Wikipedia
cowiki
https://co.wikipedia.org/wiki/Pagina_maestra
MediaWiki 1.47.0-wmf.2
first-letter
Media
Speciale
Discussione
Utente
Discussioni utente
Wikipedia
Discussioni Wikipedia
File
Discussioni file
MediaWiki
Discussioni MediaWiki
Template
Discussioni template
Aiuto
Discussioni aiuto
Categoria
Discussioni categoria
TimedText
TimedText talk
Modulo
Discussioni modulo
Evento
Discussioni evento
9 di ghjennaghju
0
1554
401488
391630
2026-05-16T07:37:31Z
Fausta Samaritani
15085
/* Nascite */
401488
wikitext
text/x-wiki
{{Ghjennaghju}}
U '''9 di ghjennaghju''' hè u 9<sup>u</sup> [[ghjornu]] di l'annu in u calendariu gregurianu. Restanu 356 ghjorni à a fine di l'annu (357 sì hè bisestile).
== Avenimenti ==
ચારચાર બગઙી
== Nascite ==
- [[Dominik Livaković]] (Zara, 9 di ghjennaghju di [[1995]]), capitanu e ghjucadore di [[pallò]] croatu.
== Morti ==
* 1984 : [[Stefanu Cardi | Stefanu Cardi]], militanti di u FLNC
== Celebrazioni ==
=== Santi ===
Santu Ghjulianu. Santu Adrianu di Canterbury.
L'antichi martirologhi ci facenu sapè chì Ghjulianu è Basilissa, dui omi maritati, avianu decisu d'ùn onurà più e so moglie per megliu onurà u Signore. Cunsacravanu u so tempu è i so rivenu ti à sullevà i poveri è i malati.
Avianu un casamentu in Egittu chì ghjera diventatu una specia d'uspidale cù appartamenti pè e donne è appartamenti pè l'omi. Basilissa s'occupava di e donne. Era sempre abbastanza giovanu quandu ellu hè mortu marturiatu. Ghjulianu hè invechjatu. A so casa era u rifugiu di i cristiani persecutati. Hè mortu marturiatu versu l'annu 304, ùn si sà induve: Egittu, SIria, o Tebaide.
Etimolugia, casate, nomi: V. Ghjuliu (12 aprile)
Adrianu era natu in Africa, è ghjera abate di Nerida, accantu à Roma. Hè mortu in Inghilterra u 9 ghjennaghju di l'annu 710.
Quandu morse l'arcivescu di Canterbury, u papa Vitalianu (657-672) u volse sustituì da Adrianu. Adrianu ricusò dumandendu chì a carica sia data à u so amicu Teodoru. A pruposta fù accettata da u papa, à cundizione chì Adrianu andessi cù Teodoru per assistelu.
I dui amichi partenu.
Adrianu fù messu à a testa di l'abbazia di i santi Petru è Paulu di Canterbury. A guvernò trenta anni è ne fece un centru di fede ardente è d'umanisimu. Insegnava u grecu è u latinu, è parechji di i so frati parlavanu isse duie lingua cum'è a lingua materna.
Teodoru, chì fù vintunu annu arcivescu di Canterbury, è Adrianu, chì hà campatu torna dece anni dopu a morte di u so amicu, anu datu vita è forza à a Chjesa anglicana.
Etimolugia: da u lat. "Adrianus", da Adria, cità creata da l'Etruschi nantu à u mare Adriaticu.
Nomi: Adrian, Adriana, Adriane, Adriano, Adrianu, Adrien, Adrienne, Adrion, Hadrien.[https://adecec.net/adecec/santi/01-ghjennaghju.php]
== Ligami esterni ==
* [http://musees-de-corse.ifrance.com/storia.htm Storia di a Corsica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060728213530/http://musees-de-corse.ifrance.com/storia.htm |date=2006-07-28 }}
* [http://adecec.net/almanaccu2007.pdf Almanaccu Adecec 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212080119/http://www.adecec.net/almanaccu2007.pdf |date=2007-02-12 }}
[[Categoria:Ghjornu di ghjennaghju| 09]]
0u8nkask3yr2radlo3vxlvw8nkv0sn8
Arghjusta è Muricciu
0
2605
401453
370119
2026-05-15T12:38:43Z
Fausta Samaritani
15085
note
401453
wikitext
text/x-wiki
'''Arghjusta è Muricciu''' hè una [[cumuna]] di u [[dipartimentu]] di a [[Corsica]] suttana. Si cumponi di dui paesi: [[Arghjusta]] è [[Muricciu]].
{{cumuna|cumuna=Arghjusta-Muricciu
| statu=[[Francia]]
| rigioni=[[Corsica]]
| dipartimentu=[[Corsica suttana]]
| circundariu=
| cantonu=
| insee=[[2A021]]
| cp=[[20140]]
| merri=
| intercomm=
| longitudina=
| latitudina=
| alt=
| superficia=
| pop=[[77]]
| dinsità=
}}
[[Image:Argiusta-Moriccio Mairie.JPG|thumb|300px|none|A Merria di Arghjusta-Muricciu]]
== Giugrafia ==
== Storia ==
== Merri ==
Paul-Jo Caïtucoli:<ref>[https://www.corsenetinfos.corsica/Paul-Jo-Caitucoli-Le-travail-de-revitalisation-de-l-interieur-est-un-combat-qu-il-faudra-mener-sur-20-ou-30-ans_a26046.html] Paul-Jo Caïtucoli, ''Le travail de revitalisation de l'interieur est un combat qu'il faudra mener sur 20 ou 30 ans''.</ref>
== Rifarenzi ==
== Liami ==
== Note ==
<references />
{{Cumuna di Corsica Suttana}}
[[Categoria:Cumuna di Corsica suttana]]
[[Categoria:Cumuna di Corsica]]
6wmdqqkw4dxv4ejb5h9x2hdeekwxvii
Bruce Springsteen
0
12878
401448
393962
2026-05-15T12:11:05Z
Fausta Samaritani
15085
link, fix
401448
wikitext
text/x-wiki
[[File:Springsteen 05051981 01 200.jpg|thumb|right|Bruce Springsteen (1981)]]
{{c-supranu}}
'''Bruce Frederick Joseph Springsteen''' ([[23 di settembre]] [[1949]]) hè un musicante di rock [[Stati Uniti|americanu]].
== Biugrafia ==
=== Albumi ===
- ''Greetings from Asbury Park, N.J.'' ([[1973]])<br>
- ''The Wild, the Innocent & the E Street Shuffle'' (1973)<br>
- ''Born to Run'' ([[1975]])<br>
- ''Darkness on the Edge of Town'' ([[1978]])<br>
- ''The River'' ([[1980]])<br>
- ''Nebraska'' ([[1982]])<br>
- ''Born in the U.S.A.'' ([[1984]])<br>
- ''Live 1975–85'' ([[1986]])<br>
- ''Tunnel of Love'' ([[1987]])<br>
- ''Human Touch'' ([[1992]])<br>
- ''Lucky Town'' (1992)<br>
- ''The Ghost of Tom Joad'' ([[1995]])<br>
- ''The Rising'' ([[2002]])<br>
- ''Devils & Dust'' ([[2005]])<br>
- ''We Shall Overcome: The Seeger Sessions'' ([[2006]])<br>
- ''Magic'' ([[2007]])<br>
- ''Working on a Dream'' ([[2009]])<br>
- ''Wrecking Ball'' ([[2012]])<br>
- ''High Hopes'' ([[2014]])<br>
- ''Western Stars'' ([[2019]])<br>
- ''Letter to you'' (2020)<br>
- ''Only the Strong Survive'' (2022)<br>
[[Categoria:Musicante|Springsteen, Bruce]]
[[Categoria:Americanu|Springsteen, Bruce]]
[[Categoria:Biugrafia|Springsteen, Bruce]]
f6up9a35bdovzfru097r6xoqkkz8xix
Furciulincu
0
18622
401495
349295
2026-05-16T08:00:57Z
EmausBot
3225
Robot : Correction d’une double redirection depuis [[U Furciolu]] vers [[Furciolu]]
401495
wikitext
text/x-wiki
#RINVIA [[Furciolu]]
nwqkf1sw64n16hnaiok1d6i3atlst4r
Furciulinchi
0
19010
401494
349706
2026-05-16T08:00:47Z
EmausBot
3225
Robot : Correction d’une double redirection depuis [[U Furciolu]] vers [[Furciolu]]
401494
wikitext
text/x-wiki
#RINVIA [[Furciolu]]
nwqkf1sw64n16hnaiok1d6i3atlst4r
Dominik Livaković
0
20886
401486
365006
2026-05-16T07:33:21Z
Fausta Samaritani
15085
link
401486
wikitext
text/x-wiki
{{Ortografia è grammatica da verificà}}
'''Dominik Livaković''' ([[Zara]], [[9 di ghjennaghju]] di [[1995]]) hè un capitanu e ghjucadore di [[pallò]] [[Croazia|croatu]] di [[Dinamo Zagabria]] e Croazia.
=== Biugrafia ===
U Nativu di Zadar, hà iniziatu a so carriera difendendu u club da a so cità nativa. A so debutazione per Zadar, in a stagione [[2012]]/[[2013]], induve hà dimustratu u so talentu, in quattru stagioni, hà riunitu 104 apparizioni per u so club, chì li hà permessu di trasfirì à u club di più trofe croate, Dinamo Zagabria.
Cù a partenza di [[Eduardo Carvalho]], Livakovic diventa u primu porter di u club di Zagabria. Hà fattu u debut in [[2 uttrovi]] [[2016]] in un derby contr'à [[Hajduk Spalato]].
[[Categoria:Ghjucatori di Dinamo Zagabria|Livaković, Dominik]]
[[Categoria:Croazia|Livaković, Dominik]]
[[Categoria:Biugrafia|Livaković, Dominik]]
6ou7cp1uk2fcjzyrmpst6obw7dbzy5r
401487
401486
2026-05-16T07:35:10Z
Fausta Samaritani
15085
file
401487
wikitext
text/x-wiki
{{Ortografia è grammatica da verificà}}
[[File:Dominik Livaković 2021.jpg|thumb|200px|right|Dominik Livaković]]
'''Dominik Livaković''' ([[Zara]], [[9 di ghjennaghju]] di [[1995]]) hè un capitanu e ghjucadore di [[pallò]] [[Croazia|croatu]] di [[Dinamo Zagabria]] e Croazia.
=== Biugrafia ===
U Nativu di Zadar, hà iniziatu a so carriera difendendu u club da a so cità nativa. A so debutazione per Zadar, in a stagione [[2012]]/[[2013]], induve hà dimustratu u so talentu, in quattru stagioni, hà riunitu 104 apparizioni per u so club, chì li hà permessu di trasfirì à u club di più trofe croate, Dinamo Zagabria.
Cù a partenza di [[Eduardo Carvalho]], Livakovic diventa u primu porter di u club di Zagabria. Hà fattu u debut in [[2 uttrovi]] [[2016]], in un derby contr'à [[Hajduk Spalato]].
[[Categoria:Ghjucatori di Dinamo Zagabria|Livaković, Dominik]]
[[Categoria:Croazia|Livaković, Dominik]]
[[Categoria:Biugrafia|Livaković, Dominik]]
gjojgobtn14krd5phhoo3et9yfp1geb
Architettura barocca
0
21016
401477
392956
2026-05-15T21:14:04Z
Fausta Samaritani
15085
/* In Francia */
401477
wikitext
text/x-wiki
[[File:Il Gesu.jpg|miniatura|A chjesa di u Gesù, in Roma]]
'''L'architettura barocca''' nasce à a fine di u XVIu seculu in Italia è si sviluppa in furia in tutta l'[[Auropa]].
[[File:San Carlu in Bastia.jpg|miniatura|San Carlu, in [[Bastia]]]]
L'arte barocca hè un arte in muvimentu, chì utiliza e curve, i cuntrasti, i ghjochi di lumi. Hè un'arte teatrale, opulente, turmentatu. U scopu hè di seduce, di surprende è di cummove. Stu stile s'oppone à l'arte classicu.
== U principiu ==
[[File:Elia naurizio, congregazione generale del concilio di trento in s.m. maggiore, 1633, 01.jpg|miniatura|U cunciliu di Trentu]]
U sviluppu di u stilu baroccu hè ligatu à a storia di a Chjesa, è à a [[Contrariforma]]. À partesi da a metà di u XVIu seculu, a Chjesa catolica reagisce di pettu à l'emergenza di u prutestantisimu, vistu cum'è una minaccia. Tandu decide di mette in ballu parechje azzione per circà di fà piantà u sviluppu di a [[Riforma]]. St'azzione anu per scopu d'affirmà a duttrina catolica è à riorganizà u cleru.
Una di e misure principale hè a messa in piazza d'un ordine di frati, i ghjesuiti (o cumpagnia di Ghjesù) chì hè fundatu in u [[1537]] in Roma. I ghjesuiti sò incaricati d'un'azzione di missione, di rinfurzà l'influenza catolica è d'evangelizà e pupulazione.
L'altra grande misura hè a messa à ghjornu di l'organizazione di u clericu, decisa da u [[Cunciliu di Trentu]] (1545-1563) chì hà da rifurmà a Chjesa.
[[File:Fachada de Il Gesù, Roma, 2017 01.jpg|sinistra|miniatura|300x300px|A facciata di a Chjesa di u Gesù, in Roma]]
[[Michelangelo Buonarroti|L']]<nowiki/>ultimu edifiziu realizatu da l'artistu è architettu [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]], a [[basilica di San Petru]] in [[Roma]], pò esse cunsideratu cum'è u precursore di u stile baroccu, di pettu à e dimensione strasordinarie è i decori di a basilica.
U so elevu, [[Giacomo della Porta]], hà sviluppatu stu stile. Si vede in particulare in a facciata di a Chjesa di a [[Chjesa di u Gesù (Roma)|Chjesa di Gesù]] (1584), a chjesa matre di i Ghjesuiti.
St'edifiziu hè spessu cunsideratu cum'è u primu esempiu di l'architettura barocca, chì influenzarà l'architettura religiosa per u prossimu seculu <ref>Da vede: [[Chjesa Nuova|Santa Maria in Vallicella]] (1577-1617), la [[Chjesa de Saint'Ignazio de Loyola]] (1626) à Rome, la [Chjesa di Sain Paolo e San Luigi] di Parigi, la[[Chjesa di Notre-Dame di Metz]] (1665), la [[Chjesa di santa Croce di Nantes] (1685), La [[Chjesa di san Pietro e San Paolo a Cracovia]], la Jesuitenkirche d'[[Heidelberg]], etc.</ref>.
== Orìgine di a parolla ==
L'orìgine di a parolla ''barocca'' hè incerta. Forse vene da a parolla purtuhese ''barrocco''. Un ''barrocu'', in purtughese, designa un scogliu di granitu di forma irregulare. Dopu hà servutu à designà una perla d'aspettu irregulare.
U sensu hà evuluatu è oghje si parla di baroccu per parlà si qualcosa o d'attitutine chì ùn hè micca normale, chì hè stravagante, imprevisìbile.
== Caratterìstiche ==
U stile baroccu cerca u muvimentu. Una facciata barocca ùn hè micca regulare è rettilinea, ma pò esse irregulare, presentà undulazione. In e chjese, dopu à u rigore di u pianu in croce o in quadratu di u Rinascimentu, l'architetti preferiscenu u pianu ovale o ellìtticu.
Borromini hà l'idea di custruisce una chjesa cù un pianu in forma d'apa ([[Chiesa di Sant'Ivo alla Sapienza]]) per piace à u so cummanditore, chì hà l'ape nant'à a so stemma (u papa [[Urbanu VIII]], Maffeo Barberini).
L'architettura barocca utiliza forme grosse è attundulite, spirale è vulute (vede a chjesa di Santa Maria di a Salute in Venezia).
[[File:Basilica Santa Maria della Salute Dorsoduro Venezia statue lato NE.jpg|centro|miniatura|420x420px|Santa Maria di a Salute, in Venezia]]
E forme, i vulumi è altezze differente sò aghjustate. Creanu un muvimentu d'inseme di u bastimentu. E facciate sò decurate d'ornamenti scultati. L'aperture ponu avè parechje forme. I fruntoni sò sbaccati in a parte superiore. Ci vole à rompe a regularità.
=== Opulenza ===
[[File:Lazio Roma Gesu1 tango7174.jpg|miniatura|L'internu di a chjesa di u Gesù, in Roma]]
L'architettura barocca hè caratterizata da l'opulenza. Cù u prugressu tecnicu è l'avanzate di a cunniscenza, e nave si allarganu, è adopranu ancu forme tonde. L'architetti ùn esitanu più à utilizà ornamenti "eccessivi" è tracarchi. Stucchi è màrmeri sò utilizati per circà st'effettu. E sculture d'anghjulelli, è putti si vedenu in ogni locu. E spirale è vulute dinù.
I muri, i suffitti sì tracarcanu di decori scultati. A tecnica di u ''trompe-l'œil'' hè sistematicamente impiegatu. Ingranda u spaziu, crea un'impressione di prufundura, cum'è pè a cupola di a chjesa di u Gesù, o in Sant'Ignaziu di Loyola in Roma.
[[File:Chiesa di Sant'Ignazio di Loyola in Campo Marzio 05.jpg|centro|miniatura|300x300px|In a chjesa di Sant'Ignaziu di Loyola in Roma]]
L'abundanza di decori deve impressiunà u spettatore, abbagliulallu, stunallu à ogni sguardu, è dunque piaceli.
À u baroccu li piace dinù a cunfusione di i genneri. A scultura pò diventà architettura. A pittura in ''trompe-l'œil'' pare alluntanà e limite di u spaziu.
[[File:Baldaquin Bernin Saint-Pierre Vatican.jpg|centro|miniatura|U baldacchinu di Bernini, in a basilica San Petru di Roma]]
A forma di e culonne gira nant'à ella stessa. Sò messe à a moda da Bernino, cum'è in u baldacchinu di l'altare maiò di a basilica San Petru di Roma. Stu mudellu serà ripigliatu è cupiatu.
L'usu di u chjaruscuru è di i ghjochi di lume si sparghje: l'aperture diventanu più grande, a luce entre in i bastimenti. <gallery perrow="6">
File:Luci in San Pietro (Roma) - francesco sgroi.jpg|Luce in San Petru (Roma)
File:Dome of Cappella Paolina in Santa Maria Maggiore (Roma).jpg|A cupola in Santa Maria Magiore (Roma)
File:Chiesa di Sant'Ignazio di Loyola in Campo Marzio 23.jpg|Sant'Ignaziu di Loyola in Roma
File:Chiesa il Gesu -Roma fc11.jpg|A chjesa di u Gesù, in Roma
</gallery>
=== Creatività ===
Se u clasicismu hè rispettu per e forme antiche rumane o greche, u Baroccu hè distinatu da l' innuvazione . Jean-Baptiste Ache scrive nantu à ellu : {{Début citation}}L'esprit baroque réside dans la liberté de modifier les formes classiques à l'origine de manière à les rendre perméables à toutes les nuances d'expression émotive (rupture de soubassement, doublement des colonnes, incurvation des frontons, effets de trompe-l'œil)<ref>Jean-Baptiste Ache, ''Éléments d'une histoire de bâtir'', éd. Moniteur des travaux publics, Paris, 1970.</ref>.{{Fin citation}}{{Début citation}}L'esprit baroque réside dans la liberté de modifier les formes classiques à l'origine de manière à les rendre perméables à toutes les nuances d'expression émotive (rupture de soubassement, doublement des colonnes, incurvation des frontons, effets de trompe-l'œil)<ref>Jean-Baptiste Ache, ''Éléments d'une histoire de bâtir'', éd. Moniteur des travaux publics, Paris, 1970.</ref>.{{Fin citation}}
L'architetti ùn sò mai stati cusì liberi di pruvà forme novi, cusì audaciosi cumparatu à u patrimoniu di u passatu. Una chjesa in forma di clover per evoca a Trinità? Questu hè pussibule in u ''Kappell'' di Waldsassen . Un castellu cù un pianu ugualmente triangulare? Visitate Karlova Koruna o u Pavilion Cinese in Sanssouci. U pianu cruciforme vi pare "digià vistu"? Santini-Aichl vi prupone una chjesa à cinque stelle in Zelená hora . A chjesa Saint-Pierre di Vienne presenta un pianu ovale.
== Varianti regiunali ==
=== In Italia ===
[[File:Sant'Ivo_alla_Sapienza_-Rome.jpg|miniatura| Chjesa di Sant'Ivo alla Sapienza di [[Francesco Borromini]]. Nota a facciata cuncava è u campanile a spirale]]
U stilu baroccu sviluppatu da a seconda mità di u XVI XVI, prima in Roma, dopu in u restu di l'Italia. Rispetta prima di tuttu u paradigma rumana di a basilica annantu à a croce, u coru di quale hè suprana una cupola . In più di a [[Chjesa di u Gesù (Roma)|Chjesa di Gesù]] sopra citata, u pioniere di l'architettura religiosa barocca hè cunsideratu à [[Carlo Maderno]] cù a so [[chjesa Santa Susanna alle Terme di Diocleziano]], custruita trà u 1585 è u 1603. U ritmu dinamicu di e colonne è di i pilastri, a facciata centralizzata è cumplessa, unendu rigore è ghjocu nantu à i codici classici di u Rinascimentu, i statue disposti in nicchie è ricurdendu furiosamente a struttura di a scena di un anticu teatru rumanu. unu di i primi esempi di u baroccu. Stu primu esame hè cuntinuatu da Pierre de Cortone in a so chjesa Notre-Dame-de-la-Paix in Roma (1656) cù l'ala concava che ricorda una scena teatrale è a parte centrale di a quale protrude l'occupazione di a piccola piazza. di fronte à ellu.
Hè lanciata a moda architettonica - unisce ''teatralità'' è ''duminazione'' annantu à u spaziu urbanu circundante. Serà a norma per i prossimi centu cinquant'anni.
L'esempiu di più successu hè senza dubbiu l'approcciu trapezoidale di a basilica di San Petru offertu da a piazza di San Petru cuncepitu da Le Bernin è ricunnisciutu cum'è un maestru di teatralità barocca in una scala colosale senza precedente. Dui ali di colonnate danu a so forma à a piazza monumentale, si alluntananu da a basilica cum'è duie bracce protettive chì accoglie a folla. U pianu ellitticu <ref>Il est influencé par les découvertes contemporaines en astronomie ([[Lois de Kepler]]). L'usage de l'ellipse se généralisera pour devenir un lieu commun de l'architecture baroque et rococo.</ref> hè tipicu di l'architettura barocca. Per a so propria ammissione, l'opera preferita di Bernini hè a chjesa Saint-André du Quirinal (1658) chì adopra u pianu ovale <ref>Utilisé pour la première fois par [[Jacopo Barozzi da Vignola|Vignole]] dans l'architecture religieuse en la [[Cjiesa Sant’Andrea in via Flaminia]], achevée en [[1553]]; elle présente un plan rectangulaire surmonté d'une coupole ovale. Sur le plan de l'église de Sant'Anna dei Palafrenieri ([[1572]]) du même [[Jacopo Barozzi da Vignola|Vignole]], l'espace tout entier est devenu ovale. Cet édifice et ce projet, sont présentés par [[Christian Norberg-Schulz]], dans son livre ''Signification dans l'architecture occidentale'', comme le point de départ de l'utilisation de l'ovale dans l'architecture religieuse.</ref>. Cù u so altare aereu altu è a so dicurazione di marmura policroma, serverà cum'è un mudellu per una seria di chjese barocche.
[[File:Vierstroemebrunnen_Piazza_Navona_Rom.jpg|sinistra|miniatura|Fontana di i Quattru Fiumi di [[Gian Lorenzo Bernini]]]]
I Bernini eranu attivi ancu in l'architettura civile cù i Palazzi Barberini (1629) è Chigi (1664), in Roma. A mità di scultura è architettura, a so funtana di i Quattru Fiumi provoca ammirazione per u so geniu in tutta l'Europa.
[[File:San Carlo alle Quattro Fontane - Front.jpg|destra|miniatura| Chjesa Saint-Charles-aux-Quatre-Fontaines di Borromini]]
U rivale di Bernini in a capitale di u Cristianesimu hè Francesco Borromini chì i so piani si devianu ancu di più da i canoni estetici di u Rinascimentu cù cumpunimenti ancu più drammatici. Applauditu da a prossima generazione cum'è un architettu rivoluzionariu, chì scarta l'approcciu antropomorficu<ref>Où la basilique est dessinée à l'image du corps humain, le chœur étant la tête et la nef en respectant les proportions.</ref> del Rinascimento per favore un approcciu modulare, l'integrazione geometrica destra di e curve è contra-curve chì s'illustra più bè da a facciata di a so chjesa. Saint-Charles-aux-Quatre-Fontaines cù un pianu elitticu cù indentazioni concave e convexe e in il campanile a spirale di a chjesa Sant'Ivo alla Sapienza che ha una facciata in arco invertito.
Dopu a morte di Bernini in u 1680, [[arlo Fontana]] si stabilì cum'è l’architettu u più influente di Roma. Alcune di e so realizazioni (a facciata cuncava di a Chjesa di San Marcellu al Corso in particulare) vale a pena ricurdà, ma ùn ghjunghje micca a creatività sfrenata di i so predecessori. In XVIIIdiciottu a capitale culturale di l'Europa si trasferisce da Roma à [[Parighji|Parigi]].
Varianti più chjarate è menu classiche di u Baroccu apparsu durante u XVII seculu à u sud di l'Italia, in [[Sicilia]] soprattuttu à la fine di u seculu, ma assai prima in a cità di [[Lecce]] in [[Puglia]] induve u so rappresentante principale, l'architettu Giuseppe Zimbalo, hè ispiratu da u stilu platerescu spagnolu - u [[regnu di Napuli]] allora esse sott'à a duminazione spagnola.
[[File:Piazza_sant_Ignazio_Rome.jpg|sinistra|miniatura| Filippu Raguzzini, Piazza sant'Ignazio, Roma]]
U Rococcu talianu chì fiurisce in u XVIII seculu, in particulare da u 1720 hè profundamente influinzatu da l'idee di Borromini. L'architetti i più talenturati attivi in Roma sò stati Francesco de Sanctis, autore di la monumentale licenza in Piazza di Spagna in 1723 è Filippo Raguzzini chì a designatu a Piazza San Ignacio di Loyola (1727) cum'è scena teatrale - ma esercenu solu un'influenza limitata fora di e fruntiere taliane, micca più cà i rappresentanti più diliziosi del barocco sicilianu assai raffinatu, cum'è Giovanni Battista Vaccarini, Andrea Palma o Giuseppe Venanzio Marvuglia.
[[File:Basilica di Superga (Turin).jpg|miniatura| Basilica di Superga vicinu à [[Turinu|Torino]] da Filippo Juvarra]]
Baroccu latuanu in Italia hè spressu in tuttu u so splendore in u Palazzu di Caserta custruitu da Luigi Vanvitelli, senza dubbitu una di e più grande costruzioni di u XVIII seculu chì ha vistu tante. Influenziatu da i mudelli francesi è spagnoli (u regnu di e Dui Sicilie hà guadagnatu pocu a so indipendenza da a corona di Spagna è i so dirigenti sò spagnoli), u palazzu reale di Caserta s'inseme armoniosamente in u paisaghju circundante. L'edifiziu hè classicu in dettaglio è annuncia u neoclassicismu chì pigliarà u locu di u Baroccu
==== Espansione ====
Ci sò trè fattori principali di u Baroccu, inizialmente talianu, chì purtarà à a so espansione oltre l'Alpi, in tutta l'Europa:
* Architetti taliani sò in esigenza o in esiliu, citemu Le Bernin chjamatu à Parigi per a colonna di u Louvre; Jan Blažej Santini-Aichel chì si nà in Praga hè u figliolu di l'emigranti italiani, cum'è Nicolò Pacassi, o Lurago in u Sacru Imperu; Augustyn Wincenty Locci, o Pompeu Ferrari in Pulonia; Bartolomeo Rastrelli in Russia; Camillo-Guarino Guarini attivu in tutta l'Europa, ecc.
* Architetti europei facenu u viaghju in Roma. U Prix de Rome, iniziatu in u 1663, premia i migliori architetti francesi per un soggiorno di trè anni à l' Académie de France in Roma . I principali architetti barocchi anu fattu u Grand Tour in Italia, cum'è Johann Bernhard Fischer von Erlach, Lukas von Hildebrandt, etc.
* L'incisione chì permette à i prìncipi è à i so architetti di publicità e so realizazioni.
=== In Corsica ===
Vede l'articulu : [[arte barocca in Corsica]]
=== In Francia ===
I Francesi chjamanu " classica " l'architettura di u seculu di Luigi XIV è i so successori è rifiutanu l'appellazione, pejorativa in francese, di "baroccu". Stu opposizioni trà una classicisme "jeudi" in francese e un baroccu "eccessivu" in italiano ritrova u so surghjente à u vulintà, cunfirmatu da u XVII marzu, per rimpiazzà Roma è, in fattu, era u mumentu quandu Versailles è a corte di u [[Luigi XIV di Francia|Rè Sun]] pigliò u locu di l'Italia cum'è centru d'influenza culturale. U puntu di svolta hè a rifiuta di i piani di Bernini in aprile di u 1665 per a culunata Louvre: l'architettu più famosu, più dumandatu in Europa hè rifiutatu da a Corte di Francia.
=== Spagna, u Portugallu è i so imperi ===
[[File:Santiago_GDFL_catedral_050318_43.jpg|sinistra|miniatura|U barocco churriguerescu hè megliu riprisentatu in a facciata principale di a Cattedrale di Santiago di Compostela]]
Cume l'influenza taliana penetra al di là di i Pirenei, respinge l'approcciu classificatore in voga finu à a dicura di Juan de Herrera . In u 1667, e facciate di a Cattedrale di Granada di Alonso Cano annunzanu a vittoria di u Baroccu in Spagna. Segui a cattedrale di Jaén di Eufrasio López de Rojas chì integra e lezioni di baroccu in e strutture architettoniche specifiche spagnole.
[[File:Navalmorales_NSdelaAnt_Altar.jpg|miniatura|Altaru baroccu, Toledo]]
In cuntrastu à l'arti di l'Europa di u Nordu, i Spagnoli anu creatu un arte chì appellu à i sensi più cà l'intellettu. A famiglia Churriguera, architetti specializati in u cuncepimentu è a custruzione di altare è retablori anu oppostu à u stilu chjucu chjamatu "herreresque" in riferimentu à u so inventore è promotore principale, Juan de Herrera, è prumove un stile. esageratu, elaboratu, quasi capricciusu chì copre ogni inchu di superficie dispunibile cun un mudellu è chì hè ghjuntu in a storia sottu u terminu di "churrigueresque". In menu di un seculu, i Chirrugera anu trasfurmatu Salamanca in una cità modella di u stilu Churriguerescu.
U Portugallu, sottu a duminazione spagnola trà u 1580 è u 1640, hè in a sfera d'influenza culturale di u so grande vicinariu è ùn si distingue micca (ciò chì vale ancu per u Brasile in quantu à e colonie spagnole d'America Latina ) solu da un'attenzione significativa, impronta di una dolcezza assai purtughese.
[[File:Louvainmichel.jpg|miniatura| Chjesa di San Michele di Lovaina]]
==== In America Latina ====
L'America Latina hè in a sfera d'influenza di u baroccu churriguerescu spagnolu è hè carattarizatu da una sovrappressione decorativa mischjata cù influenzi lucali chì dà tuttu u so sapore à u baroccu latinoamericanu.
[[File:MexCity-palacio.jpg|sinistra|miniatura| Palazzu di i Vicerè di a Nova Spagna nant'à u Zòcalo]]
In solitu, e cità chì sò custruite allora includenu una ''Plaza Mayor'' (u famosu Zócalo de Mexico hè u più grande esempio) chì riunisce l'edificii di puteri amministrativi è religiosi : palazzu di u viceroi o di u so rappresentante è a cattedrale (torna, a cità di u Messicu si distingue cù a so catedrale metropolitana, u più grande di u cuntinente).
U ''conquista'' avìa lu risurtatu in una calata demugrafica drammatica, u conquistadores purtàvanu cu iddi vaccination, una più k virulent & ca scompia a amerindian pupulazioni quand'elli ghjunghjenu nant'à u cuntinenti in 1518. U XVII vistu una rinnovazione demografica è a custruzzione di parechje cità, alcune di quali anu mantinutu u so caratteru originale. Queste include Ouro Preto in [[Brasile]], Morelia in [[Messicu]].
Cum'è in l'antica Europa, l'ordini religiosi ùn anu micca stesu. In particulare i Ghjesuiti anu lasciatu un testimoniu architettonicu unicu per e so missione in ellu, cum'è in São Miguel Arcanjo.
=== In u Sacru Imperu Rumanu ===
[[File:Vienne-église_St_Charles.jpg|miniatura|Chjesa San Carlu Borromeo in Viena di Fischer von Erlach]]
A Chjesa di San Michele di Monaco, ordinata da i Ghjesuiti è custruita trà u 1583 è u 1597, hè spessu cunsiderata u primu esempiu di u Baroccu oltri i Alpi, ma, cum'è l'opera di Elias Holl (1573 - 1646 ) in Augsburg, stu tentativu era statu interrottu da a Guerra di Trenta Anni è ùn avia micca seguitu. Ùn era solu finu à u 1648 è a fine di a Guerra di Trenta Anni chì l'arte baroccu fiurì cun forza in u Sacru Imperu Rumanu Stu periodu favorevule hà righjuntu u so piccu trà u 1690 è u 1720, in particulare dopu à a calata di u numeru di cantieri in Italia. Un numeru di maestri italiani anu attraversatu l'Alpi, i ''Magistri Grigioni'', u Carlone di Lombardia, u Lurago di Ticino trovu impiegu mentre a Guerra di Trenta Anni è l'absenza di siti di costruzione despopulonu i ranni di specialisti tedeschi in custruzzione.
== Declinazione è legatu ==
Comu l' arte rinascimentale hà sperimentatu un decadimentu formale cù u manierismu, u Baroccu era sgottu in una preziosa academia, è qualificatu cum'è vanu da i so detractori, in Rococò.
L'architettura barocca hè consistente cù l'absolutismu, u so periodu rococcu finisce cù quellu di u despotismu illuminatu.<ref>Da vede à ce sujet la chronologie de l'absolutisme dans l'article sur le livre ''[[L'Europe absolutiste]]'' de [[Robert Mandrou]].</ref> È puderemu ipotesi chì se u baroccu hè esauritu, hè per via di l'esgotazione di a filosofia pulitica è religiosa (''cuius regio, eius religio'') chì si sustene. <gallery>
File:Welden Theklakirche 2.jpg|Veduta di a chjesa Sainte-Thècle in Welden
File:Wies altar.jpg|[[Chjesa de Wies]] altare
</gallery>
Hè sustituitu da l'architettura neoclassica. U mudellu filosoficu in voga diventa a munarchia custituzionale inglese. A Guerra Americana di l'Indipendenza cumencia cù a redazione di a Dichjarazione di l'Indipendenza, si hè preparata a Revoluzione Francese . Un'altra era, più aperta demucratica, un altru stile architettonicu hè respunsabule di eternizzà i principii ...
L'architettura barocca riturnò à a moda in una forma neobarque in a seconda mità di u XIX seculu seculu . Ùn hè micca cuncepibile chì currisponde à una certa reazione assolutista, in particulare in u Secondu Imperu di [[Nabulione III|Napulione III]] è in Austria-Ungheria di Franz Joseph I
== Noti è referenze ==
{{Reflist}}
== Vede ancu ==
=== Articuli rilativi ===
* Arti barocchi
* Churriguerescu baroccu
* Baroccu napulitanu
* Baroccu sicilianu
* Rococò frédéricien
=== Bibliografia ===
* Pierre Charpentrat, Hans Scharoun (prefata), Peter Heman (ritratti), ''Baroccu.'' ''L'Italia è l'Europa Centrale'', Fribourg, l'Office du Livre, 1964.
* Frédéric Dassas, ''L'illusione barocca: Architettura tra u 1600 è u 1750'', Gallimard, Parigi, coll. "Scopre Gallimard / Arti", 1999
* Frédérique Lemerle è Yves Pauwels, ''Architettura à l'epica del barocco'', Flammarion, Parigi, 2008 (notice BNF No. FRBNF41354233); Traduzione inglese, "Baroque Architecture", Flammarion.
* Christian Norberg-Schulz, ''Architettura di Barocco lato e Rococco'', Berger-Levrault, Parigi, 1983.
* Christian Norberg-Schulz, ''Architettura barocca, Architettura'' Electa, Parigi, 2002.
* Eugenio d'Ors, ''Du Baroque'', Parigi, Gallimard, 1935, reedizione Collezione Idées / Arts, 1968.
* Victor-Lucien Tapié, ''Baroccu è classicismo'', Plon, Parigi, 1957.
[[Categoria:Pagine con traduzioni non revisionate]]
[[Categoria:Architittura]]
fb5stzj0wawu02ttvyde867icrd1udv
Fabaceae
0
23150
401458
401293
2026-05-15T15:39:38Z
Fausta Samaritani
15085
/* G - H - I */
401458
wikitext
text/x-wiki
'''Fabaceae'''.
[[File:Fabaceae flower.jpg|thumb|250px|right|Fabacea]]
[[File:Psorothamnus fremontii 4.jpg|thumb|200px|right|''Psorothamnus fremonti'']]
== Pianti ==
=== A - B - C ===
;A
[[Acacia baileyana]]<br>
[[Acacia dealbata]]<br>
[[Acacia longifolia]]<br>
[[Acacia mearnsii]]<br>
[[Acacia myrtifolia]]<br>
[[Acacia saligna]]<br>
;B
[[Barba di Ghjove]]<br>
;C
[[Calicotome villosa]]<br>
[[Cytisus multiflorus]]<br>
[[Cytisus striatus]]<br>
[[Coronilla scorpioides]]<br>
[[Coronilla valentina]]<br>
[[Costa cavaddu]]<br>
[[Curu]]<br>
=== D - E - F ===
;D
[[Dorycnium herbaceum]]<br>
[[Dorycnium hirsutum]]<br>
[[Dorycnium pentaphyllum]]<br>
[[Dorycnium rectum]]<br>
;E
[[Emera]]<br>
;F
[[Falcinedda]]<br>
=== G - H - I ===
;G
[[Genista aetnensis]]<br>
[[Genista tinctoria]]<br>
[[Ghjinestra]]<br>
[[Ghjuncu]]<br>
;H
[[Hippocrepis ciliata]]<br>
[[Hippocrepis emerus]]<br>
[[Hippocrepis multisiliquosa]]<br>
=== L - M - N ===
;L
[[Lathyrus clymenum]]<br>
[[Lathyrus grandiflorus]]<br>
[[Lathyrus hirsutus]]<br>
[[Lathyrus latifolius]]<br>
[[Lathyrus niger]]<br>
[[Lathyrus nissolia]]<br>
[[Lathyrus palustris]]<br>
[[Lathyrus pratensis]]<br>
[[Lathyrus sativus]]<br>
[[Lathyrus sphaericus]]<br>
[[Lathyrus tingitanus]]<br>
[[Lepru corsu]]<br>
[[Lotus corniculatus]]<br>
[[Lotus cytisoides]]<br>
[[Lotus edulis]]<br>
[[Lotus ornithopodioides]]<br>
[[Lotus pedunculatus]]<br>
[[Lotus tenuis]]<br>
[[Lotus tetragonolobus]]<br>
[[Lupinus albus]]<br>
[[Lupinus pilosus]]<br>
;M
[[Medicago marina]]<br>
[[Melilotus albus]]<br>
[[Melilotus indicus]]<br>
[[Melilotus italicus]]<br>
[[Melilotus neapolitanus]]<br>
[[Melilotus siculus]]<br>
=== O - P - Q ===
;P
[[Piseddu]]<br>
[[Pisellu bastardu]]<br>
=== R - S - T ===
;R
[[Robinia]]<br>
;S
[[Securigera securidaca]]<br>
[[Securigera varia]]<br>
[[Sophora cassioides]]<br>
[[Spinitriculu]]<br>
;T
[[Trifolium angustifolium]]<br>
[[Trifolium arvense]]<br>
[[Trifolium campestre]]<br>
[[Trifolium dubium]]<br>
[[Trifolium fragiferum]]<br>
[[Trifolium glomeratum]]br>
[[Trifolium hirtum]]<br>
[[Trifolium incarnatum]]<br>
[[Trifolium lappaceum]]<br>
[[Trifolium michelianum]]<br>
[[Trifolium nigrescens]]<br>
[[Trifolium ochroleucon]]<br>
[[Trifolium pratense]]<br>
[[Trifolium repens]]<br>
[[Trifolium resupinatum]]<br>
[[Trifolium scabrum]]<br>
[[Trifolium spumosum]]<br>
[[Trifolium squamosum]]<br>
[[Trifolium stellatum]]<br>
[[Trifolium striatum]]<br>
[[Trifolium subterraneum]]<br>
[[Trifolium tomentosum]]<br>
[[Trifolium vesiculosum]]<br>
=== U - V - Z ===
;U
[[Urticapra]]<br>
;V
[[Vicia benghalensis]]<br>
[[Vicia bithynica]]<br>
[[Vicia cracca]]<br>
[[Vicia disperma]]<br>
[[Vicia ervilia]]<br>
[[Vicia faba]]<br>
[[Vicia hirsuta]]<br>
[[Vicia hybrida]]<br>
[[Vicia lathyroides]]<br>
[[Vicia loiseleurii]]<br>
[[Vicia lutea]]<br>
[[Vicia narbonensis]]<br>
[[Vicia pannonica]]<br>
[[Vicia parviflora]]<br>
[[Vicia peregrina]]<br>
[[Vicia sativa]] <br>
[[Vicia tetrasperma]]<br>
[[Vicia villosa]]<br>
== Rifarenzi ==
Gamisans, Jacques, ''A flora endemica di Corsica'', 1996, Edisud (in [[Lingua francese|francesu]]).
[[Categoria:Fabaceae]]
6e8xyas0p07j5b5izpby1j4cdkolbs6
401459
401458
2026-05-15T15:40:57Z
Fausta Samaritani
15085
/* G - H - I */
401459
wikitext
text/x-wiki
'''Fabaceae'''.
[[File:Fabaceae flower.jpg|thumb|250px|right|Fabacea]]
[[File:Psorothamnus fremontii 4.jpg|thumb|200px|right|''Psorothamnus fremonti'']]
== Pianti ==
=== A - B - C ===
;A
[[Acacia baileyana]]<br>
[[Acacia dealbata]]<br>
[[Acacia longifolia]]<br>
[[Acacia mearnsii]]<br>
[[Acacia myrtifolia]]<br>
[[Acacia saligna]]<br>
;B
[[Barba di Ghjove]]<br>
;C
[[Calicotome villosa]]<br>
[[Cytisus multiflorus]]<br>
[[Cytisus striatus]]<br>
[[Coronilla scorpioides]]<br>
[[Coronilla valentina]]<br>
[[Costa cavaddu]]<br>
[[Curu]]<br>
=== D - E - F ===
;D
[[Dorycnium herbaceum]]<br>
[[Dorycnium hirsutum]]<br>
[[Dorycnium pentaphyllum]]<br>
[[Dorycnium rectum]]<br>
;E
[[Emera]]<br>
;F
[[Falcinedda]]<br>
=== G - H - I ===
;G
[[Genista aetnensis]]<br>
[[Genista germanica]]<br>
[[Genista tinctoria]]<br>
[[Ghjinestra]]<br>
[[Ghjuncu]]<br>
;H
[[Hippocrepis ciliata]]<br>
[[Hippocrepis emerus]]<br>
[[Hippocrepis multisiliquosa]]<br>
=== L - M - N ===
;L
[[Lathyrus clymenum]]<br>
[[Lathyrus grandiflorus]]<br>
[[Lathyrus hirsutus]]<br>
[[Lathyrus latifolius]]<br>
[[Lathyrus niger]]<br>
[[Lathyrus nissolia]]<br>
[[Lathyrus palustris]]<br>
[[Lathyrus pratensis]]<br>
[[Lathyrus sativus]]<br>
[[Lathyrus sphaericus]]<br>
[[Lathyrus tingitanus]]<br>
[[Lepru corsu]]<br>
[[Lotus corniculatus]]<br>
[[Lotus cytisoides]]<br>
[[Lotus edulis]]<br>
[[Lotus ornithopodioides]]<br>
[[Lotus pedunculatus]]<br>
[[Lotus tenuis]]<br>
[[Lotus tetragonolobus]]<br>
[[Lupinus albus]]<br>
[[Lupinus pilosus]]<br>
;M
[[Medicago marina]]<br>
[[Melilotus albus]]<br>
[[Melilotus indicus]]<br>
[[Melilotus italicus]]<br>
[[Melilotus neapolitanus]]<br>
[[Melilotus siculus]]<br>
=== O - P - Q ===
;P
[[Piseddu]]<br>
[[Pisellu bastardu]]<br>
=== R - S - T ===
;R
[[Robinia]]<br>
;S
[[Securigera securidaca]]<br>
[[Securigera varia]]<br>
[[Sophora cassioides]]<br>
[[Spinitriculu]]<br>
;T
[[Trifolium angustifolium]]<br>
[[Trifolium arvense]]<br>
[[Trifolium campestre]]<br>
[[Trifolium dubium]]<br>
[[Trifolium fragiferum]]<br>
[[Trifolium glomeratum]]br>
[[Trifolium hirtum]]<br>
[[Trifolium incarnatum]]<br>
[[Trifolium lappaceum]]<br>
[[Trifolium michelianum]]<br>
[[Trifolium nigrescens]]<br>
[[Trifolium ochroleucon]]<br>
[[Trifolium pratense]]<br>
[[Trifolium repens]]<br>
[[Trifolium resupinatum]]<br>
[[Trifolium scabrum]]<br>
[[Trifolium spumosum]]<br>
[[Trifolium squamosum]]<br>
[[Trifolium stellatum]]<br>
[[Trifolium striatum]]<br>
[[Trifolium subterraneum]]<br>
[[Trifolium tomentosum]]<br>
[[Trifolium vesiculosum]]<br>
=== U - V - Z ===
;U
[[Urticapra]]<br>
;V
[[Vicia benghalensis]]<br>
[[Vicia bithynica]]<br>
[[Vicia cracca]]<br>
[[Vicia disperma]]<br>
[[Vicia ervilia]]<br>
[[Vicia faba]]<br>
[[Vicia hirsuta]]<br>
[[Vicia hybrida]]<br>
[[Vicia lathyroides]]<br>
[[Vicia loiseleurii]]<br>
[[Vicia lutea]]<br>
[[Vicia narbonensis]]<br>
[[Vicia pannonica]]<br>
[[Vicia parviflora]]<br>
[[Vicia peregrina]]<br>
[[Vicia sativa]] <br>
[[Vicia tetrasperma]]<br>
[[Vicia villosa]]<br>
== Rifarenzi ==
Gamisans, Jacques, ''A flora endemica di Corsica'', 1996, Edisud (in [[Lingua francese|francesu]]).
[[Categoria:Fabaceae]]
dgzg7qlpehbva46xftiufk9ucgymdz2
401460
401459
2026-05-15T15:42:03Z
Fausta Samaritani
15085
/* G - H - I */
401460
wikitext
text/x-wiki
'''Fabaceae'''.
[[File:Fabaceae flower.jpg|thumb|250px|right|Fabacea]]
[[File:Psorothamnus fremontii 4.jpg|thumb|200px|right|''Psorothamnus fremonti'']]
== Pianti ==
=== A - B - C ===
;A
[[Acacia baileyana]]<br>
[[Acacia dealbata]]<br>
[[Acacia longifolia]]<br>
[[Acacia mearnsii]]<br>
[[Acacia myrtifolia]]<br>
[[Acacia saligna]]<br>
;B
[[Barba di Ghjove]]<br>
;C
[[Calicotome villosa]]<br>
[[Cytisus multiflorus]]<br>
[[Cytisus striatus]]<br>
[[Coronilla scorpioides]]<br>
[[Coronilla valentina]]<br>
[[Costa cavaddu]]<br>
[[Curu]]<br>
=== D - E - F ===
;D
[[Dorycnium herbaceum]]<br>
[[Dorycnium hirsutum]]<br>
[[Dorycnium pentaphyllum]]<br>
[[Dorycnium rectum]]<br>
;E
[[Emera]]<br>
;F
[[Falcinedda]]<br>
=== G - H - I ===
;G
[[Genista aetnensis]]<br>
[[Genista germanica]]<br>
[[Genista linifolia]]<br>
[[Genista tinctoria]]<br>
[[Ghjinestra]]<br>
[[Ghjuncu]]<br>
;H
[[Hippocrepis ciliata]]<br>
[[Hippocrepis emerus]]<br>
[[Hippocrepis multisiliquosa]]<br>
=== L - M - N ===
;L
[[Lathyrus clymenum]]<br>
[[Lathyrus grandiflorus]]<br>
[[Lathyrus hirsutus]]<br>
[[Lathyrus latifolius]]<br>
[[Lathyrus niger]]<br>
[[Lathyrus nissolia]]<br>
[[Lathyrus palustris]]<br>
[[Lathyrus pratensis]]<br>
[[Lathyrus sativus]]<br>
[[Lathyrus sphaericus]]<br>
[[Lathyrus tingitanus]]<br>
[[Lepru corsu]]<br>
[[Lotus corniculatus]]<br>
[[Lotus cytisoides]]<br>
[[Lotus edulis]]<br>
[[Lotus ornithopodioides]]<br>
[[Lotus pedunculatus]]<br>
[[Lotus tenuis]]<br>
[[Lotus tetragonolobus]]<br>
[[Lupinus albus]]<br>
[[Lupinus pilosus]]<br>
;M
[[Medicago marina]]<br>
[[Melilotus albus]]<br>
[[Melilotus indicus]]<br>
[[Melilotus italicus]]<br>
[[Melilotus neapolitanus]]<br>
[[Melilotus siculus]]<br>
=== O - P - Q ===
;P
[[Piseddu]]<br>
[[Pisellu bastardu]]<br>
=== R - S - T ===
;R
[[Robinia]]<br>
;S
[[Securigera securidaca]]<br>
[[Securigera varia]]<br>
[[Sophora cassioides]]<br>
[[Spinitriculu]]<br>
;T
[[Trifolium angustifolium]]<br>
[[Trifolium arvense]]<br>
[[Trifolium campestre]]<br>
[[Trifolium dubium]]<br>
[[Trifolium fragiferum]]<br>
[[Trifolium glomeratum]]br>
[[Trifolium hirtum]]<br>
[[Trifolium incarnatum]]<br>
[[Trifolium lappaceum]]<br>
[[Trifolium michelianum]]<br>
[[Trifolium nigrescens]]<br>
[[Trifolium ochroleucon]]<br>
[[Trifolium pratense]]<br>
[[Trifolium repens]]<br>
[[Trifolium resupinatum]]<br>
[[Trifolium scabrum]]<br>
[[Trifolium spumosum]]<br>
[[Trifolium squamosum]]<br>
[[Trifolium stellatum]]<br>
[[Trifolium striatum]]<br>
[[Trifolium subterraneum]]<br>
[[Trifolium tomentosum]]<br>
[[Trifolium vesiculosum]]<br>
=== U - V - Z ===
;U
[[Urticapra]]<br>
;V
[[Vicia benghalensis]]<br>
[[Vicia bithynica]]<br>
[[Vicia cracca]]<br>
[[Vicia disperma]]<br>
[[Vicia ervilia]]<br>
[[Vicia faba]]<br>
[[Vicia hirsuta]]<br>
[[Vicia hybrida]]<br>
[[Vicia lathyroides]]<br>
[[Vicia loiseleurii]]<br>
[[Vicia lutea]]<br>
[[Vicia narbonensis]]<br>
[[Vicia pannonica]]<br>
[[Vicia parviflora]]<br>
[[Vicia peregrina]]<br>
[[Vicia sativa]] <br>
[[Vicia tetrasperma]]<br>
[[Vicia villosa]]<br>
== Rifarenzi ==
Gamisans, Jacques, ''A flora endemica di Corsica'', 1996, Edisud (in [[Lingua francese|francesu]]).
[[Categoria:Fabaceae]]
ijr5naquyml0z129jy90i2bieplw2fq
401497
401460
2026-05-16T08:05:16Z
Fausta Samaritani
15085
/* L - M - N */
401497
wikitext
text/x-wiki
'''Fabaceae'''.
[[File:Fabaceae flower.jpg|thumb|250px|right|Fabacea]]
[[File:Psorothamnus fremontii 4.jpg|thumb|200px|right|''Psorothamnus fremonti'']]
== Pianti ==
=== A - B - C ===
;A
[[Acacia baileyana]]<br>
[[Acacia dealbata]]<br>
[[Acacia longifolia]]<br>
[[Acacia mearnsii]]<br>
[[Acacia myrtifolia]]<br>
[[Acacia saligna]]<br>
;B
[[Barba di Ghjove]]<br>
;C
[[Calicotome villosa]]<br>
[[Cytisus multiflorus]]<br>
[[Cytisus striatus]]<br>
[[Coronilla scorpioides]]<br>
[[Coronilla valentina]]<br>
[[Costa cavaddu]]<br>
[[Curu]]<br>
=== D - E - F ===
;D
[[Dorycnium herbaceum]]<br>
[[Dorycnium hirsutum]]<br>
[[Dorycnium pentaphyllum]]<br>
[[Dorycnium rectum]]<br>
;E
[[Emera]]<br>
;F
[[Falcinedda]]<br>
=== G - H - I ===
;G
[[Genista aetnensis]]<br>
[[Genista germanica]]<br>
[[Genista linifolia]]<br>
[[Genista tinctoria]]<br>
[[Ghjinestra]]<br>
[[Ghjuncu]]<br>
;H
[[Hippocrepis ciliata]]<br>
[[Hippocrepis emerus]]<br>
[[Hippocrepis multisiliquosa]]<br>
=== L - M - N ===
;L
[[Lathyrus clymenum]]<br>
[[Lathyrus grandiflorus]]<br>
[[Lathyrus hirsutus]]<br>
[[Lathyrus latifolius]]<br>
[[Lathyrus niger]]<br>
[[Lathyrus nissolia]]<br>
[[Lathyrus palustris]]<br>
[[Lathyrus pratensis]]<br>
[[Lathyrus sativus]]<br>
[[Lathyrus sphaericus]]<br>
[[Lathyrus tingitanus]]<br>
[[Lepru corsu]]<br>
[[Lotus corniculatus]]<br>
[[Lotus cytisoides]]<br>
[[Lotus edulis]]<br>
[[Lotus ornithopodioides]]<br>
[[Lotus pedunculatus]]<br>
[[Lotus tenuis]]<br>
[[Lotus tetragonolobus]]<br>
[[Lupinus albus]]<br>
[[Lupinus pilosus]]<br>
;M
[[Medicago falcata]]<br>
[[Medicago marina]]<br>
[[Melilotus albus]]<br>
[[Melilotus indicus]]<br>
[[Melilotus italicus]]<br>
[[Melilotus neapolitanus]]<br>
[[Melilotus siculus]]<br>
=== O - P - Q ===
;P
[[Piseddu]]<br>
[[Pisellu bastardu]]<br>
=== R - S - T ===
;R
[[Robinia]]<br>
;S
[[Securigera securidaca]]<br>
[[Securigera varia]]<br>
[[Sophora cassioides]]<br>
[[Spinitriculu]]<br>
;T
[[Trifolium angustifolium]]<br>
[[Trifolium arvense]]<br>
[[Trifolium campestre]]<br>
[[Trifolium dubium]]<br>
[[Trifolium fragiferum]]<br>
[[Trifolium glomeratum]]br>
[[Trifolium hirtum]]<br>
[[Trifolium incarnatum]]<br>
[[Trifolium lappaceum]]<br>
[[Trifolium michelianum]]<br>
[[Trifolium nigrescens]]<br>
[[Trifolium ochroleucon]]<br>
[[Trifolium pratense]]<br>
[[Trifolium repens]]<br>
[[Trifolium resupinatum]]<br>
[[Trifolium scabrum]]<br>
[[Trifolium spumosum]]<br>
[[Trifolium squamosum]]<br>
[[Trifolium stellatum]]<br>
[[Trifolium striatum]]<br>
[[Trifolium subterraneum]]<br>
[[Trifolium tomentosum]]<br>
[[Trifolium vesiculosum]]<br>
=== U - V - Z ===
;U
[[Urticapra]]<br>
;V
[[Vicia benghalensis]]<br>
[[Vicia bithynica]]<br>
[[Vicia cracca]]<br>
[[Vicia disperma]]<br>
[[Vicia ervilia]]<br>
[[Vicia faba]]<br>
[[Vicia hirsuta]]<br>
[[Vicia hybrida]]<br>
[[Vicia lathyroides]]<br>
[[Vicia loiseleurii]]<br>
[[Vicia lutea]]<br>
[[Vicia narbonensis]]<br>
[[Vicia pannonica]]<br>
[[Vicia parviflora]]<br>
[[Vicia peregrina]]<br>
[[Vicia sativa]] <br>
[[Vicia tetrasperma]]<br>
[[Vicia villosa]]<br>
== Rifarenzi ==
Gamisans, Jacques, ''A flora endemica di Corsica'', 1996, Edisud (in [[Lingua francese|francesu]]).
[[Categoria:Fabaceae]]
6ehdr0s18bspodv8lu44316a2mhwn7k
Alfonsu V di Portugallu
0
23293
401473
392141
2026-05-15T20:28:42Z
Fausta Samaritani
15085
fix, link
401473
wikitext
text/x-wiki
'''Afonzu V''' ([[Sintra]], [[15 di ghjennaghju]] [[1432]] - [[Lisbona]], [[28 d'aostu]] [[1481]]), soprannomu l'''Africanu'' per e so cunquiste in [[Africa]], era rè di [[Portugallu]] è di l'Algarves da u [[1438]] finu à a so morte, in u 1481.
[[File:D. Afonso V (c. 1780) - Série Régia de Miguel António do Amaral (Paços do Concelho, Moita).png|250px|thumb|Afonsu V di Portugallu]]
Un rè assai cultu chì hà scrittu annantu à l'[[astrologia]], a [[matematica]], l'[[alchimia]], a [[cavalleria]] è era ancu un musicista, lascendu un travagliu assai impurtante per l'epica.
Hà battutu è cunquistò parechji territorii in l'Africa di u Nordu, principalmente in [[Maroccu]].
U so predecessore era u babbu [[Duarte I di Portugallu]] è u so successore era [[Ghjuvanni II di Portugallu]].
[[Categoria:Purtughesu]]
[[Categoria:Biugrafia]]
n1p8ogxxsky0vtd26kgelqz2wgf3z9p
Malus sieversii
0
23315
401492
392836
2026-05-16T07:54:52Z
Fausta Samaritani
15085
file, fix
401492
wikitext
text/x-wiki
{{Ortografia è grammatica da verificà}}
[[File:95apple.jpeg|thumb|200px|right|Mela (fruttu di u melu)]]
[[File:Malus sieversii 3.jpg|thumb|200px|right|Fiore di u melu kazaku]]
U '''melu''' (arburu), a '''mela''' (fruttu) rispettivamente, '''di Qazachistanu''', o sia '''melu salvaticu asiaticu''' (''Malus sieversii''), hè una spezia di melu salvaticu nativa di e muntagne di l'[[Asia]] Centrale in u [[Kazachistanu]] miridiunali.
Hè statu dimustratu pocu tempu per esse l'unicu antenatu di a maiò parte di i cultivars di u melu domesticu ''Malus domestica''.
ànima designata in [[Quazakistan]], è in quella regione di u Quazakistan induve si crede chì i più vechji esemplari sò, hè a cità di [[Almaty]], ò "Aviò di i mela".
[[Categoria:Rosaceae]]
b8v6n5kxbmsi4bg0p9phcfizmuthpgx
401496
401492
2026-05-16T08:03:28Z
Fausta Samaritani
15085
401496
wikitext
text/x-wiki
{{Ortografia è grammatica da verificà}}
[[File:95apple.jpeg|thumb|200px|right|Mela (fruttu di u melu)]]
[[File:Malus sieversii 3.jpg|thumb|200px|right|Fiore di u melu kazaku]]
U '''melu''' (arburu), a '''mela''' (fruttu) rispettivamente, '''di Qazachistanu''', o sia '''melu salvaticu asiaticu''' (''Malus sieversii''), hè una spezia di melu salvaticu nativa di e muntagne di l'[[Asia]] Centrale, in u [[Kazachistanu]] miridiunali.
=== Discrizzioni ===
Hè statu dimustratu pocu tempu per esse l'unicu antenatu di a maiò parte di i cultivars di u melu domesticu (''Malus domestica''),
ànima designata in [[Quazakistan]], è in quella regione di u Quazakistan induve si crede chì i più vechji esemplari sò, hè a cità di [[Almaty]], ò''Aviò di i mela''.
[[Categoria:Rosaceae]]
pqsr05ejmqe20ckigup076rq4p7m2ez
Amaryllidaceae
0
24014
401498
400690
2026-05-16T08:06:31Z
Fausta Samaritani
15085
/* Listinu di plante */
401498
wikitext
text/x-wiki
{| align="right" rules="all" cellpadding="3" cellspacing="0" border="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; background-color: #CCFFCC"
! colspan="3" style="background:#66CC66" |
{| style="background:#66CC66" align="center" width="100%"
| padding=0px|
! style="background:#66CC66" width="100%" |<span style="color:white; font-size:large;">'''Amaryllidaceae'''</span>
| padding=0px|
|}
|-----
| colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[Image:PancratiumIllyricum.jpg|250px]]
|-----
! colspan=2 align="center" cellpadding="0" | <span style="color:black; font-size:x-small;">Pancratium illyricum</span>
|-----
! colspan=2 bgcolor="lightgreen" | [[Classifica scentifica]]
|-----
| Regnu
| ''[[Plantae]]''
|-----
| Divisioni
| ''[[Magoliophyta]]''
|-----
| Classa
| ''[[Liliopsida]]''
|-----
| Ordini
| ''[[Lamiales]]''
|-----
| Famiglia
| ''[[Amaryllidaceae]]''
|-----
|}
[[File:Allium chamaemoly - Ail petit Moly 02.jpg|thumb|200px|right|''Allium chamaemoly'']]
[[File:Garlic chives.jpg|thumb|200px|right|Aglia]]
Famiglia di i '''Amaryllidaceae'''.
=== Listinu di plante ===
;A
[[Aglia]]<br>
[[Allium chamaemoly]]<br>
[[Allium fistulosum]]<br>
[[Allium neapolitanum]]<br>
[[Allium nigrum]]<br>
[[Allium rotundum]]<br>
;C
[[Ciuvodda canina]]<br>
;G
[[Gigliu di mare]]<br>
;N
[[Narcissus serotinus]]<br>
[[Narcissus tazetta]]<br>
== Rifarimenti ==
D. Jeanmonod, J. Gamisans, ''Flora Corsica'' (2 ed), Edisud, [[2013]].<br>
[[Categoria:Amaryllidaceae]]
jgv2xw9xwkpcarcx7rif3z735y37pyo
Rosaceae
0
24733
401493
401356
2026-05-16T08:00:39Z
Fausta Samaritani
15085
/* Listinu di pianti */
401493
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Rosaceae'''.
[[File:2020-03-22 13 01 45 Crabapple flower along Thorngate Drive in the Franklin Farm section of Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg|thumb|200px|right|''Mela'']]
[[File:Aubépine3 bis.JPG|thumb|200px|right|''Crataegus'']]
[[File:20230502Cydonia oblonga4.jpg|thumb|200px|right|''[[Cydonia oblonga]]'']]
[[File:Alchemilla alpina01(js).jpg|thumb|200px|right|''Alchemilla alpina'']]
[[File:A fruiting “Ingram's Frogmore Late Pine” strawberry plant (Fr Wellcome V0044427.jpg|thumb|140px|right|''[[Fraula]]'']]
[[File:Malus bonsai in a garden centre (with flowers and fruits).jpg|thumb|140px|right|''[[Mela bonsai]]'']]
[[File:Prunus persica7.jpg|thumb|140px|right|''Prunus persica'' bonsai]]
=== Listinu di i Rosaceae ===
;A
[[Alchemilla alpina]]<br>
[[Alchemilla glaucescens]]<br>
[[Amandulu]] (''Prunus dulcis'')<br>
[[Amarascu]] (''Prunus cerasus'')<br>
[[Aphanes australis]]<br>
;B
[[Baracuccu]] (''Prunus armeniaca'')<br>
;C
[[Crataegus laevigata]]<br>
[[Crataegus monogyna]]<br>
;F
[[Fragaria vesca]]<br>
;G
[[Geum montanum]]<br>
[[Geum urbanum]]<br>
;L
[[Listincu]] (''Pistacia lentiscus'')<br>
;M
[[Malus pumila]]<br>
[[Malus sieversii]]<br>
[[Malus sylvestris]]<br>
[[Mela (malus domestica)]]<br>
;P
[[Potentilla anglica]]<br>
[[Potentilla argentea]]<br>
[[Potentilla erecta]]<br>
[[Potentilla micrantha]]<br>
[[Potentilla neumanniana]]<br>
[[Potentilla pedata]]<br>
[[Potentilla recta]]<br>
[[Potentilla reptans]]<br>
[[Prunus avium]]<br>
[[Prunus domestica]]<br>
[[Prunus laurocerasus]]<br>
[[Prunus mahaleb]]<br>
[[Prunus persica]]<br>
[[Prunus prostrata]]<br>
[[Prunus spinosa]]<br>
[[Pyrus communis]]<br>
;R
[[Rosa agrestis]]<br>
[[Rosa arvensis]]<br>
[[Rosa corymbifera]]<br>
[[Rosa elliptica]]<br>
[[Rosa gallica]]<br>
[[Rosa glauca]]<br>
[[Rosa micrantha]]<br>
[[Rosa pouzinii]]<br>
[[Rosa sempervirens]]<br>
[[Rosa serafinii]]<br>
[[Rubus caesius]]<br>
[[Rubus canescens]]<br>
[[Rubus hirtus]]<br>
[[Rubus idaeus]]<br>
[[Rubus pallidus]]<br>
[[Rubus ulmifolius]]<br>
;S
[[Sorbus aucuparia]]<br>
[[Sorbus domestica]]<br>
[[Sorbus torminalis]]<br>
[[Categoria:Rosaceae]]
ecxm9i7bz4g15rgs6xuvv1ne94deug6
Sistema solare
0
25685
401455
395529
2026-05-15T14:58:41Z
Kwamikagami
17182
401455
wikitext
text/x-wiki
[[File:Solar_System_true_color.jpg|miniatura|Rappresentazione di u sistema solare.<br /><br /><br /><br />Distanzi ùn sò micca à scala.]]
U '''sistema sulari''' hè un sistema planetariu custituitu da una varietà di corpi celesti tenuti in orbita da a forza gravitazionale di u [[Soli|Sole]]; hà un diamitru di circa {{M|120|-|130}} - 0,0019 anni luce, intesu cum'è l'area di u spaziu chì hè sottumessu à u ventu di u sole, lascendu fora l'immensa zona sottumessa solu à a gravità solare. Hè situatu in u bracciu d'Orione di a [[Strada di Roma|Via Lattea]] è orbita u centru galatticu à una distanza di circa {{M|26700}} è una velocità di {{M|230}}; hè stimatu chì u sistema sulari pigghia circa 225-250 milioni d'anni per compie una rivoluzione intornu à u centru galatticu.
U sistema solare hè custituitu da u [[Soli|Sun]], chì solu pussede u 99,86% di a massa di u sistema sanu, ottu pianeti (quattru rocciosi interni è quattru giganti di gas esterni), cinque pianeti nani, è i so rispittivu satelliti naturali, è da parechji altri corpi più chjuchi; sta categuria include asteroidi, largamente divisu trà dui cinture di asteroidi, chjamati cinturione principale è cinturione di Kuiper), comete, situate principarmenti in l'ipotetica nuvola di Oort, meteoridi è polveri interplanetari, chì inseme custituiscenu u 0,14% restante di u sistema.
In ordine di distanza da u Sole, l'ottu pianeti sò: [[Mercuriu (pianeta)|Mercuriu]], [[Venera|Venere]] U ventu solare, un flussu di plasma generatu da l'espansione cuntinuu di a corona solare, permea tuttu u sistema solare, creendu una bolla in u mediu interstellare cunnisciutu cum'è l'heliosfera, chì si estende à più di u mezu di u discu diffusu.
[[Categoria:Astrunumia]]
9owu2bv653g6v2v6fy91w89etgdqlif
401456
401455
2026-05-15T14:59:44Z
Kwamikagami
17182
401456
wikitext
text/x-wiki
[[File:Solar_System_true_color.jpg|miniatura|Rappresentazione di u sistema solare.<br /><br /><br /><br />Distanzi ùn sò micca à scala.]]
U '''sistema sulari''' hè un sistema planetariu custituitu da una varietà di corpi celesti tenuti in orbita da a forza gravitazionale di u [[Soli|Sole]]; hà un diamitru di circa 120-130 - 0,0019 anni luce, intesu cum'è l'area di u spaziu chì hè sottumessu à u ventu di u sole, lascendu fora l'immensa zona sottumessa solu à a gravità solare. Hè situatu in u bracciu d'Orione di a [[Strada di Roma|Via Lattea]] è orbita u centru galatticu à una distanza di circa {{M|26700}} è una velocità di {{M|230}}; hè stimatu chì u sistema sulari pigghia circa 225-250 milioni d'anni per compie una rivoluzione intornu à u centru galatticu.
U sistema solare hè custituitu da u [[Soli|Sun]], chì solu pussede u 99,86% di a massa di u sistema sanu, ottu pianeti (quattru rocciosi interni è quattru giganti di gas esterni), cinque pianeti nani, è i so rispittivu satelliti naturali, è da parechji altri corpi più chjuchi; sta categuria include asteroidi, largamente divisu trà dui cinture di asteroidi, chjamati cinturione principale è cinturione di Kuiper), comete, situate principarmenti in l'ipotetica nuvola di Oort, meteoridi è polveri interplanetari, chì inseme custituiscenu u 0,14% restante di u sistema.
In ordine di distanza da u Sole, l'ottu pianeti sò: [[Mercuriu (pianeta)|Mercuriu]], [[Venera|Venere]] U ventu solare, un flussu di plasma generatu da l'espansione cuntinuu di a corona solare, permea tuttu u sistema solare, creendu una bolla in u mediu interstellare cunnisciutu cum'è l'heliosfera, chì si estende à più di u mezu di u discu diffusu.
[[Categoria:Astrunumia]]
odpp8v3s7wvz1w0tjjkjaa3xigo6ww8
401457
401456
2026-05-15T15:00:51Z
Kwamikagami
17182
401457
wikitext
text/x-wiki
[[File:Solar_System_true_color.jpg|miniatura|Rappresentazione di u sistema solare.<br />Distanzi ùn sò micca à scala.]]
U '''sistema sulari''' hè un sistema planetariu custituitu da una varietà di corpi celesti tenuti in orbita da a forza gravitazionale di u [[Soli|Sole]]; hà un diamitru di circa 120-130 - 0,0019 anni luce, intesu cum'è l'area di u spaziu chì hè sottumessu à u ventu di u sole, lascendu fora l'immensa zona sottumessa solu à a gravità solare. Hè situatu in u bracciu d'Orione di a [[Strada di Roma|Via Lattea]] è orbita u centru galatticu à una distanza di circa {{M|26700}} è una velocità di {{M|230}}; hè stimatu chì u sistema sulari pigghia circa 225-250 milioni d'anni per compie una rivoluzione intornu à u centru galatticu.
U sistema solare hè custituitu da u [[Soli|Sun]], chì solu pussede u 99,86% di a massa di u sistema sanu, ottu pianeti (quattru rocciosi interni è quattru giganti di gas esterni), cinque pianeti nani, è i so rispittivu satelliti naturali, è da parechji altri corpi più chjuchi; sta categuria include asteroidi, largamente divisu trà dui cinture di asteroidi, chjamati cinturione principale è cinturione di Kuiper), comete, situate principarmenti in l'ipotetica nuvola di Oort, meteoridi è polveri interplanetari, chì inseme custituiscenu u 0,14% restante di u sistema.
In ordine di distanza da u Sole, l'ottu pianeti sò: [[Mercuriu (pianeta)|Mercuriu]], [[Venera|Venere]] U ventu solare, un flussu di plasma generatu da l'espansione cuntinuu di a corona solare, permea tuttu u sistema solare, creendu una bolla in u mediu interstellare cunnisciutu cum'è l'heliosfera, chì si estende à più di u mezu di u discu diffusu.
[[Categoria:Astrunumia]]
mo5ttamxhtsvtothc52pc5pobrigner
Gianni Matheja
0
26450
401502
401376
2026-05-16T10:02:32Z
BroBkiw
28139
401502
wikitext
text/x-wiki
[[File:Gianni Matheja Hamburg 23.jpg|miniatura|Gianni Matheja in [[Amburgu]]]]
'''Gianni Matheja''' (natu [[14 di marzu|u 14 di marzu]] [[2005|di u 2005]] in [[Berlinu]]) hè un ghjurnalistu [[Germania|tedescu]], pruduttore di video web è studiente. Dapoi u [[2025]], hà presentatu un prugramma radiofonicu mensile nantu à Rundfunk Berlin Brandenburg è hè un reporter televisivu per u prugramma di nutizie per i zitelli ZDF ''logo!''
== Biugrafia ==
Matheja hè crisciutu in [[Berlinu]] cum'è figliolu di una mamma sola. U so babbu hè uriginariu d'Italia è hà lasciatu a famiglia quandu avia 10 anni.<ref>{{Cita libru|nome=Anne|cognome=Waak|titolo=Kümmern und Kämpfen: warum Geschlechtergerechtigkeit in Erziehung und Familie uns alle freier macht|url=https://www.google.de/books/edition/K%C3%BCmmern_und_K%C3%A4mpfen/5nx9zwEACAAJ?hl=en|ed=Goldmann|data=2023|lingua=de|ISBN=978-3-442-31703-5}}</ref> À l'età di 14 anni, hà testimuniatu contru à u so babbu in un tribunale [[Potsdam|di Potsdam]].<ref>https://krautreporter.de/politik-und-macht/4378-warum-gianni-17-fur-seine-mutter-kampft#lesen</ref> Da u 2017, hà frequentatu u Lilienthal Gymnasium in Steglitz-Zehlendorf è, in u so primu annu di scola, hà participatu à u Cuncorsu di Dibattitu di Berlinu, induve hà vintu u titulu di "Best Speaker" in un dibattitu in lingua inglese.<ref>https://lilienthal-gymnasium-berlin.de/erfolgreiche-juniors-beim-debating-contest-2018/</ref> In u 2021, hà moderatu una tavola rotonda cù i candidati diretti per a circunscrizione in a so scola per l' elezzioni federali.
== Carriera ==
[[File:2022-03-03 fff standwithukraine lukas-stratmann LS 8866.jpg|miniatura|252x252px|Gianni Matheja davanti à u Bundestag in u 2022]]
À l'età di 17 anni, Matheja hà lanciatu u so podcast.<ref name=":0">https://www.zeit.de/zett/2022-10/jugendwort-jahr-2022-jugendsprache</ref> In ghjugnu [[2022]], hà publicatu u primu episodiu di "Social Germany". In ogni episodiu, hà trattatu un tema sociopuliticu. A maiò parte di l'episodi eranu basati nantu à dibattiti attuali è prisentavanu un invitatu prominente è ancu un espertu scientificu o ghjurnalisticu. Calchì volta, e conversazioni si sò svolte ancu cù altri ghjovani.
In u 2024, Matheja hà moderatu letture cù Katja Riemann è hà cuntinuatu u so furmatu di podcast nant’à YouTube.<ref>https://www.saarbruecker-zeitung.de/app/consent/?ref=https%3A%2F%2Fwww.saarbruecker-zeitung.de%2Fsaarland%2Fsaar-pfalz-kreis%2Fhomburg%2Fhomburg-katja-riemann-mit-zeit-der-zaeune-bei-der-hombuch-2024_aid-121616379</ref> In uttrovi, in cuincidenza cù l’iniziu di i so studii, hà cuminciatu à publicà video nant’à TikTok è Instagram sottu u nome ''gianni.studiert'', chì ritrattavanu satiricamente a vita cutidiana di i studienti universitarii. In pochi mesi, avia accumulatu un totale di 200 000 seguitori nant’à e piattaforme (d’aprile 2025) è hà fattu apparizioni televisive nant’à a rivista satirica ''Extra 3'' di ARD.<ref>https://www.zeit.de/campus/2025-03/uni-memes-studium-humor-social-media</ref> I so video nant’à l’usu di ChatGPT per studià, in particulare, anu suscitatu una grande attenzione.
In maghju 2025, Matheja hà fattu u discorsu d’apertura à e ghjurnate d’infurmazione di a so università, un discorsu chì, in l’anni precedenti, era tradiziunalmente tenutu da u presidente Günther Ziegler. U so discorsu hè diventatu dopu virale nant’à i social media. Dapoi ghjugnu 2025, Matheja presenta u prugramma radiofunicu mensile ''Blue Moon'' nant’à rbb.<ref>https://www.ardsounds.de/episode/urn:ard:episode:91bd3b263f90d0ff/</ref> In dicembre, hè apparsu cum’è reporter in u prugramma di nutizie televisivu per i zitelli ''logo!'' nant’à ZDF.<ref>https://www.zdf.de/video/magazine/logo-154/gianni-weihnachtsbaumkauf-100</ref>
Matheja ùn palesa micca ciò ch'ellu studia. Hà spiegatu chì questu era per ragioni d'anonimatu in u campus.<ref>https://campusradio-mainz.de/2025/07/14/gianni-studiert/</ref> Vive in [[Berlinu]], [[Potsdam]] è Magonza.<ref>https://www.zeit.de/wissen/2026-02/universitaet-leben-alltag-uni-podcast</ref> In u 2022, ''Die Zeit'' l'hà prisentatu cum'è una di e 20 stelle nascenti di a so generazione.<ref name=":0" />
== Referenze ==
<references />
[[Categoria:Biugrafia|Matheja, Gianni]]
[[Categoria:Tedescu|Matheja, Gianni]]
sbdrtbyfh5x9j5bchjr387yqdqdrc7f
Gliridae
0
26525
401478
400049
2026-05-16T01:15:02Z
Fausta Samaritani
15085
401478
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Gliridae'''.
[[File:Puh na stablu, Paklenica 073158 1.webm|thumb|250px|right|Video]]
=== Listinu di i Gliridae ===
;T
[[Topu mascaratu]]<br>
[[Categoria:Gliridae]]
jrjtsr83i4ksmcx1ymci5qm1khgwgho
401479
401478
2026-05-16T01:16:35Z
Fausta Samaritani
15085
401479
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Gliridae'''.
[[File:Puh na stablu, Paklenica 073158 1.webm|thumb|250px|right|Video]]
=== Listinu di i Gliridae ===
;T
[[Topu mascaratu]] (''Eliomys quercinus'') [[Linneus]] [[1753]]<br>
[[Categoria:Gliridae]]
ivb6c44xjt1tv55szhmh5g3fgzpdnwb
401480
401479
2026-05-16T01:17:05Z
Fausta Samaritani
15085
401480
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Gliridae'''.
[[File:Puh na stablu, Paklenica 073158 1.webm|thumb|250px|right|Video]]
=== Listinu di i Gliridae ===
;T
[[Topu mascaratu]] (''Eliomys quercinus'') [[Linneu]] [[1753]]<br>
[[Categoria:Gliridae]]
9dudwnkmpiaoj77m4qj457h9m03874g
Zygaenidae
0
26534
401481
400123
2026-05-16T01:19:05Z
Fausta Samaritani
15085
401481
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Zygaenidae'''.
[[File:Zygène diaphane.jpg|thumb|200px|right|Zygaena]]
=== Listinu di sbarrabattuli ===
;Z
[[Zygaena corsica]]<br>
[[Categoria:Zygaenidae]]
2akl32jogs7vmvs7rdv17rk9ilaydn8
401482
401481
2026-05-16T01:22:14Z
Fausta Samaritani
15085
file
401482
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Zygaenidae'''.
[[File:Zygène diaphane.jpg|thumb|200px|right|Zygaena]]
[[File:Zygaena lonicerae auf Centaurea jacea 20190714.jpg|thumb|250px|right|''[[Zygaena lonicerae]]'' è ''[[Centaurea jacea]]'']]
=== Listinu di sbarrabattuli ===
;Z
[[Zygaena corsica]]<br>
[[Categoria:Zygaenidae]]
t8dh2kiashsof22r8cq8y8p1cqmav1c
Aloeaceae
0
26619
401483
400433
2026-05-16T01:28:49Z
Fausta Samaritani
15085
file, fix
401483
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di e '''Aloeaceae '''.
[[File:Aloe aristata.jpg|thumb|250px|right|''[[Aloe aristata]]'']]
[[File:H20140608-2816—Aloe aristata (14191216589).jpg|thumb|200px|right|''Aloe aristata'']]
=== Listinu di i Aloeaceae ===
;A
[[Aluetu]] (''Aloe'')<br>
[[Categoria:Aloeaceae]]
sovq1f2ohiu3ilcy1le7jwycus70res
Gymnuridae
0
26628
401484
400456
2026-05-16T01:39:00Z
Fausta Samaritani
15085
file
401484
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Gymnuridae'''.
[[File:Stingray spiracle.jpg|thumb|150px|right|Gymnuride]]
[[File:Butterfly ray.jpg|thumb|220px|right|''Gymnura altavela'']]
=== Listinu di i Gymnuridae ===
;G
[[Gymnura altavela]]<br>
[[Categoria:Gymnuridae]]
1hboqdcq0wp50x46mwsknihbrhscxyh
Panuridae
0
26637
401485
400486
2026-05-16T01:40:06Z
Fausta Samaritani
15085
401485
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Panuridae'''.
[[File:Panurus biarmicus -Oare Marshes, Kent, England -male-8 (3).jpg|thumb|200px|right|''Panurus biarmicus'', maschiu]]
=== Listinu di Panuridae ===
;P
[[Panurus biarmicus]]<br>
[[Categoria:Panuridae]]
k9e6wqmet9vo73tsbgi4jc2k9qirydl
1981
0
26848
401449
401441
2026-05-15T12:15:14Z
Fausta Samaritani
15085
file
401449
wikitext
text/x-wiki
U '''1981''' (in [[nùmeri rumani]] MCMLXXXI) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1960|1970|1980|1990|2000|1977|1978|1979|1980|1981|1982|1983|1984|1985}}
[[File:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|thumb|150px|right|[[Ronald Reagan]] (1981)]]
== Eventi ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1981 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: <br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In [[Còrsica]] ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
dnoacnmztsqhw8646xeqna6wjmyl6m7
1982
0
26849
401450
401442
2026-05-15T12:17:25Z
Fausta Samaritani
15085
file
401450
wikitext
text/x-wiki
U '''1982''' (in [[nùmeri rumani]] MCMLXXXII) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1960|1970|1980|1990|2000|1978|1979|1980|1981|1982|1983|1984|1985|1986}}
[[File:No more Art, Ölbild Lumi (Ludwig Micheler), 25.09.1982, Foto 28.Mai.2015.jpg|thumb|150px|right|[[Ölbild Lumi]], ''No art'']]
== Eventi ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1982 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: <br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In [[Còrsica]] ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
85n9kruvlq6x7rdxwd9aak9ziz045w4
1983
0
26850
401451
401443
2026-05-15T12:25:07Z
Fausta Samaritani
15085
/* Morte */ file
401451
wikitext
text/x-wiki
U '''1983''' (in [[nùmeri rumani]] MCMLXXXIII) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1960|1970|1980|1990|2000|1979|1980|1981|1982|1983|1984|1985|1986|1987}}
== Eventi ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1983 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: <br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
File:Joan Miro (cropped).jpg|<small>[[Joan Miro]] ([[Barcellona]], [[20 d'aprile]] [[1893]] – [[Palma di Maiorca]], [[25 di dicembre]] 1983)</small>
</gallery>
== In [[Còrsica]] ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
0r8pu40nretoyy2k0pu8j9fx2nrwf8k
1984
0
26851
401452
401444
2026-05-15T12:28:52Z
Fausta Samaritani
15085
file
401452
wikitext
text/x-wiki
U '''1984''' (in [[nùmeri rumani]] MCMLXXXIV) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1960|1970|1980|1990|2000|1980|1981|1982|1983|1984|1985|1986|1987|1988}}
== Eventi ==
[[File:1984 Olympic Torch.JPG|thumb|110px|right|Olimpiadi 1984 à [[Los Angeles]]]]
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1984 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: <br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In [[Còrsica]] ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
pbgwdg13mwwf3q693qoo75vikaai4ft
Asciuvapanni
0
26853
401454
2026-05-15T14:14:31Z
~2026-29276-64
28132
Pàgina creata cù "[[File:Modern front load tumble dryer.JPG|thumb|Un asciuvapanni modernu à carica fruntale di marca [[Whirlpool Corporation|Whirlpool]]]] L''''asciuvapanni''' hè un apparechju elettrodomesticu adupratu per asciuvà a biancheria è altri prudutti tessili, di regula dopu à a lavera in una mascina à lavà, caccendu l’umidità da i tessuti. == Storia == À u XIXu seculu, u francese M. Pochon inventò un’asciuvapanni à manivella. In u 1892, George T. Sampson svilup..."
401454
wikitext
text/x-wiki
[[File:Modern front load tumble dryer.JPG|thumb|Un asciuvapanni modernu à carica fruntale di marca [[Whirlpool Corporation|Whirlpool]]]]
L''''asciuvapanni''' hè un apparechju elettrodomesticu adupratu per asciuvà a biancheria è altri prudutti tessili, di regula dopu à a lavera in una mascina à lavà, caccendu l’umidità da i tessuti.
== Storia ==
À u XIXu seculu, u francese M. Pochon inventò un’asciuvapanni à manivella. In u 1892, George T. Sampson sviluppò è brevettò u primu asciuvapanni automaticu americanu. Durante una grande parte di u XIXu seculu, parechji sistemi d’essiccazione automatica eranu digià impiegati; di regula acceleravanu l’asciuvatura vicinu à una fiamma aperta, ma avianu l’incunveniente di lascià à i vistiti l’odore di fume. Sampson migliurò u prucessu cù una seria di aste di suspensione muntate nant’à una stufa apposta. Stu sistema firmò in usu sin’à a diffusione di l’asciuvapanni à gasu è elettrichi trà a fine di l’anni 1930 è u principiu di l’anni 1940.
In u 1937, Henry W. Altorfer inventò è brevettò un asciuvapanni elettricu. J. Ross Moore, inventore di u Dakota di u Nordu, sviluppò parechji prughjetti d’asciuvapanni automatichi è publicò in u 1938 un mudellu à azzione elettrica. U designer industriale Brooks Stevens sviluppò à u principiu di l’anni 1940 un asciuvapanni elettricu cù un oblò di vetru.
== Descrizzione è funziunamentu ==
A maiò parte di l’asciuvapanni sò cumposti d’un tamburu messu in rotazione da un mutore elettricu. Per mezu d’un cunduttu d’aria, un flussu d’aria calda è secca hè spintu indrentu à u tamburu da un sistema di ventilazione; l’aria calda si carica tandu di l’umidità di i tessuti, caccendula.
U tamburu hè mantenutu in muvimentu cuntinuu per lascià circulà l’aria trà i panni. In i mudelli più recenti, u sensu di rotazione hè invertitu à intervalli regulare, cum’è in e lavatrice, per impedisce chì a biancheria s’ingarbuglessi.
== Tipi ==
L’asciuvapanni ponu esse:
* '''à ventilazione''' (o '''à espulsione'''): l’aria umida hè cacciata direttamente fora;
* '''à cundensazione''': l’aria umida passa per un cundensatore induv'ella hè disumidificata; dopu, una volta torna ascitta, hè o espulsa fora o rimessa in u tamburu in un circuitu chjosu. L’acqua di cundensa pò esse raccolta in una vaschetta o scaricata fora cù un tubu;
* '''à centrifuga''' (o '''idroestrattore'''): ùn adopranu micca aria calda ma un tamburu chì gira à alta velocità per caccià l’acqua grazia à a forza centrifuga.
Solu i primi dui tipi ponu esse cunsiderati cum’è veri asciuvapanni, postu ch’elli ponu caccià guasi tutta l’acqua prisente in a biancheria, mentre chì l’asciuvapanni à centrifuga riducenu solu l’umidità.
== Sistemi di riscaldamentu ==
U riscaldamentu di l’aria pò esse ottenutu cù diversi sistemi:
* '''resistenza elettrica''': tecnulugia anticamente a più cumuna, oghje menu diffusa per via di u so cunsumu elettricu elevatu;
* '''pompa di calore''': tecnulugia oghje assai aduprata, simile à quella di i climatizatori è frigoriferi; usa un compressore è un circuitu cù gasu refrigerante per ricuperà u calore;
* '''brusgiatore à gasu''': adupratu soprattuttu in l’asciuvapanni industriali in Europa è assai diffusu in America per l’usu casanu;
* '''ricirculazione d’acqua calda''': sistema basatu annantu à u ricuperu di calore.
== Da vede dinù ==
* Elettrodomesticu
* Pompa di calore
[[Categoria:Tessili]]
hotzi8i682rpg3t6bv8yknxfj6qcf03
401465
401454
2026-05-15T15:57:10Z
Fausta Samaritani
15085
/* Da vede dinù */ categuria
401465
wikitext
text/x-wiki
[[File:Modern front load tumble dryer.JPG|thumb|Un asciuvapanni modernu à carica fruntale di marca [[Whirlpool Corporation|Whirlpool]]]]
L''''asciuvapanni''' hè un apparechju elettrodomesticu adupratu per asciuvà a biancheria è altri prudutti tessili, di regula dopu à a lavera in una mascina à lavà, caccendu l’umidità da i tessuti.
== Storia ==
À u XIXu seculu, u francese M. Pochon inventò un’asciuvapanni à manivella. In u 1892, George T. Sampson sviluppò è brevettò u primu asciuvapanni automaticu americanu. Durante una grande parte di u XIXu seculu, parechji sistemi d’essiccazione automatica eranu digià impiegati; di regula acceleravanu l’asciuvatura vicinu à una fiamma aperta, ma avianu l’incunveniente di lascià à i vistiti l’odore di fume. Sampson migliurò u prucessu cù una seria di aste di suspensione muntate nant’à una stufa apposta. Stu sistema firmò in usu sin’à a diffusione di l’asciuvapanni à gasu è elettrichi trà a fine di l’anni 1930 è u principiu di l’anni 1940.
In u 1937, Henry W. Altorfer inventò è brevettò un asciuvapanni elettricu. J. Ross Moore, inventore di u Dakota di u Nordu, sviluppò parechji prughjetti d’asciuvapanni automatichi è publicò in u 1938 un mudellu à azzione elettrica. U designer industriale Brooks Stevens sviluppò à u principiu di l’anni 1940 un asciuvapanni elettricu cù un oblò di vetru.
== Descrizzione è funziunamentu ==
A maiò parte di l’asciuvapanni sò cumposti d’un tamburu messu in rotazione da un mutore elettricu. Per mezu d’un cunduttu d’aria, un flussu d’aria calda è secca hè spintu indrentu à u tamburu da un sistema di ventilazione; l’aria calda si carica tandu di l’umidità di i tessuti, caccendula.
U tamburu hè mantenutu in muvimentu cuntinuu per lascià circulà l’aria trà i panni. In i mudelli più recenti, u sensu di rotazione hè invertitu à intervalli regulare, cum’è in e lavatrice, per impedisce chì a biancheria s’ingarbuglessi.
== Tipi ==
L’asciuvapanni ponu esse:
* '''à ventilazione''' (o '''à espulsione'''): l’aria umida hè cacciata direttamente fora;
* '''à cundensazione''': l’aria umida passa per un cundensatore induv'ella hè disumidificata; dopu, una volta torna ascitta, hè o espulsa fora o rimessa in u tamburu in un circuitu chjosu. L’acqua di cundensa pò esse raccolta in una vaschetta o scaricata fora cù un tubu;
* '''à centrifuga''' (o '''idroestrattore'''): ùn adopranu micca aria calda ma un tamburu chì gira à alta velocità per caccià l’acqua grazia à a forza centrifuga.
Solu i primi dui tipi ponu esse cunsiderati cum’è veri asciuvapanni, postu ch’elli ponu caccià guasi tutta l’acqua prisente in a biancheria, mentre chì l’asciuvapanni à centrifuga riducenu solu l’umidità.
== Sistemi di riscaldamentu ==
U riscaldamentu di l’aria pò esse ottenutu cù diversi sistemi:
* '''resistenza elettrica''': tecnulugia anticamente a più cumuna, oghje menu diffusa per via di u so cunsumu elettricu elevatu;
* '''pompa di calore''': tecnulugia oghje assai aduprata, simile à quella di i climatizatori è frigoriferi; usa un compressore è un circuitu cù gasu refrigerante per ricuperà u calore;
* '''brusgiatore à gasu''': adupratu soprattuttu in l’asciuvapanni industriali in Europa è assai diffusu in America per l’usu casanu;
* '''ricirculazione d’acqua calda''': sistema basatu annantu à u ricuperu di calore.
== Da vede dinù ==
* Elettrodomesticu
* Pompa di calore
[[Categoria:Industria]]
3m6kuiloq6otdv1mh2i0f1dbqwav6c5
401466
401465
2026-05-15T16:03:25Z
Fausta Samaritani
15085
fix, link
401466
wikitext
text/x-wiki
[[File:Modern front load tumble dryer.JPG|thumb|Un asciuvapanni modernu à carica fruntale di marca [[Whirlpool Corporation|Whirlpool]]]]
L''''asciuvapanni''' hè un apparechju elettrodomesticu adupratu per asciuvà a biancheria è altri prudutti tessili, di regula dopu à a lavera in una mascina à lavà, caccendu l'umidità da i tessuti.
== Storia ==
À u XIXu seculu, u francese M. Pochon inventò un’asciuvapanni à manivella. In u [[1892]], George T. Sampson sviluppò è brevettò u primu asciuvapanni automaticu americanu. Durante una grande parte di u XIXu seculu, parechji sistemi d’essiccazione automatica eranu digià impiegati; di regula acceleravanu l’asciuvatura vicinu à una fiamma aperta, ma avianu l'incunveniente di lascià à i vistiti l'odore di fume. Sampson migliurò u prucessu cù una seria di aste di suspensione muntate nant’à una stufa apposta. Stu sistema firmò in usu sin’à a diffusione di l’asciuvapanni à gasu è elettrichi trà a fine di l'anni 1930 è u principiu di l'anni 1940.
In u [[1937]], Henry W. Altorfer inventò è brevettò un asciuvapanni elettricu. J. Ross Moore, inventore di u Dakota di u Nordu, sviluppò parechji prughjetti d'asciuvapanni automatichi è publicò in u [[1938]] un mudellu à azzione elettrica. U designer industriale Brooks Stevens sviluppò à u principiu di l'anni 1940 un asciuvapanni elettricu cù un oblò di vetru.
== Descrizzione è funziunamentu ==
A maiò parte di l'asciuvapanni sò cumposti d'un tamburu messu in rotazione da un mutore elettricu. Per mezu d'un cunduttu d'aria, un flussu d'aria calda è secca hè spintu indrentu à u tamburu da un sistema di ventilazione; l'aria calda si carica tandu di l'umidità di i tessuti, caccendula.
U tamburu hè mantenutu in muvimentu cuntinuu per lascià circulà l'aria trà i panni. In i mudelli più recenti, u sensu di rotazione hè invertitu à intervalli regulare, cum'è in e lavatrice, per impedisce chì a biancheria s'ingarbuglessi.
== Tipi ==
L'asciuvapanni ponu esse:
- '''à ventilazione''' (o '''à espulsione'''): l'aria umida hè cacciata direttamente fora;<br>
- '''à cundensazione''': l'aria umida passa per un cundensatore induv'ella hè disumidificata; dopu, una volta torna ascitta, hè o espulsa fora o rimessa in u tamburu in un circuitu chjosu. L'acqua di cundensa pò esse raccolta in una vaschetta o scaricata fora cù un tubu;<br>
- '''à centrifuga''' (o '''idroestrattore'''): ùn adopranu micca aria calda ma un tamburu chì gira à alta velocità per caccià l'acqua grazia à a forza centrifuga.<br>
Solu i primi dui tipi ponu esse cunsiderati cum'è veri asciuvapanni, postu ch'elli ponu caccià guasi tutta l'acqua prisente in a biancheria, mentre chì l'asciuvapanni à centrifuga riducenu solu l'umidità.
== Sistemi di riscaldamentu ==
U riscaldamentu di l’aria pò esse ottenutu cù diversi sistemi:
- '''resistenza elettrica''': tecnulugia anticamente a più cumuna, oghje menu diffusa per via di u so cunsumu elettricu elevatu;<br>
- '''pompa di calore''': tecnulugia oghje assai aduprata, simile à quella di i climatizatori è frigoriferi; usa un compressore è un circuitu cù gasu refrigerante per ricuperà u calore;<br>
- '''brusgiatore à gasu''': adupratu soprattuttu in l'asciuvapanni industriali in Europa è assai diffusu in America per l'usu casanu;<br>
- '''ricirculazione d’acqua calda''': sistema basatu annantu à u ricuperu di calore.<br>
== Da vede dinù ==
* Elettrodomesticu
* Pompa di calore
[[Categoria:Industria]]
o8phdc0rxhz00nxjpztfjec270aj822
Categoria:Procellariidae
14
26854
401461
2026-05-15T15:43:47Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
401461
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Procellariiformes]]
gel472fdjab7qmlduf3484d7fonbrwv
Procellariidae
0
26855
401462
2026-05-15T15:47:26Z
Fausta Samaritani
15085
pagina nova
401462
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Procellariidae'''.
=== Listinu di i Procellariidae ===
;C
[[Calonectris diomedea]]<br>
;G
[[Guaiu]]<br>
;P
[[Puffinus yelkouan]]<br>
[[Categoria:Procellariidae]]
7cla9iorwvpe87q8q04w3p2va57puau
401463
401462
2026-05-15T15:51:21Z
Fausta Samaritani
15085
file
401463
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Procellariidae'''.
[[File:Calonectris borealis DSC 0223-n2.jpg|thumb|250px|right|''[[Calonectris borealis]]'']]
=== Listinu di i Procellariidae ===
;C
[[Calonectris diomedea]]<br>
;G
[[Guaiu]]<br>
;P
[[Puffinus yelkouan]]<br>
[[Categoria:Procellariidae]]
i9r6mxub3l6396pgw7nwt8qc2ubbo72
401464
401463
2026-05-15T15:52:23Z
Fausta Samaritani
15085
fix
401464
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Procellariidae'''.
[[File:Calonectris borealis DSC 0223-n2.jpg|thumb|250px|right|''Calonectris borealis'']]
=== Listinu di i Procellariidae ===
;C
[[Calonectris diomedea]]<br>
;G
[[Guaiu]] (''Calonectris borealis'')<br>
;P
[[Puffinus yelkouan]]<br>
[[Categoria:Procellariidae]]
jwzb08xjfhfd0oe5sl7f598m8v8igjf
Nuno Gonçalves
0
26856
401467
2026-05-15T19:00:04Z
Mistico Dois
16475
Pàgina creata cù "'''Nuno Gonçalves''' (fl. [[1450]]‑[[1471]]) era un pittore [[Portugallu|portughese]]. Ùn si sà assai di a so vita. Fù pittore di corte di u rè [[Afonso V]] di u [[Portugallu]] da u 1450 à u 1471. Gonçalves hè cunsideratu u più grande pittore di u [[Rinascimentu]] portughese. Si crede ch’ellu sia statu l'autore di u politticu cunnisciutu cum'è i ''Pannelli di San Vincenziu'', chì rapprisentanu a sucetà portughese di a so epica. {{c-supranu}} {{DEFAULT..."
401467
wikitext
text/x-wiki
'''Nuno Gonçalves''' (fl. [[1450]]‑[[1471]]) era un pittore [[Portugallu|portughese]].
Ùn si sà assai di a so vita. Fù pittore di corte di u rè [[Afonso V]] di u [[Portugallu]] da u 1450 à u 1471. Gonçalves hè cunsideratu u più grande pittore di u [[Rinascimentu]] portughese. Si crede ch’ellu sia statu l'autore di u politticu cunnisciutu cum'è i ''Pannelli di San Vincenziu'', chì rapprisentanu a sucetà portughese di a so epica.
{{c-supranu}}
{{DEFAULTSORT:Gonçalves, Nuno}}
[[Categoria:Pittore]]
[[Categoria:Purtughesu]]
k82ckpzkbnmqa1ko0a6oy2iend9g9nt
401468
401467
2026-05-15T19:01:42Z
Mistico Dois
16475
401468
wikitext
text/x-wiki
'''Nuno Gonçalves''' (fl. c. [[1450]] ‑ c. [[1471]]) era un pittore [[Portugallu|portughese]].
Ùn si sà assai di a so vita. Fù pittore di corte di u rè [[Alfonsu V di Portugallu]] da u 1450 à u 1471. Gonçalves hè cunsideratu u più grande pittore di u [[Rinascimentu]] portughese. Si crede ch’ellu sia statu l'autore di u politticu cunnisciutu cum'è i ''Pannelli di San Vincenziu'', chì rapprisentanu a sucetà portughese di a so epica.
{{c-supranu}}
{{DEFAULTSORT:Gonçalves, Nuno}}
[[Categoria:Pittore]]
[[Categoria:Purtughesu]]
gb3rzsucb7gi89kv4aksxnatpl1rmt7
401469
401468
2026-05-15T19:02:18Z
Mistico Dois
16475
401469
wikitext
text/x-wiki
'''Nuno Gonçalves''' (fl. c. [[1450]] ‑ c. [[1471]]) era un pittore [[Portugallu|portughese]].
Ùn si sà assai di a so vita. Fù pittore di corte di u rè [[Alfonsu V di Portugallu]] da u circa 1450 à u circa 1471. Gonçalves hè cunsideratu u più grande pittore di u [[Rinascimentu]] portughese. Si crede ch’ellu sia statu l'autore di u politticu cunnisciutu cum'è i ''Pannelli di San Vincenziu'', chì rapprisentanu a sucetà portughese di a so epica.
{{c-supranu}}
{{DEFAULTSORT:Gonçalves, Nuno}}
[[Categoria:Pittore]]
[[Categoria:Purtughesu]]
q4bq71qcs2nbalyce6x7vy9b8l3kf3e
401470
401469
2026-05-15T19:03:12Z
Mistico Dois
16475
401470
wikitext
text/x-wiki
[[File:Nuno Gonçalves - Padrão dos Descobrimentos.png|thumb|Nuno Gonçalves]]
'''Nuno Gonçalves''' (fl. c. [[1450]] ‑ c. [[1471]]) era un pittore [[Portugallu|portughese]].
Ùn si sà assai di a so vita. Fù pittore di corte di u rè [[Alfonsu V di Portugallu]] da u circa 1450 à u circa 1471. Gonçalves hè cunsideratu u più grande pittore di u [[Rinascimentu]] portughese. Si crede ch’ellu sia statu l'autore di u politticu cunnisciutu cum'è i ''Pannelli di San Vincenziu'', chì rapprisentanu a sucetà portughese di a so epica.
{{c-supranu}}
{{DEFAULTSORT:Gonçalves, Nuno}}
[[Categoria:Pittore]]
[[Categoria:Purtughesu]]
ccl874pecs8ziog5chtn9o0gtbtotud
401471
401470
2026-05-15T19:06:41Z
Mistico Dois
16475
401471
wikitext
text/x-wiki
[[File:Nuno Gonçalves - Padrão dos Descobrimentos.png|thumb|image_size=250px|Nuno Gonçalves]]
'''Nuno Gonçalves''' (fl. c. [[1450]] ‑ c. [[1471]]) era un pittore [[Portugallu|portughese]].
Ùn si sà assai di a so vita. Fù pittore di corte di u rè [[Alfonsu V di Portugallu]] da u circa 1450 à u circa 1471. Gonçalves hè cunsideratu u più grande pittore di u [[Rinascimentu]] portughese. Si crede ch’ellu sia statu l'autore di u politticu cunnisciutu cum'è i ''Pannelli di San Vincenziu'', chì rapprisentanu a sucetà portughese di a so epica.
{{c-supranu}}
{{DEFAULTSORT:Gonçalves, Nuno}}
[[Categoria:Pittore]]
[[Categoria:Purtughesu]]
5abocstp5a8l3rb3mtmob8syd3olp9j
401472
401471
2026-05-15T20:25:37Z
Fausta Samaritani
15085
fix, link
401472
wikitext
text/x-wiki
[[File:Nuno Gonçalves - Padrão dos Descobrimentos.png|thumb|image_size=250px|Nuno Gonçalves]]
'''Nuno Gonçalves''' (fl. c. [[1450]] ‑ c. [[1471]]) era un pittore [[Portugallu|portughese]].
=== Biugrafia ===
Ùn si sà assai di a so vita. Fù pittore di corte di u rè [[Alfonsu V di Portugallu]] da u circa [[1450]] à u circa [[1471]]. Gonçalves hè cunsideratu u più grande pittore di u [[Rinascimentu]] portughese.<br>
Si crede ch'ellu sia statu l'autore di u politticu, cunnisciutu cum'è i ''Pannelli di San Vincenziu'', chì rapprisentanu a sucetà portughese di a so epica.
{{c-supranu}}
{{DEFAULTSORT:Gonçalves, Nuno}}
[[Categoria:Pittore]]
[[Categoria:Purtughesu]]
[[Categoria:Biugrafia]]
slxy8k1cr1aowx9cz2zmzm3cvmkkgo1
1471
0
26857
401474
2026-05-15T20:49:30Z
Fausta Samaritani
15085
pagina nova
401474
wikitext
text/x-wiki
{{Annu|XIV sèculo|XV sèculo|XVI sèculo|1450|1460|1470|1480|1490|1467|1468|1469|1470|1471|1472|1473|1474|1475}}
U '''1471''' (in [[nùmeri rumani]] MCDLXXI) hè un [[annu]] di lu XV sèculu. (''[[Ab Urbe condida]]'': 2224 - MMCCXXIV).
== Eventi ==
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XV seculu|#]]
{{c-supranu}}
9vanvdu15xy5si8joqlqx1qa0ggkfc8
401475
401474
2026-05-15T20:52:18Z
Fausta Samaritani
15085
data morte
401475
wikitext
text/x-wiki
{{Annu|XIV sèculo|XV sèculo|XVI sèculo|1450|1460|1470|1480|1490|1467|1468|1469|1470|1471|1472|1473|1474|1475}}
U '''1471''' (in [[nùmeri rumani]] MCDLXXI) hè un [[annu]] di lu XV sèculu. (''[[Ab Urbe condida]]'': 2224 - MMCCXXIV).
== Eventi ==
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
- [[Nuno Gonçalves]] (c. [[1450]] ‑ c. 1471), pittore [[Portugallu|portughese]].
<gallery>
</gallery>
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XV seculu|#]]
{{c-supranu}}
0jp9zz3nylg9kdyq2b07139iap3dbmt
401476
401475
2026-05-15T21:03:38Z
Fausta Samaritani
15085
/* Nàscite */ file
401476
wikitext
text/x-wiki
{{Annu|XIV sèculo|XV sèculo|XVI sèculo|1450|1460|1470|1480|1490|1467|1468|1469|1470|1471|1472|1473|1474|1475}}
U '''1471''' (in [[nùmeri rumani]] MCDLXXI) hè un [[annu]] di lu XV sèculu. (''[[Ab Urbe condida]]'': 2224 - MMCCXXIV).
== Eventi ==
== Nàscite ==
<gallery>
Self-portrait by Albrecht Dürer.jpg|<small>[[Albrecht Durer]] (Albrecht Dürer) ([[Norimberga]] [[21 di maghju]] 1471 - [[Norimberga]], [[6 d'aprile]] [[1528]])</small>
</gallery>
== Morte ==
- [[Nuno Gonçalves]] (c. [[1450]] ‑ c. 1471), pittore [[Portugallu|portughese]].
<gallery>
</gallery>
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XV seculu|#]]
{{c-supranu}}
1djgz85vczmfzlb1txbu8waou20468f
Categoria:Recurvirostridae
14
26858
401489
2026-05-16T07:40:15Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
401489
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Charadriiformes]]
1h7jneyhabt8jba4bv8prwmx8d3chre
Recurvirostridae
0
26859
401490
2026-05-16T07:45:20Z
Fausta Samaritani
15085
pagina nova
401490
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Recurvirostridae'''.
=== Listinu di i Recurvirostridae ===
;H
[[Himantopus himantopus]]<br>
;R
[[Recurvirostra avosetta]]<br>
[[Categoria:Recurvirostridae]]
07pqe8l8482uwm4qpi50dvu07z0by99
401491
401490
2026-05-16T07:49:17Z
Fausta Samaritani
15085
file
401491
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Recurvirostridae'''.
[[File:Banded stilts 2 Governors Lake Rotto email.jpg|thumb|250px|right|Recurvirostridi]]
=== Listinu di i Recurvirostridae ===
;H
[[Himantopus himantopus]]<br>
;R
[[Recurvirostra avosetta]]<br>
[[Categoria:Recurvirostridae]]
lav6bkxsbb4bbw9bnrxybb8x8ovyrut
Categoria:Nemichthyidae
14
26860
401499
2026-05-16T08:08:01Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
401499
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Anguilliformes]]
a6ekcay89i2yyp6co9x80nvimdrq9vj
Nemichthyidae
0
26861
401500
2026-05-16T08:11:29Z
Fausta Samaritani
15085
pagina nova
401500
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Nemichthyidae'''.
=== Listinu di i Nemichthyidae ===
;N
[[Nemichthys scolopaceus]]<br>
[[Categoria:Nemichthyidae]]
hpgkoii252ee3cs268wtx6s6vrqzsmc
401501
401500
2026-05-16T08:15:34Z
Fausta Samaritani
15085
file
401501
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Nemichthyidae'''.
[[File:シギウナギ(鴫鰻、tlantic snipe eel, slender snipe eel) Nemichthys scolopaceus 2.jpg|thumb|250px|right|''Nemichthys scolopaceus'']]
=== Listinu di i Nemichthyidae ===
;N
[[Nemichthys scolopaceus]]<br>
[[Categoria:Nemichthyidae]]
pb7oauk1827qmhlb7g0o0cm4byr1bc4