بەڵام ناوی گلیفی فەرمانڕەوای ئازتێک مۆکتێزومای دووەم (Moctezuma Xocyotzin) لە دیسکی ناوەڕاستدا دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئەو شوێنەوارە لە نێوان ساڵانی ١٥٠٢ بۆ<ref>{{Cite book|last=Hassig|first=Ross|url=https://archive.org/details/timehistorybelie00hass_707|title=Time, History, and Belief in Aztec and Colonial Mexico|publisher=University of Texas Press|year=2001|isbn=978-0292731400|location=Austin|pages=[https://archive.org/details/timehistorybelie00hass_707/page/n66 48]–69|chapter=Reinterpreting Aztec Perspectives|url-access=limited}}</ref> هیچ ئاماژەیەکی ڕوون سەبارەت بە نووسەری یان ئامانجی مۆنۆلیتەکە نییە، هەرچەندە هەندێک ئاماژە هەیە بۆ دروستکردنی بلۆکێکی بەردی زەبەلاح لەلایەن مەکسیکییەکانەوە لە دوا قۆناغی شکۆمەندیدا. بەپێی دیێگۆ دوران ، ئیمپراتۆر ئاکسایاکاتل "هەروەها سەرقاڵی نەخشاندنی ئەو بەردە بەناوبانگ و گەورەیە بووە، زۆر نەخشێنراوە کە فیگەرەکانی مانگ و ساڵ و ڕۆژ و هەفتەکانی تێدا پەیکەرسازی کراوە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Moreno de los Arcos |first=Roberto |ڕێکەوت=1967 |ناونیشان=http://www.historicas.unam.mx/publicaciones/revistas/nahuatl/pdf/ecn07/ecn07.html |quote=También estaba ocupado en labrar la piedra famosa y grande, muy labrada donde estaban esculpidas las figuras de los meses y años, días y semanas}}</ref> خوان دی تۆرکێمادا لە کتێبی ''Monarquía indiana'' باسی لەوە کردووە کە چۆن مۆکتێزوما فەرمانی دا بەردێکی گەورە لە تێنانیتلا، ئەمڕۆ سان ئەنجێل ، بهێنرێتە تێنۆچتیتلان ، بەڵام لە ڕێگادا کەوتە سەر پردی گەڕەکی Xoloco.<ref name="LopezLujan">{{بیرخستنەوەی وێب |last=López Luján |first=Leonardo |ڕێکەوت=2006 |ناونیشان=http://www.mesoweb.com/about/articles/AM091.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305033322/http://www.mesoweb.com/about/articles/AM091.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 5, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=January 29, 2015 |وێبگە=Arqueología Mexicana 78}}</ref> بەردی سەرەکی کە ئەم بەردەی لێ دەرکراوە، لە چیا ئاگردەفشێنەکەی Xitle ـەوە هاتووە، و دەکرا لە سان ئەنجێل یان خۆچیمیلکۆ وەربگیرێت.<ref name="HistoryinStone">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.inah.gob.mx/images/stories/Multimedia/Interactivos/monolitos/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140722051124/http://www.inah.gob.mx/images/stories/Multimedia/Interactivos/monolitos/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2014-07-22 |ڕێکەوتی سەردان=2018-11-27}}</ref> جیۆلۆجیست ئیزکیێل ئۆردۆنیز لە ساڵی ١٨٩٣ سەرچاوەیەکی لەو شێوەیەی دیاری کرد و بە بازاڵتی ئۆلیڤین حوکمی دا. ڕەنگە هەزاران کەس لە زۆرترین 22 کیلۆمەترەوە بۆ ناوەندی مەکسیک-تێنۆچتیتلان ڕاکێشرابێت.<ref name="HistoryinStone" /> دوای داگیرکردنەکە، گواسترایەوە بۆ دەرەوەی ''شارەوانی تەمپلۆ'', لە ڕۆژئاوای پاڵاسیۆ ڤیریناڵی ئەوکات و ئاسێکیا ڕیاڵ، لەوێ بە بێ داپۆشراو مایەوە، لەگەڵ ڕزگاربوونەکە بەرەو سەرەوە بۆ چەندین ساڵ.<ref name="LopezLujan" /> بەپێی وتەی دوران، ئەلۆنسۆ دی مۆنتوفار ، قەشە سەرەکییەکەی مەکسیک لە ساڵی ١٥٥١ تا ١٥٧٢، فەرمانی بە ناشتنی بەردی خۆر دەرکردووە بۆ ئەوەی "بیرەوەری ئەو قوربانییە کۆنەی کە لەوێ دراوە لەدەست بچێت".<ref name="LopezLujan" /> [[File:Aztec_calendar.svg|وێنۆک| دووبارە بەرهەمهێنانەوەی دوو ڕەهەندی بەردی خۆری ئازتێک]] لە کۆتایی سەدەی ١٨دا، جێگری پاشا خوان ڤیسێنتی دی گوێمێس دەستی بە زنجیرەیەک چاکسازی لە شارەکاندا کرد لە پایتەختی ئیسپانیای نوێ . یەکێک لەوانە دروستکردنی شەقامی نوێ و باشترکردنی بەشێکی شارەکە بوو، لەڕێگەی هێنانەکایەی ئاوەڕۆ و شۆستە. لە حاڵەتی ئەو کاتەدا کە پێی دەگوترا پلازا مایۆر، ئاوەڕۆ دروستکرا و زەوییەکە یەکسانکرایەوە و ناوچەکان نۆژەنکرانەوە. ئەوە خۆسێ دامیان ئۆرتیز دی کاسترۆ بوو، ئەو تەلارسازەی کە سەرپەرشتی کارە گشتیەکانی دەکرد، کە لە ١٧ی کانوونی دووەمی ١٧٩٠دا باسی دۆزینەوەی بەردی خۆری کرد. مۆنۆلیتەکە نیو مەتر (نزیکەی ٤٠ سانتیمەتر) لە ژێر ڕووی زەوی و ٦٠ مەتر لە ڕۆژئاوای دەرگای دووەمی کۆشکی جێگری دەسەڵات دۆزرایەوە،<ref name="LopezLujan" /> و بە "تەزویرێکی ڕاستەقینە بە دوو کۆڵی لە زەوی لابرا".<ref name="LopezLujan" /> ئەنتۆنیۆ دی لیۆن ی گاما هاتە شوێنی دۆزینەوەکە بۆ چاودێریکردن و دیاریکردنی سەرچاوە و مانای ئەو شوێنەوارەی کە دۆزرایەوە.<ref name="LopezLujan" /> بە گوێرەی ئەلفریدۆ چاڤێرۆ ،<ref name="Chavero">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Chavero |first=Alfredo |ڕێکەوت=1876 |ناونیشان=http://cdigital.dgb.uanl.mx/la/1080028399/1080028399.PDF}}</ref> ئەوە ئەنتۆنیۆ بوو کە ناوی ساڵنامەی ئازتکەکانی ناوە، پێی وایە شتێکی ڕاوێژکاری گشتییە. لیۆن ی گاما ئەمانەی خوارەوەی وت:  «لە بەهۆی نوێکردنەوەی ڕووپۆشی زەوییەکە، کە ئاستی زەویی مەیدانەکە نزم کرایەوە، لە ١٧ی کانوونی یەکەمی هەمان ساڵ، واتە ١٧٩٠، بەردەکە لە قووڵایی تەنها نیو یارددا دۆزرایەوە. شوێنی دۆزینەوەکەی ٨٠ یارد لە ڕۆژئاوای هەمان دەرگای دووەمی کۆشکی شاھانە، و ٣٧ یارد لە باکووری دەروازەی گوڵان دوور بوو. ئەوە دووەم بەرد بوو کە لە ڕووی پشتەوەیەوە دۆزرایەوە.» — لێۆن ئی گاما، وەک لەلایەن چاڤێرۆوە گێڕدراوەتەوە.<ref name="Chavero"/> لیۆن ی گاما خۆی لەبەردەم کانۆنی کاتدراییلەکەدا شەفاعەتی کرد بۆ ئەوەی ئەو مۆنۆلیتەی کە دۆزرایەوە جارێکی تر نەنێژرێتەوە بەهۆی ئەوەی کە سەرچاوەی بتپەرستی هەستپێکراوە (کە نزیکەی دوو سەدە پێشتر بۆی نێژرابوو).<ref name="SculptureMexica">{{Cite book|last=Matos Moctezuma|first=Eduardo|title=Escultura Monumental Mexica|date=2012|publisher=Fondo de Cultura|chapter=La Piedra del Sol o Calendario Azteca}}</ref> لیۆن ی گاما ئاماژەی بەوەدا کە لە وڵاتانی وەک [[ئیتاڵیا|ئیتاڵیادا]] زۆر شت هەیە کە وەبەرهێنان کراوە لە ڕزگارکردن و نمایشکردنی بە ئاشکرا شوێنەوارەکانی ڕابردوو.<ref name="SculptureMexica" /> جێگای سەرنجە کە، بۆ ڕۆحی ئەو سەردەمە، هەوڵەکان درا بۆ نمایشکردنی مۆنۆلیتەکە لە شوێنێکی گشتی و هەروەها بۆ پێشخستنی لێکۆڵینەوەکانی.<ref name="SculptureMexica" /> لیۆن ی گاما لە نووسینەکانیدا بەرگری لە کارەکتەری هونەری بەردەکە کرد، لە کێبڕکێدا لەگەڵ ئارگومێنتەکانی نووسەرانی وەک [[ژۆخژ-لوی لوکلێخ دی بیوفۆ|جۆرج-لویس لێکلێرک، کۆمت دی بوفۆن]]، کە بەهایەکی کەمتریان بەو کەسانە داوە کە لە [[ئەمریکاکان|کیشوەری ئەمریکا]] لەدایکبوون، لەنێویاندا بەهرەی هونەری خۆیان.<ref name="SculptureMexica" /> مۆنۆلیتەکە لە لایەکی تاوەری ڕۆژئاوای کاتدراڵی میترۆپۆلیتان لە ٢ی تەمموزی ١٧٩١ دانرا. لەوێدا لەلایەن، لەنێو کەسانی دیکەدا، [[ئەلێکساندەر ڤۆن ھومبۆڵت|ئەلێکساندەر ڤۆن هومبۆڵت]] چاودێری کرا، کە چەندین لێکۆڵینەوەی لەسەر ئایکۆنۆگرافییەکەی کرد.<ref name="LopezLujan" /> سەرچاوە مەکسیکییەکان ئیدعایان کردووە کە لە کاتی [[شەڕی ئەمریکا و مەکسیک|جەنگی مەکسیک-ئەمریکیدا]]، سەربازانی [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] کە گۆڕەپانەکەیان داگیرکردووە بۆ تەقەکردن بە ئامانج بەکاریان هێناوە، هەرچەندە هیچ بەڵگەیەک نییە لەسەر زیانێکی لەو شێوەیە بە پەیکەرەکە.<ref name="LopezLujan" /> ژەنەڕاڵ وینفیڵد سکۆت بیری لەوە کردەوە کە وەک جامێکی جەنگ بیباتەوە واشنتۆن دی سی، ئەگەر مەکسیکییەکان ئاشتی نەکەن. لە مانگی ئابی ساڵی ١٨٨٥ بەردەکە گواسترایەوە بۆ گەلەری مۆنۆلیتی مۆزەخانەی شوێنەوار لە شەقامی مۆنێدا، لەسەر دەستپێشخەری خیسۆس سانچێز، بەڕێوەبەری مۆزەخانەکە.<ref name="LopezLujan" /> لە ڕێگەی بەڵگەنامەکانی ئەو سەردەمەوە، دەزانرێت کە دوژمنایەتی جەماوەری لە ئەنجامی "زیندانی" ئایکۆنێکی شارێکی گشتیەوە بووە.<ref name="LopezLujan" /> [[File:Native_Americans._Aztec_Calendar_Stone,_also_called_Stone_of_the_Sun.tif|وێنۆک| بەردی ساڵنامەی ئازتکەکان کە پێی دەوترێت بەردی خۆر. مۆزەخانەی نیشتمانی، مەکسیکۆ سیتی، مەکسیک. (وێنەی لە تاوەری کاتدراییل پێشتر گیراوە، (١٨٨٦). ئەرشیفی ویلایەتی نیویۆرک (کۆکردنەوە دیجیتاڵییەکان)]] لە ساڵی ١٩٦٤ بەردەکە گواسترایەوە بۆ مۆزەخانەی نیشتمانی ئەنترۆپۆلۆژی, کە بەردەکە سەرۆکایەتی هۆڵی مەکسیکای مۆزەخانەکە دەکات. پێش دۆزینەوەی مۆنۆلیتی Tlaltecuhtli، خوداوەندی زەوی، بە پێوانەکانی 4 لە 3.57 مەتر بەرز، وا بیردەکرایەوە کە بەردی خۆر گەورەترین مۆنۆلیتی مەکسیکییە لە ڕەهەندەکاندا.<gallery mode="packed" heights="120"> File:PlazamayordepedroGualdi.JPG|alt=Plaza Mayor of Mexico City by Pedro Guridi (c. 1850) shows the sun disk attached to the side of the cathedral tower, it was placed there in 1790 when it was discovered and remained on the tower until 1885| ''پلازا مایۆر ئۆف مەکسیکۆ سیتی'' لەلایەن پێدرۆ گوریدی (نزیکەی ساڵی ١٨٥٠) دیسکی خۆر نیشان دەدات کە بە لای تاوەری کاتدراییلەکەوە بەستراوەتەوە، لە ساڵی ١٧٩٠ کاتێک دۆزرایەوە لەوێ دانراوە و تا ساڵی ١٨٨٥ لەسەر تاوەرەکە ماوەتەوە File:Johann-Salomon_Hegi_-_Paseo_de_las_Cadenas_1851.jpg|alt=The Swiss artist Johann Salomon Hegi painted the Paseo de las Cadenas in 1851; the sun stone is distinguishable below and to the right of the ash tree foliage| هونەرمەندی سویسری یۆهان سالۆمۆن هێگی لە ساڵی ١٨٥١دا وێنەی ''پاسیۆ دی لاس کادیناس'' کێشاوە؛ بەردی خۆر لە خوارەوە و لای ڕاستی گەڵاکانی دارە خۆڵەمێشەکە جیا دەکرێتەوە File:4a03446v.jpg|alt=Image of the stone in the Metropolitan Cathedral| وێنەی بەردەکە لە کاتدراڵی میترۆپۆلیتان File:Природа_и_люди_1915_Календарная_плита_древних_ацтеков.jpg|alt=The Stone of the Sun as it was exhibited in the National Museum, photograph taken in 1915| بەردی خۆر وەک ئەوەی لە مۆزەخانەی نیشتمانی نمایشکرابوو، وێنەکە لە ساڵی ١٩١٥ گیراوە File:Piedra_del_sol_Porfirio_Diaz.png|alt=Photograph from 1910 of the sun stone with (then president) Porfirio Díaz| وێنەی ساڵی ١٩١٠ی بەردی خۆر لەگەڵ (سەرۆکی ئەوکات) [[پۆفیریۆ دیاز|پۆرفیریۆ دیاز]] File:Piedra_del_sol_Venustiano_Carranza.png|alt=Photograph from 1917 of the Piedra del Sol with (then president) Venustiano Carranza| وێنەی ساڵی ١٩١٧ی پیدرا دێل سۆل لەگەڵ (سەرۆکی ئەوکات) ڤینۆستیانۆ کارانزا </gallery> == وەسفکردنی فیزیکی و ئایکۆنۆگرافی == [[File:File-Monolito_de_la_Piedra_del_Sol_(centro).jpg|چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ| وردەکاری دوو بازنەی ناوەوەی مۆنۆلیتەکە]] ئەو مۆتیڤە پەیکەرسازییانەی کە ڕووی بەردەکە دادەپۆشن ئاماژەن بۆ پێکهاتە ناوەندییەکانی کۆسمۆگۆنی مەکسیک . ئەو شوێنەوارە کە دەوڵەت سپۆنسەری دەکرد، لایەنەکانی ئایدۆلۆژیای ئازتکەکانی وەک گرنگی توندوتیژی و شەڕ، خولگە گەردوونییەکان و سروشتی پەیوەندی نێوان خوداوەندەکان و مرۆڤ بەیەکەوە گرێدا. نوخبەی ئازتکەکان ئەم پەیوەندییەیان لەگەڵ گەردوون و ئەو خوێنڕشتنەی کە زۆرجار پەیوەندی بەوەوە هەبوو بۆ پاراستنی کۆنترۆڵی دانیشتووانیان بەکارهێنا و بەردی خۆر ئامرازێک بوو کە ئایدۆلۆژیا بە شێوەیەکی بینراو تێیدا دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Brumfiel |first=Elizabeth |date=1998 |title=Huitzilopochtli's Conquest: Aztec Ideology in the Archaeological Record |journal=Cambridge Archaeological Journal |volume=8 |pages=3–13 |doi=10.1017/s095977430000127x |s2cid=162453955}}</ref> [[File:Sunstone_annotations.png|وێنۆک| دیاگرامێکی بەردی خۆر کە هێما سەرەکییەکەی لەسەرە]] === دیسکی ناوەندی === لە ناوەندی مۆنۆلیتەکەدا زۆرجار پێدەچێت ڕووخساری خوداوەندی خۆر بێت، Tonatiuh، کە لە ناو گلیفەکەدا بۆ "جووڵە" (ناهواتل: ''Ōllin'') دەردەکەوێت، کە ناوی سەردەمی ئێستایە. هەندێک لە زانایان باسیان لەوە کردووە کە ناسنامەی ڕووخساری ناوەندی ئەهریمەنی زەوییە، Tlaltecuhtli ، یان خوداوەندێکی تێکەڵە کە بە "Yohualtecuhtli" ناسراوە کە بە "پەروەردگاری شەو" ناودەبرێت. ئەم مشتومڕە لەسەر ناسنامەی فیگەری ناوەندی لەسەر بنەمای نوێنەرایەتیکردنی خوداوەندەکان لە بەرهەمەکانی تردا و هەروەها ڕۆڵی بەردی خۆر لە چوارچێوەی قوربانیداندا، کە بریتی بوو لە کردارەکانی خوداوەندەکان و مرۆڤەکان بۆ پاراستنی سووڕەکانی کات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Klein |first=Cecelia F. |date=March 1972 |title=The Identity of the Central Deity on the Aztec Calendar |journal=The Art Bulletin |volume=58 |issue=1 |pages=1–12 |doi=10.1080/00043079.1976.10787237}}</ref> فیگەری ناوەندی نیشان دراوە کە دڵێکی مرۆڤی لە هەر دەستە چنگدارەکانیدا گرتووە و زمانی بە چەقۆیەکی قوربانیدانی بەرد (''Tecpatl'') نیشان دەدرێت. === چوار خۆر یان سەردەمی پێشوو === ئەو چوار چوارگۆشەیەی کە دەوری خوداوەندی ناوەندی دەدەن، نوێنەرایەتی چوار خۆر یان سەردەمی پێشوو دەکەن، کە پێش سەردەمی ئێستا بوون، "چوار بزووتنەوە" (Nahuatl :''Nahui Ōllin''). ئازتکەکان ڕێزبەندی خۆرەکانیان گۆڕی و خۆرێکی پێنجەمیان بە ناوی "چوار بزووتنەوە" هێنایە ئاراوە دوای ئەوەی دەسەڵاتیان بەسەر بەرزاییەکانی ناوەڕاستدا گرت.<ref>{{Cite book|last=Villela|first=Khristaan|title=The Aztec Calendar Stone|last2=Michel Graulich|publisher=Getty Research Institute|year=2010|location=Los Angeles|page=258|chapter=The Stone of the Sun}}</ref> هەر سەردەمێک بە لەناوچوونی جیهان و مرۆڤایەتی کۆتایی هات، کە دواتر لە سەردەمی دواتردا دووبارە دروستکرانەوە. * چوارگۆشەی سەرەوەی لای ڕاست نوێنەرایەتی "چوار جاگوار" (Nahuatl :''Nahui Ōcēlotl'') دەکات، ئەو ڕۆژەی کە سەردەمی یەکەم تێیدا کۆتایی هات، دوای ئەوەی ٦٧٦ ساڵ بەردەوام بوو، بەهۆی دەرکەوتنی ئەهریمەنەکانەوە کە هەموو مرۆڤایەتییان خوارد. * چوارگۆشەی سەرەوەی چەپ "چوار با" (ناهواتل: ''Nahui Ehēcatl'') نیشان دەدات، ئەو بەروارەی کە دوای ٣٦٤ ساڵ، بای زریانەکان زەوییان لەناوبرد و مرۆڤەکان بوون بە مەیموون. * چوارگۆشەی خوارەوەی چەپ "چوار باران" ( زمانی ناهواتل : ''Nahui Quiyahuitl'') نیشان دەدات. ئەم سەردەمە ٣١٢ ساڵی خایاند، پێش ئەوەی بەهۆی بارانێکی ئاگرەوە لەناوبچێت، کە مرۆڤایەتی گۆڕی بۆ کەڵەشێر. * چوارگۆشەی خوارەوەی لای ڕاست نوێنەرایەتی "چوار ئاو" (Nahuatl ''Nahui Atl'') دەکات، سەردەمێک کە ٦٧٦ ساڵی خایاند و کۆتایی هات کاتێک جیهان لافاو گرت و هەموو مرۆڤەکان بوونە ماسی. ماوەی تەمەنەکان بە ساڵ دەربڕدراوە، هەرچەندە دەبێت لە ڕێگەی پریزمی سەردەمی ئازتکەکانەوە چاودێری بکرێن. لە ڕاستیدا تارێکی هاوبەشی ژمارەکانی ٦٧٦ و ٣٦٤ و ٣١٢ ئەوەیە کە چەندین جار ٥٢ن و ٥٢ ساڵ ماوەی یەک "سەدە"ی ئازتکەکانە و بەم شێوەیە دەتوانن بڕێکی دیاریکراو لە سەدەی ئازتکەکان دەرببڕن. بەم شێوەیە ٦٧٦ ساڵ ١٣ سەدەی ئازتکەکانە؛ ٣٦٤ ساڵ ٧ سەدەی و ٣١٢ ساڵ ٦ سەدەی ئازتکەکانە. لە نێوان ئەم چوار چوارگۆشەدا سێ بەرواری زیادە دانراون، "یەک فلینت" (''Tecpatl'')، "یەک باران" (''Atl'')، و "حەوت مەیموون" (''Ozomahtli'')، و ''Xiuhuitzolli''، یان تاجە گوڵینەی فیروزەیی فەرمانڕەوا، گلیف. پێشنیار کراوە کە ئەم بەروارانە ڕەنگە هەم گرنگییەکی مێژوویی و هەم گرنگییەکی گەردوونییان هەبووبێت، و ڕەنگە تاجەکە بەشێک لە ناوی فەرمانڕەوای مەکسیک، مۆکتێزومای دووەم پێکبهێنێت. === ئەڵقەی یەکەم === یەکەم ناوچەی هاوسەنتەر یان ئەڵقە ئەو نیشانانەی تێدایە کە هاوتایە لەگەڵ ٢٠ ڕۆژی ١٨ مانگ و پێنج ''نێمۆنتێمی'' ساڵنامەی خۆری ئازتکەکان (ناهواتل: ''xiuhpohualli''). مۆنۆمێنتی ساڵنامەیەکی کارا نییە، بەڵکو لەبری ئەوە گلیفی ساڵنامەیی بەکاردەهێنێت بۆ ئاماژەدان بە چەمکە خولییەکانی کات و پەیوەندییەکەی بە ململانێ گەردوونییەکانی ناو ئایدۆلۆژیای ئازتکەکانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kelin |first=Cecelia F. |date=March 1972 |title=The Identity of the central Deity on the Aztec Calendar |journal=The Art Bulletin |volume=58 |issue=1 |pages=1–12 |doi=10.1080/00043079.1976.10787237}}</ref> لە هێمای تەنها چەپی خاڵە گەورەکەی ناوچەی پێشووەوە دەست پێدەکات، ئەم هێمایانە بە ئاراستەی پێچەوانەی کاتژمێر دەخوێندرێنەوە. فەرمانەکە بەم شێوەیەیە:<blockquote>1. سیپاکتلی – تیمساح، 2. ehécatl – با، 3. calli – خانوو، 4. کوێتزپالین – کۆتر، 5. cóatl – مار، ٦. miquiztli – کەللەسەر/مردن، 7. mázatl – ئاسک، 8. tochtli – دوپشک، 9. atl – ئاو، 10. itzcuintli – سەگ، 11. ozomatli – مەیموون، 12. malinalli – گیا، ١٣. ácatl – چەقۆ، ١٤. océlotl – جاگوار، ١٥. cuauhtli – هەڵۆ، ١٦. cozcacuauhtli – کەروێشک، ١٧. olín – بزووتنەوە، 18. tecpatl – چڵکن، ١٩. quiahuitl – باران، ٢٠. xóchitl – گوڵ<ref name=":0">{{Cite book|last=Eduardo.|first=Matos Moctezuma|title=The Aztec calendar and other solar monuments|date=2004|publisher=Conaculta-Instituto Nacional de Antropologia e Historia|others=Solís Olguín, Felipe R.|isbn=9680300323|location=México, D.F.|pages=13, 48–59, 68, 70, 72, 74|oclc=57716237}}</ref></blockquote> === ئەڵقەی دووەم === ناوچەی هاوسەنتەری دووەم یان ئەڵقە چەند بەشێکی چوارگۆشەی تێدایە کە هەر بەشێک پێنج خاڵ لەخۆدەگرێت. ڕاستەوخۆ لە سەرووی ئەم بەشە چوارگۆشانەوە کەوانە بچووکەکان هەن کە دەوترێت ڕازاندنەوەی پەڕەکانن. ڕاستەوخۆ لە سەرووی ئەمانەوە سپێر یان کەوانە لوتکەییەکان هەن کە بە کۆمەڵە چوار کەسی دەردەکەون.<ref name=":0" /> هەروەها هەشت گۆشە هەیە کە ئەڵقەکە دابەش دەکەن بۆ هەشت بەش، کە پێدەچێت نوێنەرایەتی تیشکی خۆر بکەن کە بە ئاراستەی خاڵە سەرەکییەکان دانراون. === ئەڵقەی سێیەم و دەرەوەی === دوو ماری ئاگرین، ''Xiuhcoatl'', نزیکەی تەواوی ئەم ناوچەیە دەگرێتەوە. تایبەتمەندن بەو بڵێسەی کە لە جەستەیانەوە دەردەچێت، ئەو بەشانەی شێوە چوارگۆشەیی کە جەستەیان پێکدەهێنن، ئەو خاڵانەی کە کلکیان پێکدەهێنن و سەر و دەمی نائاسایییان. لە هەر بنی ڕووی بەردەکەدا، سەری مرۆڤەکان لە دەمی ئەم مارانەوە دەردەچن. زانایان هەوڵیان داوە ئەم پرۆفایلانەی سەری مرۆڤ وەک خوداوەند دەستنیشان بکەن، بەڵام نەگەیشتوونەتە کۆدەنگی.<ref name=":0" /> یەکێک لە لێکدانەوە ئەگەرییەکانی ئەم دوو مارە ئەوەیە کە نوێنەرایەتی دوو خوداوەندی ڕکابەر دەکەن کە بەشدار بوون لە چیرۆکی دروستکردنی "خۆر"ی پێنجەم و ئێستا، کوێزتالکۆاتل و تێزکاتلیپۆکا . زمانی مارەکان دەست لێدەرن، ئاماژەن بۆ بەردەوامی کات و ململانێی دەسەڵاتی بەردەوامی نێوان خوداوەندەکان لەسەر جیهانی زەمینی و زەمینی.<ref name=":2">{{Cite book|last=Aguilar-Moreno|first=Manuel|title=Handbook to: Life in the Aztec World|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=978-0195330830|location=Oxford|pages=181–182}}</ref> [[File:Aztec_sun_stone_JC_03.JPG|وێنۆک| بەشێک لە ناوچەی لێوارەکان لەم وێنەیەدا دیارە]] لە بەشی سەرەوەی ئەم ناوچەیەدا، چوارگۆشەیەک کە لە نێوان کلکی مارەکاندا هەڵکەندراوە، نوێنەرایەتی بەرواری ''Matlactli Omey-Ácatl'' ("13-reed") دەکات. دەوترێت ئەمە هاوتایە لەگەڵ ساڵی ١٤٧٩، ئەو ساڵەی کە خۆری پێنجەم لە تیۆتیواکان لە سەردەمی ئاکسایاکتلدا دەرکەوتووە و لە هەمان کاتدا ئاماژەیە بۆ ئەو ساڵەی کە ئەم بەردە خۆرە تاکەکەسییە تێیدا هەڵکەندراوە.<ref name=":0" /> === لێواری بەرد === لێواری بەردەکە نزیکەی ٢٠ سم (٨ ئینج) دەبێت و باندێک لە زنجیرەیەک خاڵ و هەروەها ئەوەی کە دەوترێت چەقۆی چڵکن لەخۆدەگرێت. ئەم ناوچەیە وا لێکدراوەتەوە کە نوێنەرایەتی ئاسمانی شەوانە پڕ ئەستێرەیی دەکات.<ref name=":0" /> == مێژووی لێکدانەوەکان == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>هەر لەو ساتەوەی کە بەردی خۆر لە ساڵی ١٧٩٠ دۆزرایەوە، زۆرێک لە زانایان کاریان لەسەر ئەوە کردووە کە ئاڵۆزی بەردەکە بە مانای خۆیان بزانن. ئەمەش مێژوویەکی دوور و درێژی زیاتر لە ٢٠٠ ساڵ لە شوێنەوارناسان و زانایان و مێژوونووسان دەدات کە زیادیان کردووە بۆ لێکدانەوەی بەردەکە. توێژینەوە مۆدێرنەکان بەردەوامن لە ڕۆشنکردنەوە یان گومانکردن لەسەر لێکدانەوە هەبووەکان وەک دۆزینەوەکانی وەک بەڵگەی زیاتر لەسەر ڕەنگکردنی بەردەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Solís |first=Felipe |date=2000 |title=La Piedra del Sol |journal=Arqueología Mexicana |volume=VII |issue=41 |pages=32–39}}</ref> وەک ئێدواردۆ ماتۆس مۆکتێزوما لە ساڵی ٢٠٠٤دا ڕایگەیاند:<ref name=":0" />   سەرەتاییترین لێکدانەوەکانی ئەم بەردە پەیوەندی بەوەوە هەیە کە زانایانی سەرەتایی پێیانوابوو بەکارهێنانی بووە بۆ ئەستێرەناسی، کرۆنۆلۆژی، یان وەک کاتژمێری خۆر. لە ساڵی ١٧٩٢، دوو ساڵ دوای هەڵدانەوەی بەردەکە، ئەنتۆنیۆ دی لیۆن ی گاما ، زانای مەکسیکی یەکێک لە یەکەمین ڕیساڵی شوێنەوارناسی مەکسیکی لەسەر ساڵنامەی ئازتکەکان و کۆتلیکوی نووسی. ئەو بە دروستی دەستنیشانی کرد کە هەندێک لە گلیفەکانی سەر بەردەکە گلیفەکانی ڕۆژانی مانگن. هەروەها [[ئەلێکساندەر ڤۆن ھومبۆڵت|ئەلێکساندەر ڤۆن هومبۆڵت]] ویستویەتی لە ساڵی ١٨٠٣دا، دوای خوێندنەوەی بەرهەمەکانی لیۆن ی گاما، لێکدانەوەی خۆی بگوازێتەوە. ئەو لەبارەی مادەی بەردەکەوە ناکۆک بوو بەڵام بەگشتی لەگەڵ لێکدانەوەی لیۆن ی گاما هاوڕا بوو. هەردوو ئەم پیاوە بە هەڵە پێیان وابوو کە بەردەکە بە شێوەیەکی ڕاست جێگیر بووە، بەڵام تا ساڵی ١٨٧٥ نەبوو کە ئەلفرێدۆ شاڤێرۆ بە دروستی نووسیویەتی کە شوێنی گونجاو بۆ بەردەکە ئاسۆییە. ڕۆبێرتۆ سیک فلاندێس لە ساڵی ١٩٣٩ توێژینەوەیەکی مۆنۆمێنتالی بڵاوکردەوە بە ناوی ''چۆن ئەو بەردە بە ساڵنامەی ئازتکەکان ناسرابوو نەخشێنرا؟'' کە بەڵگەی ئەوەی دا کە بەڕاستی بەردەکە بە ڕەنگی شین و سوور و سەوز و زەردی گەش ڕەنگ کراوە، هەروەک چۆن زۆرێک لە پەیکەری ئازتکەکانی دیکەش بە هەمان شێوە دۆزراونەتەوە. دواتر ئەم کارە لەلایەن فیلیپی سۆلیس و زانایانی دیکەوە فراوانتر دەکرا کە دووبارە بیرۆکەی ڕەنگکردنیان دەکۆڵیەوە و وێنەی دیجیتاڵی نوێکراوەیان دروست دەکرد بۆ تێگەیشتنێکی باشتر لەوەی کە ڕەنگە بەردەکە چۆن بووبێت.<ref name=":0" /> بەگشتی ئەوە جێگیر بوو کە ئەو چوار هێمایەی لە گلیفی ئۆلیندا هاتووە، نوێنەرایەتی چوار خۆری ڕابردوو دەکەن کە مەکسیکییەکان پێیانوابوو زەوی پێیدا تێپەڕیوە.<ref>{{Cite book|last=Townsend|first=Casey|title=State and Cosmos in the Art of Tenochtitlan|publisher=Dumbarton Oaks|year=1979|location=Washington, DC}}</ref> لایەنێکی دیکەی ئەو بەردە، گرنگی ئایینییەکەیەتی. یەکێک لە تیۆرییەکان ئەوەیە کە ڕووخساری ناوەندی بەردەکە نوێنەرایەتی Tonatiuh دەکات کە خوداوەندی ئازتکەکانی خۆرە. هەر لەبەر ئەم هۆکارەیە کە بەردەکە بە "بەردی خۆر" ناسرا. ڕیچارد تاونسێند تیۆرێکی جیاوازی پێشنیار کرد، ئیدیعای کرد کە ئەو فیگەرەی لە ناوەندی بەردەکەدایە نوێنەرایەتی تلالتێکوتلی دەکات، خوداوەندی زەوی مەکسیک کە لە ئەفسانەی دروستکردنی مەکسیکدا دەردەکەوێت. شوێنەوارناسانی مۆدێرن، وەک ئەوانەی لە مۆزەخانەی نیشتمانی ئەنترۆپۆلۆژی لە شاری مەکسیکۆ، پێیان وایە کە زیاتر وەک حەوزێکی ڕێوڕەسمی یان قوربانگایەکی ڕێوڕەسمی بۆ قوربانیدانی گلادیاتۆر بەکارهاتووە، نەک وەک ئاماژەیەکی ئەستێرەناسی یان فەلەکناسی. هێشتا تایبەتمەندییەکی دیکەی بەردەکە، ئەگەری گرنگی جوگرافییەکەیەتی. لەوانەیە چوار خاڵەکە پەیوەندییان بە چوار گۆشەی زەوی یان خاڵە کاردیناڵەکانەوە هەبێت. ڕەنگە بازنەکانی ناوەوە فەزا و هەروەها کات دەرببڕن. لە کۆتاییدا لایەنی سیاسی بەردەکە هەیە. ڕەنگە مەبەست لێی ئەوە بووبێت کە تێنۆچتیتلان وەک ناوەندی جیهان و بەو هۆیەوە، وەک ناوەندی دەسەڵات پیشان بدات. تاونسێند بانگەشە بۆ ئەم بیرۆکەیە دەکات و ئیدیعا دەکات کە گلیفە بچووکەکانی بەرواری زیادە لە نێوان چوار خۆری پێشوودا '''- 1 فلینت''' ( ''Tecpatl'' )، '''1 باران''' ( ''Atl'' ) و '''7 مەیموون''' ( ''Ozomahtli'' ) - نوێنەرایەتی بابەتگەلێک دەکەن کە گرنگی مێژوویییان هەیە بۆ دەوڵەتی مەکسیک. بۆ نموونە ئەو گریمانە دەکات کە 7 مەیموون نوێنەرایەتی ئەو ڕۆژە گرنگە دەکات بۆ پەرستنی کۆمەڵگەیەک لە ناو تێنۆچتیتلان. ئیدیعای ئەو زیاتر پشتگیری دەکرێت بەهۆی بوونی ناوی فەرمانڕەوای مەکسیک مۆکتێزومای دووەم لەسەر کارەکە. ئەم توخمانە ئایکۆنۆگرافیای ستۆن لە مێژوودا زەمینەسازی دەکەن نەک ئەفسانە و شەرعیەتی دەوڵەت لە گەردووندا.<ref>{{Cite book|last=Townsend|first=Richard Fraser|title=State and cosmos in the art of Tenochtitlan|date=1997|publisher=Dumbarton Oaks, Trustees for Harvard University|isbn=9780884020837|oclc=912811300}}</ref> === پەیوەندییەکان بە ئایدیۆلۆژیای ئازتکەکانەوە === شێوازەکانی فەرمانڕەوایی ئازتکەکان لە ژێر کاریگەری چیرۆکی ڕەچەڵەکی مەکسیکیان بوون، کە کۆچبەر بوون بۆ خاکی مەکسیک. مێژووی زیندوو بە توندوتیژی و داگیرکردنی گروپە ڕەسەنەکان دیار بوو و مێژووی ئەفسانەیی ئەوان بۆ شەرعیەتدان بە فەتحەکانیان و دامەزراندنی پایتەختی تێنۆچتیتلان بەکارهێنرا. لەگەڵ گەشەکردنی دەسەڵاتی ئازتکەکان، دەوڵەت پێویستی بە دۆزینەوەی ڕێگاکانی پاراستنی ڕێکوپێکی و کۆنترۆڵکردنی گەلانی داگیرکراو هەبوو، ئەوانیش بۆ بەجێگەیاندنی ئەو ئەرکە ئایین و توندوتیژییان بەکارهێنا.<ref name=":1">{{Cite book|last=Smith|first=Michael|title=The Aztecs|publisher=Wiley-Blackwell|year=2002|isbn=978-0631230168|edition=2nd|location=Hoboken}}</ref> ئایینی دەوڵەت کانۆنێکی فراوانی خوداوەندەکانی لەخۆگرتبوو کە لە سووڕەکانی بەردەوامی مردن و لەدایکبوونەوەدا بەشدار بوون. کاتێک خوداوەندەکان خۆر و زەوییان دروست کرد، خۆیان کردە قوربانی بۆ ئەوەی سووڕەکانی خۆر بەردەوام بن، هەر بۆیەش ژیان بەردەوام بێت. چونکە خوداوەندەکان خۆیان کردە قوربانی مرۆڤایەتی، مرۆڤەکان تێگەیشتنێکیان هەبوو کە دەبێت لە بەرامبەردا خۆیان بکەنە قوربانی خوداوەندەکان. دۆزینەوەی بەردی خۆر لە نزیک شارەوانی تەمپلۆ لە پایتەخت دەیبەستێتەوە بە ڕێوڕەسمی پیرۆزی وەک ڕێوڕەسمی ئاگری نوێ کە بۆ دڵنیابوون لە مانەوەی زەوی بۆ خولێکی تری ٥٢ ساڵە ئەنجامدرا و قوربانیدانی دڵی مرۆڤ ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە پاراستنی ئەم خولگە گەردوونیانە.<ref name=":1" /> قوربانیدانی مرۆڤ تەنیا لە چوارچێوەی ئایینیدا بەکارنەدەهات؛ سەرەڕای ئەوەش، قوربانیدان وەک تاکتیکێکی سەربازی بەکاردەهێنرا بۆ ترساندنی دوژمنانی ئازتکەکان و بیرخستنەوەی ئەوانەی کە پێشتر لە ژێر کۆنترۆڵی خۆیاندا بوون چی ڕوودەدات ئەگەر دژایەتی ئیمپراتۆریەتەکە بکەن. ئەوکات دەوڵەت خەریکی قۆستنەوەی پیرۆزی پراکتیکەکە بوو بۆ خزمەتکردنی مەبەستە ئایدیۆلۆژییەکانی خۆی. بەردی خۆر وەک بیرهێنانەوەیەکی بینراو بۆ هێزی ئیمپراتۆریەت وەک ئۆبژەیەکی مۆنۆمێنتال لە دڵی شارەکەدا و وەک ئۆبژەیەکی ڕێوڕەسمی کە لە پێوەندی لەگەڵ خولگە گەردوونییەکان و ململانێی دەسەڵاتی زەمینیدا بەکاردەهێنرێت، کاری دەکرد.<ref>{{Cite book|last=Umberger|first=Emily|title=Aztec Imperial Strategies|publisher=Dumbarton Oaks|year=1996|isbn=978-0884022114|editor-last=Hodge|editor-first=Mary G.|location=Washington|pages=85–106|chapter=Art and Imperial Strategy in Tenochtitlan}}</ref> == بەکارهێنانی مۆدێرن == وێنەی بەردی خۆر لەسەر ڕووی پێشەوەی دراوی زێڕی مەکسیکی ٢٠ پێسۆی مەکسیک نمایشکراوە، کە ڕێژەی زێڕی {{Convert|15|g|ozt|4}} و لە ساڵی ١٩١٧ تا ١٩٢١ دروستکراوە و بە بەرواری ١٩٥٩ لە ناوەڕاستی ساڵانی ١٩٤٠ تا کۆتاییەکانی حەفتاکان دووبارە لێیدراوەتەوە. بەشە جیاوازەکانی بەردی خۆر لەسەر دراوەکانی پێسۆی ئێستا نیشان دراون، لەگەڵ هەر ئایینێک بەشێکی جیاوازی هەیە. لە ئێستادا وێنەکە لەسەر دراوی ١٠ پێسۆ ئامادەیە وەک بەشێک لە خێزانی دراوی پێسۆی نوێ کە لە ساڵی ١٩٩٢ خراوەتە بازاڕەوە. لە سەرەتادا ناوەندی زیوینی .925 و ئەڵقەی برۆنزی ئەلەمنیۆمی هەبوو، ئەمە لە ساڵی 1996 گۆڕدرا کە دراوی نوێ هاتە ئاراوە بە کانزای بنەڕەتی کە جێگەی ناوەندی زیوینی گرتەوە. هەروەها وێنەی بەردی خۆر لەلایەن کەسایەتییە مۆدێرنەکانی مەکسیکی و مەکسیکی ئەمریکی/چیکانۆی کولتوورییەوە وەرگیراوە، و لە هونەری فۆلکلۆردا و وەک هێمایەک بۆ ناسنامەی کولتووری بەکاردەهێنرێت.<ref>{{Cite book|last=Latorre|first=Guisela|url=https://books.google.com/books?id=aIB86sT9ItwC&q=%22aztec+calendar+stone%22+%22mexican+culture%22&pg=PA73|title=Walls of Empowerment: Chicana/O Indigenist Murals of California|date=December 2008|isbn=9780292793934}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٦ کۆمپانیای بەرهەمهێنەری جلوبەرگی وەرزشی ABA Sport بە هاوبەشی لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|هەڵبژاردەی نیشتمانی تۆپی پێی مەکسیک]] وێناکردنی وێنەی بەردی خۆری لەسەر کیتی یارییەکانی ماڵەوە و دەرەوەی یاریگا و سێیەم بەکارهێنا، لەگەڵ کراسەکان کە بە ڕێککەوت ڕەنگی سەوز (ماڵەوە)، سپی (دەرەوە) و سوور (سێیەم)ی [[ئاڵای مەکسیک|ئاڵای مەکسیکیان]] بۆ دانرا. ئەم کیتە تا [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨|مۆندیالی ساڵی 1998]] نمایشکرابوو . [[ئێلڤس پێریسلی|ئێلڤیس پرێسلی]] جەمپسوتێکی بە بەردی خۆری ئەزتێک دروستکردبوو کە لە ساڵانی کۆتایی کۆنسێرتەکانیدا بەکاری هێنا و لە نمایشی تەلەفزیۆنی ''ئێلڤیس لە کۆنسێرتدا'' لە ١٩-٢١ی حوزەیرانی ١٩٧٧ و لە دوایین نمایشی ڕاستەوخۆیدا لەسەر شانۆ لە ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٧٧ بەکاریهێنا. ئەم عەزییە بە شێوەیەکی باو بە عەزی کاتژمێری خۆری مەکسیکی ناودەبرێت. == کاریگەری کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا == دوای داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتی ئازتکەکان لەلایەن ئیسپانییەکانەوە لە ساڵی ١٥٢١ و دواتر کۆلۆنیکردنی خاکەکە، ناوبانگی ئیمپراتۆریەتی مێزۆئەمریکی لەلایەن ئیسپانییەکانەوە خرایە ژێر چاودێرییەکی توندەوە. مەنتقی پشت ڕشتنی خوێن و قوربانیدان کە لەلایەن ئازتکەکانەوە ئەنجام دەدرا، بە مەبەستی ئایینی و شەڕانگێزانە پشتگیری دەکرا، بەڵام ئیسپانییەکان بەو شتانەی دەیانبینی تووشی ترس و دڵەڕاوکێ بوون و ئەو گێڕانەوەی بڵاوکراوەش تێڕوانینی ئازتکەکانیان پێچایەوە بۆ مرۆڤی خوێنڕێژ و بەربەری و کەمتەرخەم.<ref>{{Cite book|last=Austin|first=Alfredo Lopéz|url=https://archive.org/details/aztecworld0000unse/page/137|title=The Aztec World|last2=Luján|first2=Leonardo López|publisher=Abrams|year=2008|isbn=978-0810972780|editor-last=Brumfiel|editor-first=Elizabeth M.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/aztecworld0000unse/page/137 137–152]|chapter=Aztec Human Sacrifice|editor-last2=Feinman|editor-first2=Gary M.|chapter-url=https://archive.org/details/aztecworld0000unse}}</ref> قسە و کرداری ئیسپانییەکان، وەک لەناوبردن، لابردن، یان ناشتنی کەلوپەلی ئازتکەکانی وەک بەردی خۆر، پشتگیری ئەم پەیامەی کەمتەرخەمی دەکرد، کە تا ئەمڕۆش کاریگەریی هەیە. پایتەختی ئازتکەکان لە تێنۆچتیتلان بەهۆی دروستکردنی شاری مەکسیکەوە داپۆشرا و شوێنەوارەکە بۆ چەندین سەدە لەدەستچوو تا لە ساڵی ١٧٩٠دا هەڵکەندرا.<ref name=":2" /> دووبارە سەرهەڵدانەوەی بەردی خۆر بووە هۆی ئەوەی کە گرنگیدانێکی نوێ بۆ کولتوری ئازتکەکان هەبێت، بەڵام بەو پێیەی ئێستا کولتوری ڕۆژئاوا سەدان ساڵ کاریگەری لەسەر دیمەنی مەکسیک هەبووە، نمایشکردنی گشتی شوێنەوارەکە لە تەنیشت کاتدراڵی سەرەکی شارەکەوە مشتومڕی لێکەوتەوە. هەرچەندە بە ئاشکرا ڕێزی لەو شتە دەگیرا، بەڵام دانانی لە سێبەری دامەزراوەیەکی کاسۆلیکیدا بۆ ماوەی نزیکەی سەدەیەک پەیامێکی بۆ هەندێک کەس نارد کە ئیسپانییەکان بەردەوام دەبن لە زاڵبوون بەسەر پاشماوەکانی کولتوری ئازتکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Brumfiel |first=Elizabeth M. |last2=Millhauser |first2=John K. |date=2014 |title=Representing Tenochtitlan: Understanding Urban Life by Collecting Material Culture |journal=Museum Anthropology |volume=37 |issue=1 |pages=6–16 |doi=10.1111/muan.12046}}</ref> مشتومڕێکی دیکە کە بەهۆی کاریگەریی ڕوانگەی ڕۆژئاوایی بەسەر کولتوورە غەیرە ڕۆژئاواییەکانەوە هاتۆتە ئاراوە، دەوری لێکۆڵینەوە و پێشکەشکردنی شتە کولتوورییەکان وەک ئۆبژەی هونەری دەدات. کارۆلین دین، زانای کولتوری کۆلۆنیالی پێش هیسپانی و ئیسپانیا باس لە چەمکی "هونەر بە خۆبەدەستەوەدان" دەکات، کە شتە کولتوورییەکان لە چوارچێوەی تێگەیشتنی ڕۆژئاوایی بۆ هونەر نمایش دەکات و باسیان دەکات. زۆرجار بانگەشەی شتێک وەک هونەر، ئۆبژە لە مێشکی بینەردا بەرز دەکاتەوە، بەڵام دواتر ئۆبژە تەنها بۆ مەبەستە جوانکارییەکانی بەهای بۆ دەدرێت و گرنگی مێژوویی و کولتوورییەکەی کەم دەبێتەوە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Dean |first=Carolyn |date=Summer 2006 |title=The Trouble with (The Term) Art |journal=Art Journal |volume=65 |issue=2 |pages=24–32 |doi=10.2307/20068464 |jstor=20068464}}</ref> بەردی خۆر وەک شتێکی هونەری دروست نەکراوە؛ ئامرازێکی ئیمپراتۆریەتی ئازتکەکان بوو کە لە پراکتیزەکردنی ڕێوڕەسمەکاندا و وەک ئامرازێکی سیاسی بەکاردەهێنرا. بە ئاماژەدان بە "پەیکەر"<ref name=":3" /> و بە نمایشکردنی بە شێوەیەکی ڕاست لەسەر دیوارەکە لەبری ئەوەی بە شێوەی ئاسۆیی دابنرێت کە چۆن لە سەرەتادا بەکارهاتووە،<ref name=":2" /> شوێنەوارەکە لە چوارچێوەی ڕوانگەی ڕۆژئاوادا پێناسە دەکرێت و هەر بۆیە گرنگی کولتووری خۆی لەدەست دەدات. نمایش و گفتوگۆی ئێستای دەوروبەری بەردی خۆر بەشێکە لە مشتومڕێکی گەورەتر لەسەر چۆنیەتی کۆلۆنیالیزەکردنی کولتوری ماددی غەیرە ڕۆژئاوایی. == بەردی ڕۆژژمێری تر == چەندین شوێنەوار و پەیکەری ناسراوی تر هەن کە نووسراوی هاوشێوەیان لەسەرە. زۆربەیان لە ژێر ناوەندی شاری مەکسیکۆ سیتی دۆزراونەتەوە، هەندێکی دیکەشیان سەرچاوەیان نادیارە. زۆربەیان دەکەونە ژێر پۆلێکەوە کە بە temalacatl ناسراوە، بەردی گەورە کە بۆ شەڕی ڕێوڕەسمی و قوربانیدان دروستکراون. ماتۆس مۆکتێزوما پێشنیاری کردووە کە بەردی خۆری ئازتکەکانیش ڕەنگە یەکێک بێت لەوانە.<ref name="Escultura1">{{Cite book|last=Matos Moctezuma|first=Eduardo|title=Escultura monumental mexica|publisher=[[Fondo de Cultura Económica]]|year=2012|isbn=9786071609328|location=México|chapter=La Piedra de Tízoc y la del Antiguo Arzobispado}}</ref> === تێمالاکاتڵس === [[File:PSM_V31_D091_Sacrificial_stone_or_cuauhxicalli_of_tizoc.jpg|ڕاست|وێنۆک| بەردی قوربانی یان Cuauhxicalli لە Tizoc]] لای سەرەوەی بەردی تیزۆک وێنایەکی ساڵنامەیی هاوشێوەی بابەتی ئەم لاپەڕەیە لەخۆدەگرێت. زۆرێک لە توخمە فەرمیەکان وەک یەکن، هەرچەندە پێنج گلیفی گۆشە و ناوەند ئامادە نین. نووکەکانی کۆمپاسەکە لێرەدا تا لێواری پەیکەرەکە درێژ دەبنەوە. لە ئێستادا بەردی تیزۆک لە مۆزەخانەی نیشتمانی ئەنترۆپۆلۆژی لە هەمان گەلەری بەردی خۆری ئازتکەکاندایە. بەردی مۆتێکوزۆمای یەکەم تەنێکی گەورەیە کە تیرەکەی نزیکەی ١٢ پێ و بەرزییەکەی ٣ پێیە و ئایکۆنۆگرافیای کۆمپاس ٨ نووکدارە. سەنتەرەکە خوداوەندی خۆر تۆناتیو وێنا کراوە کە زمانی دەرچووە. مۆزەخانەی هونەری فیلادلفیا یەکێکی دیکەی هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.philamuseum.org/collections/permanent/51311.html}}</ref> ئەمیش زۆر بچووکترە، بەڵام هێشتا هەڵگری ئایکۆنۆگرافی ساڵنامەیە و لە کەتەلۆگەکەیاندا بە "بەردی ساڵنامە" هاتووە. ڕووی لایەنی دابەش بووە بەسەر دوو بانددا، کە خوارەوەیان نوێنەرایەتی ڤینۆس دەکات بە چەقۆ بۆ چاو؛ باندی سەرەوە دوو ڕیز ئایکۆنی ئەستێرەی ''سیتلالۆی'' هەیە. شتێکی هاوشێوە لە گەلەری هونەری زانکۆی یێڵ نمایشکراوە کە بە قەرز لە مۆزەخانەی مێژووی سروشتی پیبۆدی وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://b01.deliver.odai.yale.edu/03/6b/036bd439-4bb3-479d-b746-3a9fe80a3df9/ANT019231-large.jpg |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726142625/http://b01.deliver.odai.yale.edu/03/6b/036bd439-4bb3-479d-b746-3a9fe80a3df9/ANT019231-large.jpg |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-07-26 |ڕێکەوتی سەردان=2018-11-05}}</ref> پەیکەرەکە بە فەرمی بە بەردی ساڵنامەی ئەزتێک لە کەتەلۆگی مۆزەخانەکاندا ناسراوە بەڵام ناوی ''قوربانگای پێنج سەردەمی گەردوونییە''، نووسراوی هیرۆگلیفی هاوشێوەی لەسەرە لە دەوری مۆتیڤی ناوەندی کۆمپاس بەڵام جیاوازە لەوەی کە پریزمێکی چوارگۆشەیە لەبری شێوەی ستوونی، ئەمەش ڕێگە بە هونەرمەندان دەدات هێماکانی چوار خۆری پێشوو لە گۆشەکاندا زیاد بکەن.<ref name="Brittany" /> هەندێک لێکچوونی لەگەڵ بەردی تاجە گوڵینەی مۆکتێزومای دووەمدا هەیە کە لە بەشەکەی داهاتوودا ئاماژەی پێکراوە. === ئایکۆنۆگرافیای ساڵنامە لە شتەکانی تردا === ''بەردی تاجە گوڵینەی مۆکتێزومای دووەم'' (بە ''بەردی پێنج خۆر'' ناسراوە) پەیکەرێکە کە قەبارەکەی ٥٥.٩ x ٦٦ x ٢٢.٩ دەبێت سم (22 x 26 x 9 لە )، لە ئێستادا لە دەستی پەیمانگای هونەری شیکاگۆدایە . نووسراوی هیرۆگلیفی هاوشێوەی بەردی خۆری ئازتکەکانی لەسەرە، لە ناوەڕاستیدا 4-جووڵە کە بە 4-جاگوار، 4-با، 4-باران و 4-ئاو دەورە دراوە، کە هەموویان نوێنەرایەتی یەکێک لە پێنج خۆرەکە دەکەن، یان "سەردەمە گەردوونییەکان". تابلۆی ساڵ 11-Reed لە ناوەڕاستی خوارەوەدا دروستکردنی ئەم پەیکەرە لە ساڵی 1503 دادەنێت، کە ساڵی تاجە گوڵینەی مۆتێکوزۆمای دووەم بووە، لەکاتێکدا 1-کەروێشک، ئەو ڕۆژەی لە ناوەڕاستی سەرەوەدایە، ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ ڕۆژی مەراسیمەکە.<ref name="AIC" /> گلیفی بەروار 1-دوپشک لەسەر پشتی پەیکەرەکە (لە وێنەی لای ڕاستدا دیار نییە) مۆتێکوزۆمای دووەم لە خولی گەردوونیدا ئاراستە دەکات چونکە ئەو بەروارە نوێنەرایەتی "سەرەتای شتەکان دەکات لە ڕابردووی ئەفسانەیی دووردا".<ref name="AIC" /> ''تەختی مۆکتێزوما'' هەمان ئایکۆنۆگرافیای خاڵە سەرەکییەکان وەک بەشێک لە کۆیەکی گەورەتر بەکاردەهێنێت. ئەم شوێنەوارە لە مۆزەخانەی نیشتمانی ئەنترۆپۆلۆژی شانبەشانی بەردی خۆری ئازتکەکان و بەردی تیزۆک نمایشکراوە. ئەم شوێنەوارە لە ساڵی ١٨٣١ لە ژێر کۆشکی نیشتمانی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://mesoamericanonlinemuseum.weebly.com/moctezumas-throne.html}}</ref> لە [[مەکسیکۆ سیتی|شاری مەکسیکۆ]] دۆزرایەوە و نزیکەی یەک مەتر چوارگۆشەیە لە بنکەکەی و بەرزییەکەی ١.٢٣ مەتر.<ref name="AncientEU" /> لە شێوەی پەرستگادا نەخشێنراوە و ساڵی لە لوتکەدا، ٢-خانوو، ئاماژەیە بۆ دامەزراندنی نەریتی تێنۆچتیتلان لە ساڵی ١٣٢٥ی زایینی.<ref name="AncientEU" /> مۆزەخانەی بەریتانی خاوەنی cuauhxicalli ە کە ڕەنگە گرژی نێوان دوو پێچەوانە نیشان بدات، هێزی خۆر (کە بە ڕووی خۆر نیشان دەدرێت) و هێزی مانگ (کە بە ئایکۆنۆگرافیای مانگ لە پشتەوەی تەنەکە نیشان دەدرێت). ئەمەش هاوتەریبێک دەبێت لەگەڵ سەرۆکی شارەوانی تەمپلۆ بە وێناکردنی هویتزیلۆپۆختلی (وەک یەکێک لە دوو خوداوەندی پەرستگاکە) و شوێنەوارە گەورەکەی کۆیۆلکساوکی. مۆتیڤی کۆمپاس لەگەڵ ''ئۆلین'' دەتوانرێت لە قوربانگا بەردەکاندا بدۆزرێتەوە کە بۆ مەراسیمی ئاگری نوێ دروستکراون. شتێکی دیکە، کورسی ڕێوڕەسمی ئاگر کە سەر بە مۆزەخانەی یۆسێبیۆ داڤالۆس هورتادۆی پەیکەری مەکسیکە،<ref name="Brittany" /> لە ڕووی بینراوەوە هاوشێوەیە بەڵام وێنەی ناوەندی ''ئۆلین'' لە بەرژەوەندی [[خۆر|خۆردا]] لادەبات. == هەروەها سەیری بکە == * دیسکی بەردی کۆیۆلکساووکی == تێبینی و ئاماژە == === سەرچاوەکان === {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|گەردوون}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ciwobm7iy18tflmcfpu8japs5frxqco 0 305478 1689427 1689159 2026-10-18T17:44:40Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689427 wikitext text/x-wiki {{Short description|زنجیرەی تەلەفیزیۆنی ئێرانی}} {{Infobox television | image = The Asphalt JungleTV series.png | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = [[نەوید محەممەدزادە]] لە زنجیرەی جەنگەڵی ململانێ | alt_name = <!-- نام‌های دیگر --> | native_name = <!--نام بومی --><!-- {{Infobox name module|language|title}} or {{Infobox name module|title}} --> | genre = درامی کۆمەڵایەتی | creator = پژمان تەیمورتاش | based_on = <!-- {{بر پایه|نام اثر|نام پدیدآور|نام سایر پدیدآورها در صورت نیاز}} --> | inspired_by = <!-- {{بر پایه|نام اثر|نام پدیدآور|نام سایر پدیدآورها در صورت نیاز}} --> | developer = <!-- توسعه‌دهنده --> | writer = پژمان تەیمورتاش{{-}}مەهدی ئەسەدزادە | screenplay = <!--فیلم‌نامه‌نویس--> | story = <!--داستان از --> | director = پژمان تەیمورتاش | creative_director = <!-- کارگردان هنری/مدیر نوآوری --> | presenter = <!-- نام مجری بر اساس ترتیب تیتراژ --> | starring = [[نەوید محەممەدزادە]]{{-}}[[ئەمیر جەعفەری]]{{-}}[[ئازادە سەمەدی]]{{-}}[[مەریلا زارعی]]{{-}}[[فریشتە حوسێنی]] | judges = <!-- نام داور بر اساس ترتیب تیتراژ --> | voices = <!-- نام صداپیشه بر اساس ترتیب تیتراژ --> | narrated = <!-- راوی --> | theme_music_composer = <!-- آهنگساز موسیقی متن --> | open_theme = <!-- نام آهنگ تیتراژ آغاز --> | end_theme = <!-- نام آهنگ تیتراژ پایان --> | composer = ئەفشین عەزیزی | country = {{IRN}} | language = فارسی | num_seasons = ١ | num_episodes = ١٤ | list_episodes = <!-- فهرست قسمت‌ها (پیوند به بخش یا مقاله جداگانه) --> | executive_producer = <!-- تهیه‌کننده اجرایی --> | producer = ئیسماعیل عەفیفە | news_editor = <!-- Content editor or editors of a current affairs/political show such as Newsnight. --> | editor = ئەمین ئەدیبپەروەر | cinematography = ئارش ڕەمەزانی | runtime = ٦٠ خولەک | channel = | first_aired = ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤ | last_aired = ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ | distributor = [[نەماوا|نماوا]] }} '''''جەنگەڵی ململانێ''''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]:جنگل آسفالت) زنجیرەیەکی [[ئێران|ئێرانییە]] لە ژانەری درامی کۆمەڵایەتی لە دەرهێنانی پژمان تەیمورتاش، و بەرهەمهێنانی ئیسماعیل عەفیفە. پژمان تەیمورتاش و مەهدی ئەسەدزادە نووسینی ئەم زنجیرەیەیان لە ئەستۆ گرتووە، لە ئەکتەرەکانی ئەم زنجیرەیە دەکرێت ئاماژە بە [[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزادە]]، [[ئەمیر جەعفەری|ئەمیر جەفەری]]، [[مەریلا زارعی]]، [[فریشتە حوسێنی]]، [[ئازادە سەمەدی]] بکەین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-06-23 |سەردێڕ=چرا سریال نوید محمدزاده و فرشته حسینی یک باره تمام شد؟ |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/861803/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DB%8C%DA%A9-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=همشهری آنلاین |بڵاوکەرەوە=همشهری آنلاین، سایت خبری روزنامه همشهری {{!}} hamshahrionline |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سایت رسمی سریال جنگل آسفالت |ناونیشان=https://asphaltjungle.ir/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251108094734/https://asphaltjungle.ir/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=جنگل آسفالت |زمان=fa-IR |url-status=live}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-03-25 |سەردێڕ=بازیگران سریال جنگل آسفالت [ بیوگرافی + عکس] |ناونیشان=https://techrato.com/506822/actors-of-asphalt-jungle-series/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=تکراتو - زندگی با تکنولوژی |زمان=fa-IR}}</ref> == چیرۆک == هەنگامە بۆ ڕزگارکردنی گیانی براکەی پێویستی بە پارە هەیە.بۆ ئامادەکردنی ئەم پارەیە دەست بۆ مەترسییەکی گەورە دەبات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-06-21 |سەردێڕ=خلاصه داستان قسمت اول تا آخر فصل اول سریال جنگل آسفالت |ناونیشان=https://safheeghtesad.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-33/214752-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%B5%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AA%D8%A7-%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D8%A2%D8%B3%D9%81%D8%A7%D9%84%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=پایگاه خبری - تحلیلی صفحه اقتصاد |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-03-22 |سەردێڕ=سریال «جنگل آسفالت» به شبکه نمایش خانگی رسید + خلاصه و بازیگران سریال جدید پژمان تیمورتاش |ناونیشان=https://www.imna.ir/news/736996/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D8%A2%D8%B3%D9%81%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%B5%D9%87-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=ایمنا |بڵاوکەرەوە=ایمنا خبرگزاری شهری ایران {{!}} IMNA News Agency |زمان=fa}}</ref> == ئەکتەرەکان == * [[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزادە]] پاشا مۆقیمی * [[ئەمیر جەعفەری|ئەمیر جەفەری]] ئیرەج جەلالی - ئیرەج تەڵا * [[ئازادە سەمەدی]] عاتیفە * [[مەریلا زارعی]] هۆما - بانوو * [[فریشتە حوسێنی]] هەنگامە * [[مەسعوود کەرامەتی]] شەمس == وەرزی دووەم == لە هەندێک لە پەڕە هونەرییەکان ئاماژە بەوە کراوە کە «جەنگەڵی ململانێ» لەگەڵ پلاتفۆرمی پەخشکەرەکەی ([[نماوا]]) تووشی کێشەی دارایی بووە، دروستکردنی ڕگیراوە، بڕیارە بگوازرێتەوە بۆ پلاتفۆرمێکی تر ([[فیلمنێت]]). بەڵام ئیسماعیل عەفیفە بەرهەمهێنەری ئەم زنجیرەیە بە هەواڵنێری [[ئاژانسی ھەواڵی تەسنیم|تەسنییمی]] ڕاگەیاند: ئەم جۆرە هەواڵانە ڕاست نین. درێژەی ئەم زنجیرەیە دروست دەکرێت؛ چونکە بۆ ئێمە ڕێزگرتن لە مافی ئەو بینەرانەی کە ئەم زنجیرەیەیان لە وەرزی یەکەمدا بینیوە گرنگە و لە لایەکی تریشەوە، چیرۆکی زنجیرەکە پرسیاری لە مێشکی بینەردا دروست کردووە کە بە سروشتی دەبێت لە وەرزی دووەمدا وەڵام بدرێنەوە و خۆشبەختانە ئێمە كاردانەوەی باشی هەبوو کە بڕیار لەسەر درێژەدان بەم زنجیرەیە دراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1403/05/14/3133942/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D8%A2%D8%B3%D9%81%D8%A7%D9%84%D8%AA2-%D8%A8%D8%A7-%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D8%B0%DA%A9%D8%B1-%D8%AC%D8%AF%D9%91%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C}}</ref> بەڵام دوای ماوەیەک دروستکردنی وەرزی دووەمی زنجیرەکە هەڵوەشایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-18 |سەردێڕ=فصل دوم سریال «جنگل آسفالت» ساخته نمی شود |ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/1075456-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D8%A2%D8%B3%D9%81%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=رکنا |زمان=fa}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == *{{IMDb title|tt31596933}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]] fbz3062y4qnhjribyw4cl2h6ergvfps 3 305481 1689227 2026-10-18T12:30:51Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1689227 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٣٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 86nezy18tu4ixwkxbpq4pmzm44cq1io 0 305482 1689230 2026-10-18T13:06:21Z Shaween 18477 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1372505017|Pietà (Michelangelo)]]» 1689230 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork|image=Pieta de Michelangelo - Vaticano.jpg|alt=The statue features Mary holding Jesus's dead body|image_upright=1.4|title=Pietà<br>{{small|[Our Lady of] Pity}}|artist=[[Michelangelo Buonarroti]]|subject=[[Jesus]] and [[Mary, Mother of Jesus|Mary]]|year=1498–1499|type=Marble|height_metric=174|width_metric=195|height_imperial=68.5|width_imperial=76.8|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Saint Peter's Basilica]], Vatican City|coordinates={{Coord|format=dms|display=inline}}|mapframe=yes|preceded_by=[[Bacchus (Michelangelo)]]|followed_by=[[David (Michelangelo)]]}} '''''پێتا''''' (''مادۆنا دێلا پێتا،'' {{IPA|it|maˈdɔnna della pjeˈta|lang}}; '[خاتوونی] بەزەییمان'؛ 1498–1499) پەیکەرێکی مەڕمەڕیی کارارایە لە [[یەسووع|عیسا]] و مەریەم لە چیای گۆڵگۆتا کە نوێنەرایەتی "خەمی شەشەم"ی [[مریەم|مەریەمی پاکیزە]] دەکات لەلایەن [[میکێلانجێلۆ|مایکل ئەنجێلۆ بونارۆتی]]، لە [[کڵێسای سەنت پیتەر|بازلیکای سانت پیتەر]], [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]], کە بۆی دروستکراوە. کارێکی سەرەکی پەیکەری ڕێنێسانسی ئیتاڵییە و زۆرجار وەک سەرەتای ڕێنێسانسی باڵا وەرگیراوە. پەیکەرەکە ئەو ساتەی گرتووە کە عیسا کە لە خاچ دابەزێنراوە، دەدرێتە مەریەمی دایکی. مەریەم لە عیسا گەنجتر دەردەکەوێت؛ مێژوونووسانی هونەر پێیان وایە مایکل ئەنجێلۆ لە بڕگەیەک لە [[کۆمیدیای یەزدانی|کۆمیدیای ئیلاهی]] [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ ئەلگیێری ئیلهام]] وەرگرتووە: "ئەی دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت [...] شایستەیی تۆ سروشتی مرۆڤی ئەوەندە بەرزکردەوە کە دروستکەری ئیلاهییەکەی درێغی نەکردووە لە بوون بە بوونەوەرەکەی" (''پارادیسۆ''، کانتۆی XXXIII). لێکدانەوەی جوانیناسیی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' لە پەیکەری ئیتاڵیدا بێ وێنەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=3 April 2020 |ناونیشان=https://www.romeandyou.org/en/michelangelos-pieta-the-sculptural-masterpiece-of-the-15th-century/ |ڕێکەوتی سەردان=3 April 2020 |وێبگە=www.romeandyou.org}}</ref> چونکە فۆرمەکانی سەرەتایی سروشتگەرایی لەگەڵ ئایدیاڵە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسەکانی]] [[جوانی|جوانی کلاسیک]] هاوسەنگ دەکات. پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن کاردیناڵێکی فەرەنسی بەناوی ژان بیلهێرس دی لاگرۆلاس کە ئەوکات باڵیۆزی فەرەنسا بوو لە ڕۆما فەرمانی پێکرابوو . پەیکەرەکە دروستکرابێت، ڕەنگە وەکو تابلۆیەکی قوربانگا، بۆ کەنیسەی پرسەی کاردیناڵەکە لە کۆنی سانت پیتەرز . کاتێک ئەمە ڕووخێنرا پارێزراو بوو، و دواتر شوێنی ئێستای گرت، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پەیکەرەکە ناچار بوو نۆژەن بکرێتەوە دوای ئەوەی فیگەری مەریەم لە یەکشەممەی پەنتەکۆستی ساڵی ١٩٧٢ تێکدرا ؛ دوای ڕووداوەکە، پەیکەرەکە بە شاشەیەکی شووشەی دژە فیشەک پارێزراو بوو کە لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠٢٤ گۆڕدرا و مۆدێرن کرا وەک ئامادەکارییەک بۆ یۆبیلی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.theguardian.com/notesandqueries/query/0,5753,-2565,00.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-08-06 |وێبگە=www.theguardian.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-11-29 |ناونیشان=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2024-11/michelangelo-s-pieta-shines-again-in-st-peter-s-basilica.html |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-24 |وێبگە=www.vaticannews.va |زمان=en}}</ref> == مێژوو == [[File:Pietà_-_Hallwylska_museet_-_107520.tif|وێنۆک| وێنە ڕێزدارەکە بە تاجی ڕەسەنی کانۆنیکی خۆیەوە لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ بە فەرمانی پاپای پاپا ئۆربانی هەشتەم . وێنە نزیکەی، ٢٤ی ئایاری ١٨٨٨.]] پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن قەشەی پێشووی کۆندۆم کاردیناڵ جان دی ڤیلیێرس دو لاگرۆلاسەوە ڕاسپێردرابوو . پەیکەرەکە بە مەبەستی ئەوە بووە کە ببێتە تابلۆیەکی قوربانگا بۆ کەنیسەی پرسەکەی لەناو بازلیکای پیرۆزی پیتەری کۆن . دواتر کەنیسەی سەینت پترۆنیلا ڕووخێنرا و دواتر پەیکەرەکە گواسترایەوە بۆ شوێنی ئێستای، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پێکهاتەکەی [[ھەرەم|هەرەمییە]], و [[سەر (ئەندازە)|لوتکەکەی]] هاوکاتە لەگەڵ سەری مەریەم. پەیکەرەکە وردە وردە لە خوارەوەی پەردەی جلەکەی مەریەم فراوانتر دەبێت، تا بنکە، بەردی گۆلگۆتا . ژمارەکان تەواو لە ڕێژە دەرچوون، بەهۆی سەختی وێناکردنی پیاوێکی تەواو گەورە کە بە درێژایی تەواو لە چەناگەی ژنێکدا کەوتووە. زۆربەی جەستەی مێری بەهۆی پەردەی مۆنۆمێنتالەکەیەوە شاراوەتەوە و پەیوەندی فیگەرەکان تەواو سروشتی دەردەکەوێت. لێکدانەوەی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' زۆر جیاواز بوو لەوانەی پێشتر لەلایەن هونەرمەندەکانی دیکەوە دروستکرابوون، چونکە مەریەمێکی گەنج و جوانی پەیکەرسازی کرد نەک ژنێکی سروشتی گەورەتر (تەمەن ٤٥+ ساڵ) کە دەبێ هاوتا بێت لەگەڵ تەمەنی سروشتی کوڕەکەی، عیسا (تەمەن ٣٣ ساڵ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-04-14 |ناونیشان=https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-09-03 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=Official tourist service for Saint Peter's Basilica |زمان=en-US}}</ref> نیشانەکانی لەخاچدان سنووردارە بە نیشانە زۆر بچووکەکانی بزمار و ئاماژەیە بۆ برینەکەی لای عیسا. بەم پێیە، ڕووخساری مەسیح نیشانەکانی سۆز دەرناخات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180618160925/http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2018 |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=RomaViva.com}}</ref>  بەپێی لێکدانەوەیەکی تر، کاتێک مایکل ئەنجێلۆ دەستی کرد بە دروستکردنی ''Pietà'' ی خۆی، ویستویەتی بەرهەمێک دروست بکات کە بە "وێنەی دڵ" وەسفی کردووە.<ref>{{Cite book|last=McNeese|first=Tim|url=https://archive.org/details/michelangelo00mcne|title=Michelangelo: Painter, Sculptor, and Architect|publisher=Chelsea House Publishers|year=2005|isbn=9780791086278|pages=[https://archive.org/details/michelangelo00mcne/page/n48 43]|url-access=limited}}</ref> دوو کونە کونکراو لە سەری سەرەوەی مەریەمی پاکیزە دانراون، کە سەردەمانێک پشتگیری ئەو بارەی دەکرد کە دوو فریشتەی هەڵکشاوی تێدابوو، لە کاتێکدا کونێکی دیکە لە سەری سەرەوەی وێنەی مەسیحدایە. == تەمەنی مەریەم == [[File:Scan_the_World_-_Pietà_(Michelangelo).stl|alt=|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی]] مەریەم وەک زۆر گەنج نیشان دەدرێت بۆ دایکی کوڕێکی تەمەن نزیکەی ٣٣ ساڵ، ئەمەش شتێکی نامۆ نییە لە وێناکردنی ئازارەکانی مەسیح لەو کاتەدا. بۆ ئەمەش ڕوونکردنەوەی جۆراوجۆر پێشنیار کراوە. یەکێکیان ئەوەیە کە گەنجی هێمای پاکی نەفەوتاویەتی، وەک چۆن مایکل ئەنجێلۆ خۆی بە ژیاننامەنووسەکەی، هاووڵاتی و پەیکەرتاشی ڕۆمانی ئاسکانیۆ کۆندیڤی گوتووە :   تیۆرێکی دیکە باس لەوە دەکات کە مامەڵەی مایکل ئەنجێلۆ لەگەڵ ئەو بابەتەدا لە ژێر کاریگەری خولیای ئەو بۆ [[دانتێ ئەلیگیێری|کۆمیدیای]] ''[[کۆمیدیای یەزدانی|ئیلاهی]]'' دانتێ بووە: ئەوەندە باش ئاشنا بووە بەو کارە کە کاتێک دەچووە [[بۆلۆنیا]]، پارەی میواندارییەکەی داوە بە خوێندنەوەی ئایەتەکانی لێ. لە ''پارادیسۆ'' (کانتۆی شازدەهەمی شیعرەکەدا)، سانت بێرناردی کلێرڤۆکس لە دوعایەکدا بۆ مەریەمی پاکیزە، دەڵێت: {{Lang|it|"Vergine madre, figlia del tuo figlio"}} ("دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت"). == تاجە گوڵینەی کانۆنیکی == ئۆربان هەشتەم فەرمانی تاجە گوڵینەی کانۆنی بە وێنەی ماریان بەخشی لە ڕێگەی گا پاپایەکەیەوە ''کە دۆمینا کۆرۆناتۆم ئیست کە'' لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ واژۆ و نوتەری کرد و بەخشییە بەخشەرەکەی، لۆرد ئاسکانیۆ سفۆرزا ی پالاڤیچینی و قەشەی کانۆنی بابەتی ڤاتیکان، مۆنسینۆر ئوگۆ ئوبالدینی. تاجە گوڵینەی هەڵکشاو لەلایەن پیشەسازی ئیتاڵی، فانتینۆ تاگلیێتی دروستکراوە، کە لەو کاتەدا ٥٦٤ دراوی سکودۆی ئیتاڵی وەرگرتووە. ڕێوڕەسمی فەرمی تاجە گوڵینە لە ٣١ی ئابی ١٦٣٧ لە سێدارە درا. فریشتە کەروبیەکان لە ساڵی ١٧١٣ لەلایەن نەوەکەیەوە زیادکران، دواتر لە ساڵی ١٧٤٩ گواسترانەوە بۆ کەنیسەی کۆری پیرۆز لەناو == دوای تەواو بوونی == [[File:Vatikan,_Petersdom,_der_Altar_der_unbefleckten_Empfängnis.JPG|وێنۆک| پایە گەورەکانی کەنیسەی کۆری پیرۆز، کە دوو فریشتەی کەڕوبی لە ساڵی ١٧٤٩ لە وێنەی ''پیتا'' گواسترانەوە. هەروەها وێنەی ماریان بە شێوەیەکی پاپا لەلایەن پیۆسی نۆیەم (١٨٥٤) و پیۆسی دەیەم (١٩٠٤)ەوە تاجی سەری دانرا.]] دوای تەواوبوونی، یەکەم ماڵی ''پیتا'' کەنیسەی سانت پترۆنیلا{{'}}، کە گۆڕێکی ڕۆمانی بازنەیی بوو کە بەسترابووەوە بە ترانزێتی باشووری سانت پیتەرزەوە، لەگەڵ چەندین کەنیسەی لاوەکی کە لە فەزای ناوەندییەوە تیشک دەدرایەوە. کاردیناڵ یەکێک لەمانەی وەک کەنیسەی پرسەکەی هەڵبژارد. لە کاتێکدا ئێستا هیچ دڵنیایییەک نییە، بەڵام مەزەندە دەکرێت کە هەریەکێک لەم شوێنەوارانە نزیکەی ٤.٥ مەتر پان و ٢ مەتر قووڵی هەبووبێت. دواتر کەنیسە لەلایەن دۆناتۆ برامانتەوە لە کاتی دووبارە دروستکردنەوەی بازیلیکاکەدا ڕووخێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> بەپێی وتەی جۆرجۆ ڤاساری ، دوای ماوەیەکی کەم لە دانانی ''پیتاکەی'' ، مایکل ئەنجێلۆ گوێی لە کەسێک بووە کە تێبینی دەکات (یان پرسیاری لە سەردانکەران کردووە دەربارەی پەیکەرتاشەکە) کە ئەوە کاری پەیکەرتاشێکی دیکەیە، کریستۆفۆرۆ سۆلاری ، کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر پەیکەرەکە کردووە. <ref>William E. Wallace, 1995 ''Life and Early Works (Michelangelo: Selected Scholarship in English)'' {{ISBN|0-8153-1823-5}} p. 233</ref> مایکل ئەنجێلۆ وشەکانی لەسەر ئەو پەڕۆیە هەڵکەند کە بەسەر سنگی مێریدا ڕادەکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Majanlahti |first=Anthony |ڕێکەوت=2023-03-30 |ناونیشان=https://hyperallergic.com/781165/michelangelos-signature-and-the-myth-of-genius/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-07 |وێبگە=Hyperallergic |زمان=en-US}}</ref> {{Lang|la|'''MICHÆLANGELVS BONAROTVS FLORENTINVS FACIEBAT'''}} (بە ئینگلیزی: "Michelangelo Buonarroti، فلۆرانسییەکە ئەمەی دروستکردووە") واژۆکە دەنگدانەوەی ئەو واژۆیەیە کە هونەرمەندەکانی یۆنانی کۆن ئەپێلێس و پۆلیکلیتۆس بەکاریان هێناوە . تاکە کار بوو کە تا ئێستا واژۆی لەسەر کردبێت. هەروەها ڤاساری ئەو حیکایەتە دەگێڕێتەوە کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ لە تەقینەوەی شانازییەکەی پەشیمان بووەتەوە و سوێندی خواردووە هەرگیز واژۆ لەسەر بەرهەمێکی دیکەی دەستی نەکات.<ref name="bbc">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/02_february/05/divine_michelangelo_overview.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2008-12-08 |وێبگە=BBC}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Aileen June Wang |year=2004 |title=Michelangelo's Signature |journal=The Sixteenth Century Journal |volume=35 |issue=2 |pages=447–473 |doi=10.2307/20476944 |jstor=20476944 |s2cid=188333712}}</ref> دوای پەنجا ساڵ، ڤاساری سەبارەت بە پیتا ئەمانەی خوارەوەی ڕاگەیاند:   == مایکل ئەنجێلۆ پیتاسەکانی تر == دوای چەند دەیەیەک، مایکل ئەنجێلۆ دوو جار گەڕایەوە سەر بابەتی پیتا ، بەڵام هیچ کام لەم دوو کارانە تەواو نەبوون. پیتا فلۆرانسی لە ساڵی 1990دا. ١٥٤٧ – ١٥٥٣ وادیارە بۆ گۆڕی خۆی بوو، بەڵام دوای چەند ساڵێک کارکردن وازی لێ هێنرا. زۆرجار پێی دەوترێت ''Deposition'', کە نوێنەرایەتی ساتێک دەکات کەمێک پێشتر لە چیرۆکەکەدا. ڕۆندانی پیتا لە ساڵی ١٥٥٢ دەستی پێکردووە، و هێشتا زۆر تەواو نەبووە لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٥٦٤؛ شەش ڕۆژ پێشتر کاری لەسەر دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://artsandculture.google.com/story/the-rondanini-piet%C3%A0/1gVhlDFJoqLnIw |ڕێکەوتی سەردان=2026-08-24 |وێبگە=Google Arts & Culture |زمان=en}}</ref> == نۆژەنکردنەوە == دوای نەخشاندنی ''پیتا'' زیانێکی زۆری بەرکەوت. چوار پەنجەی دەستی چەپی مێری کە لە کاتی جوڵاندنێکدا شکا، لە ساڵی ١٧٣٦ لەلایەن پەیکەرتاشی ڕۆمانی جوزێپی لیریۆنی (١٦٩٠-١٧٤٦)ەوە بە شێوەیەکی پیشەیی نۆژەنکرانەوە. زانایانی مۆدێرن ئەمڕۆ دابەشبوون لەسەر ئەوەی کە ئایا نۆژەنکەرەوە ئازادییە هونەریەکانی گرتۆتەبەر بۆ ئەوەی ئاماژەکانی دەستی زیاتر "ڕێکتۆریک" بێت.{{ژێدەر پێویستە|date=November 2024}} == ١٩٦٤ پێشانگای جیهانی == لە ساڵی ١٩٦٤دا، ''پیتا'' لەلایەن ڤاتیکانەوە بە قەرز درا بە پێشانگای جیهانی نیویۆرک لە ساڵانی ١٩٦٤-١٩٦٥ بۆ ئەوەی لە کۆشکی ڤاتیکان دابنرێت. قەشە سەرەکی پێشووی نیویۆرک ، کاردیناڵ فرانسیس سپێلمان بە فەرمی داوای پەیکەرەکەی لە پاپا جۆن بیست و سێیەم کرد، ئێدوارد ئێم کینی، بەڕێوەبەری کڕین و کەشتیوانی خزمەتگوزارییەکانی فریاگوزاری کاسۆلیکی – USCC، بۆ سەرۆکایەتی تیمەکانی گواستنەوەی ڤاتیکان دەستنیشان کرد. پەیکەرەکە لەناو سندوقێکی داردا نێردراوە {{Convert|2.5|inch|cm}} بووە ئەستووری لەگەڵ {{Convert|8|inch|cm}} بنەما، بەستراوەتەوە بە سەقفی لاینەری <nowiki><i id="mw5g">کریستۆفۆرۆ کۆڵۆمبۆ</i></nowiki> ؛ لە ئەگەری ڕووداوێکدا، سندوقەکە کوشنینگی تێدابوو کە ئەوەندە ئەستوور بوو کە لە ئاودا دەسوڕایەوە، و بیکۆنێکی شوێنی فریاگوزاری و هەروەها پەڕۆیەکی نیشاندەری بەسترابوو. لە پێشانگاکەدا خەڵک بۆ چەندین کاتژمێر لە ڕیزدا وەستابوون بۆ ئەوەی چاوێک لە پشتێنەیەکی گواستنەوە ببینن کە بە پەیکەرەکەدا تێپەڕیبوو. دوای ئەوە گەڕێنرایەوە بۆ ڤاتیکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nywf64.com/vatican04.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=New York World's Fair 1964/1965 |پەڕە=4}}</ref> لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٦٥ گەڕێنرایەوە بۆ بازلیکای سانت پیتەر. لە کاتی گۆڕینیدا، کێشی پەیکەرە مەڕمەڕەکە کەڤەرێکی هەواگۆڕکێی کانزایی لە زەویدا شکاند و سندوقەکەی مەیل کرد. سەرەڕای ترسی ئەوەی کە ئەم جەنجاڵییە زیان بە پەیکەرەکە گەیاندبێت، بەڵام ''پیتا'' بەبێ زیان گەڕێنرایەوە بۆ شوێنی خۆی. لە وتارەکەی ''[[نیویۆرک تایمز|نیویۆرک تایمزدا]]'' کە باس لە گەڕانەوەی پەیکەرەکە دەکات، هاتووە: "بە فەرمانی پاپا پاوڵی شەشەم جارێکی دیکە گەشت ناکات". == تێکدان == [[File:Pietà_vaticana_dopo_il_vandalismo,_1972.jpg|وێنۆک| دیمەنێکی وردی پەیکەرەکە کە قۆڵ و لووت و چاوی تێکچووە، ئایاری ١٩٧٢]] گەورەترین زیان لە ٢١ی ئایاری ١٩٧٢ ( یەکشەممەی پەنتەکۆست ) ڕوویدا، کاتێک جیۆلۆجیستێکی دەروونی تێکچوو، لاسلۆ تۆتی ئوسترالی کە لەدایکبووی هەنگارییە، ڕۆیشت بۆ ناو کەنیسە و بە چەقۆی جیۆلۆجیستێک هێرشی کردە سەر پەیکەرەکە لەکاتێکدا هاوار دەکات "من عیسا مەسیحم؛ لە مردووەکان هەستاومەوە!" بە ١٥ لێدان قۆڵی مێری لە ئەژنۆی لابرد و پارچەیەک لە لوتی لێدا و یەکێک لە پێڵوەکانی چەقاند. هاووڵاتییەکی ئەمریکی بوو، بۆب کاسیلی خەڵکی شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری یەکێک بوو لە یەکەم کەسەکان کە تۆتی لە ''پیتا'' دوورخستەوە. ئەم ڕووداوانەی خوارەوەی وەبیر هێنایەوە:   دوای هێرشەکە، کارەکە بە زەحمەت نۆژەنکرایەوە و گەڕایەوە شوێنی خۆی لەناو بازیلیکاکەدا، تەنها لە لای ڕاستی دەروازەکەوە، لە نێوان دەرگای پیرۆز و قوربانگای سانت سێباستیان, و ئێستا بە پانێڵێکی شووشەی ئەکریلیکی دژە فیشەک پارێزراوە. لە کاتی نۆژەنکردنەوەکەدا، M ی سەرەتایی دۆزرایەوە کە لەسەر کفنی مێری نەخشێنرابوو، ئەمەش وایکرد کە ''پیتا'' تاکە بەرهەم بێت کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردبێت. بینەران زۆرێک لەو پارچە مەڕمەڕانەیان برد کە فڕیون. دواتر هەندێک پارچە گەڕێنرانەوە، بەڵام زۆربەیان نەگەڕێنرانەوە، لەنێویاندا لوتی مێری کە دەبوو لە بلۆکێکەوە دروست بکرێتەوە کە لە پشتیەوە بڕابوو. == هەروەها سەیری بکە == * پیتا * ئەستێرەیەکی بچووک 274472 Pietà * کۆپیەکانی فیلمی <nowiki><i id="mwASk">Pietà</i></nowiki> ی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی پەیکەرەکانی عیسا * لیستی بەرهەمەکانی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان {{Clear}} == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == خوێندنەوەی زیاتر == * پۆپ-هێنسی، جۆن (١٩٩٦). ''پەیکەری ڕێنێسانسی باڵا و بارۆکی ئیتاڵی'' . لەندەن: فایدۆن * هیبارد، هاوارد . ١٩٧٤. ''مایکل ئەنجێلۆ'' . نیویۆرک: هارپەر و ڕۆ. * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=mt%2013:55-56&version=31 مەتا ١٣:٥٥-٥٦] گەڕان بەدوای بڕگەکاندا – وەشانی نێودەوڵەتی نوێ BibleGateway.com * واڵاس، ویلیام ئی. (٢٠٠٩). ''مایکل ئەنجێلۆ؛ هونەرمەند و پیاو و کاتەکانی'' . کامبریج: چاپخانەی زانکۆی کامبریج.{{ISBN|0521111994}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline|Pietà of the Saint Peter's Basilica by Michelangelo Buonarroti}} * [http://www.vatican.va/various/basiliche/san_pietro/vr_tour/Media/VR/St_Peter_Pieta/index.html vatican.va] * [https://www.michelangelo.org/pieta.jsp 10 Facts That You Don't Know About Michelangelo's ''Pietà''] * [http://www.la-pieta.org/_page_/gallery/photorama Robert Hupka's ''Pietà'' Picture gallery] * [http://michelangelomodels.com/m-models/pieta_arm.html Models of wax and clay used by Michelangelo in making his sculpture and paintings] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|41|54|8|N|12|27|12|E}}{{Michelangelo|sculpture}}{{High Renaissance}}{{Vatican City topics}}{{Sculptures}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] b7tly3zyblfokiz21i23xlsgcnlubqa 1689231 1689230 2026-10-18T13:10:09Z Shaween 18477 1689231 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork|image=Pieta de Michelangelo - Vaticano.jpg|alt=The statue features Mary holding Jesus's dead body|image_upright=1.4|title=Pietà<br>{{small|[Our Lady of] Pity}}|artist=[[میکێلانجێلۆ]]|subject=[[Jesus]] and [[Mary, Mother of Jesus|Mary]]|year=١٤٩٨–١٤٩٩|type=Marble|height_metric=174|width_metric=195|height_imperial1499=68.5|width_imperial=76.8|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Saint Peter's Basilica]], Vatican City|coordinates={{Coord|format=dms|display=inline}}|mapframe=yes|preceded_by=[[Bacchus (Michelangelo)]]|followed_by=[[David (Michelangelo)]]}} '''''پێتا''''' (''مادۆنا دێلا پێتا،'' {{IPA|it|maˈdɔnna della pjeˈta|lang}}; '[خاتوونی] بەزەییمان'؛ 1498–1499) پەیکەرێکی مەڕمەڕیی کارارایە لە [[یەسووع|عیسا]] و مەریەم لە چیای گۆڵگۆتا کە نوێنەرایەتی "خەمی شەشەم"ی [[مریەم|مەریەمی پاکیزە]] دەکات لەلایەن [[میکێلانجێلۆ|مایکل ئەنجێلۆ بونارۆتی]]، لە [[کڵێسای سەنت پیتەر|بازلیکای سانت پیتەر]], [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]], کە بۆی دروستکراوە. کارێکی سەرەکی پەیکەری ڕێنێسانسی ئیتاڵییە و زۆرجار وەک سەرەتای ڕێنێسانسی باڵا وەرگیراوە. پەیکەرەکە ئەو ساتەی گرتووە کە عیسا کە لە خاچ دابەزێنراوە، دەدرێتە مەریەمی دایکی. مەریەم لە عیسا گەنجتر دەردەکەوێت؛ مێژوونووسانی هونەر پێیان وایە مایکل ئەنجێلۆ لە بڕگەیەک لە [[کۆمیدیای یەزدانی|کۆمیدیای ئیلاهی]] [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ ئەلگیێری ئیلهام]] وەرگرتووە: "ئەی دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت [...] شایستەیی تۆ سروشتی مرۆڤی ئەوەندە بەرزکردەوە کە دروستکەری ئیلاهییەکەی درێغی نەکردووە لە بوون بە بوونەوەرەکەی" (''پارادیسۆ''، کانتۆی XXXIII). لێکدانەوەی جوانیناسیی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' لە پەیکەری ئیتاڵیدا بێ وێنەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=3 April 2020 |ناونیشان=https://www.romeandyou.org/en/michelangelos-pieta-the-sculptural-masterpiece-of-the-15th-century/ |ڕێکەوتی سەردان=3 April 2020 |وێبگە=www.romeandyou.org}}</ref> چونکە فۆرمەکانی سەرەتایی سروشتگەرایی لەگەڵ ئایدیاڵە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسەکانی]] [[جوانی|جوانی کلاسیک]] هاوسەنگ دەکات. پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن کاردیناڵێکی فەرەنسی بەناوی ژان بیلهێرس دی لاگرۆلاس کە ئەوکات باڵیۆزی فەرەنسا بوو لە ڕۆما فەرمانی پێکرابوو . پەیکەرەکە دروستکرابێت، ڕەنگە وەکو تابلۆیەکی قوربانگا، بۆ کەنیسەی پرسەی کاردیناڵەکە لە کۆنی سانت پیتەرز . کاتێک ئەمە ڕووخێنرا پارێزراو بوو، و دواتر شوێنی ئێستای گرت، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پەیکەرەکە ناچار بوو نۆژەن بکرێتەوە دوای ئەوەی فیگەری مەریەم لە یەکشەممەی پەنتەکۆستی ساڵی ١٩٧٢ تێکدرا ؛ دوای ڕووداوەکە، پەیکەرەکە بە شاشەیەکی شووشەی دژە فیشەک پارێزراو بوو کە لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠٢٤ گۆڕدرا و مۆدێرن کرا وەک ئامادەکارییەک بۆ یۆبیلی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.theguardian.com/notesandqueries/query/0,5753,-2565,00.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-08-06 |وێبگە=www.theguardian.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-11-29 |ناونیشان=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2024-11/michelangelo-s-pieta-shines-again-in-st-peter-s-basilica.html |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-24 |وێبگە=www.vaticannews.va |زمان=en}}</ref> == مێژوو == [[File:Pietà_-_Hallwylska_museet_-_107520.tif|وێنۆک| وێنە ڕێزدارەکە بە تاجی ڕەسەنی کانۆنیکی خۆیەوە لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ بە فەرمانی پاپای پاپا ئۆربانی هەشتەم . وێنە نزیکەی، ٢٤ی ئایاری ١٨٨٨.]] پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن قەشەی پێشووی کۆندۆم کاردیناڵ جان دی ڤیلیێرس دو لاگرۆلاسەوە ڕاسپێردرابوو . پەیکەرەکە بە مەبەستی ئەوە بووە کە ببێتە تابلۆیەکی قوربانگا بۆ کەنیسەی پرسەکەی لەناو بازلیکای پیرۆزی پیتەری کۆن . دواتر کەنیسەی سەینت پترۆنیلا ڕووخێنرا و دواتر پەیکەرەکە گواسترایەوە بۆ شوێنی ئێستای، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پێکهاتەکەی [[ھەرەم|هەرەمییە]], و [[سەر (ئەندازە)|لوتکەکەی]] هاوکاتە لەگەڵ سەری مەریەم. پەیکەرەکە وردە وردە لە خوارەوەی پەردەی جلەکەی مەریەم فراوانتر دەبێت، تا بنکە، بەردی گۆلگۆتا . ژمارەکان تەواو لە ڕێژە دەرچوون، بەهۆی سەختی وێناکردنی پیاوێکی تەواو گەورە کە بە درێژایی تەواو لە چەناگەی ژنێکدا کەوتووە. زۆربەی جەستەی مێری بەهۆی پەردەی مۆنۆمێنتالەکەیەوە شاراوەتەوە و پەیوەندی فیگەرەکان تەواو سروشتی دەردەکەوێت. لێکدانەوەی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' زۆر جیاواز بوو لەوانەی پێشتر لەلایەن هونەرمەندەکانی دیکەوە دروستکرابوون، چونکە مەریەمێکی گەنج و جوانی پەیکەرسازی کرد نەک ژنێکی سروشتی گەورەتر (تەمەن ٤٥+ ساڵ) کە دەبێ هاوتا بێت لەگەڵ تەمەنی سروشتی کوڕەکەی، عیسا (تەمەن ٣٣ ساڵ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-04-14 |ناونیشان=https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-09-03 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=Official tourist service for Saint Peter's Basilica |زمان=en-US}}</ref> نیشانەکانی لەخاچدان سنووردارە بە نیشانە زۆر بچووکەکانی بزمار و ئاماژەیە بۆ برینەکەی لای عیسا. بەم پێیە، ڕووخساری مەسیح نیشانەکانی سۆز دەرناخات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180618160925/http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2018 |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=RomaViva.com}}</ref>  بەپێی لێکدانەوەیەکی تر، کاتێک مایکل ئەنجێلۆ دەستی کرد بە دروستکردنی ''Pietà'' ی خۆی، ویستویەتی بەرهەمێک دروست بکات کە بە "وێنەی دڵ" وەسفی کردووە.<ref>{{Cite book|last=McNeese|first=Tim|url=https://archive.org/details/michelangelo00mcne|title=Michelangelo: Painter, Sculptor, and Architect|publisher=Chelsea House Publishers|year=2005|isbn=9780791086278|pages=[https://archive.org/details/michelangelo00mcne/page/n48 43]|url-access=limited}}</ref> دوو کونە کونکراو لە سەری سەرەوەی مەریەمی پاکیزە دانراون، کە سەردەمانێک پشتگیری ئەو بارەی دەکرد کە دوو فریشتەی هەڵکشاوی تێدابوو، لە کاتێکدا کونێکی دیکە لە سەری سەرەوەی وێنەی مەسیحدایە. == تەمەنی مەریەم == [[File:Scan_the_World_-_Pietà_(Michelangelo).stl|alt=|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی]] مەریەم وەک زۆر گەنج نیشان دەدرێت بۆ دایکی کوڕێکی تەمەن نزیکەی ٣٣ ساڵ، ئەمەش شتێکی نامۆ نییە لە وێناکردنی ئازارەکانی مەسیح لەو کاتەدا. بۆ ئەمەش ڕوونکردنەوەی جۆراوجۆر پێشنیار کراوە. یەکێکیان ئەوەیە کە گەنجی هێمای پاکی نەفەوتاویەتی، وەک چۆن مایکل ئەنجێلۆ خۆی بە ژیاننامەنووسەکەی، هاووڵاتی و پەیکەرتاشی ڕۆمانی ئاسکانیۆ کۆندیڤی گوتووە :   تیۆرێکی دیکە باس لەوە دەکات کە مامەڵەی مایکل ئەنجێلۆ لەگەڵ ئەو بابەتەدا لە ژێر کاریگەری خولیای ئەو بۆ [[دانتێ ئەلیگیێری|کۆمیدیای]] ''[[کۆمیدیای یەزدانی|ئیلاهی]]'' دانتێ بووە: ئەوەندە باش ئاشنا بووە بەو کارە کە کاتێک دەچووە [[بۆلۆنیا]]، پارەی میواندارییەکەی داوە بە خوێندنەوەی ئایەتەکانی لێ. لە ''پارادیسۆ'' (کانتۆی شازدەهەمی شیعرەکەدا)، سانت بێرناردی کلێرڤۆکس لە دوعایەکدا بۆ مەریەمی پاکیزە، دەڵێت: {{Lang|it|"Vergine madre, figlia del tuo figlio"}} ("دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت"). == تاجە گوڵینەی کانۆنیکی == ئۆربان هەشتەم فەرمانی تاجە گوڵینەی کانۆنی بە وێنەی ماریان بەخشی لە ڕێگەی گا پاپایەکەیەوە ''کە دۆمینا کۆرۆناتۆم ئیست کە'' لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ واژۆ و نوتەری کرد و بەخشییە بەخشەرەکەی، لۆرد ئاسکانیۆ سفۆرزا ی پالاڤیچینی و قەشەی کانۆنی بابەتی ڤاتیکان، مۆنسینۆر ئوگۆ ئوبالدینی. تاجە گوڵینەی هەڵکشاو لەلایەن پیشەسازی ئیتاڵی، فانتینۆ تاگلیێتی دروستکراوە، کە لەو کاتەدا ٥٦٤ دراوی سکودۆی ئیتاڵی وەرگرتووە. ڕێوڕەسمی فەرمی تاجە گوڵینە لە ٣١ی ئابی ١٦٣٧ لە سێدارە درا. فریشتە کەروبیەکان لە ساڵی ١٧١٣ لەلایەن نەوەکەیەوە زیادکران، دواتر لە ساڵی ١٧٤٩ گواسترانەوە بۆ کەنیسەی کۆری پیرۆز لەناو == دوای تەواو بوونی == [[File:Vatikan,_Petersdom,_der_Altar_der_unbefleckten_Empfängnis.JPG|وێنۆک| پایە گەورەکانی کەنیسەی کۆری پیرۆز، کە دوو فریشتەی کەڕوبی لە ساڵی ١٧٤٩ لە وێنەی ''پیتا'' گواسترانەوە. هەروەها وێنەی ماریان بە شێوەیەکی پاپا لەلایەن پیۆسی نۆیەم (١٨٥٤) و پیۆسی دەیەم (١٩٠٤)ەوە تاجی سەری دانرا.]] دوای تەواوبوونی، یەکەم ماڵی ''پیتا'' کەنیسەی سانت پترۆنیلا{{'}}، کە گۆڕێکی ڕۆمانی بازنەیی بوو کە بەسترابووەوە بە ترانزێتی باشووری سانت پیتەرزەوە، لەگەڵ چەندین کەنیسەی لاوەکی کە لە فەزای ناوەندییەوە تیشک دەدرایەوە. کاردیناڵ یەکێک لەمانەی وەک کەنیسەی پرسەکەی هەڵبژارد. لە کاتێکدا ئێستا هیچ دڵنیایییەک نییە، بەڵام مەزەندە دەکرێت کە هەریەکێک لەم شوێنەوارانە نزیکەی ٤.٥ مەتر پان و ٢ مەتر قووڵی هەبووبێت. دواتر کەنیسە لەلایەن دۆناتۆ برامانتەوە لە کاتی دووبارە دروستکردنەوەی بازیلیکاکەدا ڕووخێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> بەپێی وتەی جۆرجۆ ڤاساری ، دوای ماوەیەکی کەم لە دانانی ''پیتاکەی'' ، مایکل ئەنجێلۆ گوێی لە کەسێک بووە کە تێبینی دەکات (یان پرسیاری لە سەردانکەران کردووە دەربارەی پەیکەرتاشەکە) کە ئەوە کاری پەیکەرتاشێکی دیکەیە، کریستۆفۆرۆ سۆلاری ، کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر پەیکەرەکە کردووە. <ref>William E. Wallace, 1995 ''Life and Early Works (Michelangelo: Selected Scholarship in English)'' {{ISBN|0-8153-1823-5}} p. 233</ref> مایکل ئەنجێلۆ وشەکانی لەسەر ئەو پەڕۆیە هەڵکەند کە بەسەر سنگی مێریدا ڕادەکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Majanlahti |first=Anthony |ڕێکەوت=2023-03-30 |ناونیشان=https://hyperallergic.com/781165/michelangelos-signature-and-the-myth-of-genius/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-07 |وێبگە=Hyperallergic |زمان=en-US}}</ref> {{Lang|la|'''MICHÆLANGELVS BONAROTVS FLORENTINVS FACIEBAT'''}} (بە ئینگلیزی: "Michelangelo Buonarroti، فلۆرانسییەکە ئەمەی دروستکردووە") واژۆکە دەنگدانەوەی ئەو واژۆیەیە کە هونەرمەندەکانی یۆنانی کۆن ئەپێلێس و پۆلیکلیتۆس بەکاریان هێناوە . تاکە کار بوو کە تا ئێستا واژۆی لەسەر کردبێت. هەروەها ڤاساری ئەو حیکایەتە دەگێڕێتەوە کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ لە تەقینەوەی شانازییەکەی پەشیمان بووەتەوە و سوێندی خواردووە هەرگیز واژۆ لەسەر بەرهەمێکی دیکەی دەستی نەکات.<ref name="bbc">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/02_february/05/divine_michelangelo_overview.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2008-12-08 |وێبگە=BBC}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Aileen June Wang |year=2004 |title=Michelangelo's Signature |journal=The Sixteenth Century Journal |volume=35 |issue=2 |pages=447–473 |doi=10.2307/20476944 |jstor=20476944 |s2cid=188333712}}</ref> دوای پەنجا ساڵ، ڤاساری سەبارەت بە پیتا ئەمانەی خوارەوەی ڕاگەیاند:   == مایکل ئەنجێلۆ پیتاسەکانی تر == دوای چەند دەیەیەک، مایکل ئەنجێلۆ دوو جار گەڕایەوە سەر بابەتی پیتا ، بەڵام هیچ کام لەم دوو کارانە تەواو نەبوون. پیتا فلۆرانسی لە ساڵی 1990دا. ١٥٤٧ – ١٥٥٣ وادیارە بۆ گۆڕی خۆی بوو، بەڵام دوای چەند ساڵێک کارکردن وازی لێ هێنرا. زۆرجار پێی دەوترێت ''Deposition'', کە نوێنەرایەتی ساتێک دەکات کەمێک پێشتر لە چیرۆکەکەدا. ڕۆندانی پیتا لە ساڵی ١٥٥٢ دەستی پێکردووە، و هێشتا زۆر تەواو نەبووە لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٥٦٤؛ شەش ڕۆژ پێشتر کاری لەسەر دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://artsandculture.google.com/story/the-rondanini-piet%C3%A0/1gVhlDFJoqLnIw |ڕێکەوتی سەردان=2026-08-24 |وێبگە=Google Arts & Culture |زمان=en}}</ref> == نۆژەنکردنەوە == دوای نەخشاندنی ''پیتا'' زیانێکی زۆری بەرکەوت. چوار پەنجەی دەستی چەپی مێری کە لە کاتی جوڵاندنێکدا شکا، لە ساڵی ١٧٣٦ لەلایەن پەیکەرتاشی ڕۆمانی جوزێپی لیریۆنی (١٦٩٠-١٧٤٦)ەوە بە شێوەیەکی پیشەیی نۆژەنکرانەوە. زانایانی مۆدێرن ئەمڕۆ دابەشبوون لەسەر ئەوەی کە ئایا نۆژەنکەرەوە ئازادییە هونەریەکانی گرتۆتەبەر بۆ ئەوەی ئاماژەکانی دەستی زیاتر "ڕێکتۆریک" بێت.{{ژێدەر پێویستە|date=November 2024}} == ١٩٦٤ پێشانگای جیهانی == لە ساڵی ١٩٦٤دا، ''پیتا'' لەلایەن ڤاتیکانەوە بە قەرز درا بە پێشانگای جیهانی نیویۆرک لە ساڵانی ١٩٦٤-١٩٦٥ بۆ ئەوەی لە کۆشکی ڤاتیکان دابنرێت. قەشە سەرەکی پێشووی نیویۆرک ، کاردیناڵ فرانسیس سپێلمان بە فەرمی داوای پەیکەرەکەی لە پاپا جۆن بیست و سێیەم کرد، ئێدوارد ئێم کینی، بەڕێوەبەری کڕین و کەشتیوانی خزمەتگوزارییەکانی فریاگوزاری کاسۆلیکی – USCC، بۆ سەرۆکایەتی تیمەکانی گواستنەوەی ڤاتیکان دەستنیشان کرد. پەیکەرەکە لەناو سندوقێکی داردا نێردراوە {{Convert|2.5|inch|cm}} بووە ئەستووری لەگەڵ {{Convert|8|inch|cm}} بنەما، بەستراوەتەوە بە سەقفی لاینەری <nowiki><i id="mw5g">کریستۆفۆرۆ کۆڵۆمبۆ</i></nowiki> ؛ لە ئەگەری ڕووداوێکدا، سندوقەکە کوشنینگی تێدابوو کە ئەوەندە ئەستوور بوو کە لە ئاودا دەسوڕایەوە، و بیکۆنێکی شوێنی فریاگوزاری و هەروەها پەڕۆیەکی نیشاندەری بەسترابوو. لە پێشانگاکەدا خەڵک بۆ چەندین کاتژمێر لە ڕیزدا وەستابوون بۆ ئەوەی چاوێک لە پشتێنەیەکی گواستنەوە ببینن کە بە پەیکەرەکەدا تێپەڕیبوو. دوای ئەوە گەڕێنرایەوە بۆ ڤاتیکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nywf64.com/vatican04.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=New York World's Fair 1964/1965 |پەڕە=4}}</ref> لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٦٥ گەڕێنرایەوە بۆ بازلیکای سانت پیتەر. لە کاتی گۆڕینیدا، کێشی پەیکەرە مەڕمەڕەکە کەڤەرێکی هەواگۆڕکێی کانزایی لە زەویدا شکاند و سندوقەکەی مەیل کرد. سەرەڕای ترسی ئەوەی کە ئەم جەنجاڵییە زیان بە پەیکەرەکە گەیاندبێت، بەڵام ''پیتا'' بەبێ زیان گەڕێنرایەوە بۆ شوێنی خۆی. لە وتارەکەی ''[[نیویۆرک تایمز|نیویۆرک تایمزدا]]'' کە باس لە گەڕانەوەی پەیکەرەکە دەکات، هاتووە: "بە فەرمانی پاپا پاوڵی شەشەم جارێکی دیکە گەشت ناکات". == تێکدان == [[File:Pietà_vaticana_dopo_il_vandalismo,_1972.jpg|وێنۆک| دیمەنێکی وردی پەیکەرەکە کە قۆڵ و لووت و چاوی تێکچووە، ئایاری ١٩٧٢]] گەورەترین زیان لە ٢١ی ئایاری ١٩٧٢ ( یەکشەممەی پەنتەکۆست ) ڕوویدا، کاتێک جیۆلۆجیستێکی دەروونی تێکچوو، لاسلۆ تۆتی ئوسترالی کە لەدایکبووی هەنگارییە، ڕۆیشت بۆ ناو کەنیسە و بە چەقۆی جیۆلۆجیستێک هێرشی کردە سەر پەیکەرەکە لەکاتێکدا هاوار دەکات "من عیسا مەسیحم؛ لە مردووەکان هەستاومەوە!" بە ١٥ لێدان قۆڵی مێری لە ئەژنۆی لابرد و پارچەیەک لە لوتی لێدا و یەکێک لە پێڵوەکانی چەقاند. هاووڵاتییەکی ئەمریکی بوو، بۆب کاسیلی خەڵکی شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری یەکێک بوو لە یەکەم کەسەکان کە تۆتی لە ''پیتا'' دوورخستەوە. ئەم ڕووداوانەی خوارەوەی وەبیر هێنایەوە:   دوای هێرشەکە، کارەکە بە زەحمەت نۆژەنکرایەوە و گەڕایەوە شوێنی خۆی لەناو بازیلیکاکەدا، تەنها لە لای ڕاستی دەروازەکەوە، لە نێوان دەرگای پیرۆز و قوربانگای سانت سێباستیان, و ئێستا بە پانێڵێکی شووشەی ئەکریلیکی دژە فیشەک پارێزراوە. لە کاتی نۆژەنکردنەوەکەدا، M ی سەرەتایی دۆزرایەوە کە لەسەر کفنی مێری نەخشێنرابوو، ئەمەش وایکرد کە ''پیتا'' تاکە بەرهەم بێت کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردبێت. بینەران زۆرێک لەو پارچە مەڕمەڕانەیان برد کە فڕیون. دواتر هەندێک پارچە گەڕێنرانەوە، بەڵام زۆربەیان نەگەڕێنرانەوە، لەنێویاندا لوتی مێری کە دەبوو لە بلۆکێکەوە دروست بکرێتەوە کە لە پشتیەوە بڕابوو. == هەروەها سەیری بکە == * پیتا * ئەستێرەیەکی بچووک 274472 Pietà * کۆپیەکانی فیلمی <nowiki><i id="mwASk">Pietà</i></nowiki> ی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی پەیکەرەکانی عیسا * لیستی بەرهەمەکانی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان {{Clear}} == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == خوێندنەوەی زیاتر == * پۆپ-هێنسی، جۆن (١٩٩٦). ''پەیکەری ڕێنێسانسی باڵا و بارۆکی ئیتاڵی'' . لەندەن: فایدۆن * هیبارد، هاوارد . ١٩٧٤. ''مایکل ئەنجێلۆ'' . نیویۆرک: هارپەر و ڕۆ. * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=mt%2013:55-56&version=31 مەتا ١٣:٥٥-٥٦] گەڕان بەدوای بڕگەکاندا – وەشانی نێودەوڵەتی نوێ BibleGateway.com * واڵاس، ویلیام ئی. (٢٠٠٩). ''مایکل ئەنجێلۆ؛ هونەرمەند و پیاو و کاتەکانی'' . کامبریج: چاپخانەی زانکۆی کامبریج.{{ISBN|0521111994}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline|Pietà of the Saint Peter's Basilica by Michelangelo Buonarroti}} * [http://www.vatican.va/various/basiliche/san_pietro/vr_tour/Media/VR/St_Peter_Pieta/index.html vatican.va] * [https://www.michelangelo.org/pieta.jsp 10 Facts That You Don't Know About Michelangelo's ''Pietà''] * [http://www.la-pieta.org/_page_/gallery/photorama Robert Hupka's ''Pietà'' Picture gallery] * [http://michelangelomodels.com/m-models/pieta_arm.html Models of wax and clay used by Michelangelo in making his sculpture and paintings] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|41|54|8|N|12|27|12|E}}{{Michelangelo|sculpture}}{{High Renaissance}}{{Vatican City topics}}{{Sculptures}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1o1nzspvui6xb90uy9xnun9zkcsrihe 1689232 1689231 2026-10-18T13:11:37Z Shaween 18477 1689232 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork|image=Pieta de Michelangelo - Vaticano.jpg|alt=The statue features Mary holding Jesus's dead body|image_upright=1.4|title=Pietà<br>{{small|[Our Lady of] Pity}}|artist=[[میکێلانجێلۆ]]|subject=[[یەسووع]] and [[Mary, مریەم]]|year=١٤٩٨–١٤٩٩|type=Marble|height_metric=174|width_metric=195|height_imperial1499=68.5|width_imperial=76.8|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Saint Peter's Basilica]], Vatican City|coordinates={{Coord|format=dms|display=inline}}|mapframe=yes|preceded_by=[[Bacchus (Michelangelo)]]|followed_by=[[David (Michelangelo)]]}} '''''پێتا''''' (''مادۆنا دێلا پێتا،'' {{IPA|it|maˈdɔnna della pjeˈta|lang}}; '[خاتوونی] بەزەییمان'؛ 1498–1499) پەیکەرێکی مەڕمەڕیی کارارایە لە [[یەسووع|عیسا]] و مەریەم لە چیای گۆڵگۆتا کە نوێنەرایەتی "خەمی شەشەم"ی [[مریەم|مەریەمی پاکیزە]] دەکات لەلایەن [[میکێلانجێلۆ|مایکل ئەنجێلۆ بونارۆتی]]، لە [[کڵێسای سەنت پیتەر|بازلیکای سانت پیتەر]], [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]], کە بۆی دروستکراوە. کارێکی سەرەکی پەیکەری ڕێنێسانسی ئیتاڵییە و زۆرجار وەک سەرەتای ڕێنێسانسی باڵا وەرگیراوە. پەیکەرەکە ئەو ساتەی گرتووە کە عیسا کە لە خاچ دابەزێنراوە، دەدرێتە مەریەمی دایکی. مەریەم لە عیسا گەنجتر دەردەکەوێت؛ مێژوونووسانی هونەر پێیان وایە مایکل ئەنجێلۆ لە بڕگەیەک لە [[کۆمیدیای یەزدانی|کۆمیدیای ئیلاهی]] [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ ئەلگیێری ئیلهام]] وەرگرتووە: "ئەی دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت [...] شایستەیی تۆ سروشتی مرۆڤی ئەوەندە بەرزکردەوە کە دروستکەری ئیلاهییەکەی درێغی نەکردووە لە بوون بە بوونەوەرەکەی" (''پارادیسۆ''، کانتۆی XXXIII). لێکدانەوەی جوانیناسیی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' لە پەیکەری ئیتاڵیدا بێ وێنەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=3 April 2020 |ناونیشان=https://www.romeandyou.org/en/michelangelos-pieta-the-sculptural-masterpiece-of-the-15th-century/ |ڕێکەوتی سەردان=3 April 2020 |وێبگە=www.romeandyou.org}}</ref> چونکە فۆرمەکانی سەرەتایی سروشتگەرایی لەگەڵ ئایدیاڵە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسەکانی]] [[جوانی|جوانی کلاسیک]] هاوسەنگ دەکات. پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن کاردیناڵێکی فەرەنسی بەناوی ژان بیلهێرس دی لاگرۆلاس کە ئەوکات باڵیۆزی فەرەنسا بوو لە ڕۆما فەرمانی پێکرابوو . پەیکەرەکە دروستکرابێت، ڕەنگە وەکو تابلۆیەکی قوربانگا، بۆ کەنیسەی پرسەی کاردیناڵەکە لە کۆنی سانت پیتەرز . کاتێک ئەمە ڕووخێنرا پارێزراو بوو، و دواتر شوێنی ئێستای گرت، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پەیکەرەکە ناچار بوو نۆژەن بکرێتەوە دوای ئەوەی فیگەری مەریەم لە یەکشەممەی پەنتەکۆستی ساڵی ١٩٧٢ تێکدرا ؛ دوای ڕووداوەکە، پەیکەرەکە بە شاشەیەکی شووشەی دژە فیشەک پارێزراو بوو کە لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠٢٤ گۆڕدرا و مۆدێرن کرا وەک ئامادەکارییەک بۆ یۆبیلی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.theguardian.com/notesandqueries/query/0,5753,-2565,00.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-08-06 |وێبگە=www.theguardian.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-11-29 |ناونیشان=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2024-11/michelangelo-s-pieta-shines-again-in-st-peter-s-basilica.html |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-24 |وێبگە=www.vaticannews.va |زمان=en}}</ref> == مێژوو == [[File:Pietà_-_Hallwylska_museet_-_107520.tif|وێنۆک| وێنە ڕێزدارەکە بە تاجی ڕەسەنی کانۆنیکی خۆیەوە لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ بە فەرمانی پاپای پاپا ئۆربانی هەشتەم . وێنە نزیکەی، ٢٤ی ئایاری ١٨٨٨.]] پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن قەشەی پێشووی کۆندۆم کاردیناڵ جان دی ڤیلیێرس دو لاگرۆلاسەوە ڕاسپێردرابوو . پەیکەرەکە بە مەبەستی ئەوە بووە کە ببێتە تابلۆیەکی قوربانگا بۆ کەنیسەی پرسەکەی لەناو بازلیکای پیرۆزی پیتەری کۆن . دواتر کەنیسەی سەینت پترۆنیلا ڕووخێنرا و دواتر پەیکەرەکە گواسترایەوە بۆ شوێنی ئێستای، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پێکهاتەکەی [[ھەرەم|هەرەمییە]], و [[سەر (ئەندازە)|لوتکەکەی]] هاوکاتە لەگەڵ سەری مەریەم. پەیکەرەکە وردە وردە لە خوارەوەی پەردەی جلەکەی مەریەم فراوانتر دەبێت، تا بنکە، بەردی گۆلگۆتا . ژمارەکان تەواو لە ڕێژە دەرچوون، بەهۆی سەختی وێناکردنی پیاوێکی تەواو گەورە کە بە درێژایی تەواو لە چەناگەی ژنێکدا کەوتووە. زۆربەی جەستەی مێری بەهۆی پەردەی مۆنۆمێنتالەکەیەوە شاراوەتەوە و پەیوەندی فیگەرەکان تەواو سروشتی دەردەکەوێت. لێکدانەوەی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' زۆر جیاواز بوو لەوانەی پێشتر لەلایەن هونەرمەندەکانی دیکەوە دروستکرابوون، چونکە مەریەمێکی گەنج و جوانی پەیکەرسازی کرد نەک ژنێکی سروشتی گەورەتر (تەمەن ٤٥+ ساڵ) کە دەبێ هاوتا بێت لەگەڵ تەمەنی سروشتی کوڕەکەی، عیسا (تەمەن ٣٣ ساڵ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-04-14 |ناونیشان=https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-09-03 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=Official tourist service for Saint Peter's Basilica |زمان=en-US}}</ref> نیشانەکانی لەخاچدان سنووردارە بە نیشانە زۆر بچووکەکانی بزمار و ئاماژەیە بۆ برینەکەی لای عیسا. بەم پێیە، ڕووخساری مەسیح نیشانەکانی سۆز دەرناخات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180618160925/http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2018 |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=RomaViva.com}}</ref>  بەپێی لێکدانەوەیەکی تر، کاتێک مایکل ئەنجێلۆ دەستی کرد بە دروستکردنی ''Pietà'' ی خۆی، ویستویەتی بەرهەمێک دروست بکات کە بە "وێنەی دڵ" وەسفی کردووە.<ref>{{Cite book|last=McNeese|first=Tim|url=https://archive.org/details/michelangelo00mcne|title=Michelangelo: Painter, Sculptor, and Architect|publisher=Chelsea House Publishers|year=2005|isbn=9780791086278|pages=[https://archive.org/details/michelangelo00mcne/page/n48 43]|url-access=limited}}</ref> دوو کونە کونکراو لە سەری سەرەوەی مەریەمی پاکیزە دانراون، کە سەردەمانێک پشتگیری ئەو بارەی دەکرد کە دوو فریشتەی هەڵکشاوی تێدابوو، لە کاتێکدا کونێکی دیکە لە سەری سەرەوەی وێنەی مەسیحدایە. == تەمەنی مەریەم == [[File:Scan_the_World_-_Pietà_(Michelangelo).stl|alt=|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی]] مەریەم وەک زۆر گەنج نیشان دەدرێت بۆ دایکی کوڕێکی تەمەن نزیکەی ٣٣ ساڵ، ئەمەش شتێکی نامۆ نییە لە وێناکردنی ئازارەکانی مەسیح لەو کاتەدا. بۆ ئەمەش ڕوونکردنەوەی جۆراوجۆر پێشنیار کراوە. یەکێکیان ئەوەیە کە گەنجی هێمای پاکی نەفەوتاویەتی، وەک چۆن مایکل ئەنجێلۆ خۆی بە ژیاننامەنووسەکەی، هاووڵاتی و پەیکەرتاشی ڕۆمانی ئاسکانیۆ کۆندیڤی گوتووە :   تیۆرێکی دیکە باس لەوە دەکات کە مامەڵەی مایکل ئەنجێلۆ لەگەڵ ئەو بابەتەدا لە ژێر کاریگەری خولیای ئەو بۆ [[دانتێ ئەلیگیێری|کۆمیدیای]] ''[[کۆمیدیای یەزدانی|ئیلاهی]]'' دانتێ بووە: ئەوەندە باش ئاشنا بووە بەو کارە کە کاتێک دەچووە [[بۆلۆنیا]]، پارەی میواندارییەکەی داوە بە خوێندنەوەی ئایەتەکانی لێ. لە ''پارادیسۆ'' (کانتۆی شازدەهەمی شیعرەکەدا)، سانت بێرناردی کلێرڤۆکس لە دوعایەکدا بۆ مەریەمی پاکیزە، دەڵێت: {{Lang|it|"Vergine madre, figlia del tuo figlio"}} ("دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت"). == تاجە گوڵینەی کانۆنیکی == ئۆربان هەشتەم فەرمانی تاجە گوڵینەی کانۆنی بە وێنەی ماریان بەخشی لە ڕێگەی گا پاپایەکەیەوە ''کە دۆمینا کۆرۆناتۆم ئیست کە'' لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ واژۆ و نوتەری کرد و بەخشییە بەخشەرەکەی، لۆرد ئاسکانیۆ سفۆرزا ی پالاڤیچینی و قەشەی کانۆنی بابەتی ڤاتیکان، مۆنسینۆر ئوگۆ ئوبالدینی. تاجە گوڵینەی هەڵکشاو لەلایەن پیشەسازی ئیتاڵی، فانتینۆ تاگلیێتی دروستکراوە، کە لەو کاتەدا ٥٦٤ دراوی سکودۆی ئیتاڵی وەرگرتووە. ڕێوڕەسمی فەرمی تاجە گوڵینە لە ٣١ی ئابی ١٦٣٧ لە سێدارە درا. فریشتە کەروبیەکان لە ساڵی ١٧١٣ لەلایەن نەوەکەیەوە زیادکران، دواتر لە ساڵی ١٧٤٩ گواسترانەوە بۆ کەنیسەی کۆری پیرۆز لەناو == دوای تەواو بوونی == [[File:Vatikan,_Petersdom,_der_Altar_der_unbefleckten_Empfängnis.JPG|وێنۆک| پایە گەورەکانی کەنیسەی کۆری پیرۆز، کە دوو فریشتەی کەڕوبی لە ساڵی ١٧٤٩ لە وێنەی ''پیتا'' گواسترانەوە. هەروەها وێنەی ماریان بە شێوەیەکی پاپا لەلایەن پیۆسی نۆیەم (١٨٥٤) و پیۆسی دەیەم (١٩٠٤)ەوە تاجی سەری دانرا.]] دوای تەواوبوونی، یەکەم ماڵی ''پیتا'' کەنیسەی سانت پترۆنیلا{{'}}، کە گۆڕێکی ڕۆمانی بازنەیی بوو کە بەسترابووەوە بە ترانزێتی باشووری سانت پیتەرزەوە، لەگەڵ چەندین کەنیسەی لاوەکی کە لە فەزای ناوەندییەوە تیشک دەدرایەوە. کاردیناڵ یەکێک لەمانەی وەک کەنیسەی پرسەکەی هەڵبژارد. لە کاتێکدا ئێستا هیچ دڵنیایییەک نییە، بەڵام مەزەندە دەکرێت کە هەریەکێک لەم شوێنەوارانە نزیکەی ٤.٥ مەتر پان و ٢ مەتر قووڵی هەبووبێت. دواتر کەنیسە لەلایەن دۆناتۆ برامانتەوە لە کاتی دووبارە دروستکردنەوەی بازیلیکاکەدا ڕووخێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> بەپێی وتەی جۆرجۆ ڤاساری ، دوای ماوەیەکی کەم لە دانانی ''پیتاکەی'' ، مایکل ئەنجێلۆ گوێی لە کەسێک بووە کە تێبینی دەکات (یان پرسیاری لە سەردانکەران کردووە دەربارەی پەیکەرتاشەکە) کە ئەوە کاری پەیکەرتاشێکی دیکەیە، کریستۆفۆرۆ سۆلاری ، کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر پەیکەرەکە کردووە. <ref>William E. Wallace, 1995 ''Life and Early Works (Michelangelo: Selected Scholarship in English)'' {{ISBN|0-8153-1823-5}} p. 233</ref> مایکل ئەنجێلۆ وشەکانی لەسەر ئەو پەڕۆیە هەڵکەند کە بەسەر سنگی مێریدا ڕادەکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Majanlahti |first=Anthony |ڕێکەوت=2023-03-30 |ناونیشان=https://hyperallergic.com/781165/michelangelos-signature-and-the-myth-of-genius/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-07 |وێبگە=Hyperallergic |زمان=en-US}}</ref> {{Lang|la|'''MICHÆLANGELVS BONAROTVS FLORENTINVS FACIEBAT'''}} (بە ئینگلیزی: "Michelangelo Buonarroti، فلۆرانسییەکە ئەمەی دروستکردووە") واژۆکە دەنگدانەوەی ئەو واژۆیەیە کە هونەرمەندەکانی یۆنانی کۆن ئەپێلێس و پۆلیکلیتۆس بەکاریان هێناوە . تاکە کار بوو کە تا ئێستا واژۆی لەسەر کردبێت. هەروەها ڤاساری ئەو حیکایەتە دەگێڕێتەوە کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ لە تەقینەوەی شانازییەکەی پەشیمان بووەتەوە و سوێندی خواردووە هەرگیز واژۆ لەسەر بەرهەمێکی دیکەی دەستی نەکات.<ref name="bbc">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/02_february/05/divine_michelangelo_overview.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2008-12-08 |وێبگە=BBC}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Aileen June Wang |year=2004 |title=Michelangelo's Signature |journal=The Sixteenth Century Journal |volume=35 |issue=2 |pages=447–473 |doi=10.2307/20476944 |jstor=20476944 |s2cid=188333712}}</ref> دوای پەنجا ساڵ، ڤاساری سەبارەت بە پیتا ئەمانەی خوارەوەی ڕاگەیاند:   == مایکل ئەنجێلۆ پیتاسەکانی تر == دوای چەند دەیەیەک، مایکل ئەنجێلۆ دوو جار گەڕایەوە سەر بابەتی پیتا ، بەڵام هیچ کام لەم دوو کارانە تەواو نەبوون. پیتا فلۆرانسی لە ساڵی 1990دا. ١٥٤٧ – ١٥٥٣ وادیارە بۆ گۆڕی خۆی بوو، بەڵام دوای چەند ساڵێک کارکردن وازی لێ هێنرا. زۆرجار پێی دەوترێت ''Deposition'', کە نوێنەرایەتی ساتێک دەکات کەمێک پێشتر لە چیرۆکەکەدا. ڕۆندانی پیتا لە ساڵی ١٥٥٢ دەستی پێکردووە، و هێشتا زۆر تەواو نەبووە لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٥٦٤؛ شەش ڕۆژ پێشتر کاری لەسەر دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://artsandculture.google.com/story/the-rondanini-piet%C3%A0/1gVhlDFJoqLnIw |ڕێکەوتی سەردان=2026-08-24 |وێبگە=Google Arts & Culture |زمان=en}}</ref> == نۆژەنکردنەوە == دوای نەخشاندنی ''پیتا'' زیانێکی زۆری بەرکەوت. چوار پەنجەی دەستی چەپی مێری کە لە کاتی جوڵاندنێکدا شکا، لە ساڵی ١٧٣٦ لەلایەن پەیکەرتاشی ڕۆمانی جوزێپی لیریۆنی (١٦٩٠-١٧٤٦)ەوە بە شێوەیەکی پیشەیی نۆژەنکرانەوە. زانایانی مۆدێرن ئەمڕۆ دابەشبوون لەسەر ئەوەی کە ئایا نۆژەنکەرەوە ئازادییە هونەریەکانی گرتۆتەبەر بۆ ئەوەی ئاماژەکانی دەستی زیاتر "ڕێکتۆریک" بێت.{{ژێدەر پێویستە|date=November 2024}} == ١٩٦٤ پێشانگای جیهانی == لە ساڵی ١٩٦٤دا، ''پیتا'' لەلایەن ڤاتیکانەوە بە قەرز درا بە پێشانگای جیهانی نیویۆرک لە ساڵانی ١٩٦٤-١٩٦٥ بۆ ئەوەی لە کۆشکی ڤاتیکان دابنرێت. قەشە سەرەکی پێشووی نیویۆرک ، کاردیناڵ فرانسیس سپێلمان بە فەرمی داوای پەیکەرەکەی لە پاپا جۆن بیست و سێیەم کرد، ئێدوارد ئێم کینی، بەڕێوەبەری کڕین و کەشتیوانی خزمەتگوزارییەکانی فریاگوزاری کاسۆلیکی – USCC، بۆ سەرۆکایەتی تیمەکانی گواستنەوەی ڤاتیکان دەستنیشان کرد. پەیکەرەکە لەناو سندوقێکی داردا نێردراوە {{Convert|2.5|inch|cm}} بووە ئەستووری لەگەڵ {{Convert|8|inch|cm}} بنەما، بەستراوەتەوە بە سەقفی لاینەری <nowiki><i id="mw5g">کریستۆفۆرۆ کۆڵۆمبۆ</i></nowiki> ؛ لە ئەگەری ڕووداوێکدا، سندوقەکە کوشنینگی تێدابوو کە ئەوەندە ئەستوور بوو کە لە ئاودا دەسوڕایەوە، و بیکۆنێکی شوێنی فریاگوزاری و هەروەها پەڕۆیەکی نیشاندەری بەسترابوو. لە پێشانگاکەدا خەڵک بۆ چەندین کاتژمێر لە ڕیزدا وەستابوون بۆ ئەوەی چاوێک لە پشتێنەیەکی گواستنەوە ببینن کە بە پەیکەرەکەدا تێپەڕیبوو. دوای ئەوە گەڕێنرایەوە بۆ ڤاتیکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nywf64.com/vatican04.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=New York World's Fair 1964/1965 |پەڕە=4}}</ref> لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٦٥ گەڕێنرایەوە بۆ بازلیکای سانت پیتەر. لە کاتی گۆڕینیدا، کێشی پەیکەرە مەڕمەڕەکە کەڤەرێکی هەواگۆڕکێی کانزایی لە زەویدا شکاند و سندوقەکەی مەیل کرد. سەرەڕای ترسی ئەوەی کە ئەم جەنجاڵییە زیان بە پەیکەرەکە گەیاندبێت، بەڵام ''پیتا'' بەبێ زیان گەڕێنرایەوە بۆ شوێنی خۆی. لە وتارەکەی ''[[نیویۆرک تایمز|نیویۆرک تایمزدا]]'' کە باس لە گەڕانەوەی پەیکەرەکە دەکات، هاتووە: "بە فەرمانی پاپا پاوڵی شەشەم جارێکی دیکە گەشت ناکات". == تێکدان == [[File:Pietà_vaticana_dopo_il_vandalismo,_1972.jpg|وێنۆک| دیمەنێکی وردی پەیکەرەکە کە قۆڵ و لووت و چاوی تێکچووە، ئایاری ١٩٧٢]] گەورەترین زیان لە ٢١ی ئایاری ١٩٧٢ ( یەکشەممەی پەنتەکۆست ) ڕوویدا، کاتێک جیۆلۆجیستێکی دەروونی تێکچوو، لاسلۆ تۆتی ئوسترالی کە لەدایکبووی هەنگارییە، ڕۆیشت بۆ ناو کەنیسە و بە چەقۆی جیۆلۆجیستێک هێرشی کردە سەر پەیکەرەکە لەکاتێکدا هاوار دەکات "من عیسا مەسیحم؛ لە مردووەکان هەستاومەوە!" بە ١٥ لێدان قۆڵی مێری لە ئەژنۆی لابرد و پارچەیەک لە لوتی لێدا و یەکێک لە پێڵوەکانی چەقاند. هاووڵاتییەکی ئەمریکی بوو، بۆب کاسیلی خەڵکی شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری یەکێک بوو لە یەکەم کەسەکان کە تۆتی لە ''پیتا'' دوورخستەوە. ئەم ڕووداوانەی خوارەوەی وەبیر هێنایەوە:   دوای هێرشەکە، کارەکە بە زەحمەت نۆژەنکرایەوە و گەڕایەوە شوێنی خۆی لەناو بازیلیکاکەدا، تەنها لە لای ڕاستی دەروازەکەوە، لە نێوان دەرگای پیرۆز و قوربانگای سانت سێباستیان, و ئێستا بە پانێڵێکی شووشەی ئەکریلیکی دژە فیشەک پارێزراوە. لە کاتی نۆژەنکردنەوەکەدا، M ی سەرەتایی دۆزرایەوە کە لەسەر کفنی مێری نەخشێنرابوو، ئەمەش وایکرد کە ''پیتا'' تاکە بەرهەم بێت کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردبێت. بینەران زۆرێک لەو پارچە مەڕمەڕانەیان برد کە فڕیون. دواتر هەندێک پارچە گەڕێنرانەوە، بەڵام زۆربەیان نەگەڕێنرانەوە، لەنێویاندا لوتی مێری کە دەبوو لە بلۆکێکەوە دروست بکرێتەوە کە لە پشتیەوە بڕابوو. == هەروەها سەیری بکە == * پیتا * ئەستێرەیەکی بچووک 274472 Pietà * کۆپیەکانی فیلمی <nowiki><i id="mwASk">Pietà</i></nowiki> ی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی پەیکەرەکانی عیسا * لیستی بەرهەمەکانی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان {{Clear}} == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == خوێندنەوەی زیاتر == * پۆپ-هێنسی، جۆن (١٩٩٦). ''پەیکەری ڕێنێسانسی باڵا و بارۆکی ئیتاڵی'' . لەندەن: فایدۆن * هیبارد، هاوارد . ١٩٧٤. ''مایکل ئەنجێلۆ'' . نیویۆرک: هارپەر و ڕۆ. * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=mt%2013:55-56&version=31 مەتا ١٣:٥٥-٥٦] گەڕان بەدوای بڕگەکاندا – وەشانی نێودەوڵەتی نوێ BibleGateway.com * واڵاس، ویلیام ئی. (٢٠٠٩). ''مایکل ئەنجێلۆ؛ هونەرمەند و پیاو و کاتەکانی'' . کامبریج: چاپخانەی زانکۆی کامبریج.{{ISBN|0521111994}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline|Pietà of the Saint Peter's Basilica by Michelangelo Buonarroti}} * [http://www.vatican.va/various/basiliche/san_pietro/vr_tour/Media/VR/St_Peter_Pieta/index.html vatican.va] * [https://www.michelangelo.org/pieta.jsp 10 Facts That You Don't Know About Michelangelo's ''Pietà''] * [http://www.la-pieta.org/_page_/gallery/photorama Robert Hupka's ''Pietà'' Picture gallery] * [http://michelangelomodels.com/m-models/pieta_arm.html Models of wax and clay used by Michelangelo in making his sculpture and paintings] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|41|54|8|N|12|27|12|E}}{{Michelangelo|sculpture}}{{High Renaissance}}{{Vatican City topics}}{{Sculptures}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rbpudrny1i25y3e947aukflr39j8bj3 1689233 1689232 2026-10-18T13:12:16Z Shaween 18477 1689233 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork|image=Pieta de Michelangelo - Vaticano.jpg|alt=The statue features Mary holding Jesus's dead body|image_upright=1.4|title=Pietà<br>{{small|[Our Lady of] Pity}}|artist=[[میکێلانجێلۆ]]|subject=[[یەسووع]] و [[مریەم]]|year=١٤٩٨–١٤٩٩|type=Marble|height_metric=174|width_metric=195|height_imperial1499=68.5|width_imperial=76.8|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Saint Peter's Basilica]], Vatican City|coordinates={{Coord|format=dms|display=inline}}|mapframe=yes|preceded_by=[[Bacchus (Michelangelo)]]|followed_by=[[David (Michelangelo)]]}} '''''پێتا''''' (''مادۆنا دێلا پێتا،'' {{IPA|it|maˈdɔnna della pjeˈta|lang}}; '[خاتوونی] بەزەییمان'؛ 1498–1499) پەیکەرێکی مەڕمەڕیی کارارایە لە [[یەسووع|عیسا]] و مەریەم لە چیای گۆڵگۆتا کە نوێنەرایەتی "خەمی شەشەم"ی [[مریەم|مەریەمی پاکیزە]] دەکات لەلایەن [[میکێلانجێلۆ|مایکل ئەنجێلۆ بونارۆتی]]، لە [[کڵێسای سەنت پیتەر|بازلیکای سانت پیتەر]], [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]], کە بۆی دروستکراوە. کارێکی سەرەکی پەیکەری ڕێنێسانسی ئیتاڵییە و زۆرجار وەک سەرەتای ڕێنێسانسی باڵا وەرگیراوە. پەیکەرەکە ئەو ساتەی گرتووە کە عیسا کە لە خاچ دابەزێنراوە، دەدرێتە مەریەمی دایکی. مەریەم لە عیسا گەنجتر دەردەکەوێت؛ مێژوونووسانی هونەر پێیان وایە مایکل ئەنجێلۆ لە بڕگەیەک لە [[کۆمیدیای یەزدانی|کۆمیدیای ئیلاهی]] [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ ئەلگیێری ئیلهام]] وەرگرتووە: "ئەی دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت [...] شایستەیی تۆ سروشتی مرۆڤی ئەوەندە بەرزکردەوە کە دروستکەری ئیلاهییەکەی درێغی نەکردووە لە بوون بە بوونەوەرەکەی" (''پارادیسۆ''، کانتۆی XXXIII). لێکدانەوەی جوانیناسیی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' لە پەیکەری ئیتاڵیدا بێ وێنەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=3 April 2020 |ناونیشان=https://www.romeandyou.org/en/michelangelos-pieta-the-sculptural-masterpiece-of-the-15th-century/ |ڕێکەوتی سەردان=3 April 2020 |وێبگە=www.romeandyou.org}}</ref> چونکە فۆرمەکانی سەرەتایی سروشتگەرایی لەگەڵ ئایدیاڵە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسەکانی]] [[جوانی|جوانی کلاسیک]] هاوسەنگ دەکات. پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن کاردیناڵێکی فەرەنسی بەناوی ژان بیلهێرس دی لاگرۆلاس کە ئەوکات باڵیۆزی فەرەنسا بوو لە ڕۆما فەرمانی پێکرابوو . پەیکەرەکە دروستکرابێت، ڕەنگە وەکو تابلۆیەکی قوربانگا، بۆ کەنیسەی پرسەی کاردیناڵەکە لە کۆنی سانت پیتەرز . کاتێک ئەمە ڕووخێنرا پارێزراو بوو، و دواتر شوێنی ئێستای گرت، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پەیکەرەکە ناچار بوو نۆژەن بکرێتەوە دوای ئەوەی فیگەری مەریەم لە یەکشەممەی پەنتەکۆستی ساڵی ١٩٧٢ تێکدرا ؛ دوای ڕووداوەکە، پەیکەرەکە بە شاشەیەکی شووشەی دژە فیشەک پارێزراو بوو کە لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠٢٤ گۆڕدرا و مۆدێرن کرا وەک ئامادەکارییەک بۆ یۆبیلی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.theguardian.com/notesandqueries/query/0,5753,-2565,00.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-08-06 |وێبگە=www.theguardian.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-11-29 |ناونیشان=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2024-11/michelangelo-s-pieta-shines-again-in-st-peter-s-basilica.html |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-24 |وێبگە=www.vaticannews.va |زمان=en}}</ref> == مێژوو == [[File:Pietà_-_Hallwylska_museet_-_107520.tif|وێنۆک| وێنە ڕێزدارەکە بە تاجی ڕەسەنی کانۆنیکی خۆیەوە لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ بە فەرمانی پاپای پاپا ئۆربانی هەشتەم . وێنە نزیکەی، ٢٤ی ئایاری ١٨٨٨.]] پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن قەشەی پێشووی کۆندۆم کاردیناڵ جان دی ڤیلیێرس دو لاگرۆلاسەوە ڕاسپێردرابوو . پەیکەرەکە بە مەبەستی ئەوە بووە کە ببێتە تابلۆیەکی قوربانگا بۆ کەنیسەی پرسەکەی لەناو بازلیکای پیرۆزی پیتەری کۆن . دواتر کەنیسەی سەینت پترۆنیلا ڕووخێنرا و دواتر پەیکەرەکە گواسترایەوە بۆ شوێنی ئێستای، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پێکهاتەکەی [[ھەرەم|هەرەمییە]], و [[سەر (ئەندازە)|لوتکەکەی]] هاوکاتە لەگەڵ سەری مەریەم. پەیکەرەکە وردە وردە لە خوارەوەی پەردەی جلەکەی مەریەم فراوانتر دەبێت، تا بنکە، بەردی گۆلگۆتا . ژمارەکان تەواو لە ڕێژە دەرچوون، بەهۆی سەختی وێناکردنی پیاوێکی تەواو گەورە کە بە درێژایی تەواو لە چەناگەی ژنێکدا کەوتووە. زۆربەی جەستەی مێری بەهۆی پەردەی مۆنۆمێنتالەکەیەوە شاراوەتەوە و پەیوەندی فیگەرەکان تەواو سروشتی دەردەکەوێت. لێکدانەوەی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' زۆر جیاواز بوو لەوانەی پێشتر لەلایەن هونەرمەندەکانی دیکەوە دروستکرابوون، چونکە مەریەمێکی گەنج و جوانی پەیکەرسازی کرد نەک ژنێکی سروشتی گەورەتر (تەمەن ٤٥+ ساڵ) کە دەبێ هاوتا بێت لەگەڵ تەمەنی سروشتی کوڕەکەی، عیسا (تەمەن ٣٣ ساڵ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-04-14 |ناونیشان=https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-09-03 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=Official tourist service for Saint Peter's Basilica |زمان=en-US}}</ref> نیشانەکانی لەخاچدان سنووردارە بە نیشانە زۆر بچووکەکانی بزمار و ئاماژەیە بۆ برینەکەی لای عیسا. بەم پێیە، ڕووخساری مەسیح نیشانەکانی سۆز دەرناخات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180618160925/http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2018 |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=RomaViva.com}}</ref>  بەپێی لێکدانەوەیەکی تر، کاتێک مایکل ئەنجێلۆ دەستی کرد بە دروستکردنی ''Pietà'' ی خۆی، ویستویەتی بەرهەمێک دروست بکات کە بە "وێنەی دڵ" وەسفی کردووە.<ref>{{Cite book|last=McNeese|first=Tim|url=https://archive.org/details/michelangelo00mcne|title=Michelangelo: Painter, Sculptor, and Architect|publisher=Chelsea House Publishers|year=2005|isbn=9780791086278|pages=[https://archive.org/details/michelangelo00mcne/page/n48 43]|url-access=limited}}</ref> دوو کونە کونکراو لە سەری سەرەوەی مەریەمی پاکیزە دانراون، کە سەردەمانێک پشتگیری ئەو بارەی دەکرد کە دوو فریشتەی هەڵکشاوی تێدابوو، لە کاتێکدا کونێکی دیکە لە سەری سەرەوەی وێنەی مەسیحدایە. == تەمەنی مەریەم == [[File:Scan_the_World_-_Pietà_(Michelangelo).stl|alt=|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی]] مەریەم وەک زۆر گەنج نیشان دەدرێت بۆ دایکی کوڕێکی تەمەن نزیکەی ٣٣ ساڵ، ئەمەش شتێکی نامۆ نییە لە وێناکردنی ئازارەکانی مەسیح لەو کاتەدا. بۆ ئەمەش ڕوونکردنەوەی جۆراوجۆر پێشنیار کراوە. یەکێکیان ئەوەیە کە گەنجی هێمای پاکی نەفەوتاویەتی، وەک چۆن مایکل ئەنجێلۆ خۆی بە ژیاننامەنووسەکەی، هاووڵاتی و پەیکەرتاشی ڕۆمانی ئاسکانیۆ کۆندیڤی گوتووە :   تیۆرێکی دیکە باس لەوە دەکات کە مامەڵەی مایکل ئەنجێلۆ لەگەڵ ئەو بابەتەدا لە ژێر کاریگەری خولیای ئەو بۆ [[دانتێ ئەلیگیێری|کۆمیدیای]] ''[[کۆمیدیای یەزدانی|ئیلاهی]]'' دانتێ بووە: ئەوەندە باش ئاشنا بووە بەو کارە کە کاتێک دەچووە [[بۆلۆنیا]]، پارەی میواندارییەکەی داوە بە خوێندنەوەی ئایەتەکانی لێ. لە ''پارادیسۆ'' (کانتۆی شازدەهەمی شیعرەکەدا)، سانت بێرناردی کلێرڤۆکس لە دوعایەکدا بۆ مەریەمی پاکیزە، دەڵێت: {{Lang|it|"Vergine madre, figlia del tuo figlio"}} ("دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت"). == تاجە گوڵینەی کانۆنیکی == ئۆربان هەشتەم فەرمانی تاجە گوڵینەی کانۆنی بە وێنەی ماریان بەخشی لە ڕێگەی گا پاپایەکەیەوە ''کە دۆمینا کۆرۆناتۆم ئیست کە'' لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ واژۆ و نوتەری کرد و بەخشییە بەخشەرەکەی، لۆرد ئاسکانیۆ سفۆرزا ی پالاڤیچینی و قەشەی کانۆنی بابەتی ڤاتیکان، مۆنسینۆر ئوگۆ ئوبالدینی. تاجە گوڵینەی هەڵکشاو لەلایەن پیشەسازی ئیتاڵی، فانتینۆ تاگلیێتی دروستکراوە، کە لەو کاتەدا ٥٦٤ دراوی سکودۆی ئیتاڵی وەرگرتووە. ڕێوڕەسمی فەرمی تاجە گوڵینە لە ٣١ی ئابی ١٦٣٧ لە سێدارە درا. فریشتە کەروبیەکان لە ساڵی ١٧١٣ لەلایەن نەوەکەیەوە زیادکران، دواتر لە ساڵی ١٧٤٩ گواسترانەوە بۆ کەنیسەی کۆری پیرۆز لەناو == دوای تەواو بوونی == [[File:Vatikan,_Petersdom,_der_Altar_der_unbefleckten_Empfängnis.JPG|وێنۆک| پایە گەورەکانی کەنیسەی کۆری پیرۆز، کە دوو فریشتەی کەڕوبی لە ساڵی ١٧٤٩ لە وێنەی ''پیتا'' گواسترانەوە. هەروەها وێنەی ماریان بە شێوەیەکی پاپا لەلایەن پیۆسی نۆیەم (١٨٥٤) و پیۆسی دەیەم (١٩٠٤)ەوە تاجی سەری دانرا.]] دوای تەواوبوونی، یەکەم ماڵی ''پیتا'' کەنیسەی سانت پترۆنیلا{{'}}، کە گۆڕێکی ڕۆمانی بازنەیی بوو کە بەسترابووەوە بە ترانزێتی باشووری سانت پیتەرزەوە، لەگەڵ چەندین کەنیسەی لاوەکی کە لە فەزای ناوەندییەوە تیشک دەدرایەوە. کاردیناڵ یەکێک لەمانەی وەک کەنیسەی پرسەکەی هەڵبژارد. لە کاتێکدا ئێستا هیچ دڵنیایییەک نییە، بەڵام مەزەندە دەکرێت کە هەریەکێک لەم شوێنەوارانە نزیکەی ٤.٥ مەتر پان و ٢ مەتر قووڵی هەبووبێت. دواتر کەنیسە لەلایەن دۆناتۆ برامانتەوە لە کاتی دووبارە دروستکردنەوەی بازیلیکاکەدا ڕووخێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> بەپێی وتەی جۆرجۆ ڤاساری ، دوای ماوەیەکی کەم لە دانانی ''پیتاکەی'' ، مایکل ئەنجێلۆ گوێی لە کەسێک بووە کە تێبینی دەکات (یان پرسیاری لە سەردانکەران کردووە دەربارەی پەیکەرتاشەکە) کە ئەوە کاری پەیکەرتاشێکی دیکەیە، کریستۆفۆرۆ سۆلاری ، کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر پەیکەرەکە کردووە. <ref>William E. Wallace, 1995 ''Life and Early Works (Michelangelo: Selected Scholarship in English)'' {{ISBN|0-8153-1823-5}} p. 233</ref> مایکل ئەنجێلۆ وشەکانی لەسەر ئەو پەڕۆیە هەڵکەند کە بەسەر سنگی مێریدا ڕادەکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Majanlahti |first=Anthony |ڕێکەوت=2023-03-30 |ناونیشان=https://hyperallergic.com/781165/michelangelos-signature-and-the-myth-of-genius/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-07 |وێبگە=Hyperallergic |زمان=en-US}}</ref> {{Lang|la|'''MICHÆLANGELVS BONAROTVS FLORENTINVS FACIEBAT'''}} (بە ئینگلیزی: "Michelangelo Buonarroti، فلۆرانسییەکە ئەمەی دروستکردووە") واژۆکە دەنگدانەوەی ئەو واژۆیەیە کە هونەرمەندەکانی یۆنانی کۆن ئەپێلێس و پۆلیکلیتۆس بەکاریان هێناوە . تاکە کار بوو کە تا ئێستا واژۆی لەسەر کردبێت. هەروەها ڤاساری ئەو حیکایەتە دەگێڕێتەوە کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ لە تەقینەوەی شانازییەکەی پەشیمان بووەتەوە و سوێندی خواردووە هەرگیز واژۆ لەسەر بەرهەمێکی دیکەی دەستی نەکات.<ref name="bbc">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/02_february/05/divine_michelangelo_overview.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2008-12-08 |وێبگە=BBC}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Aileen June Wang |year=2004 |title=Michelangelo's Signature |journal=The Sixteenth Century Journal |volume=35 |issue=2 |pages=447–473 |doi=10.2307/20476944 |jstor=20476944 |s2cid=188333712}}</ref> دوای پەنجا ساڵ، ڤاساری سەبارەت بە پیتا ئەمانەی خوارەوەی ڕاگەیاند:   == مایکل ئەنجێلۆ پیتاسەکانی تر == دوای چەند دەیەیەک، مایکل ئەنجێلۆ دوو جار گەڕایەوە سەر بابەتی پیتا ، بەڵام هیچ کام لەم دوو کارانە تەواو نەبوون. پیتا فلۆرانسی لە ساڵی 1990دا. ١٥٤٧ – ١٥٥٣ وادیارە بۆ گۆڕی خۆی بوو، بەڵام دوای چەند ساڵێک کارکردن وازی لێ هێنرا. زۆرجار پێی دەوترێت ''Deposition'', کە نوێنەرایەتی ساتێک دەکات کەمێک پێشتر لە چیرۆکەکەدا. ڕۆندانی پیتا لە ساڵی ١٥٥٢ دەستی پێکردووە، و هێشتا زۆر تەواو نەبووە لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٥٦٤؛ شەش ڕۆژ پێشتر کاری لەسەر دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://artsandculture.google.com/story/the-rondanini-piet%C3%A0/1gVhlDFJoqLnIw |ڕێکەوتی سەردان=2026-08-24 |وێبگە=Google Arts & Culture |زمان=en}}</ref> == نۆژەنکردنەوە == دوای نەخشاندنی ''پیتا'' زیانێکی زۆری بەرکەوت. چوار پەنجەی دەستی چەپی مێری کە لە کاتی جوڵاندنێکدا شکا، لە ساڵی ١٧٣٦ لەلایەن پەیکەرتاشی ڕۆمانی جوزێپی لیریۆنی (١٦٩٠-١٧٤٦)ەوە بە شێوەیەکی پیشەیی نۆژەنکرانەوە. زانایانی مۆدێرن ئەمڕۆ دابەشبوون لەسەر ئەوەی کە ئایا نۆژەنکەرەوە ئازادییە هونەریەکانی گرتۆتەبەر بۆ ئەوەی ئاماژەکانی دەستی زیاتر "ڕێکتۆریک" بێت.{{ژێدەر پێویستە|date=November 2024}} == ١٩٦٤ پێشانگای جیهانی == لە ساڵی ١٩٦٤دا، ''پیتا'' لەلایەن ڤاتیکانەوە بە قەرز درا بە پێشانگای جیهانی نیویۆرک لە ساڵانی ١٩٦٤-١٩٦٥ بۆ ئەوەی لە کۆشکی ڤاتیکان دابنرێت. قەشە سەرەکی پێشووی نیویۆرک ، کاردیناڵ فرانسیس سپێلمان بە فەرمی داوای پەیکەرەکەی لە پاپا جۆن بیست و سێیەم کرد، ئێدوارد ئێم کینی، بەڕێوەبەری کڕین و کەشتیوانی خزمەتگوزارییەکانی فریاگوزاری کاسۆلیکی – USCC، بۆ سەرۆکایەتی تیمەکانی گواستنەوەی ڤاتیکان دەستنیشان کرد. پەیکەرەکە لەناو سندوقێکی داردا نێردراوە {{Convert|2.5|inch|cm}} بووە ئەستووری لەگەڵ {{Convert|8|inch|cm}} بنەما، بەستراوەتەوە بە سەقفی لاینەری <nowiki><i id="mw5g">کریستۆفۆرۆ کۆڵۆمبۆ</i></nowiki> ؛ لە ئەگەری ڕووداوێکدا، سندوقەکە کوشنینگی تێدابوو کە ئەوەندە ئەستوور بوو کە لە ئاودا دەسوڕایەوە، و بیکۆنێکی شوێنی فریاگوزاری و هەروەها پەڕۆیەکی نیشاندەری بەسترابوو. لە پێشانگاکەدا خەڵک بۆ چەندین کاتژمێر لە ڕیزدا وەستابوون بۆ ئەوەی چاوێک لە پشتێنەیەکی گواستنەوە ببینن کە بە پەیکەرەکەدا تێپەڕیبوو. دوای ئەوە گەڕێنرایەوە بۆ ڤاتیکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nywf64.com/vatican04.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=New York World's Fair 1964/1965 |پەڕە=4}}</ref> لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٦٥ گەڕێنرایەوە بۆ بازلیکای سانت پیتەر. لە کاتی گۆڕینیدا، کێشی پەیکەرە مەڕمەڕەکە کەڤەرێکی هەواگۆڕکێی کانزایی لە زەویدا شکاند و سندوقەکەی مەیل کرد. سەرەڕای ترسی ئەوەی کە ئەم جەنجاڵییە زیان بە پەیکەرەکە گەیاندبێت، بەڵام ''پیتا'' بەبێ زیان گەڕێنرایەوە بۆ شوێنی خۆی. لە وتارەکەی ''[[نیویۆرک تایمز|نیویۆرک تایمزدا]]'' کە باس لە گەڕانەوەی پەیکەرەکە دەکات، هاتووە: "بە فەرمانی پاپا پاوڵی شەشەم جارێکی دیکە گەشت ناکات". == تێکدان == [[File:Pietà_vaticana_dopo_il_vandalismo,_1972.jpg|وێنۆک| دیمەنێکی وردی پەیکەرەکە کە قۆڵ و لووت و چاوی تێکچووە، ئایاری ١٩٧٢]] گەورەترین زیان لە ٢١ی ئایاری ١٩٧٢ ( یەکشەممەی پەنتەکۆست ) ڕوویدا، کاتێک جیۆلۆجیستێکی دەروونی تێکچوو، لاسلۆ تۆتی ئوسترالی کە لەدایکبووی هەنگارییە، ڕۆیشت بۆ ناو کەنیسە و بە چەقۆی جیۆلۆجیستێک هێرشی کردە سەر پەیکەرەکە لەکاتێکدا هاوار دەکات "من عیسا مەسیحم؛ لە مردووەکان هەستاومەوە!" بە ١٥ لێدان قۆڵی مێری لە ئەژنۆی لابرد و پارچەیەک لە لوتی لێدا و یەکێک لە پێڵوەکانی چەقاند. هاووڵاتییەکی ئەمریکی بوو، بۆب کاسیلی خەڵکی شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری یەکێک بوو لە یەکەم کەسەکان کە تۆتی لە ''پیتا'' دوورخستەوە. ئەم ڕووداوانەی خوارەوەی وەبیر هێنایەوە:   دوای هێرشەکە، کارەکە بە زەحمەت نۆژەنکرایەوە و گەڕایەوە شوێنی خۆی لەناو بازیلیکاکەدا، تەنها لە لای ڕاستی دەروازەکەوە، لە نێوان دەرگای پیرۆز و قوربانگای سانت سێباستیان, و ئێستا بە پانێڵێکی شووشەی ئەکریلیکی دژە فیشەک پارێزراوە. لە کاتی نۆژەنکردنەوەکەدا، M ی سەرەتایی دۆزرایەوە کە لەسەر کفنی مێری نەخشێنرابوو، ئەمەش وایکرد کە ''پیتا'' تاکە بەرهەم بێت کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردبێت. بینەران زۆرێک لەو پارچە مەڕمەڕانەیان برد کە فڕیون. دواتر هەندێک پارچە گەڕێنرانەوە، بەڵام زۆربەیان نەگەڕێنرانەوە، لەنێویاندا لوتی مێری کە دەبوو لە بلۆکێکەوە دروست بکرێتەوە کە لە پشتیەوە بڕابوو. == هەروەها سەیری بکە == * پیتا * ئەستێرەیەکی بچووک 274472 Pietà * کۆپیەکانی فیلمی <nowiki><i id="mwASk">Pietà</i></nowiki> ی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی پەیکەرەکانی عیسا * لیستی بەرهەمەکانی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان {{Clear}} == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == خوێندنەوەی زیاتر == * پۆپ-هێنسی، جۆن (١٩٩٦). ''پەیکەری ڕێنێسانسی باڵا و بارۆکی ئیتاڵی'' . لەندەن: فایدۆن * هیبارد، هاوارد . ١٩٧٤. ''مایکل ئەنجێلۆ'' . نیویۆرک: هارپەر و ڕۆ. * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=mt%2013:55-56&version=31 مەتا ١٣:٥٥-٥٦] گەڕان بەدوای بڕگەکاندا – وەشانی نێودەوڵەتی نوێ BibleGateway.com * واڵاس، ویلیام ئی. (٢٠٠٩). ''مایکل ئەنجێلۆ؛ هونەرمەند و پیاو و کاتەکانی'' . کامبریج: چاپخانەی زانکۆی کامبریج.{{ISBN|0521111994}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline|Pietà of the Saint Peter's Basilica by Michelangelo Buonarroti}} * [http://www.vatican.va/various/basiliche/san_pietro/vr_tour/Media/VR/St_Peter_Pieta/index.html vatican.va] * [https://www.michelangelo.org/pieta.jsp 10 Facts That You Don't Know About Michelangelo's ''Pietà''] * [http://www.la-pieta.org/_page_/gallery/photorama Robert Hupka's ''Pietà'' Picture gallery] * [http://michelangelomodels.com/m-models/pieta_arm.html Models of wax and clay used by Michelangelo in making his sculpture and paintings] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|41|54|8|N|12|27|12|E}}{{Michelangelo|sculpture}}{{High Renaissance}}{{Vatican City topics}}{{Sculptures}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] bvq4k36s9rhf7vu52rp764a4hcf8147 1689234 1689233 2026-10-18T13:14:18Z Shaween 18477 1689234 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork|image=Pieta de Michelangelo - Vaticano.jpg|alt=The statue features Mary holding Jesus's dead body|image_upright=1.4|title=Pietà<br>{{small|[Our Lady of] Pity}}|artist=[[میکێلانجێلۆ]]|subject=[[یەسووع]] و [[مریەم]]|year=١٤٩٨–١٤٩٩|type=Marble|height_metric=174|width_metric=195|height_imperial1499=68.5|width_imperial=76.8|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[کڵێسای سەنت پیتەر]], ڤاتیکان|coordinates={{Coord|format=dms|display=inline}}|mapframe=yes|preceded_by=[[Bacchus (Michelangelo)]]|followed_by=[[David (Michelangelo)]]}} '''''پێتا''''' (''مادۆنا دێلا پێتا،'' {{IPA|it|maˈdɔnna della pjeˈta|lang}}; '[خاتوونی] بەزەییمان'؛ 1498–1499) پەیکەرێکی مەڕمەڕیی کارارایە لە [[یەسووع|عیسا]] و مەریەم لە چیای گۆڵگۆتا کە نوێنەرایەتی "خەمی شەشەم"ی [[مریەم|مەریەمی پاکیزە]] دەکات لەلایەن [[میکێلانجێلۆ|مایکل ئەنجێلۆ بونارۆتی]]، لە [[کڵێسای سەنت پیتەر|بازلیکای سانت پیتەر]], [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]], کە بۆی دروستکراوە. کارێکی سەرەکی پەیکەری ڕێنێسانسی ئیتاڵییە و زۆرجار وەک سەرەتای ڕێنێسانسی باڵا وەرگیراوە. پەیکەرەکە ئەو ساتەی گرتووە کە عیسا کە لە خاچ دابەزێنراوە، دەدرێتە مەریەمی دایکی. مەریەم لە عیسا گەنجتر دەردەکەوێت؛ مێژوونووسانی هونەر پێیان وایە مایکل ئەنجێلۆ لە بڕگەیەک لە [[کۆمیدیای یەزدانی|کۆمیدیای ئیلاهی]] [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ ئەلگیێری ئیلهام]] وەرگرتووە: "ئەی دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت [...] شایستەیی تۆ سروشتی مرۆڤی ئەوەندە بەرزکردەوە کە دروستکەری ئیلاهییەکەی درێغی نەکردووە لە بوون بە بوونەوەرەکەی" (''پارادیسۆ''، کانتۆی XXXIII). لێکدانەوەی جوانیناسیی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' لە پەیکەری ئیتاڵیدا بێ وێنەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=3 April 2020 |ناونیشان=https://www.romeandyou.org/en/michelangelos-pieta-the-sculptural-masterpiece-of-the-15th-century/ |ڕێکەوتی سەردان=3 April 2020 |وێبگە=www.romeandyou.org}}</ref> چونکە فۆرمەکانی سەرەتایی سروشتگەرایی لەگەڵ ئایدیاڵە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسەکانی]] [[جوانی|جوانی کلاسیک]] هاوسەنگ دەکات. پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن کاردیناڵێکی فەرەنسی بەناوی ژان بیلهێرس دی لاگرۆلاس کە ئەوکات باڵیۆزی فەرەنسا بوو لە ڕۆما فەرمانی پێکرابوو . پەیکەرەکە دروستکرابێت، ڕەنگە وەکو تابلۆیەکی قوربانگا، بۆ کەنیسەی پرسەی کاردیناڵەکە لە کۆنی سانت پیتەرز . کاتێک ئەمە ڕووخێنرا پارێزراو بوو، و دواتر شوێنی ئێستای گرت، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پەیکەرەکە ناچار بوو نۆژەن بکرێتەوە دوای ئەوەی فیگەری مەریەم لە یەکشەممەی پەنتەکۆستی ساڵی ١٩٧٢ تێکدرا ؛ دوای ڕووداوەکە، پەیکەرەکە بە شاشەیەکی شووشەی دژە فیشەک پارێزراو بوو کە لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠٢٤ گۆڕدرا و مۆدێرن کرا وەک ئامادەکارییەک بۆ یۆبیلی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.theguardian.com/notesandqueries/query/0,5753,-2565,00.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-08-06 |وێبگە=www.theguardian.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-11-29 |ناونیشان=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2024-11/michelangelo-s-pieta-shines-again-in-st-peter-s-basilica.html |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-24 |وێبگە=www.vaticannews.va |زمان=en}}</ref> == مێژوو == [[File:Pietà_-_Hallwylska_museet_-_107520.tif|وێنۆک| وێنە ڕێزدارەکە بە تاجی ڕەسەنی کانۆنیکی خۆیەوە لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ بە فەرمانی پاپای پاپا ئۆربانی هەشتەم . وێنە نزیکەی، ٢٤ی ئایاری ١٨٨٨.]] پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن قەشەی پێشووی کۆندۆم کاردیناڵ جان دی ڤیلیێرس دو لاگرۆلاسەوە ڕاسپێردرابوو . پەیکەرەکە بە مەبەستی ئەوە بووە کە ببێتە تابلۆیەکی قوربانگا بۆ کەنیسەی پرسەکەی لەناو بازلیکای پیرۆزی پیتەری کۆن . دواتر کەنیسەی سەینت پترۆنیلا ڕووخێنرا و دواتر پەیکەرەکە گواسترایەوە بۆ شوێنی ئێستای، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پێکهاتەکەی [[ھەرەم|هەرەمییە]], و [[سەر (ئەندازە)|لوتکەکەی]] هاوکاتە لەگەڵ سەری مەریەم. پەیکەرەکە وردە وردە لە خوارەوەی پەردەی جلەکەی مەریەم فراوانتر دەبێت، تا بنکە، بەردی گۆلگۆتا . ژمارەکان تەواو لە ڕێژە دەرچوون، بەهۆی سەختی وێناکردنی پیاوێکی تەواو گەورە کە بە درێژایی تەواو لە چەناگەی ژنێکدا کەوتووە. زۆربەی جەستەی مێری بەهۆی پەردەی مۆنۆمێنتالەکەیەوە شاراوەتەوە و پەیوەندی فیگەرەکان تەواو سروشتی دەردەکەوێت. لێکدانەوەی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' زۆر جیاواز بوو لەوانەی پێشتر لەلایەن هونەرمەندەکانی دیکەوە دروستکرابوون، چونکە مەریەمێکی گەنج و جوانی پەیکەرسازی کرد نەک ژنێکی سروشتی گەورەتر (تەمەن ٤٥+ ساڵ) کە دەبێ هاوتا بێت لەگەڵ تەمەنی سروشتی کوڕەکەی، عیسا (تەمەن ٣٣ ساڵ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-04-14 |ناونیشان=https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-09-03 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=Official tourist service for Saint Peter's Basilica |زمان=en-US}}</ref> نیشانەکانی لەخاچدان سنووردارە بە نیشانە زۆر بچووکەکانی بزمار و ئاماژەیە بۆ برینەکەی لای عیسا. بەم پێیە، ڕووخساری مەسیح نیشانەکانی سۆز دەرناخات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180618160925/http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2018 |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=RomaViva.com}}</ref>  بەپێی لێکدانەوەیەکی تر، کاتێک مایکل ئەنجێلۆ دەستی کرد بە دروستکردنی ''Pietà'' ی خۆی، ویستویەتی بەرهەمێک دروست بکات کە بە "وێنەی دڵ" وەسفی کردووە.<ref>{{Cite book|last=McNeese|first=Tim|url=https://archive.org/details/michelangelo00mcne|title=Michelangelo: Painter, Sculptor, and Architect|publisher=Chelsea House Publishers|year=2005|isbn=9780791086278|pages=[https://archive.org/details/michelangelo00mcne/page/n48 43]|url-access=limited}}</ref> دوو کونە کونکراو لە سەری سەرەوەی مەریەمی پاکیزە دانراون، کە سەردەمانێک پشتگیری ئەو بارەی دەکرد کە دوو فریشتەی هەڵکشاوی تێدابوو، لە کاتێکدا کونێکی دیکە لە سەری سەرەوەی وێنەی مەسیحدایە. == تەمەنی مەریەم == [[File:Scan_the_World_-_Pietà_(Michelangelo).stl|alt=|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی]] مەریەم وەک زۆر گەنج نیشان دەدرێت بۆ دایکی کوڕێکی تەمەن نزیکەی ٣٣ ساڵ، ئەمەش شتێکی نامۆ نییە لە وێناکردنی ئازارەکانی مەسیح لەو کاتەدا. بۆ ئەمەش ڕوونکردنەوەی جۆراوجۆر پێشنیار کراوە. یەکێکیان ئەوەیە کە گەنجی هێمای پاکی نەفەوتاویەتی، وەک چۆن مایکل ئەنجێلۆ خۆی بە ژیاننامەنووسەکەی، هاووڵاتی و پەیکەرتاشی ڕۆمانی ئاسکانیۆ کۆندیڤی گوتووە :   تیۆرێکی دیکە باس لەوە دەکات کە مامەڵەی مایکل ئەنجێلۆ لەگەڵ ئەو بابەتەدا لە ژێر کاریگەری خولیای ئەو بۆ [[دانتێ ئەلیگیێری|کۆمیدیای]] ''[[کۆمیدیای یەزدانی|ئیلاهی]]'' دانتێ بووە: ئەوەندە باش ئاشنا بووە بەو کارە کە کاتێک دەچووە [[بۆلۆنیا]]، پارەی میواندارییەکەی داوە بە خوێندنەوەی ئایەتەکانی لێ. لە ''پارادیسۆ'' (کانتۆی شازدەهەمی شیعرەکەدا)، سانت بێرناردی کلێرڤۆکس لە دوعایەکدا بۆ مەریەمی پاکیزە، دەڵێت: {{Lang|it|"Vergine madre, figlia del tuo figlio"}} ("دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت"). == تاجە گوڵینەی کانۆنیکی == ئۆربان هەشتەم فەرمانی تاجە گوڵینەی کانۆنی بە وێنەی ماریان بەخشی لە ڕێگەی گا پاپایەکەیەوە ''کە دۆمینا کۆرۆناتۆم ئیست کە'' لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ واژۆ و نوتەری کرد و بەخشییە بەخشەرەکەی، لۆرد ئاسکانیۆ سفۆرزا ی پالاڤیچینی و قەشەی کانۆنی بابەتی ڤاتیکان، مۆنسینۆر ئوگۆ ئوبالدینی. تاجە گوڵینەی هەڵکشاو لەلایەن پیشەسازی ئیتاڵی، فانتینۆ تاگلیێتی دروستکراوە، کە لەو کاتەدا ٥٦٤ دراوی سکودۆی ئیتاڵی وەرگرتووە. ڕێوڕەسمی فەرمی تاجە گوڵینە لە ٣١ی ئابی ١٦٣٧ لە سێدارە درا. فریشتە کەروبیەکان لە ساڵی ١٧١٣ لەلایەن نەوەکەیەوە زیادکران، دواتر لە ساڵی ١٧٤٩ گواسترانەوە بۆ کەنیسەی کۆری پیرۆز لەناو == دوای تەواو بوونی == [[File:Vatikan,_Petersdom,_der_Altar_der_unbefleckten_Empfängnis.JPG|وێنۆک| پایە گەورەکانی کەنیسەی کۆری پیرۆز، کە دوو فریشتەی کەڕوبی لە ساڵی ١٧٤٩ لە وێنەی ''پیتا'' گواسترانەوە. هەروەها وێنەی ماریان بە شێوەیەکی پاپا لەلایەن پیۆسی نۆیەم (١٨٥٤) و پیۆسی دەیەم (١٩٠٤)ەوە تاجی سەری دانرا.]] دوای تەواوبوونی، یەکەم ماڵی ''پیتا'' کەنیسەی سانت پترۆنیلا{{'}}، کە گۆڕێکی ڕۆمانی بازنەیی بوو کە بەسترابووەوە بە ترانزێتی باشووری سانت پیتەرزەوە، لەگەڵ چەندین کەنیسەی لاوەکی کە لە فەزای ناوەندییەوە تیشک دەدرایەوە. کاردیناڵ یەکێک لەمانەی وەک کەنیسەی پرسەکەی هەڵبژارد. لە کاتێکدا ئێستا هیچ دڵنیایییەک نییە، بەڵام مەزەندە دەکرێت کە هەریەکێک لەم شوێنەوارانە نزیکەی ٤.٥ مەتر پان و ٢ مەتر قووڵی هەبووبێت. دواتر کەنیسە لەلایەن دۆناتۆ برامانتەوە لە کاتی دووبارە دروستکردنەوەی بازیلیکاکەدا ڕووخێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> بەپێی وتەی جۆرجۆ ڤاساری ، دوای ماوەیەکی کەم لە دانانی ''پیتاکەی'' ، مایکل ئەنجێلۆ گوێی لە کەسێک بووە کە تێبینی دەکات (یان پرسیاری لە سەردانکەران کردووە دەربارەی پەیکەرتاشەکە) کە ئەوە کاری پەیکەرتاشێکی دیکەیە، کریستۆفۆرۆ سۆلاری ، کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر پەیکەرەکە کردووە. <ref>William E. Wallace, 1995 ''Life and Early Works (Michelangelo: Selected Scholarship in English)'' {{ISBN|0-8153-1823-5}} p. 233</ref> مایکل ئەنجێلۆ وشەکانی لەسەر ئەو پەڕۆیە هەڵکەند کە بەسەر سنگی مێریدا ڕادەکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Majanlahti |first=Anthony |ڕێکەوت=2023-03-30 |ناونیشان=https://hyperallergic.com/781165/michelangelos-signature-and-the-myth-of-genius/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-07 |وێبگە=Hyperallergic |زمان=en-US}}</ref> {{Lang|la|'''MICHÆLANGELVS BONAROTVS FLORENTINVS FACIEBAT'''}} (بە ئینگلیزی: "Michelangelo Buonarroti، فلۆرانسییەکە ئەمەی دروستکردووە") واژۆکە دەنگدانەوەی ئەو واژۆیەیە کە هونەرمەندەکانی یۆنانی کۆن ئەپێلێس و پۆلیکلیتۆس بەکاریان هێناوە . تاکە کار بوو کە تا ئێستا واژۆی لەسەر کردبێت. هەروەها ڤاساری ئەو حیکایەتە دەگێڕێتەوە کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ لە تەقینەوەی شانازییەکەی پەشیمان بووەتەوە و سوێندی خواردووە هەرگیز واژۆ لەسەر بەرهەمێکی دیکەی دەستی نەکات.<ref name="bbc">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/02_february/05/divine_michelangelo_overview.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2008-12-08 |وێبگە=BBC}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Aileen June Wang |year=2004 |title=Michelangelo's Signature |journal=The Sixteenth Century Journal |volume=35 |issue=2 |pages=447–473 |doi=10.2307/20476944 |jstor=20476944 |s2cid=188333712}}</ref> دوای پەنجا ساڵ، ڤاساری سەبارەت بە پیتا ئەمانەی خوارەوەی ڕاگەیاند:   == مایکل ئەنجێلۆ پیتاسەکانی تر == دوای چەند دەیەیەک، مایکل ئەنجێلۆ دوو جار گەڕایەوە سەر بابەتی پیتا ، بەڵام هیچ کام لەم دوو کارانە تەواو نەبوون. پیتا فلۆرانسی لە ساڵی 1990دا. ١٥٤٧ – ١٥٥٣ وادیارە بۆ گۆڕی خۆی بوو، بەڵام دوای چەند ساڵێک کارکردن وازی لێ هێنرا. زۆرجار پێی دەوترێت ''Deposition'', کە نوێنەرایەتی ساتێک دەکات کەمێک پێشتر لە چیرۆکەکەدا. ڕۆندانی پیتا لە ساڵی ١٥٥٢ دەستی پێکردووە، و هێشتا زۆر تەواو نەبووە لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٥٦٤؛ شەش ڕۆژ پێشتر کاری لەسەر دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://artsandculture.google.com/story/the-rondanini-piet%C3%A0/1gVhlDFJoqLnIw |ڕێکەوتی سەردان=2026-08-24 |وێبگە=Google Arts & Culture |زمان=en}}</ref> == نۆژەنکردنەوە == دوای نەخشاندنی ''پیتا'' زیانێکی زۆری بەرکەوت. چوار پەنجەی دەستی چەپی مێری کە لە کاتی جوڵاندنێکدا شکا، لە ساڵی ١٧٣٦ لەلایەن پەیکەرتاشی ڕۆمانی جوزێپی لیریۆنی (١٦٩٠-١٧٤٦)ەوە بە شێوەیەکی پیشەیی نۆژەنکرانەوە. زانایانی مۆدێرن ئەمڕۆ دابەشبوون لەسەر ئەوەی کە ئایا نۆژەنکەرەوە ئازادییە هونەریەکانی گرتۆتەبەر بۆ ئەوەی ئاماژەکانی دەستی زیاتر "ڕێکتۆریک" بێت.{{ژێدەر پێویستە|date=November 2024}} == ١٩٦٤ پێشانگای جیهانی == لە ساڵی ١٩٦٤دا، ''پیتا'' لەلایەن ڤاتیکانەوە بە قەرز درا بە پێشانگای جیهانی نیویۆرک لە ساڵانی ١٩٦٤-١٩٦٥ بۆ ئەوەی لە کۆشکی ڤاتیکان دابنرێت. قەشە سەرەکی پێشووی نیویۆرک ، کاردیناڵ فرانسیس سپێلمان بە فەرمی داوای پەیکەرەکەی لە پاپا جۆن بیست و سێیەم کرد، ئێدوارد ئێم کینی، بەڕێوەبەری کڕین و کەشتیوانی خزمەتگوزارییەکانی فریاگوزاری کاسۆلیکی – USCC، بۆ سەرۆکایەتی تیمەکانی گواستنەوەی ڤاتیکان دەستنیشان کرد. پەیکەرەکە لەناو سندوقێکی داردا نێردراوە {{Convert|2.5|inch|cm}} بووە ئەستووری لەگەڵ {{Convert|8|inch|cm}} بنەما، بەستراوەتەوە بە سەقفی لاینەری <nowiki><i id="mw5g">کریستۆفۆرۆ کۆڵۆمبۆ</i></nowiki> ؛ لە ئەگەری ڕووداوێکدا، سندوقەکە کوشنینگی تێدابوو کە ئەوەندە ئەستوور بوو کە لە ئاودا دەسوڕایەوە، و بیکۆنێکی شوێنی فریاگوزاری و هەروەها پەڕۆیەکی نیشاندەری بەسترابوو. لە پێشانگاکەدا خەڵک بۆ چەندین کاتژمێر لە ڕیزدا وەستابوون بۆ ئەوەی چاوێک لە پشتێنەیەکی گواستنەوە ببینن کە بە پەیکەرەکەدا تێپەڕیبوو. دوای ئەوە گەڕێنرایەوە بۆ ڤاتیکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nywf64.com/vatican04.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=New York World's Fair 1964/1965 |پەڕە=4}}</ref> لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٦٥ گەڕێنرایەوە بۆ بازلیکای سانت پیتەر. لە کاتی گۆڕینیدا، کێشی پەیکەرە مەڕمەڕەکە کەڤەرێکی هەواگۆڕکێی کانزایی لە زەویدا شکاند و سندوقەکەی مەیل کرد. سەرەڕای ترسی ئەوەی کە ئەم جەنجاڵییە زیان بە پەیکەرەکە گەیاندبێت، بەڵام ''پیتا'' بەبێ زیان گەڕێنرایەوە بۆ شوێنی خۆی. لە وتارەکەی ''[[نیویۆرک تایمز|نیویۆرک تایمزدا]]'' کە باس لە گەڕانەوەی پەیکەرەکە دەکات، هاتووە: "بە فەرمانی پاپا پاوڵی شەشەم جارێکی دیکە گەشت ناکات". == تێکدان == [[File:Pietà_vaticana_dopo_il_vandalismo,_1972.jpg|وێنۆک| دیمەنێکی وردی پەیکەرەکە کە قۆڵ و لووت و چاوی تێکچووە، ئایاری ١٩٧٢]] گەورەترین زیان لە ٢١ی ئایاری ١٩٧٢ ( یەکشەممەی پەنتەکۆست ) ڕوویدا، کاتێک جیۆلۆجیستێکی دەروونی تێکچوو، لاسلۆ تۆتی ئوسترالی کە لەدایکبووی هەنگارییە، ڕۆیشت بۆ ناو کەنیسە و بە چەقۆی جیۆلۆجیستێک هێرشی کردە سەر پەیکەرەکە لەکاتێکدا هاوار دەکات "من عیسا مەسیحم؛ لە مردووەکان هەستاومەوە!" بە ١٥ لێدان قۆڵی مێری لە ئەژنۆی لابرد و پارچەیەک لە لوتی لێدا و یەکێک لە پێڵوەکانی چەقاند. هاووڵاتییەکی ئەمریکی بوو، بۆب کاسیلی خەڵکی شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری یەکێک بوو لە یەکەم کەسەکان کە تۆتی لە ''پیتا'' دوورخستەوە. ئەم ڕووداوانەی خوارەوەی وەبیر هێنایەوە:   دوای هێرشەکە، کارەکە بە زەحمەت نۆژەنکرایەوە و گەڕایەوە شوێنی خۆی لەناو بازیلیکاکەدا، تەنها لە لای ڕاستی دەروازەکەوە، لە نێوان دەرگای پیرۆز و قوربانگای سانت سێباستیان, و ئێستا بە پانێڵێکی شووشەی ئەکریلیکی دژە فیشەک پارێزراوە. لە کاتی نۆژەنکردنەوەکەدا، M ی سەرەتایی دۆزرایەوە کە لەسەر کفنی مێری نەخشێنرابوو، ئەمەش وایکرد کە ''پیتا'' تاکە بەرهەم بێت کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردبێت. بینەران زۆرێک لەو پارچە مەڕمەڕانەیان برد کە فڕیون. دواتر هەندێک پارچە گەڕێنرانەوە، بەڵام زۆربەیان نەگەڕێنرانەوە، لەنێویاندا لوتی مێری کە دەبوو لە بلۆکێکەوە دروست بکرێتەوە کە لە پشتیەوە بڕابوو. == هەروەها سەیری بکە == * پیتا * ئەستێرەیەکی بچووک 274472 Pietà * کۆپیەکانی فیلمی <nowiki><i id="mwASk">Pietà</i></nowiki> ی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی پەیکەرەکانی عیسا * لیستی بەرهەمەکانی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان {{Clear}} == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == خوێندنەوەی زیاتر == * پۆپ-هێنسی، جۆن (١٩٩٦). ''پەیکەری ڕێنێسانسی باڵا و بارۆکی ئیتاڵی'' . لەندەن: فایدۆن * هیبارد، هاوارد . ١٩٧٤. ''مایکل ئەنجێلۆ'' . نیویۆرک: هارپەر و ڕۆ. * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=mt%2013:55-56&version=31 مەتا ١٣:٥٥-٥٦] گەڕان بەدوای بڕگەکاندا – وەشانی نێودەوڵەتی نوێ BibleGateway.com * واڵاس، ویلیام ئی. (٢٠٠٩). ''مایکل ئەنجێلۆ؛ هونەرمەند و پیاو و کاتەکانی'' . کامبریج: چاپخانەی زانکۆی کامبریج.{{ISBN|0521111994}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline|Pietà of the Saint Peter's Basilica by Michelangelo Buonarroti}} * [http://www.vatican.va/various/basiliche/san_pietro/vr_tour/Media/VR/St_Peter_Pieta/index.html vatican.va] * [https://www.michelangelo.org/pieta.jsp 10 Facts That You Don't Know About Michelangelo's ''Pietà''] * [http://www.la-pieta.org/_page_/gallery/photorama Robert Hupka's ''Pietà'' Picture gallery] * [http://michelangelomodels.com/m-models/pieta_arm.html Models of wax and clay used by Michelangelo in making his sculpture and paintings] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|41|54|8|N|12|27|12|E}}{{Michelangelo|sculpture}}{{High Renaissance}}{{Vatican City topics}}{{Sculptures}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 14dwaqk8d9cw9ptefkr08id6jumj2mk 1689235 1689234 2026-10-18T13:15:11Z Shaween 18477 1689235 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork|image=Pieta de Michelangelo - Vaticano.jpg|alt=The statue features Mary holding Jesus's dead body|image_upright=1.4|title=Pietà<br>{{small|[Our Lady of] Pity}}|artist=[[میکێلانجێلۆ]]|subject=[[یەسووع]] و [[مریەم]]|year=١٤٩٨–١٤٩٩|type=Marble|height_metric=174|width_metric=195|height_imperial1499=68.5|width_imperial=76.8|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[کڵێسای سەنت پیتەر]]، [[ڤاتیکان]]|coordinates={{Coord|format=dms|display=inline}}|mapframe=yes|preceded_by=[[Bacchus (Michelangelo)]]|followed_by=[[David (Michelangelo)]]}} '''''پێتا''''' (''مادۆنا دێلا پێتا،'' {{IPA|it|maˈdɔnna della pjeˈta|lang}}; '[خاتوونی] بەزەییمان'؛ 1498–1499) پەیکەرێکی مەڕمەڕیی کارارایە لە [[یەسووع|عیسا]] و مەریەم لە چیای گۆڵگۆتا کە نوێنەرایەتی "خەمی شەشەم"ی [[مریەم|مەریەمی پاکیزە]] دەکات لەلایەن [[میکێلانجێلۆ|مایکل ئەنجێلۆ بونارۆتی]]، لە [[کڵێسای سەنت پیتەر|بازلیکای سانت پیتەر]], [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]], کە بۆی دروستکراوە. کارێکی سەرەکی پەیکەری ڕێنێسانسی ئیتاڵییە و زۆرجار وەک سەرەتای ڕێنێسانسی باڵا وەرگیراوە. پەیکەرەکە ئەو ساتەی گرتووە کە عیسا کە لە خاچ دابەزێنراوە، دەدرێتە مەریەمی دایکی. مەریەم لە عیسا گەنجتر دەردەکەوێت؛ مێژوونووسانی هونەر پێیان وایە مایکل ئەنجێلۆ لە بڕگەیەک لە [[کۆمیدیای یەزدانی|کۆمیدیای ئیلاهی]] [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ ئەلگیێری ئیلهام]] وەرگرتووە: "ئەی دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت [...] شایستەیی تۆ سروشتی مرۆڤی ئەوەندە بەرزکردەوە کە دروستکەری ئیلاهییەکەی درێغی نەکردووە لە بوون بە بوونەوەرەکەی" (''پارادیسۆ''، کانتۆی XXXIII). لێکدانەوەی جوانیناسیی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' لە پەیکەری ئیتاڵیدا بێ وێنەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=3 April 2020 |ناونیشان=https://www.romeandyou.org/en/michelangelos-pieta-the-sculptural-masterpiece-of-the-15th-century/ |ڕێکەوتی سەردان=3 April 2020 |وێبگە=www.romeandyou.org}}</ref> چونکە فۆرمەکانی سەرەتایی سروشتگەرایی لەگەڵ ئایدیاڵە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسەکانی]] [[جوانی|جوانی کلاسیک]] هاوسەنگ دەکات. پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن کاردیناڵێکی فەرەنسی بەناوی ژان بیلهێرس دی لاگرۆلاس کە ئەوکات باڵیۆزی فەرەنسا بوو لە ڕۆما فەرمانی پێکرابوو . پەیکەرەکە دروستکرابێت، ڕەنگە وەکو تابلۆیەکی قوربانگا، بۆ کەنیسەی پرسەی کاردیناڵەکە لە کۆنی سانت پیتەرز . کاتێک ئەمە ڕووخێنرا پارێزراو بوو، و دواتر شوێنی ئێستای گرت، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پەیکەرەکە ناچار بوو نۆژەن بکرێتەوە دوای ئەوەی فیگەری مەریەم لە یەکشەممەی پەنتەکۆستی ساڵی ١٩٧٢ تێکدرا ؛ دوای ڕووداوەکە، پەیکەرەکە بە شاشەیەکی شووشەی دژە فیشەک پارێزراو بوو کە لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠٢٤ گۆڕدرا و مۆدێرن کرا وەک ئامادەکارییەک بۆ یۆبیلی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.theguardian.com/notesandqueries/query/0,5753,-2565,00.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-08-06 |وێبگە=www.theguardian.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-11-29 |ناونیشان=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2024-11/michelangelo-s-pieta-shines-again-in-st-peter-s-basilica.html |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-24 |وێبگە=www.vaticannews.va |زمان=en}}</ref> == مێژوو == [[File:Pietà_-_Hallwylska_museet_-_107520.tif|وێنۆک| وێنە ڕێزدارەکە بە تاجی ڕەسەنی کانۆنیکی خۆیەوە لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ بە فەرمانی پاپای پاپا ئۆربانی هەشتەم . وێنە نزیکەی، ٢٤ی ئایاری ١٨٨٨.]] پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن قەشەی پێشووی کۆندۆم کاردیناڵ جان دی ڤیلیێرس دو لاگرۆلاسەوە ڕاسپێردرابوو . پەیکەرەکە بە مەبەستی ئەوە بووە کە ببێتە تابلۆیەکی قوربانگا بۆ کەنیسەی پرسەکەی لەناو بازلیکای پیرۆزی پیتەری کۆن . دواتر کەنیسەی سەینت پترۆنیلا ڕووخێنرا و دواتر پەیکەرەکە گواسترایەوە بۆ شوێنی ئێستای، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پێکهاتەکەی [[ھەرەم|هەرەمییە]], و [[سەر (ئەندازە)|لوتکەکەی]] هاوکاتە لەگەڵ سەری مەریەم. پەیکەرەکە وردە وردە لە خوارەوەی پەردەی جلەکەی مەریەم فراوانتر دەبێت، تا بنکە، بەردی گۆلگۆتا . ژمارەکان تەواو لە ڕێژە دەرچوون، بەهۆی سەختی وێناکردنی پیاوێکی تەواو گەورە کە بە درێژایی تەواو لە چەناگەی ژنێکدا کەوتووە. زۆربەی جەستەی مێری بەهۆی پەردەی مۆنۆمێنتالەکەیەوە شاراوەتەوە و پەیوەندی فیگەرەکان تەواو سروشتی دەردەکەوێت. لێکدانەوەی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' زۆر جیاواز بوو لەوانەی پێشتر لەلایەن هونەرمەندەکانی دیکەوە دروستکرابوون، چونکە مەریەمێکی گەنج و جوانی پەیکەرسازی کرد نەک ژنێکی سروشتی گەورەتر (تەمەن ٤٥+ ساڵ) کە دەبێ هاوتا بێت لەگەڵ تەمەنی سروشتی کوڕەکەی، عیسا (تەمەن ٣٣ ساڵ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-04-14 |ناونیشان=https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-09-03 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=Official tourist service for Saint Peter's Basilica |زمان=en-US}}</ref> نیشانەکانی لەخاچدان سنووردارە بە نیشانە زۆر بچووکەکانی بزمار و ئاماژەیە بۆ برینەکەی لای عیسا. بەم پێیە، ڕووخساری مەسیح نیشانەکانی سۆز دەرناخات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180618160925/http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2018 |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=RomaViva.com}}</ref>  بەپێی لێکدانەوەیەکی تر، کاتێک مایکل ئەنجێلۆ دەستی کرد بە دروستکردنی ''Pietà'' ی خۆی، ویستویەتی بەرهەمێک دروست بکات کە بە "وێنەی دڵ" وەسفی کردووە.<ref>{{Cite book|last=McNeese|first=Tim|url=https://archive.org/details/michelangelo00mcne|title=Michelangelo: Painter, Sculptor, and Architect|publisher=Chelsea House Publishers|year=2005|isbn=9780791086278|pages=[https://archive.org/details/michelangelo00mcne/page/n48 43]|url-access=limited}}</ref> دوو کونە کونکراو لە سەری سەرەوەی مەریەمی پاکیزە دانراون، کە سەردەمانێک پشتگیری ئەو بارەی دەکرد کە دوو فریشتەی هەڵکشاوی تێدابوو، لە کاتێکدا کونێکی دیکە لە سەری سەرەوەی وێنەی مەسیحدایە. == تەمەنی مەریەم == [[File:Scan_the_World_-_Pietà_(Michelangelo).stl|alt=|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی]] مەریەم وەک زۆر گەنج نیشان دەدرێت بۆ دایکی کوڕێکی تەمەن نزیکەی ٣٣ ساڵ، ئەمەش شتێکی نامۆ نییە لە وێناکردنی ئازارەکانی مەسیح لەو کاتەدا. بۆ ئەمەش ڕوونکردنەوەی جۆراوجۆر پێشنیار کراوە. یەکێکیان ئەوەیە کە گەنجی هێمای پاکی نەفەوتاویەتی، وەک چۆن مایکل ئەنجێلۆ خۆی بە ژیاننامەنووسەکەی، هاووڵاتی و پەیکەرتاشی ڕۆمانی ئاسکانیۆ کۆندیڤی گوتووە :   تیۆرێکی دیکە باس لەوە دەکات کە مامەڵەی مایکل ئەنجێلۆ لەگەڵ ئەو بابەتەدا لە ژێر کاریگەری خولیای ئەو بۆ [[دانتێ ئەلیگیێری|کۆمیدیای]] ''[[کۆمیدیای یەزدانی|ئیلاهی]]'' دانتێ بووە: ئەوەندە باش ئاشنا بووە بەو کارە کە کاتێک دەچووە [[بۆلۆنیا]]، پارەی میواندارییەکەی داوە بە خوێندنەوەی ئایەتەکانی لێ. لە ''پارادیسۆ'' (کانتۆی شازدەهەمی شیعرەکەدا)، سانت بێرناردی کلێرڤۆکس لە دوعایەکدا بۆ مەریەمی پاکیزە، دەڵێت: {{Lang|it|"Vergine madre, figlia del tuo figlio"}} ("دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت"). == تاجە گوڵینەی کانۆنیکی == ئۆربان هەشتەم فەرمانی تاجە گوڵینەی کانۆنی بە وێنەی ماریان بەخشی لە ڕێگەی گا پاپایەکەیەوە ''کە دۆمینا کۆرۆناتۆم ئیست کە'' لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ واژۆ و نوتەری کرد و بەخشییە بەخشەرەکەی، لۆرد ئاسکانیۆ سفۆرزا ی پالاڤیچینی و قەشەی کانۆنی بابەتی ڤاتیکان، مۆنسینۆر ئوگۆ ئوبالدینی. تاجە گوڵینەی هەڵکشاو لەلایەن پیشەسازی ئیتاڵی، فانتینۆ تاگلیێتی دروستکراوە، کە لەو کاتەدا ٥٦٤ دراوی سکودۆی ئیتاڵی وەرگرتووە. ڕێوڕەسمی فەرمی تاجە گوڵینە لە ٣١ی ئابی ١٦٣٧ لە سێدارە درا. فریشتە کەروبیەکان لە ساڵی ١٧١٣ لەلایەن نەوەکەیەوە زیادکران، دواتر لە ساڵی ١٧٤٩ گواسترانەوە بۆ کەنیسەی کۆری پیرۆز لەناو == دوای تەواو بوونی == [[File:Vatikan,_Petersdom,_der_Altar_der_unbefleckten_Empfängnis.JPG|وێنۆک| پایە گەورەکانی کەنیسەی کۆری پیرۆز، کە دوو فریشتەی کەڕوبی لە ساڵی ١٧٤٩ لە وێنەی ''پیتا'' گواسترانەوە. هەروەها وێنەی ماریان بە شێوەیەکی پاپا لەلایەن پیۆسی نۆیەم (١٨٥٤) و پیۆسی دەیەم (١٩٠٤)ەوە تاجی سەری دانرا.]] دوای تەواوبوونی، یەکەم ماڵی ''پیتا'' کەنیسەی سانت پترۆنیلا{{'}}، کە گۆڕێکی ڕۆمانی بازنەیی بوو کە بەسترابووەوە بە ترانزێتی باشووری سانت پیتەرزەوە، لەگەڵ چەندین کەنیسەی لاوەکی کە لە فەزای ناوەندییەوە تیشک دەدرایەوە. کاردیناڵ یەکێک لەمانەی وەک کەنیسەی پرسەکەی هەڵبژارد. لە کاتێکدا ئێستا هیچ دڵنیایییەک نییە، بەڵام مەزەندە دەکرێت کە هەریەکێک لەم شوێنەوارانە نزیکەی ٤.٥ مەتر پان و ٢ مەتر قووڵی هەبووبێت. دواتر کەنیسە لەلایەن دۆناتۆ برامانتەوە لە کاتی دووبارە دروستکردنەوەی بازیلیکاکەدا ڕووخێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> بەپێی وتەی جۆرجۆ ڤاساری ، دوای ماوەیەکی کەم لە دانانی ''پیتاکەی'' ، مایکل ئەنجێلۆ گوێی لە کەسێک بووە کە تێبینی دەکات (یان پرسیاری لە سەردانکەران کردووە دەربارەی پەیکەرتاشەکە) کە ئەوە کاری پەیکەرتاشێکی دیکەیە، کریستۆفۆرۆ سۆلاری ، کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر پەیکەرەکە کردووە. <ref>William E. Wallace, 1995 ''Life and Early Works (Michelangelo: Selected Scholarship in English)'' {{ISBN|0-8153-1823-5}} p. 233</ref> مایکل ئەنجێلۆ وشەکانی لەسەر ئەو پەڕۆیە هەڵکەند کە بەسەر سنگی مێریدا ڕادەکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Majanlahti |first=Anthony |ڕێکەوت=2023-03-30 |ناونیشان=https://hyperallergic.com/781165/michelangelos-signature-and-the-myth-of-genius/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-07 |وێبگە=Hyperallergic |زمان=en-US}}</ref> {{Lang|la|'''MICHÆLANGELVS BONAROTVS FLORENTINVS FACIEBAT'''}} (بە ئینگلیزی: "Michelangelo Buonarroti، فلۆرانسییەکە ئەمەی دروستکردووە") واژۆکە دەنگدانەوەی ئەو واژۆیەیە کە هونەرمەندەکانی یۆنانی کۆن ئەپێلێس و پۆلیکلیتۆس بەکاریان هێناوە . تاکە کار بوو کە تا ئێستا واژۆی لەسەر کردبێت. هەروەها ڤاساری ئەو حیکایەتە دەگێڕێتەوە کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ لە تەقینەوەی شانازییەکەی پەشیمان بووەتەوە و سوێندی خواردووە هەرگیز واژۆ لەسەر بەرهەمێکی دیکەی دەستی نەکات.<ref name="bbc">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/02_february/05/divine_michelangelo_overview.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2008-12-08 |وێبگە=BBC}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Aileen June Wang |year=2004 |title=Michelangelo's Signature |journal=The Sixteenth Century Journal |volume=35 |issue=2 |pages=447–473 |doi=10.2307/20476944 |jstor=20476944 |s2cid=188333712}}</ref> دوای پەنجا ساڵ، ڤاساری سەبارەت بە پیتا ئەمانەی خوارەوەی ڕاگەیاند:   == مایکل ئەنجێلۆ پیتاسەکانی تر == دوای چەند دەیەیەک، مایکل ئەنجێلۆ دوو جار گەڕایەوە سەر بابەتی پیتا ، بەڵام هیچ کام لەم دوو کارانە تەواو نەبوون. پیتا فلۆرانسی لە ساڵی 1990دا. ١٥٤٧ – ١٥٥٣ وادیارە بۆ گۆڕی خۆی بوو، بەڵام دوای چەند ساڵێک کارکردن وازی لێ هێنرا. زۆرجار پێی دەوترێت ''Deposition'', کە نوێنەرایەتی ساتێک دەکات کەمێک پێشتر لە چیرۆکەکەدا. ڕۆندانی پیتا لە ساڵی ١٥٥٢ دەستی پێکردووە، و هێشتا زۆر تەواو نەبووە لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٥٦٤؛ شەش ڕۆژ پێشتر کاری لەسەر دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://artsandculture.google.com/story/the-rondanini-piet%C3%A0/1gVhlDFJoqLnIw |ڕێکەوتی سەردان=2026-08-24 |وێبگە=Google Arts & Culture |زمان=en}}</ref> == نۆژەنکردنەوە == دوای نەخشاندنی ''پیتا'' زیانێکی زۆری بەرکەوت. چوار پەنجەی دەستی چەپی مێری کە لە کاتی جوڵاندنێکدا شکا، لە ساڵی ١٧٣٦ لەلایەن پەیکەرتاشی ڕۆمانی جوزێپی لیریۆنی (١٦٩٠-١٧٤٦)ەوە بە شێوەیەکی پیشەیی نۆژەنکرانەوە. زانایانی مۆدێرن ئەمڕۆ دابەشبوون لەسەر ئەوەی کە ئایا نۆژەنکەرەوە ئازادییە هونەریەکانی گرتۆتەبەر بۆ ئەوەی ئاماژەکانی دەستی زیاتر "ڕێکتۆریک" بێت.{{ژێدەر پێویستە|date=November 2024}} == ١٩٦٤ پێشانگای جیهانی == لە ساڵی ١٩٦٤دا، ''پیتا'' لەلایەن ڤاتیکانەوە بە قەرز درا بە پێشانگای جیهانی نیویۆرک لە ساڵانی ١٩٦٤-١٩٦٥ بۆ ئەوەی لە کۆشکی ڤاتیکان دابنرێت. قەشە سەرەکی پێشووی نیویۆرک ، کاردیناڵ فرانسیس سپێلمان بە فەرمی داوای پەیکەرەکەی لە پاپا جۆن بیست و سێیەم کرد، ئێدوارد ئێم کینی، بەڕێوەبەری کڕین و کەشتیوانی خزمەتگوزارییەکانی فریاگوزاری کاسۆلیکی – USCC، بۆ سەرۆکایەتی تیمەکانی گواستنەوەی ڤاتیکان دەستنیشان کرد. پەیکەرەکە لەناو سندوقێکی داردا نێردراوە {{Convert|2.5|inch|cm}} بووە ئەستووری لەگەڵ {{Convert|8|inch|cm}} بنەما، بەستراوەتەوە بە سەقفی لاینەری <nowiki><i id="mw5g">کریستۆفۆرۆ کۆڵۆمبۆ</i></nowiki> ؛ لە ئەگەری ڕووداوێکدا، سندوقەکە کوشنینگی تێدابوو کە ئەوەندە ئەستوور بوو کە لە ئاودا دەسوڕایەوە، و بیکۆنێکی شوێنی فریاگوزاری و هەروەها پەڕۆیەکی نیشاندەری بەسترابوو. لە پێشانگاکەدا خەڵک بۆ چەندین کاتژمێر لە ڕیزدا وەستابوون بۆ ئەوەی چاوێک لە پشتێنەیەکی گواستنەوە ببینن کە بە پەیکەرەکەدا تێپەڕیبوو. دوای ئەوە گەڕێنرایەوە بۆ ڤاتیکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nywf64.com/vatican04.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=New York World's Fair 1964/1965 |پەڕە=4}}</ref> لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٦٥ گەڕێنرایەوە بۆ بازلیکای سانت پیتەر. لە کاتی گۆڕینیدا، کێشی پەیکەرە مەڕمەڕەکە کەڤەرێکی هەواگۆڕکێی کانزایی لە زەویدا شکاند و سندوقەکەی مەیل کرد. سەرەڕای ترسی ئەوەی کە ئەم جەنجاڵییە زیان بە پەیکەرەکە گەیاندبێت، بەڵام ''پیتا'' بەبێ زیان گەڕێنرایەوە بۆ شوێنی خۆی. لە وتارەکەی ''[[نیویۆرک تایمز|نیویۆرک تایمزدا]]'' کە باس لە گەڕانەوەی پەیکەرەکە دەکات، هاتووە: "بە فەرمانی پاپا پاوڵی شەشەم جارێکی دیکە گەشت ناکات". == تێکدان == [[File:Pietà_vaticana_dopo_il_vandalismo,_1972.jpg|وێنۆک| دیمەنێکی وردی پەیکەرەکە کە قۆڵ و لووت و چاوی تێکچووە، ئایاری ١٩٧٢]] گەورەترین زیان لە ٢١ی ئایاری ١٩٧٢ ( یەکشەممەی پەنتەکۆست ) ڕوویدا، کاتێک جیۆلۆجیستێکی دەروونی تێکچوو، لاسلۆ تۆتی ئوسترالی کە لەدایکبووی هەنگارییە، ڕۆیشت بۆ ناو کەنیسە و بە چەقۆی جیۆلۆجیستێک هێرشی کردە سەر پەیکەرەکە لەکاتێکدا هاوار دەکات "من عیسا مەسیحم؛ لە مردووەکان هەستاومەوە!" بە ١٥ لێدان قۆڵی مێری لە ئەژنۆی لابرد و پارچەیەک لە لوتی لێدا و یەکێک لە پێڵوەکانی چەقاند. هاووڵاتییەکی ئەمریکی بوو، بۆب کاسیلی خەڵکی شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری یەکێک بوو لە یەکەم کەسەکان کە تۆتی لە ''پیتا'' دوورخستەوە. ئەم ڕووداوانەی خوارەوەی وەبیر هێنایەوە:   دوای هێرشەکە، کارەکە بە زەحمەت نۆژەنکرایەوە و گەڕایەوە شوێنی خۆی لەناو بازیلیکاکەدا، تەنها لە لای ڕاستی دەروازەکەوە، لە نێوان دەرگای پیرۆز و قوربانگای سانت سێباستیان, و ئێستا بە پانێڵێکی شووشەی ئەکریلیکی دژە فیشەک پارێزراوە. لە کاتی نۆژەنکردنەوەکەدا، M ی سەرەتایی دۆزرایەوە کە لەسەر کفنی مێری نەخشێنرابوو، ئەمەش وایکرد کە ''پیتا'' تاکە بەرهەم بێت کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردبێت. بینەران زۆرێک لەو پارچە مەڕمەڕانەیان برد کە فڕیون. دواتر هەندێک پارچە گەڕێنرانەوە، بەڵام زۆربەیان نەگەڕێنرانەوە، لەنێویاندا لوتی مێری کە دەبوو لە بلۆکێکەوە دروست بکرێتەوە کە لە پشتیەوە بڕابوو. == هەروەها سەیری بکە == * پیتا * ئەستێرەیەکی بچووک 274472 Pietà * کۆپیەکانی فیلمی <nowiki><i id="mwASk">Pietà</i></nowiki> ی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی پەیکەرەکانی عیسا * لیستی بەرهەمەکانی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان {{Clear}} == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == خوێندنەوەی زیاتر == * پۆپ-هێنسی، جۆن (١٩٩٦). ''پەیکەری ڕێنێسانسی باڵا و بارۆکی ئیتاڵی'' . لەندەن: فایدۆن * هیبارد، هاوارد . ١٩٧٤. ''مایکل ئەنجێلۆ'' . نیویۆرک: هارپەر و ڕۆ. * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=mt%2013:55-56&version=31 مەتا ١٣:٥٥-٥٦] گەڕان بەدوای بڕگەکاندا – وەشانی نێودەوڵەتی نوێ BibleGateway.com * واڵاس، ویلیام ئی. (٢٠٠٩). ''مایکل ئەنجێلۆ؛ هونەرمەند و پیاو و کاتەکانی'' . کامبریج: چاپخانەی زانکۆی کامبریج.{{ISBN|0521111994}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline|Pietà of the Saint Peter's Basilica by Michelangelo Buonarroti}} * [http://www.vatican.va/various/basiliche/san_pietro/vr_tour/Media/VR/St_Peter_Pieta/index.html vatican.va] * [https://www.michelangelo.org/pieta.jsp 10 Facts That You Don't Know About Michelangelo's ''Pietà''] * [http://www.la-pieta.org/_page_/gallery/photorama Robert Hupka's ''Pietà'' Picture gallery] * [http://michelangelomodels.com/m-models/pieta_arm.html Models of wax and clay used by Michelangelo in making his sculpture and paintings] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|41|54|8|N|12|27|12|E}}{{Michelangelo|sculpture}}{{High Renaissance}}{{Vatican City topics}}{{Sculptures}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] iwyxpr7fo1w3y4jmkpg5vszkrp8fxv6 1689238 1689235 2026-10-18T13:21:29Z Shaween 18477 1689238 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork|image=Pieta de Michelangelo - Vaticano.jpg|alt=The statue features Mary holding Jesus's dead body|image_upright=1.4|title=پێتا<br>{{small| }}|artist=[[میکێلانجێلۆ]]|subject=[[یەسووع]] و [[مریەم]]|year=١٤٩٨–١٤٩٩|type=Marble|height_metric=174|width_metric=195|height_imperial1499=68.5|width_imperial=76.8|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[کڵێسای سەنت پیتەر]]، [[ڤاتیکان]]|coordinates={{Coord|format=dms|display=inline}}|mapframe=yes|preceded_by=[[باخۆس (پەیکەری میکەلەنجەلۆ)]]|followed_by=[[پەیکەری داوود]]}} '''''پێتا''''' (''مادۆنا دێلا پێتا،'' {{IPA|it|maˈdɔnna della pjeˈta|lang}}; '[خاتوونی] بەزەییمان'؛ 1498–1499) پەیکەرێکی مەڕمەڕیی کارارایە لە [[یەسووع|عیسا]] و مەریەم لە چیای گۆڵگۆتا کە نوێنەرایەتی "خەمی شەشەم"ی [[مریەم|مەریەمی پاکیزە]] دەکات لەلایەن [[میکێلانجێلۆ|مایکل ئەنجێلۆ بونارۆتی]]، لە [[کڵێسای سەنت پیتەر|بازلیکای سانت پیتەر]], [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]], کە بۆی دروستکراوە. کارێکی سەرەکی پەیکەری ڕێنێسانسی ئیتاڵییە و زۆرجار وەک سەرەتای ڕێنێسانسی باڵا وەرگیراوە. پەیکەرەکە ئەو ساتەی گرتووە کە عیسا کە لە خاچ دابەزێنراوە، دەدرێتە مەریەمی دایکی. مەریەم لە عیسا گەنجتر دەردەکەوێت؛ مێژوونووسانی هونەر پێیان وایە مایکل ئەنجێلۆ لە بڕگەیەک لە [[کۆمیدیای یەزدانی|کۆمیدیای ئیلاهی]] [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ ئەلگیێری ئیلهام]] وەرگرتووە: "ئەی دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت [...] شایستەیی تۆ سروشتی مرۆڤی ئەوەندە بەرزکردەوە کە دروستکەری ئیلاهییەکەی درێغی نەکردووە لە بوون بە بوونەوەرەکەی" (''پارادیسۆ''، کانتۆی XXXIII). لێکدانەوەی جوانیناسیی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' لە پەیکەری ئیتاڵیدا بێ وێنەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=3 April 2020 |ناونیشان=https://www.romeandyou.org/en/michelangelos-pieta-the-sculptural-masterpiece-of-the-15th-century/ |ڕێکەوتی سەردان=3 April 2020 |وێبگە=www.romeandyou.org}}</ref> چونکە فۆرمەکانی سەرەتایی سروشتگەرایی لەگەڵ ئایدیاڵە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسەکانی]] [[جوانی|جوانی کلاسیک]] هاوسەنگ دەکات. پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن کاردیناڵێکی فەرەنسی بەناوی ژان بیلهێرس دی لاگرۆلاس کە ئەوکات باڵیۆزی فەرەنسا بوو لە ڕۆما فەرمانی پێکرابوو . پەیکەرەکە دروستکرابێت، ڕەنگە وەکو تابلۆیەکی قوربانگا، بۆ کەنیسەی پرسەی کاردیناڵەکە لە کۆنی سانت پیتەرز . کاتێک ئەمە ڕووخێنرا پارێزراو بوو، و دواتر شوێنی ئێستای گرت، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پەیکەرەکە ناچار بوو نۆژەن بکرێتەوە دوای ئەوەی فیگەری مەریەم لە یەکشەممەی پەنتەکۆستی ساڵی ١٩٧٢ تێکدرا ؛ دوای ڕووداوەکە، پەیکەرەکە بە شاشەیەکی شووشەی دژە فیشەک پارێزراو بوو کە لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠٢٤ گۆڕدرا و مۆدێرن کرا وەک ئامادەکارییەک بۆ یۆبیلی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.theguardian.com/notesandqueries/query/0,5753,-2565,00.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-08-06 |وێبگە=www.theguardian.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-11-29 |ناونیشان=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2024-11/michelangelo-s-pieta-shines-again-in-st-peter-s-basilica.html |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-24 |وێبگە=www.vaticannews.va |زمان=en}}</ref> == مێژوو == [[File:Pietà_-_Hallwylska_museet_-_107520.tif|وێنۆک| وێنە ڕێزدارەکە بە تاجی ڕەسەنی کانۆنیکی خۆیەوە لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ بە فەرمانی پاپای پاپا ئۆربانی هەشتەم . وێنە نزیکەی، ٢٤ی ئایاری ١٨٨٨.]] پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن قەشەی پێشووی کۆندۆم کاردیناڵ جان دی ڤیلیێرس دو لاگرۆلاسەوە ڕاسپێردرابوو . پەیکەرەکە بە مەبەستی ئەوە بووە کە ببێتە تابلۆیەکی قوربانگا بۆ کەنیسەی پرسەکەی لەناو بازلیکای پیرۆزی پیتەری کۆن . دواتر کەنیسەی سەینت پترۆنیلا ڕووخێنرا و دواتر پەیکەرەکە گواسترایەوە بۆ شوێنی ئێستای، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پێکهاتەکەی [[ھەرەم|هەرەمییە]], و [[سەر (ئەندازە)|لوتکەکەی]] هاوکاتە لەگەڵ سەری مەریەم. پەیکەرەکە وردە وردە لە خوارەوەی پەردەی جلەکەی مەریەم فراوانتر دەبێت، تا بنکە، بەردی گۆلگۆتا . ژمارەکان تەواو لە ڕێژە دەرچوون، بەهۆی سەختی وێناکردنی پیاوێکی تەواو گەورە کە بە درێژایی تەواو لە چەناگەی ژنێکدا کەوتووە. زۆربەی جەستەی مێری بەهۆی پەردەی مۆنۆمێنتالەکەیەوە شاراوەتەوە و پەیوەندی فیگەرەکان تەواو سروشتی دەردەکەوێت. لێکدانەوەی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' زۆر جیاواز بوو لەوانەی پێشتر لەلایەن هونەرمەندەکانی دیکەوە دروستکرابوون، چونکە مەریەمێکی گەنج و جوانی پەیکەرسازی کرد نەک ژنێکی سروشتی گەورەتر (تەمەن ٤٥+ ساڵ) کە دەبێ هاوتا بێت لەگەڵ تەمەنی سروشتی کوڕەکەی، عیسا (تەمەن ٣٣ ساڵ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-04-14 |ناونیشان=https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-09-03 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=Official tourist service for Saint Peter's Basilica |زمان=en-US}}</ref> نیشانەکانی لەخاچدان سنووردارە بە نیشانە زۆر بچووکەکانی بزمار و ئاماژەیە بۆ برینەکەی لای عیسا. بەم پێیە، ڕووخساری مەسیح نیشانەکانی سۆز دەرناخات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180618160925/http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2018 |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=RomaViva.com}}</ref>  بەپێی لێکدانەوەیەکی تر، کاتێک مایکل ئەنجێلۆ دەستی کرد بە دروستکردنی ''Pietà'' ی خۆی، ویستویەتی بەرهەمێک دروست بکات کە بە "وێنەی دڵ" وەسفی کردووە.<ref>{{Cite book|last=McNeese|first=Tim|url=https://archive.org/details/michelangelo00mcne|title=Michelangelo: Painter, Sculptor, and Architect|publisher=Chelsea House Publishers|year=2005|isbn=9780791086278|pages=[https://archive.org/details/michelangelo00mcne/page/n48 43]|url-access=limited}}</ref> دوو کونە کونکراو لە سەری سەرەوەی مەریەمی پاکیزە دانراون، کە سەردەمانێک پشتگیری ئەو بارەی دەکرد کە دوو فریشتەی هەڵکشاوی تێدابوو، لە کاتێکدا کونێکی دیکە لە سەری سەرەوەی وێنەی مەسیحدایە. == تەمەنی مەریەم == [[File:Scan_the_World_-_Pietà_(Michelangelo).stl|alt=|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی]] مەریەم وەک زۆر گەنج نیشان دەدرێت بۆ دایکی کوڕێکی تەمەن نزیکەی ٣٣ ساڵ، ئەمەش شتێکی نامۆ نییە لە وێناکردنی ئازارەکانی مەسیح لەو کاتەدا. بۆ ئەمەش ڕوونکردنەوەی جۆراوجۆر پێشنیار کراوە. یەکێکیان ئەوەیە کە گەنجی هێمای پاکی نەفەوتاویەتی، وەک چۆن مایکل ئەنجێلۆ خۆی بە ژیاننامەنووسەکەی، هاووڵاتی و پەیکەرتاشی ڕۆمانی ئاسکانیۆ کۆندیڤی گوتووە :   تیۆرێکی دیکە باس لەوە دەکات کە مامەڵەی مایکل ئەنجێلۆ لەگەڵ ئەو بابەتەدا لە ژێر کاریگەری خولیای ئەو بۆ [[دانتێ ئەلیگیێری|کۆمیدیای]] ''[[کۆمیدیای یەزدانی|ئیلاهی]]'' دانتێ بووە: ئەوەندە باش ئاشنا بووە بەو کارە کە کاتێک دەچووە [[بۆلۆنیا]]، پارەی میواندارییەکەی داوە بە خوێندنەوەی ئایەتەکانی لێ. لە ''پارادیسۆ'' (کانتۆی شازدەهەمی شیعرەکەدا)، سانت بێرناردی کلێرڤۆکس لە دوعایەکدا بۆ مەریەمی پاکیزە، دەڵێت: {{Lang|it|"Vergine madre, figlia del tuo figlio"}} ("دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت"). == تاجە گوڵینەی کانۆنیکی == ئۆربان هەشتەم فەرمانی تاجە گوڵینەی کانۆنی بە وێنەی ماریان بەخشی لە ڕێگەی گا پاپایەکەیەوە ''کە دۆمینا کۆرۆناتۆم ئیست کە'' لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ واژۆ و نوتەری کرد و بەخشییە بەخشەرەکەی، لۆرد ئاسکانیۆ سفۆرزا ی پالاڤیچینی و قەشەی کانۆنی بابەتی ڤاتیکان، مۆنسینۆر ئوگۆ ئوبالدینی. تاجە گوڵینەی هەڵکشاو لەلایەن پیشەسازی ئیتاڵی، فانتینۆ تاگلیێتی دروستکراوە، کە لەو کاتەدا ٥٦٤ دراوی سکودۆی ئیتاڵی وەرگرتووە. ڕێوڕەسمی فەرمی تاجە گوڵینە لە ٣١ی ئابی ١٦٣٧ لە سێدارە درا. فریشتە کەروبیەکان لە ساڵی ١٧١٣ لەلایەن نەوەکەیەوە زیادکران، دواتر لە ساڵی ١٧٤٩ گواسترانەوە بۆ کەنیسەی کۆری پیرۆز لەناو == دوای تەواو بوونی == [[File:Vatikan,_Petersdom,_der_Altar_der_unbefleckten_Empfängnis.JPG|وێنۆک| پایە گەورەکانی کەنیسەی کۆری پیرۆز، کە دوو فریشتەی کەڕوبی لە ساڵی ١٧٤٩ لە وێنەی ''پیتا'' گواسترانەوە. هەروەها وێنەی ماریان بە شێوەیەکی پاپا لەلایەن پیۆسی نۆیەم (١٨٥٤) و پیۆسی دەیەم (١٩٠٤)ەوە تاجی سەری دانرا.]] دوای تەواوبوونی، یەکەم ماڵی ''پیتا'' کەنیسەی سانت پترۆنیلا{{'}}، کە گۆڕێکی ڕۆمانی بازنەیی بوو کە بەسترابووەوە بە ترانزێتی باشووری سانت پیتەرزەوە، لەگەڵ چەندین کەنیسەی لاوەکی کە لە فەزای ناوەندییەوە تیشک دەدرایەوە. کاردیناڵ یەکێک لەمانەی وەک کەنیسەی پرسەکەی هەڵبژارد. لە کاتێکدا ئێستا هیچ دڵنیایییەک نییە، بەڵام مەزەندە دەکرێت کە هەریەکێک لەم شوێنەوارانە نزیکەی ٤.٥ مەتر پان و ٢ مەتر قووڵی هەبووبێت. دواتر کەنیسە لەلایەن دۆناتۆ برامانتەوە لە کاتی دووبارە دروستکردنەوەی بازیلیکاکەدا ڕووخێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> بەپێی وتەی جۆرجۆ ڤاساری ، دوای ماوەیەکی کەم لە دانانی ''پیتاکەی'' ، مایکل ئەنجێلۆ گوێی لە کەسێک بووە کە تێبینی دەکات (یان پرسیاری لە سەردانکەران کردووە دەربارەی پەیکەرتاشەکە) کە ئەوە کاری پەیکەرتاشێکی دیکەیە، کریستۆفۆرۆ سۆلاری ، کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر پەیکەرەکە کردووە. <ref>William E. Wallace, 1995 ''Life and Early Works (Michelangelo: Selected Scholarship in English)'' {{ISBN|0-8153-1823-5}} p. 233</ref> مایکل ئەنجێلۆ وشەکانی لەسەر ئەو پەڕۆیە هەڵکەند کە بەسەر سنگی مێریدا ڕادەکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Majanlahti |first=Anthony |ڕێکەوت=2023-03-30 |ناونیشان=https://hyperallergic.com/781165/michelangelos-signature-and-the-myth-of-genius/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-07 |وێبگە=Hyperallergic |زمان=en-US}}</ref> {{Lang|la|'''MICHÆLANGELVS BONAROTVS FLORENTINVS FACIEBAT'''}} (بە ئینگلیزی: "Michelangelo Buonarroti، فلۆرانسییەکە ئەمەی دروستکردووە") واژۆکە دەنگدانەوەی ئەو واژۆیەیە کە هونەرمەندەکانی یۆنانی کۆن ئەپێلێس و پۆلیکلیتۆس بەکاریان هێناوە . تاکە کار بوو کە تا ئێستا واژۆی لەسەر کردبێت. هەروەها ڤاساری ئەو حیکایەتە دەگێڕێتەوە کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ لە تەقینەوەی شانازییەکەی پەشیمان بووەتەوە و سوێندی خواردووە هەرگیز واژۆ لەسەر بەرهەمێکی دیکەی دەستی نەکات.<ref name="bbc">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/02_february/05/divine_michelangelo_overview.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2008-12-08 |وێبگە=BBC}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Aileen June Wang |year=2004 |title=Michelangelo's Signature |journal=The Sixteenth Century Journal |volume=35 |issue=2 |pages=447–473 |doi=10.2307/20476944 |jstor=20476944 |s2cid=188333712}}</ref> دوای پەنجا ساڵ، ڤاساری سەبارەت بە پیتا ئەمانەی خوارەوەی ڕاگەیاند:   == مایکل ئەنجێلۆ پیتاسەکانی تر == دوای چەند دەیەیەک، مایکل ئەنجێلۆ دوو جار گەڕایەوە سەر بابەتی پیتا ، بەڵام هیچ کام لەم دوو کارانە تەواو نەبوون. پیتا فلۆرانسی لە ساڵی 1990دا. ١٥٤٧ – ١٥٥٣ وادیارە بۆ گۆڕی خۆی بوو، بەڵام دوای چەند ساڵێک کارکردن وازی لێ هێنرا. زۆرجار پێی دەوترێت ''Deposition'', کە نوێنەرایەتی ساتێک دەکات کەمێک پێشتر لە چیرۆکەکەدا. ڕۆندانی پیتا لە ساڵی ١٥٥٢ دەستی پێکردووە، و هێشتا زۆر تەواو نەبووە لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٥٦٤؛ شەش ڕۆژ پێشتر کاری لەسەر دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://artsandculture.google.com/story/the-rondanini-piet%C3%A0/1gVhlDFJoqLnIw |ڕێکەوتی سەردان=2026-08-24 |وێبگە=Google Arts & Culture |زمان=en}}</ref> == نۆژەنکردنەوە == دوای نەخشاندنی ''پیتا'' زیانێکی زۆری بەرکەوت. چوار پەنجەی دەستی چەپی مێری کە لە کاتی جوڵاندنێکدا شکا، لە ساڵی ١٧٣٦ لەلایەن پەیکەرتاشی ڕۆمانی جوزێپی لیریۆنی (١٦٩٠-١٧٤٦)ەوە بە شێوەیەکی پیشەیی نۆژەنکرانەوە. زانایانی مۆدێرن ئەمڕۆ دابەشبوون لەسەر ئەوەی کە ئایا نۆژەنکەرەوە ئازادییە هونەریەکانی گرتۆتەبەر بۆ ئەوەی ئاماژەکانی دەستی زیاتر "ڕێکتۆریک" بێت.{{ژێدەر پێویستە|date=November 2024}} == ١٩٦٤ پێشانگای جیهانی == لە ساڵی ١٩٦٤دا، ''پیتا'' لەلایەن ڤاتیکانەوە بە قەرز درا بە پێشانگای جیهانی نیویۆرک لە ساڵانی ١٩٦٤-١٩٦٥ بۆ ئەوەی لە کۆشکی ڤاتیکان دابنرێت. قەشە سەرەکی پێشووی نیویۆرک ، کاردیناڵ فرانسیس سپێلمان بە فەرمی داوای پەیکەرەکەی لە پاپا جۆن بیست و سێیەم کرد، ئێدوارد ئێم کینی، بەڕێوەبەری کڕین و کەشتیوانی خزمەتگوزارییەکانی فریاگوزاری کاسۆلیکی – USCC، بۆ سەرۆکایەتی تیمەکانی گواستنەوەی ڤاتیکان دەستنیشان کرد. پەیکەرەکە لەناو سندوقێکی داردا نێردراوە {{Convert|2.5|inch|cm}} بووە ئەستووری لەگەڵ {{Convert|8|inch|cm}} بنەما، بەستراوەتەوە بە سەقفی لاینەری <nowiki><i id="mw5g">کریستۆفۆرۆ کۆڵۆمبۆ</i></nowiki> ؛ لە ئەگەری ڕووداوێکدا، سندوقەکە کوشنینگی تێدابوو کە ئەوەندە ئەستوور بوو کە لە ئاودا دەسوڕایەوە، و بیکۆنێکی شوێنی فریاگوزاری و هەروەها پەڕۆیەکی نیشاندەری بەسترابوو. لە پێشانگاکەدا خەڵک بۆ چەندین کاتژمێر لە ڕیزدا وەستابوون بۆ ئەوەی چاوێک لە پشتێنەیەکی گواستنەوە ببینن کە بە پەیکەرەکەدا تێپەڕیبوو. دوای ئەوە گەڕێنرایەوە بۆ ڤاتیکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nywf64.com/vatican04.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=New York World's Fair 1964/1965 |پەڕە=4}}</ref> لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٦٥ گەڕێنرایەوە بۆ بازلیکای سانت پیتەر. لە کاتی گۆڕینیدا، کێشی پەیکەرە مەڕمەڕەکە کەڤەرێکی هەواگۆڕکێی کانزایی لە زەویدا شکاند و سندوقەکەی مەیل کرد. سەرەڕای ترسی ئەوەی کە ئەم جەنجاڵییە زیان بە پەیکەرەکە گەیاندبێت، بەڵام ''پیتا'' بەبێ زیان گەڕێنرایەوە بۆ شوێنی خۆی. لە وتارەکەی ''[[نیویۆرک تایمز|نیویۆرک تایمزدا]]'' کە باس لە گەڕانەوەی پەیکەرەکە دەکات، هاتووە: "بە فەرمانی پاپا پاوڵی شەشەم جارێکی دیکە گەشت ناکات". == تێکدان == [[File:Pietà_vaticana_dopo_il_vandalismo,_1972.jpg|وێنۆک| دیمەنێکی وردی پەیکەرەکە کە قۆڵ و لووت و چاوی تێکچووە، ئایاری ١٩٧٢]] گەورەترین زیان لە ٢١ی ئایاری ١٩٧٢ ( یەکشەممەی پەنتەکۆست ) ڕوویدا، کاتێک جیۆلۆجیستێکی دەروونی تێکچوو، لاسلۆ تۆتی ئوسترالی کە لەدایکبووی هەنگارییە، ڕۆیشت بۆ ناو کەنیسە و بە چەقۆی جیۆلۆجیستێک هێرشی کردە سەر پەیکەرەکە لەکاتێکدا هاوار دەکات "من عیسا مەسیحم؛ لە مردووەکان هەستاومەوە!" بە ١٥ لێدان قۆڵی مێری لە ئەژنۆی لابرد و پارچەیەک لە لوتی لێدا و یەکێک لە پێڵوەکانی چەقاند. هاووڵاتییەکی ئەمریکی بوو، بۆب کاسیلی خەڵکی شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری یەکێک بوو لە یەکەم کەسەکان کە تۆتی لە ''پیتا'' دوورخستەوە. ئەم ڕووداوانەی خوارەوەی وەبیر هێنایەوە:   دوای هێرشەکە، کارەکە بە زەحمەت نۆژەنکرایەوە و گەڕایەوە شوێنی خۆی لەناو بازیلیکاکەدا، تەنها لە لای ڕاستی دەروازەکەوە، لە نێوان دەرگای پیرۆز و قوربانگای سانت سێباستیان, و ئێستا بە پانێڵێکی شووشەی ئەکریلیکی دژە فیشەک پارێزراوە. لە کاتی نۆژەنکردنەوەکەدا، M ی سەرەتایی دۆزرایەوە کە لەسەر کفنی مێری نەخشێنرابوو، ئەمەش وایکرد کە ''پیتا'' تاکە بەرهەم بێت کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردبێت. بینەران زۆرێک لەو پارچە مەڕمەڕانەیان برد کە فڕیون. دواتر هەندێک پارچە گەڕێنرانەوە، بەڵام زۆربەیان نەگەڕێنرانەوە، لەنێویاندا لوتی مێری کە دەبوو لە بلۆکێکەوە دروست بکرێتەوە کە لە پشتیەوە بڕابوو. == هەروەها سەیری بکە == * پیتا * ئەستێرەیەکی بچووک 274472 Pietà * کۆپیەکانی فیلمی <nowiki><i id="mwASk">Pietà</i></nowiki> ی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی پەیکەرەکانی عیسا * لیستی بەرهەمەکانی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان {{Clear}} == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == خوێندنەوەی زیاتر == * پۆپ-هێنسی، جۆن (١٩٩٦). ''پەیکەری ڕێنێسانسی باڵا و بارۆکی ئیتاڵی'' . لەندەن: فایدۆن * هیبارد، هاوارد . ١٩٧٤. ''مایکل ئەنجێلۆ'' . نیویۆرک: هارپەر و ڕۆ. * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=mt%2013:55-56&version=31 مەتا ١٣:٥٥-٥٦] گەڕان بەدوای بڕگەکاندا – وەشانی نێودەوڵەتی نوێ BibleGateway.com * واڵاس، ویلیام ئی. (٢٠٠٩). ''مایکل ئەنجێلۆ؛ هونەرمەند و پیاو و کاتەکانی'' . کامبریج: چاپخانەی زانکۆی کامبریج.{{ISBN|0521111994}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline|Pietà of the Saint Peter's Basilica by Michelangelo Buonarroti}} * [http://www.vatican.va/various/basiliche/san_pietro/vr_tour/Media/VR/St_Peter_Pieta/index.html vatican.va] * [https://www.michelangelo.org/pieta.jsp 10 Facts That You Don't Know About Michelangelo's ''Pietà''] * [http://www.la-pieta.org/_page_/gallery/photorama Robert Hupka's ''Pietà'' Picture gallery] * [http://michelangelomodels.com/m-models/pieta_arm.html Models of wax and clay used by Michelangelo in making his sculpture and paintings] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|41|54|8|N|12|27|12|E}}{{Michelangelo|sculpture}}{{High Renaissance}}{{Vatican City topics}}{{Sculptures}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7laz07uewyyoqqtizs0ddnmoxekf1wy 1689239 1689238 2026-10-18T13:21:54Z Shaween 18477 1689239 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork|image=Pieta de Michelangelo - Vaticano.jpg|alt=The statue features Mary holding Jesus's dead body|image_upright=1.4|title=پێتا<br>{{small| }}|artist=[[میکێلانجێلۆ]]|subject=[[یەسووع]] و [[مریەم]]|year=١٤٩٨–١٤٩٩|type=Marble|height_metric=174|width_metric=195|height_imperial1499=68.5|width_imperial=76.8|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[کڵێسای سەنت پیتەر]]، [[ڤاتیکان]]|coordinates={{Coord|format=dms|display=inline}}|mapframe=yes|preceded_by=[[باخۆس (پەیکەری میکێلانجێلۆ)]]|followed_by=[[پەیکەری داوود]]}} '''''پێتا''''' (''مادۆنا دێلا پێتا،'' {{IPA|it|maˈdɔnna della pjeˈta|lang}}; '[خاتوونی] بەزەییمان'؛ 1498–1499) پەیکەرێکی مەڕمەڕیی کارارایە لە [[یەسووع|عیسا]] و مەریەم لە چیای گۆڵگۆتا کە نوێنەرایەتی "خەمی شەشەم"ی [[مریەم|مەریەمی پاکیزە]] دەکات لەلایەن [[میکێلانجێلۆ|مایکل ئەنجێلۆ بونارۆتی]]، لە [[کڵێسای سەنت پیتەر|بازلیکای سانت پیتەر]], [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]], کە بۆی دروستکراوە. کارێکی سەرەکی پەیکەری ڕێنێسانسی ئیتاڵییە و زۆرجار وەک سەرەتای ڕێنێسانسی باڵا وەرگیراوە. پەیکەرەکە ئەو ساتەی گرتووە کە عیسا کە لە خاچ دابەزێنراوە، دەدرێتە مەریەمی دایکی. مەریەم لە عیسا گەنجتر دەردەکەوێت؛ مێژوونووسانی هونەر پێیان وایە مایکل ئەنجێلۆ لە بڕگەیەک لە [[کۆمیدیای یەزدانی|کۆمیدیای ئیلاهی]] [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ ئەلگیێری ئیلهام]] وەرگرتووە: "ئەی دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت [...] شایستەیی تۆ سروشتی مرۆڤی ئەوەندە بەرزکردەوە کە دروستکەری ئیلاهییەکەی درێغی نەکردووە لە بوون بە بوونەوەرەکەی" (''پارادیسۆ''، کانتۆی XXXIII). لێکدانەوەی جوانیناسیی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' لە پەیکەری ئیتاڵیدا بێ وێنەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=3 April 2020 |ناونیشان=https://www.romeandyou.org/en/michelangelos-pieta-the-sculptural-masterpiece-of-the-15th-century/ |ڕێکەوتی سەردان=3 April 2020 |وێبگە=www.romeandyou.org}}</ref> چونکە فۆرمەکانی سەرەتایی سروشتگەرایی لەگەڵ ئایدیاڵە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسەکانی]] [[جوانی|جوانی کلاسیک]] هاوسەنگ دەکات. پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن کاردیناڵێکی فەرەنسی بەناوی ژان بیلهێرس دی لاگرۆلاس کە ئەوکات باڵیۆزی فەرەنسا بوو لە ڕۆما فەرمانی پێکرابوو . پەیکەرەکە دروستکرابێت، ڕەنگە وەکو تابلۆیەکی قوربانگا، بۆ کەنیسەی پرسەی کاردیناڵەکە لە کۆنی سانت پیتەرز . کاتێک ئەمە ڕووخێنرا پارێزراو بوو، و دواتر شوێنی ئێستای گرت، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پەیکەرەکە ناچار بوو نۆژەن بکرێتەوە دوای ئەوەی فیگەری مەریەم لە یەکشەممەی پەنتەکۆستی ساڵی ١٩٧٢ تێکدرا ؛ دوای ڕووداوەکە، پەیکەرەکە بە شاشەیەکی شووشەی دژە فیشەک پارێزراو بوو کە لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠٢٤ گۆڕدرا و مۆدێرن کرا وەک ئامادەکارییەک بۆ یۆبیلی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.theguardian.com/notesandqueries/query/0,5753,-2565,00.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-08-06 |وێبگە=www.theguardian.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-11-29 |ناونیشان=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2024-11/michelangelo-s-pieta-shines-again-in-st-peter-s-basilica.html |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-24 |وێبگە=www.vaticannews.va |زمان=en}}</ref> == مێژوو == [[File:Pietà_-_Hallwylska_museet_-_107520.tif|وێنۆک| وێنە ڕێزدارەکە بە تاجی ڕەسەنی کانۆنیکی خۆیەوە لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ بە فەرمانی پاپای پاپا ئۆربانی هەشتەم . وێنە نزیکەی، ٢٤ی ئایاری ١٨٨٨.]] پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن قەشەی پێشووی کۆندۆم کاردیناڵ جان دی ڤیلیێرس دو لاگرۆلاسەوە ڕاسپێردرابوو . پەیکەرەکە بە مەبەستی ئەوە بووە کە ببێتە تابلۆیەکی قوربانگا بۆ کەنیسەی پرسەکەی لەناو بازلیکای پیرۆزی پیتەری کۆن . دواتر کەنیسەی سەینت پترۆنیلا ڕووخێنرا و دواتر پەیکەرەکە گواسترایەوە بۆ شوێنی ئێستای، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پێکهاتەکەی [[ھەرەم|هەرەمییە]], و [[سەر (ئەندازە)|لوتکەکەی]] هاوکاتە لەگەڵ سەری مەریەم. پەیکەرەکە وردە وردە لە خوارەوەی پەردەی جلەکەی مەریەم فراوانتر دەبێت، تا بنکە، بەردی گۆلگۆتا . ژمارەکان تەواو لە ڕێژە دەرچوون، بەهۆی سەختی وێناکردنی پیاوێکی تەواو گەورە کە بە درێژایی تەواو لە چەناگەی ژنێکدا کەوتووە. زۆربەی جەستەی مێری بەهۆی پەردەی مۆنۆمێنتالەکەیەوە شاراوەتەوە و پەیوەندی فیگەرەکان تەواو سروشتی دەردەکەوێت. لێکدانەوەی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' زۆر جیاواز بوو لەوانەی پێشتر لەلایەن هونەرمەندەکانی دیکەوە دروستکرابوون، چونکە مەریەمێکی گەنج و جوانی پەیکەرسازی کرد نەک ژنێکی سروشتی گەورەتر (تەمەن ٤٥+ ساڵ) کە دەبێ هاوتا بێت لەگەڵ تەمەنی سروشتی کوڕەکەی، عیسا (تەمەن ٣٣ ساڵ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-04-14 |ناونیشان=https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-09-03 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=Official tourist service for Saint Peter's Basilica |زمان=en-US}}</ref> نیشانەکانی لەخاچدان سنووردارە بە نیشانە زۆر بچووکەکانی بزمار و ئاماژەیە بۆ برینەکەی لای عیسا. بەم پێیە، ڕووخساری مەسیح نیشانەکانی سۆز دەرناخات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180618160925/http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2018 |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=RomaViva.com}}</ref>  بەپێی لێکدانەوەیەکی تر، کاتێک مایکل ئەنجێلۆ دەستی کرد بە دروستکردنی ''Pietà'' ی خۆی، ویستویەتی بەرهەمێک دروست بکات کە بە "وێنەی دڵ" وەسفی کردووە.<ref>{{Cite book|last=McNeese|first=Tim|url=https://archive.org/details/michelangelo00mcne|title=Michelangelo: Painter, Sculptor, and Architect|publisher=Chelsea House Publishers|year=2005|isbn=9780791086278|pages=[https://archive.org/details/michelangelo00mcne/page/n48 43]|url-access=limited}}</ref> دوو کونە کونکراو لە سەری سەرەوەی مەریەمی پاکیزە دانراون، کە سەردەمانێک پشتگیری ئەو بارەی دەکرد کە دوو فریشتەی هەڵکشاوی تێدابوو، لە کاتێکدا کونێکی دیکە لە سەری سەرەوەی وێنەی مەسیحدایە. == تەمەنی مەریەم == [[File:Scan_the_World_-_Pietà_(Michelangelo).stl|alt=|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی]] مەریەم وەک زۆر گەنج نیشان دەدرێت بۆ دایکی کوڕێکی تەمەن نزیکەی ٣٣ ساڵ، ئەمەش شتێکی نامۆ نییە لە وێناکردنی ئازارەکانی مەسیح لەو کاتەدا. بۆ ئەمەش ڕوونکردنەوەی جۆراوجۆر پێشنیار کراوە. یەکێکیان ئەوەیە کە گەنجی هێمای پاکی نەفەوتاویەتی، وەک چۆن مایکل ئەنجێلۆ خۆی بە ژیاننامەنووسەکەی، هاووڵاتی و پەیکەرتاشی ڕۆمانی ئاسکانیۆ کۆندیڤی گوتووە :   تیۆرێکی دیکە باس لەوە دەکات کە مامەڵەی مایکل ئەنجێلۆ لەگەڵ ئەو بابەتەدا لە ژێر کاریگەری خولیای ئەو بۆ [[دانتێ ئەلیگیێری|کۆمیدیای]] ''[[کۆمیدیای یەزدانی|ئیلاهی]]'' دانتێ بووە: ئەوەندە باش ئاشنا بووە بەو کارە کە کاتێک دەچووە [[بۆلۆنیا]]، پارەی میواندارییەکەی داوە بە خوێندنەوەی ئایەتەکانی لێ. لە ''پارادیسۆ'' (کانتۆی شازدەهەمی شیعرەکەدا)، سانت بێرناردی کلێرڤۆکس لە دوعایەکدا بۆ مەریەمی پاکیزە، دەڵێت: {{Lang|it|"Vergine madre, figlia del tuo figlio"}} ("دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت"). == تاجە گوڵینەی کانۆنیکی == ئۆربان هەشتەم فەرمانی تاجە گوڵینەی کانۆنی بە وێنەی ماریان بەخشی لە ڕێگەی گا پاپایەکەیەوە ''کە دۆمینا کۆرۆناتۆم ئیست کە'' لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ واژۆ و نوتەری کرد و بەخشییە بەخشەرەکەی، لۆرد ئاسکانیۆ سفۆرزا ی پالاڤیچینی و قەشەی کانۆنی بابەتی ڤاتیکان، مۆنسینۆر ئوگۆ ئوبالدینی. تاجە گوڵینەی هەڵکشاو لەلایەن پیشەسازی ئیتاڵی، فانتینۆ تاگلیێتی دروستکراوە، کە لەو کاتەدا ٥٦٤ دراوی سکودۆی ئیتاڵی وەرگرتووە. ڕێوڕەسمی فەرمی تاجە گوڵینە لە ٣١ی ئابی ١٦٣٧ لە سێدارە درا. فریشتە کەروبیەکان لە ساڵی ١٧١٣ لەلایەن نەوەکەیەوە زیادکران، دواتر لە ساڵی ١٧٤٩ گواسترانەوە بۆ کەنیسەی کۆری پیرۆز لەناو == دوای تەواو بوونی == [[File:Vatikan,_Petersdom,_der_Altar_der_unbefleckten_Empfängnis.JPG|وێنۆک| پایە گەورەکانی کەنیسەی کۆری پیرۆز، کە دوو فریشتەی کەڕوبی لە ساڵی ١٧٤٩ لە وێنەی ''پیتا'' گواسترانەوە. هەروەها وێنەی ماریان بە شێوەیەکی پاپا لەلایەن پیۆسی نۆیەم (١٨٥٤) و پیۆسی دەیەم (١٩٠٤)ەوە تاجی سەری دانرا.]] دوای تەواوبوونی، یەکەم ماڵی ''پیتا'' کەنیسەی سانت پترۆنیلا{{'}}، کە گۆڕێکی ڕۆمانی بازنەیی بوو کە بەسترابووەوە بە ترانزێتی باشووری سانت پیتەرزەوە، لەگەڵ چەندین کەنیسەی لاوەکی کە لە فەزای ناوەندییەوە تیشک دەدرایەوە. کاردیناڵ یەکێک لەمانەی وەک کەنیسەی پرسەکەی هەڵبژارد. لە کاتێکدا ئێستا هیچ دڵنیایییەک نییە، بەڵام مەزەندە دەکرێت کە هەریەکێک لەم شوێنەوارانە نزیکەی ٤.٥ مەتر پان و ٢ مەتر قووڵی هەبووبێت. دواتر کەنیسە لەلایەن دۆناتۆ برامانتەوە لە کاتی دووبارە دروستکردنەوەی بازیلیکاکەدا ڕووخێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> بەپێی وتەی جۆرجۆ ڤاساری ، دوای ماوەیەکی کەم لە دانانی ''پیتاکەی'' ، مایکل ئەنجێلۆ گوێی لە کەسێک بووە کە تێبینی دەکات (یان پرسیاری لە سەردانکەران کردووە دەربارەی پەیکەرتاشەکە) کە ئەوە کاری پەیکەرتاشێکی دیکەیە، کریستۆفۆرۆ سۆلاری ، کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر پەیکەرەکە کردووە. <ref>William E. Wallace, 1995 ''Life and Early Works (Michelangelo: Selected Scholarship in English)'' {{ISBN|0-8153-1823-5}} p. 233</ref> مایکل ئەنجێلۆ وشەکانی لەسەر ئەو پەڕۆیە هەڵکەند کە بەسەر سنگی مێریدا ڕادەکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Majanlahti |first=Anthony |ڕێکەوت=2023-03-30 |ناونیشان=https://hyperallergic.com/781165/michelangelos-signature-and-the-myth-of-genius/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-07 |وێبگە=Hyperallergic |زمان=en-US}}</ref> {{Lang|la|'''MICHÆLANGELVS BONAROTVS FLORENTINVS FACIEBAT'''}} (بە ئینگلیزی: "Michelangelo Buonarroti، فلۆرانسییەکە ئەمەی دروستکردووە") واژۆکە دەنگدانەوەی ئەو واژۆیەیە کە هونەرمەندەکانی یۆنانی کۆن ئەپێلێس و پۆلیکلیتۆس بەکاریان هێناوە . تاکە کار بوو کە تا ئێستا واژۆی لەسەر کردبێت. هەروەها ڤاساری ئەو حیکایەتە دەگێڕێتەوە کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ لە تەقینەوەی شانازییەکەی پەشیمان بووەتەوە و سوێندی خواردووە هەرگیز واژۆ لەسەر بەرهەمێکی دیکەی دەستی نەکات.<ref name="bbc">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/02_february/05/divine_michelangelo_overview.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2008-12-08 |وێبگە=BBC}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Aileen June Wang |year=2004 |title=Michelangelo's Signature |journal=The Sixteenth Century Journal |volume=35 |issue=2 |pages=447–473 |doi=10.2307/20476944 |jstor=20476944 |s2cid=188333712}}</ref> دوای پەنجا ساڵ، ڤاساری سەبارەت بە پیتا ئەمانەی خوارەوەی ڕاگەیاند:   == مایکل ئەنجێلۆ پیتاسەکانی تر == دوای چەند دەیەیەک، مایکل ئەنجێلۆ دوو جار گەڕایەوە سەر بابەتی پیتا ، بەڵام هیچ کام لەم دوو کارانە تەواو نەبوون. پیتا فلۆرانسی لە ساڵی 1990دا. ١٥٤٧ – ١٥٥٣ وادیارە بۆ گۆڕی خۆی بوو، بەڵام دوای چەند ساڵێک کارکردن وازی لێ هێنرا. زۆرجار پێی دەوترێت ''Deposition'', کە نوێنەرایەتی ساتێک دەکات کەمێک پێشتر لە چیرۆکەکەدا. ڕۆندانی پیتا لە ساڵی ١٥٥٢ دەستی پێکردووە، و هێشتا زۆر تەواو نەبووە لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٥٦٤؛ شەش ڕۆژ پێشتر کاری لەسەر دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://artsandculture.google.com/story/the-rondanini-piet%C3%A0/1gVhlDFJoqLnIw |ڕێکەوتی سەردان=2026-08-24 |وێبگە=Google Arts & Culture |زمان=en}}</ref> == نۆژەنکردنەوە == دوای نەخشاندنی ''پیتا'' زیانێکی زۆری بەرکەوت. چوار پەنجەی دەستی چەپی مێری کە لە کاتی جوڵاندنێکدا شکا، لە ساڵی ١٧٣٦ لەلایەن پەیکەرتاشی ڕۆمانی جوزێپی لیریۆنی (١٦٩٠-١٧٤٦)ەوە بە شێوەیەکی پیشەیی نۆژەنکرانەوە. زانایانی مۆدێرن ئەمڕۆ دابەشبوون لەسەر ئەوەی کە ئایا نۆژەنکەرەوە ئازادییە هونەریەکانی گرتۆتەبەر بۆ ئەوەی ئاماژەکانی دەستی زیاتر "ڕێکتۆریک" بێت.{{ژێدەر پێویستە|date=November 2024}} == ١٩٦٤ پێشانگای جیهانی == لە ساڵی ١٩٦٤دا، ''پیتا'' لەلایەن ڤاتیکانەوە بە قەرز درا بە پێشانگای جیهانی نیویۆرک لە ساڵانی ١٩٦٤-١٩٦٥ بۆ ئەوەی لە کۆشکی ڤاتیکان دابنرێت. قەشە سەرەکی پێشووی نیویۆرک ، کاردیناڵ فرانسیس سپێلمان بە فەرمی داوای پەیکەرەکەی لە پاپا جۆن بیست و سێیەم کرد، ئێدوارد ئێم کینی، بەڕێوەبەری کڕین و کەشتیوانی خزمەتگوزارییەکانی فریاگوزاری کاسۆلیکی – USCC، بۆ سەرۆکایەتی تیمەکانی گواستنەوەی ڤاتیکان دەستنیشان کرد. پەیکەرەکە لەناو سندوقێکی داردا نێردراوە {{Convert|2.5|inch|cm}} بووە ئەستووری لەگەڵ {{Convert|8|inch|cm}} بنەما، بەستراوەتەوە بە سەقفی لاینەری <nowiki><i id="mw5g">کریستۆفۆرۆ کۆڵۆمبۆ</i></nowiki> ؛ لە ئەگەری ڕووداوێکدا، سندوقەکە کوشنینگی تێدابوو کە ئەوەندە ئەستوور بوو کە لە ئاودا دەسوڕایەوە، و بیکۆنێکی شوێنی فریاگوزاری و هەروەها پەڕۆیەکی نیشاندەری بەسترابوو. لە پێشانگاکەدا خەڵک بۆ چەندین کاتژمێر لە ڕیزدا وەستابوون بۆ ئەوەی چاوێک لە پشتێنەیەکی گواستنەوە ببینن کە بە پەیکەرەکەدا تێپەڕیبوو. دوای ئەوە گەڕێنرایەوە بۆ ڤاتیکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nywf64.com/vatican04.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=New York World's Fair 1964/1965 |پەڕە=4}}</ref> لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٦٥ گەڕێنرایەوە بۆ بازلیکای سانت پیتەر. لە کاتی گۆڕینیدا، کێشی پەیکەرە مەڕمەڕەکە کەڤەرێکی هەواگۆڕکێی کانزایی لە زەویدا شکاند و سندوقەکەی مەیل کرد. سەرەڕای ترسی ئەوەی کە ئەم جەنجاڵییە زیان بە پەیکەرەکە گەیاندبێت، بەڵام ''پیتا'' بەبێ زیان گەڕێنرایەوە بۆ شوێنی خۆی. لە وتارەکەی ''[[نیویۆرک تایمز|نیویۆرک تایمزدا]]'' کە باس لە گەڕانەوەی پەیکەرەکە دەکات، هاتووە: "بە فەرمانی پاپا پاوڵی شەشەم جارێکی دیکە گەشت ناکات". == تێکدان == [[File:Pietà_vaticana_dopo_il_vandalismo,_1972.jpg|وێنۆک| دیمەنێکی وردی پەیکەرەکە کە قۆڵ و لووت و چاوی تێکچووە، ئایاری ١٩٧٢]] گەورەترین زیان لە ٢١ی ئایاری ١٩٧٢ ( یەکشەممەی پەنتەکۆست ) ڕوویدا، کاتێک جیۆلۆجیستێکی دەروونی تێکچوو، لاسلۆ تۆتی ئوسترالی کە لەدایکبووی هەنگارییە، ڕۆیشت بۆ ناو کەنیسە و بە چەقۆی جیۆلۆجیستێک هێرشی کردە سەر پەیکەرەکە لەکاتێکدا هاوار دەکات "من عیسا مەسیحم؛ لە مردووەکان هەستاومەوە!" بە ١٥ لێدان قۆڵی مێری لە ئەژنۆی لابرد و پارچەیەک لە لوتی لێدا و یەکێک لە پێڵوەکانی چەقاند. هاووڵاتییەکی ئەمریکی بوو، بۆب کاسیلی خەڵکی شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری یەکێک بوو لە یەکەم کەسەکان کە تۆتی لە ''پیتا'' دوورخستەوە. ئەم ڕووداوانەی خوارەوەی وەبیر هێنایەوە:   دوای هێرشەکە، کارەکە بە زەحمەت نۆژەنکرایەوە و گەڕایەوە شوێنی خۆی لەناو بازیلیکاکەدا، تەنها لە لای ڕاستی دەروازەکەوە، لە نێوان دەرگای پیرۆز و قوربانگای سانت سێباستیان, و ئێستا بە پانێڵێکی شووشەی ئەکریلیکی دژە فیشەک پارێزراوە. لە کاتی نۆژەنکردنەوەکەدا، M ی سەرەتایی دۆزرایەوە کە لەسەر کفنی مێری نەخشێنرابوو، ئەمەش وایکرد کە ''پیتا'' تاکە بەرهەم بێت کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردبێت. بینەران زۆرێک لەو پارچە مەڕمەڕانەیان برد کە فڕیون. دواتر هەندێک پارچە گەڕێنرانەوە، بەڵام زۆربەیان نەگەڕێنرانەوە، لەنێویاندا لوتی مێری کە دەبوو لە بلۆکێکەوە دروست بکرێتەوە کە لە پشتیەوە بڕابوو. == هەروەها سەیری بکە == * پیتا * ئەستێرەیەکی بچووک 274472 Pietà * کۆپیەکانی فیلمی <nowiki><i id="mwASk">Pietà</i></nowiki> ی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی پەیکەرەکانی عیسا * لیستی بەرهەمەکانی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان {{Clear}} == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == خوێندنەوەی زیاتر == * پۆپ-هێنسی، جۆن (١٩٩٦). ''پەیکەری ڕێنێسانسی باڵا و بارۆکی ئیتاڵی'' . لەندەن: فایدۆن * هیبارد، هاوارد . ١٩٧٤. ''مایکل ئەنجێلۆ'' . نیویۆرک: هارپەر و ڕۆ. * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=mt%2013:55-56&version=31 مەتا ١٣:٥٥-٥٦] گەڕان بەدوای بڕگەکاندا – وەشانی نێودەوڵەتی نوێ BibleGateway.com * واڵاس، ویلیام ئی. (٢٠٠٩). ''مایکل ئەنجێلۆ؛ هونەرمەند و پیاو و کاتەکانی'' . کامبریج: چاپخانەی زانکۆی کامبریج.{{ISBN|0521111994}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline|Pietà of the Saint Peter's Basilica by Michelangelo Buonarroti}} * [http://www.vatican.va/various/basiliche/san_pietro/vr_tour/Media/VR/St_Peter_Pieta/index.html vatican.va] * [https://www.michelangelo.org/pieta.jsp 10 Facts That You Don't Know About Michelangelo's ''Pietà''] * [http://www.la-pieta.org/_page_/gallery/photorama Robert Hupka's ''Pietà'' Picture gallery] * [http://michelangelomodels.com/m-models/pieta_arm.html Models of wax and clay used by Michelangelo in making his sculpture and paintings] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|41|54|8|N|12|27|12|E}}{{Michelangelo|sculpture}}{{High Renaissance}}{{Vatican City topics}}{{Sculptures}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] gbw4rlihbwhvjiid5uf5hq840hbg54x 1689240 1689239 2026-10-18T13:22:34Z Shaween 18477 /* بەستەری دەرەکی */ 1689240 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork|image=Pieta de Michelangelo - Vaticano.jpg|alt=The statue features Mary holding Jesus's dead body|image_upright=1.4|title=پێتا<br>{{small| }}|artist=[[میکێلانجێلۆ]]|subject=[[یەسووع]] و [[مریەم]]|year=١٤٩٨–١٤٩٩|type=Marble|height_metric=174|width_metric=195|height_imperial1499=68.5|width_imperial=76.8|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[کڵێسای سەنت پیتەر]]، [[ڤاتیکان]]|coordinates={{Coord|format=dms|display=inline}}|mapframe=yes|preceded_by=[[باخۆس (پەیکەری میکێلانجێلۆ)]]|followed_by=[[پەیکەری داوود]]}} '''''پێتا''''' (''مادۆنا دێلا پێتا،'' {{IPA|it|maˈdɔnna della pjeˈta|lang}}; '[خاتوونی] بەزەییمان'؛ 1498–1499) پەیکەرێکی مەڕمەڕیی کارارایە لە [[یەسووع|عیسا]] و مەریەم لە چیای گۆڵگۆتا کە نوێنەرایەتی "خەمی شەشەم"ی [[مریەم|مەریەمی پاکیزە]] دەکات لەلایەن [[میکێلانجێلۆ|مایکل ئەنجێلۆ بونارۆتی]]، لە [[کڵێسای سەنت پیتەر|بازلیکای سانت پیتەر]], [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]], کە بۆی دروستکراوە. کارێکی سەرەکی پەیکەری ڕێنێسانسی ئیتاڵییە و زۆرجار وەک سەرەتای ڕێنێسانسی باڵا وەرگیراوە. پەیکەرەکە ئەو ساتەی گرتووە کە عیسا کە لە خاچ دابەزێنراوە، دەدرێتە مەریەمی دایکی. مەریەم لە عیسا گەنجتر دەردەکەوێت؛ مێژوونووسانی هونەر پێیان وایە مایکل ئەنجێلۆ لە بڕگەیەک لە [[کۆمیدیای یەزدانی|کۆمیدیای ئیلاهی]] [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ ئەلگیێری ئیلهام]] وەرگرتووە: "ئەی دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت [...] شایستەیی تۆ سروشتی مرۆڤی ئەوەندە بەرزکردەوە کە دروستکەری ئیلاهییەکەی درێغی نەکردووە لە بوون بە بوونەوەرەکەی" (''پارادیسۆ''، کانتۆی XXXIII). لێکدانەوەی جوانیناسیی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' لە پەیکەری ئیتاڵیدا بێ وێنەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=3 April 2020 |ناونیشان=https://www.romeandyou.org/en/michelangelos-pieta-the-sculptural-masterpiece-of-the-15th-century/ |ڕێکەوتی سەردان=3 April 2020 |وێبگە=www.romeandyou.org}}</ref> چونکە فۆرمەکانی سەرەتایی سروشتگەرایی لەگەڵ ئایدیاڵە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسەکانی]] [[جوانی|جوانی کلاسیک]] هاوسەنگ دەکات. پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن کاردیناڵێکی فەرەنسی بەناوی ژان بیلهێرس دی لاگرۆلاس کە ئەوکات باڵیۆزی فەرەنسا بوو لە ڕۆما فەرمانی پێکرابوو . پەیکەرەکە دروستکرابێت، ڕەنگە وەکو تابلۆیەکی قوربانگا، بۆ کەنیسەی پرسەی کاردیناڵەکە لە کۆنی سانت پیتەرز . کاتێک ئەمە ڕووخێنرا پارێزراو بوو، و دواتر شوێنی ئێستای گرت، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پەیکەرەکە ناچار بوو نۆژەن بکرێتەوە دوای ئەوەی فیگەری مەریەم لە یەکشەممەی پەنتەکۆستی ساڵی ١٩٧٢ تێکدرا ؛ دوای ڕووداوەکە، پەیکەرەکە بە شاشەیەکی شووشەی دژە فیشەک پارێزراو بوو کە لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠٢٤ گۆڕدرا و مۆدێرن کرا وەک ئامادەکارییەک بۆ یۆبیلی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.theguardian.com/notesandqueries/query/0,5753,-2565,00.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-08-06 |وێبگە=www.theguardian.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-11-29 |ناونیشان=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2024-11/michelangelo-s-pieta-shines-again-in-st-peter-s-basilica.html |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-24 |وێبگە=www.vaticannews.va |زمان=en}}</ref> == مێژوو == [[File:Pietà_-_Hallwylska_museet_-_107520.tif|وێنۆک| وێنە ڕێزدارەکە بە تاجی ڕەسەنی کانۆنیکی خۆیەوە لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ بە فەرمانی پاپای پاپا ئۆربانی هەشتەم . وێنە نزیکەی، ٢٤ی ئایاری ١٨٨٨.]] پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن قەشەی پێشووی کۆندۆم کاردیناڵ جان دی ڤیلیێرس دو لاگرۆلاسەوە ڕاسپێردرابوو . پەیکەرەکە بە مەبەستی ئەوە بووە کە ببێتە تابلۆیەکی قوربانگا بۆ کەنیسەی پرسەکەی لەناو بازلیکای پیرۆزی پیتەری کۆن . دواتر کەنیسەی سەینت پترۆنیلا ڕووخێنرا و دواتر پەیکەرەکە گواسترایەوە بۆ شوێنی ئێستای، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پێکهاتەکەی [[ھەرەم|هەرەمییە]], و [[سەر (ئەندازە)|لوتکەکەی]] هاوکاتە لەگەڵ سەری مەریەم. پەیکەرەکە وردە وردە لە خوارەوەی پەردەی جلەکەی مەریەم فراوانتر دەبێت، تا بنکە، بەردی گۆلگۆتا . ژمارەکان تەواو لە ڕێژە دەرچوون، بەهۆی سەختی وێناکردنی پیاوێکی تەواو گەورە کە بە درێژایی تەواو لە چەناگەی ژنێکدا کەوتووە. زۆربەی جەستەی مێری بەهۆی پەردەی مۆنۆمێنتالەکەیەوە شاراوەتەوە و پەیوەندی فیگەرەکان تەواو سروشتی دەردەکەوێت. لێکدانەوەی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' زۆر جیاواز بوو لەوانەی پێشتر لەلایەن هونەرمەندەکانی دیکەوە دروستکرابوون، چونکە مەریەمێکی گەنج و جوانی پەیکەرسازی کرد نەک ژنێکی سروشتی گەورەتر (تەمەن ٤٥+ ساڵ) کە دەبێ هاوتا بێت لەگەڵ تەمەنی سروشتی کوڕەکەی، عیسا (تەمەن ٣٣ ساڵ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-04-14 |ناونیشان=https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-09-03 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=Official tourist service for Saint Peter's Basilica |زمان=en-US}}</ref> نیشانەکانی لەخاچدان سنووردارە بە نیشانە زۆر بچووکەکانی بزمار و ئاماژەیە بۆ برینەکەی لای عیسا. بەم پێیە، ڕووخساری مەسیح نیشانەکانی سۆز دەرناخات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180618160925/http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2018 |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=RomaViva.com}}</ref>  بەپێی لێکدانەوەیەکی تر، کاتێک مایکل ئەنجێلۆ دەستی کرد بە دروستکردنی ''Pietà'' ی خۆی، ویستویەتی بەرهەمێک دروست بکات کە بە "وێنەی دڵ" وەسفی کردووە.<ref>{{Cite book|last=McNeese|first=Tim|url=https://archive.org/details/michelangelo00mcne|title=Michelangelo: Painter, Sculptor, and Architect|publisher=Chelsea House Publishers|year=2005|isbn=9780791086278|pages=[https://archive.org/details/michelangelo00mcne/page/n48 43]|url-access=limited}}</ref> دوو کونە کونکراو لە سەری سەرەوەی مەریەمی پاکیزە دانراون، کە سەردەمانێک پشتگیری ئەو بارەی دەکرد کە دوو فریشتەی هەڵکشاوی تێدابوو، لە کاتێکدا کونێکی دیکە لە سەری سەرەوەی وێنەی مەسیحدایە. == تەمەنی مەریەم == [[File:Scan_the_World_-_Pietà_(Michelangelo).stl|alt=|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی]] مەریەم وەک زۆر گەنج نیشان دەدرێت بۆ دایکی کوڕێکی تەمەن نزیکەی ٣٣ ساڵ، ئەمەش شتێکی نامۆ نییە لە وێناکردنی ئازارەکانی مەسیح لەو کاتەدا. بۆ ئەمەش ڕوونکردنەوەی جۆراوجۆر پێشنیار کراوە. یەکێکیان ئەوەیە کە گەنجی هێمای پاکی نەفەوتاویەتی، وەک چۆن مایکل ئەنجێلۆ خۆی بە ژیاننامەنووسەکەی، هاووڵاتی و پەیکەرتاشی ڕۆمانی ئاسکانیۆ کۆندیڤی گوتووە :   تیۆرێکی دیکە باس لەوە دەکات کە مامەڵەی مایکل ئەنجێلۆ لەگەڵ ئەو بابەتەدا لە ژێر کاریگەری خولیای ئەو بۆ [[دانتێ ئەلیگیێری|کۆمیدیای]] ''[[کۆمیدیای یەزدانی|ئیلاهی]]'' دانتێ بووە: ئەوەندە باش ئاشنا بووە بەو کارە کە کاتێک دەچووە [[بۆلۆنیا]]، پارەی میواندارییەکەی داوە بە خوێندنەوەی ئایەتەکانی لێ. لە ''پارادیسۆ'' (کانتۆی شازدەهەمی شیعرەکەدا)، سانت بێرناردی کلێرڤۆکس لە دوعایەکدا بۆ مەریەمی پاکیزە، دەڵێت: {{Lang|it|"Vergine madre, figlia del tuo figlio"}} ("دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت"). == تاجە گوڵینەی کانۆنیکی == ئۆربان هەشتەم فەرمانی تاجە گوڵینەی کانۆنی بە وێنەی ماریان بەخشی لە ڕێگەی گا پاپایەکەیەوە ''کە دۆمینا کۆرۆناتۆم ئیست کە'' لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ واژۆ و نوتەری کرد و بەخشییە بەخشەرەکەی، لۆرد ئاسکانیۆ سفۆرزا ی پالاڤیچینی و قەشەی کانۆنی بابەتی ڤاتیکان، مۆنسینۆر ئوگۆ ئوبالدینی. تاجە گوڵینەی هەڵکشاو لەلایەن پیشەسازی ئیتاڵی، فانتینۆ تاگلیێتی دروستکراوە، کە لەو کاتەدا ٥٦٤ دراوی سکودۆی ئیتاڵی وەرگرتووە. ڕێوڕەسمی فەرمی تاجە گوڵینە لە ٣١ی ئابی ١٦٣٧ لە سێدارە درا. فریشتە کەروبیەکان لە ساڵی ١٧١٣ لەلایەن نەوەکەیەوە زیادکران، دواتر لە ساڵی ١٧٤٩ گواسترانەوە بۆ کەنیسەی کۆری پیرۆز لەناو == دوای تەواو بوونی == [[File:Vatikan,_Petersdom,_der_Altar_der_unbefleckten_Empfängnis.JPG|وێنۆک| پایە گەورەکانی کەنیسەی کۆری پیرۆز، کە دوو فریشتەی کەڕوبی لە ساڵی ١٧٤٩ لە وێنەی ''پیتا'' گواسترانەوە. هەروەها وێنەی ماریان بە شێوەیەکی پاپا لەلایەن پیۆسی نۆیەم (١٨٥٤) و پیۆسی دەیەم (١٩٠٤)ەوە تاجی سەری دانرا.]] دوای تەواوبوونی، یەکەم ماڵی ''پیتا'' کەنیسەی سانت پترۆنیلا{{'}}، کە گۆڕێکی ڕۆمانی بازنەیی بوو کە بەسترابووەوە بە ترانزێتی باشووری سانت پیتەرزەوە، لەگەڵ چەندین کەنیسەی لاوەکی کە لە فەزای ناوەندییەوە تیشک دەدرایەوە. کاردیناڵ یەکێک لەمانەی وەک کەنیسەی پرسەکەی هەڵبژارد. لە کاتێکدا ئێستا هیچ دڵنیایییەک نییە، بەڵام مەزەندە دەکرێت کە هەریەکێک لەم شوێنەوارانە نزیکەی ٤.٥ مەتر پان و ٢ مەتر قووڵی هەبووبێت. دواتر کەنیسە لەلایەن دۆناتۆ برامانتەوە لە کاتی دووبارە دروستکردنەوەی بازیلیکاکەدا ڕووخێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> بەپێی وتەی جۆرجۆ ڤاساری ، دوای ماوەیەکی کەم لە دانانی ''پیتاکەی'' ، مایکل ئەنجێلۆ گوێی لە کەسێک بووە کە تێبینی دەکات (یان پرسیاری لە سەردانکەران کردووە دەربارەی پەیکەرتاشەکە) کە ئەوە کاری پەیکەرتاشێکی دیکەیە، کریستۆفۆرۆ سۆلاری ، کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر پەیکەرەکە کردووە. <ref>William E. Wallace, 1995 ''Life and Early Works (Michelangelo: Selected Scholarship in English)'' {{ISBN|0-8153-1823-5}} p. 233</ref> مایکل ئەنجێلۆ وشەکانی لەسەر ئەو پەڕۆیە هەڵکەند کە بەسەر سنگی مێریدا ڕادەکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Majanlahti |first=Anthony |ڕێکەوت=2023-03-30 |ناونیشان=https://hyperallergic.com/781165/michelangelos-signature-and-the-myth-of-genius/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-07 |وێبگە=Hyperallergic |زمان=en-US}}</ref> {{Lang|la|'''MICHÆLANGELVS BONAROTVS FLORENTINVS FACIEBAT'''}} (بە ئینگلیزی: "Michelangelo Buonarroti، فلۆرانسییەکە ئەمەی دروستکردووە") واژۆکە دەنگدانەوەی ئەو واژۆیەیە کە هونەرمەندەکانی یۆنانی کۆن ئەپێلێس و پۆلیکلیتۆس بەکاریان هێناوە . تاکە کار بوو کە تا ئێستا واژۆی لەسەر کردبێت. هەروەها ڤاساری ئەو حیکایەتە دەگێڕێتەوە کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ لە تەقینەوەی شانازییەکەی پەشیمان بووەتەوە و سوێندی خواردووە هەرگیز واژۆ لەسەر بەرهەمێکی دیکەی دەستی نەکات.<ref name="bbc">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/02_february/05/divine_michelangelo_overview.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2008-12-08 |وێبگە=BBC}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Aileen June Wang |year=2004 |title=Michelangelo's Signature |journal=The Sixteenth Century Journal |volume=35 |issue=2 |pages=447–473 |doi=10.2307/20476944 |jstor=20476944 |s2cid=188333712}}</ref> دوای پەنجا ساڵ، ڤاساری سەبارەت بە پیتا ئەمانەی خوارەوەی ڕاگەیاند:   == مایکل ئەنجێلۆ پیتاسەکانی تر == دوای چەند دەیەیەک، مایکل ئەنجێلۆ دوو جار گەڕایەوە سەر بابەتی پیتا ، بەڵام هیچ کام لەم دوو کارانە تەواو نەبوون. پیتا فلۆرانسی لە ساڵی 1990دا. ١٥٤٧ – ١٥٥٣ وادیارە بۆ گۆڕی خۆی بوو، بەڵام دوای چەند ساڵێک کارکردن وازی لێ هێنرا. زۆرجار پێی دەوترێت ''Deposition'', کە نوێنەرایەتی ساتێک دەکات کەمێک پێشتر لە چیرۆکەکەدا. ڕۆندانی پیتا لە ساڵی ١٥٥٢ دەستی پێکردووە، و هێشتا زۆر تەواو نەبووە لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٥٦٤؛ شەش ڕۆژ پێشتر کاری لەسەر دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://artsandculture.google.com/story/the-rondanini-piet%C3%A0/1gVhlDFJoqLnIw |ڕێکەوتی سەردان=2026-08-24 |وێبگە=Google Arts & Culture |زمان=en}}</ref> == نۆژەنکردنەوە == دوای نەخشاندنی ''پیتا'' زیانێکی زۆری بەرکەوت. چوار پەنجەی دەستی چەپی مێری کە لە کاتی جوڵاندنێکدا شکا، لە ساڵی ١٧٣٦ لەلایەن پەیکەرتاشی ڕۆمانی جوزێپی لیریۆنی (١٦٩٠-١٧٤٦)ەوە بە شێوەیەکی پیشەیی نۆژەنکرانەوە. زانایانی مۆدێرن ئەمڕۆ دابەشبوون لەسەر ئەوەی کە ئایا نۆژەنکەرەوە ئازادییە هونەریەکانی گرتۆتەبەر بۆ ئەوەی ئاماژەکانی دەستی زیاتر "ڕێکتۆریک" بێت.{{ژێدەر پێویستە|date=November 2024}} == ١٩٦٤ پێشانگای جیهانی == لە ساڵی ١٩٦٤دا، ''پیتا'' لەلایەن ڤاتیکانەوە بە قەرز درا بە پێشانگای جیهانی نیویۆرک لە ساڵانی ١٩٦٤-١٩٦٥ بۆ ئەوەی لە کۆشکی ڤاتیکان دابنرێت. قەشە سەرەکی پێشووی نیویۆرک ، کاردیناڵ فرانسیس سپێلمان بە فەرمی داوای پەیکەرەکەی لە پاپا جۆن بیست و سێیەم کرد، ئێدوارد ئێم کینی، بەڕێوەبەری کڕین و کەشتیوانی خزمەتگوزارییەکانی فریاگوزاری کاسۆلیکی – USCC، بۆ سەرۆکایەتی تیمەکانی گواستنەوەی ڤاتیکان دەستنیشان کرد. پەیکەرەکە لەناو سندوقێکی داردا نێردراوە {{Convert|2.5|inch|cm}} بووە ئەستووری لەگەڵ {{Convert|8|inch|cm}} بنەما، بەستراوەتەوە بە سەقفی لاینەری <nowiki><i id="mw5g">کریستۆفۆرۆ کۆڵۆمبۆ</i></nowiki> ؛ لە ئەگەری ڕووداوێکدا، سندوقەکە کوشنینگی تێدابوو کە ئەوەندە ئەستوور بوو کە لە ئاودا دەسوڕایەوە، و بیکۆنێکی شوێنی فریاگوزاری و هەروەها پەڕۆیەکی نیشاندەری بەسترابوو. لە پێشانگاکەدا خەڵک بۆ چەندین کاتژمێر لە ڕیزدا وەستابوون بۆ ئەوەی چاوێک لە پشتێنەیەکی گواستنەوە ببینن کە بە پەیکەرەکەدا تێپەڕیبوو. دوای ئەوە گەڕێنرایەوە بۆ ڤاتیکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nywf64.com/vatican04.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=New York World's Fair 1964/1965 |پەڕە=4}}</ref> لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٦٥ گەڕێنرایەوە بۆ بازلیکای سانت پیتەر. لە کاتی گۆڕینیدا، کێشی پەیکەرە مەڕمەڕەکە کەڤەرێکی هەواگۆڕکێی کانزایی لە زەویدا شکاند و سندوقەکەی مەیل کرد. سەرەڕای ترسی ئەوەی کە ئەم جەنجاڵییە زیان بە پەیکەرەکە گەیاندبێت، بەڵام ''پیتا'' بەبێ زیان گەڕێنرایەوە بۆ شوێنی خۆی. لە وتارەکەی ''[[نیویۆرک تایمز|نیویۆرک تایمزدا]]'' کە باس لە گەڕانەوەی پەیکەرەکە دەکات، هاتووە: "بە فەرمانی پاپا پاوڵی شەشەم جارێکی دیکە گەشت ناکات". == تێکدان == [[File:Pietà_vaticana_dopo_il_vandalismo,_1972.jpg|وێنۆک| دیمەنێکی وردی پەیکەرەکە کە قۆڵ و لووت و چاوی تێکچووە، ئایاری ١٩٧٢]] گەورەترین زیان لە ٢١ی ئایاری ١٩٧٢ ( یەکشەممەی پەنتەکۆست ) ڕوویدا، کاتێک جیۆلۆجیستێکی دەروونی تێکچوو، لاسلۆ تۆتی ئوسترالی کە لەدایکبووی هەنگارییە، ڕۆیشت بۆ ناو کەنیسە و بە چەقۆی جیۆلۆجیستێک هێرشی کردە سەر پەیکەرەکە لەکاتێکدا هاوار دەکات "من عیسا مەسیحم؛ لە مردووەکان هەستاومەوە!" بە ١٥ لێدان قۆڵی مێری لە ئەژنۆی لابرد و پارچەیەک لە لوتی لێدا و یەکێک لە پێڵوەکانی چەقاند. هاووڵاتییەکی ئەمریکی بوو، بۆب کاسیلی خەڵکی شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری یەکێک بوو لە یەکەم کەسەکان کە تۆتی لە ''پیتا'' دوورخستەوە. ئەم ڕووداوانەی خوارەوەی وەبیر هێنایەوە:   دوای هێرشەکە، کارەکە بە زەحمەت نۆژەنکرایەوە و گەڕایەوە شوێنی خۆی لەناو بازیلیکاکەدا، تەنها لە لای ڕاستی دەروازەکەوە، لە نێوان دەرگای پیرۆز و قوربانگای سانت سێباستیان, و ئێستا بە پانێڵێکی شووشەی ئەکریلیکی دژە فیشەک پارێزراوە. لە کاتی نۆژەنکردنەوەکەدا، M ی سەرەتایی دۆزرایەوە کە لەسەر کفنی مێری نەخشێنرابوو، ئەمەش وایکرد کە ''پیتا'' تاکە بەرهەم بێت کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردبێت. بینەران زۆرێک لەو پارچە مەڕمەڕانەیان برد کە فڕیون. دواتر هەندێک پارچە گەڕێنرانەوە، بەڵام زۆربەیان نەگەڕێنرانەوە، لەنێویاندا لوتی مێری کە دەبوو لە بلۆکێکەوە دروست بکرێتەوە کە لە پشتیەوە بڕابوو. == هەروەها سەیری بکە == * پیتا * ئەستێرەیەکی بچووک 274472 Pietà * کۆپیەکانی فیلمی <nowiki><i id="mwASk">Pietà</i></nowiki> ی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی پەیکەرەکانی عیسا * لیستی بەرهەمەکانی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان {{Clear}} == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == خوێندنەوەی زیاتر == * پۆپ-هێنسی، جۆن (١٩٩٦). ''پەیکەری ڕێنێسانسی باڵا و بارۆکی ئیتاڵی'' . لەندەن: فایدۆن * هیبارد، هاوارد . ١٩٧٤. ''مایکل ئەنجێلۆ'' . نیویۆرک: هارپەر و ڕۆ. * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=mt%2013:55-56&version=31 مەتا ١٣:٥٥-٥٦] گەڕان بەدوای بڕگەکاندا – وەشانی نێودەوڵەتی نوێ BibleGateway.com * واڵاس، ویلیام ئی. (٢٠٠٩). ''مایکل ئەنجێلۆ؛ هونەرمەند و پیاو و کاتەکانی'' . کامبریج: چاپخانەی زانکۆی کامبریج.{{ISBN|0521111994}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline|Pietà of the Saint Peter's Basilica by Michelangelo Buonarroti}} * [http://www.vatican.va/various/basiliche/san_pietro/vr_tour/Media/VR/St_Peter_Pieta/index.html vatican.va] * [https://www.michelangelo.org/pieta.jsp 10 Facts That You Don't Know About Michelangelo's ''Pietà''] * [http://www.la-pieta.org/_page_/gallery/photorama Robert Hupka's ''Pietà'' Picture gallery] * [http://michelangelomodels.com/m-models/pieta_arm.html Models of wax and clay used by Michelangelo in making his sculpture and paintings] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|41|54|8|N|12|27|12|E}}topics}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 63x5gi3epkxo6apw3yd1chaqt7dejps 1689243 1689240 2026-10-18T13:25:56Z Shaween 18477 1689243 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork|image=Pieta de Michelangelo - Vaticano.jpg|alt=The statue features Mary holding Jesus's dead body|image_upright=1.4|title=پێتا<br>{{small| }}|artist=[[میکێلانجێلۆ]]|subject=[[یەسووع]] و [[مریەم]]|year=١٤٩٨–١٤٩٩|type=Marble|height_metric=174|width_metric=195|height_imperial1499=68.5|width_imperial=76.8|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[کڵێسای سەنت پیتەر]]، [[ڤاتیکان]]|coordinates={{Coord|format=dms|display=inline}}|mapframe=yes|preceded_by=[[باخۆس (پەیکەری میکێلانجێلۆ)]]|followed_by=[[پەیکەری داوود]]}} '''''پێتا''''' (''مادۆنا دێلا پێتا،'' {{IPA|it|maˈdɔnna della pjeˈta|lang}}; 'خاتوونی بەزەییمان'؛ 1498–1499) پەیکەرێکی مەڕمەڕیی کارارایە لە [[یەسووع|عیسا]] و مەریەم لە چیای گۆڵگۆتا کە نوێنەرایەتی "خەمی شەشەم"ی [[مریەم|مەریەمی پاکیزە]] دەکات لەلایەن [[میکێلانجێلۆ|مایکل ئەنجێلۆ بونارۆتی]]، لە [[کڵێسای سەنت پیتەر|بازلیکای سانت پیتەر]]، [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]], کە بۆی دروستکراوە. کارێکی سەرەکی پەیکەری ڕێنێسانسی ئیتاڵییە و زۆرجار وەک سەرەتای ڕێنێسانسی باڵا وەرگیراوە. پەیکەرەکە ئەو ساتەی گرتووە کە عیسا کە لە خاچ دابەزێنراوە، دەدرێتە مەریەمی دایکی. مەریەم لە عیسا گەنجتر دەردەکەوێت؛ مێژوونووسانی هونەر پێیان وایە مایکل ئەنجێلۆ لە بڕگەیەک لە [[کۆمیدیای یەزدانی|کۆمیدیای ئیلاهی]] [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ ئەلگیێری ئیلهام]] وەرگرتووە: "ئەی دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت [...] شایستەیی تۆ سروشتی مرۆڤی ئەوەندە بەرزکردەوە کە دروستکەری ئیلاهییەکەی درێغی نەکردووە لە بوون بە بوونەوەرەکەی" (''پارادیسۆ''، کانتۆی XXXIII). لێکدانەوەی جوانیناسیی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' لە پەیکەری ئیتاڵیدا بێ وێنەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=3 April 2020 |ناونیشان=https://www.romeandyou.org/en/michelangelos-pieta-the-sculptural-masterpiece-of-the-15th-century/ |ڕێکەوتی سەردان=3 April 2020 |وێبگە=www.romeandyou.org}}</ref> چونکە فۆرمەکانی سەرەتایی سروشتگەرایی لەگەڵ ئایدیاڵە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسەکانی]] [[جوانی|جوانی کلاسیک]] هاوسەنگ دەکات. پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن کاردیناڵێکی فەرەنسی بەناوی ژان بیلهێرس دی لاگرۆلاس کە ئەوکات باڵیۆزی فەرەنسا بوو لە ڕۆما فەرمانی پێکرابوو . پەیکەرەکە دروستکرابێت، ڕەنگە وەکو تابلۆیەکی قوربانگا، بۆ کەنیسەی پرسەی کاردیناڵەکە لە کۆنی سانت پیتەرز . کاتێک ئەمە ڕووخێنرا پارێزراو بوو، و دواتر شوێنی ئێستای گرت، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پەیکەرەکە ناچار بوو نۆژەن بکرێتەوە دوای ئەوەی فیگەری مەریەم لە یەکشەممەی پەنتەکۆستی ساڵی ١٩٧٢ تێکدرا ؛ دوای ڕووداوەکە، پەیکەرەکە بە شاشەیەکی شووشەی دژە فیشەک پارێزراو بوو کە لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠٢٤ گۆڕدرا و مۆدێرن کرا وەک ئامادەکارییەک بۆ یۆبیلی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.theguardian.com/notesandqueries/query/0,5753,-2565,00.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-08-06 |وێبگە=www.theguardian.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-11-29 |ناونیشان=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2024-11/michelangelo-s-pieta-shines-again-in-st-peter-s-basilica.html |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-24 |وێبگە=www.vaticannews.va |زمان=en}}</ref> == مێژوو == [[File:Pietà_-_Hallwylska_museet_-_107520.tif|وێنۆک| وێنە ڕێزدارەکە بە تاجی ڕەسەنی کانۆنیکی خۆیەوە لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ بە فەرمانی پاپای پاپا ئۆربانی هەشتەم . وێنە نزیکەی، ٢٤ی ئایاری ١٨٨٨.]] پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن قەشەی پێشووی کۆندۆم کاردیناڵ جان دی ڤیلیێرس دو لاگرۆلاسەوە ڕاسپێردرابوو . پەیکەرەکە بە مەبەستی ئەوە بووە کە ببێتە تابلۆیەکی قوربانگا بۆ کەنیسەی پرسەکەی لەناو بازلیکای پیرۆزی پیتەری کۆن . دواتر کەنیسەی سەینت پترۆنیلا ڕووخێنرا و دواتر پەیکەرەکە گواسترایەوە بۆ شوێنی ئێستای، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پێکهاتەکەی [[ھەرەم|هەرەمییە]], و [[سەر (ئەندازە)|لوتکەکەی]] هاوکاتە لەگەڵ سەری مەریەم. پەیکەرەکە وردە وردە لە خوارەوەی پەردەی جلەکەی مەریەم فراوانتر دەبێت، تا بنکە، بەردی گۆلگۆتا . ژمارەکان تەواو لە ڕێژە دەرچوون، بەهۆی سەختی وێناکردنی پیاوێکی تەواو گەورە کە بە درێژایی تەواو لە چەناگەی ژنێکدا کەوتووە. زۆربەی جەستەی مێری بەهۆی پەردەی مۆنۆمێنتالەکەیەوە شاراوەتەوە و پەیوەندی فیگەرەکان تەواو سروشتی دەردەکەوێت. لێکدانەوەی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' زۆر جیاواز بوو لەوانەی پێشتر لەلایەن هونەرمەندەکانی دیکەوە دروستکرابوون، چونکە مەریەمێکی گەنج و جوانی پەیکەرسازی کرد نەک ژنێکی سروشتی گەورەتر (تەمەن ٤٥+ ساڵ) کە دەبێ هاوتا بێت لەگەڵ تەمەنی سروشتی کوڕەکەی، عیسا (تەمەن ٣٣ ساڵ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-04-14 |ناونیشان=https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-09-03 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=Official tourist service for Saint Peter's Basilica |زمان=en-US}}</ref> نیشانەکانی لەخاچدان سنووردارە بە نیشانە زۆر بچووکەکانی بزمار و ئاماژەیە بۆ برینەکەی لای عیسا. بەم پێیە، ڕووخساری مەسیح نیشانەکانی سۆز دەرناخات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180618160925/http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2018 |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=RomaViva.com}}</ref>  بەپێی لێکدانەوەیەکی تر، کاتێک مایکل ئەنجێلۆ دەستی کرد بە دروستکردنی ''Pietà'' ی خۆی، ویستویەتی بەرهەمێک دروست بکات کە بە "وێنەی دڵ" وەسفی کردووە.<ref>{{Cite book|last=McNeese|first=Tim|url=https://archive.org/details/michelangelo00mcne|title=Michelangelo: Painter, Sculptor, and Architect|publisher=Chelsea House Publishers|year=2005|isbn=9780791086278|pages=[https://archive.org/details/michelangelo00mcne/page/n48 43]|url-access=limited}}</ref> دوو کونە کونکراو لە سەری سەرەوەی مەریەمی پاکیزە دانراون، کە سەردەمانێک پشتگیری ئەو بارەی دەکرد کە دوو فریشتەی هەڵکشاوی تێدابوو، لە کاتێکدا کونێکی دیکە لە سەری سەرەوەی وێنەی مەسیحدایە. == تەمەنی مەریەم == [[File:Scan_the_World_-_Pietà_(Michelangelo).stl|alt=|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی]] مەریەم وەک زۆر گەنج نیشان دەدرێت بۆ دایکی کوڕێکی تەمەن نزیکەی ٣٣ ساڵ، ئەمەش شتێکی نامۆ نییە لە وێناکردنی ئازارەکانی مەسیح لەو کاتەدا. بۆ ئەمەش ڕوونکردنەوەی جۆراوجۆر پێشنیار کراوە. یەکێکیان ئەوەیە کە گەنجی هێمای پاکی نەفەوتاویەتی، وەک چۆن مایکل ئەنجێلۆ خۆی بە ژیاننامەنووسەکەی، هاووڵاتی و پەیکەرتاشی ڕۆمانی ئاسکانیۆ کۆندیڤی گوتووە :   تیۆرێکی دیکە باس لەوە دەکات کە مامەڵەی مایکل ئەنجێلۆ لەگەڵ ئەو بابەتەدا لە ژێر کاریگەری خولیای ئەو بۆ [[دانتێ ئەلیگیێری|کۆمیدیای]] ''[[کۆمیدیای یەزدانی|ئیلاهی]]'' دانتێ بووە: ئەوەندە باش ئاشنا بووە بەو کارە کە کاتێک دەچووە [[بۆلۆنیا]]، پارەی میواندارییەکەی داوە بە خوێندنەوەی ئایەتەکانی لێ. لە ''پارادیسۆ'' (کانتۆی شازدەهەمی شیعرەکەدا)، سانت بێرناردی کلێرڤۆکس لە دوعایەکدا بۆ مەریەمی پاکیزە، دەڵێت: {{Lang|it|"Vergine madre, figlia del tuo figlio"}} ("دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت"). == تاجە گوڵینەی کانۆنیکی == ئۆربان هەشتەم فەرمانی تاجە گوڵینەی کانۆنی بە وێنەی ماریان بەخشی لە ڕێگەی گا پاپایەکەیەوە ''کە دۆمینا کۆرۆناتۆم ئیست کە'' لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ واژۆ و نوتەری کرد و بەخشییە بەخشەرەکەی، لۆرد ئاسکانیۆ سفۆرزا ی پالاڤیچینی و قەشەی کانۆنی بابەتی ڤاتیکان، مۆنسینۆر ئوگۆ ئوبالدینی. تاجە گوڵینەی هەڵکشاو لەلایەن پیشەسازی ئیتاڵی، فانتینۆ تاگلیێتی دروستکراوە، کە لەو کاتەدا ٥٦٤ دراوی سکودۆی ئیتاڵی وەرگرتووە. ڕێوڕەسمی فەرمی تاجە گوڵینە لە ٣١ی ئابی ١٦٣٧ لە سێدارە درا. فریشتە کەروبیەکان لە ساڵی ١٧١٣ لەلایەن نەوەکەیەوە زیادکران، دواتر لە ساڵی ١٧٤٩ گواسترانەوە بۆ کەنیسەی کۆری پیرۆز لەناو == دوای تەواو بوونی == [[File:Vatikan,_Petersdom,_der_Altar_der_unbefleckten_Empfängnis.JPG|وێنۆک| پایە گەورەکانی کەنیسەی کۆری پیرۆز، کە دوو فریشتەی کەڕوبی لە ساڵی ١٧٤٩ لە وێنەی ''پیتا'' گواسترانەوە. هەروەها وێنەی ماریان بە شێوەیەکی پاپا لەلایەن پیۆسی نۆیەم (١٨٥٤) و پیۆسی دەیەم (١٩٠٤)ەوە تاجی سەری دانرا.]] دوای تەواوبوونی، یەکەم ماڵی ''پیتا'' کەنیسەی سانت پترۆنیلا{{'}}، کە گۆڕێکی ڕۆمانی بازنەیی بوو کە بەسترابووەوە بە ترانزێتی باشووری سانت پیتەرزەوە، لەگەڵ چەندین کەنیسەی لاوەکی کە لە فەزای ناوەندییەوە تیشک دەدرایەوە. کاردیناڵ یەکێک لەمانەی وەک کەنیسەی پرسەکەی هەڵبژارد. لە کاتێکدا ئێستا هیچ دڵنیایییەک نییە، بەڵام مەزەندە دەکرێت کە هەریەکێک لەم شوێنەوارانە نزیکەی ٤.٥ مەتر پان و ٢ مەتر قووڵی هەبووبێت. دواتر کەنیسە لەلایەن دۆناتۆ برامانتەوە لە کاتی دووبارە دروستکردنەوەی بازیلیکاکەدا ڕووخێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> بەپێی وتەی جۆرجۆ ڤاساری ، دوای ماوەیەکی کەم لە دانانی ''پیتاکەی'' ، مایکل ئەنجێلۆ گوێی لە کەسێک بووە کە تێبینی دەکات (یان پرسیاری لە سەردانکەران کردووە دەربارەی پەیکەرتاشەکە) کە ئەوە کاری پەیکەرتاشێکی دیکەیە، کریستۆفۆرۆ سۆلاری ، کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر پەیکەرەکە کردووە. <ref>William E. Wallace, 1995 ''Life and Early Works (Michelangelo: Selected Scholarship in English)'' {{ISBN|0-8153-1823-5}} p. 233</ref> مایکل ئەنجێلۆ وشەکانی لەسەر ئەو پەڕۆیە هەڵکەند کە بەسەر سنگی مێریدا ڕادەکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Majanlahti |first=Anthony |ڕێکەوت=2023-03-30 |ناونیشان=https://hyperallergic.com/781165/michelangelos-signature-and-the-myth-of-genius/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-07 |وێبگە=Hyperallergic |زمان=en-US}}</ref> {{Lang|la|'''MICHÆLANGELVS BONAROTVS FLORENTINVS FACIEBAT'''}} (بە ئینگلیزی: "Michelangelo Buonarroti، فلۆرانسییەکە ئەمەی دروستکردووە") واژۆکە دەنگدانەوەی ئەو واژۆیەیە کە هونەرمەندەکانی یۆنانی کۆن ئەپێلێس و پۆلیکلیتۆس بەکاریان هێناوە . تاکە کار بوو کە تا ئێستا واژۆی لەسەر کردبێت. هەروەها ڤاساری ئەو حیکایەتە دەگێڕێتەوە کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ لە تەقینەوەی شانازییەکەی پەشیمان بووەتەوە و سوێندی خواردووە هەرگیز واژۆ لەسەر بەرهەمێکی دیکەی دەستی نەکات.<ref name="bbc">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/02_february/05/divine_michelangelo_overview.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2008-12-08 |وێبگە=BBC}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Aileen June Wang |year=2004 |title=Michelangelo's Signature |journal=The Sixteenth Century Journal |volume=35 |issue=2 |pages=447–473 |doi=10.2307/20476944 |jstor=20476944 |s2cid=188333712}}</ref> دوای پەنجا ساڵ، ڤاساری سەبارەت بە پیتا ئەمانەی خوارەوەی ڕاگەیاند:   == مایکل ئەنجێلۆ پیتاسەکانی تر == دوای چەند دەیەیەک، مایکل ئەنجێلۆ دوو جار گەڕایەوە سەر بابەتی پیتا ، بەڵام هیچ کام لەم دوو کارانە تەواو نەبوون. پیتا فلۆرانسی لە ساڵی 1990دا. ١٥٤٧ – ١٥٥٣ وادیارە بۆ گۆڕی خۆی بوو، بەڵام دوای چەند ساڵێک کارکردن وازی لێ هێنرا. زۆرجار پێی دەوترێت ''Deposition'', کە نوێنەرایەتی ساتێک دەکات کەمێک پێشتر لە چیرۆکەکەدا. ڕۆندانی پیتا لە ساڵی ١٥٥٢ دەستی پێکردووە، و هێشتا زۆر تەواو نەبووە لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٥٦٤؛ شەش ڕۆژ پێشتر کاری لەسەر دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://artsandculture.google.com/story/the-rondanini-piet%C3%A0/1gVhlDFJoqLnIw |ڕێکەوتی سەردان=2026-08-24 |وێبگە=Google Arts & Culture |زمان=en}}</ref> == نۆژەنکردنەوە == دوای نەخشاندنی ''پیتا'' زیانێکی زۆری بەرکەوت. چوار پەنجەی دەستی چەپی مێری کە لە کاتی جوڵاندنێکدا شکا، لە ساڵی ١٧٣٦ لەلایەن پەیکەرتاشی ڕۆمانی جوزێپی لیریۆنی (١٦٩٠-١٧٤٦)ەوە بە شێوەیەکی پیشەیی نۆژەنکرانەوە. زانایانی مۆدێرن ئەمڕۆ دابەشبوون لەسەر ئەوەی کە ئایا نۆژەنکەرەوە ئازادییە هونەریەکانی گرتۆتەبەر بۆ ئەوەی ئاماژەکانی دەستی زیاتر "ڕێکتۆریک" بێت.{{ژێدەر پێویستە|date=November 2024}} == ١٩٦٤ پێشانگای جیهانی == لە ساڵی ١٩٦٤دا، ''پیتا'' لەلایەن ڤاتیکانەوە بە قەرز درا بە پێشانگای جیهانی نیویۆرک لە ساڵانی ١٩٦٤-١٩٦٥ بۆ ئەوەی لە کۆشکی ڤاتیکان دابنرێت. قەشە سەرەکی پێشووی نیویۆرک ، کاردیناڵ فرانسیس سپێلمان بە فەرمی داوای پەیکەرەکەی لە پاپا جۆن بیست و سێیەم کرد، ئێدوارد ئێم کینی، بەڕێوەبەری کڕین و کەشتیوانی خزمەتگوزارییەکانی فریاگوزاری کاسۆلیکی – USCC، بۆ سەرۆکایەتی تیمەکانی گواستنەوەی ڤاتیکان دەستنیشان کرد. پەیکەرەکە لەناو سندوقێکی داردا نێردراوە {{Convert|2.5|inch|cm}} بووە ئەستووری لەگەڵ {{Convert|8|inch|cm}} بنەما، بەستراوەتەوە بە سەقفی لاینەری <nowiki><i id="mw5g">کریستۆفۆرۆ کۆڵۆمبۆ</i></nowiki> ؛ لە ئەگەری ڕووداوێکدا، سندوقەکە کوشنینگی تێدابوو کە ئەوەندە ئەستوور بوو کە لە ئاودا دەسوڕایەوە، و بیکۆنێکی شوێنی فریاگوزاری و هەروەها پەڕۆیەکی نیشاندەری بەسترابوو. لە پێشانگاکەدا خەڵک بۆ چەندین کاتژمێر لە ڕیزدا وەستابوون بۆ ئەوەی چاوێک لە پشتێنەیەکی گواستنەوە ببینن کە بە پەیکەرەکەدا تێپەڕیبوو. دوای ئەوە گەڕێنرایەوە بۆ ڤاتیکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nywf64.com/vatican04.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=New York World's Fair 1964/1965 |پەڕە=4}}</ref> لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٦٥ گەڕێنرایەوە بۆ بازلیکای سانت پیتەر. لە کاتی گۆڕینیدا، کێشی پەیکەرە مەڕمەڕەکە کەڤەرێکی هەواگۆڕکێی کانزایی لە زەویدا شکاند و سندوقەکەی مەیل کرد. سەرەڕای ترسی ئەوەی کە ئەم جەنجاڵییە زیان بە پەیکەرەکە گەیاندبێت، بەڵام ''پیتا'' بەبێ زیان گەڕێنرایەوە بۆ شوێنی خۆی. لە وتارەکەی ''[[نیویۆرک تایمز|نیویۆرک تایمزدا]]'' کە باس لە گەڕانەوەی پەیکەرەکە دەکات، هاتووە: "بە فەرمانی پاپا پاوڵی شەشەم جارێکی دیکە گەشت ناکات". == تێکدان == [[File:Pietà_vaticana_dopo_il_vandalismo,_1972.jpg|وێنۆک| دیمەنێکی وردی پەیکەرەکە کە قۆڵ و لووت و چاوی تێکچووە، ئایاری ١٩٧٢]] گەورەترین زیان لە ٢١ی ئایاری ١٩٧٢ ( یەکشەممەی پەنتەکۆست ) ڕوویدا، کاتێک جیۆلۆجیستێکی دەروونی تێکچوو، لاسلۆ تۆتی ئوسترالی کە لەدایکبووی هەنگارییە، ڕۆیشت بۆ ناو کەنیسە و بە چەقۆی جیۆلۆجیستێک هێرشی کردە سەر پەیکەرەکە لەکاتێکدا هاوار دەکات "من عیسا مەسیحم؛ لە مردووەکان هەستاومەوە!" بە ١٥ لێدان قۆڵی مێری لە ئەژنۆی لابرد و پارچەیەک لە لوتی لێدا و یەکێک لە پێڵوەکانی چەقاند. هاووڵاتییەکی ئەمریکی بوو، بۆب کاسیلی خەڵکی شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری یەکێک بوو لە یەکەم کەسەکان کە تۆتی لە ''پیتا'' دوورخستەوە. ئەم ڕووداوانەی خوارەوەی وەبیر هێنایەوە:   دوای هێرشەکە، کارەکە بە زەحمەت نۆژەنکرایەوە و گەڕایەوە شوێنی خۆی لەناو بازیلیکاکەدا، تەنها لە لای ڕاستی دەروازەکەوە، لە نێوان دەرگای پیرۆز و قوربانگای سانت سێباستیان, و ئێستا بە پانێڵێکی شووشەی ئەکریلیکی دژە فیشەک پارێزراوە. لە کاتی نۆژەنکردنەوەکەدا، M ی سەرەتایی دۆزرایەوە کە لەسەر کفنی مێری نەخشێنرابوو، ئەمەش وایکرد کە ''پیتا'' تاکە بەرهەم بێت کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردبێت. بینەران زۆرێک لەو پارچە مەڕمەڕانەیان برد کە فڕیون. دواتر هەندێک پارچە گەڕێنرانەوە، بەڵام زۆربەیان نەگەڕێنرانەوە، لەنێویاندا لوتی مێری کە دەبوو لە بلۆکێکەوە دروست بکرێتەوە کە لە پشتیەوە بڕابوو. == هەروەها سەیری بکە == * پیتا * ئەستێرەیەکی بچووک 274472 Pietà * کۆپیەکانی فیلمی <nowiki><i id="mwASk">Pietà</i></nowiki> ی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی پەیکەرەکانی عیسا * لیستی بەرهەمەکانی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان {{Clear}} == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == خوێندنەوەی زیاتر == * پۆپ-هێنسی، جۆن (١٩٩٦). ''پەیکەری ڕێنێسانسی باڵا و بارۆکی ئیتاڵی'' . لەندەن: فایدۆن * هیبارد، هاوارد . ١٩٧٤. ''مایکل ئەنجێلۆ'' . نیویۆرک: هارپەر و ڕۆ. * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=mt%2013:55-56&version=31 مەتا ١٣:٥٥-٥٦] گەڕان بەدوای بڕگەکاندا – وەشانی نێودەوڵەتی نوێ BibleGateway.com * واڵاس، ویلیام ئی. (٢٠٠٩). ''مایکل ئەنجێلۆ؛ هونەرمەند و پیاو و کاتەکانی'' . کامبریج: چاپخانەی زانکۆی کامبریج.{{ISBN|0521111994}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline|Pietà of the Saint Peter's Basilica by Michelangelo Buonarroti}} * [http://www.vatican.va/various/basiliche/san_pietro/vr_tour/Media/VR/St_Peter_Pieta/index.html vatican.va] * [https://www.michelangelo.org/pieta.jsp 10 Facts That You Don't Know About Michelangelo's ''Pietà''] * [http://www.la-pieta.org/_page_/gallery/photorama Robert Hupka's ''Pietà'' Picture gallery] * [http://michelangelomodels.com/m-models/pieta_arm.html Models of wax and clay used by Michelangelo in making his sculpture and paintings] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|41|54|8|N|12|27|12|E}}topics}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] adfs32xtyje6shpofd4gtgihetrw6iw 1689373 1689243 2026-10-18T17:02:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ھونەرەکان|ھونەرەکان]] 1689373 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork|image=Pieta de Michelangelo - Vaticano.jpg|alt=The statue features Mary holding Jesus's dead body|image_upright=1.4|title=پێتا<br>{{small| }}|artist=[[میکێلانجێلۆ]]|subject=[[یەسووع]] و [[مریەم]]|year=١٤٩٨–١٤٩٩|type=Marble|height_metric=174|width_metric=195|height_imperial1499=68.5|width_imperial=76.8|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[کڵێسای سەنت پیتەر]]، [[ڤاتیکان]]|coordinates={{Coord|format=dms|display=inline}}|mapframe=yes|preceded_by=[[باخۆس (پەیکەری میکێلانجێلۆ)]]|followed_by=[[پەیکەری داوود]]}} '''''پێتا''''' (''مادۆنا دێلا پێتا،'' {{IPA|it|maˈdɔnna della pjeˈta|lang}}; 'خاتوونی بەزەییمان'؛ 1498–1499) پەیکەرێکی مەڕمەڕیی کارارایە لە [[یەسووع|عیسا]] و مەریەم لە چیای گۆڵگۆتا کە نوێنەرایەتی "خەمی شەشەم"ی [[مریەم|مەریەمی پاکیزە]] دەکات لەلایەن [[میکێلانجێلۆ|مایکل ئەنجێلۆ بونارۆتی]]، لە [[کڵێسای سەنت پیتەر|بازلیکای سانت پیتەر]]، [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]], کە بۆی دروستکراوە. کارێکی سەرەکی پەیکەری ڕێنێسانسی ئیتاڵییە و زۆرجار وەک سەرەتای ڕێنێسانسی باڵا وەرگیراوە. پەیکەرەکە ئەو ساتەی گرتووە کە عیسا کە لە خاچ دابەزێنراوە، دەدرێتە مەریەمی دایکی. مەریەم لە عیسا گەنجتر دەردەکەوێت؛ مێژوونووسانی هونەر پێیان وایە مایکل ئەنجێلۆ لە بڕگەیەک لە [[کۆمیدیای یەزدانی|کۆمیدیای ئیلاهی]] [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ ئەلگیێری ئیلهام]] وەرگرتووە: "ئەی دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت [...] شایستەیی تۆ سروشتی مرۆڤی ئەوەندە بەرزکردەوە کە دروستکەری ئیلاهییەکەی درێغی نەکردووە لە بوون بە بوونەوەرەکەی" (''پارادیسۆ''، کانتۆی XXXIII). لێکدانەوەی جوانیناسیی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' لە پەیکەری ئیتاڵیدا بێ وێنەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=3 April 2020 |ناونیشان=https://www.romeandyou.org/en/michelangelos-pieta-the-sculptural-masterpiece-of-the-15th-century/ |ڕێکەوتی سەردان=3 April 2020 |وێبگە=www.romeandyou.org}}</ref> چونکە فۆرمەکانی سەرەتایی سروشتگەرایی لەگەڵ ئایدیاڵە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسەکانی]] [[جوانی|جوانی کلاسیک]] هاوسەنگ دەکات. پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن کاردیناڵێکی فەرەنسی بەناوی ژان بیلهێرس دی لاگرۆلاس کە ئەوکات باڵیۆزی فەرەنسا بوو لە ڕۆما فەرمانی پێکرابوو . پەیکەرەکە دروستکرابێت، ڕەنگە وەکو تابلۆیەکی قوربانگا، بۆ کەنیسەی پرسەی کاردیناڵەکە لە کۆنی سانت پیتەرز . کاتێک ئەمە ڕووخێنرا پارێزراو بوو، و دواتر شوێنی ئێستای گرت، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پەیکەرەکە ناچار بوو نۆژەن بکرێتەوە دوای ئەوەی فیگەری مەریەم لە یەکشەممەی پەنتەکۆستی ساڵی ١٩٧٢ تێکدرا ؛ دوای ڕووداوەکە، پەیکەرەکە بە شاشەیەکی شووشەی دژە فیشەک پارێزراو بوو کە لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠٢٤ گۆڕدرا و مۆدێرن کرا وەک ئامادەکارییەک بۆ یۆبیلی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.theguardian.com/notesandqueries/query/0,5753,-2565,00.html |ڕێکەوتی سەردان=2024-08-06 |وێبگە=www.theguardian.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-11-29 |ناونیشان=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2024-11/michelangelo-s-pieta-shines-again-in-st-peter-s-basilica.html |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-24 |وێبگە=www.vaticannews.va |زمان=en}}</ref> == مێژوو == [[File:Pietà_-_Hallwylska_museet_-_107520.tif|وێنۆک| وێنە ڕێزدارەکە بە تاجی ڕەسەنی کانۆنیکی خۆیەوە لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ بە فەرمانی پاپای پاپا ئۆربانی هەشتەم . وێنە نزیکەی، ٢٤ی ئایاری ١٨٨٨.]] پەیکەرەکە لە سەرەتادا لەلایەن قەشەی پێشووی کۆندۆم کاردیناڵ جان دی ڤیلیێرس دو لاگرۆلاسەوە ڕاسپێردرابوو . پەیکەرەکە بە مەبەستی ئەوە بووە کە ببێتە تابلۆیەکی قوربانگا بۆ کەنیسەی پرسەکەی لەناو بازلیکای پیرۆزی پیتەری کۆن . دواتر کەنیسەی سەینت پترۆنیلا ڕووخێنرا و دواتر پەیکەرەکە گواسترایەوە بۆ شوێنی ئێستای، یەکەم کەنیسە لە لای باکوور دوای چوونە ژوورەوەی بازیلیکا نوێیەکە، لە سەدەی ١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> تاکە پارچەیە کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردووە. پێکهاتەکەی [[ھەرەم|هەرەمییە]], و [[سەر (ئەندازە)|لوتکەکەی]] هاوکاتە لەگەڵ سەری مەریەم. پەیکەرەکە وردە وردە لە خوارەوەی پەردەی جلەکەی مەریەم فراوانتر دەبێت، تا بنکە، بەردی گۆلگۆتا . ژمارەکان تەواو لە ڕێژە دەرچوون، بەهۆی سەختی وێناکردنی پیاوێکی تەواو گەورە کە بە درێژایی تەواو لە چەناگەی ژنێکدا کەوتووە. زۆربەی جەستەی مێری بەهۆی پەردەی مۆنۆمێنتالەکەیەوە شاراوەتەوە و پەیوەندی فیگەرەکان تەواو سروشتی دەردەکەوێت. لێکدانەوەی مایکل ئەنجێلۆ بۆ ''پیتا'' زۆر جیاواز بوو لەوانەی پێشتر لەلایەن هونەرمەندەکانی دیکەوە دروستکرابوون، چونکە مەریەمێکی گەنج و جوانی پەیکەرسازی کرد نەک ژنێکی سروشتی گەورەتر (تەمەن ٤٥+ ساڵ) کە دەبێ هاوتا بێت لەگەڵ تەمەنی سروشتی کوڕەکەی، عیسا (تەمەن ٣٣ ساڵ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-04-14 |ناونیشان=https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-09-03 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=Official tourist service for Saint Peter's Basilica |زمان=en-US}}</ref> نیشانەکانی لەخاچدان سنووردارە بە نیشانە زۆر بچووکەکانی بزمار و ئاماژەیە بۆ برینەکەی لای عیسا. بەم پێیە، ڕووخساری مەسیح نیشانەکانی سۆز دەرناخات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180618160925/http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2018 |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=RomaViva.com}}</ref>  بەپێی لێکدانەوەیەکی تر، کاتێک مایکل ئەنجێلۆ دەستی کرد بە دروستکردنی ''Pietà'' ی خۆی، ویستویەتی بەرهەمێک دروست بکات کە بە "وێنەی دڵ" وەسفی کردووە.<ref>{{Cite book|last=McNeese|first=Tim|url=https://archive.org/details/michelangelo00mcne|title=Michelangelo: Painter, Sculptor, and Architect|publisher=Chelsea House Publishers|year=2005|isbn=9780791086278|pages=[https://archive.org/details/michelangelo00mcne/page/n48 43]|url-access=limited}}</ref> دوو کونە کونکراو لە سەری سەرەوەی مەریەمی پاکیزە دانراون، کە سەردەمانێک پشتگیری ئەو بارەی دەکرد کە دوو فریشتەی هەڵکشاوی تێدابوو، لە کاتێکدا کونێکی دیکە لە سەری سەرەوەی وێنەی مەسیحدایە. == تەمەنی مەریەم == [[File:Scan_the_World_-_Pietà_(Michelangelo).stl|alt=|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی]] مەریەم وەک زۆر گەنج نیشان دەدرێت بۆ دایکی کوڕێکی تەمەن نزیکەی ٣٣ ساڵ، ئەمەش شتێکی نامۆ نییە لە وێناکردنی ئازارەکانی مەسیح لەو کاتەدا. بۆ ئەمەش ڕوونکردنەوەی جۆراوجۆر پێشنیار کراوە. یەکێکیان ئەوەیە کە گەنجی هێمای پاکی نەفەوتاویەتی، وەک چۆن مایکل ئەنجێلۆ خۆی بە ژیاننامەنووسەکەی، هاووڵاتی و پەیکەرتاشی ڕۆمانی ئاسکانیۆ کۆندیڤی گوتووە :   تیۆرێکی دیکە باس لەوە دەکات کە مامەڵەی مایکل ئەنجێلۆ لەگەڵ ئەو بابەتەدا لە ژێر کاریگەری خولیای ئەو بۆ [[دانتێ ئەلیگیێری|کۆمیدیای]] ''[[کۆمیدیای یەزدانی|ئیلاهی]]'' دانتێ بووە: ئەوەندە باش ئاشنا بووە بەو کارە کە کاتێک دەچووە [[بۆلۆنیا]]، پارەی میواندارییەکەی داوە بە خوێندنەوەی ئایەتەکانی لێ. لە ''پارادیسۆ'' (کانتۆی شازدەهەمی شیعرەکەدا)، سانت بێرناردی کلێرڤۆکس لە دوعایەکدا بۆ مەریەمی پاکیزە، دەڵێت: {{Lang|it|"Vergine madre, figlia del tuo figlio"}} ("دایکی پاکیزە، کچی کوڕەکەت"). == تاجە گوڵینەی کانۆنیکی == ئۆربان هەشتەم فەرمانی تاجە گوڵینەی کانۆنی بە وێنەی ماریان بەخشی لە ڕێگەی گا پاپایەکەیەوە ''کە دۆمینا کۆرۆناتۆم ئیست کە'' لە ١٤ی ئابی ١٦٣٧ واژۆ و نوتەری کرد و بەخشییە بەخشەرەکەی، لۆرد ئاسکانیۆ سفۆرزا ی پالاڤیچینی و قەشەی کانۆنی بابەتی ڤاتیکان، مۆنسینۆر ئوگۆ ئوبالدینی. تاجە گوڵینەی هەڵکشاو لەلایەن پیشەسازی ئیتاڵی، فانتینۆ تاگلیێتی دروستکراوە، کە لەو کاتەدا ٥٦٤ دراوی سکودۆی ئیتاڵی وەرگرتووە. ڕێوڕەسمی فەرمی تاجە گوڵینە لە ٣١ی ئابی ١٦٣٧ لە سێدارە درا. فریشتە کەروبیەکان لە ساڵی ١٧١٣ لەلایەن نەوەکەیەوە زیادکران، دواتر لە ساڵی ١٧٤٩ گواسترانەوە بۆ کەنیسەی کۆری پیرۆز لەناو == دوای تەواو بوونی == [[File:Vatikan,_Petersdom,_der_Altar_der_unbefleckten_Empfängnis.JPG|وێنۆک| پایە گەورەکانی کەنیسەی کۆری پیرۆز، کە دوو فریشتەی کەڕوبی لە ساڵی ١٧٤٩ لە وێنەی ''پیتا'' گواسترانەوە. هەروەها وێنەی ماریان بە شێوەیەکی پاپا لەلایەن پیۆسی نۆیەم (١٨٥٤) و پیۆسی دەیەم (١٩٠٤)ەوە تاجی سەری دانرا.]] دوای تەواوبوونی، یەکەم ماڵی ''پیتا'' کەنیسەی سانت پترۆنیلا{{'}}، کە گۆڕێکی ڕۆمانی بازنەیی بوو کە بەسترابووەوە بە ترانزێتی باشووری سانت پیتەرزەوە، لەگەڵ چەندین کەنیسەی لاوەکی کە لە فەزای ناوەندییەوە تیشک دەدرایەوە. کاردیناڵ یەکێک لەمانەی وەک کەنیسەی پرسەکەی هەڵبژارد. لە کاتێکدا ئێستا هیچ دڵنیایییەک نییە، بەڵام مەزەندە دەکرێت کە هەریەکێک لەم شوێنەوارانە نزیکەی ٤.٥ مەتر پان و ٢ مەتر قووڵی هەبووبێت. دواتر کەنیسە لەلایەن دۆناتۆ برامانتەوە لە کاتی دووبارە دروستکردنەوەی بازیلیکاکەدا ڕووخێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 September 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2019-09-03 |وێبگە=michelangelo.ace.fordham.edu}}</ref> بەپێی وتەی جۆرجۆ ڤاساری ، دوای ماوەیەکی کەم لە دانانی ''پیتاکەی'' ، مایکل ئەنجێلۆ گوێی لە کەسێک بووە کە تێبینی دەکات (یان پرسیاری لە سەردانکەران کردووە دەربارەی پەیکەرتاشەکە) کە ئەوە کاری پەیکەرتاشێکی دیکەیە، کریستۆفۆرۆ سۆلاری ، کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر پەیکەرەکە کردووە. <ref>William E. Wallace, 1995 ''Life and Early Works (Michelangelo: Selected Scholarship in English)'' {{ISBN|0-8153-1823-5}} p. 233</ref> مایکل ئەنجێلۆ وشەکانی لەسەر ئەو پەڕۆیە هەڵکەند کە بەسەر سنگی مێریدا ڕادەکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Majanlahti |first=Anthony |ڕێکەوت=2023-03-30 |ناونیشان=https://hyperallergic.com/781165/michelangelos-signature-and-the-myth-of-genius/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-07 |وێبگە=Hyperallergic |زمان=en-US}}</ref> {{Lang|la|'''MICHÆLANGELVS BONAROTVS FLORENTINVS FACIEBAT'''}} (بە ئینگلیزی: "Michelangelo Buonarroti، فلۆرانسییەکە ئەمەی دروستکردووە") واژۆکە دەنگدانەوەی ئەو واژۆیەیە کە هونەرمەندەکانی یۆنانی کۆن ئەپێلێس و پۆلیکلیتۆس بەکاریان هێناوە . تاکە کار بوو کە تا ئێستا واژۆی لەسەر کردبێت. هەروەها ڤاساری ئەو حیکایەتە دەگێڕێتەوە کە دواتر مایکل ئەنجێلۆ لە تەقینەوەی شانازییەکەی پەشیمان بووەتەوە و سوێندی خواردووە هەرگیز واژۆ لەسەر بەرهەمێکی دیکەی دەستی نەکات.<ref name="bbc">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/02_february/05/divine_michelangelo_overview.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2008-12-08 |وێبگە=BBC}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Aileen June Wang |year=2004 |title=Michelangelo's Signature |journal=The Sixteenth Century Journal |volume=35 |issue=2 |pages=447–473 |doi=10.2307/20476944 |jstor=20476944 |s2cid=188333712}}</ref> دوای پەنجا ساڵ، ڤاساری سەبارەت بە پیتا ئەمانەی خوارەوەی ڕاگەیاند:   == مایکل ئەنجێلۆ پیتاسەکانی تر == دوای چەند دەیەیەک، مایکل ئەنجێلۆ دوو جار گەڕایەوە سەر بابەتی پیتا ، بەڵام هیچ کام لەم دوو کارانە تەواو نەبوون. پیتا فلۆرانسی لە ساڵی 1990دا. ١٥٤٧ – ١٥٥٣ وادیارە بۆ گۆڕی خۆی بوو، بەڵام دوای چەند ساڵێک کارکردن وازی لێ هێنرا. زۆرجار پێی دەوترێت ''Deposition'', کە نوێنەرایەتی ساتێک دەکات کەمێک پێشتر لە چیرۆکەکەدا. ڕۆندانی پیتا لە ساڵی ١٥٥٢ دەستی پێکردووە، و هێشتا زۆر تەواو نەبووە لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٥٦٤؛ شەش ڕۆژ پێشتر کاری لەسەر دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://artsandculture.google.com/story/the-rondanini-piet%C3%A0/1gVhlDFJoqLnIw |ڕێکەوتی سەردان=2026-08-24 |وێبگە=Google Arts & Culture |زمان=en}}</ref> == نۆژەنکردنەوە == دوای نەخشاندنی ''پیتا'' زیانێکی زۆری بەرکەوت. چوار پەنجەی دەستی چەپی مێری کە لە کاتی جوڵاندنێکدا شکا، لە ساڵی ١٧٣٦ لەلایەن پەیکەرتاشی ڕۆمانی جوزێپی لیریۆنی (١٦٩٠-١٧٤٦)ەوە بە شێوەیەکی پیشەیی نۆژەنکرانەوە. زانایانی مۆدێرن ئەمڕۆ دابەشبوون لەسەر ئەوەی کە ئایا نۆژەنکەرەوە ئازادییە هونەریەکانی گرتۆتەبەر بۆ ئەوەی ئاماژەکانی دەستی زیاتر "ڕێکتۆریک" بێت.{{ژێدەر پێویستە|date=November 2024}} == ١٩٦٤ پێشانگای جیهانی == لە ساڵی ١٩٦٤دا، ''پیتا'' لەلایەن ڤاتیکانەوە بە قەرز درا بە پێشانگای جیهانی نیویۆرک لە ساڵانی ١٩٦٤-١٩٦٥ بۆ ئەوەی لە کۆشکی ڤاتیکان دابنرێت. قەشە سەرەکی پێشووی نیویۆرک ، کاردیناڵ فرانسیس سپێلمان بە فەرمی داوای پەیکەرەکەی لە پاپا جۆن بیست و سێیەم کرد، ئێدوارد ئێم کینی، بەڕێوەبەری کڕین و کەشتیوانی خزمەتگوزارییەکانی فریاگوزاری کاسۆلیکی – USCC، بۆ سەرۆکایەتی تیمەکانی گواستنەوەی ڤاتیکان دەستنیشان کرد. پەیکەرەکە لەناو سندوقێکی داردا نێردراوە {{Convert|2.5|inch|cm}} بووە ئەستووری لەگەڵ {{Convert|8|inch|cm}} بنەما، بەستراوەتەوە بە سەقفی لاینەری <nowiki><i id="mw5g">کریستۆفۆرۆ کۆڵۆمبۆ</i></nowiki> ؛ لە ئەگەری ڕووداوێکدا، سندوقەکە کوشنینگی تێدابوو کە ئەوەندە ئەستوور بوو کە لە ئاودا دەسوڕایەوە، و بیکۆنێکی شوێنی فریاگوزاری و هەروەها پەڕۆیەکی نیشاندەری بەسترابوو. لە پێشانگاکەدا خەڵک بۆ چەندین کاتژمێر لە ڕیزدا وەستابوون بۆ ئەوەی چاوێک لە پشتێنەیەکی گواستنەوە ببینن کە بە پەیکەرەکەدا تێپەڕیبوو. دوای ئەوە گەڕێنرایەوە بۆ ڤاتیکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nywf64.com/vatican04.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2014-05-18 |وێبگە=New York World's Fair 1964/1965 |پەڕە=4}}</ref> لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٦٥ گەڕێنرایەوە بۆ بازلیکای سانت پیتەر. لە کاتی گۆڕینیدا، کێشی پەیکەرە مەڕمەڕەکە کەڤەرێکی هەواگۆڕکێی کانزایی لە زەویدا شکاند و سندوقەکەی مەیل کرد. سەرەڕای ترسی ئەوەی کە ئەم جەنجاڵییە زیان بە پەیکەرەکە گەیاندبێت، بەڵام ''پیتا'' بەبێ زیان گەڕێنرایەوە بۆ شوێنی خۆی. لە وتارەکەی ''[[نیویۆرک تایمز|نیویۆرک تایمزدا]]'' کە باس لە گەڕانەوەی پەیکەرەکە دەکات، هاتووە: "بە فەرمانی پاپا پاوڵی شەشەم جارێکی دیکە گەشت ناکات". == تێکدان == [[File:Pietà_vaticana_dopo_il_vandalismo,_1972.jpg|وێنۆک| دیمەنێکی وردی پەیکەرەکە کە قۆڵ و لووت و چاوی تێکچووە، ئایاری ١٩٧٢]] گەورەترین زیان لە ٢١ی ئایاری ١٩٧٢ ( یەکشەممەی پەنتەکۆست ) ڕوویدا، کاتێک جیۆلۆجیستێکی دەروونی تێکچوو، لاسلۆ تۆتی ئوسترالی کە لەدایکبووی هەنگارییە، ڕۆیشت بۆ ناو کەنیسە و بە چەقۆی جیۆلۆجیستێک هێرشی کردە سەر پەیکەرەکە لەکاتێکدا هاوار دەکات "من عیسا مەسیحم؛ لە مردووەکان هەستاومەوە!" بە ١٥ لێدان قۆڵی مێری لە ئەژنۆی لابرد و پارچەیەک لە لوتی لێدا و یەکێک لە پێڵوەکانی چەقاند. هاووڵاتییەکی ئەمریکی بوو، بۆب کاسیلی خەڵکی شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری یەکێک بوو لە یەکەم کەسەکان کە تۆتی لە ''پیتا'' دوورخستەوە. ئەم ڕووداوانەی خوارەوەی وەبیر هێنایەوە:   دوای هێرشەکە، کارەکە بە زەحمەت نۆژەنکرایەوە و گەڕایەوە شوێنی خۆی لەناو بازیلیکاکەدا، تەنها لە لای ڕاستی دەروازەکەوە، لە نێوان دەرگای پیرۆز و قوربانگای سانت سێباستیان, و ئێستا بە پانێڵێکی شووشەی ئەکریلیکی دژە فیشەک پارێزراوە. لە کاتی نۆژەنکردنەوەکەدا، M ی سەرەتایی دۆزرایەوە کە لەسەر کفنی مێری نەخشێنرابوو، ئەمەش وایکرد کە ''پیتا'' تاکە بەرهەم بێت کە مایکل ئەنجێلۆ واژۆی لەسەر کردبێت. بینەران زۆرێک لەو پارچە مەڕمەڕانەیان برد کە فڕیون. دواتر هەندێک پارچە گەڕێنرانەوە، بەڵام زۆربەیان نەگەڕێنرانەوە، لەنێویاندا لوتی مێری کە دەبوو لە بلۆکێکەوە دروست بکرێتەوە کە لە پشتیەوە بڕابوو. == هەروەها سەیری بکە == * پیتا * ئەستێرەیەکی بچووک 274472 Pietà * کۆپیەکانی فیلمی <nowiki><i id="mwASk">Pietà</i></nowiki> ی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی پەیکەرەکانی عیسا * لیستی بەرهەمەکانی مایکل ئەنجێلۆ * لیستی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان {{Clear}} == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == خوێندنەوەی زیاتر == * پۆپ-هێنسی، جۆن (١٩٩٦). ''پەیکەری ڕێنێسانسی باڵا و بارۆکی ئیتاڵی'' . لەندەن: فایدۆن * هیبارد، هاوارد . ١٩٧٤. ''مایکل ئەنجێلۆ'' . نیویۆرک: هارپەر و ڕۆ. * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=mt%2013:55-56&version=31 مەتا ١٣:٥٥-٥٦] گەڕان بەدوای بڕگەکاندا – وەشانی نێودەوڵەتی نوێ BibleGateway.com * واڵاس، ویلیام ئی. (٢٠٠٩). ''مایکل ئەنجێلۆ؛ هونەرمەند و پیاو و کاتەکانی'' . کامبریج: چاپخانەی زانکۆی کامبریج.{{ISBN|0521111994}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline|Pietà of the Saint Peter's Basilica by Michelangelo Buonarroti}} * [http://www.vatican.va/various/basiliche/san_pietro/vr_tour/Media/VR/St_Peter_Pieta/index.html vatican.va] * [https://www.michelangelo.org/pieta.jsp 10 Facts That You Don't Know About Michelangelo's ''Pietà''] * [http://www.la-pieta.org/_page_/gallery/photorama Robert Hupka's ''Pietà'' Picture gallery] * [http://michelangelomodels.com/m-models/pieta_arm.html Models of wax and clay used by Michelangelo in making his sculpture and paintings] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|41|54|8|N|12|27|12|E}}topics}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 691sk99h7xw6qoj6tjed6eggscws41v 10 305483 1689284 2026-10-18T13:53:31Z حوسێن 42516 پەڕەی دروست کرد بە «{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= clade |link=Aparaglossata |parent=Holometabola |extinct=<!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags -->Peters, Ralph S.; Meusemann, Karen; Petersen, Malte; Mayer, Christoph; Wilbrandt, Jeanne; Ziesmann, Tanja; Donath, Alexander; Kjer, Karl M.; Aspöck, Ulrike; Aberer, Andre; Stamatakis, Alexandros; Fr...»ەوە 1689284 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank= clade |link=Aparaglossata |parent=Holometabola |extinct=<!--leave blank or delete this line for "not extinct"; put "yes" for "extinct" --> |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags -->Peters, Ralph S.; Meusemann, Karen; Petersen, Malte; Mayer, Christoph; Wilbrandt, Jeanne; Ziesmann, Tanja; Donath, Alexander; Kjer, Karl M.; Aspöck, Ulrike; Aberer, Andre; Stamatakis, Alexandros; Friedrich, Frank; Hünefeld, Frank; Niehuis, Oliver; Beutel, Rolf G.; Misof, Bernhard (2014). "The evolutionary history of holometabolous insects inferred from transcriptome-based phylogeny and comprehensive morphological data". BMC Evolutionary Biology. 14. }} j0utnd21w9k1y72pd8txvtlh3on7gnp 10 305484 1689285 2026-10-18T13:54:46Z حوسێن 42516 پەڕەی دروست کرد بە «{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Holometabola |parent=Eumetabola }}»ەوە 1689285 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Holometabola |parent=Eumetabola }} mcxoov4uelf9je3vg818vgn2y58qgko 10 305485 1689286 2026-10-18T13:55:42Z حوسێن 42516 پەڕەی دروست کرد بە «{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Eumetabola |parent=Neoptera }}»ەوە 1689286 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Eumetabola |parent=Neoptera }} czoolxp13eb7ojl74j2tpiswtdqrsx6 10 305486 1689287 2026-10-18T13:56:45Z حوسێن 42516 پەڕەی دروست کرد بە «{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=infraclassis |link=Neoptera |parent=Pterygota |refs={{Cite journal |last1=Kjer |first1=Karl M. |last2=Simon |first2=Chris|author2-link=Chris Simon (biologist) |last3=Yavorskaya |first3=Margarita |last4=Beutel |first4=Rolf G. |date=2016 |title=Progress, pitfalls and parallel universes: a history of insect phylogenetics |journal=Journal of the Royal Society Interface |volume=13 |issue=121 |page=121 |d...»ەوە 1689287 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=infraclassis |link=Neoptera |parent=Pterygota |refs={{Cite journal |last1=Kjer |first1=Karl M. |last2=Simon |first2=Chris|author2-link=Chris Simon (biologist) |last3=Yavorskaya |first3=Margarita |last4=Beutel |first4=Rolf G. |date=2016 |title=Progress, pitfalls and parallel universes: a history of insect phylogenetics |journal=Journal of the Royal Society Interface |volume=13 |issue=121 |page=121 |doi=10.1098/rsif.2016.0363 |pmid=27558853 |name-list-style=amp |pmc=5014063 }} }} dxuc2vckbs449um26qbbkklkr90i79z 10 305487 1689288 2026-10-18T13:57:45Z حوسێن 42516 پەڕەی دروست کرد بە «{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subclassis |link=Pterygota |parent=Dicondylia |refs={{Cite journal |last1=Kjer |first1=Karl M. |last2=Simon |first2=Chris |author2-link=Chris Simon (biologist) |last3=Yavorskaya |first3=Margarita |last4=Beutel |first4=Rolf G. |date=2016 |title=Progress, pitfalls and parallel universes: a history of insect phylogenetics |journal=Journal of the Royal Society Interface |volume=13 |issue=121 |page=121 |...»ەوە 1689288 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subclassis |link=Pterygota |parent=Dicondylia |refs={{Cite journal |last1=Kjer |first1=Karl M. |last2=Simon |first2=Chris |author2-link=Chris Simon (biologist) |last3=Yavorskaya |first3=Margarita |last4=Beutel |first4=Rolf G. |date=2016 |title=Progress, pitfalls and parallel universes: a history of insect phylogenetics |journal=Journal of the Royal Society Interface |volume=13 |issue=121 |page=121 |doi=10.1098/rsif.2016.0363 |pmid=27558853 |pmc=5014063 }} }} 3mbwtggapj1bsq0g42l39p8yo9l2ot0 10 305488 1689289 2026-10-18T13:58:54Z حوسێن 42516 پەڕەی دروست کرد بە «{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Dicondylia |parent=Insecta |refs={{Cite journal |last1=Kjer |first1=Karl M. |last2=Simon |first2=Chris |author2-link=Chris Simon (biologist)|last3=Yavorskaya |first3=Margarita |last4=Beutel |first4=Rolf G. |date=2016 |title=Progress, pitfalls and parallel universes: a history of insect phylogenetics |journal=Journal of the Royal Society Interface |volume=13 |issue=121 |page=121 |doi=10.1...»ەوە 1689289 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Dicondylia |parent=Insecta |refs={{Cite journal |last1=Kjer |first1=Karl M. |last2=Simon |first2=Chris |author2-link=Chris Simon (biologist)|last3=Yavorskaya |first3=Margarita |last4=Beutel |first4=Rolf G. |date=2016 |title=Progress, pitfalls and parallel universes: a history of insect phylogenetics |journal=Journal of the Royal Society Interface |volume=13 |issue=121 |page=121 |doi=10.1098/rsif.2016.0363 |pmid=27558853 |pmc=5014063 }} }} nb9a73aspxrnfrzpaxzm8jq0g06j0pa 10 305489 1689290 2026-10-18T13:59:40Z حوسێن 42516 پەڕەی دروست کرد بە «{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=classis |link=Insect|Insecta |parent=Hexapoda }}»ەوە 1689290 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=classis |link=Insect|Insecta |parent=Hexapoda }} jue6wnh3iomkawr98gv4v6zgpybts7o 0 305490 1689291 2026-10-18T14:00:28Z Bilalinfo 57400 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی کەسایەتی|name=حەمید سەفەت|image=Hamid Sefat.jpg|native_name=حمید صفت|birth_date=٩ی ئابی ١٩٩٣|پیشە=گۆرانیبێژ، ڕاپەر و ئەکتەر}} '''حەمیدڕەزا ئەمیری سەفەت''' (بە فارسی: حمید صفت؛ لەدایکبووی ٩ی ئابی ١٩٩٣) گۆرانیبێژ، [[ڕاپ|ڕاپەر]] و ئەکتەری [[ئێران|ئێرانیی]]ە. لە ناوە...»ەوە 1689291 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=حەمید سەفەت|image=Hamid Sefat.jpg|native_name=حمید صفت|birth_date=٩ی ئابی ١٩٩٣|پیشە=گۆرانیبێژ، ڕاپەر و ئەکتەر}} '''حەمیدڕەزا ئەمیری سەفەت''' (بە فارسی: حمید صفت؛ لەدایکبووی ٩ی ئابی ١٩٩٣) گۆرانیبێژ، [[ڕاپ|ڕاپەر]] و ئەکتەری [[ئێران|ئێرانیی]]ە. لە ناوەڕاستی دەیەی ٢٠١٠دا بە ''مۆسیقای ژێرزەمینی'' ناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-08-19 |سەردێڕ=خواننده معروف رپ به قتل اعتراف کرد / حمید صفت کیست؟ |ناونیشان=https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/180189-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81-%D8%B1%D9%BE-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=اقتصادنیوز |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-18 |سەردێڕ=آخرین پست اینستاگرامی حمید صفت چه بود؟ |ناونیشان=https://fararu.com/fa/news/326538/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=Fararu {{!}} فرارو |زمان=fa}}</ref> == ژیانی سەرەتایی == لە ٩ی ئابی ١٩٩٣ لە گەڕەکی ''شەمس‌آبادی'' [[تاران]] لەدایکبووە. دایک و باوکی کاتێک ئەو منداڵ بوو لێک جیابوونەوە. خوشکەکەی دەرهێنەرە و براکەی لە ئەمەریکا دەژی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=رویداد۲۴ |first=پايگاه خبری تحلیلی |ڕێکەوت=2024-03-29 |سەردێڕ=حمید صفت کیست؟ |ناونیشان=https://www.rouydad24.ir/fa/news/365756/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |بڵاوکەرەوە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |زمان=fa}}</ref> دایکی لە دەورووبەری ساڵی ٢٠٠٥ لەگەڵ پیاوێک بە ناوی ''هوشەنگ'' هاوسەرگیری کرد و لەگەڵیان لە [[ئەڵمانیا]] دەژیا. ''هوشەنگ'' لە ئەڵمانیا دوکانی هەبوو و لەگەڵ دایکی لەوێ نیشتەجێ بوو. بە وتەی ''سەفەت''، خۆی لەم کاتەدا زیاتر لە شوێنی کارەکەی دەژیا. ''سەفەت'' لە پێناسەی هاوسەری دووهەمی دایکی دەڵێت: «هوشەنگ کەسێکی توندوتیژ بوو و بەردەوام دایکی دەدایە بەر شەق، تەنانەت یەک جار چەقۆی داوە لە دایکم، ناوبراو لەگەڵ هەموو دەوروبەریدا شەڕی دەکرد و لەگەڵ خێزانی خۆیشیدا بەردەوام دەمەقاڵەی بوو ئێمە هەمیشە هەوڵمان دەدا هێوری بکەینەوە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=جم |first=Jamejam, جام |سەردێڕ=حمید صفت جزئیات قتل ناپدری اش را تشریح کرد |ناونیشان=http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20191018165457/http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-10-18 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=Jamejam Online |زمان=fa-IR}}</ref> سەفەت لەگەڵ هاوڕێکەی عەلی رەهرو، لە سەردەمی خوێندنی ناوەندییەوە کاری دروستکردنی مۆسیقای [[ڕاپ|ڕاپی]] ''ژێرزەمینی'' دەستپێکرد. ئەو ڕەپەرانێکی وەکوو [[ئێمینێم|ئێمینیم]] و [[فیفتی سێنت|ففتی سێنتی]] وەک ڕێبەری خۆی ناساندووە. یەکەم گۆرانیی «خیابانی‌ها» (شەقامنشینەکان) بوو. لە سەرەتادا ناوی حەمید ئیبتکاری بۆ خۆی هەڵبژارد، بەڵام دواتر بڕیاریدا لە ناوی لەدایکبوونی خۆی کەڵک وەربگرێت. سەفەت لە سەرەتای چالاکیدا گرووپێکی بە ناوی زەد و بەند پێکهێنا و دەستی بە دروستکردنی گۆرانیی بە گرووپ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=رویداد۲۴ |first=پايگاه خبری تحلیلی |ڕێکەوت=2024-03-29 |سەردێڕ=حمید صفت کیست؟ |ناونیشان=https://www.rouydad24.ir/fa/news/365756/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |بڵاوکەرەوە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |زمان=fa}}</ref> بڕیار بوو یەکێک لە ئەکتەرانی ''نمایشێ لامبۆرگینی'' لە دەرهێنانی سیامەک سەفەری بێت کە لە زنجیرەی شەهرەزاد تاران لەسەر شانۆ دەرکەوت. لەبەر ئەوەی لەو سەردەمەدا، ڕاپەرەکان لە ئێران ڕێگەیان پێ نەدرابوو لەسەر شانۆ پەخش بکرێن، تەنها یەک جار لەسەر شانۆ دەرکەوت و لەو کاتەوە لەگەڵ ئەم گرووپە بێبەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-07-02 |سەردێڕ=خواننده رپ در نمایش «لامبورگینی» می‌خواند |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4018945/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D9%BE-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/69466/reflection-of-social-inequality-in-safari-s-lamborghini |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=financialtribune.com}}</ref> لە تایبەتمەندییەکانی بەرهەمەکانی حەمید سەفەت گرنگیدان بە کێشەکانی ڕۆژ، لەگەڵ پابەندبوونی نەتەوەیی و ئایینیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |ناونیشان=http://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/04/19/1460367/%D8%B1%D9%BE-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%B0%D8%A7%D9%84}}</ref> == دۆسیەی دادوەری == لە ١٣ی ئابی ٢٠١٧، حەمید سەفەت دانی بە کوشتنی هاوسەری دایکیدا نا. وتی کە ئەو پیاوێکی توندوتیژ بووە و بەردەوام دایکی دەدایە بەر شەق.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=جم |first=Jamejam, جام |سەردێڕ=حمید صفت جزئیات قتل ناپدری اش را تشریح کرد |ناونیشان=http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20191018165457/http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-10-18 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=Jamejam Online |زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-08-20 |سەردێڕ=مطرب راب إيراني شهير يقتل والده طعناً والسبب صادم! |ناونیشان=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2017/08/20/1076904.html |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=دنيا الوطن |زمان=ar}}</ref> ناوبراو دوای دەستبەسەرکردن بۆ ''زیندانی ڕەجایی‌شار'' بەندی زیندانییانی سزای لەسێدارەدان گواسترایەوە. [[پزیشکی دادوەری]] ڕایگەیاندبوو کە باوکی نا خوێنی حەمید سەفەت بە هۆی «خوێنڕێژی و زیانی مێشک لە ئەنجامی بەرکەوتنی تەنێکی ڕەق لە تەنیشتی راستی سەر» گیانی لەدەستداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-18 |سەردێڕ=علت مرگ پدرخوانده حمید صفت مشخص شد |ناونیشان=https://fararu.com/fa/news/328848/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%BE%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=Fararu {{!}} فرارو |زمان=fa}}</ref> ناوبراو لە ڕێکەوتی ٢٧ی ئایاری ٢٠١٨ بە بارمتەی ٦٠٠ ملیۆن [[تمەن]] ئازاد کرا. کۆمیسیۆنی ٧ کەسیی پزیشکی دادوەری لە ڕاپۆرتەکەیدا ٥٠ لەسەدی هۆکاری مردنی کوژراوی بە نەخۆشییەکەی راگەیاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2018-05-27 |سەردێڕ=وثیقه ۶۰۰ میلیونی «حمید صفت» تودیع شد |ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/859091/%D9%88%D8%AB%DB%8C%D9%82%D9%87-%DB%B6%DB%B0%DB%B0-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%B9-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=مشرق نیوز |بڵاوکەرەوە=مشرق نیوز |زمان=fa}}</ref> === حوکمی دادوەر === حەمید سەفەت لە پەیوەندی لەگەڵ دۆسیەی کوشتندا لە ڕۆژی دووشەممە، ٨ی ئازاری ٢٠٢١ دەستبەسەر کرا و بۆ زیندانی ڕەجایی‌شاری کەرەج گواسترایەوە. دادگای لێکۆڵینەوەی تاوانەکانی لە ٣ی نیسانی ٢٠٢١ لە لقی دەیەمی دادگای تاوانەکان یەک بە سەرۆکایەتی دادوەر ڕاسخ بەڕێوەچوو و بە لەسێدارەدان حوکم درا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حمید صفت، خواننده مشهور رپ ایرانی دستگیر شد |ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D9%BE-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D8%AF/a-56808583 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=dw.com |زمان=fa}}</ref> و لە زیندانی ڕەجایی‌شاری [[کەرەج]] زیندانی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-18 |سەردێڕ=حمید صفت بازداشت شد |ناونیشان=https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3747084-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=روزنامه دنیای اقتصاد |زمان=fa}}</ref> === حوکمی بێتاوانی لە کوشتنی بەمەبەست === داوای سەرلەنوێداواکاری حەمید سەفەت لەلایەن دیوانی باڵای وڵات قبووڵ کرا، لەسەر ئەم بنەمایە تۆمەتی کوشتنی بەمەبەست و حوکمی لەسێدارەدان هەڵوەشایەوە. و دیسان دادگایی کرا. ئەیووب مەیلکی، یەکێک لە پارێزەرەکانی حەمید سەفەت، لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ڕایگەیاند کە حوکمی بێتاوانیی بریکارەکەی پێی ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2021-10-02 |سەردێڕ=حمید صفت رپر معروف از اتهام قتل عمدی تبرئه شد |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/630048/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%B1%D9%BE%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B9%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%D8%A6%D9%87-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=همشهری آنلاین |بڵاوکەرەوە=همشهری آنلاین، سایت خبری روزنامه همشهری {{!}} hamshahrionline |زمان=fa}}</ref> هەروەها ناوبراو لە ڕۆژی ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ لە زیندان بە بارمتەی ١ ملیار تمەن ئازاد کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400071107670/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=www.isna.ir}}</ref> ==ئەکتەری== حەمید سەفەت بۆ یەکەم جار لە زنجیرەی ''سەری حەوتەمی ئەژدیها'' (٢٠٢٣) لە بەرهەمی ''ئەبولقاسم تالیبی'' و لە زنجیرەی [[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]](٢٠٢٥) لە دەرهێنانی [[نێرگز ئابیار]] ڕۆڵی گێڕا. هەرچەند ڕۆڵەکەی لە زنجیرەی ''سەری حەوتەمی ئەژدیها'' تووشی ڕەخنەی توند بوو، بەڵام دوای ئەوە لە زنجیرەی [[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] ڕۆڵەکەی سەرنجی ڕەخنەگران و بینەرانی ڕکێشا و لە هەندێک راپرسییدا بە باشترین ئەکتەری ئەم زنجیرەیە ناوی بردرا. دوای لابردنی [[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزاده]] لە کۆنسێرت-''نمایشی ئاراش'' لە دەرهێنانی عەلی سەرابی، حەمید سەفەت جێگەی ئەوی گرتەوە بۆ ڕۆڵی [[ئەفراسیاب]] لەم نمایشەدا و لەوێشدا ڕەخنەی ئەرێنی بۆ جێبەجێکردنی ئەم ڕۆڵە وەرگرت. == فیلمۆگرافی == {| class="wikitable" |+زنجیرە !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر |- |٢٠٢٦ |[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] |ئەسڵان |[[نێرگز ئابیار]] |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == [https://www.instagram.com/hamidsefat/ حەمید سەفەت] لە [[ئینستاگرام]] حەمید سەفەت لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] 2azpa2nzldbcht2jknuzehqqrqac3nc 1689293 1689291 2026-10-18T14:07:18Z Bilalinfo 57400 Bilalinfo پەڕەی [[حەمید سەفات]]ی گواستەوە بۆ [[حەمید سەفەت]]: ناوی شیاوتر 1689291 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=حەمید سەفەت|image=Hamid Sefat.jpg|native_name=حمید صفت|birth_date=٩ی ئابی ١٩٩٣|پیشە=گۆرانیبێژ، ڕاپەر و ئەکتەر}} '''حەمیدڕەزا ئەمیری سەفەت''' (بە فارسی: حمید صفت؛ لەدایکبووی ٩ی ئابی ١٩٩٣) گۆرانیبێژ، [[ڕاپ|ڕاپەر]] و ئەکتەری [[ئێران|ئێرانیی]]ە. لە ناوەڕاستی دەیەی ٢٠١٠دا بە ''مۆسیقای ژێرزەمینی'' ناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-08-19 |سەردێڕ=خواننده معروف رپ به قتل اعتراف کرد / حمید صفت کیست؟ |ناونیشان=https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/180189-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81-%D8%B1%D9%BE-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=اقتصادنیوز |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-18 |سەردێڕ=آخرین پست اینستاگرامی حمید صفت چه بود؟ |ناونیشان=https://fararu.com/fa/news/326538/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=Fararu {{!}} فرارو |زمان=fa}}</ref> == ژیانی سەرەتایی == لە ٩ی ئابی ١٩٩٣ لە گەڕەکی ''شەمس‌آبادی'' [[تاران]] لەدایکبووە. دایک و باوکی کاتێک ئەو منداڵ بوو لێک جیابوونەوە. خوشکەکەی دەرهێنەرە و براکەی لە ئەمەریکا دەژی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=رویداد۲۴ |first=پايگاه خبری تحلیلی |ڕێکەوت=2024-03-29 |سەردێڕ=حمید صفت کیست؟ |ناونیشان=https://www.rouydad24.ir/fa/news/365756/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |بڵاوکەرەوە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |زمان=fa}}</ref> دایکی لە دەورووبەری ساڵی ٢٠٠٥ لەگەڵ پیاوێک بە ناوی ''هوشەنگ'' هاوسەرگیری کرد و لەگەڵیان لە [[ئەڵمانیا]] دەژیا. ''هوشەنگ'' لە ئەڵمانیا دوکانی هەبوو و لەگەڵ دایکی لەوێ نیشتەجێ بوو. بە وتەی ''سەفەت''، خۆی لەم کاتەدا زیاتر لە شوێنی کارەکەی دەژیا. ''سەفەت'' لە پێناسەی هاوسەری دووهەمی دایکی دەڵێت: «هوشەنگ کەسێکی توندوتیژ بوو و بەردەوام دایکی دەدایە بەر شەق، تەنانەت یەک جار چەقۆی داوە لە دایکم، ناوبراو لەگەڵ هەموو دەوروبەریدا شەڕی دەکرد و لەگەڵ خێزانی خۆیشیدا بەردەوام دەمەقاڵەی بوو ئێمە هەمیشە هەوڵمان دەدا هێوری بکەینەوە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=جم |first=Jamejam, جام |سەردێڕ=حمید صفت جزئیات قتل ناپدری اش را تشریح کرد |ناونیشان=http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20191018165457/http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-10-18 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=Jamejam Online |زمان=fa-IR}}</ref> سەفەت لەگەڵ هاوڕێکەی عەلی رەهرو، لە سەردەمی خوێندنی ناوەندییەوە کاری دروستکردنی مۆسیقای [[ڕاپ|ڕاپی]] ''ژێرزەمینی'' دەستپێکرد. ئەو ڕەپەرانێکی وەکوو [[ئێمینێم|ئێمینیم]] و [[فیفتی سێنت|ففتی سێنتی]] وەک ڕێبەری خۆی ناساندووە. یەکەم گۆرانیی «خیابانی‌ها» (شەقامنشینەکان) بوو. لە سەرەتادا ناوی حەمید ئیبتکاری بۆ خۆی هەڵبژارد، بەڵام دواتر بڕیاریدا لە ناوی لەدایکبوونی خۆی کەڵک وەربگرێت. سەفەت لە سەرەتای چالاکیدا گرووپێکی بە ناوی زەد و بەند پێکهێنا و دەستی بە دروستکردنی گۆرانیی بە گرووپ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=رویداد۲۴ |first=پايگاه خبری تحلیلی |ڕێکەوت=2024-03-29 |سەردێڕ=حمید صفت کیست؟ |ناونیشان=https://www.rouydad24.ir/fa/news/365756/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |بڵاوکەرەوە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |زمان=fa}}</ref> بڕیار بوو یەکێک لە ئەکتەرانی ''نمایشێ لامبۆرگینی'' لە دەرهێنانی سیامەک سەفەری بێت کە لە زنجیرەی شەهرەزاد تاران لەسەر شانۆ دەرکەوت. لەبەر ئەوەی لەو سەردەمەدا، ڕاپەرەکان لە ئێران ڕێگەیان پێ نەدرابوو لەسەر شانۆ پەخش بکرێن، تەنها یەک جار لەسەر شانۆ دەرکەوت و لەو کاتەوە لەگەڵ ئەم گرووپە بێبەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-07-02 |سەردێڕ=خواننده رپ در نمایش «لامبورگینی» می‌خواند |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4018945/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D9%BE-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/69466/reflection-of-social-inequality-in-safari-s-lamborghini |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=financialtribune.com}}</ref> لە تایبەتمەندییەکانی بەرهەمەکانی حەمید سەفەت گرنگیدان بە کێشەکانی ڕۆژ، لەگەڵ پابەندبوونی نەتەوەیی و ئایینیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |ناونیشان=http://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/04/19/1460367/%D8%B1%D9%BE-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%B0%D8%A7%D9%84}}</ref> == دۆسیەی دادوەری == لە ١٣ی ئابی ٢٠١٧، حەمید سەفەت دانی بە کوشتنی هاوسەری دایکیدا نا. وتی کە ئەو پیاوێکی توندوتیژ بووە و بەردەوام دایکی دەدایە بەر شەق.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=جم |first=Jamejam, جام |سەردێڕ=حمید صفت جزئیات قتل ناپدری اش را تشریح کرد |ناونیشان=http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20191018165457/http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-10-18 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=Jamejam Online |زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-08-20 |سەردێڕ=مطرب راب إيراني شهير يقتل والده طعناً والسبب صادم! |ناونیشان=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2017/08/20/1076904.html |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=دنيا الوطن |زمان=ar}}</ref> ناوبراو دوای دەستبەسەرکردن بۆ ''زیندانی ڕەجایی‌شار'' بەندی زیندانییانی سزای لەسێدارەدان گواسترایەوە. [[پزیشکی دادوەری]] ڕایگەیاندبوو کە باوکی نا خوێنی حەمید سەفەت بە هۆی «خوێنڕێژی و زیانی مێشک لە ئەنجامی بەرکەوتنی تەنێکی ڕەق لە تەنیشتی راستی سەر» گیانی لەدەستداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-18 |سەردێڕ=علت مرگ پدرخوانده حمید صفت مشخص شد |ناونیشان=https://fararu.com/fa/news/328848/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%BE%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=Fararu {{!}} فرارو |زمان=fa}}</ref> ناوبراو لە ڕێکەوتی ٢٧ی ئایاری ٢٠١٨ بە بارمتەی ٦٠٠ ملیۆن [[تمەن]] ئازاد کرا. کۆمیسیۆنی ٧ کەسیی پزیشکی دادوەری لە ڕاپۆرتەکەیدا ٥٠ لەسەدی هۆکاری مردنی کوژراوی بە نەخۆشییەکەی راگەیاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2018-05-27 |سەردێڕ=وثیقه ۶۰۰ میلیونی «حمید صفت» تودیع شد |ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/859091/%D9%88%D8%AB%DB%8C%D9%82%D9%87-%DB%B6%DB%B0%DB%B0-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%B9-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=مشرق نیوز |بڵاوکەرەوە=مشرق نیوز |زمان=fa}}</ref> === حوکمی دادوەر === حەمید سەفەت لە پەیوەندی لەگەڵ دۆسیەی کوشتندا لە ڕۆژی دووشەممە، ٨ی ئازاری ٢٠٢١ دەستبەسەر کرا و بۆ زیندانی ڕەجایی‌شاری کەرەج گواسترایەوە. دادگای لێکۆڵینەوەی تاوانەکانی لە ٣ی نیسانی ٢٠٢١ لە لقی دەیەمی دادگای تاوانەکان یەک بە سەرۆکایەتی دادوەر ڕاسخ بەڕێوەچوو و بە لەسێدارەدان حوکم درا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حمید صفت، خواننده مشهور رپ ایرانی دستگیر شد |ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D9%BE-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D8%AF/a-56808583 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=dw.com |زمان=fa}}</ref> و لە زیندانی ڕەجایی‌شاری [[کەرەج]] زیندانی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-18 |سەردێڕ=حمید صفت بازداشت شد |ناونیشان=https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3747084-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=روزنامه دنیای اقتصاد |زمان=fa}}</ref> === حوکمی بێتاوانی لە کوشتنی بەمەبەست === داوای سەرلەنوێداواکاری حەمید سەفەت لەلایەن دیوانی باڵای وڵات قبووڵ کرا، لەسەر ئەم بنەمایە تۆمەتی کوشتنی بەمەبەست و حوکمی لەسێدارەدان هەڵوەشایەوە. و دیسان دادگایی کرا. ئەیووب مەیلکی، یەکێک لە پارێزەرەکانی حەمید سەفەت، لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ڕایگەیاند کە حوکمی بێتاوانیی بریکارەکەی پێی ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2021-10-02 |سەردێڕ=حمید صفت رپر معروف از اتهام قتل عمدی تبرئه شد |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/630048/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%B1%D9%BE%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B9%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%D8%A6%D9%87-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=همشهری آنلاین |بڵاوکەرەوە=همشهری آنلاین، سایت خبری روزنامه همشهری {{!}} hamshahrionline |زمان=fa}}</ref> هەروەها ناوبراو لە ڕۆژی ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ لە زیندان بە بارمتەی ١ ملیار تمەن ئازاد کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400071107670/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=www.isna.ir}}</ref> ==ئەکتەری== حەمید سەفەت بۆ یەکەم جار لە زنجیرەی ''سەری حەوتەمی ئەژدیها'' (٢٠٢٣) لە بەرهەمی ''ئەبولقاسم تالیبی'' و لە زنجیرەی [[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]](٢٠٢٥) لە دەرهێنانی [[نێرگز ئابیار]] ڕۆڵی گێڕا. هەرچەند ڕۆڵەکەی لە زنجیرەی ''سەری حەوتەمی ئەژدیها'' تووشی ڕەخنەی توند بوو، بەڵام دوای ئەوە لە زنجیرەی [[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] ڕۆڵەکەی سەرنجی ڕەخنەگران و بینەرانی ڕکێشا و لە هەندێک راپرسییدا بە باشترین ئەکتەری ئەم زنجیرەیە ناوی بردرا. دوای لابردنی [[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزاده]] لە کۆنسێرت-''نمایشی ئاراش'' لە دەرهێنانی عەلی سەرابی، حەمید سەفەت جێگەی ئەوی گرتەوە بۆ ڕۆڵی [[ئەفراسیاب]] لەم نمایشەدا و لەوێشدا ڕەخنەی ئەرێنی بۆ جێبەجێکردنی ئەم ڕۆڵە وەرگرت. == فیلمۆگرافی == {| class="wikitable" |+زنجیرە !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر |- |٢٠٢٦ |[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] |ئەسڵان |[[نێرگز ئابیار]] |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == [https://www.instagram.com/hamidsefat/ حەمید سەفەت] لە [[ئینستاگرام]] حەمید سەفەت لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] 2azpa2nzldbcht2jknuzehqqrqac3nc 1689295 1689293 2026-10-18T14:13:25Z Bilalinfo 57400 1689295 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=حەمید سەفەت|image=Hamid Sefat.jpg|native_name=حمید صفت|birth_date=٩ی ئابی ١٩٩٣|پیشە=گۆرانیبێژ، ڕاپەر و ئەکتەر|شوێنی لەدایکبوون=تاران، ئێران|ساڵانی چالاکی=٢٠١٦}} '''حەمیدڕەزا ئەمیری سەفەت''' (بە فارسی: حمید صفت؛ لەدایکبووی ٩ی ئابی ١٩٩٣) گۆرانیبێژ، [[ڕاپ|ڕاپەر]] و ئەکتەری [[ئێران|ئێرانیی]]ە. لە ناوەڕاستی دەیەی ٢٠١٠دا بە ''مۆسیقای ژێرزەمینی'' ناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-08-19 |سەردێڕ=خواننده معروف رپ به قتل اعتراف کرد / حمید صفت کیست؟ |ناونیشان=https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/180189-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81-%D8%B1%D9%BE-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=اقتصادنیوز |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-18 |سەردێڕ=آخرین پست اینستاگرامی حمید صفت چه بود؟ |ناونیشان=https://fararu.com/fa/news/326538/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=Fararu {{!}} فرارو |زمان=fa}}</ref> == ژیانی سەرەتایی == لە ٩ی ئابی ١٩٩٣ لە گەڕەکی ''شەمس‌آبادی'' [[تاران]] لەدایکبووە. دایک و باوکی کاتێک ئەو منداڵ بوو لێک جیابوونەوە. خوشکەکەی دەرهێنەرە و براکەی لە ئەمەریکا دەژی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=رویداد۲۴ |first=پايگاه خبری تحلیلی |ڕێکەوت=2024-03-29 |سەردێڕ=حمید صفت کیست؟ |ناونیشان=https://www.rouydad24.ir/fa/news/365756/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |بڵاوکەرەوە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |زمان=fa}}</ref> دایکی لە دەورووبەری ساڵی ٢٠٠٥ لەگەڵ پیاوێک بە ناوی ''هوشەنگ'' هاوسەرگیری کرد و لەگەڵیان لە [[ئەڵمانیا]] دەژیا. ''هوشەنگ'' لە ئەڵمانیا دوکانی هەبوو و لەگەڵ دایکی لەوێ نیشتەجێ بوو. بە وتەی ''سەفەت''، خۆی لەم کاتەدا زیاتر لە شوێنی کارەکەی دەژیا. ''سەفەت'' لە پێناسەی هاوسەری دووهەمی دایکی دەڵێت: «هوشەنگ کەسێکی توندوتیژ بوو و بەردەوام دایکی دەدایە بەر شەق، تەنانەت یەک جار چەقۆی داوە لە دایکم، ناوبراو لەگەڵ هەموو دەوروبەریدا شەڕی دەکرد و لەگەڵ خێزانی خۆیشیدا بەردەوام دەمەقاڵەی بوو ئێمە هەمیشە هەوڵمان دەدا هێوری بکەینەوە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=جم |first=Jamejam, جام |سەردێڕ=حمید صفت جزئیات قتل ناپدری اش را تشریح کرد |ناونیشان=http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20191018165457/http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-10-18 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=Jamejam Online |زمان=fa-IR}}</ref> سەفەت لەگەڵ هاوڕێکەی عەلی رەهرو، لە سەردەمی خوێندنی ناوەندییەوە کاری دروستکردنی مۆسیقای [[ڕاپ|ڕاپی]] ''ژێرزەمینی'' دەستپێکرد. ئەو ڕەپەرانێکی وەکوو [[ئێمینێم|ئێمینیم]] و [[فیفتی سێنت|ففتی سێنتی]] وەک ڕێبەری خۆی ناساندووە. یەکەم گۆرانیی «خیابانی‌ها» (شەقامنشینەکان) بوو. لە سەرەتادا ناوی حەمید ئیبتکاری بۆ خۆی هەڵبژارد، بەڵام دواتر بڕیاریدا لە ناوی لەدایکبوونی خۆی کەڵک وەربگرێت. سەفەت لە سەرەتای چالاکیدا گرووپێکی بە ناوی زەد و بەند پێکهێنا و دەستی بە دروستکردنی گۆرانیی بە گرووپ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=رویداد۲۴ |first=پايگاه خبری تحلیلی |ڕێکەوت=2024-03-29 |سەردێڕ=حمید صفت کیست؟ |ناونیشان=https://www.rouydad24.ir/fa/news/365756/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |بڵاوکەرەوە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |زمان=fa}}</ref> بڕیار بوو یەکێک لە ئەکتەرانی ''نمایشێ لامبۆرگینی'' لە دەرهێنانی سیامەک سەفەری بێت کە لە زنجیرەی شەهرەزاد تاران لەسەر شانۆ دەرکەوت. لەبەر ئەوەی لەو سەردەمەدا، ڕاپەرەکان لە ئێران ڕێگەیان پێ نەدرابوو لەسەر شانۆ پەخش بکرێن، تەنها یەک جار لەسەر شانۆ دەرکەوت و لەو کاتەوە لەگەڵ ئەم گرووپە بێبەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-07-02 |سەردێڕ=خواننده رپ در نمایش «لامبورگینی» می‌خواند |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4018945/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D9%BE-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/69466/reflection-of-social-inequality-in-safari-s-lamborghini |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=financialtribune.com}}</ref> لە تایبەتمەندییەکانی بەرهەمەکانی حەمید سەفەت گرنگیدان بە کێشەکانی ڕۆژ، لەگەڵ پابەندبوونی نەتەوەیی و ئایینیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |ناونیشان=http://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/04/19/1460367/%D8%B1%D9%BE-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%B0%D8%A7%D9%84}}</ref> == دۆسیەی دادوەری == لە ١٣ی ئابی ٢٠١٧، حەمید سەفەت دانی بە کوشتنی هاوسەری دایکیدا نا. وتی کە ئەو پیاوێکی توندوتیژ بووە و بەردەوام دایکی دەدایە بەر شەق.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=جم |first=Jamejam, جام |سەردێڕ=حمید صفت جزئیات قتل ناپدری اش را تشریح کرد |ناونیشان=http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20191018165457/http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-10-18 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=Jamejam Online |زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-08-20 |سەردێڕ=مطرب راب إيراني شهير يقتل والده طعناً والسبب صادم! |ناونیشان=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2017/08/20/1076904.html |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=دنيا الوطن |زمان=ar}}</ref> ناوبراو دوای دەستبەسەرکردن بۆ ''زیندانی ڕەجایی‌شار'' بەندی زیندانییانی سزای لەسێدارەدان گواسترایەوە. [[پزیشکی دادوەری]] ڕایگەیاندبوو کە باوکی نا خوێنی حەمید سەفەت بە هۆی «خوێنڕێژی و زیانی مێشک لە ئەنجامی بەرکەوتنی تەنێکی ڕەق لە تەنیشتی راستی سەر» گیانی لەدەستداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-18 |سەردێڕ=علت مرگ پدرخوانده حمید صفت مشخص شد |ناونیشان=https://fararu.com/fa/news/328848/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%BE%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=Fararu {{!}} فرارو |زمان=fa}}</ref> ناوبراو لە ڕێکەوتی ٢٧ی ئایاری ٢٠١٨ بە بارمتەی ٦٠٠ ملیۆن [[تمەن]] ئازاد کرا. کۆمیسیۆنی ٧ کەسیی پزیشکی دادوەری لە ڕاپۆرتەکەیدا ٥٠ لەسەدی هۆکاری مردنی کوژراوی بە نەخۆشییەکەی راگەیاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2018-05-27 |سەردێڕ=وثیقه ۶۰۰ میلیونی «حمید صفت» تودیع شد |ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/859091/%D9%88%D8%AB%DB%8C%D9%82%D9%87-%DB%B6%DB%B0%DB%B0-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%B9-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=مشرق نیوز |بڵاوکەرەوە=مشرق نیوز |زمان=fa}}</ref> === حوکمی دادوەر === حەمید سەفەت لە پەیوەندی لەگەڵ دۆسیەی کوشتندا لە ڕۆژی دووشەممە، ٨ی ئازاری ٢٠٢١ دەستبەسەر کرا و بۆ زیندانی ڕەجایی‌شاری کەرەج گواسترایەوە. دادگای لێکۆڵینەوەی تاوانەکانی لە ٣ی نیسانی ٢٠٢١ لە لقی دەیەمی دادگای تاوانەکان یەک بە سەرۆکایەتی دادوەر ڕاسخ بەڕێوەچوو و بە لەسێدارەدان حوکم درا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حمید صفت، خواننده مشهور رپ ایرانی دستگیر شد |ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D9%BE-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D8%AF/a-56808583 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=dw.com |زمان=fa}}</ref> و لە زیندانی ڕەجایی‌شاری [[کەرەج]] زیندانی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-18 |سەردێڕ=حمید صفت بازداشت شد |ناونیشان=https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3747084-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=روزنامه دنیای اقتصاد |زمان=fa}}</ref> === حوکمی بێتاوانی لە کوشتنی بەمەبەست === داوای سەرلەنوێداواکاری حەمید سەفەت لەلایەن دیوانی باڵای وڵات قبووڵ کرا، لەسەر ئەم بنەمایە تۆمەتی کوشتنی بەمەبەست و حوکمی لەسێدارەدان هەڵوەشایەوە. و دیسان دادگایی کرا. ئەیووب مەیلکی، یەکێک لە پارێزەرەکانی حەمید سەفەت، لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ڕایگەیاند کە حوکمی بێتاوانیی بریکارەکەی پێی ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2021-10-02 |سەردێڕ=حمید صفت رپر معروف از اتهام قتل عمدی تبرئه شد |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/630048/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%B1%D9%BE%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B9%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%D8%A6%D9%87-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=همشهری آنلاین |بڵاوکەرەوە=همشهری آنلاین، سایت خبری روزنامه همشهری {{!}} hamshahrionline |زمان=fa}}</ref> هەروەها ناوبراو لە ڕۆژی ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ لە زیندان بە بارمتەی ١ ملیار تمەن ئازاد کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400071107670/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=www.isna.ir}}</ref> ==ئەکتەری== حەمید سەفەت بۆ یەکەم جار لە زنجیرەی ''سەری حەوتەمی ئەژدیها'' (٢٠٢٣) لە بەرهەمی ''ئەبولقاسم تالیبی'' و لە زنجیرەی [[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]](٢٠٢٥) لە دەرهێنانی [[نێرگز ئابیار]] ڕۆڵی گێڕا. هەرچەند ڕۆڵەکەی لە زنجیرەی ''سەری حەوتەمی ئەژدیها'' تووشی ڕەخنەی توند بوو، بەڵام دوای ئەوە لە زنجیرەی [[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] ڕۆڵەکەی سەرنجی ڕەخنەگران و بینەرانی ڕکێشا و لە هەندێک راپرسییدا بە باشترین ئەکتەری ئەم زنجیرەیە ناوی بردرا. دوای لابردنی [[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزاده]] لە کۆنسێرت-''نمایشی ئاراش'' لە دەرهێنانی عەلی سەرابی، حەمید سەفەت جێگەی ئەوی گرتەوە بۆ ڕۆڵی [[ئەفراسیاب]] لەم نمایشەدا و لەوێشدا ڕەخنەی ئەرێنی بۆ جێبەجێکردنی ئەم ڕۆڵە وەرگرت. == فیلمۆگرافی == {| class="wikitable" |+زنجیرە !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر |- |٢٠٢٦ |[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] |ئەسڵان |[[نێرگز ئابیار]] |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == [https://www.instagram.com/hamidsefat/ حەمید سەفەت] لە [[ئینستاگرام]] حەمید سەفەت لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] hn0qfucn6uesmppyweilklwldpslgwj 1689453 1689295 2026-10-18T18:27:28Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1689453 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=حەمید سەفەت|image=Hamid Sefat.jpg|native_name=حمید صفت|birth_date=٩ی ئابی ١٩٩٣|پیشە=گۆرانیبێژ، ڕاپەر و ئەکتەر|شوێنی لەدایکبوون=تاران، ئێران|ساڵانی چالاکی=٢٠١٦}} '''حەمیدڕەزا ئەمیری سەفەت''' (بە فارسی: حمید صفت؛ لەدایکبووی ٩ی ئابی ١٩٩٣) گۆرانیبێژ، [[ڕاپ|ڕاپەر]] و ئەکتەری [[ئێران|ئێرانیی]]ە. لە ناوەڕاستی دەیەی ٢٠١٠دا بە ''مۆسیقای ژێرزەمینی'' ناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-08-19 |سەردێڕ=خواننده معروف رپ به قتل اعتراف کرد / حمید صفت کیست؟ |ناونیشان=https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/180189-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81-%D8%B1%D9%BE-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=اقتصادنیوز |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-18 |سەردێڕ=آخرین پست اینستاگرامی حمید صفت چه بود؟ |ناونیشان=https://fararu.com/fa/news/326538/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=Fararu {{!}} فرارو |زمان=fa}}</ref> == ژیانی سەرەتایی == لە ٩ی ئابی ١٩٩٣ لە گەڕەکی ''شەمس‌آبادی'' [[تاران]] لەدایکبووە. دایک و باوکی کاتێک ئەو منداڵ بوو لێک جیابوونەوە. خوشکەکەی دەرهێنەرە و براکەی لە ئەمەریکا دەژی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=رویداد۲۴ |first=پايگاه خبری تحلیلی |ڕێکەوت=2024-03-29 |سەردێڕ=حمید صفت کیست؟ |ناونیشان=https://www.rouydad24.ir/fa/news/365756/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |بڵاوکەرەوە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |زمان=fa}}</ref> دایکی لە دەورووبەری ساڵی ٢٠٠٥ لەگەڵ پیاوێک بە ناوی ''هوشەنگ'' هاوسەرگیری کرد و لەگەڵیان لە [[ئەڵمانیا]] دەژیا. ''هوشەنگ'' لە ئەڵمانیا دوکانی هەبوو و لەگەڵ دایکی لەوێ نیشتەجێ بوو. بە وتەی ''سەفەت''، خۆی لەم کاتەدا زیاتر لە شوێنی کارەکەی دەژیا. ''سەفەت'' لە پێناسەی هاوسەری دووهەمی دایکی دەڵێت: «هوشەنگ کەسێکی توندوتیژ بوو و بەردەوام دایکی دەدایە بەر شەق، تەنانەت یەک جار چەقۆی داوە لە دایکم، ناوبراو لەگەڵ هەموو دەوروبەریدا شەڕی دەکرد و لەگەڵ خێزانی خۆیشیدا بەردەوام دەمەقاڵەی بوو ئێمە هەمیشە هەوڵمان دەدا هێوری بکەینەوە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=جم |first=Jamejam, جام |سەردێڕ=حمید صفت جزئیات قتل ناپدری اش را تشریح کرد |ناونیشان=http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191018165457/http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=Jamejam Online |زمان=fa-IR |url-status=live}}</ref> سەفەت لەگەڵ هاوڕێکەی عەلی رەهرو، لە سەردەمی خوێندنی ناوەندییەوە کاری دروستکردنی مۆسیقای [[ڕاپ|ڕاپی]] ''ژێرزەمینی'' دەستپێکرد. ئەو ڕەپەرانێکی وەکوو [[ئێمینێم|ئێمینیم]] و [[فیفتی سێنت|ففتی سێنتی]] وەک ڕێبەری خۆی ناساندووە. یەکەم گۆرانیی «خیابانی‌ها» (شەقامنشینەکان) بوو. لە سەرەتادا ناوی حەمید ئیبتکاری بۆ خۆی هەڵبژارد، بەڵام دواتر بڕیاریدا لە ناوی لەدایکبوونی خۆی کەڵک وەربگرێت. سەفەت لە سەرەتای چالاکیدا گرووپێکی بە ناوی زەد و بەند پێکهێنا و دەستی بە دروستکردنی گۆرانیی بە گرووپ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=رویداد۲۴ |first=پايگاه خبری تحلیلی |ڕێکەوت=2024-03-29 |سەردێڕ=حمید صفت کیست؟ |ناونیشان=https://www.rouydad24.ir/fa/news/365756/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |بڵاوکەرەوە=پايگاه خبری تحلیلی رویداد۲۴ |زمان=fa}}</ref> بڕیار بوو یەکێک لە ئەکتەرانی ''نمایشێ لامبۆرگینی'' لە دەرهێنانی سیامەک سەفەری بێت کە لە زنجیرەی شەهرەزاد تاران لەسەر شانۆ دەرکەوت. لەبەر ئەوەی لەو سەردەمەدا، ڕاپەرەکان لە ئێران ڕێگەیان پێ نەدرابوو لەسەر شانۆ پەخش بکرێن، تەنها یەک جار لەسەر شانۆ دەرکەوت و لەو کاتەوە لەگەڵ ئەم گرووپە بێبەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-07-02 |سەردێڕ=خواننده رپ در نمایش «لامبورگینی» می‌خواند |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4018945/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D9%BE-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/69466/reflection-of-social-inequality-in-safari-s-lamborghini |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=financialtribune.com}}</ref> لە تایبەتمەندییەکانی بەرهەمەکانی حەمید سەفەت گرنگیدان بە کێشەکانی ڕۆژ، لەگەڵ پابەندبوونی نەتەوەیی و ئایینیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |ناونیشان=http://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/04/19/1460367/%D8%B1%D9%BE-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%B0%D8%A7%D9%84}}</ref> == دۆسیەی دادوەری == لە ١٣ی ئابی ٢٠١٧، حەمید سەفەت دانی بە کوشتنی هاوسەری دایکیدا نا. وتی کە ئەو پیاوێکی توندوتیژ بووە و بەردەوام دایکی دەدایە بەر شەق.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=جم |first=Jamejam, جام |سەردێڕ=حمید صفت جزئیات قتل ناپدری اش را تشریح کرد |ناونیشان=http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191018165457/http://jamejamonline.ir/online/2963121826581713061/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%20%D8%B5%D9%81%D8%AA%20%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B4%20%D8%B1%D8%A7%20%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=Jamejam Online |زمان=fa-IR |url-status=live}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-08-20 |سەردێڕ=مطرب راب إيراني شهير يقتل والده طعناً والسبب صادم! |ناونیشان=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2017/08/20/1076904.html |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=دنيا الوطن |زمان=ar}}</ref> ناوبراو دوای دەستبەسەرکردن بۆ ''زیندانی ڕەجایی‌شار'' بەندی زیندانییانی سزای لەسێدارەدان گواسترایەوە. [[پزیشکی دادوەری]] ڕایگەیاندبوو کە باوکی نا خوێنی حەمید سەفەت بە هۆی «خوێنڕێژی و زیانی مێشک لە ئەنجامی بەرکەوتنی تەنێکی ڕەق لە تەنیشتی راستی سەر» گیانی لەدەستداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-18 |سەردێڕ=علت مرگ پدرخوانده حمید صفت مشخص شد |ناونیشان=https://fararu.com/fa/news/328848/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%BE%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=Fararu {{!}} فرارو |زمان=fa}}</ref> ناوبراو لە ڕێکەوتی ٢٧ی ئایاری ٢٠١٨ بە بارمتەی ٦٠٠ ملیۆن [[تمەن]] ئازاد کرا. کۆمیسیۆنی ٧ کەسیی پزیشکی دادوەری لە ڕاپۆرتەکەیدا ٥٠ لەسەدی هۆکاری مردنی کوژراوی بە نەخۆشییەکەی راگەیاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2018-05-27 |سەردێڕ=وثیقه ۶۰۰ میلیونی «حمید صفت» تودیع شد |ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/859091/%D9%88%D8%AB%DB%8C%D9%82%D9%87-%DB%B6%DB%B0%DB%B0-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%B9-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=مشرق نیوز |بڵاوکەرەوە=مشرق نیوز |زمان=fa}}</ref> === حوکمی دادوەر === حەمید سەفەت لە پەیوەندی لەگەڵ دۆسیەی کوشتندا لە ڕۆژی دووشەممە، ٨ی ئازاری ٢٠٢١ دەستبەسەر کرا و بۆ زیندانی ڕەجایی‌شاری کەرەج گواسترایەوە. دادگای لێکۆڵینەوەی تاوانەکانی لە ٣ی نیسانی ٢٠٢١ لە لقی دەیەمی دادگای تاوانەکان یەک بە سەرۆکایەتی دادوەر ڕاسخ بەڕێوەچوو و بە لەسێدارەدان حوکم درا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حمید صفت، خواننده مشهور رپ ایرانی دستگیر شد |ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D9%BE-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D8%AF/a-56808583 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=dw.com |زمان=fa}}</ref> و لە زیندانی ڕەجایی‌شاری [[کەرەج]] زیندانی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-18 |سەردێڕ=حمید صفت بازداشت شد |ناونیشان=https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3747084-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=روزنامه دنیای اقتصاد |زمان=fa}}</ref> === حوکمی بێتاوانی لە کوشتنی بەمەبەست === داوای سەرلەنوێداواکاری حەمید سەفەت لەلایەن دیوانی باڵای وڵات قبووڵ کرا، لەسەر ئەم بنەمایە تۆمەتی کوشتنی بەمەبەست و حوکمی لەسێدارەدان هەڵوەشایەوە. و دیسان دادگایی کرا. ئەیووب مەیلکی، یەکێک لە پارێزەرەکانی حەمید سەفەت، لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ ڕایگەیاند کە حوکمی بێتاوانیی بریکارەکەی پێی ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2021-10-02 |سەردێڕ=حمید صفت رپر معروف از اتهام قتل عمدی تبرئه شد |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/630048/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%B1%D9%BE%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B9%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%D8%A6%D9%87-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=همشهری آنلاین |بڵاوکەرەوە=همشهری آنلاین، سایت خبری روزنامه همشهری {{!}} hamshahrionline |زمان=fa}}</ref> هەروەها ناوبراو لە ڕۆژی ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ لە زیندان بە بارمتەی ١ ملیار تمەن ئازاد کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400071107670/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=www.isna.ir}}</ref> ==ئەکتەری== حەمید سەفەت بۆ یەکەم جار لە زنجیرەی ''سەری حەوتەمی ئەژدیها'' (٢٠٢٣) لە بەرهەمی ''ئەبولقاسم تالیبی'' و لە زنجیرەی [[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]](٢٠٢٥) لە دەرهێنانی [[نێرگز ئابیار]] ڕۆڵی گێڕا. هەرچەند ڕۆڵەکەی لە زنجیرەی ''سەری حەوتەمی ئەژدیها'' تووشی ڕەخنەی توند بوو، بەڵام دوای ئەوە لە زنجیرەی [[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] ڕۆڵەکەی سەرنجی ڕەخنەگران و بینەرانی ڕکێشا و لە هەندێک راپرسییدا بە باشترین ئەکتەری ئەم زنجیرەیە ناوی بردرا. دوای لابردنی [[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزاده]] لە کۆنسێرت-''نمایشی ئاراش'' لە دەرهێنانی عەلی سەرابی، حەمید سەفەت جێگەی ئەوی گرتەوە بۆ ڕۆڵی [[ئەفراسیاب]] لەم نمایشەدا و لەوێشدا ڕەخنەی ئەرێنی بۆ جێبەجێکردنی ئەم ڕۆڵە وەرگرت. == فیلمۆگرافی == {| class="wikitable" |+زنجیرە !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر |- |٢٠٢٦ |[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] |ئەسڵان |[[نێرگز ئابیار]] |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == [https://www.instagram.com/hamidsefat/ حەمید سەفەت] لە [[ئینستاگرام]] حەمید سەفەت لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] q58rfadegffycc460f5297nqbj5r821 10 305491 1689292 2026-10-18T14:03:42Z حوسێن 42516 پەڕەی دروست کرد بە «{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subphylum |link=Hexapoda |parent=Allotriocarida |refs={{cite web |title=Hexapoda |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=1278 |website=World Register of Marine Species |access-date=3 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414082925/https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=1278 |archive-date=14 April 2025 |language=en |url-status=live}} }}»ەوە 1689292 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subphylum |link=Hexapoda |parent=Allotriocarida |refs={{cite web |title=Hexapoda |url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=1278 |website=World Register of Marine Species |access-date=3 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414082925/https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=1278 |archive-date=14 April 2025 |language=en |url-status=live}} }} 36xj9en2sy8r1r5fm2ukttmumn0sd9v 0 305492 1689294 2026-10-18T14:07:18Z Bilalinfo 57400 Bilalinfo پەڕەی [[حەمید سەفات]]ی گواستەوە بۆ [[حەمید سەفەت]]: ناوی شیاوتر 1689294 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[حەمید سەفەت]] h1qphkv7ki9v27t6dfojwehr24iwbft 1 305493 1689298 2026-10-18T14:43:55Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689298 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بەرتیل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689297 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241217194551/https://www.shs-conferences.org/articles/shsconf/pdf/2018/01/shsconf_shw2018_01006.pdf بۆ https://www.shs-conferences.org/articles/shsconf/pdf/2018/01/shsconf_shw2018_01006.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٤٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) hy5je74fls0fp7t37boecgp9hjj87pe 0 305494 1689304 2026-10-18T15:14:13Z Bilalinfo 57400 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی کەسایەتی|name=مەرجانە گۆڵچین|native_name=مرجانه دلدار گلچین|image=Marjaneh Golchin, Shahgoosh TV series press conference (13920501221624700).jpg|birth_date=٢ی ئازاری ١٩٦٨ (٥٧ ساڵ)|birth_place=تاران، ئێران|nationality=ئێرانی|پەروەردە=[[زانکۆی نێودەوڵەتیی سورە]]|پیشە=ئەکتەر|years active=١٩٨٨–ئێستا|ناسر...»ەوە 1689304 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=مەرجانە گۆڵچین|native_name=مرجانه دلدار گلچین|image=Marjaneh Golchin, Shahgoosh TV series press conference (13920501221624700).jpg|birth_date=٢ی ئازاری ١٩٦٨ (٥٧ ساڵ)|birth_place=تاران، ئێران|nationality=ئێرانی|پەروەردە=[[زانکۆی نێودەوڵەتیی سورە]]|پیشە=ئەکتەر|years active=١٩٨٨–ئێستا|ناسراوە بە=[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خوومار]]|ھاوسەر=کەریم عەتاشی (هاوسەری پێشوو)|خزمەکان=نادر گۆڵچین (مام) نادیە گۆڵچین (ئامۆزا)}} '''مەرجانە گوڵچین''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: مرجانه گلچین؛ لەدایکبووی ٢١ی شوباتی ١٩٦٩) ئەکتەری [[ئێران|ئێرانیی]]ە. لە هونەرستانی مۆسیقا بەشداری کرد و لە بواری لێدانی [[تار (ئامێر)|تار]] بڕوانامەی وەرگرتووە. لە گرنگترین ئەو فیلم و زنجیرانەی کە تێیدا ڕۆڵی گێڕاوە، دەکرێت ئاماژە بە ''[[دز و پۆلیس (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|دز و پۆلیس]]'' ،[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]]<nowiki/>بکرێت. لە ساڵی ٢٠١۳دا بۆ ڕۆڵگێڕان لە زنجیرەی ''شاهگوش'' خەڵاتی باشترین ئەکتەری ژنی لە [[خەڵاتەکانی حافز]] وەرگرت. هەروەها بە سازی [[تار (ئامێر)|تار]] ئاشنایە و گۆرانیبێژییشی کردووە.<ref>cinemakhabar.ir/NewsDetails.aspx?ID=108787</ref> == ژیاننامە == باوکی ئەفسەری سەربازیی سوپا و دایکی ماڵدار بوو، بەڵام باوکی لە منداڵیدا لەدەست دا. خوشکەکەی ناوی ''مەنیژە دڵدار گوڵچینە''، کە لە باری مۆسیقادا پێكەوە هاوکارن. گوڵچین لە مێردمنداڵیدا بۆ هونەرستانی مۆسیقا ڕۆیشت و لە باری پسپۆڕی لێدانی تار بڕوانامەی وەرگرت. بە هاندان و پشتیوانیی خوشکەکەی مەنیژە کە لەو کاتەدا ئەکتەر بوو، دەستی کرد بە ئەکتەری لە [[شانۆ|شانۆدا]]. بە ڕۆڵگێڕان لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''ئاوێنە'' هاتە ناو بواری تەلەفیزیۆن و دوای ئەوە لە چەند زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی تر و لە سینەمادا ڕۆڵی گێڕا. گولچین بۆ ماوەیەک نزیکەی دە ساڵ لە وڵاتی [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] ژیا. لە ساڵی (١٩٩٥ تا ساڵی ٢٠٠٤) لە سینەما و تەلەفیزیۆن دوور کەوتەوە و دوای گەڕانەوە بۆ یەکەم جار لە زنجیرەی ''کلانتر''دا ڕۆڵی گێڕا. دەرچووی بەشی دەرهێنانی سینەمایە لە [[زانکۆی نێودەوڵەتیی سورە|زانکۆی سورە]]. ناوبراو برادرزای نادر گوڵچینی گۆرانیبێژی ئێرانی، و ئامۆزای نادیا دڵدار گولچینی ئەکتەری ئێرانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.isna.ir/news/91052616472/%D9%BE%D9%8A%D9%83%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D9%84%DA%86%D9%8A%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%BA%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%87-%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%B4-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=www.isna.ir}}</ref> == فیلمۆگرافی == {| class="wikitable" |+زنجیرەی تەلەفزیۆنی !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر !پەخش |- |٢٠١٢ |[[دز و پۆلیس (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|دز و پۆلیس]] |ستاره |سەعید ئاقاخانی |[[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵ٣]] |} {| class="wikitable" |+زنجیرەی تۆڕی ماڵەوە !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر |- |٢٠٢٦ |[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] |دایە خانم |[[نێرگز ئابیار]] |} == سەرچاوەکان == [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] <references /> == بەستەری دەرەکی == * {{imdb name|شناسه=۱۴۷۲۹۴۴}} * {{Instagram|marjanegolchin}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] krn5u1e6msvkasuc1vzeyoq70lksug6 1689305 1689304 2026-10-18T15:16:42Z Bilalinfo 57400 /* بەستەری دەرەکی */ 1689305 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=مەرجانە گۆڵچین|native_name=مرجانه دلدار گلچین|image=Marjaneh Golchin, Shahgoosh TV series press conference (13920501221624700).jpg|birth_date=٢ی ئازاری ١٩٦٨ (٥٧ ساڵ)|birth_place=تاران، ئێران|nationality=ئێرانی|پەروەردە=[[زانکۆی نێودەوڵەتیی سورە]]|پیشە=ئەکتەر|years active=١٩٨٨–ئێستا|ناسراوە بە=[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خوومار]]|ھاوسەر=کەریم عەتاشی (هاوسەری پێشوو)|خزمەکان=نادر گۆڵچین (مام) نادیە گۆڵچین (ئامۆزا)}} '''مەرجانە گوڵچین''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: مرجانه گلچین؛ لەدایکبووی ٢١ی شوباتی ١٩٦٩) ئەکتەری [[ئێران|ئێرانیی]]ە. لە هونەرستانی مۆسیقا بەشداری کرد و لە بواری لێدانی [[تار (ئامێر)|تار]] بڕوانامەی وەرگرتووە. لە گرنگترین ئەو فیلم و زنجیرانەی کە تێیدا ڕۆڵی گێڕاوە، دەکرێت ئاماژە بە ''[[دز و پۆلیس (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|دز و پۆلیس]]'' ،[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]]<nowiki/>بکرێت. لە ساڵی ٢٠١۳دا بۆ ڕۆڵگێڕان لە زنجیرەی ''شاهگوش'' خەڵاتی باشترین ئەکتەری ژنی لە [[خەڵاتەکانی حافز]] وەرگرت. هەروەها بە سازی [[تار (ئامێر)|تار]] ئاشنایە و گۆرانیبێژییشی کردووە.<ref>cinemakhabar.ir/NewsDetails.aspx?ID=108787</ref> == ژیاننامە == باوکی ئەفسەری سەربازیی سوپا و دایکی ماڵدار بوو، بەڵام باوکی لە منداڵیدا لەدەست دا. خوشکەکەی ناوی ''مەنیژە دڵدار گوڵچینە''، کە لە باری مۆسیقادا پێكەوە هاوکارن. گوڵچین لە مێردمنداڵیدا بۆ هونەرستانی مۆسیقا ڕۆیشت و لە باری پسپۆڕی لێدانی تار بڕوانامەی وەرگرت. بە هاندان و پشتیوانیی خوشکەکەی مەنیژە کە لەو کاتەدا ئەکتەر بوو، دەستی کرد بە ئەکتەری لە [[شانۆ|شانۆدا]]. بە ڕۆڵگێڕان لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''ئاوێنە'' هاتە ناو بواری تەلەفیزیۆن و دوای ئەوە لە چەند زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی تر و لە سینەمادا ڕۆڵی گێڕا. گولچین بۆ ماوەیەک نزیکەی دە ساڵ لە وڵاتی [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] ژیا. لە ساڵی (١٩٩٥ تا ساڵی ٢٠٠٤) لە سینەما و تەلەفیزیۆن دوور کەوتەوە و دوای گەڕانەوە بۆ یەکەم جار لە زنجیرەی ''کلانتر''دا ڕۆڵی گێڕا. دەرچووی بەشی دەرهێنانی سینەمایە لە [[زانکۆی نێودەوڵەتیی سورە|زانکۆی سورە]]. ناوبراو برادرزای نادر گوڵچینی گۆرانیبێژی ئێرانی، و ئامۆزای نادیا دڵدار گولچینی ئەکتەری ئێرانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.isna.ir/news/91052616472/%D9%BE%D9%8A%D9%83%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D9%84%DA%86%D9%8A%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%BA%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%87-%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%B4-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=www.isna.ir}}</ref> == فیلمۆگرافی == {| class="wikitable" |+زنجیرەی تەلەفزیۆنی !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر !پەخش |- |٢٠١٢ |[[دز و پۆلیس (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|دز و پۆلیس]] |ستاره |سەعید ئاقاخانی |[[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵ٣]] |} {| class="wikitable" |+زنجیرەی تۆڕی ماڵەوە !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر |- |٢٠٢٦ |[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] |دایە خانم |[[نێرگز ئابیار]] |} == سەرچاوەکان == [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] <references /> == بەستەری دەرەکی == * {{imdb name|شناسه=nm1472944}} * {{Instagram|marjanegolchin}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] qmxo0um4a1y3696b5xj80aiaqvfyseb 1689306 1689305 2026-10-18T15:17:18Z Bilalinfo 57400 /* بەستەری دەرەکی */ 1689306 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=مەرجانە گۆڵچین|native_name=مرجانه دلدار گلچین|image=Marjaneh Golchin, Shahgoosh TV series press conference (13920501221624700).jpg|birth_date=٢ی ئازاری ١٩٦٨ (٥٧ ساڵ)|birth_place=تاران، ئێران|nationality=ئێرانی|پەروەردە=[[زانکۆی نێودەوڵەتیی سورە]]|پیشە=ئەکتەر|years active=١٩٨٨–ئێستا|ناسراوە بە=[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خوومار]]|ھاوسەر=کەریم عەتاشی (هاوسەری پێشوو)|خزمەکان=نادر گۆڵچین (مام) نادیە گۆڵچین (ئامۆزا)}} '''مەرجانە گوڵچین''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: مرجانه گلچین؛ لەدایکبووی ٢١ی شوباتی ١٩٦٩) ئەکتەری [[ئێران|ئێرانیی]]ە. لە هونەرستانی مۆسیقا بەشداری کرد و لە بواری لێدانی [[تار (ئامێر)|تار]] بڕوانامەی وەرگرتووە. لە گرنگترین ئەو فیلم و زنجیرانەی کە تێیدا ڕۆڵی گێڕاوە، دەکرێت ئاماژە بە ''[[دز و پۆلیس (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|دز و پۆلیس]]'' ،[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]]<nowiki/>بکرێت. لە ساڵی ٢٠١۳دا بۆ ڕۆڵگێڕان لە زنجیرەی ''شاهگوش'' خەڵاتی باشترین ئەکتەری ژنی لە [[خەڵاتەکانی حافز]] وەرگرت. هەروەها بە سازی [[تار (ئامێر)|تار]] ئاشنایە و گۆرانیبێژییشی کردووە.<ref>cinemakhabar.ir/NewsDetails.aspx?ID=108787</ref> == ژیاننامە == باوکی ئەفسەری سەربازیی سوپا و دایکی ماڵدار بوو، بەڵام باوکی لە منداڵیدا لەدەست دا. خوشکەکەی ناوی ''مەنیژە دڵدار گوڵچینە''، کە لە باری مۆسیقادا پێكەوە هاوکارن. گوڵچین لە مێردمنداڵیدا بۆ هونەرستانی مۆسیقا ڕۆیشت و لە باری پسپۆڕی لێدانی تار بڕوانامەی وەرگرت. بە هاندان و پشتیوانیی خوشکەکەی مەنیژە کە لەو کاتەدا ئەکتەر بوو، دەستی کرد بە ئەکتەری لە [[شانۆ|شانۆدا]]. بە ڕۆڵگێڕان لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''ئاوێنە'' هاتە ناو بواری تەلەفیزیۆن و دوای ئەوە لە چەند زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی تر و لە سینەمادا ڕۆڵی گێڕا. گولچین بۆ ماوەیەک نزیکەی دە ساڵ لە وڵاتی [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] ژیا. لە ساڵی (١٩٩٥ تا ساڵی ٢٠٠٤) لە سینەما و تەلەفیزیۆن دوور کەوتەوە و دوای گەڕانەوە بۆ یەکەم جار لە زنجیرەی ''کلانتر''دا ڕۆڵی گێڕا. دەرچووی بەشی دەرهێنانی سینەمایە لە [[زانکۆی نێودەوڵەتیی سورە|زانکۆی سورە]]. ناوبراو برادرزای نادر گوڵچینی گۆرانیبێژی ئێرانی، و ئامۆزای نادیا دڵدار گولچینی ئەکتەری ئێرانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.isna.ir/news/91052616472/%D9%BE%D9%8A%D9%83%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D9%84%DA%86%D9%8A%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%BA%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%87-%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%B4-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=www.isna.ir}}</ref> == فیلمۆگرافی == {| class="wikitable" |+زنجیرەی تەلەفزیۆنی !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر !پەخش |- |٢٠١٢ |[[دز و پۆلیس (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|دز و پۆلیس]] |ستاره |سەعید ئاقاخانی |[[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵ٣]] |} {| class="wikitable" |+زنجیرەی تۆڕی ماڵەوە !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر |- |٢٠٢٦ |[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] |دایە خانم |[[نێرگز ئابیار]] |} == سەرچاوەکان == [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] <references /> == بەستەری دەرەکی == * {{imdb name|شناسه=nm1472944|id=nm1472944}} * {{Instagram|marjanegolchin}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] hmkzesdrv08y8qegdtjf9v8yqosmjkb 1689310 1689306 2026-10-18T15:21:33Z Bilalinfo 57400 1689310 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=مەرجانە گۆڵچین|native_name=مرجانه دلدار گلچین|image=Marjaneh Golchin, Shahgoosh TV series press conference (13920501221624700).jpg|birth_date=٢ی ئازاری ١٩٦٨ (٥٧ ساڵ)|birth_place=تاران، ئێران|nationality=ئێرانی|پەروەردە=[[زانکۆی نێودەوڵەتیی سورە]]|پیشە=ئەکتەر|years active=١٩٨٨–ئێستا|ناسراوە بە=[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خوومار]]|ھاوسەر=کەریم عەتاشی (هاوسەری پێشوو)|خزمەکان=نادر گۆڵچین (مام) نادیە گۆڵچین (ئامۆزا)}} '''مەرجانە گوڵچین''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: مرجانه گلچین؛ لەدایکبووی ٢١ی شوباتی ١٩٦٩) ئەکتەری [[ئێران|ئێرانیی]]ە. لە هونەرستانی مۆسیقا بەشداری کرد و لە بواری لێدانی [[تار (ئامێر)|تار]] بڕوانامەی وەرگرتووە. لە گرنگترین ئەو فیلم و زنجیرانەی کە تێیدا ڕۆڵی گێڕاوە، دەکرێت ئاماژە بە ''[[دز و پۆلیس (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|دز و پۆلیس]]'' ،[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]]<nowiki/>بکرێت. لە ساڵی ٢٠١۳دا بۆ ڕۆڵگێڕان لە زنجیرەی ''شاهگوش'' خەڵاتی باشترین ئەکتەری ژنی لە [[خەڵاتەکانی حافز]] وەرگرت. هەروەها بە سازی [[تار (ئامێر)|تار]] ئاشنایە و گۆرانیبێژییشی کردووە.<ref>cinemakhabar.ir/NewsDetails.aspx?ID=108787</ref> == ژیاننامە == باوکی ئەفسەری سەربازیی سوپا و دایکی ماڵدار بوو، بەڵام باوکی لە منداڵیدا لەدەست دا. خوشکەکەی ناوی ''مەنیژە دڵدار گوڵچینە''، کە لە باری مۆسیقادا پێكەوە هاوکارن. گوڵچین لە مێردمنداڵیدا بۆ هونەرستانی مۆسیقا ڕۆیشت و لە باری پسپۆڕی لێدانی تار بڕوانامەی وەرگرت. بە هاندان و پشتیوانیی خوشکەکەی مەنیژە کە لەو کاتەدا ئەکتەر بوو، دەستی کرد بە ئەکتەری لە [[شانۆ|شانۆدا]]. بە ڕۆڵگێڕان لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''ئاوێنە'' هاتە ناو بواری تەلەفیزیۆن و دوای ئەوە لە چەند زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی تر و لە سینەمادا ڕۆڵی گێڕا. گولچین بۆ ماوەیەک نزیکەی دە ساڵ لە وڵاتی [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] ژیا. لە ساڵی (١٩٩٥ تا ساڵی ٢٠٠٤) لە سینەما و تەلەفیزیۆن دوور کەوتەوە و دوای گەڕانەوە بۆ یەکەم جار لە زنجیرەی ''کلانتر''دا ڕۆڵی گێڕا. دەرچووی بەشی دەرهێنانی سینەمایە لە [[زانکۆی نێودەوڵەتیی سورە|زانکۆی سورە]]. ناوبراو برادرزای نادر گوڵچینی گۆرانیبێژی ئێرانی، و ئامۆزای نادیا دڵدار گولچینی ئەکتەری ئێرانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.isna.ir/news/91052616472/%D9%BE%D9%8A%D9%83%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D9%84%DA%86%D9%8A%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%BA%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%87-%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%B4-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=www.isna.ir}}</ref> == فیلمۆگرافی == {| class="wikitable" |+زنجیرەی تەلەفزیۆنی !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر !پەخش |- |٢٠١٢ |[[دز و پۆلیس (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|دز و پۆلیس]] |ستاره |سەعید ئاقاخانی |[[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵ٣]] |} {| class="wikitable" |+زنجیرەی تۆڕی ماڵەوە !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر |- |٢٠٢٦ |[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] |دایە مەرحەمەت |[[نێرگز ئابیار]] |} == سەرچاوەکان == [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] <references /> == بەستەری دەرەکی == * {{imdb name|شناسه=nm1472944|id=nm1472944}} * {{Instagram|marjanegolchin}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] 1vj20quta9jvcfvuf5erss3ly08ehde 1689319 1689310 2026-10-18T16:03:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Marjaneh Golchin}} 1689319 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=مەرجانە گۆڵچین|native_name=مرجانه دلدار گلچین|image=Marjaneh Golchin, Shahgoosh TV series press conference (13920501221624700).jpg|birth_date=٢ی ئازاری ١٩٦٨ (٥٧ ساڵ)|birth_place=تاران، ئێران|nationality=ئێرانی|پەروەردە=[[زانکۆی نێودەوڵەتیی سورە]]|پیشە=ئەکتەر|years active=١٩٨٨–ئێستا|ناسراوە بە=[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خوومار]]|ھاوسەر=کەریم عەتاشی (هاوسەری پێشوو)|خزمەکان=نادر گۆڵچین (مام) نادیە گۆڵچین (ئامۆزا)}} '''مەرجانە گوڵچین''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: مرجانه گلچین؛ لەدایکبووی ٢١ی شوباتی ١٩٦٩) ئەکتەری [[ئێران|ئێرانیی]]ە. لە هونەرستانی مۆسیقا بەشداری کرد و لە بواری لێدانی [[تار (ئامێر)|تار]] بڕوانامەی وەرگرتووە. لە گرنگترین ئەو فیلم و زنجیرانەی کە تێیدا ڕۆڵی گێڕاوە، دەکرێت ئاماژە بە ''[[دز و پۆلیس (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|دز و پۆلیس]]'' ،[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]]<nowiki/>بکرێت. لە ساڵی ٢٠١۳دا بۆ ڕۆڵگێڕان لە زنجیرەی ''شاهگوش'' خەڵاتی باشترین ئەکتەری ژنی لە [[خەڵاتەکانی حافز]] وەرگرت. هەروەها بە سازی [[تار (ئامێر)|تار]] ئاشنایە و گۆرانیبێژییشی کردووە.<ref>cinemakhabar.ir/NewsDetails.aspx?ID=108787</ref> == ژیاننامە == باوکی ئەفسەری سەربازیی سوپا و دایکی ماڵدار بوو، بەڵام باوکی لە منداڵیدا لەدەست دا. خوشکەکەی ناوی ''مەنیژە دڵدار گوڵچینە''، کە لە باری مۆسیقادا پێكەوە هاوکارن. گوڵچین لە مێردمنداڵیدا بۆ هونەرستانی مۆسیقا ڕۆیشت و لە باری پسپۆڕی لێدانی تار بڕوانامەی وەرگرت. بە هاندان و پشتیوانیی خوشکەکەی مەنیژە کە لەو کاتەدا ئەکتەر بوو، دەستی کرد بە ئەکتەری لە [[شانۆ|شانۆدا]]. بە ڕۆڵگێڕان لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''ئاوێنە'' هاتە ناو بواری تەلەفیزیۆن و دوای ئەوە لە چەند زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی تر و لە سینەمادا ڕۆڵی گێڕا. گولچین بۆ ماوەیەک نزیکەی دە ساڵ لە وڵاتی [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] ژیا. لە ساڵی (١٩٩٥ تا ساڵی ٢٠٠٤) لە سینەما و تەلەفیزیۆن دوور کەوتەوە و دوای گەڕانەوە بۆ یەکەم جار لە زنجیرەی ''کلانتر''دا ڕۆڵی گێڕا. دەرچووی بەشی دەرهێنانی سینەمایە لە [[زانکۆی نێودەوڵەتیی سورە|زانکۆی سورە]]. ناوبراو برادرزای نادر گوڵچینی گۆرانیبێژی ئێرانی، و ئامۆزای نادیا دڵدار گولچینی ئەکتەری ئێرانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.isna.ir/news/91052616472/%D9%BE%D9%8A%D9%83%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D9%84%DA%86%D9%8A%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%BA%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%87-%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%B4-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-18 |وێبگە=www.isna.ir}}</ref> == فیلمۆگرافی == {| class="wikitable" |+زنجیرەی تەلەفزیۆنی !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر !پەخش |- |٢٠١٢ |[[دز و پۆلیس (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|دز و پۆلیس]] |ستاره |سەعید ئاقاخانی |[[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵ٣]] |} {| class="wikitable" |+زنجیرەی تۆڕی ماڵەوە !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر |- |٢٠٢٦ |[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] |دایە مەرحەمەت |[[نێرگز ئابیار]] |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == * {{imdb name|شناسه=nm1472944|id=nm1472944}} * {{Instagram|marjanegolchin}} {{پۆلی کۆمنز|Marjaneh Golchin}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] mdaydh4mh9j7ya415hcbfr7h8ogbfj3 6 305495 1689308 2026-10-18T15:21:08Z -Haryad 40333 {{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازاد | ناساندن = پۆستەری جەنگەڵی ململانێ (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)یە | سەرچاوە = https://www.imdb.com/title/tt31596933/mediaviewer/rm3007857665/?ref_=ttmi_mi_67_1 | وتار = جەنگەڵی ململانێ (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی) | چەندێتی = تەواو | ڕێزۆلووشنی کەم = بەڵێ | مەبەست = لە ئینفۆبۆکسی وتارەکە بە کار دێ | جێگۆڕی = نییە | زانیاریی تر = }} 1689308 wikitext text/x-wiki == کورتە == {{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازاد | ناساندن = پۆستەری جەنگەڵی ململانێ (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)یە | سەرچاوە = https://www.imdb.com/title/tt31596933/mediaviewer/rm3007857665/?ref_=ttmi_mi_67_1 | وتار = جەنگەڵی ململانێ (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی) | چەندێتی = تەواو | ڕێزۆلووشنی کەم = بەڵێ | مەبەست = لە ئینفۆبۆکسی وتارەکە بە کار دێ | جێگۆڕی = نییە | زانیاریی تر = }} == مۆڵەتنامە == {{Non-free poster}} cc6l4hkif9etbjg9vriy5z5huqej4dw 1 305496 1689317 2026-10-18T15:34:51Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689317 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ترۆجان (تەنی ئاسمانی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689316 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180711080859/http://www.asteroidmission.org/?latest-news=nasa-mission-search-rare-asteroids بۆ https://www.asteroidmission.org/?latest-news=nasa-mission-search-rare-asteroids زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:٣٤، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 4ucpefy5kow7x7gl3kebdf6slejdx88 3 305497 1689320 2026-10-18T16:07:07Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1689320 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١٦:٠٧، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) k68p5deme1730i21desk6j2zoenaes1 2 305498 1689384 2026-10-18T17:06:01Z پیرانوندی 78434 پەڕەی دروست کرد بە «وژم لەکێگم دوژمن بترسن ئەژ لەکستانم»ەوە 1689384 wikitext text/x-wiki وژم لەکێگم دوژمن بترسن ئەژ لەکستانم ikgqn02ecowroo0do0j3u05dlsvnujs 1 305499 1689426 2026-10-18T17:31:05Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689426 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[جەزائیر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689425 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260730100140/https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past بۆ https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260730100140/https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past بۆ https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260730100140/https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past بۆ https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٣١، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) pdcsllz0adm5gt0rch3p74tn9bbdjd2 0 305500 1689497 2026-10-18T20:05:27Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[ھەمستێر]]ی گواستەوە بۆ [[ھامستەر]] 1689497 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ھامستەر]] ioma3kbkph357cve8gi62g0bv5h0ehb 1 305501 1689499 2026-10-18T20:05:27Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[وتووێژ:ھەمستێر]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ھامستەر]] 1689499 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:ھامستەر]] 9au5jsujoqbi1htl2n8fh8m54wso2l6 14 305502 1689506 2026-10-18T20:07:17Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[پۆل:ھەمستێر]]ی گواستەوە بۆ [[پۆل:ھامستەر]] 1689506 wikitext text/x-wiki {{ڕەوانەکەری پۆل|پۆل:ھامستەر}} c258yrrjbffsj5yp7yie9x5jnj6mix1 1 305503 1689514 2026-10-18T20:50:49Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689514 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[دەفتەری تێبینی (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689513 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://akharinkhabar.ir/cinema/9831972/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D9%8BD9%88%D9%86%D8%B3-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250908212609/https://mstprint.com/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA/ بۆ https://mstprint.com/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240610003059/https://gitionline.ir/%d8%b1%d9%88%d9%86%d9%85%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%a7%d9%88%d9%84%db%8c%d9%86-%d8%b9%da%a9%d8%b3-%d9%88-%d8%a7%d8%b7%d9%84%d8%a7%d8%b9%d8%a7%d8%aa-%d8%b3%d8%b1%db%8c%d8%a7%d9%84-%d8%af/ بۆ https://gitionline.ir/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AF/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٥٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) bv5xy2ufbpvbzsb2fnsq2vlek6ddfwv 3 305504 1689532 2026-10-18T22:11:29Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1689532 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:١١، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) e36erby9e3rjqsbtqr4e9vxy0et3h9w 1 305505 1689534 2026-10-18T22:22:41Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689534 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[زەینەب کناجی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689533 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220528074650/https://medyanews.net/a-goddess-of-the-kurdish-freedom-struggle-a-tribute-to-zeynep-kinaci/ بۆ https://medyanews.net/a-goddess-of-the-kurdish-freedom-struggle-a-tribute-to-zeynep-kinaci/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٢:٢٢، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) j2pwtbldcsnjk8w5lfdueran52p3cvk 0 305506 1689582 2026-10-19T00:26:14Z Bilalinfo 57400 پەڕەی دروست کرد بە «{{Short description|بەرپرسێکی بەرگریی ئێران (لەدایکبووی ١٩٥٨)}} {{Infobox officeholder | name = مێهرداد ئەخلاقی | office = [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری ئێران]] | native_name = {{nobold|مهرداد اخلاقی}} | native_name_lang = fa | image = Mee...»ەوە 1689582 wikitext text/x-wiki {{Short description|بەرپرسێکی بەرگریی ئێران (لەدایکبووی ١٩٥٨)}} {{Infobox officeholder | name = مێهرداد ئەخلاقی | office = [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری ئێران]] | native_name = {{nobold|مهرداد اخلاقی}} | native_name_lang = fa | image = Meet Mehrdad Akhlaghi Ketabchi in October 2026 (cropped).jpg | image_size = | caption = ئەخلاقی لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ | ambassador_from = | predecessor = [[عەزیز نەسیرزادە]]<br/>مەجید ئیبن ڕەزا (کاتی) | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | successor = | term_start = ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ | term_end = | office2 = | predecessor2 = | president2 = | 1blankname = {{nowrap|[[ڕێبەری باڵای ئێران|ڕێبەری باڵا]]}} | 1namedata = [[موجتەبا خامنەیی]] | 1blankname1 = | 1namedata1 = | office1 = | predecessor1 = | president1 = | term_start1 = | term_start2 = | term_end2 = | successor2 = | birth_date = {{birth date and age|1958|09|10|df=y}} | birth_place = ڕەشت، ئێرانی پەھلەوی | education = زانکۆی پیشەسازیی مالیک ئەشتەر | nickname = | allegiance = {{IRN}} | branch = | service_years = دەیەی ١٩٨٠–ئێستا | rank = | unit = | battles = | awards = | honorific_suffix = | module = | placeofburial = | laterwork = }} '''مێهرداد ئەخلاقی کتەبچی''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: مهرداد اخلاقی کتابچی؛ لەدایکبووی ١٠ی ئەیلوولی ١٩٥٨) بەرپرسێکی بەرگریی [[ئێران|ئێرانییە]] کە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ەوە وەک [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پشتیوانیی هێزە چەکدارەکان]] خزمەت دەکات. وەک سەربازێکی دێرین لە بەرنامەی موشەکیی ئێراندا، پێشتر سەرۆکایەتی گرووپی پیشەسازیی شەهید باقری، ڕێکخراوی پیشەسازیی ئاسمانی، و ڕێکخراوی پیشەسازیی بەرگریی کردووە، کە هەموویان بەشدارن لە دروستکردنی کەرەستەی بەرگریی ئێرانی. هەروەها نزیک بووە لە حەسەن تەهرانی موقەددەم، و ڕۆڵی هەبووە لە پەرەپێدانی زۆربەی موشەکە بالیستییەکانی ئێران، لەوانە فەتاح-١١٠. بەهۆی ڕۆڵی لە بەرنامەی موشەکیی ئێراندا، لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، لەوانە لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە]] سزای بەسەردا سەپێنراوە. == سەرەتای ژیان و پەروەردە == لە ١٠ی ئەیلوولی ١٩٥٨ لە [[ڕەشت]] لەدایکبووە. بڕوانامەی ماستەری لە بەڕێوەبردنی ستراتیجیدا لە زانکۆی پیشەسازیی مالیک ئەشتەر بەدەستهێناوە، و هەروەها لە زانکۆی پیشەسازیی ئەمیرکەبیر دەرمانسازی و [[ئەندازیاریی کیمیا|ئەندازیاریی کیمیایی]] خوێندووە.<ref name="Website-1">{{Cite web |last=Abedi |first=Hooman |date=2026-10-18 |title=ژیاننامەی وەزیری بەرگریی نوێی ئێران |url=https://www.iranintl.com/en/202610188034 |access-date=2026-10-18 |website=ئێران ئینتەرناشناڵ |language=en}}</ref> == پیشەی بەرگری == لە دەیەی ١٩٨٠دا پەیوەندی بە پیشەسازیی بەرگرییەوە کردووە، و پسپۆڕیی لە موشەکی بالیستی، [[سووتەمەنیی ڕەق|سوتەمەنی ڕەق]]، و دروستکردنی کەرەستەی سەربازیدا هەبووە. پەیوەندی بە ناوەندی ئاسمانیی ئیمام خومەینییەوە هەیە، و پسپۆڕیی لە هەڵدانی ئاسمانیی ئامێرەکاندا هەیە. لە ماوەی پیشەکەیدا، خێزانی موشەکەکانی سوجیل و زولفەقاری بەرەوپێش بردووە، لەگەڵ موشەکی ئەلماس و بۆمبی ڕێنماییکراوی یاسین.<ref name="Website-2">{{Cite web |last=Motamedi |first=Maziar |title=مێهرداد ئەخلاقی، وەزیری بەرگریی نوێی ئێران کییە؟ |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/18/who-is-mehrdad-akhlagh-irans-new-tech-focused-defence-minister |access-date=2026-10-18 |website=ئەلجەزیرە |language=en}}</ref> نزیک بووە لە حەسەن تەهرانی موقەددەم، دامەزرێنەری بەرنامەی موشەکیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]، و بەپێی ڕاپۆرتەکان کڕینی کەلوپەل و ئامێرەکانی بۆ فەتاح-١١٠ پەسەند کردووە کە بڕەکەی دەگەیشتە ١٠ ملیۆن دۆلار.<ref name="Website-1" /> تا ساڵی ٢٠٠٧، سەرۆکی گرووپی پیشەسازیی شەهید باقری بوو، کە بەرنامەیەکی موشەکی بالیستی بەستراوە بە وەزارەتی بەرگری. لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤، لەلایەن وەزیری بەرگری [[حوسێن دێھقان|حوسێن دێهقانەوە]] وەک سەرۆکی ڕێکخراوی پیشەسازیی ئاسمانی دیاری کرا. لە ساڵی ٢٠٢٠دا، لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە وەک بەڕێوەبەری ڕێکخراوی پیشەسازیی بەرگری دەستنیشان کرا،<ref>{{Cite web |date=2026-10-05 |title=پزیشکیان سەربازێکی دێرینی پیشەسازیی موشەکی بۆ پۆستی وەزیری بەرگری کاندید دەکات |url=https://www.iranintl.com/en/202610059428 |access-date=2026-10-18 |website=ئێران ئینتەرناشناڵ |language=en}}</ref> کە لە ساڵی ٢٠١٣ەوە سەرۆکایەتی دەکرد.<ref name="Website-3">{{Cite web |date=2026-10-18 |title=وەزیری بەرگریی نوێی ئێران هەڕەشەی زیانی گەورە لە ئەمریکا دەکات |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/10/18/iran-s-new-defense-minister-threatens-enormous-damage-if-us-attacks |access-date=2026-10-18 |website=العربیة |language=en}}</ref> === وەزیری بەرگری === ئەخلاقی لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لەلایەن سەرۆک کۆمار [[مەسعوود پزیشکیان|مەسعود پزیشکیان]] بۆ پۆستی وەزیری بەرگری کاندید کرا. ئەم پۆستە لەلایەن وەزیری کاتی ''مەجید ئیبن ڕەزاوە'' بەڕێوەدەبرا دوای ئەوەی وەزیری بەرگریی پێشوو، [[عەزیز نەسیرزادە|عەزیز نەسیڕزادە]]، لە ٢٨ی شوباتدا لە هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیلدا کوژرا.<ref>{{Cite web |title=ئێران بەرپرسێکی ئاسمانی و موشەکی بۆ پۆستی وەزیری بەرگری کاندید دەکات |url=https://english.aawsat.com/node/5326860 |access-date=2026-10-18 |website=شەرقلئەوسەت |language=en}}</ref> لە ١٨ی تشرینی یەکەمدا، ئەنجومەنی شورای ئیسلامی کۆبووەوە بۆ دەنگدان لەسەر دەستنیشانکردنی ئەخلاقی. ئەخلاقی پلانێکی پێشکەشی پەرلەمان کرد کە تێیدا بەڵێنی دا ژێرخانی سەربازیی وڵات نوێ بکاتەوە کە لە ماوەی جەنگدا زیانی پێگەیشتبوو، لەگەڵ خێراکردنی دروستکردنی کەرەستەی بەرگری و بەهێزکردنی هاوکاری لەگەڵ کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەت.<ref name="Website-4">{{Cite web |date=2026-10-18 |title=ئێران وەزیری بەرگریی نوێ دیاری دەکات دوای کوژرانی وەزیری پێشوو |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-912028 |access-date=2026-10-18 |website=جێرۆزالەم پۆست |language=en}}</ref> لە کۆی ٢٨٥ پەرلەمانتار، ٢٣٧ پەرلەمانتار دەنگی بەڵێ و ١٥ پەرلەمانتار دەنگی نەخێریان دا. ٢٥ پەرلەمانتاری تر بەهۆی نەبوونی هێڵی ئینتەرنێتەوە نەیانتوانی دەنگ بدەن، لەکاتێکدا هەشت پەرلەمانتار ئامادە نەبوون. ''ئیبن ڕەزاش'' وەک جێگری ئەو دەستنیشان کرا.<ref>{{Cite web |date=2026-10-18 |title=٢٥ پەرلەمانتاری ئێرانی بەهۆی ئینتەرنێتەوە دەنگدانی وەزیری بەرگرییان لەدەستدا |url=https://www.iranintl.com/en/202610182211 |access-date=2026-10-18 |website=ئێران ئینتەرناشناڵ |language=en}}</ref><ref name="Website-2" /> لە ڕۆژی دەستنیشانکردنیدا، هەڕەشەی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کرد و بەڵێنی دا "زیانی گەورە" بگەیەنێتە بەرژەوەندییەکانی و هاوپەیمانەکانی ئەگەر هێرش بکەنە سەر ئێران.<ref name="Website-3" /> == سزاکان == لە ساڵی ٢٠٠٧ لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]ەوە بەپێی بڕیارنامەی ١٧٣٧ سزای بەسەردا سەپێنرا. لە ساڵی دواتردا، لەلایەن وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە بەهۆی پەیوەندییەکانی بە بەرنامەی موشەکیی ئێرانەوە سزای بەسەردا سەپێنرا؛ هەروەها لە ساڵی ٢٠٢٠دا لەژێر ئیدارەی یەکەمی [[دۆناڵد ترامپ|ترەمپدا]] دووبارە سزای بەسەردا سەپێنرایەوە.<ref name="Website-4" /> هەروەها لەلایەن [[یەکێتیی ئەورووپا]] و [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیاوە]] سزای بەسەردا سەپێنراوە.<ref name="Website-1" /> == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Akhlaghi, Mehrdad}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]] h5l3370k33puc4rl092w7m89wzr3t5w 1689583 1689582 2026-10-19T00:28:55Z Bilalinfo 57400 1689583 wikitext text/x-wiki {{Short description|بەرپرسێکی بەرگریی ئێران (لەدایکبووی ١٩٥٨)}} {{Infobox officeholder | name = مێهرداد ئەخلاقی | office = [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری ئێران]] | native_name = {{nobold|مهرداد اخلاقی}} | native_name_lang = fa | image = Meet Mehrdad Akhlaghi Ketabchi in October 2026 (cropped).jpg | image_size = | caption = ئەخلاقی لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ | ambassador_from = | predecessor = [[عەزیز نەسیرزادە]]<br/>مەجید ئیبن ڕەزا (کاتی) | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | successor = | term_start = ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ | term_end = | office2 = | predecessor2 = | president2 = | 1blankname = {{nowrap|[[ڕێبەری باڵای ئێران|ڕێبەری باڵا]]}} | 1namedata = [[موجتەبا خامنەیی]] | 1blankname1 = | 1namedata1 = | office1 = | predecessor1 = | president1 = | term_start1 = | term_start2 = | term_end2 = | successor2 = | birth_date = {{birth date and age|1958|09|10|df=y}} | birth_place = ڕەشت، ئێرانی پەھلەوی | education = زانکۆی پیشەسازیی مالیک ئەشتەر | nickname = | allegiance = {{IRN}} | branch = | service_years = دەیەی ١٩٨٠–ئێستا | rank = | unit = | battles = | awards = | honorific_suffix = | module = | placeofburial = | laterwork = }} '''مێهرداد ئەخلاقی کتەبچی''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: مهرداد اخلاقی کتابچی؛ لەدایکبووی ١٠ی ئەیلوولی ١٩٥٨) بەرپرسێکی بەرگریی [[ئێران|ئێرانییە]] کە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ەوە وەک [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پشتیوانیی هێزە چەکدارەکان]] خزمەت دەکات. وەک سەربازێکی دێرین لە بەرنامەی موشەکیی ئێراندا، پێشتر سەرۆکایەتی گرووپی پیشەسازیی شەهید باقری، ڕێکخراوی پیشەسازیی ئاسمانی، و ڕێکخراوی پیشەسازیی بەرگریی کردووە، کە هەموویان بەشدارن لە دروستکردنی کەرەستەی بەرگریی ئێرانی. هەروەها نزیک بووە لە حەسەن تەهرانی موقەددەم، و ڕۆڵی هەبووە لە پەرەپێدانی زۆربەی موشەکە بالیستییەکانی ئێران، لەوانە فەتاح-١١٠. بەهۆی ڕۆڵی لە بەرنامەی موشەکیی ئێراندا، لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، لەوانە لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە]] سزای بەسەردا سەپێنراوە. == سەرەتای ژیان و پەروەردە == لە ١٠ی ئەیلوولی ١٩٥٨ لە [[ڕەشت]] لەدایکبووە. بڕوانامەی ماستەری لە بەڕێوەبردنی ستراتیجیدا لە زانکۆی پیشەسازیی مالیک ئەشتەر بەدەستهێناوە، و هەروەها لە زانکۆی پیشەسازیی ئەمیرکەبیر دەرمانسازی و [[ئەندازیاریی کیمیا|ئەندازیاریی کیمیایی]] خوێندووە.<ref name="Website-1">{{Cite web |last=Abedi |first=Hooman |date=2026-10-18 |title=ژیاننامەی وەزیری بەرگریی نوێی ئێران |url=https://www.iranintl.com/en/202610188034 |access-date=2026-10-18 |website=ئێران ئینتەرناشناڵ |language=en}}</ref> == پیشەی بەرگری == لە دەیەی ١٩٨٠دا پەیوەندی بە پیشەسازیی بەرگرییەوە کردووە، و پسپۆڕیی لە موشەکی بالیستی، [[سووتەمەنیی ڕەق|سوتەمەنی ڕەق]]، و دروستکردنی کەرەستەی سەربازیدا هەبووە. پەیوەندی بە ناوەندی ئاسمانیی ئیمام خومەینییەوە هەیە، و پسپۆڕیی لە هەڵدانی ئاسمانیی ئامێرەکاندا هەیە. لە ماوەی پیشەکەیدا، خێزانی موشەکەکانی سوجیل و زولفەقاری بەرەوپێش بردووە، لەگەڵ موشەکی ئەلماس و بۆمبی ڕێنماییکراوی یاسین.<ref name="Website-2">{{Cite web |last=Motamedi |first=Maziar |title=مێهرداد ئەخلاقی، وەزیری بەرگریی نوێی ئێران کییە؟ |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/18/who-is-mehrdad-akhlagh-irans-new-tech-focused-defence-minister |access-date=2026-10-18 |website=ئەلجەزیرە |language=en}}</ref> نزیک بووە لە حەسەن تەهرانی موقەددەم، دامەزرێنەری بەرنامەی موشەکیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]، و بەپێی ڕاپۆرتەکان کڕینی کەلوپەل و ئامێرەکانی بۆ فەتاح-١١٠ پەسەند کردووە کە بڕەکەی دەگەیشتە ١٠ ملیۆن دۆلار.<ref name="Website-1" /> تا ساڵی ٢٠٠٧، سەرۆکی گرووپی پیشەسازیی شەهید باقری بوو، کە بەرنامەیەکی موشەکی بالیستی بەستراوە بە وەزارەتی بەرگری. لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤، لەلایەن وەزیری بەرگری [[حوسێن دێھقان|حوسێن دێهقانەوە]] وەک سەرۆکی ڕێکخراوی پیشەسازیی ئاسمانی دیاری کرا. لە ساڵی ٢٠٢٠دا، لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە وەک بەڕێوەبەری ڕێکخراوی پیشەسازیی بەرگری دەستنیشان کرا،<ref>{{Cite web |date=2026-10-05 |title=پزیشکیان سەربازێکی دێرینی پیشەسازیی موشەکی بۆ پۆستی وەزیری بەرگری کاندید دەکات |url=https://www.iranintl.com/en/202610059428 |access-date=2026-10-18 |website=ئێران ئینتەرناشناڵ |language=en}}</ref> کە لە ساڵی ٢٠١٣ەوە سەرۆکایەتی دەکرد.<ref name="Website-3">{{Cite web |date=2026-10-18 |title=وەزیری بەرگریی نوێی ئێران هەڕەشەی زیانی گەورە لە ئەمریکا دەکات |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/10/18/iran-s-new-defense-minister-threatens-enormous-damage-if-us-attacks |access-date=2026-10-18 |website=العربیة |language=en}}</ref> === وەزیری بەرگری === ئەخلاقی لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لەلایەن سەرۆک کۆمار [[مەسعوود پزیشکیان|مەسعود پزیشکیان]] بۆ پۆستی وەزیری بەرگری کاندید کرا. ئەم پۆستە لەلایەن وەزیری کاتی ''مەجید ئیبن ڕەزاوە'' بەڕێوەدەبرا دوای ئەوەی وەزیری بەرگریی پێشوو، [[عەزیز نەسیرزادە|عەزیز نەسیڕزادە]]، لە ٢٨ی شوباتدا لە هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیلدا کوژرا.<ref>{{Cite web |title=ئێران بەرپرسێکی ئاسمانی و موشەکی بۆ پۆستی وەزیری بەرگری کاندید دەکات |url=https://english.aawsat.com/node/5326860 |access-date=2026-10-18 |website=شەرقلئەوسەت |language=en}}</ref> لە ١٨ی تشرینی یەکەمدا، ئەنجومەنی شورای ئیسلامی کۆبووەوە بۆ دەنگدان لەسەر دەستنیشانکردنی ئەخلاقی. ئەخلاقی پلانێکی پێشکەشی پەرلەمان کرد کە تێیدا بەڵێنی دا ژێرخانی سەربازیی وڵات نوێ بکاتەوە کە لە ماوەی جەنگدا زیانی پێگەیشتبوو، لەگەڵ خێراکردنی دروستکردنی کەرەستەی بەرگری و بەهێزکردنی هاوکاری لەگەڵ کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەت.<ref name="Website-4">{{Cite web |date=2026-10-18 |title=ئێران وەزیری بەرگریی نوێ دیاری دەکات دوای کوژرانی وەزیری پێشوو |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-912028 |access-date=2026-10-18 |website=جێرۆزالەم پۆست |language=en}}</ref> لە کۆی ٢٨٥ پەرلەمانتار، ٢٣٧ پەرلەمانتار دەنگی بەڵێ و ١٥ پەرلەمانتار دەنگی نەخێریان دا. ٢٥ پەرلەمانتاری تر بەهۆی نەبوونی هێڵی ئینتەرنێتەوە نەیانتوانی دەنگ بدەن، لەکاتێکدا هەشت پەرلەمانتار ئامادە نەبوون. ''ئیبن ڕەزاش'' وەک جێگری ئەو دەستنیشان کرا.<ref>{{Cite web |date=2026-10-18 |title=٢٥ پەرلەمانتاری ئێرانی بەهۆی ئینتەرنێتەوە دەنگدانی وەزیری بەرگرییان لەدەستدا |url=https://www.iranintl.com/en/202610182211 |access-date=2026-10-18 |website=ئێران ئینتەرناشناڵ |language=en}}</ref><ref name="Website-2" /> لە ڕۆژی دەستنیشانکردنیدا، هەڕەشەی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کرد و بەڵێنی دا "زیانی گەورە" بگەیەنێتە بەرژەوەندییەکانی و هاوپەیمانەکانی ئەگەر هێرش بکەنە سەر ئێران.<ref name="Website-3" /> == سزاکان == لە ساڵی ٢٠٠٧ لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]ەوە بەپێی بڕیارنامەی ١٧٣٧ سزای بەسەردا سەپێنرا. لە ساڵی دواتردا، لەلایەن وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە بەهۆی پەیوەندییەکانی بە بەرنامەی موشەکیی ئێرانەوە سزای بەسەردا سەپێنرا؛ هەروەها لە ساڵی ٢٠٢٠دا لەژێر ئیدارەی یەکەمی [[دۆناڵد ترامپ|ترەمپدا]] دووبارە سزای بەسەردا سەپێنرایەوە.<ref name="Website-4" /> هەروەها لەلایەن [[یەکێتیی ئەورووپا]] و [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیاوە]] سزای بەسەردا سەپێنراوە.<ref name="Website-1" /> == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Akhlaghi, Mehrdad}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]] [[پۆل:سەربازیی ئێران]] hp09d1vkh2sh8fdqi9su8yi8lfe5r32 1689585 1689583 2026-10-19T00:45:11Z Bilalinfo 57400 1689585 wikitext text/x-wiki {{Short description|بەرپرسێکی بەرگریی ئێران (لەدایکبووی ١٩٥٨)}} {{Infobox officeholder | name = مێهرداد ئەخلاقی | office = [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری ئێران]] | native_name = {{nobold|مهرداد اخلاقی}} | native_name_lang = fa | image = Meet Mehrdad Akhlaghi Ketabchi in October 2026 (cropped).jpg | image_size = | caption = ئەخلاقی لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ | ambassador_from = | predecessor = [[عەزیز نەسیرزادە]]<br/>مەجید ئیبن ڕەزا (کاتی) | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | successor = | term_start = ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ | term_end = | office2 = | predecessor2 = | president2 = | 1blankname = {{nowrap|[[ڕێبەری باڵای ئێران|ڕێبەری باڵا]]}} | 1namedata = [[موجتەبا خامنەیی]] | 1blankname1 = | 1namedata1 = | office1 = | predecessor1 = | president1 = | term_start1 = | term_start2 = | term_end2 = | successor2 = | birth_date = {{birth date and age|1958|09|10|df=y}} | birth_place = ڕەشت، ئێرانی پەھلەوی | education = زانکۆی پیشەسازیی مالیک ئەشتەر | nickname = | allegiance = {{IRN}} | branch = | service_years = دەیەی ١٩٨٠–ئێستا | rank = | unit = | battles = | awards = | honorific_suffix = | module = | placeofburial = | laterwork = }} '''مێهرداد ئەخلاقی کتەبچی''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: مهرداد اخلاقی کتابچی؛ لەدایکبووی ١٠ی ئەیلوولی ١٩٥٨) بەرپرسێکی بەرگریی [[ئێران|ئێرانییە]] کە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ەوە وەک [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پشتیوانیی هێزە چەکدارەکان]] خزمەت دەکات. وەک سەربازێکی دێرین لە بەرنامەی موشەکیی ئێراندا، پێشتر سەرۆکایەتی گرووپی پیشەسازیی شەهید باقری، ڕێکخراوی پیشەسازیی ئاسمانی، و ڕێکخراوی پیشەسازیی بەرگریی کردووە، کە هەموویان بەشدارن لە دروستکردنی کەرەستەی بەرگریی ئێرانی. هەروەها نزیک بووە لە حەسەن تەهرانی موقەددەم، و ڕۆڵی هەبووە لە پەرەپێدانی زۆربەی موشەکە بالیستییەکانی ئێران، لەوانە فەتاح-١١٠. بەهۆی ڕۆڵی لە بەرنامەی موشەکیی ئێراندا، لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، لەوانە لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە]] سزای بەسەردا سەپێنراوە. == سەرەتای ژیان و پەروەردە == لە ١٠ی ئەیلوولی ١٩٥٨ لە [[ڕەشت]] لەدایکبووە. بڕوانامەی ماستەری لە بەڕێوەبردنی ستراتیجیدا لە زانکۆی پیشەسازیی مالیک ئەشتەر بەدەستهێناوە، و هەروەها لە زانکۆی پیشەسازیی ئەمیرکەبیر دەرمانسازی و [[ئەندازیاریی کیمیا|ئەندازیاریی کیمیایی]] خوێندووە.<ref name="Website-1">{{Cite web |last=Abedi |first=Hooman |date=2026-10-18 |title=ژیاننامەی وەزیری بەرگریی نوێی ئێران |url=https://www.iranintl.com/en/202610188034 |access-date=2026-10-18 |website=ئێران ئینتەرناشناڵ |language=en}}</ref> == پیشەی بەرگری == لە دەیەی ١٩٨٠دا پەیوەندی بە پیشەسازیی بەرگرییەوە کردووە، و پسپۆڕیی لە موشەکی بالیستی، [[سووتەمەنیی ڕەق|سوتەمەنی ڕەق]]، و دروستکردنی کەرەستەی سەربازیدا هەبووە. پەیوەندی بە ناوەندی ئاسمانیی ئیمام خومەینییەوە هەیە، و پسپۆڕیی لە هەڵدانی ئاسمانیی ئامێرەکاندا هەیە. لە ماوەی پیشەکەیدا، خێزانی موشەکەکانی سوجیل و زولفەقاری بەرەوپێش بردووە، لەگەڵ موشەکی ئەلماس و بۆمبی ڕێنماییکراوی یاسین.<ref name="Website-2">{{Cite web |last=Motamedi |first=Maziar |title=مێهرداد ئەخلاقی، وەزیری بەرگریی نوێی ئێران کییە؟ |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/18/who-is-mehrdad-akhlagh-irans-new-tech-focused-defence-minister |access-date=2026-10-18 |website=ئەلجەزیرە |language=en}}</ref> نزیک بووە لە حەسەن تەهرانی موقەددەم، دامەزرێنەری بەرنامەی موشەکیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]، و بەپێی ڕاپۆرتەکان کڕینی کەلوپەل و ئامێرەکانی بۆ فەتاح-١١٠ پەسەند کردووە کە بڕەکەی دەگەیشتە ١٠ ملیۆن دۆلار.<ref name="Website-1" /> تا ساڵی ٢٠٠٧، سەرۆکی گرووپی پیشەسازیی شەهید باقری بوو، کە بەرنامەیەکی موشەکی بالیستی بەستراوە بە وەزارەتی بەرگری. لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤، لەلایەن وەزیری بەرگری [[حوسێن دێھقان|حوسێن دێهقانەوە]] وەک سەرۆکی ڕێکخراوی پیشەسازیی ئاسمانی دیاری کرا. لە ساڵی ٢٠٢٠دا، لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە وەک بەڕێوەبەری ڕێکخراوی پیشەسازیی بەرگری دەستنیشان کرا،<ref>{{Cite web |date=2026-10-05 |title=پزیشکیان سەربازێکی دێرینی پیشەسازیی موشەکی بۆ پۆستی وەزیری بەرگری کاندید دەکات |url=https://www.iranintl.com/en/202610059428 |access-date=2026-10-18 |website=ئێران ئینتەرناشناڵ |language=en}}</ref> کە لە ساڵی ٢٠١٣ەوە سەرۆکایەتی دەکرد.<ref name="Website-3">{{Cite web |date=2026-10-18 |title=وەزیری بەرگریی نوێی ئێران هەڕەشەی زیانی گەورە لە ئەمریکا دەکات |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/10/18/iran-s-new-defense-minister-threatens-enormous-damage-if-us-attacks |access-date=2026-10-18 |website=العربیة |language=en}}</ref> === وەزیری بەرگری === ئەخلاقی لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لەلایەن سەرۆک کۆمار [[مەسعوود پزیشکیان|مەسعود پزیشکیان]] بۆ پۆستی وەزیری بەرگری کاندید کرا. ئەم پۆستە لەلایەن وەزیری کاتی ''مەجید ئیبن ڕەزاوە'' بەڕێوەدەبرا دوای ئەوەی وەزیری بەرگریی پێشوو، [[عەزیز نەسیرزادە|عەزیز نەسیڕزادە]]، لە ٢٨ی شوباتدا لە هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیلدا کوژرا.<ref>{{Cite web |title=ئێران بەرپرسێکی ئاسمانی و موشەکی بۆ پۆستی وەزیری بەرگری کاندید دەکات |url=https://english.aawsat.com/node/5326860 |access-date=2026-10-18 |website=شەرقلئەوسەت |language=en}}</ref> لە ١٨ی تشرینی یەکەمدا، ئەنجومەنی شورای ئیسلامی کۆبووەوە بۆ دەنگدان لەسەر دەستنیشانکردنی ئەخلاقی. ئەخلاقی پلانێکی پێشکەشی پەرلەمان کرد کە تێیدا بەڵێنی دا ژێرخانی سەربازیی وڵات نوێ بکاتەوە کە لە ماوەی جەنگدا زیانی پێگەیشتبوو، لەگەڵ خێراکردنی دروستکردنی کەرەستەی بەرگری و بەهێزکردنی هاوکاری لەگەڵ کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەت.<ref name="Website-4">{{Cite web |date=2026-10-18 |title=ئێران وەزیری بەرگریی نوێ دیاری دەکات دوای کوژرانی وەزیری پێشوو |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-912028 |access-date=2026-10-18 |website=جێرۆزالەم پۆست |language=en}}</ref> لە کۆی ٢٨٥ پەرلەمانتار، ٢٣٧ پەرلەمانتار دەنگی بەڵێ و ١٥ پەرلەمانتار دەنگی نەخێریان دا. ٢٥ پەرلەمانتاری تر بەهۆی نەبوونی هێڵی ئینتەرنێتەوە نەیانتوانی دەنگ بدەن، لەکاتێکدا هەشت پەرلەمانتار ئامادە نەبوون. ''ئیبن ڕەزاش'' وەک جێگری ئەو دەستنیشان کرا.<ref>{{Cite web |date=2026-10-18 |title=٢٥ پەرلەمانتاری ئێرانی بەهۆی ئینتەرنێتەوە دەنگدانی وەزیری بەرگرییان لەدەستدا |url=https://www.iranintl.com/en/202610182211 |access-date=2026-10-18 |website=ئێران ئینتەرناشناڵ |language=en}}</ref><ref name="Website-2" /> لە ڕۆژی دەستنیشانکردنیدا، هەڕەشەی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کرد و بەڵێنی دا "زیانی گەورە" بگەیەنێتە بەرژەوەندییەکانی و هاوپەیمانەکانی ئەگەر هێرش بکەنە سەر ئێران.<ref name="Website-3" /> == سزاکان == لە ساڵی ٢٠٠٧ لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]ەوە بەپێی بڕیارنامەی ١٧٣٧ سزای بەسەردا سەپێنرا. لە ساڵی دواتردا، لەلایەن وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە بەهۆی پەیوەندییەکانی بە بەرنامەی موشەکیی ئێرانەوە سزای بەسەردا سەپێنرا؛ هەروەها لە ساڵی ٢٠٢٠دا لەژێر ئیدارەی یەکەمی [[دۆناڵد ترامپ|ترەمپدا]] دووبارە سزای بەسەردا سەپێنرایەوە.<ref name="Website-4" /> هەروەها لەلایەن [[یەکێتیی ئەورووپا]] و [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیاوە]] سزای بەسەردا سەپێنراوە.<ref name="Website-1" /> == سەرچاوەکان == {{reflist}} &#x7B;&#x7B;[[داڕێژە:پاڵێوراوی لھ|پاڵێوراوی لھ]]&#x7D;&#x7D; <nowiki>{{داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا}}</nowiki>{{DEFAULTSORT:Akhlaghi, Mehrdad}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]] [[پۆل:سەربازیی ئێران]] 0rjnlzxq5qq30fjkq03ewts6zvwis0m 1689586 1689585 2026-10-19T00:45:50Z Bilalinfo 57400 1689586 wikitext text/x-wiki {{Short description|بەرپرسێکی بەرگریی ئێران (لەدایکبووی ١٩٥٨)}} {{Infobox officeholder | name = مێهرداد ئەخلاقی | office = [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری ئێران]] | native_name = {{nobold|مهرداد اخلاقی}} | native_name_lang = fa | image = Meet Mehrdad Akhlaghi Ketabchi in October 2026 (cropped).jpg | image_size = | caption = ئەخلاقی لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ | ambassador_from = | predecessor = [[عەزیز نەسیرزادە]]<br/>مەجید ئیبن ڕەزا (کاتی) | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | successor = | term_start = ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ | term_end = | office2 = | predecessor2 = | president2 = | 1blankname = {{nowrap|[[ڕێبەری باڵای ئێران|ڕێبەری باڵا]]}} | 1namedata = [[موجتەبا خامنەیی]] | 1blankname1 = | 1namedata1 = | office1 = | predecessor1 = | president1 = | term_start1 = | term_start2 = | term_end2 = | successor2 = | birth_date = {{birth date and age|1958|09|10|df=y}} | birth_place = ڕەشت، ئێرانی پەھلەوی | education = زانکۆی پیشەسازیی مالیک ئەشتەر | nickname = | allegiance = {{IRN}} | branch = | service_years = دەیەی ١٩٨٠–ئێستا | rank = | unit = | battles = | awards = | honorific_suffix = | module = | placeofburial = | laterwork = }} '''مێهرداد ئەخلاقی کتەبچی''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: مهرداد اخلاقی کتابچی؛ لەدایکبووی ١٠ی ئەیلوولی ١٩٥٨) بەرپرسێکی بەرگریی [[ئێران|ئێرانییە]] کە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ەوە وەک [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پشتیوانیی هێزە چەکدارەکان]] خزمەت دەکات. وەک سەربازێکی دێرین لە بەرنامەی موشەکیی ئێراندا، پێشتر سەرۆکایەتی گرووپی پیشەسازیی شەهید باقری، ڕێکخراوی پیشەسازیی ئاسمانی، و ڕێکخراوی پیشەسازیی بەرگریی کردووە، کە هەموویان بەشدارن لە دروستکردنی کەرەستەی بەرگریی ئێرانی. هەروەها نزیک بووە لە حەسەن تەهرانی موقەددەم، و ڕۆڵی هەبووە لە پەرەپێدانی زۆربەی موشەکە بالیستییەکانی ئێران، لەوانە فەتاح-١١٠. بەهۆی ڕۆڵی لە بەرنامەی موشەکیی ئێراندا، لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، لەوانە لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە]] سزای بەسەردا سەپێنراوە. == سەرەتای ژیان و پەروەردە == لە ١٠ی ئەیلوولی ١٩٥٨ لە [[ڕەشت]] لەدایکبووە. بڕوانامەی ماستەری لە بەڕێوەبردنی ستراتیجیدا لە زانکۆی پیشەسازیی مالیک ئەشتەر بەدەستهێناوە، و هەروەها لە زانکۆی پیشەسازیی ئەمیرکەبیر دەرمانسازی و [[ئەندازیاریی کیمیا|ئەندازیاریی کیمیایی]] خوێندووە.<ref name="Website-1">{{Cite web |last=Abedi |first=Hooman |date=2026-10-18 |title=ژیاننامەی وەزیری بەرگریی نوێی ئێران |url=https://www.iranintl.com/en/202610188034 |access-date=2026-10-18 |website=ئێران ئینتەرناشناڵ |language=en}}</ref> == پیشەی بەرگری == لە دەیەی ١٩٨٠دا پەیوەندی بە پیشەسازیی بەرگرییەوە کردووە، و پسپۆڕیی لە موشەکی بالیستی، [[سووتەمەنیی ڕەق|سوتەمەنی ڕەق]]، و دروستکردنی کەرەستەی سەربازیدا هەبووە. پەیوەندی بە ناوەندی ئاسمانیی ئیمام خومەینییەوە هەیە، و پسپۆڕیی لە هەڵدانی ئاسمانیی ئامێرەکاندا هەیە. لە ماوەی پیشەکەیدا، خێزانی موشەکەکانی سوجیل و زولفەقاری بەرەوپێش بردووە، لەگەڵ موشەکی ئەلماس و بۆمبی ڕێنماییکراوی یاسین.<ref name="Website-2">{{Cite web |last=Motamedi |first=Maziar |title=مێهرداد ئەخلاقی، وەزیری بەرگریی نوێی ئێران کییە؟ |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/10/18/who-is-mehrdad-akhlagh-irans-new-tech-focused-defence-minister |access-date=2026-10-18 |website=ئەلجەزیرە |language=en}}</ref> نزیک بووە لە حەسەن تەهرانی موقەددەم، دامەزرێنەری بەرنامەی موشەکیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]، و بەپێی ڕاپۆرتەکان کڕینی کەلوپەل و ئامێرەکانی بۆ فەتاح-١١٠ پەسەند کردووە کە بڕەکەی دەگەیشتە ١٠ ملیۆن دۆلار.<ref name="Website-1" /> تا ساڵی ٢٠٠٧، سەرۆکی گرووپی پیشەسازیی شەهید باقری بوو، کە بەرنامەیەکی موشەکی بالیستی بەستراوە بە وەزارەتی بەرگری. لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤، لەلایەن وەزیری بەرگری [[حوسێن دێھقان|حوسێن دێهقانەوە]] وەک سەرۆکی ڕێکخراوی پیشەسازیی ئاسمانی دیاری کرا. لە ساڵی ٢٠٢٠دا، لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە وەک بەڕێوەبەری ڕێکخراوی پیشەسازیی بەرگری دەستنیشان کرا،<ref>{{Cite web |date=2026-10-05 |title=پزیشکیان سەربازێکی دێرینی پیشەسازیی موشەکی بۆ پۆستی وەزیری بەرگری کاندید دەکات |url=https://www.iranintl.com/en/202610059428 |access-date=2026-10-18 |website=ئێران ئینتەرناشناڵ |language=en}}</ref> کە لە ساڵی ٢٠١٣ەوە سەرۆکایەتی دەکرد.<ref name="Website-3">{{Cite web |date=2026-10-18 |title=وەزیری بەرگریی نوێی ئێران هەڕەشەی زیانی گەورە لە ئەمریکا دەکات |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/10/18/iran-s-new-defense-minister-threatens-enormous-damage-if-us-attacks |access-date=2026-10-18 |website=العربیة |language=en}}</ref> === وەزیری بەرگری === ئەخلاقی لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لەلایەن سەرۆک کۆمار [[مەسعوود پزیشکیان|مەسعود پزیشکیان]] بۆ پۆستی وەزیری بەرگری کاندید کرا. ئەم پۆستە لەلایەن وەزیری کاتی ''مەجید ئیبن ڕەزاوە'' بەڕێوەدەبرا دوای ئەوەی وەزیری بەرگریی پێشوو، [[عەزیز نەسیرزادە|عەزیز نەسیڕزادە]]، لە ٢٨ی شوباتدا لە هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیلدا کوژرا.<ref>{{Cite web |title=ئێران بەرپرسێکی ئاسمانی و موشەکی بۆ پۆستی وەزیری بەرگری کاندید دەکات |url=https://english.aawsat.com/node/5326860 |access-date=2026-10-18 |website=شەرقلئەوسەت |language=en}}</ref> لە ١٨ی تشرینی یەکەمدا، ئەنجومەنی شورای ئیسلامی کۆبووەوە بۆ دەنگدان لەسەر دەستنیشانکردنی ئەخلاقی. ئەخلاقی پلانێکی پێشکەشی پەرلەمان کرد کە تێیدا بەڵێنی دا ژێرخانی سەربازیی وڵات نوێ بکاتەوە کە لە ماوەی جەنگدا زیانی پێگەیشتبوو، لەگەڵ خێراکردنی دروستکردنی کەرەستەی بەرگری و بەهێزکردنی هاوکاری لەگەڵ کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەت.<ref name="Website-4">{{Cite web |date=2026-10-18 |title=ئێران وەزیری بەرگریی نوێ دیاری دەکات دوای کوژرانی وەزیری پێشوو |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-912028 |access-date=2026-10-18 |website=جێرۆزالەم پۆست |language=en}}</ref> لە کۆی ٢٨٥ پەرلەمانتار، ٢٣٧ پەرلەمانتار دەنگی بەڵێ و ١٥ پەرلەمانتار دەنگی نەخێریان دا. ٢٥ پەرلەمانتاری تر بەهۆی نەبوونی هێڵی ئینتەرنێتەوە نەیانتوانی دەنگ بدەن، لەکاتێکدا هەشت پەرلەمانتار ئامادە نەبوون. ''ئیبن ڕەزاش'' وەک جێگری ئەو دەستنیشان کرا.<ref>{{Cite web |date=2026-10-18 |title=٢٥ پەرلەمانتاری ئێرانی بەهۆی ئینتەرنێتەوە دەنگدانی وەزیری بەرگرییان لەدەستدا |url=https://www.iranintl.com/en/202610182211 |access-date=2026-10-18 |website=ئێران ئینتەرناشناڵ |language=en}}</ref><ref name="Website-2" /> لە ڕۆژی دەستنیشانکردنیدا، هەڕەشەی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کرد و بەڵێنی دا "زیانی گەورە" بگەیەنێتە بەرژەوەندییەکانی و هاوپەیمانەکانی ئەگەر هێرش بکەنە سەر ئێران.<ref name="Website-3" /> == سزاکان == لە ساڵی ٢٠٠٧ لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]ەوە بەپێی بڕیارنامەی ١٧٣٧ سزای بەسەردا سەپێنرا. لە ساڵی دواتردا، لەلایەن وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە بەهۆی پەیوەندییەکانی بە بەرنامەی موشەکیی ئێرانەوە سزای بەسەردا سەپێنرا؛ هەروەها لە ساڵی ٢٠٢٠دا لەژێر ئیدارەی یەکەمی [[دۆناڵد ترامپ|ترەمپدا]] دووبارە سزای بەسەردا سەپێنرایەوە.<ref name="Website-4" /> هەروەها لەلایەن [[یەکێتیی ئەورووپا]] و [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیاوە]] سزای بەسەردا سەپێنراوە.<ref name="Website-1" /> == سەرچاوەکان == {{reflist}} &#x7B;&#x7B;[[داڕێژە:پاڵێوراوی لھ|پاڵێوراوی لھ]]&#x7D;&#x7D; {{DEFAULTSORT:Akhlaghi, Mehrdad}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]] [[پۆل:سەربازیی ئێران]] fbg3oio1k5n3dibv69hhigw7ymd70v0 1 305507 1689646 2026-10-19T02:30:00Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689646 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی ئێران و عوسمانی (١٨٢١–١٨٢٣)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689645 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20251107111718/https://www.otuken.com.tr/u/otuken/docs/s/a/sah-mat-1685435606.pdf?srsltid=AfmBOooICZAkB8-15kHITURVGAoPFMzKTuxR5epYB249F-6DJf1R9GV1 بۆ https://www.otuken.com.tr/u/otuken/docs/s/a/sah-mat-1685435606.pdf?srsltid=AfmBOooICZAkB8-15kHITURVGAoPFMzKTuxR5epYB249F-6DJf1R9GV1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٣٠، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) grmmlefi7k2tto7swj30hdiz216gi7p 1 305508 1689648 2026-10-19T02:42:46Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689648 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڤدین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689647 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241205074546/https://yolpedia.eu/asiret-asiret-dersim/ بۆ https://yolpedia.eu/asiret-asiret-dersim/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٤٢، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) lhtnrg41ukyx62m2r49fana3fnfjs4b 1 305509 1689653 2026-10-19T04:05:50Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689653 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[غەزەل شاکری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689652 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250702222908/https://www.khanehcinema.ir/fa/news/1116/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF بۆ https://www.khanehcinema.ir/fa/news/1116/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:٠٥، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 7wvtemsuqf8at558sotmo86i6y5b4q3 1 305510 1689655 2026-10-19T04:25:40Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689655 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فریشتە سەدرعیرفایی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689654 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110721024711/http://www.cine.voila.fr/star/fereshteh-sadre-orafaei بۆ http://www.cine.voila.fr/star/fereshteh-sadre-orafaei زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:٢٥، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) i2v5dmy6a0ynn0xvwdesb0tegs62v6z 1 305511 1689727 2026-10-19T07:32:32Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689727 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ماڵی ئیحسان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689726 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240716194034/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Ahsan_Manzil بۆ http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ahsan_Manzil زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٣٢، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) t79b59yet8jefr07s37pgssf5jb9pk0 0 305512 1689772 2026-10-19T08:13:27Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[دادگای باڵای فێدراڵیی عێراق]]ی گواستەوە بۆ [[دادگای باڵای ئیتیحادی]]: ناوی فەرمی 1689772 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[دادگای باڵای ئیتیحادی]] 0g45kvkhdz8qykontzi8yostc1mi4ne 1 305513 1689774 2026-10-19T08:13:27Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[وتووێژ:دادگای باڵای فێدراڵیی عێراق]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:دادگای باڵای ئیتیحادی]]: ناوی فەرمی 1689774 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:دادگای باڵای ئیتیحادی]] f3zb58zqbuxzhnmqgo18afzkom7l7hx 0 305514 1689786 2026-10-19T09:07:01Z Kushared 5048 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1378893496|List of European cities by population within city limits]]» 1689786 wikitext text/x-wiki [[File:Historical_peninsula_and_modern_skyline_of_Istanbul.jpg|وێنۆک| ئاسمانی ئەستەنبوڵ]] ئەم پێرستە شارەکانی ئەورووپا بەپێی ژمارەی دانیشتووان لە سنووری شارەکاندا ڕیزبەند کردووە. گەورەترین شارەکانی [[ئەورووپا]] ژمارەی دانیشتوانی فەرمی زیاتر لە یەک ملیۆن کەسیان لە سنووری شارەکانیاندا هەیە. ئەم ڕیزبەندییانە لەسەر بنەمای دانیشتووانەکانە کە لە سنووری ئیدارەی شارەکاندا هەن، بە پێچەوانەی ناوچە شارییەکان یان ناوچە گەورەکان ، کە بەپێویستی دەزانرێت ژمارەی دانیشتووانیان زیاترە لە شارەکانی ناوەڕۆکیان. سنووری شارێک بە شێوەیەکی تایبەت دەتوانێت جیاوازییەکی زۆری لەگەڵ قەبارەی ناوچەی پارێزگای شارەکەدا هەبێت، بۆیە ڕەنگە ژمارەکانی ئەم لیستە دیدێکی ورد لە ژمارەی دانیشتوانی بەراوردکاری ناوچە شارییە جیاوازەکان نەدەن و پێویستە بە وریاییەوە مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت. بۆ نموونە ناوچەی گەورەی پاریس چوارەم ژمارەی دانیشتووانی ئەوروپایە، بەڵام پێناسەکردنی توندی سنووری ئیداری [[پاریس|شاری پاریس]] لە ئەنجامدا ژمارەی دانیشتووانی زۆر کەمتر دەبێتەوە. == گەورەترین شارەکان == == سەرچاوەکان == [[پۆل:پێرستەکانی شارەکانی ئەورووپا]] gn1tbz5rwavsufic76urgi0257y498x 1689792 1689786 2026-10-19T09:17:44Z Kushared 5048 1689792 wikitext text/x-wiki [[File:Historical_peninsula_and_modern_skyline_of_Istanbul.jpg|وێنۆک| ئاسمانی ئەستەنبوڵ]] ئەم پێرستە شارەکانی ئەورووپا بەپێی ژمارەی دانیشتووان لە سنووری شارەکاندا ڕیزبەند کردووە. گەورەترین شارەکانی [[ئەورووپا]] ژمارەی دانیشتوانی فەرمی زیاتر لە یەک ملیۆن کەسیان لە سنووری شارەکانیاندا هەیە. ئەم ڕیزبەندییانە لەسەر بنەمای دانیشتووانەکانە کە لە سنووری ئیدارەی شارەکاندا هەن، بە پێچەوانەی ناوچە شارییەکان یان ناوچە گەورەکان ، کە بەپێویستی دەزانرێت ژمارەی دانیشتووانیان زیاترە لە شارەکانی ناوەڕۆکیان. سنووری شارێک بە شێوەیەکی تایبەت دەتوانێت جیاوازییەکی زۆری لەگەڵ قەبارەی ناوچەی پارێزگای شارەکەدا هەبێت، بۆیە ڕەنگە ژمارەکانی ئەم لیستە دیدێکی ورد لە ژمارەی دانیشتوانی بەراوردکاری ناوچە شارییە جیاوازەکان نەدەن و پێویستە بە وریاییەوە مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت. بۆ نموونە ناوچەی گەورەی پاریس چوارەم ژمارەی دانیشتووانی ئەوروپایە، بەڵام پێناسەکردنی توندی سنووری ئیداری [[پاریس|شاری پاریس]] لە ئەنجامدا ژمارەی دانیشتووانی زۆر کەمتر دەبێتەوە. == گەورەترین شارەکان == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! ڕیزبەند ! شار !وڵات ! دانیشتووانی فەرمی ! ڕێکەوت ! ژێدەر |- | 1 || style="text-align:right;" | [[ئیستەنبوڵ]]<ref group="تێبینی" name="ist"/> |{{TUR}}|| data-sort-value="15754053" | 15,754,053 || data-sort-value="2025-12-31" | 31 کانوونی یەکەمی 2025 || <ref name="TUR"/> |- | 2 || style="text-align:right;" | [[مۆسکۆ]]<ref group="تێبینی" name="mos"/> |{{RUS}}|| data-sort-value="13274285" | 13,274,285 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 3 || style="text-align:right;" | [[لەندەن]]<ref group="تێبینی" name="lon"/> |{{GBR}}|| data-sort-value="9089736" | 9,089,736 || data-sort-value="2024-06-30" | 30 حوزەیرانی 2024 || <ref name="GBR"/> |- | 4 || style="text-align:right;" | [[سەنت پیتەرزبورگ]] |{{RUS}}|| data-sort-value="5652922" | 5,652,922 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 5 || style="text-align:right;" | [[بەرلین]] |{{GER}}|| data-sort-value="3913644" | 3,913,644 || data-sort-value="2025-12-31" | 31 کانوونی یەکەمی 2025 || <ref name="BER"/> |- | 6 || style="text-align:right;" | [[مادرید]] |{{ESP}}|| data-sort-value="3506730" | 3,506,730 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="ESP"/> |- | 7 || style="text-align:right;" | [[کیێڤ]] |{{UKR}}|| data-sort-value="2952301" | 2,952,301 || data-sort-value="2022-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2022 || <ref name="UKR"/> |- | 8 || style="text-align:right;" | [[ڕۆما]] |{{ITA}}|| data-sort-value="2745062" | 2,745,062 || data-sort-value="2026-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2026 || <ref name="ITA"/> |- | 9 || style="text-align:right;" | [[باکۆ]] |{{AZE}}|| data-sort-value="2351300" | 2,351,300 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="AZE"/> |- | 10 || style="text-align:right;" | [[پاریس]] |{{FRA}}|| data-sort-value="2048472" | 2,048,472 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="FRA"/> |- | 11 || style="text-align:right;" | [[ڤیەننا]] |{{AUT}}|| data-sort-value="2041286" | 2,041,286 || data-sort-value="2026-07-01" | 1 تەمموزی 2026 || <ref name="AUT"/> |- | 12 || style="text-align:right;" | [[مینسک]] |{{BLR}}|| data-sort-value="1995091" | 1,995,091 || data-sort-value="2026-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2026 || <ref name="BLR"/> |- | 13 || style="text-align:right;" | [[هامبورگ]] |{{GER}}|| data-sort-value="1869786" | 1,869,786 || data-sort-value="2026-03-31" | 31 ئازاری 2026 || <ref name="HAM"/> |- | 14 || style="text-align:right;" | [[وارشۆ]] |{{POL}}|| data-sort-value="1866729" | 1,866,729 || data-sort-value="2025-12-31" | 31 کانوونی یەکەمی 2025 || <ref name="POL"/> |- | 15 || style="text-align:right;" | [[بارسێلۆنا]] |{{ESP}}|| data-sort-value="1731649" | 1,731,649 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="ESP"/> |- | 16 || style="text-align:right;" | [[بوخارێست]] |{{ROU}}|| data-sort-value="1709458" | 1,709,458 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="ROU"/> |- | 17 || style="text-align:right;" | [[بێلگراد]] |{{SRB}}|| data-sort-value="1681470" | 1,681,470 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="SRB"/> |- | 18 || style="text-align:right;" | [[بوداپێست]] |{{HUN}}|| data-sort-value="1675777" | 1,675,777 || data-sort-value="2026-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2026 || <ref name="HUN"/> |- | 19 || style="text-align:right;" | [[میونخ]] |{{GER}}|| data-sort-value="1505036" | 1,505,036 || data-sort-value="2025-12-31" | 31 کانوونی یەکەمی 2025 || <ref name="BAV"/> |- | 20 || style="text-align:right;" | [[خارکیڤ]] |{{UKR}}|| data-sort-value="1421225" | 1,421,225 || data-sort-value="2022-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2022 || <ref name="UKR"/> |- | 21 || style="text-align:right;" | [[پراگ]] |{{CZE}}|| data-sort-value="1407084" | 1,407,084 || data-sort-value="2026-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2026 || <ref name="CZE"/> |- | 22 || style="text-align:right;" | [[تبلیسی]] |{{GEO}}|| data-sort-value="1369356" | 1,369,356 || data-sort-value="2026-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2026 || <ref name="GEO"/> |- | 23 || style="text-align:right;" | [[میلان]] |{{ITA}}|| data-sort-value="1362863" | 1,362,863 || data-sort-value="2026-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2026 || <ref name="ITA"/> |- | 24 || style="text-align:right;" | [[کازان]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1329825" | 1,329,825 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 25 || style="text-align:right;" | [[سۆفیا]] |{{BUL}}|| data-sort-value="1303813" | 1,303,813 || data-sort-value="2025-12-31" | 31 کانوونی یەکەمی 2025 || <ref name="BGR"/> |- | 26 || style="text-align:right;" | [[نیژنی نۆڤگۆرۆد]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1198245" | 1,198,245 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 27 || style="text-align:right;" | [[بێرمینگهام]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1183618" | 1,183,618 || data-sort-value="2024-06-30" | 30 حوزەیرانی 2024 || <ref name="GBR"/> |- | 28 || style="text-align:right;" | [[ئوفا]] |{{GBR}}|| data-sort-value="1166098" | 1,166,098 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 29 || style="text-align:right;" | [[کراسنۆدار]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1154885" | 1,154,885 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 30 || style="text-align:right;" | [[سامارا]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1154223" | 1,154,223 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 31 || style="text-align:right;" | [[ئێرڤان]] |{{ARM}}|| data-sort-value="1149500" | 1,149,500 || data-sort-value="2026-07-01" | 1 تەمموزی 2026 || <ref name="ARM"/> |- | 32 || style="text-align:right;" | [[ڕۆستۆڤ لەسەر دۆن]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1143123" | 1,143,123 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 33 || style="text-align:right;" | [[ڤۆرۆنێژ]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1041722" | 1,041,722 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 34 || style="text-align:right;" | [[پێرم]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1027518" | 1,027,518 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 35 || style="text-align:right;" | [[کۆلن]] |{{GER}}|| data-sort-value="1025523" | 1,025,523 || data-sort-value="2025-12-31" | 31 کانوونی یەکەمی 2025 || <ref name="NRW"/> |- | 36 || style="text-align:right;" | [[ڤۆلگۆگراد]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1012219" | 1,012,219 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 37 || style="text-align:right;" | [[ئۆدێسا]] |{{UKR}}|| data-sort-value="1010537" | 1,010,537 || data-sort-value="2022-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2022 || <ref name="UKR"/> |- | 38 || style="text-align:right;" | [[ستۆکهۆڵم]] |{{SWE}}|| data-sort-value="1000962" | 1,000,962 || data-sort-value="2026-06-30" | 30 حوزەیرانی 2026 || <ref name="SWE"/> |} == تێبینییەکان == <references group="تێبینی"> <ref name="ist">ئیستەنبوڵ شارێکی بەسەر دوو کیشوەردایە؛ ناوەندی بازرگانی و مێژووییەکەی و دوو لەسەر سێی دانیشتووانەکەی لە ئەورووپادایە و ئەوەی ماوەتەوە لە ئاسیایە. کۆی گشتی (2025) = 15,754,053؛ ئەورووپا (25 ناوچە) = 10,056,797؛ ئاسیا (14 ناوچە) = 5,697,256.</ref> <ref name="mos">مۆسکۆ گەورەترین شارە کە بە تەواوی لە ئەورووپادایە.</ref> <ref name="lon">مەبەست لە [[لەندەنی گەورە]]یە، نەک [[شاری لەندەن]].</ref> </references> == پەراوێز == <references> <ref name="TUR">[https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=The-Results-of-Address-Based-Population-Registration-System-2025-53899&dil=2 «The Results of Address Based Population Registration System, 2025»]. ''Turkish Statistical Institute''. 9ی شوباتی 2026.</ref> <ref name="RUS">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx «Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года»] (بە ڕووسی). ''Russian Federal State Statistics Service''.</ref> <ref name="GBR">[https://www.ons.gov.uk/file?uri=/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/populationestimatesforukenglandandwalesscotlandandnorthernireland/mid2024/mye24tablesuk.xlsx «Mid-Year Population Estimates, United Kingdom, June 2024»]. ''Office for National Statistics''. 26ی ئەیلوولی 2025.</ref> <ref name="BER">[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/kommunalstatistik/einwohnerbestand-berlin «Einwohnerbestand Berlin»] (بە ئەڵمانی). ''Amt für Statistik Berlin-Brandenburg''.</ref> <ref name="ESP">[https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=525 «Municipal breakdown»]. ''Instituto Nacional de Estadística''.</ref> <ref name="UKR">[https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf «Number of Present Population of Ukraine, as of January 1»] (PDF). ''State Statistics Service of Ukraine''. 2022. ل. 35–47.</ref> <ref name="ITA">[https://esploradati.istat.it/databrowser/#/en/dw/categories/IT1,POP,1.0/POP_POPULATION/DCIS_POPRES1/IT1,22_289_DF_DCIS_POPRES1_25,1.0 «All municipalities by marital status: Population on 1st january»]. ''Italian National Institute of Statistics''.</ref> <ref name="AZE">[https://www.stat.gov.az/menu/6/statistical_yearbooks/source/demoqraphy_2025.pdf ''Demographic indicators of Azerbaijan''] (PDF) (چاپی 2025). باکۆ: ''State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan''.</ref> <ref name="FRA">[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8331297 «Estimation de la population au 1er janvier 2025»] (بە فەڕەنسی). ''Institut national de la statistique et des études économiques''. 14ی کانوونی دووەمی 2025.</ref> <ref name="AUT">[https://www.statistik.at/en/statistics/population-and-society/population/population-stock/population-at-beginning-of-year/quarter «Population at beginning of year/quarter»]. ''Statistics Austria''.</ref> <ref name="BLR">[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_163368/ «Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа»] (بە ڕووسی). ''National Statistical Committee of the Republic of Belarus''. 27ی ئازاری 2026.</ref> <ref name="HAM">[https://www.statistik-nord.de/zahlen-fakten/bevoelkerung «Bevölkerung: Die Bevölkerungsentwicklung in Hamburg 1. Quartal 2026»] (بە ئەڵمانی). ''Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein''. 7ی ئابی 2026.</ref> <ref name="POL">[https://stat.gov.pl/en/topics/population/population/population-size-and-structure-and-vital-statistics-in-poland-by-territorial-division-in-2025-as-of-31-december,3,39.html «Population. Size and structure and vital statistics in Poland by territorial division in 2025. As of 31 December (table IV)»]. ''Statistics Poland''. 29ی نیسانی 2026.</ref> <ref name="ROU">[http://statistici.insse.ro/tempoins/index.jsp?page=tempo3&lang=en&ind=POP105A «POP105A - Usually resident population by age group and ages, sex, urban/ rural area, macroregions, development regions and counties at January 1st»]. ''National Institute of Statistics (Romania)''. 20ی ئەیلوولی 2025.</ref> <ref name="SRB">[https://www.stat.gov.rs/en-us/oblasti/stanovnistvo/procene-stanovnistva/ «Municipalities and regions, 2025»]. ''Statistical Office of the Republic of Serbia''. 25ی کانوونی یەکەمی 2025.</ref> <ref name="HUN">[https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0037.html «Population by type of settlement, 1 January»]. ''Hungarian Central Statistical Office''.</ref> <ref name="BAV">[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?operation=result&code=12411-003r&leerzeilen=false&language=de «Ergebnis 12411-003r: Tabelle»] (بە ئەڵمانی). ''Bayerisches Landesamt für Statistik''.</ref> <ref name="CZE">[https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02 «Population in municipalities as at 1. 1»]. ''DataStat''. ''Czech Statistical Office''. 18ی ئایاری 2026.</ref> <ref name="GEO">[https://www.geostat.ge/en/modules/categories/41/population «Population: Population by cities and boroughs, as of 1 January»]. ''National Statistics Office of Georgia''.</ref> <ref name="BGR">[https://www.nsi.bg/en/statistical-data/206/651 «Population by districts, municipalities, place of residence and sex»]. ''National Statistical Institute''. 29ی نیسانی 2026.</ref> <ref name="ARM">[https://armstat.am/en/?nid=82&id=2826 «Permanent Population Figures of the Republic of Armenia, as of 1 July in 2026»] (بە ئینگلیزی و ئەرمەنی). ''Statistical Committee of Armenia''. 5ی ئابی 2026. ل. 4.</ref> <ref name="NRW">[https://statistik.nrw/gesellschaft-und-staat/gebiet-und-bevoelkerung/bevoelkerung/bevoelkerung-nach-gemeinden «Bevölkerung nach Gemeinden»] (بە ئەڵمانی). ''Statistisches Landesamt Nordrhein-Westfalen''.</ref> <ref name="SWE">[https://www.scb.se/en/finding-statistics/statistics-by-subject-area/population-and-living-conditions/population-composition-and-development/population-statistics/pong/tables-and-graphs/population-statistics---month-quarter-half-year/population-statistics---quarter-2-2026/ «Population statistics - Quarter 2, 2026»]. ''Statistics Sweden''. 21ی ئابی 2026.</ref> </references> [[پۆل:پێرستەکانی شارەکانی ئەورووپا]] 6k81x589azt99xwjeoupbcwebch0qha 1689793 1689792 2026-10-19T09:47:28Z Kushared 5048 Kushared پەڕەی [[لیستی شارەکانی ئەوروپا بەپێی ژمارەی دانیشتووان لە سنووری شارەکاندا]]ی گواستەوە بۆ [[پێرستی شارەکانی ئەورووپا بەپێی ژمارەی دانیشتووان لە سنووری شارەکاندا]] 1689792 wikitext text/x-wiki [[File:Historical_peninsula_and_modern_skyline_of_Istanbul.jpg|وێنۆک| ئاسمانی ئەستەنبوڵ]] ئەم پێرستە شارەکانی ئەورووپا بەپێی ژمارەی دانیشتووان لە سنووری شارەکاندا ڕیزبەند کردووە. گەورەترین شارەکانی [[ئەورووپا]] ژمارەی دانیشتوانی فەرمی زیاتر لە یەک ملیۆن کەسیان لە سنووری شارەکانیاندا هەیە. ئەم ڕیزبەندییانە لەسەر بنەمای دانیشتووانەکانە کە لە سنووری ئیدارەی شارەکاندا هەن، بە پێچەوانەی ناوچە شارییەکان یان ناوچە گەورەکان ، کە بەپێویستی دەزانرێت ژمارەی دانیشتووانیان زیاترە لە شارەکانی ناوەڕۆکیان. سنووری شارێک بە شێوەیەکی تایبەت دەتوانێت جیاوازییەکی زۆری لەگەڵ قەبارەی ناوچەی پارێزگای شارەکەدا هەبێت، بۆیە ڕەنگە ژمارەکانی ئەم لیستە دیدێکی ورد لە ژمارەی دانیشتوانی بەراوردکاری ناوچە شارییە جیاوازەکان نەدەن و پێویستە بە وریاییەوە مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت. بۆ نموونە ناوچەی گەورەی پاریس چوارەم ژمارەی دانیشتووانی ئەوروپایە، بەڵام پێناسەکردنی توندی سنووری ئیداری [[پاریس|شاری پاریس]] لە ئەنجامدا ژمارەی دانیشتووانی زۆر کەمتر دەبێتەوە. == گەورەترین شارەکان == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! ڕیزبەند ! شار !وڵات ! دانیشتووانی فەرمی ! ڕێکەوت ! ژێدەر |- | 1 || style="text-align:right;" | [[ئیستەنبوڵ]]<ref group="تێبینی" name="ist"/> |{{TUR}}|| data-sort-value="15754053" | 15,754,053 || data-sort-value="2025-12-31" | 31 کانوونی یەکەمی 2025 || <ref name="TUR"/> |- | 2 || style="text-align:right;" | [[مۆسکۆ]]<ref group="تێبینی" name="mos"/> |{{RUS}}|| data-sort-value="13274285" | 13,274,285 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 3 || style="text-align:right;" | [[لەندەن]]<ref group="تێبینی" name="lon"/> |{{GBR}}|| data-sort-value="9089736" | 9,089,736 || data-sort-value="2024-06-30" | 30 حوزەیرانی 2024 || <ref name="GBR"/> |- | 4 || style="text-align:right;" | [[سەنت پیتەرزبورگ]] |{{RUS}}|| data-sort-value="5652922" | 5,652,922 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 5 || style="text-align:right;" | [[بەرلین]] |{{GER}}|| data-sort-value="3913644" | 3,913,644 || data-sort-value="2025-12-31" | 31 کانوونی یەکەمی 2025 || <ref name="BER"/> |- | 6 || style="text-align:right;" | [[مادرید]] |{{ESP}}|| data-sort-value="3506730" | 3,506,730 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="ESP"/> |- | 7 || style="text-align:right;" | [[کیێڤ]] |{{UKR}}|| data-sort-value="2952301" | 2,952,301 || data-sort-value="2022-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2022 || <ref name="UKR"/> |- | 8 || style="text-align:right;" | [[ڕۆما]] |{{ITA}}|| data-sort-value="2745062" | 2,745,062 || data-sort-value="2026-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2026 || <ref name="ITA"/> |- | 9 || style="text-align:right;" | [[باکۆ]] |{{AZE}}|| data-sort-value="2351300" | 2,351,300 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="AZE"/> |- | 10 || style="text-align:right;" | [[پاریس]] |{{FRA}}|| data-sort-value="2048472" | 2,048,472 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="FRA"/> |- | 11 || style="text-align:right;" | [[ڤیەننا]] |{{AUT}}|| data-sort-value="2041286" | 2,041,286 || data-sort-value="2026-07-01" | 1 تەمموزی 2026 || <ref name="AUT"/> |- | 12 || style="text-align:right;" | [[مینسک]] |{{BLR}}|| data-sort-value="1995091" | 1,995,091 || data-sort-value="2026-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2026 || <ref name="BLR"/> |- | 13 || style="text-align:right;" | [[هامبورگ]] |{{GER}}|| data-sort-value="1869786" | 1,869,786 || data-sort-value="2026-03-31" | 31 ئازاری 2026 || <ref name="HAM"/> |- | 14 || style="text-align:right;" | [[وارشۆ]] |{{POL}}|| data-sort-value="1866729" | 1,866,729 || data-sort-value="2025-12-31" | 31 کانوونی یەکەمی 2025 || <ref name="POL"/> |- | 15 || style="text-align:right;" | [[بارسێلۆنا]] |{{ESP}}|| data-sort-value="1731649" | 1,731,649 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="ESP"/> |- | 16 || style="text-align:right;" | [[بوخارێست]] |{{ROU}}|| data-sort-value="1709458" | 1,709,458 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="ROU"/> |- | 17 || style="text-align:right;" | [[بێلگراد]] |{{SRB}}|| data-sort-value="1681470" | 1,681,470 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="SRB"/> |- | 18 || style="text-align:right;" | [[بوداپێست]] |{{HUN}}|| data-sort-value="1675777" | 1,675,777 || data-sort-value="2026-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2026 || <ref name="HUN"/> |- | 19 || style="text-align:right;" | [[میونخ]] |{{GER}}|| data-sort-value="1505036" | 1,505,036 || data-sort-value="2025-12-31" | 31 کانوونی یەکەمی 2025 || <ref name="BAV"/> |- | 20 || style="text-align:right;" | [[خارکیڤ]] |{{UKR}}|| data-sort-value="1421225" | 1,421,225 || data-sort-value="2022-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2022 || <ref name="UKR"/> |- | 21 || style="text-align:right;" | [[پراگ]] |{{CZE}}|| data-sort-value="1407084" | 1,407,084 || data-sort-value="2026-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2026 || <ref name="CZE"/> |- | 22 || style="text-align:right;" | [[تبلیسی]] |{{GEO}}|| data-sort-value="1369356" | 1,369,356 || data-sort-value="2026-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2026 || <ref name="GEO"/> |- | 23 || style="text-align:right;" | [[میلان]] |{{ITA}}|| data-sort-value="1362863" | 1,362,863 || data-sort-value="2026-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2026 || <ref name="ITA"/> |- | 24 || style="text-align:right;" | [[کازان]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1329825" | 1,329,825 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 25 || style="text-align:right;" | [[سۆفیا]] |{{BUL}}|| data-sort-value="1303813" | 1,303,813 || data-sort-value="2025-12-31" | 31 کانوونی یەکەمی 2025 || <ref name="BGR"/> |- | 26 || style="text-align:right;" | [[نیژنی نۆڤگۆرۆد]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1198245" | 1,198,245 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 27 || style="text-align:right;" | [[بێرمینگهام]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1183618" | 1,183,618 || data-sort-value="2024-06-30" | 30 حوزەیرانی 2024 || <ref name="GBR"/> |- | 28 || style="text-align:right;" | [[ئوفا]] |{{GBR}}|| data-sort-value="1166098" | 1,166,098 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 29 || style="text-align:right;" | [[کراسنۆدار]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1154885" | 1,154,885 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 30 || style="text-align:right;" | [[سامارا]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1154223" | 1,154,223 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 31 || style="text-align:right;" | [[ئێرڤان]] |{{ARM}}|| data-sort-value="1149500" | 1,149,500 || data-sort-value="2026-07-01" | 1 تەمموزی 2026 || <ref name="ARM"/> |- | 32 || style="text-align:right;" | [[ڕۆستۆڤ لەسەر دۆن]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1143123" | 1,143,123 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 33 || style="text-align:right;" | [[ڤۆرۆنێژ]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1041722" | 1,041,722 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 34 || style="text-align:right;" | [[پێرم]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1027518" | 1,027,518 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 35 || style="text-align:right;" | [[کۆلن]] |{{GER}}|| data-sort-value="1025523" | 1,025,523 || data-sort-value="2025-12-31" | 31 کانوونی یەکەمی 2025 || <ref name="NRW"/> |- | 36 || style="text-align:right;" | [[ڤۆلگۆگراد]] |{{RUS}}|| data-sort-value="1012219" | 1,012,219 || data-sort-value="2025-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2025 || <ref name="RUS"/> |- | 37 || style="text-align:right;" | [[ئۆدێسا]] |{{UKR}}|| data-sort-value="1010537" | 1,010,537 || data-sort-value="2022-01-01" | 1 کانوونی دووەمی 2022 || <ref name="UKR"/> |- | 38 || style="text-align:right;" | [[ستۆکهۆڵم]] |{{SWE}}|| data-sort-value="1000962" | 1,000,962 || data-sort-value="2026-06-30" | 30 حوزەیرانی 2026 || <ref name="SWE"/> |} == تێبینییەکان == <references group="تێبینی"> <ref name="ist">ئیستەنبوڵ شارێکی بەسەر دوو کیشوەردایە؛ ناوەندی بازرگانی و مێژووییەکەی و دوو لەسەر سێی دانیشتووانەکەی لە ئەورووپادایە و ئەوەی ماوەتەوە لە ئاسیایە. کۆی گشتی (2025) = 15,754,053؛ ئەورووپا (25 ناوچە) = 10,056,797؛ ئاسیا (14 ناوچە) = 5,697,256.</ref> <ref name="mos">مۆسکۆ گەورەترین شارە کە بە تەواوی لە ئەورووپادایە.</ref> <ref name="lon">مەبەست لە [[لەندەنی گەورە]]یە، نەک [[شاری لەندەن]].</ref> </references> == پەراوێز == <references> <ref name="TUR">[https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=The-Results-of-Address-Based-Population-Registration-System-2025-53899&dil=2 «The Results of Address Based Population Registration System, 2025»]. ''Turkish Statistical Institute''. 9ی شوباتی 2026.</ref> <ref name="RUS">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx «Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года»] (بە ڕووسی). ''Russian Federal State Statistics Service''.</ref> <ref name="GBR">[https://www.ons.gov.uk/file?uri=/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/populationestimatesforukenglandandwalesscotlandandnorthernireland/mid2024/mye24tablesuk.xlsx «Mid-Year Population Estimates, United Kingdom, June 2024»]. ''Office for National Statistics''. 26ی ئەیلوولی 2025.</ref> <ref name="BER">[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/kommunalstatistik/einwohnerbestand-berlin «Einwohnerbestand Berlin»] (بە ئەڵمانی). ''Amt für Statistik Berlin-Brandenburg''.</ref> <ref name="ESP">[https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=525 «Municipal breakdown»]. ''Instituto Nacional de Estadística''.</ref> <ref name="UKR">[https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf «Number of Present Population of Ukraine, as of January 1»] (PDF). ''State Statistics Service of Ukraine''. 2022. ل. 35–47.</ref> <ref name="ITA">[https://esploradati.istat.it/databrowser/#/en/dw/categories/IT1,POP,1.0/POP_POPULATION/DCIS_POPRES1/IT1,22_289_DF_DCIS_POPRES1_25,1.0 «All municipalities by marital status: Population on 1st january»]. ''Italian National Institute of Statistics''.</ref> <ref name="AZE">[https://www.stat.gov.az/menu/6/statistical_yearbooks/source/demoqraphy_2025.pdf ''Demographic indicators of Azerbaijan''] (PDF) (چاپی 2025). باکۆ: ''State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan''.</ref> <ref name="FRA">[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8331297 «Estimation de la population au 1er janvier 2025»] (بە فەڕەنسی). ''Institut national de la statistique et des études économiques''. 14ی کانوونی دووەمی 2025.</ref> <ref name="AUT">[https://www.statistik.at/en/statistics/population-and-society/population/population-stock/population-at-beginning-of-year/quarter «Population at beginning of year/quarter»]. ''Statistics Austria''.</ref> <ref name="BLR">[https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_163368/ «Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа»] (بە ڕووسی). ''National Statistical Committee of the Republic of Belarus''. 27ی ئازاری 2026.</ref> <ref name="HAM">[https://www.statistik-nord.de/zahlen-fakten/bevoelkerung «Bevölkerung: Die Bevölkerungsentwicklung in Hamburg 1. Quartal 2026»] (بە ئەڵمانی). ''Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein''. 7ی ئابی 2026.</ref> <ref name="POL">[https://stat.gov.pl/en/topics/population/population/population-size-and-structure-and-vital-statistics-in-poland-by-territorial-division-in-2025-as-of-31-december,3,39.html «Population. Size and structure and vital statistics in Poland by territorial division in 2025. As of 31 December (table IV)»]. ''Statistics Poland''. 29ی نیسانی 2026.</ref> <ref name="ROU">[http://statistici.insse.ro/tempoins/index.jsp?page=tempo3&lang=en&ind=POP105A «POP105A - Usually resident population by age group and ages, sex, urban/ rural area, macroregions, development regions and counties at January 1st»]. ''National Institute of Statistics (Romania)''. 20ی ئەیلوولی 2025.</ref> <ref name="SRB">[https://www.stat.gov.rs/en-us/oblasti/stanovnistvo/procene-stanovnistva/ «Municipalities and regions, 2025»]. ''Statistical Office of the Republic of Serbia''. 25ی کانوونی یەکەمی 2025.</ref> <ref name="HUN">[https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0037.html «Population by type of settlement, 1 January»]. ''Hungarian Central Statistical Office''.</ref> <ref name="BAV">[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?operation=result&code=12411-003r&leerzeilen=false&language=de «Ergebnis 12411-003r: Tabelle»] (بە ئەڵمانی). ''Bayerisches Landesamt für Statistik''.</ref> <ref name="CZE">[https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02 «Population in municipalities as at 1. 1»]. ''DataStat''. ''Czech Statistical Office''. 18ی ئایاری 2026.</ref> <ref name="GEO">[https://www.geostat.ge/en/modules/categories/41/population «Population: Population by cities and boroughs, as of 1 January»]. ''National Statistics Office of Georgia''.</ref> <ref name="BGR">[https://www.nsi.bg/en/statistical-data/206/651 «Population by districts, municipalities, place of residence and sex»]. ''National Statistical Institute''. 29ی نیسانی 2026.</ref> <ref name="ARM">[https://armstat.am/en/?nid=82&id=2826 «Permanent Population Figures of the Republic of Armenia, as of 1 July in 2026»] (بە ئینگلیزی و ئەرمەنی). ''Statistical Committee of Armenia''. 5ی ئابی 2026. ل. 4.</ref> <ref name="NRW">[https://statistik.nrw/gesellschaft-und-staat/gebiet-und-bevoelkerung/bevoelkerung/bevoelkerung-nach-gemeinden «Bevölkerung nach Gemeinden»] (بە ئەڵمانی). ''Statistisches Landesamt Nordrhein-Westfalen''.</ref> <ref name="SWE">[https://www.scb.se/en/finding-statistics/statistics-by-subject-area/population-and-living-conditions/population-composition-and-development/population-statistics/pong/tables-and-graphs/population-statistics---month-quarter-half-year/population-statistics---quarter-2-2026/ «Population statistics - Quarter 2, 2026»]. ''Statistics Sweden''. 21ی ئابی 2026.</ref> </references> [[پۆل:پێرستەکانی شارەکانی ئەورووپا]] 6k81x589azt99xwjeoupbcwebch0qha 0 305515 1689794 2026-10-19T09:47:29Z Kushared 5048 Kushared پەڕەی [[لیستی شارەکانی ئەوروپا بەپێی ژمارەی دانیشتووان لە سنووری شارەکاندا]]ی گواستەوە بۆ [[پێرستی شارەکانی ئەورووپا بەپێی ژمارەی دانیشتووان لە سنووری شارەکاندا]] 1689794 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[پێرستی شارەکانی ئەورووپا بەپێی ژمارەی دانیشتووان لە سنووری شارەکاندا]] 4z1t2c4mxbn73ykhfe0ilxnqetc5fnb 0 305516 1689795 2026-10-19T09:56:37Z Shaween 18477 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1375829905|Nobel Foundation]]» 1689795 wikitext text/x-wiki    '''دامەزراوەی نۆبڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2000-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19}}</ref> ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.<ref name="NF"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19 |quote=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}</ref> هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات. == مێژوو == {{سەرەکی|Alfred Nobel}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2001-12-08 |ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 June 2016 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-06-29 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.<ref name="sweden1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 August 2010 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.<ref name="autogenerated1" /> هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1981 |ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2010-07-12 |وێبگە=[[Metapress]]}}</ref> نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|Alfred Nobel's [[will (law)|will]] from 25 November 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|"The whole of my remaining realizable estate shall be dealt with in the following way:<br /> The capital shall be invested by my executors in safe securities and shall constitute a fund, the interest on which shall be annually distributed in the form of prizes to those who, during the preceding year, shall have conferred the greatest benefit on mankind. The said interest shall be divided into five equal parts, which shall be apportioned as follows: one part to the person who shall have made the most important discovery or invention within the field of physics; one part to the person who shall have made the most important chemical discovery or improvement; one part to the person who shall have made the most important discovery within the domain of physiology or medicine; one part to the person who shall have produced in the field of literature the most outstanding work of an idealistic tendency; and one part to the person who shall have done the most or the best work for fraternity among nations, for the abolition or reduction of standing armies and for the holding and promotion of [[peace congress]]es. The prizes for physics and chemistry shall be awarded by the Swedish Academy of Sciences; that for physiological or medical works by Karolinska Institutet in Stockholm; that for literature by the Academy in Stockholm; and that for champions of peace by a committee of five persons to be elected by the Norwegian Storting. It is my expressed wish that in awarding the prizes no consideration whatever shall be given to the nationality of the candidates, so that the most worthy shall receive the prize, whether he be Scandinavian or not."|20|20|[[Alfred Nobel]], Alfred Nobel's Will<ref name="thelocal1"/><ref name=fullNobelwill>[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html "Alfred Nobel's Will"], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).</ref>}} جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 October 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref>"First Nobel Prizes: December 10, 1901", ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&day=10272975&cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. </ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/}}</ref> === دامەزراوەی نۆبڵ === [[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]] دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2007-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-26 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.<ref name="NF" /> لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.<ref name="nobelprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1999-10-13 |ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.<ref name="nobelprize1" /> بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.<ref name="sweden1" /> هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref name="BritannicaWill" /><ref>{{Cite book|last=Feldman|first=Burton|url=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&q=The+Nobel+prize+history|title=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|publisher=Arcade|year=2000|isbn=9781559705929|access-date=2010-01-15}}</ref> دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2008-12-31 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-07-16 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .<ref name="nobelprize1" /> بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.<ref name="NF1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/}}</ref> دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.<ref name="NF1" /> دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج . == سیمپۆزیۆمی نۆبڵ == لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی "تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە".<ref name="nobelSymposia"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-12 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-28}}</ref> سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-05-14 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.<ref name="nobelSymposia" /> == خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا == پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی "خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=nanoPRwire |ڕێکەوت=2007-09-24 |ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 April 2008 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-18}}</ref> دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ. لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون. == هەروەها سەیری بکە == * لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ * ڕاگنار سۆلمان * لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان * کۆنفرانسی نۆبڵ * دامەزراوەی گورگ == تێبینی == {{تێبینییەکان}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان|2}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} * [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ "2007 Nobel Conference"] – Official site of the "2007 Nobel Conference" at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October, * [http://nobelprize.org/ "The Nobel Foundation"] – Official site of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ "Nobel Symposia"] – Official webpage of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html "The Will of Alfred Nobel"] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt. {{خەڵاتەکانی نۆبێل}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3je4xmcqrorjljzu5udf4zkra62n54l 1689796 1689795 2026-10-19T10:10:06Z Shaween 18477 1689796 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = دامەزراوەی نۆبڵ | logo = Nobelstiftung logo.svg | logo_size = 120px | logo_caption = The Nobel Foundation crest<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/annual_review_13_sv.pdf|title=Nobelstiftelsen Verksamhetsberättelse 2013|website=www.nobelprize.org|publisher=Nobel Foundation|language=sv}}</ref> | image_size = 150px | formation = {{start date and age|1900|6|29|df=y}} | headquarters = [[Stockholm]], Sweden | leader_title = | leader_name = | membership = | website = {{URL|https://nobelprize.org/the-nobel-prize-organisation/the-nobel-foundation/|nobelprize.org/the-nobel-foundation}} }}    '''دامەزراوەی نۆبڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2000-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19}}</ref> ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.<ref name="NF"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19 |quote=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}</ref> هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات. == مێژوو == {{سەرەکی|Alfred Nobel}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2001-12-08 |ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 June 2016 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-06-29 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.<ref name="sweden1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 August 2010 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.<ref name="autogenerated1" /> هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1981 |ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2010-07-12 |وێبگە=[[Metapress]]}}</ref> نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|Alfred Nobel's [[will (law)|will]] from 25 November 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|"The whole of my remaining realizable estate shall be dealt with in the following way:<br /> The capital shall be invested by my executors in safe securities and shall constitute a fund, the interest on which shall be annually distributed in the form of prizes to those who, during the preceding year, shall have conferred the greatest benefit on mankind. The said interest shall be divided into five equal parts, which shall be apportioned as follows: one part to the person who shall have made the most important discovery or invention within the field of physics; one part to the person who shall have made the most important chemical discovery or improvement; one part to the person who shall have made the most important discovery within the domain of physiology or medicine; one part to the person who shall have produced in the field of literature the most outstanding work of an idealistic tendency; and one part to the person who shall have done the most or the best work for fraternity among nations, for the abolition or reduction of standing armies and for the holding and promotion of [[peace congress]]es. The prizes for physics and chemistry shall be awarded by the Swedish Academy of Sciences; that for physiological or medical works by Karolinska Institutet in Stockholm; that for literature by the Academy in Stockholm; and that for champions of peace by a committee of five persons to be elected by the Norwegian Storting. It is my expressed wish that in awarding the prizes no consideration whatever shall be given to the nationality of the candidates, so that the most worthy shall receive the prize, whether he be Scandinavian or not."|20|20|[[Alfred Nobel]], Alfred Nobel's Will<ref name="thelocal1"/><ref name=fullNobelwill>[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html "Alfred Nobel's Will"], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).</ref>}} جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 October 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref>"First Nobel Prizes: December 10, 1901", ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&day=10272975&cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. </ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/}}</ref> === دامەزراوەی نۆبڵ === [[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]] دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2007-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-26 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.<ref name="NF" /> لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.<ref name="nobelprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1999-10-13 |ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.<ref name="nobelprize1" /> بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.<ref name="sweden1" /> هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref name="BritannicaWill" /><ref>{{Cite book|last=Feldman|first=Burton|url=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&q=The+Nobel+prize+history|title=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|publisher=Arcade|year=2000|isbn=9781559705929|access-date=2010-01-15}}</ref> دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2008-12-31 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-07-16 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .<ref name="nobelprize1" /> بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.<ref name="NF1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/}}</ref> دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.<ref name="NF1" /> دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج . == سیمپۆزیۆمی نۆبڵ == لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی "تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە".<ref name="nobelSymposia"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-12 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-28}}</ref> سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-05-14 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.<ref name="nobelSymposia" /> == خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا == پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی "خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=nanoPRwire |ڕێکەوت=2007-09-24 |ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 April 2008 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-18}}</ref> دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ. لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون. == هەروەها سەیری بکە == * لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ * ڕاگنار سۆلمان * لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان * کۆنفرانسی نۆبڵ * دامەزراوەی گورگ == تێبینی == {{تێبینییەکان}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان|2}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} * [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ "2007 Nobel Conference"] – Official site of the "2007 Nobel Conference" at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October, * [http://nobelprize.org/ "The Nobel Foundation"] – Official site of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ "Nobel Symposia"] – Official webpage of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html "The Will of Alfred Nobel"] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt. {{خەڵاتەکانی نۆبێل}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] d1ce0wvkn8zlnmx7oslcra9fgysyi8y 1689797 1689796 2026-10-19T10:10:35Z Shaween 18477 1689797 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = دامەزراوەی نۆبڵ | logo = Nobelstiftung logo.svg | logo_size = 120px | logo_caption = نیشانی دامەزراوەی نۆبڵ<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/annual_review_13_sv.pdf|title=Nobelstiftelsen Verksamhetsberättelse 2013|website=www.nobelprize.org|publisher=Nobel Foundation|language=sv}}</ref> | image_size = 150px | formation = {{start date and age|1900|6|29|df=y}} | headquarters = [[Stockholm]], Sweden | leader_title = | leader_name = | membership = | website = {{URL|https://nobelprize.org/the-nobel-prize-organisation/the-nobel-foundation/|nobelprize.org/the-nobel-foundation}} }}    '''دامەزراوەی نۆبڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2000-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19}}</ref> ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.<ref name="NF"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19 |quote=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}</ref> هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات. == مێژوو == {{سەرەکی|Alfred Nobel}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2001-12-08 |ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 June 2016 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-06-29 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.<ref name="sweden1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 August 2010 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.<ref name="autogenerated1" /> هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1981 |ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2010-07-12 |وێبگە=[[Metapress]]}}</ref> نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|Alfred Nobel's [[will (law)|will]] from 25 November 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|"The whole of my remaining realizable estate shall be dealt with in the following way:<br /> The capital shall be invested by my executors in safe securities and shall constitute a fund, the interest on which shall be annually distributed in the form of prizes to those who, during the preceding year, shall have conferred the greatest benefit on mankind. The said interest shall be divided into five equal parts, which shall be apportioned as follows: one part to the person who shall have made the most important discovery or invention within the field of physics; one part to the person who shall have made the most important chemical discovery or improvement; one part to the person who shall have made the most important discovery within the domain of physiology or medicine; one part to the person who shall have produced in the field of literature the most outstanding work of an idealistic tendency; and one part to the person who shall have done the most or the best work for fraternity among nations, for the abolition or reduction of standing armies and for the holding and promotion of [[peace congress]]es. The prizes for physics and chemistry shall be awarded by the Swedish Academy of Sciences; that for physiological or medical works by Karolinska Institutet in Stockholm; that for literature by the Academy in Stockholm; and that for champions of peace by a committee of five persons to be elected by the Norwegian Storting. It is my expressed wish that in awarding the prizes no consideration whatever shall be given to the nationality of the candidates, so that the most worthy shall receive the prize, whether he be Scandinavian or not."|20|20|[[Alfred Nobel]], Alfred Nobel's Will<ref name="thelocal1"/><ref name=fullNobelwill>[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html "Alfred Nobel's Will"], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).</ref>}} جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 October 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref>"First Nobel Prizes: December 10, 1901", ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&day=10272975&cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. </ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/}}</ref> === دامەزراوەی نۆبڵ === [[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]] دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2007-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-26 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.<ref name="NF" /> لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.<ref name="nobelprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1999-10-13 |ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.<ref name="nobelprize1" /> بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.<ref name="sweden1" /> هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref name="BritannicaWill" /><ref>{{Cite book|last=Feldman|first=Burton|url=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&q=The+Nobel+prize+history|title=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|publisher=Arcade|year=2000|isbn=9781559705929|access-date=2010-01-15}}</ref> دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2008-12-31 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-07-16 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .<ref name="nobelprize1" /> بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.<ref name="NF1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/}}</ref> دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.<ref name="NF1" /> دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج . == سیمپۆزیۆمی نۆبڵ == لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی "تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە".<ref name="nobelSymposia"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-12 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-28}}</ref> سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-05-14 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.<ref name="nobelSymposia" /> == خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا == پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی "خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=nanoPRwire |ڕێکەوت=2007-09-24 |ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 April 2008 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-18}}</ref> دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ. لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون. == هەروەها سەیری بکە == * لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ * ڕاگنار سۆلمان * لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان * کۆنفرانسی نۆبڵ * دامەزراوەی گورگ == تێبینی == {{تێبینییەکان}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان|2}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} * [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ "2007 Nobel Conference"] – Official site of the "2007 Nobel Conference" at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October, * [http://nobelprize.org/ "The Nobel Foundation"] – Official site of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ "Nobel Symposia"] – Official webpage of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html "The Will of Alfred Nobel"] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt. {{خەڵاتەکانی نۆبێل}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4uxhckxixzznz9v95wi4aq490ecnv8s 1689798 1689797 2026-10-19T10:11:26Z Shaween 18477 /* مێژوو */ 1689798 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = دامەزراوەی نۆبڵ | logo = Nobelstiftung logo.svg | logo_size = 120px | logo_caption = نیشانی دامەزراوەی نۆبڵ<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/annual_review_13_sv.pdf|title=Nobelstiftelsen Verksamhetsberättelse 2013|website=www.nobelprize.org|publisher=Nobel Foundation|language=sv}}</ref> | image_size = 150px | formation = {{start date and age|1900|6|29|df=y}} | headquarters = [[Stockholm]], Sweden | leader_title = | leader_name = | membership = | website = {{URL|https://nobelprize.org/the-nobel-prize-organisation/the-nobel-foundation/|nobelprize.org/the-nobel-foundation}} }}    '''دامەزراوەی نۆبڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2000-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19}}</ref> ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.<ref name="NF"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19 |quote=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}</ref> هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات. == مێژوو == {{سەرەکی|ئەلفرێد نۆبێل}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2001-12-08 |ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 June 2016 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-06-29 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.<ref name="sweden1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 August 2010 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.<ref name="autogenerated1" /> هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1981 |ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2010-07-12 |وێبگە=[[Metapress]]}}</ref> نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|Alfred Nobel's [[will (law)|will]] from 25 November 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|"The whole of my remaining realizable estate shall be dealt with in the following way:<br /> The capital shall be invested by my executors in safe securities and shall constitute a fund, the interest on which shall be annually distributed in the form of prizes to those who, during the preceding year, shall have conferred the greatest benefit on mankind. The said interest shall be divided into five equal parts, which shall be apportioned as follows: one part to the person who shall have made the most important discovery or invention within the field of physics; one part to the person who shall have made the most important chemical discovery or improvement; one part to the person who shall have made the most important discovery within the domain of physiology or medicine; one part to the person who shall have produced in the field of literature the most outstanding work of an idealistic tendency; and one part to the person who shall have done the most or the best work for fraternity among nations, for the abolition or reduction of standing armies and for the holding and promotion of [[peace congress]]es. The prizes for physics and chemistry shall be awarded by the Swedish Academy of Sciences; that for physiological or medical works by Karolinska Institutet in Stockholm; that for literature by the Academy in Stockholm; and that for champions of peace by a committee of five persons to be elected by the Norwegian Storting. It is my expressed wish that in awarding the prizes no consideration whatever shall be given to the nationality of the candidates, so that the most worthy shall receive the prize, whether he be Scandinavian or not."|20|20|[[Alfred Nobel]], Alfred Nobel's Will<ref name="thelocal1"/><ref name=fullNobelwill>[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html "Alfred Nobel's Will"], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).</ref>}} جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 October 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref>"First Nobel Prizes: December 10, 1901", ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&day=10272975&cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. </ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/}}</ref> === دامەزراوەی نۆبڵ === [[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]] دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2007-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-26 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.<ref name="NF" /> لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.<ref name="nobelprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1999-10-13 |ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.<ref name="nobelprize1" /> بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.<ref name="sweden1" /> هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref name="BritannicaWill" /><ref>{{Cite book|last=Feldman|first=Burton|url=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&q=The+Nobel+prize+history|title=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|publisher=Arcade|year=2000|isbn=9781559705929|access-date=2010-01-15}}</ref> دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2008-12-31 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-07-16 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .<ref name="nobelprize1" /> بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.<ref name="NF1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/}}</ref> دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.<ref name="NF1" /> دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج . == سیمپۆزیۆمی نۆبڵ == لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی "تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە".<ref name="nobelSymposia"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-12 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-28}}</ref> سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-05-14 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.<ref name="nobelSymposia" /> == خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا == پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی "خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=nanoPRwire |ڕێکەوت=2007-09-24 |ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 April 2008 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-18}}</ref> دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ. لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون. == هەروەها سەیری بکە == * لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ * ڕاگنار سۆلمان * لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان * کۆنفرانسی نۆبڵ * دامەزراوەی گورگ == تێبینی == {{تێبینییەکان}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان|2}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} * [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ "2007 Nobel Conference"] – Official site of the "2007 Nobel Conference" at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October, * [http://nobelprize.org/ "The Nobel Foundation"] – Official site of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ "Nobel Symposia"] – Official webpage of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html "The Will of Alfred Nobel"] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt. {{خەڵاتەکانی نۆبێل}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] q0h43asfsofyml59881jyiry8qa8op7 1689799 1689798 2026-10-19T10:12:23Z Shaween 18477 Shaween پەڕەی [[دامەزراوەی نۆبڵ]]ی گواستەوە بۆ [[دامەزراوەی نۆبێڵ]]: ناوی شیاوتر 1689798 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = دامەزراوەی نۆبڵ | logo = Nobelstiftung logo.svg | logo_size = 120px | logo_caption = نیشانی دامەزراوەی نۆبڵ<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/annual_review_13_sv.pdf|title=Nobelstiftelsen Verksamhetsberättelse 2013|website=www.nobelprize.org|publisher=Nobel Foundation|language=sv}}</ref> | image_size = 150px | formation = {{start date and age|1900|6|29|df=y}} | headquarters = [[Stockholm]], Sweden | leader_title = | leader_name = | membership = | website = {{URL|https://nobelprize.org/the-nobel-prize-organisation/the-nobel-foundation/|nobelprize.org/the-nobel-foundation}} }}    '''دامەزراوەی نۆبڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2000-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19}}</ref> ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.<ref name="NF"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19 |quote=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}</ref> هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات. == مێژوو == {{سەرەکی|ئەلفرێد نۆبێل}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2001-12-08 |ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 June 2016 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-06-29 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.<ref name="sweden1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 August 2010 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.<ref name="autogenerated1" /> هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1981 |ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2010-07-12 |وێبگە=[[Metapress]]}}</ref> نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|Alfred Nobel's [[will (law)|will]] from 25 November 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|"The whole of my remaining realizable estate shall be dealt with in the following way:<br /> The capital shall be invested by my executors in safe securities and shall constitute a fund, the interest on which shall be annually distributed in the form of prizes to those who, during the preceding year, shall have conferred the greatest benefit on mankind. The said interest shall be divided into five equal parts, which shall be apportioned as follows: one part to the person who shall have made the most important discovery or invention within the field of physics; one part to the person who shall have made the most important chemical discovery or improvement; one part to the person who shall have made the most important discovery within the domain of physiology or medicine; one part to the person who shall have produced in the field of literature the most outstanding work of an idealistic tendency; and one part to the person who shall have done the most or the best work for fraternity among nations, for the abolition or reduction of standing armies and for the holding and promotion of [[peace congress]]es. The prizes for physics and chemistry shall be awarded by the Swedish Academy of Sciences; that for physiological or medical works by Karolinska Institutet in Stockholm; that for literature by the Academy in Stockholm; and that for champions of peace by a committee of five persons to be elected by the Norwegian Storting. It is my expressed wish that in awarding the prizes no consideration whatever shall be given to the nationality of the candidates, so that the most worthy shall receive the prize, whether he be Scandinavian or not."|20|20|[[Alfred Nobel]], Alfred Nobel's Will<ref name="thelocal1"/><ref name=fullNobelwill>[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html "Alfred Nobel's Will"], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).</ref>}} جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 October 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref>"First Nobel Prizes: December 10, 1901", ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&day=10272975&cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. </ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/}}</ref> === دامەزراوەی نۆبڵ === [[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]] دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2007-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-26 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.<ref name="NF" /> لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.<ref name="nobelprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1999-10-13 |ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.<ref name="nobelprize1" /> بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.<ref name="sweden1" /> هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref name="BritannicaWill" /><ref>{{Cite book|last=Feldman|first=Burton|url=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&q=The+Nobel+prize+history|title=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|publisher=Arcade|year=2000|isbn=9781559705929|access-date=2010-01-15}}</ref> دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2008-12-31 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-07-16 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .<ref name="nobelprize1" /> بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.<ref name="NF1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/}}</ref> دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.<ref name="NF1" /> دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج . == سیمپۆزیۆمی نۆبڵ == لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی "تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە".<ref name="nobelSymposia"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-12 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-28}}</ref> سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-05-14 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.<ref name="nobelSymposia" /> == خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا == پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی "خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=nanoPRwire |ڕێکەوت=2007-09-24 |ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 April 2008 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-18}}</ref> دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ. لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون. == هەروەها سەیری بکە == * لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ * ڕاگنار سۆلمان * لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان * کۆنفرانسی نۆبڵ * دامەزراوەی گورگ == تێبینی == {{تێبینییەکان}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان|2}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} * [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ "2007 Nobel Conference"] – Official site of the "2007 Nobel Conference" at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October, * [http://nobelprize.org/ "The Nobel Foundation"] – Official site of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ "Nobel Symposia"] – Official webpage of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html "The Will of Alfred Nobel"] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt. {{خەڵاتەکانی نۆبێل}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] q0h43asfsofyml59881jyiry8qa8op7 1689803 1689799 2026-10-19T10:23:08Z Shaween 18477 1689803 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = دامەزراوەی نۆبڵ | logo = Nobelstiftung logo.svg | logo_size = 120px | logo_caption = نیشانی دامەزراوەی نۆبڵ<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/annual_review_13_sv.pdf|title=Nobelstiftelsen Verksamhetsberättelse 2013|website=www.nobelprize.org|publisher=Nobel Foundation|language=sv}}</ref> | image_size = 150px | formation = {{start date and age|1900|6|29|df=y}} | headquarters = [[ستۆکهۆڵم]]، سوێد | leader_title = | leader_name = | membership = | website = {{URL|https://nobelprize.org/the-nobel-prize-organisation/the-nobel-foundation/|nobelprize.org/the-nobel-foundation}} }}    '''دامەزراوەی نۆبڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2000-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19}}</ref> ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.<ref name="NF"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19 |quote=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}</ref> هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات. == مێژوو == {{سەرەکی|ئەلفرێد نۆبێل}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2001-12-08 |ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 June 2016 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-06-29 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.<ref name="sweden1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 August 2010 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.<ref name="autogenerated1" /> هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1981 |ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2010-07-12 |وێبگە=[[Metapress]]}}</ref> نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|Alfred Nobel's [[will (law)|will]] from 25 November 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|"The whole of my remaining realizable estate shall be dealt with in the following way:<br /> The capital shall be invested by my executors in safe securities and shall constitute a fund, the interest on which shall be annually distributed in the form of prizes to those who, during the preceding year, shall have conferred the greatest benefit on mankind. The said interest shall be divided into five equal parts, which shall be apportioned as follows: one part to the person who shall have made the most important discovery or invention within the field of physics; one part to the person who shall have made the most important chemical discovery or improvement; one part to the person who shall have made the most important discovery within the domain of physiology or medicine; one part to the person who shall have produced in the field of literature the most outstanding work of an idealistic tendency; and one part to the person who shall have done the most or the best work for fraternity among nations, for the abolition or reduction of standing armies and for the holding and promotion of [[peace congress]]es. The prizes for physics and chemistry shall be awarded by the Swedish Academy of Sciences; that for physiological or medical works by Karolinska Institutet in Stockholm; that for literature by the Academy in Stockholm; and that for champions of peace by a committee of five persons to be elected by the Norwegian Storting. It is my expressed wish that in awarding the prizes no consideration whatever shall be given to the nationality of the candidates, so that the most worthy shall receive the prize, whether he be Scandinavian or not."|20|20|[[Alfred Nobel]], Alfred Nobel's Will<ref name="thelocal1"/><ref name=fullNobelwill>[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html "Alfred Nobel's Will"], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).</ref>}} جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 October 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref>"First Nobel Prizes: December 10, 1901", ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&day=10272975&cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. </ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/}}</ref> === دامەزراوەی نۆبڵ === [[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]] دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2007-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-26 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.<ref name="NF" /> لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.<ref name="nobelprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1999-10-13 |ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.<ref name="nobelprize1" /> بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.<ref name="sweden1" /> هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref name="BritannicaWill" /><ref>{{Cite book|last=Feldman|first=Burton|url=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&q=The+Nobel+prize+history|title=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|publisher=Arcade|year=2000|isbn=9781559705929|access-date=2010-01-15}}</ref> دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2008-12-31 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-07-16 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .<ref name="nobelprize1" /> بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.<ref name="NF1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/}}</ref> دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.<ref name="NF1" /> دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج . == سیمپۆزیۆمی نۆبڵ == لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی "تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە".<ref name="nobelSymposia"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-12 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-28}}</ref> سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-05-14 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.<ref name="nobelSymposia" /> == خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا == پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی "خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=nanoPRwire |ڕێکەوت=2007-09-24 |ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 April 2008 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-18}}</ref> دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ. لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون. == هەروەها سەیری بکە == * لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ * ڕاگنار سۆلمان * لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان * کۆنفرانسی نۆبڵ * دامەزراوەی گورگ == تێبینی == {{تێبینییەکان}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان|2}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} * [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ "2007 Nobel Conference"] – Official site of the "2007 Nobel Conference" at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October, * [http://nobelprize.org/ "The Nobel Foundation"] – Official site of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ "Nobel Symposia"] – Official webpage of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html "The Will of Alfred Nobel"] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt. {{خەڵاتەکانی نۆبێل}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] tsop5m9ore2thh899v55i5m33hrvxg5 1689804 1689803 2026-10-19T10:29:20Z Shaween 18477 1689804 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = دامەزراوەی نۆبڵ | logo = Nobelstiftung logo.svg | logo_size = 120px | logo_caption = نیشانی دامەزراوەی نۆبڵ<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/annual_review_13_sv.pdf|title=Nobelstiftelsen Verksamhetsberättelse 2013|website=www.nobelprize.org|publisher=Nobel Foundation|language=sv}}</ref> | image_size = 150px | formation = {{start date and age|1900|6|29|df=y}} | headquarters = [[ستۆکهۆڵم]]، سوێد | leader_title = | leader_name = | membership = | website = {{URL|https://nobelprize.org/the-nobel-prize-organisation/the-nobel-foundation/|nobelprize.org/the-nobel-foundation}} }}   '''دامەزراوەی نۆبڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2000-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19}}</ref> ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.<ref name="NF"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19 |quote=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}</ref> هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات. == مێژوو == {{سەرەکی|ئەلفرێد نۆبێل}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2001-12-08 |ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 June 2016 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-06-29 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.<ref name="sweden1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 August 2010 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.<ref name="autogenerated1" /> هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1981 |ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2010-07-12 |وێبگە=[[Metapress]]}}</ref> نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|Alfred Nobel's [[will (law)|will]] from 25 November 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|"The whole of my remaining realizable estate shall be dealt with in the following way:<br /> The capital shall be invested by my executors in safe securities and shall constitute a fund, the interest on which shall be annually distributed in the form of prizes to those who, during the preceding year, shall have conferred the greatest benefit on mankind. The said interest shall be divided into five equal parts, which shall be apportioned as follows: one part to the person who shall have made the most important discovery or invention within the field of physics; one part to the person who shall have made the most important chemical discovery or improvement; one part to the person who shall have made the most important discovery within the domain of physiology or medicine; one part to the person who shall have produced in the field of literature the most outstanding work of an idealistic tendency; and one part to the person who shall have done the most or the best work for fraternity among nations, for the abolition or reduction of standing armies and for the holding and promotion of [[peace congress]]es. The prizes for physics and chemistry shall be awarded by the Swedish Academy of Sciences; that for physiological or medical works by Karolinska Institutet in Stockholm; that for literature by the Academy in Stockholm; and that for champions of peace by a committee of five persons to be elected by the Norwegian Storting. It is my expressed wish that in awarding the prizes no consideration whatever shall be given to the nationality of the candidates, so that the most worthy shall receive the prize, whether he be Scandinavian or not."|20|20|[[Alfred Nobel]], Alfred Nobel's Will<ref name="thelocal1"/><ref name=fullNobelwill>[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html "Alfred Nobel's Will"], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).</ref>}} جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 October 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref>"First Nobel Prizes: December 10, 1901", ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&day=10272975&cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. </ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/}}</ref> === دامەزراوەی نۆبڵ === [[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]] دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2007-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-26 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.<ref name="NF" /> لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.<ref name="nobelprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1999-10-13 |ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.<ref name="nobelprize1" /> بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.<ref name="sweden1" /> هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref name="BritannicaWill" /><ref>{{Cite book|last=Feldman|first=Burton|url=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&q=The+Nobel+prize+history|title=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|publisher=Arcade|year=2000|isbn=9781559705929|access-date=2010-01-15}}</ref> دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2008-12-31 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-07-16 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .<ref name="nobelprize1" /> بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.<ref name="NF1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/}}</ref> دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.<ref name="NF1" /> دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج . == سیمپۆزیۆمی نۆبڵ == لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی "تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە".<ref name="nobelSymposia"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-12 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-28}}</ref> سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-05-14 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.<ref name="nobelSymposia" /> == خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا == پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی "خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=nanoPRwire |ڕێکەوت=2007-09-24 |ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 April 2008 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-18}}</ref> دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ. لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون. == هەروەها سەیری بکە == * لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ * ڕاگنار سۆلمان * لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان * کۆنفرانسی نۆبڵ * دامەزراوەی گورگ == تێبینی == {{تێبینییەکان}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان|2}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} * [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ "2007 Nobel Conference"] – Official site of the "2007 Nobel Conference" at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October, * [http://nobelprize.org/ "The Nobel Foundation"] – Official site of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ "Nobel Symposia"] – Official webpage of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html "The Will of Alfred Nobel"] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt. {{خەڵاتەکانی نۆبێل}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] i5d90uwxg2rssaalsn73o6s621pwbv2 1689807 1689804 2026-10-19T10:31:48Z Shaween 18477 /* مێژوو */ 1689807 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = دامەزراوەی نۆبڵ | logo = Nobelstiftung logo.svg | logo_size = 120px | logo_caption = نیشانی دامەزراوەی نۆبڵ<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/annual_review_13_sv.pdf|title=Nobelstiftelsen Verksamhetsberättelse 2013|website=www.nobelprize.org|publisher=Nobel Foundation|language=sv}}</ref> | image_size = 150px | formation = {{start date and age|1900|6|29|df=y}} | headquarters = [[ستۆکهۆڵم]]، سوێد | leader_title = | leader_name = | membership = | website = {{URL|https://nobelprize.org/the-nobel-prize-organisation/the-nobel-foundation/|nobelprize.org/the-nobel-foundation}} }}   '''دامەزراوەی نۆبڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2000-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19}}</ref> ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.<ref name="NF"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19 |quote=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}</ref> هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات. == مێژوو == {{سەرەکی|ئەلفرێد نۆبێل}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2001-12-08 |ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 June 2016 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-06-29 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.<ref name="sweden1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 August 2010 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.<ref name="autogenerated1" /> هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1981 |ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2010-07-12 |وێبگە=[[Metapress]]}}</ref> نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|ویستی یاسایی ئەلفرێد نۆبێل لە ٢٥ی نۆڤەمبەری ١٨٩٥. 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|"The whole of my remaining realizable estate shall be dealt with in the following way:<br /> The capital shall be invested by my executors in safe securities and shall constitute a fund, the interest on which shall be annually distributed in the form of prizes to those who, during the preceding year, shall have conferred the greatest benefit on mankind. The said interest shall be divided into five equal parts, which shall be apportioned as follows: one part to the person who shall have made the most important discovery or invention within the field of physics; one part to the person who shall have made the most important chemical discovery or improvement; one part to the person who shall have made the most important discovery within the domain of physiology or medicine; one part to the person who shall have produced in the field of literature the most outstanding work of an idealistic tendency; and one part to the person who shall have done the most or the best work for fraternity among nations, for the abolition or reduction of standing armies and for the holding and promotion of [[peace congress]]es. The prizes for physics and chemistry shall be awarded by the Swedish Academy of Sciences; that for physiological or medical works by Karolinska Institutet in Stockholm; that for literature by the Academy in Stockholm; and that for champions of peace by a committee of five persons to be elected by the Norwegian Storting. It is my expressed wish that in awarding the prizes no consideration whatever shall be given to the nationality of the candidates, so that the most worthy shall receive the prize, whether he be Scandinavian or not."|20|20|[[Alfred Nobel]], Alfred Nobel's Will<ref name="thelocal1"/><ref name=fullNobelwill>[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html "Alfred Nobel's Will"], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).</ref>}} جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 October 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref>"First Nobel Prizes: December 10, 1901", ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&day=10272975&cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. </ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/}}</ref> === دامەزراوەی نۆبڵ === [[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]] دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2007-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-26 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.<ref name="NF" /> لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.<ref name="nobelprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1999-10-13 |ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.<ref name="nobelprize1" /> بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.<ref name="sweden1" /> هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref name="BritannicaWill" /><ref>{{Cite book|last=Feldman|first=Burton|url=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&q=The+Nobel+prize+history|title=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|publisher=Arcade|year=2000|isbn=9781559705929|access-date=2010-01-15}}</ref> دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2008-12-31 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-07-16 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .<ref name="nobelprize1" /> بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.<ref name="NF1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/}}</ref> دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.<ref name="NF1" /> دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج . == سیمپۆزیۆمی نۆبڵ == لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی "تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە".<ref name="nobelSymposia"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-12 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-28}}</ref> سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-05-14 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.<ref name="nobelSymposia" /> == خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا == پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی "خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=nanoPRwire |ڕێکەوت=2007-09-24 |ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 April 2008 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-18}}</ref> دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ. لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون. == هەروەها سەیری بکە == * لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ * ڕاگنار سۆلمان * لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان * کۆنفرانسی نۆبڵ * دامەزراوەی گورگ == تێبینی == {{تێبینییەکان}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان|2}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} * [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ "2007 Nobel Conference"] – Official site of the "2007 Nobel Conference" at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October, * [http://nobelprize.org/ "The Nobel Foundation"] – Official site of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ "Nobel Symposia"] – Official webpage of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html "The Will of Alfred Nobel"] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt. {{خەڵاتەکانی نۆبێل}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] di6agrckv0pd3fy162wry1srfyuy1cf 1689819 1689807 2026-10-19T10:34:49Z Shaween 18477 /* مێژوو */ 1689819 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = دامەزراوەی نۆبڵ | logo = Nobelstiftung logo.svg | logo_size = 120px | logo_caption = نیشانی دامەزراوەی نۆبڵ<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/annual_review_13_sv.pdf|title=Nobelstiftelsen Verksamhetsberättelse 2013|website=www.nobelprize.org|publisher=Nobel Foundation|language=sv}}</ref> | image_size = 150px | formation = {{start date and age|1900|6|29|df=y}} | headquarters = [[ستۆکهۆڵم]]، سوێد | leader_title = | leader_name = | membership = | website = {{URL|https://nobelprize.org/the-nobel-prize-organisation/the-nobel-foundation/|nobelprize.org/the-nobel-foundation}} }}   '''دامەزراوەی نۆبڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2000-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19}}</ref> ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.<ref name="NF"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19 |quote=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}</ref> هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات. == مێژوو == {{سەرەکی|ئەلفرێد نۆبێل}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2001-12-08 |ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 June 2016 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-06-29 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.<ref name="sweden1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 August 2010 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.<ref name="autogenerated1" /> هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1981 |ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2010-07-12 |وێبگە=[[Metapress]]}}</ref> نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|ویستی یاسایی ئەلفرێد نۆبێل لە ٢٥ی نۆڤەمبەری ١٨٩٥. 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|''«هەموو ئەو سامانی ماوەی من کە بتوانرێت بە نەقد بکرێت، بە شێوەی خوارەوە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت: سەرمایەکە لەلایەن جێبەجێکارانی وەسیەتەکەمەوە لە بەڵگەنامە داراییە پارێزراوەکاندا وەبەرهێنان دەکرێت و دەبێتە سەرچاوەیەکی دارایی، کە قازانجەکەی ساڵانە بە شێوەی خەڵات دابەش دەکرێت بەسەر ئەو کەسانەدا کە لە ساڵی پێشوودا گەورەترین سوودیان بە مرۆڤایەتی گەیاندووە. ئەو قازانجە بە پێنج بەشی یەکسان دابەش دەکرێت، کە یەک بەشی بۆ ئەو کەسە تەرخان دەکرێت کە گرنگترین دۆزینەوە یان داهێنانی لە بواری فیزیکدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی کیمیایی یان پێشکەوتنێکی گرنگی لە بواری کیمیا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی لە بواری فیزیۆلۆژیا یان پزیشکیدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی لە بواری ئەدەبیاتدا بەرچاوترین بەرهەمی خاوەن ئاراستەیەکی ئایدیالیستی پێشکەش کردبێت؛ و یەک بەش بۆ ئەو کەسەی زۆرترین یان باشترین کاری بۆ بەهێزکردنی برایەتی لەنێوان نەتەوەکان، هەڵوەشاندنەوە یان کەمکردنەوەی سوپاکانی ئامادەباش، و بەڕێوەبردن و پەرەپێدانی کۆنگرەکانی ئاشتی ئەنجام دابێت.»'' The prizes for physics and chemistry shall be awarded by the Swedish Academy of Sciences; that for physiological or medical works by Karolinska Institutet in Stockholm; that for literature by the Academy in Stockholm; and that for champions of peace by a committee of five persons to be elected by the Norwegian Storting. It is my expressed wish that in awarding the prizes no consideration whatever shall be given to the nationality of the candidates, so that the most worthy shall receive the prize, whether he be Scandinavian or not."|20|20|[[Alfred Nobel]], Alfred Nobel's Will<ref name="thelocal1"/><ref name=fullNobelwill>[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html "Alfred Nobel's Will"], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).</ref>}} جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 October 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref>"First Nobel Prizes: December 10, 1901", ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&day=10272975&cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. </ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/}}</ref> === دامەزراوەی نۆبڵ === [[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]] دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2007-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-26 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.<ref name="NF" /> لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.<ref name="nobelprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1999-10-13 |ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.<ref name="nobelprize1" /> بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.<ref name="sweden1" /> هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref name="BritannicaWill" /><ref>{{Cite book|last=Feldman|first=Burton|url=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&q=The+Nobel+prize+history|title=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|publisher=Arcade|year=2000|isbn=9781559705929|access-date=2010-01-15}}</ref> دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2008-12-31 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-07-16 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .<ref name="nobelprize1" /> بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.<ref name="NF1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/}}</ref> دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.<ref name="NF1" /> دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج . == سیمپۆزیۆمی نۆبڵ == لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی "تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە".<ref name="nobelSymposia"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-12 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-28}}</ref> سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-05-14 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.<ref name="nobelSymposia" /> == خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا == پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی "خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=nanoPRwire |ڕێکەوت=2007-09-24 |ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 April 2008 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-18}}</ref> دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ. لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون. == هەروەها سەیری بکە == * لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ * ڕاگنار سۆلمان * لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان * کۆنفرانسی نۆبڵ * دامەزراوەی گورگ == تێبینی == {{تێبینییەکان}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان|2}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} * [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ "2007 Nobel Conference"] – Official site of the "2007 Nobel Conference" at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October, * [http://nobelprize.org/ "The Nobel Foundation"] – Official site of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ "Nobel Symposia"] – Official webpage of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html "The Will of Alfred Nobel"] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt. {{خەڵاتەکانی نۆبێل}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] l9a4ls2jc5cgb97mh4mpxfrmu8rmdrk 1689822 1689819 2026-10-19T10:35:10Z Shaween 18477 /* تێبینی */ 1689822 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = دامەزراوەی نۆبڵ | logo = Nobelstiftung logo.svg | logo_size = 120px | logo_caption = نیشانی دامەزراوەی نۆبڵ<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/annual_review_13_sv.pdf|title=Nobelstiftelsen Verksamhetsberättelse 2013|website=www.nobelprize.org|publisher=Nobel Foundation|language=sv}}</ref> | image_size = 150px | formation = {{start date and age|1900|6|29|df=y}} | headquarters = [[ستۆکهۆڵم]]، سوێد | leader_title = | leader_name = | membership = | website = {{URL|https://nobelprize.org/the-nobel-prize-organisation/the-nobel-foundation/|nobelprize.org/the-nobel-foundation}} }}   '''دامەزراوەی نۆبڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2000-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19}}</ref> ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.<ref name="NF"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19 |quote=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}</ref> هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات. == مێژوو == {{سەرەکی|ئەلفرێد نۆبێل}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2001-12-08 |ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 June 2016 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-06-29 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.<ref name="sweden1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 August 2010 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.<ref name="autogenerated1" /> هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1981 |ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2010-07-12 |وێبگە=[[Metapress]]}}</ref> نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|ویستی یاسایی ئەلفرێد نۆبێل لە ٢٥ی نۆڤەمبەری ١٨٩٥. 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|''«هەموو ئەو سامانی ماوەی من کە بتوانرێت بە نەقد بکرێت، بە شێوەی خوارەوە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت: سەرمایەکە لەلایەن جێبەجێکارانی وەسیەتەکەمەوە لە بەڵگەنامە داراییە پارێزراوەکاندا وەبەرهێنان دەکرێت و دەبێتە سەرچاوەیەکی دارایی، کە قازانجەکەی ساڵانە بە شێوەی خەڵات دابەش دەکرێت بەسەر ئەو کەسانەدا کە لە ساڵی پێشوودا گەورەترین سوودیان بە مرۆڤایەتی گەیاندووە. ئەو قازانجە بە پێنج بەشی یەکسان دابەش دەکرێت، کە یەک بەشی بۆ ئەو کەسە تەرخان دەکرێت کە گرنگترین دۆزینەوە یان داهێنانی لە بواری فیزیکدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی کیمیایی یان پێشکەوتنێکی گرنگی لە بواری کیمیا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی لە بواری فیزیۆلۆژیا یان پزیشکیدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی لە بواری ئەدەبیاتدا بەرچاوترین بەرهەمی خاوەن ئاراستەیەکی ئایدیالیستی پێشکەش کردبێت؛ و یەک بەش بۆ ئەو کەسەی زۆرترین یان باشترین کاری بۆ بەهێزکردنی برایەتی لەنێوان نەتەوەکان، هەڵوەشاندنەوە یان کەمکردنەوەی سوپاکانی ئامادەباش، و بەڕێوەبردن و پەرەپێدانی کۆنگرەکانی ئاشتی ئەنجام دابێت.»'' The prizes for physics and chemistry shall be awarded by the Swedish Academy of Sciences; that for physiological or medical works by Karolinska Institutet in Stockholm; that for literature by the Academy in Stockholm; and that for champions of peace by a committee of five persons to be elected by the Norwegian Storting. It is my expressed wish that in awarding the prizes no consideration whatever shall be given to the nationality of the candidates, so that the most worthy shall receive the prize, whether he be Scandinavian or not."|20|20|[[Alfred Nobel]], Alfred Nobel's Will<ref name="thelocal1"/><ref name=fullNobelwill>[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html "Alfred Nobel's Will"], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).</ref>}} جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 October 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref>"First Nobel Prizes: December 10, 1901", ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&day=10272975&cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. </ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/}}</ref> === دامەزراوەی نۆبڵ === [[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]] دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2007-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-26 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.<ref name="NF" /> لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.<ref name="nobelprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1999-10-13 |ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.<ref name="nobelprize1" /> بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.<ref name="sweden1" /> هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref name="BritannicaWill" /><ref>{{Cite book|last=Feldman|first=Burton|url=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&q=The+Nobel+prize+history|title=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|publisher=Arcade|year=2000|isbn=9781559705929|access-date=2010-01-15}}</ref> دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2008-12-31 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-07-16 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .<ref name="nobelprize1" /> بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.<ref name="NF1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/}}</ref> دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.<ref name="NF1" /> دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج . == سیمپۆزیۆمی نۆبڵ == لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی "تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە".<ref name="nobelSymposia"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-12 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-28}}</ref> سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-05-14 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.<ref name="nobelSymposia" /> == خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا == پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی "خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=nanoPRwire |ڕێکەوت=2007-09-24 |ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 April 2008 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-18}}</ref> دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ. لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون. == هەروەها سەیری بکە == * لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ * ڕاگنار سۆلمان * لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان * کۆنفرانسی نۆبڵ * دامەزراوەی گورگ == تێبینی == {{تێبینییەکان}}{{سەرچاوەکان|2}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} * [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ "2007 Nobel Conference"] – Official site of the "2007 Nobel Conference" at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October, * [http://nobelprize.org/ "The Nobel Foundation"] – Official site of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ "Nobel Symposia"] – Official webpage of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html "The Will of Alfred Nobel"] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt. {{خەڵاتەکانی نۆبێل}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2g8438iqns42u7ptjwzqxwq9q50dgj2 1689826 1689822 2026-10-19T10:35:39Z Shaween 18477 /* تێبینی */ 1689826 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = دامەزراوەی نۆبڵ | logo = Nobelstiftung logo.svg | logo_size = 120px | logo_caption = نیشانی دامەزراوەی نۆبڵ<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/annual_review_13_sv.pdf|title=Nobelstiftelsen Verksamhetsberättelse 2013|website=www.nobelprize.org|publisher=Nobel Foundation|language=sv}}</ref> | image_size = 150px | formation = {{start date and age|1900|6|29|df=y}} | headquarters = [[ستۆکهۆڵم]]، سوێد | leader_title = | leader_name = | membership = | website = {{URL|https://nobelprize.org/the-nobel-prize-organisation/the-nobel-foundation/|nobelprize.org/the-nobel-foundation}} }}   '''دامەزراوەی نۆبڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2000-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19}}</ref> ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.<ref name="NF"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19 |quote=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}</ref> هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات. == مێژوو == {{سەرەکی|ئەلفرێد نۆبێل}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2001-12-08 |ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 June 2016 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-06-29 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.<ref name="sweden1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 August 2010 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.<ref name="autogenerated1" /> هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1981 |ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2010-07-12 |وێبگە=[[Metapress]]}}</ref> نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|ویستی یاسایی ئەلفرێد نۆبێل لە ٢٥ی نۆڤەمبەری ١٨٩٥. 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|''«هەموو ئەو سامانی ماوەی من کە بتوانرێت بە نەقد بکرێت، بە شێوەی خوارەوە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت: سەرمایەکە لەلایەن جێبەجێکارانی وەسیەتەکەمەوە لە بەڵگەنامە داراییە پارێزراوەکاندا وەبەرهێنان دەکرێت و دەبێتە سەرچاوەیەکی دارایی، کە قازانجەکەی ساڵانە بە شێوەی خەڵات دابەش دەکرێت بەسەر ئەو کەسانەدا کە لە ساڵی پێشوودا گەورەترین سوودیان بە مرۆڤایەتی گەیاندووە. ئەو قازانجە بە پێنج بەشی یەکسان دابەش دەکرێت، کە یەک بەشی بۆ ئەو کەسە تەرخان دەکرێت کە گرنگترین دۆزینەوە یان داهێنانی لە بواری فیزیکدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی کیمیایی یان پێشکەوتنێکی گرنگی لە بواری کیمیا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی لە بواری فیزیۆلۆژیا یان پزیشکیدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی لە بواری ئەدەبیاتدا بەرچاوترین بەرهەمی خاوەن ئاراستەیەکی ئایدیالیستی پێشکەش کردبێت؛ و یەک بەش بۆ ئەو کەسەی زۆرترین یان باشترین کاری بۆ بەهێزکردنی برایەتی لەنێوان نەتەوەکان، هەڵوەشاندنەوە یان کەمکردنەوەی سوپاکانی ئامادەباش، و بەڕێوەبردن و پەرەپێدانی کۆنگرەکانی ئاشتی ئەنجام دابێت.»'' The prizes for physics and chemistry shall be awarded by the Swedish Academy of Sciences; that for physiological or medical works by Karolinska Institutet in Stockholm; that for literature by the Academy in Stockholm; and that for champions of peace by a committee of five persons to be elected by the Norwegian Storting. It is my expressed wish that in awarding the prizes no consideration whatever shall be given to the nationality of the candidates, so that the most worthy shall receive the prize, whether he be Scandinavian or not."|20|20|[[Alfred Nobel]], Alfred Nobel's Will<ref name="thelocal1"/><ref name=fullNobelwill>[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html "Alfred Nobel's Will"], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).</ref>}} جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 October 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref>"First Nobel Prizes: December 10, 1901", ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&day=10272975&cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. </ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/}}</ref> === دامەزراوەی نۆبڵ === [[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]] دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2007-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-26 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.<ref name="NF" /> لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.<ref name="nobelprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1999-10-13 |ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.<ref name="nobelprize1" /> بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.<ref name="sweden1" /> هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref name="BritannicaWill" /><ref>{{Cite book|last=Feldman|first=Burton|url=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&q=The+Nobel+prize+history|title=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|publisher=Arcade|year=2000|isbn=9781559705929|access-date=2010-01-15}}</ref> دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2008-12-31 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-07-16 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .<ref name="nobelprize1" /> بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.<ref name="NF1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/}}</ref> دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.<ref name="NF1" /> دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج . == سیمپۆزیۆمی نۆبڵ == لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی "تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە".<ref name="nobelSymposia"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-12 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-28}}</ref> سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-05-14 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.<ref name="nobelSymposia" /> == خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا == پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی "خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=nanoPRwire |ڕێکەوت=2007-09-24 |ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 April 2008 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-18}}</ref> دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ. لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون. == هەروەها سەیری بکە == * لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ * ڕاگنار سۆلمان * لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان * کۆنفرانسی نۆبڵ * دامەزراوەی گورگ == سەرچاوەکان == {{تێبینییەکان}} {{سەرچاوەکان|2}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} * [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ "2007 Nobel Conference"] – Official site of the "2007 Nobel Conference" at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October, * [http://nobelprize.org/ "The Nobel Foundation"] – Official site of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ "Nobel Symposia"] – Official webpage of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html "The Will of Alfred Nobel"] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt. {{خەڵاتەکانی نۆبێل}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rj79m8k7ue7zx62dg0puejnlneohbxe 1689840 1689826 2026-10-19T10:37:48Z Shaween 18477 /* مێژوو */ 1689840 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = دامەزراوەی نۆبڵ | logo = Nobelstiftung logo.svg | logo_size = 120px | logo_caption = نیشانی دامەزراوەی نۆبڵ<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/annual_review_13_sv.pdf|title=Nobelstiftelsen Verksamhetsberättelse 2013|website=www.nobelprize.org|publisher=Nobel Foundation|language=sv}}</ref> | image_size = 150px | formation = {{start date and age|1900|6|29|df=y}} | headquarters = [[ستۆکهۆڵم]]، سوێد | leader_title = | leader_name = | membership = | website = {{URL|https://nobelprize.org/the-nobel-prize-organisation/the-nobel-foundation/|nobelprize.org/the-nobel-foundation}} }}   '''دامەزراوەی نۆبڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2000-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19}}</ref> ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.<ref name="NF"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19 |quote=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}</ref> هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات. == مێژوو == {{سەرەکی|ئەلفرێد نۆبێل}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2001-12-08 |ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 June 2016 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-06-29 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.<ref name="sweden1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 August 2010 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.<ref name="autogenerated1" /> هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1981 |ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2010-07-12 |وێبگە=[[Metapress]]}}</ref> نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|ویستی یاسایی ئەلفرێد نۆبێل لە ٢٥ی نۆڤەمبەری ١٨٩٥. 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|''«هەموو ئەو سامانی ماوەی من کە بتوانرێت بە نەقد بکرێت، بە شێوەی خوارەوە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت: سەرمایەکە لەلایەن جێبەجێکارانی وەسیەتەکەمەوە لە بەڵگەنامە داراییە پارێزراوەکاندا وەبەرهێنان دەکرێت و دەبێتە سەرچاوەیەکی دارایی، کە قازانجەکەی ساڵانە بە شێوەی خەڵات دابەش دەکرێت بەسەر ئەو کەسانەدا کە لە ساڵی پێشوودا گەورەترین سوودیان بە مرۆڤایەتی گەیاندووە. ئەو قازانجە بە پێنج بەشی یەکسان دابەش دەکرێت، کە یەک بەشی بۆ ئەو کەسە تەرخان دەکرێت کە گرنگترین دۆزینەوە یان داهێنانی لە بواری فیزیکدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی کیمیایی یان پێشکەوتنێکی گرنگی لە بواری کیمیا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی لە بواری فیزیۆلۆژیا یان پزیشکیدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی لە بواری ئەدەبیاتدا بەرچاوترین بەرهەمی خاوەن ئاراستەیەکی ئایدیالیستی پێشکەش کردبێت؛ و یەک بەش بۆ ئەو کەسەی زۆرترین یان باشترین کاری بۆ بەهێزکردنی برایەتی لەنێوان نەتەوەکان، هەڵوەشاندنەوە یان کەمکردنەوەی سوپاکانی ئامادەباش، و بەڕێوەبردن و پەرەپێدانی کۆنگرەکانی ئاشتی ئەنجام دابێت.»'' ''خەڵاتەکانی فیزیک و کیمیا لەلایەن ئەکادیمیای زانستەکانی سویدەوە پێشکەش دەکرێن؛ خەڵاتی کارە فیزیۆلۆژیایی یان پزیشکییەکان لەلایەن پەیمانگای کارۆلینسکا لە ستۆکهۆڵم؛ خەڵاتی ئەدەبیات لەلایەن ئەکادیمیای ئەدەبیات لە ستۆکهۆڵم؛ و خەڵاتی پاڵەوانانی ئاشتی لەلایەن لیژنەیەکەوە کە لە پێنج کەس پێک دێت و لەلایەن ستۆرتینگی نەرویجییەوە هەڵدەبژێردرێن. من بە ڕوونی خواستی خۆم دەردەبڕم کە لە کاتی پێشکەشکردنی خەڵاتەکاندا، هیچ گرنگییەک بە نەتەوەی کاندیدەکان نەدرێت، بۆ ئەوەی شایستەترین کەس خەڵاتەکە وەربگرێت، جا سکاندیناڤی بێت یان نا.»'' |20|20|[[ئەلفرێد نۆبێل]]، ویستی یاسایی ئەلفرێد نۆبێل<ref name="thelocal1"/><ref name=fullNobelwill>[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html "Alfred Nobel's Will"], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).</ref>}} جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 October 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref>"First Nobel Prizes: December 10, 1901", ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&day=10272975&cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. </ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/}}</ref> === دامەزراوەی نۆبڵ === [[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]] دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2007-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-26 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.<ref name="NF" /> لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.<ref name="nobelprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1999-10-13 |ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.<ref name="nobelprize1" /> بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.<ref name="sweden1" /> هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref name="BritannicaWill" /><ref>{{Cite book|last=Feldman|first=Burton|url=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&q=The+Nobel+prize+history|title=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|publisher=Arcade|year=2000|isbn=9781559705929|access-date=2010-01-15}}</ref> دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2008-12-31 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-07-16 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .<ref name="nobelprize1" /> بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.<ref name="NF1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/}}</ref> دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.<ref name="NF1" /> دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج . == سیمپۆزیۆمی نۆبڵ == لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی "تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە".<ref name="nobelSymposia"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-12 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-28}}</ref> سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-05-14 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.<ref name="nobelSymposia" /> == خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا == پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی "خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=nanoPRwire |ڕێکەوت=2007-09-24 |ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 April 2008 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-18}}</ref> دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ. لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون. == هەروەها سەیری بکە == * لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ * ڕاگنار سۆلمان * لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان * کۆنفرانسی نۆبڵ * دامەزراوەی گورگ == سەرچاوەکان == {{تێبینییەکان}} {{سەرچاوەکان|2}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} * [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ "2007 Nobel Conference"] – Official site of the "2007 Nobel Conference" at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October, * [http://nobelprize.org/ "The Nobel Foundation"] – Official site of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ "Nobel Symposia"] – Official webpage of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html "The Will of Alfred Nobel"] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt. {{خەڵاتەکانی نۆبێل}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] msun1rjixo9re3habvadpucvwd3xii8 1689845 1689840 2026-10-19T10:38:34Z Shaween 18477 /* مێژوو */ 1689845 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = دامەزراوەی نۆبڵ | logo = Nobelstiftung logo.svg | logo_size = 120px | logo_caption = نیشانی دامەزراوەی نۆبڵ<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/annual_review_13_sv.pdf|title=Nobelstiftelsen Verksamhetsberättelse 2013|website=www.nobelprize.org|publisher=Nobel Foundation|language=sv}}</ref> | image_size = 150px | formation = {{start date and age|1900|6|29|df=y}} | headquarters = [[ستۆکهۆڵم]]، سوێد | leader_title = | leader_name = | membership = | website = {{URL|https://nobelprize.org/the-nobel-prize-organisation/the-nobel-foundation/|nobelprize.org/the-nobel-foundation}} }}   '''دامەزراوەی نۆبڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2000-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19}}</ref> ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.<ref name="NF"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19 |quote=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}</ref> هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات. == مێژوو == {{سەرەکی|ئەلفرێد نۆبێل}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2001-12-08 |ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 June 2016 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-06-29 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.<ref name="sweden1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 August 2010 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.<ref name="autogenerated1" /> هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1981 |ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2010-07-12 |وێبگە=[[Metapress]]}}</ref> نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|ویستی یاسایی ئەلفرێد نۆبێل لە ٢٥ی نۆڤەمبەری ١٨٩٥. 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|''«هەموو ئەو سامانی ماوەی من کە بتوانرێت بە نەقد بکرێت، بە شێوەی خوارەوە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت: سەرمایەکە لەلایەن جێبەجێکارانی وەسیەتەکەمەوە لە بەڵگەنامە داراییە پارێزراوەکاندا وەبەرهێنان دەکرێت و دەبێتە سەرچاوەیەکی دارایی، کە قازانجەکەی ساڵانە بە شێوەی خەڵات دابەش دەکرێت بەسەر ئەو کەسانەدا کە لە ساڵی پێشوودا گەورەترین سوودیان بە مرۆڤایەتی گەیاندووە. ئەو قازانجە بە پێنج بەشی یەکسان دابەش دەکرێت، کە یەک بەشی بۆ ئەو کەسە تەرخان دەکرێت کە گرنگترین دۆزینەوە یان داهێنانی لە بواری فیزیکدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی کیمیایی یان پێشکەوتنێکی گرنگی لە بواری کیمیا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی لە بواری فیزیۆلۆژیا یان پزیشکیدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی لە بواری ئەدەبیاتدا بەرچاوترین بەرهەمی خاوەن ئاراستەیەکی ئایدیالیستی پێشکەش کردبێت؛ و یەک بەش بۆ ئەو کەسەی زۆرترین یان باشترین کاری بۆ بەهێزکردنی برایەتی لەنێوان نەتەوەکان، هەڵوەشاندنەوە یان کەمکردنەوەی سوپاکانی ئامادەباش، و بەڕێوەبردن و پەرەپێدانی کۆنگرەکانی ئاشتی ئەنجام دابێت.»'' ''خەڵاتەکانی فیزیک و کیمیا لەلایەن ئەکادیمیای زانستەکانی سویدەوە پێشکەش دەکرێن؛ خەڵاتی کارە فیزیۆلۆژیایی یان پزیشکییەکان لەلایەن پەیمانگای کارۆلینسکا لە ستۆکهۆڵم؛ خەڵاتی ئەدەبیات لەلایەن ئەکادیمیای ئەدەبیات لە ستۆکهۆڵم؛ و خەڵاتی پاڵەوانانی ئاشتی لەلایەن لیژنەیەکەوە کە لە پێنج کەس پێک دێت و لەلایەن ستۆرتینگی نەرویجییەوە هەڵدەبژێردرێن. من بە ڕوونی خواستی خۆم دەردەبڕم کە لە کاتی پێشکەشکردنی خەڵاتەکاندا، هیچ گرنگییەک بە نەتەوەی کاندیدەکان نەدرێت، بۆ ئەوەی شایستەترین کەس خەڵاتەکە وەربگرێت، جا سکاندیناڤی بێت یان نا.»'' |20|20|ویستی یاسایی [[ئەلفرێد نۆبێل]]<ref name="thelocal1"/><ref name=fullNobelwill>[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html "Alfred Nobel's Will"], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).</ref>}} جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 October 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref>"First Nobel Prizes: December 10, 1901", ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&day=10272975&cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. </ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/}}</ref> === دامەزراوەی نۆبڵ === [[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]] دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2007-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-26 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.<ref name="NF" /> لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.<ref name="nobelprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1999-10-13 |ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.<ref name="nobelprize1" /> بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.<ref name="sweden1" /> هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref name="BritannicaWill" /><ref>{{Cite book|last=Feldman|first=Burton|url=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&q=The+Nobel+prize+history|title=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|publisher=Arcade|year=2000|isbn=9781559705929|access-date=2010-01-15}}</ref> دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2008-12-31 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-07-16 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .<ref name="nobelprize1" /> بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.<ref name="NF1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/}}</ref> دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.<ref name="NF1" /> دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج . == سیمپۆزیۆمی نۆبڵ == لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی "تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە".<ref name="nobelSymposia"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-12 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-28}}</ref> سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-05-14 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.<ref name="nobelSymposia" /> == خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا == پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی "خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=nanoPRwire |ڕێکەوت=2007-09-24 |ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 April 2008 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-18}}</ref> دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ. لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون. == هەروەها سەیری بکە == * لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ * ڕاگنار سۆلمان * لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان * کۆنفرانسی نۆبڵ * دامەزراوەی گورگ == سەرچاوەکان == {{تێبینییەکان}} {{سەرچاوەکان|2}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} * [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ "2007 Nobel Conference"] – Official site of the "2007 Nobel Conference" at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October, * [http://nobelprize.org/ "The Nobel Foundation"] – Official site of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ "Nobel Symposia"] – Official webpage of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html "The Will of Alfred Nobel"] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt. {{خەڵاتەکانی نۆبێل}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1zpuv319dlyp9b2f336elhymwbilrz0 1689854 1689845 2026-10-19T10:41:54Z Shaween 18477 /* دامەزراوەی نۆبڵ */ 1689854 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = دامەزراوەی نۆبڵ | logo = Nobelstiftung logo.svg | logo_size = 120px | logo_caption = نیشانی دامەزراوەی نۆبڵ<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/annual_review_13_sv.pdf|title=Nobelstiftelsen Verksamhetsberättelse 2013|website=www.nobelprize.org|publisher=Nobel Foundation|language=sv}}</ref> | image_size = 150px | formation = {{start date and age|1900|6|29|df=y}} | headquarters = [[ستۆکهۆڵم]]، سوێد | leader_title = | leader_name = | membership = | website = {{URL|https://nobelprize.org/the-nobel-prize-organisation/the-nobel-foundation/|nobelprize.org/the-nobel-foundation}} }}   '''دامەزراوەی نۆبڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2000-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19}}</ref> ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.<ref name="NF"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19 |quote=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}</ref> هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات. == مێژوو == {{سەرەکی|ئەلفرێد نۆبێل}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2001-12-08 |ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 June 2016 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-06-29 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.<ref name="sweden1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 August 2010 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.<ref name="autogenerated1" /> هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1981 |ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2010-07-12 |وێبگە=[[Metapress]]}}</ref> نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|ویستی یاسایی ئەلفرێد نۆبێل لە ٢٥ی نۆڤەمبەری ١٨٩٥. 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|''«هەموو ئەو سامانی ماوەی من کە بتوانرێت بە نەقد بکرێت، بە شێوەی خوارەوە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت: سەرمایەکە لەلایەن جێبەجێکارانی وەسیەتەکەمەوە لە بەڵگەنامە داراییە پارێزراوەکاندا وەبەرهێنان دەکرێت و دەبێتە سەرچاوەیەکی دارایی، کە قازانجەکەی ساڵانە بە شێوەی خەڵات دابەش دەکرێت بەسەر ئەو کەسانەدا کە لە ساڵی پێشوودا گەورەترین سوودیان بە مرۆڤایەتی گەیاندووە. ئەو قازانجە بە پێنج بەشی یەکسان دابەش دەکرێت، کە یەک بەشی بۆ ئەو کەسە تەرخان دەکرێت کە گرنگترین دۆزینەوە یان داهێنانی لە بواری فیزیکدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی کیمیایی یان پێشکەوتنێکی گرنگی لە بواری کیمیا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی لە بواری فیزیۆلۆژیا یان پزیشکیدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی لە بواری ئەدەبیاتدا بەرچاوترین بەرهەمی خاوەن ئاراستەیەکی ئایدیالیستی پێشکەش کردبێت؛ و یەک بەش بۆ ئەو کەسەی زۆرترین یان باشترین کاری بۆ بەهێزکردنی برایەتی لەنێوان نەتەوەکان، هەڵوەشاندنەوە یان کەمکردنەوەی سوپاکانی ئامادەباش، و بەڕێوەبردن و پەرەپێدانی کۆنگرەکانی ئاشتی ئەنجام دابێت.»'' ''خەڵاتەکانی فیزیک و کیمیا لەلایەن ئەکادیمیای زانستەکانی سویدەوە پێشکەش دەکرێن؛ خەڵاتی کارە فیزیۆلۆژیایی یان پزیشکییەکان لەلایەن پەیمانگای کارۆلینسکا لە ستۆکهۆڵم؛ خەڵاتی ئەدەبیات لەلایەن ئەکادیمیای ئەدەبیات لە ستۆکهۆڵم؛ و خەڵاتی پاڵەوانانی ئاشتی لەلایەن لیژنەیەکەوە کە لە پێنج کەس پێک دێت و لەلایەن ستۆرتینگی نەرویجییەوە هەڵدەبژێردرێن. من بە ڕوونی خواستی خۆم دەردەبڕم کە لە کاتی پێشکەشکردنی خەڵاتەکاندا، هیچ گرنگییەک بە نەتەوەی کاندیدەکان نەدرێت، بۆ ئەوەی شایستەترین کەس خەڵاتەکە وەربگرێت، جا سکاندیناڤی بێت یان نا.»'' |20|20|ویستی یاسایی [[ئەلفرێد نۆبێل]]<ref name="thelocal1"/><ref name=fullNobelwill>[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html "Alfred Nobel's Will"], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).</ref>}} جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 October 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref>"First Nobel Prizes: December 10, 1901", ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&day=10272975&cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. </ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/}}</ref> === دامەزراوەی نۆبڵ === [[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]] دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2007-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-26 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.<ref name="NF" /> لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.<ref name="nobelprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1999-10-13 |ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.<ref name="nobelprize1" /> بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.<ref name="sweden1" /> هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref>{{Cite book|last=Feldman|first=Burton|url=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&q=The+Nobel+prize+history|title=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|publisher=Arcade|year=2000|isbn=9781559705929|access-date=2010-01-15}}</ref> دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2008-12-31 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-07-16 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .<ref name="nobelprize1" /> بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.<ref name="NF1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/}}</ref> دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.<ref name="NF1" /> دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج . == سیمپۆزیۆمی نۆبڵ == لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی "تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە".<ref name="nobelSymposia"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-12 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-28}}</ref> سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-05-14 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.<ref name="nobelSymposia" /> == خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا == پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی "خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=nanoPRwire |ڕێکەوت=2007-09-24 |ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 April 2008 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-18}}</ref> دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ. لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون. == هەروەها سەیری بکە == * لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ * ڕاگنار سۆلمان * لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان * کۆنفرانسی نۆبڵ * دامەزراوەی گورگ == سەرچاوەکان == {{تێبینییەکان}} {{سەرچاوەکان|2}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} * [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ "2007 Nobel Conference"] – Official site of the "2007 Nobel Conference" at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October, * [http://nobelprize.org/ "The Nobel Foundation"] – Official site of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ "Nobel Symposia"] – Official webpage of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html "The Will of Alfred Nobel"] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt. {{خەڵاتەکانی نۆبێل}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1jny57dyziarml6mvejfln9y2mvo68u 1689855 1689854 2026-10-19T10:43:45Z Shaween 18477 1689855 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = دامەزراوەی نۆبڵ | logo = Nobelstiftung logo.svg | logo_size = 120px | logo_caption = نیشانی دامەزراوەی نۆبڵ<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/annual_review_13_sv.pdf|title=Nobelstiftelsen Verksamhetsberättelse 2013|website=www.nobelprize.org|publisher=Nobel Foundation|language=sv}}</ref> | image_size = 150px | formation = {{start date and age|1900|6|29|df=y}} | headquarters = [[ستۆکهۆڵم]]، سوێد | leader_title = | leader_name = | membership = | website = {{URL|https://nobelprize.org/the-nobel-prize-organisation/the-nobel-foundation/|nobelprize.org/the-nobel-foundation}} }}   '''دامەزراوەی نۆبڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2000-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19}}</ref> ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.<ref name="NF"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19 |quote=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}</ref> هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات. == مێژوو == {{سەرەکی|ئەلفرێد نۆبێل}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2001-12-08 |ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 June 2016 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-06-29 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.<ref name="sweden1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 August 2010 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.<ref name="autogenerated1" /> هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1981 |ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2010-07-12 |وێبگە=[[Metapress]]}}</ref> نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|ویستی یاسایی ئەلفرێد نۆبێل لە ٢٥ی نۆڤەمبەری ١٨٩٥. 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|''«هەموو ئەو سامانی ماوەی من کە بتوانرێت بە نەقد بکرێت، بە شێوەی خوارەوە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت: سەرمایەکە لەلایەن جێبەجێکارانی وەسیەتەکەمەوە لە بەڵگەنامە داراییە پارێزراوەکاندا وەبەرهێنان دەکرێت و دەبێتە سەرچاوەیەکی دارایی، کە قازانجەکەی ساڵانە بە شێوەی خەڵات دابەش دەکرێت بەسەر ئەو کەسانەدا کە لە ساڵی پێشوودا گەورەترین سوودیان بە مرۆڤایەتی گەیاندووە. ئەو قازانجە بە پێنج بەشی یەکسان دابەش دەکرێت، کە یەک بەشی بۆ ئەو کەسە تەرخان دەکرێت کە گرنگترین دۆزینەوە یان داهێنانی لە بواری فیزیکدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی کیمیایی یان پێشکەوتنێکی گرنگی لە بواری کیمیا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی لە بواری فیزیۆلۆژیا یان پزیشکیدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی لە بواری ئەدەبیاتدا بەرچاوترین بەرهەمی خاوەن ئاراستەیەکی ئایدیالیستی پێشکەش کردبێت؛ و یەک بەش بۆ ئەو کەسەی زۆرترین یان باشترین کاری بۆ بەهێزکردنی برایەتی لەنێوان نەتەوەکان، هەڵوەشاندنەوە یان کەمکردنەوەی سوپاکانی ئامادەباش، و بەڕێوەبردن و پەرەپێدانی کۆنگرەکانی ئاشتی ئەنجام دابێت.»'' ''خەڵاتەکانی فیزیک و کیمیا لەلایەن ئەکادیمیای زانستەکانی سویدەوە پێشکەش دەکرێن؛ خەڵاتی کارە فیزیۆلۆژیایی یان پزیشکییەکان لەلایەن پەیمانگای کارۆلینسکا لە ستۆکهۆڵم؛ خەڵاتی ئەدەبیات لەلایەن ئەکادیمیای ئەدەبیات لە ستۆکهۆڵم؛ و خەڵاتی پاڵەوانانی ئاشتی لەلایەن لیژنەیەکەوە کە لە پێنج کەس پێک دێت و لەلایەن ستۆرتینگی نەرویجییەوە هەڵدەبژێردرێن. من بە ڕوونی خواستی خۆم دەردەبڕم کە لە کاتی پێشکەشکردنی خەڵاتەکاندا، هیچ گرنگییەک بە نەتەوەی کاندیدەکان نەدرێت، بۆ ئەوەی شایستەترین کەس خەڵاتەکە وەربگرێت، جا سکاندیناڤی بێت یان نا.»'' |20|20|ویستی یاسایی [[ئەلفرێد نۆبێل]]<ref name="thelocal1"/><ref name=fullNobelwill>[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html "Alfred Nobel's Will"], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).</ref><nowiki>}}</nowiki>}} جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 October 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref>"First Nobel Prizes: December 10, 1901", ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&day=10272975&cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. </ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/}}</ref> === دامەزراوەی نۆبڵ === [[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]] دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2007-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-26 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.<ref name="NF" /> لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.<ref name="nobelprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1999-10-13 |ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.<ref name="nobelprize1" /> بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.<ref name="sweden1" /> هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref>{{Cite book|last=Feldman|first=Burton|url=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&q=The+Nobel+prize+history|title=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|publisher=Arcade|year=2000|isbn=9781559705929|access-date=2010-01-15}}</ref> دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2008-12-31 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-07-16 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .<ref name="nobelprize1" /> بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.<ref name="NF1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/}}</ref> دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.<ref name="NF1" /> دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج . == سیمپۆزیۆمی نۆبڵ == لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی "تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە".<ref name="nobelSymposia"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-12 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-28}}</ref> سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-05-14 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.<ref name="nobelSymposia" /> == خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا == پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی "خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=nanoPRwire |ڕێکەوت=2007-09-24 |ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 April 2008 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-18}}</ref> دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ. لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون. == هەروەها سەیری بکە == * لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ * ڕاگنار سۆلمان * لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان * کۆنفرانسی نۆبڵ * دامەزراوەی گورگ == سەرچاوەکان == {{تێبینییەکان}} {{سەرچاوەکان|2}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} * [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ "2007 Nobel Conference"] – Official site of the "2007 Nobel Conference" at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October, * [http://nobelprize.org/ "The Nobel Foundation"] – Official site of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ "Nobel Symposia"] – Official webpage of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html "The Will of Alfred Nobel"] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt. {{خەڵاتەکانی نۆبێل}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7akc1qamutpdbggk6qc4lawxjg9lnij 1689858 1689855 2026-10-19T10:47:18Z Shaween 18477 /* خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا */ 1689858 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = دامەزراوەی نۆبڵ | logo = Nobelstiftung logo.svg | logo_size = 120px | logo_caption = نیشانی دامەزراوەی نۆبڵ<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/annual_review_13_sv.pdf|title=Nobelstiftelsen Verksamhetsberättelse 2013|website=www.nobelprize.org|publisher=Nobel Foundation|language=sv}}</ref> | image_size = 150px | formation = {{start date and age|1900|6|29|df=y}} | headquarters = [[ستۆکهۆڵم]]، سوێد | leader_title = | leader_name = | membership = | website = {{URL|https://nobelprize.org/the-nobel-prize-organisation/the-nobel-foundation/|nobelprize.org/the-nobel-foundation}} }}   '''دامەزراوەی نۆبڵ'''{{تێبینی|{{langx|sv|Nobelstiftelsen}}}} دامەزراوەیەکی تایبەتە کە لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ دامەزراوە بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتەکانی نۆبڵ]].<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2000-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19}}</ref> ئەم بناغەیە لەسەر بنەمای دوا وەسیەتنامەی [[ئەلفرێد نۆبێل|ئەلفڕێد نۆبڵ]] داهێنەری [[دینامیت|داینامیت]] دامەزراوە.<ref name="NF"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/index.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-12-19 |quote=The Nobel Foundation is a private institution established in 1900 based on the will of Alfred Nobel. The Foundation manages the assets made available through the will for the awarding of the Nobel Prize in Physics, Chemistry, Physiology or Medicine, Literature and Peace. It represents the Nobel Institutions externally and administers informational activities and arrangements surrounding the presentation of the Nobel Prize.}}</ref> هەروەها سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لەسەر پێشکەوتنە گرنگەکانی زانست و بابەتەکانی گرنگی کولتووری یان کۆمەڵایەتی ساز دەکات. == مێژوو == {{سەرەکی|ئەلفرێد نۆبێل}}ئەلفڕێد نۆبڵ ({{دەنگ|sv-Alfred_Nobel.ogg|Alfred Bernhard Nobel}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٣، لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]]، سوید) کیمیاکار، ئەندازیار، داهێنەر، بەرهەمهێنەری چەک و داهێنەری [[دینامیت]] بووە. خاوەنی کۆمپانیای Bofors بوو کە کۆمپانیایەکی گەورەی بەرهەمهێنانی چەک بوو، کە لە کارە سەرەتاییەکەیەوە وەک کارگەی ئاسن و پۆڵا ئاڕاستەی کردبووەوە. نۆبڵ خاوەنی ٣٥٥ پاتێنت جیاواز بوو، [[دینامیت|داینامیت]] بەناوبانگترینیان بوو. نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا سامانێکی تایبەتی کەسی زۆری کۆکردەوە، ئەمەش زیاتر بەهۆی ئەم داهێنانەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2001-12-08 |ناونیشان=http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314000058/http://www.schoolforchampions.com/biographies/nobel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٦ نۆبڵ بەهۆی جەڵتەی مێشکەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 June 2016 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ |ڕێکەوتی سەردان=2021-06-29 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> لە ڤێلاکەی لە [[سانرێمۆ|سان ڕیمۆ]] لە ئیتاڵیا کۆچی دوایی کرد، کە ساڵانی کۆتایی تێیدا ژیاوە.<ref name="sweden1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831163044/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS15aa_Nobel_Prize-in_Sweden_and_the_world/The_Nobel_Prize_in_Sweden_and_the_world_FS15aa_Low.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=31 August 2010 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> وەسیەتنامەی نۆبڵ داواکارییەکی دەربڕی، کە زۆر کەسی تووشی سەرسوڕمان کرد، کە پارەکەی بۆ خەڵاتەکانی [[فیزیک|فیزیا]] ، [[کیمیا]]، [[ئاشتی]]، [[فیزیۆلۆژی]] یان [[پزیشکی]] و [[وێژە|ئەدەب]] بەکاربهێنرێت.<ref name="autogenerated1" /> هەرچەندە نۆبڵ لە ماوەی ژیانیدا چەندین وەسیەتنامەی نووسیوە، بەڵام دوا وەسیەتنامە کەمێک زیاتر لە ساڵێک پێش مردنی نووسراوە، و لە یانەی سویدی-نەرویجی لە پاریس لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ واژۆی لەسەر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1981 |ناونیشان=http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714080803/http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&size=largest |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 July 2011 |ڕێکەوتی سەردان=2010-07-12 |وێبگە=[[Metapress]]}}</ref> نۆبڵ 94%ی کۆی سەروەت و سامانەکەی بە وەسیەت کردووە کە 31 سامانە ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|''کرۆنی'' سویدی]]، بۆ دامەزراندنی و بەخشینی پێنج خەڵاتی نۆبڵ.{{Wide image|Alfred Nobels will-November 25th, 1895.jpg|500|ویستی یاسایی ئەلفرێد نۆبێل لە ٢٥ی نۆڤەمبەری ١٨٩٥. 1895}}{{وتەی ڕازێندراوە|''«هەموو ئەو سامانی ماوەی من کە بتوانرێت بە نەقد بکرێت، بە شێوەی خوارەوە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت: سەرمایەکە لەلایەن جێبەجێکارانی وەسیەتەکەمەوە لە بەڵگەنامە داراییە پارێزراوەکاندا وەبەرهێنان دەکرێت و دەبێتە سەرچاوەیەکی دارایی، کە قازانجەکەی ساڵانە بە شێوەی خەڵات دابەش دەکرێت بەسەر ئەو کەسانەدا کە لە ساڵی پێشوودا گەورەترین سوودیان بە مرۆڤایەتی گەیاندووە. ئەو قازانجە بە پێنج بەشی یەکسان دابەش دەکرێت، کە یەک بەشی بۆ ئەو کەسە تەرخان دەکرێت کە گرنگترین دۆزینەوە یان داهێنانی لە بواری فیزیکدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی کیمیایی یان پێشکەوتنێکی گرنگی لە بواری کیمیا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی گرنگترین دۆزینەوەی لە بواری فیزیۆلۆژیا یان پزیشکیدا ئەنجام دابێت؛ یەک بەش بۆ ئەو کەسەی لە بواری ئەدەبیاتدا بەرچاوترین بەرهەمی خاوەن ئاراستەیەکی ئایدیالیستی پێشکەش کردبێت؛ و یەک بەش بۆ ئەو کەسەی زۆرترین یان باشترین کاری بۆ بەهێزکردنی برایەتی لەنێوان نەتەوەکان، هەڵوەشاندنەوە یان کەمکردنەوەی سوپاکانی ئامادەباش، و بەڕێوەبردن و پەرەپێدانی کۆنگرەکانی ئاشتی ئەنجام دابێت.»'' ''خەڵاتەکانی فیزیک و کیمیا لەلایەن ئەکادیمیای زانستەکانی سویدەوە پێشکەش دەکرێن؛ خەڵاتی کارە فیزیۆلۆژیایی یان پزیشکییەکان لەلایەن پەیمانگای کارۆلینسکا لە ستۆکهۆڵم؛ خەڵاتی ئەدەبیات لەلایەن ئەکادیمیای ئەدەبیات لە ستۆکهۆڵم؛ و خەڵاتی پاڵەوانانی ئاشتی لەلایەن لیژنەیەکەوە کە لە پێنج کەس پێک دێت و لەلایەن ستۆرتینگی نەرویجییەوە هەڵدەبژێردرێن. من بە ڕوونی خواستی خۆم دەردەبڕم کە لە کاتی پێشکەشکردنی خەڵاتەکاندا، هیچ گرنگییەک بە نەتەوەی کاندیدەکان نەدرێت، بۆ ئەوەی شایستەترین کەس خەڵاتەکە وەربگرێت، جا سکاندیناڤی بێت یان نا.»'' |20|20|ویستی یاسایی [[ئەلفرێد نۆبێل]]<ref name="thelocal1"/><ref name=fullNobelwill>[[Alfred Nobel]]|[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/will-full.html "Alfred Nobel's Will"], Nobel Foundation. Retrieved 15 February 2007. ([[English language|English version]]).</ref><nowiki>}}</nowiki>}} جێبەجێکارانی وەسیەتنامەکەی بریتی بوون لە ڕاگنار سۆلمان و [[Rudolf Lilljequist|ڕودۆڵف لیلجیکیست]] کە دامەزراوەی نۆبڵیان پێکهێنا بۆ ئاگاداربوون لە سامانی نۆبڵ و ڕێکخستنی خەڵاتەکان. هەرچەندە ئیرادەی نۆبڵ خەڵاتەکانی دامەزراند، بەڵام پلانەکەی تەواو نەبوو و بەهۆی چەندین بەربەستی دیکەوە، پێنج ساڵی خایاند تا دامەزراوەی نۆبڵ دامەزرا و خەڵاتی یەکەم لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠١دا بەخشرایە، لەنێو ئەوانی دیکەدا، [[ڤیلھێڵم ڕۆنتگن|ویلهێلم کۆنراد ڕۆنتگن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006003048/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/all/all_laureates_yd.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 October 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref><ref>"First Nobel Prizes: December 10, 1901", ''[http://www.historychannel.com/tdih/tdih.jsp?month=10272964&day=10272975&cat=10272946 This Day in History]{{بەستەری مردوو|date=January 2018|fix-attempted=yes}}'', ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]''. </ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤دا سەرمایەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکە ٦.٦ ملیار کرۆنی سویدی بووە کە دەکاتە نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/press-release/the-nobel-foundations-2024-asset-management-and-earnings/}}</ref> === دامەزراوەی نۆبڵ === [[File:AlfredNobel_adjusted.jpg|وێنۆک| وێنەی ئەلفڕێد نۆبڵ لەلایەن گۆستا فلۆرمانەوە]] دامەزراوەی نۆبڵ وەک ڕێکخراوێکی تایبەت لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠٠ بە تایبەتی بۆ بەڕێوەبردنی دارایی و بەڕێوەبردنی خەڵاتەکانی نۆبڵ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lemmel |first=Birgitta |ڕێکەوت=2007-06-29 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071026032605/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-26 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لەسەر بنەمای دوا وەسیەت و وەسیەتنامەی نۆبڵ دامەزراوە.<ref name="NF" /> لەو کاتەدا وەسیەتنامەی نۆبڵ گومان و ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە و بەمجۆرە تا ٢٦ی نیسانی ١٨٩٧ وەسیەتنامەکەی لەلایەن ستۆرتینگەوە پەسەندکرا.<ref name="nobelprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612091541/http://nobelprize.org/nobelfoundation/history/lemmel/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> هەر زوو دوای ئەوە ئەندامانی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجیان دەستنیشان کرد کە بڕیار بوو [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]] ببەخشێت. دوای ماوەیەکی کەم، ڕێکخراوە خەڵاتبەخشەکانی دیکەش بەدوایدا هات؛ کارۆلینسکا ئینستیتۆت لە ٧ی حوزەیران، ئەکادیمیای سویدی لە ٩ی حوزەیران و ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان لە ١١ی حوزەیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1999-10-13 |ناونیشان=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٠ یاسا تازە دروستکراوەکانی دامەزراوەی نۆبڵ لەلایەن شا ئۆسکاری دووەمەوە ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٩٠٥ یەکێتی نێوان سوید و نەرویج هەڵوەشایەوە کە بەو مانایە بوو کە بەرپرسیارێتی پێدانی خەڵاتی نۆبڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا دابەشکرا. لیژنەی نۆبڵی نەرویج بەردەوام بوو لە هەڵبژاردنی وەرگری [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی ئاشتی]]، لە کاتێکدا ئۆرگانەکانی سوید وەرگرانی تری خەڵات هەڵدەبژێرن.<ref name="nobelprize1" /> بەپێی ئیرادەی نۆبڵ، ئەرکی سەرەکی دامەزراوەی نۆبڵ بەڕێوەبردنی ئەو سامانەیە کە نۆبڵ لە دوای خۆی لە سندوقێکدا بەجێی هێشتووە.<ref name="sweden1" /> هەروەها دامەزراوەی نۆبڵ نوێنەرایەتی خەڵاتی نۆبڵ دەکات بۆ جیهانی دەرەوە و بەرپرسیارێتی چالاکییە نافەرمیەکان و بابەتەکانی پەیوەست بە پێدانی خەڵاتی نۆبڵ دەگرێتە ئەستۆ.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} دامەزراوەی نۆبڵ بەشدار نییە لە پرۆسەی هەڵبژاردنی براوەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref>{{Cite book|last=Feldman|first=Burton|url=https://books.google.com/books?id=xnckeeTICn0C&q=The+Nobel+prize+history|title=The Nobel prize: a history of genius ... – Google Böcker|publisher=Arcade|year=2000|isbn=9781559705929|access-date=2010-01-15}}</ref> دامەزراوەی نۆبڵ پارە وەبەرهێنان دەکات بۆ پاراستنی بنکەیەکی دارایی بۆ خەڵاتەکان و چالاکییە کارگێڕییەکان. دامەزراوەی نۆبڵ لە هەموو باجێک لە سوید (لە ساڵی ١٩٤٦ەوە) و لە باجی وەبەرهێنان لە ئەمریکا (لە ساڵی ١٩٥٣ەوە) بەخشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2008-12-31 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080716002326/http://nobelprize.org/nobelfoundation/finan-manag.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2008-07-16 |ڕێکەوتی سەردان=2010-01-15}}</ref> لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا پارەی خەڵاتەکان یەک ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ پارەی خەڵاتەکان بۆ ١٠ ملیۆن [[کرۆنی سوێدی|کرۆن]] زیاد بووبوو .<ref name="nobelprize1" /> بەپێی یاساکانی دامەزراوەی نۆبڵ، دەستەی بەڕێوەبەرایەتی نووسینگەی تۆمارکراوی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] دەبێت.<ref name="NF1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/about/statutes-of-the-nobel-foundation/}}</ref> دەستەی کارگێڕی لە حەوت ئەندام و دوو جێگر پێکدێت کە هاوڵاتی سویدی یان نەرویجین کە لەلایەن ئەمینداری دامەزراوە خەڵاتکراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێن و لە نێو ئەندامەکانیدا سەرۆک و جێگری سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار هەڵدەبژێرێت.<ref name="NF1" /> دامەزراوە خەڵاتکراوەکان بریتین لە ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان و ئەنجومەنی نۆبڵ لە پەیمانگای کارۆلینسکا و ئەکادیمیای سویدی و لیژنەی نۆبڵی نەرویج . == سیمپۆزیۆمی نۆبڵ == لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوەکە دەستی بە سیمپۆزیۆمی نۆبڵ کرد، بەرنامەیەک کە سیمپۆزیۆمی "تەرخانکراوە بۆ ئەو بوارانەی زانست کە پێشکەوتنەکان لە سەرانسەری جیهاندا ڕوودەدەن یان مامەڵە لەگەڵ بابەتەکانی دیکەدا دەکات کە گرنگییەکی سەرەتایی کولتووری یان کۆمەڵایەتییان هەیە".<ref name="nobelSymposia"> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012152931/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-10-12 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-28}}</ref> سیمپۆزیۆمەکە بابەتەکانی وەک [[پرۆستاگلاندین|پرۆستاگلاندینەکان]] ، [[کیمیای جووڵەیی|جوڵەی کیمیایی]]، [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]]، تیۆری تار، [[گەردوونناسان|گەردوونناسی]]، و [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گرتۆتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070514054004/http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/complete-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-05-14 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-30}}</ref> لیژنەی سیمپۆزیۆمی نۆبڵ لە ئەندامانی لیژنەکانی نۆبڵ لە بواری کیمیا، ئەدەب، ئاشتی، فیزیا، و فیزیۆلۆژی یان پزیشکی پێکدێت؛ لیژنەی خەڵات بۆ ئابووری؛ دامەزراوەی سێ سەدەی بانکی سوید ; و دامەزراوەی والنبێرگ.<ref name="nobelSymposia" /> == خەڵاتەکانی تری نۆبڵ کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی نۆبڵەوە ڕاگەیەندرا == لە ساڵی ٢٠٠٧، دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ کە لەلایەن مایکل نۆبڵ و گوستاف نۆبڵ و پیتەر نۆبڵ و فیلیپ نۆبڵ دامەزراوە، پلانەکانیان بۆ دامەزراندنی خەڵاتێکی نوێی نۆبڵ ڕاگەیاند، خەڵاتی وزەی مایکل نۆبڵ ، کە داهێنانەکانی تەکنەلۆژیای وزەی بەدیل دەبەخشێت. ئەوە دەبێتە یەکەم خەڵاتی نوێی نۆبڵ کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزرا لەدوای دامەزراندنی خەڵاتەکانی ئەلفرێد نۆبڵ. بەڵام لەلایەن دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵەوە خەڵات دەکرا نەک لەلایەن دامەزراوەی نۆبڵەوە، هەرچەندە هەردووکیان ڕێکخراون کە لەلایەن بنەماڵەی نۆبڵەوە دامەزراون. پلانەکە لە [[nanoTX]] 07 ڕاگەیەندرا. دامەزراوەی نۆبڵ بە خێرایی کاردانەوەی هەبوو و هەڕەشەی ڕێکاری یاسایی کرد بەهۆی "خراپ بەکارهێنانی ڕوونی ناوبانگ و نیازپاکی خەڵاتی نۆبڵ و کۆمەڵەی دەستپاکی و بەرزایی کە بە تێپەڕبوونی کات و لە ڕێگەی هەوڵەکانی لیژنەکانی نۆبڵەوە دروست بووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=nanoPRwire |ڕێکەوت=2007-09-24 |ناونیشان=http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080415104148/http://www.nsti.org/press/PRshow.html?id=2335 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 April 2008 |ڕێکەوتی سەردان=2007-10-18}}</ref> دەرهێنەرەکە، مایکل سۆلمان، لە دامەزراوەی نۆبڵ و سەرۆکی هەڵبژێردراوی بنەماڵەی نۆبڵ، پەسەندنەکردنی دامەزراوەی بەناو 'د. خەڵاتی مایکل نۆبڵ' هەروەها دامەزراوەی خێرخوازی نۆبڵ (NCT) و کۆمەڵگەی خێرخوازی خێزانی نۆبڵ. == هەروەها سەیری بکە == * لارس ئێرنستەر (١٩٢٠-١٩٩٨) – مامۆستای بایۆکیمیا و ئەندامی پێشووی دەستەی دامەزراوەی نۆبڵ * ڕاگنار سۆلمان * لیستی دەوڵەمەندترین دامەزراوە خێرخوازیەکان * کۆنفرانسی نۆبڵ * دامەزراوەی گورگ == سەرچاوەکان == {{تێبینییەکان}} {{سەرچاوەکان|2}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} * [http://www.gustavus.edu/events/nobelconference/ "2007 Nobel Conference"] – Official site of the "2007 Nobel Conference" at Gustavus Adolphus College, Saint Peter, Minnesota. Retrieved 28 October, * [http://nobelprize.org/ "The Nobel Foundation"] – Official site of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/ "Nobel Symposia"] – Official webpage of the Nobel Foundation. * [http://nobelprize.org/nobel/alfred-nobel/biographical/will/index.html "The Will of Alfred Nobel"] – Official webpage of the Nobel Foundation; quotes a pertinent excerpt. {{خەڵاتەکانی نۆبێل}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|59.3376|N|18.0744|E|source:wikidata}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سویدی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] i0a2j2huhxb0s6xp2ugog10xr9zgtoq 0 305517 1689800 2026-10-19T10:12:24Z Shaween 18477 Shaween پەڕەی [[دامەزراوەی نۆبڵ]]ی گواستەوە بۆ [[دامەزراوەی نۆبێڵ]]: ناوی شیاوتر 1689800 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[دامەزراوەی نۆبێڵ]] lr0dkm8uhky2ldg9xikwkdlrq2we9xk 1 305518 1689802 2026-10-19T10:17:54Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689802 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەنسوور کەریمیان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689801 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231229154330/https://medyanews.net/kurdish-filmmaker-mansour-karimian-killed-in-turkish-airstrike-in-qamishli-syria/ بۆ https://medyanews.net/kurdish-filmmaker-mansour-karimian-killed-in-turkish-airstrike-in-qamishli-syria/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:١٧، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 0ujxsf23ptmf2hf8alxf32esbpbx7ui 1 305519 1689806 2026-10-19T10:30:16Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689806 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناتۆر ڕاجباری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689805 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170310034225/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Natore_Rajbari بۆ http://en.banglapedia.org/index.php?title=Natore_Rajbari زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٣٠، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 4psq1llbymgnl7ax2sla7qbxs8pv452 1 305520 1689857 2026-10-19T10:46:14Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689857 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناسر ھاشمی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689856 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250312071037/http://khorasanrazavi.khorasannews.com/Newspaper/MobileBlock%3FNewspaperBlockID%3D190560 بۆ http://khorasanrazavi.khorasannews.com/Newspaper/MobileBlock?NewspaperBlockID=190560 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٤٦، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) rn74m1eupof08zmlahh5xt1rfep6g6h 1 305521 1689860 2026-10-19T10:50:10Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689860 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نامە بۆ گەلاتییەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689859 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260619151319/http://www.texansforjesus.org/Galatians/ بۆ http://www.texansforjesus.org/Galatians/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٥٠، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) sunjo7cwqa1lwb0uurjak1kdx375r36 1 305522 1689865 2026-10-19T11:06:46Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1689865 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نایەکسانیی کۆشی–شوارتز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689864 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170627170910/http://www-stat.wharton.upenn.edu/~steele/Publications/Books/CSMC/CSMC_index.html بۆ http://www-stat.wharton.upenn.edu/~steele/Publications/Books/CSMC/CSMC_index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٠٦، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) ivs2unv7d47mki5cx6qvtcl3hkmqqg7 6 305523 1689866 2026-10-19T11:10:58Z -Haryad 40333 {{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازاد | ناساندن = وێنەی کەسایەتیی جەمال بابان | سەرچاوە = https://almasra.iq/49390/ | وتار = جەمال بابان | چەندێتی = تەواو | ڕێزۆلووشنی کەم = بەڵێ | مەبەست = لە ئینفۆبۆکدی وتارەکە بە کار دێ | جێگۆڕی = | زانیاریی تر = }} 1689866 wikitext text/x-wiki == کورتە == {{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازاد | ناساندن = وێنەی کەسایەتیی جەمال بابان | سەرچاوە = https://almasra.iq/49390/ | وتار = جەمال بابان | چەندێتی = تەواو | ڕێزۆلووشنی کەم = بەڵێ | مەبەست = لە ئینفۆبۆکدی وتارەکە بە کار دێ | جێگۆڕی = | زانیاریی تر = }} f9vj1m4ih38150t03ncwi3iuj5mtq0o 1689867 1689866 2026-10-19T11:13:54Z -Haryad 40333 +مۆڵەتنامە 1689867 wikitext text/x-wiki == کورتە == {{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازاد | ناساندن = وێنەی کەسایەتیی جەمال بابان | سەرچاوە = https://almasra.iq/49390/ | وتار = جەمال بابان | چەندێتی = تەواو | ڕێزۆلووشنی کەم = بەڵێ | مەبەست = لە ئینفۆبۆکدی وتارەکە بە کار دێ | جێگۆڕی = | زانیاریی تر = }} == مۆڵەتنامە == {{Non-free biog-pic}} 5d4gl6x74ujsz3ifid2x3g00dsf91rj 1689870 1689867 2026-10-19T11:16:00Z -Haryad 40333 /* کورتە */ 1689870 wikitext text/x-wiki == کورتە == {{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازاد | ناساندن = وێنەی کەسایەتیی جەمال بابان | سەرچاوە = https://almasra.iq/49390/ | وتار = جەمال بابان | چەندێتی = تەواو | ڕێزۆلووشنی کەم = بەڵێ | مەبەست = لە ئینفۆبۆکسی وتارەکە بە کار دێ | جێگۆڕی = | زانیاریی تر = }} == مۆڵەتنامە == {{Non-free biog-pic}} borhf15nz8a79s9peofr8lfmt8mkfa7 0 305524 1689871 2026-10-19T11:17:43Z پیرانوندی 78434 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:fa:Special:Redirect/revision/44750930|حاج شهبازخان کلهر]]» 1689871 wikitext text/x-wiki '''حاجی شاباز خان کەڵھوڕی''' لە تایفەی حاجیزادەکان بوو، سەرۆکی ئێڵی کەڵھوڕ لە [[کرماشان]] بووە و دروستکەری مزگەوتی حاجی شاباز خانە. == ژیاننامە == حاجی شاباز خان کوڕی مەنووچار خان بەگەلەربەگی بوو کە ئێڵخانی ئێڵی کەڵھوڕ بوو، کە لە تایفەی حاجیزادەکان بوو کە لەو سەردەمەدا سەرۆکی ئێڵی کەڵھوڕەکان بوون. جگە لە بنیاندانانی تایفەی حاجیزادەکان، شاباز خان لەگەڵ شەش براکەی مزگەوتی حاج شاباز خانیاندروستکرد. کەسایەتییەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی و خاوەن موڵک و زەوی لە کرماشان بووە، لە سەردەمی محەممەدعەلی میرزا دەوڵەتشا پیاوێکی شیعە مەزھەب بووە و لە ساڵانی ١٢٣٢ی کۆچی و ١٢٣٥ی کۆچی (١٨١٧ و ١٨١٩ی زایینی) فەرمانی دروستکردنی حەمامی حاجی شاباز خان و مزگەوتی حاجی شاباز خانی داوە. <ref name=":3" /> کەیوان سەمیعی نووسیویەتی کە ئەو کاتەی لە کرماشان بوو بیستبووی کە شاباز خان کاری دروستکردنی مزگەوت و حەمامەکەی تەواو کردووە و خەڵک لە مزگەوتەکەی نوێژیان ئەکرد و لە حەمامەکەیدا خۆیان ئەشۆرد. <ref name=":3" /> دێڕی بەناوبانگی شاباز خان ئەمە بوو: «سَگِ کَلهُر به از اکابر لُر با وجودیکه سَگ به از کَلهُر».کە واتای ئەوە ئەدات؛ سەگێکی کەڵھوڕی لە پیاوە ماقوڵەکانی لوڕ باشترە، ئەگەرچی سەگێک لە کەڵھوڕ باشتر بێ. ئەم دێڕە ناوبانگێکی یەکجار زۆری دەرکرد وە وەک پێناسەیەکی دەربارەی ئێڵی کەڵھوڕ ھاتبوو. ئاغا ئەحممەدی کرماشان کە کوڕی شاباز خان بوو وتی کە شاباز خان حەجی مەککەی کردووە. شاباز خان کوڕێکی بە ناوی مستەفا قولی خان و نەوەکی به ناو حسێن ‌قولی خان (کە کوڕی مستەفا قولی خان بووە) ھەبووە کە شاعیر بووە. حسێن خان لە ساڵی ١٢٤٧ی کۆچی لە دایک بووە و لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی وەفاتی کردووە، لە کاتی شاعیریدا بە «سلطانی» ناوبانگی دەرکرد. لە کتێبی دیوانی ئەمیر مۆعەزی باسکراوە کە لەدوای مردنی شاباز خان کوڕەکەی مستەفا قولی خان جێنشینی ئەو بوو وە ناسناوی «دیوان‌بگی» پێ بەخشرا. شاباز خان برایەکی بچووکی بە ناوی عەباس قولی خان ھەبووە، یەکێکی تر لە براکانی شاباز خان بریتیە لە حاجی حسێن خان بوو کە کوڕێکی بە ناوی میرزا ئەبوولحەسەن خان ھەبوو کە بە «نصار کلهر» بەناوبانگ بوو. ئەدیب ئەلمەلەک ئەووسێ ئەحممەد ئاغا کوڕی حاجی شاباز خانی ڕەحمەتی بوو، کە خەڵکی کرماشان بوو لە خانەقین بۆ ماوەی پێنج ڕۆژ گیری خواردبوو. وە ئەنووسێ کە پیاوێکی قسە خۆش بوو. خانەوادەی شاباز خان بە دروستکردنی مزگەوت و قوتابخانە و حەمام و دوکان و شتی زیاتر بەناوبانگ بوون. جگە لە ئەمە حسێن قولی خانی نەوەی شاباز خان حافزی قورئان بوو، وە بەوە وەسف کراوە کە کوڕێکی جوان و بلیمەت بووە و توانای بەکارھێنانی و دەربڕینی زمانی بە شێوەیەکی زۆر جوان، چونکە ئەو توانی لە یەک دانیشتنێکدا یەک ھەزار دێڕە شیعر بنووسێ.<ref name=":2" /> ناسڕەددین شای قاجاڕ نووسیوویەتی کە شاباز خان قوتابخانەیەک و مزگەوتێکی لە شاری کرماشان دروستکرد. شهبازخان کلهر همچنین به‌عنوان مردی بسیار خیرخواه توصیف شده است که مساجد، مدارس و بناهای دیگری ساخت و بسیاری از ساختمان‌هایی که او بنا کرد هنوز برپاهستند. شهبازخان کلهر همچنین مردم کرمانشاه را دوست داشت و به آنان خدمت می‌کرد. خانوادهٔ او نیز برای مدتی بسیار طولانی، حاکمان ایل کلهر بودند. بابا مردوخ ڕۆحانی نووسیوویەتی کە شاباز خان سەرۆکی خانەوادەی حاجیزادەکان بوو کە ئێڵخانی کەڵھوڕ بوون، وە نووسیوویەتی کە شاباز خان حەمام و مزگەوت و کاروانسەرای دروست کرد و گشتی بە ناوی خۆی بوون.<ref name=":4" /> == مزگەوتی حاجی شاباز خان == لە ساڵی ١٢٣٥ی کۆچی (١٨١٩ز) فەرمانی دروستکردنی مزگەوتی حاجی شاباز خانی دەرکرد. ئەم مزگەوتە دەکەوێتە چوارڕێیانی ئۆجاغ، کوچەی شەهید داوود شەهلای، [[کرماشان]] ، و لە کاتی دروستکردنیدا لە دەرەوەی شار بووە. بیناکە بۆ چەندین ساڵ وەک شوێنی پەروەردەی قوتابیان کاری کردووە و ئەمڕۆش مەدرەسەی ئایینییە. لە تەنیشت مزگەوتەکەوە شوێنی نیشتەجێبوون بۆ حاجیانی مەزارگە پیرۆزەکان ھەبوون. ساڵی ١٣٢٢ی کۆچی بە فەرمانی ئایەتوڵڵا سەید ئەبولحەسەن ئیسفەھان و بە ھەوڵی زانایانی کرماشان، یەکەم مەدرەسە لە کرماشان لەم مزگەوتەدا دامەزرا. لە سەردەمی پەھلەویدا مزگەوت و مەدرەسە لەژێر چاودێری و گوشاری ساواکدا بوون و چەندین جار مەدرەسەکە داخرا و مامۆستاکانی دەربەدەر و لێپرسینەوەیان لەگەڵ دەکرا، بەڵام چالاکییەکانی بەردەوام بوو. ئەمڕۆ مەدرەسەی حاجی شاباز بە زیاتر لە ١٣٠ خوێندکاری تێدایە. == حەمامی حاجی شاباز خان == ساڵی ١٢٣٢ی کۆچی (١٨١٧ی زایینی) فەرمانی دروستکردنی حەمامی حاجی شاباز خانی لە کرماشان دا. == سەرچاوەکان == <templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{سەرچاوەکان}} ho4go1jpk94xqko6dqibs3wvxg96k2n 1689874 1689871 2026-10-19T11:47:16Z پیرانوندی 78434 /* ژیاننامە */ 1689874 wikitext text/x-wiki '''حاجی شاباز خان کەڵھوڕی''' لە تایفەی حاجیزادەکان بوو، سەرۆکی ئێڵی کەڵھوڕ لە [[کرماشان]] بووە و دروستکەری مزگەوتی حاجی شاباز خانە.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /> == ژیاننامە == حاجی شاباز خان کوڕی مەنووچار خان بەگەلەربەگی بوو کە ئێڵخانی ئێڵی کەڵھوڕ بوو، کە لە تایفەی حاجیزادەکان بوو کە لەو سەردەمەدا سەرۆکی ئێڵی کەڵھوڕەکان بوون.<ref name=":3" /><ref name=":1">عبدالحمید سجادی حیرت، شاعران کرد پارسی گوی، ناشر: نشر احسان، ص ۸۲۱، ۱۹۹۶، شابک: ۹۷۸۹۶۴۵۹۵۶۰۴۰</ref> جگە لە بنیاندانانی تایفەی حاجیزادەکان، شاباز خان لەگەڵ شەش براکەی مزگەوتی حاج شاباز خانیاندروستکرد.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2015-12-14 |سەردێڕ=نیم نگاهی به مدرسه تاریخی حاج شهبازخان کرمانشاه |ناونیشان=https://www.hawzahnews.com/news/364048/%D9%86%DB%8C%D9%85-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D8%B4%D9%87%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-19 |وێبگە=خبرگزاری حوزه |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری حوزه |زمان=fa}}</ref><ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Redirecting... |ناونیشان=http://istta.ir/pages/fa/attractionsdetails/9868/%25D8%25AD%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2585-%25D8%25AD%25D8%25A7%25D8%25AC-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B2%25D8%25AE%25D8%25A7%25D9%2586 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260924223318/http://istta.ir/pages/fa/attractionsdetails/9868/%25D8%25AD%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2585-%25D8%25AD%25D8%25A7%25D8%25AC-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B2%25D8%25AE%25D8%25A7%25D9%2586 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-09-24 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-19 |وێبگە=istta.ir |زمان=en}}</ref> کەسایەتییەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی و خاوەن موڵک و زەوی لە کرماشان بووە، لە سەردەمی محەممەدعەلی میرزا دەوڵەتشا پیاوێکی شیعە مەزھەب بووە و لە ساڵانی ١٢٣٢ی کۆچی و ١٢٣٥ی کۆچی (١٨١٧ و ١٨١٩ی زایینی) فەرمانی دروستکردنی حەمامی حاجی شاباز خان و مزگەوتی حاجی شاباز خانی داوە.<ref name=":3" /><ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=جاذبه حمام حاج شهباز خان |ناونیشان=https://www.dehgardi.ir/Attractions/313 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221203214748/https://www.dehgardi.ir/Attractions/313 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2022-12-03 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-19 |وێبگە=www.dehgardi.ir |زمان=fa}}</ref> کەیوان سەمیعی نووسیویەتی کە ئەو کاتەی لە کرماشان بوو بیستبووی کە شاباز خان کاری دروستکردنی مزگەوت و حەمامەکەی تەواو کردووە و خەڵک لە مزگەوتەکەی نوێژیان ئەکرد و لە حەمامەکەیدا خۆیان ئەشۆرد.<ref name=":3" /> دێڕی بەناوبانگی شاباز خان ئەمە بوو: «سَگِ کَلهُر به از اکابر لُر با وجودیکه سَگ به از کَلهُر».کە واتای ئەوە ئەدات؛ سەگێکی کەڵھوڕی لە پیاوە ماقوڵەکانی لوڕ باشترە، ئەگەرچی سەگێک لە کەڵھوڕ باشتر بێ.<ref>زین‌العابدین بن اسکندر شیروانی، بستان السیاحة، یا، سیاحت نامه، ناشر: کتابخانه سنایی، تهران، ایران، ص ۴۵۹</ref> ئەم دێڕە ناوبانگێکی یەکجار زۆری دەرکرد وە وەک پێناسەیەکی دەربارەی ئێڵی کەڵھوڕ ھاتبوو.<ref>الملک همدانی، خاطرات فرید، گردآورنده: مسعود فرید (قراگزلو)، ناشر: زوار، تهران، ص ۳۵۵، ۱۲۹۱ تا ۱۳۳۴ هجری قمری</ref> ئاغا ئەحممەدی کرماشان کە کوڕی شاباز خان بوو وتی کە شاباز خان حەجی مەککەی کردووە.<ref>آقا احمد کرمانشاهی، مرآت الاحوال جهان نما: سفرنامه، ویراستار: محمدجواد بهبهانی، ناشر: انصاریان، قم، ایران، جلد ۱، ص ۱۵۴، ۱۳۷۳ هجری شمسی</ref> شاباز خان کوڕێکی بە ناوی مستەفا قولی خان و نەوەکی به ناو حسێن ‌قولی خان (کە کوڕی مستەفا قولی خان بووە) ھەبووە کە شاعیر بووە. حسێن خان لە ساڵی ١٢٤٧ی کۆچی لە دایک بووە و لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی وەفاتی کردووە، لە کاتی شاعیریدا بە «سلطانی» ناوبانگی دەرکرد.<ref>محسن امین، اعیان الشیعه، ویراستار: حسن امین، ناشر: دار التعارف للمطبوعات، جلد ۶، ص ۱۳۶، ۱۳۶۲ هجری شمسی، بیروت، لبنان</ref><ref>زکی جعفر فیلی علوی، تاریخ الکرد الفیلیون و آفاق المستقبل: دراسة فی الجذور التاریخیة و الجغرافیة و مراحل النضال، ناشر: مؤسسة البلاغ، ص ۳۷۳، ۲۰۰۹ میلادی</ref><ref name=":8">رضاقلی‌خان هدایت، مجمع الفصحاء، ناشر: امیرکبیر، جلد دوم، ص ۴۲۴، تهران، ۱۳۸۲ هجری شمسی</ref> لە کتێبی دیوانی ئەمیر مۆعەزی باسکراوە کە لەدوای مردنی شاباز خان کوڕەکەی مستەفا قولی خان جێنشینی ئەو بوو وە ناسناوی «دیوان‌بگی» پێ بەخشرا.<ref>صدیق صفی‌زاده (بۆره‌که‌یی)، پارسی گویان کرد، ناشر: چاپخانه حیدری، چاپ اول، ص ۵۲، پائیز ۱۳۶۶</ref><ref>باقر شاکری، تارخچه شعرای کرمانشاه، ناشر: چاپ سعادت، ص ۵۵، ۱۹۵۸</ref><ref>علی‌اکبر دهخدا، لغت‌نامه، جلد ۲۴، ناشر: دانشگاه تهران، ص ۵۹۴، ۱۹۶۹</ref> شاباز خان برایەکی بچووکی بە ناوی عەباس قولی خان ھەبووە،<ref name=":4" /><ref>احمد گلچین معانی، تاریخ تذکره‌های فارسی، جلد ۲، ناشر: کتابخانه سنائی، چاپ دوم، ص ۲۷۱، ۱۳۶۳</ref> یەکێکی تر لە براکانی شاباز خان بریتیە لە حاجی حسێن خان بوو کە کوڕێکی بە ناوی میرزا ئەبوولحەسەن خان ھەبوو کە بە «نصار کلهر» بەناوبانگ بوو.<ref name=":1" /> ئەدیب ئەلمەلەک ئەووسێ ئەحممەد ئاغا کوڕی حاجی شاباز خانی ڕەحمەتی بوو، کە خەڵکی کرماشان بوو لە خانەقین بۆ ماوەی پێنج ڕۆژ گیری خواردبوو. وە ئەنووسێ کە پیاوێکی قسە خۆش بوو.<ref>عبدالعلی بن علی ادیب‌الملک، سفرنامه ادیب‌الملک به عتبات (دلیل الزایرین)، سال نشر: ۱۳۶۴، ص ۷۵</ref> خانەوادەی شاباز خان بە دروستکردنی مزگەوت و قوتابخانە و حەمام و دوکان و شتی زیاتر بەناوبانگ بوون. جگە لە ئەمە حسێن قولی خانی نەوەی شاباز خان حافزی قورئان بوو، وە بەوە وەسف کراوە کە کوڕێکی جوان و بلیمەت بووە و توانای بەکارھێنانی و دەربڕینی زمانی بە شێوەیەکی زۆر جوان، چونکە ئەو توانی لە یەک دانیشتنێکدا یەک ھەزار دێڕە شیعر بنووسێ.<ref name=":8" /> ناسڕەددین شای قاجاڕ نووسیوویەتی کە شاباز خان قوتابخانەیەک و مزگەوتێکی لە شاری کرماشان دروستکرد.<ref>ناصرالدین شاه، روزنامه سفر از تهران الی کربلا و نجف و سایر اماکن، ص ۷۳، ۱۲۸۷</ref> شاباز خان بە پیاوێکی زۆر بلیمەت و باش بەناوبانگ بوو کە دروستکەری قوتابخانە و مزگەوت و بینایتر بوو، وە خانەوادەکەی بۆ ماویەکی زۆر سەرۆژی ئێڵی کەڵھوڕ بوون.<ref>احمد گلچین معانی، تاریخ تذکره‌های فارسی، جلد ۲، ناشر: کتابخانه سنائی، چاپ دوم، ص ٢٨٨، ۱۳۶۳</ref> بابا مردوخ ڕۆحانی نووسیوویەتی کە شاباز خان سەرۆکی خانەوادەی حاجیزادەکان بوو کە ئێڵخانی کەڵھوڕ بوون، وە نووسیوویەتی کە شاباز خان حەمام و مزگەوت و کاروانسەرای دروست کرد و گشتی بە ناوی خۆی بوون.<ref name=":4" /> == مزگەوتی حاجی شاباز خان == لە ساڵی ١٢٣٥ی کۆچی (١٨١٩ز) فەرمانی دروستکردنی مزگەوتی حاجی شاباز خانی دەرکرد. ئەم مزگەوتە دەکەوێتە چوارڕێیانی ئۆجاغ، کوچەی شەهید داوود شەهلای، [[کرماشان]]، و لە کاتی دروستکردنیدا لە دەرەوەی شار بووە. بیناکە بۆ چەندین ساڵ وەک شوێنی پەروەردەی قوتابیان کاری کردووە و ئەمڕۆش مەدرەسەی ئایینییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کرمانشاه و همه مساجد تاریخی‌اش |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/92060301692/%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%88-%D9%87%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D8%B4 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-19 |وێبگە=www.isna.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=13-مسجد-تاریخی-شهر-كرمانشاه-را-بیشتر-بشناسیم |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/82872157/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-19 |وێبگە=www.irna.ir}}</ref> لە تەنیشت مزگەوتەکەوە شوێنی نیشتەجێبوون بۆ حاجیانی مەزارگە پیرۆزەکان ھەبوون. ساڵی ١٣٢٢ی کۆچی بە فەرمانی ئایەتوڵڵا سەید ئەبولحەسەن ئیسفەھان و بە ھەوڵی زانایانی کرماشان، یەکەم مەدرەسە لە کرماشان لەم مزگەوتەدا دامەزرا. لە سەردەمی پەھلەویدا مزگەوت و مەدرەسە لەژێر چاودێری و گوشاری ساواکدا بوون و چەندین جار مەدرەسەکە داخرا و مامۆستاکانی دەربەدەر و لێپرسینەوەیان لەگەڵ دەکرا، بەڵام چالاکییەکانی بەردەوام بوو. ئەمڕۆ مەدرەسەی حاجی شاباز بە زیاتر لە ١٣٠ خوێندکاری تێدایە.<ref name=":5" /> == حەمامی حاجی شاباز خان == ساڵی ١٢٣٢ی کۆچی (١٨١٧ی زایینی) فەرمانی دروستکردنی حەمامی حاجی شاباز خانی لە کرماشان دا.<ref name=":6" /><ref name=":7" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 2gnjlvoindtvqrw4y0juyvifcilsqn3