Wikipedia cowiki https://co.wikipedia.org/wiki/Pagina_maestra MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Speciale Discussione Utente Discussioni utente Wikipedia Discussioni Wikipedia File Discussioni file MediaWiki Discussioni MediaWiki Template Discussioni template Aiuto Discussioni aiuto Categoria Discussioni categoria TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 11 di settembre 0 1804 401529 391560 2026-05-16T17:30:10Z Fausta Samaritani 15085 /* Nascite */ 401529 wikitext text/x-wiki {{settembre}} L' '''11 di settembre''' hè u 254esimu ghjornu (u 255esimu ghjornu s'è l'annata hè bisesta) di u calendariu gregorianu. == Evenimenti == == Nascite == [[1936]]: [[Charles Dierkop]], (11 di settembre [[1936]] – [[Los Angeles]], [[25 di ferraghju]] [[2024]], hè statu un attore americanu. == Morte == == Celebrazione == === Feste === === I Santi === U Beatu '''Ghjuvan Gabriellu'''. '''Ghjuvan Gabriellu''' hè natu in Mongesty, dipartimentu di u Lot, in u 1802, figliolu di un lavuratore è di una santa donna. Avia dui fratelli è duie surelle chì, cum'è ellu, fecenu parte di a famiglia spirituale di San Vincensiu di Paulu. Ellu, à 18 anni, hè Lazaristu in Montalbanu è, à 23 anni, prete in Parigi. A' 33 anni, parte pè a China. In e muntagne di a China cintrale, dumandava à Diu, ogni matina, di fallu more martiru pè a fede cristiana. Issa grazia li fù cuncessa. Hè statu arrestatu è crucifissatu. Prima, l'avianu fattu soffre un annu, sfracellenduli i pedi in un morsu, bastunendulu à colpi di bambù, sfrisgenduli a faccia staffilendulu di currighjolu, fenduli beie sangue di cane, è malminenduli e so vergogne. Eranu una vintina di Cristiani à esse arrestati attempu. I dui terzi rinnegonu a so fede. Ellu ricusò è fù tombu, à calci in corpu, liatu nantu à una croce, l'11 sittembre 1840. Etimolugia, casate è nomi: Cf u 29 sittembre. Paesi è cità: in Zigliara, l'11 sittembre festighjeghjanu u santu nome di Maria Vergine.(https://adecec.net/adecec/santi/09-sittembre.php] == In Corsica == == Ligami == * [http://adecec.net/almanaccu2006.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422085036/http://adecec.net/almanaccu2006.pdf |date=2006-04-22 }} L'almanaccu 2006 di l'[[Adecec]]] {{mesi}} [[Categoria:Ghjornu di l'annu]] [[Categoria:Settembre]] [[Categoria:Sittembri]] ni28z62b1vlx75jfceoxtmnynzzftg6 401530 401529 2026-05-16T17:31:17Z Fausta Samaritani 15085 /* Nascite */ 401530 wikitext text/x-wiki {{settembre}} L' '''11 di settembre''' hè u 254esimu ghjornu (u 255esimu ghjornu s'è l'annata hè bisesta) di u calendariu gregorianu. == Evenimenti == == Nascite == [[1936]]: [[Charles Dierkop]], (La Crosse, 11 di settembre [[1936]] – [[Los Angeles]], [[25 di ferraghju]] [[2024]]), hè statu un attore americanu. == Morte == == Celebrazione == === Feste === === I Santi === U Beatu '''Ghjuvan Gabriellu'''. '''Ghjuvan Gabriellu''' hè natu in Mongesty, dipartimentu di u Lot, in u 1802, figliolu di un lavuratore è di una santa donna. Avia dui fratelli è duie surelle chì, cum'è ellu, fecenu parte di a famiglia spirituale di San Vincensiu di Paulu. Ellu, à 18 anni, hè Lazaristu in Montalbanu è, à 23 anni, prete in Parigi. A' 33 anni, parte pè a China. In e muntagne di a China cintrale, dumandava à Diu, ogni matina, di fallu more martiru pè a fede cristiana. Issa grazia li fù cuncessa. Hè statu arrestatu è crucifissatu. Prima, l'avianu fattu soffre un annu, sfracellenduli i pedi in un morsu, bastunendulu à colpi di bambù, sfrisgenduli a faccia staffilendulu di currighjolu, fenduli beie sangue di cane, è malminenduli e so vergogne. Eranu una vintina di Cristiani à esse arrestati attempu. I dui terzi rinnegonu a so fede. Ellu ricusò è fù tombu, à calci in corpu, liatu nantu à una croce, l'11 sittembre 1840. Etimolugia, casate è nomi: Cf u 29 sittembre. Paesi è cità: in Zigliara, l'11 sittembre festighjeghjanu u santu nome di Maria Vergine.(https://adecec.net/adecec/santi/09-sittembre.php] == In Corsica == == Ligami == * [http://adecec.net/almanaccu2006.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422085036/http://adecec.net/almanaccu2006.pdf |date=2006-04-22 }} L'almanaccu 2006 di l'[[Adecec]]] {{mesi}} [[Categoria:Ghjornu di l'annu]] [[Categoria:Settembre]] [[Categoria:Sittembri]] ms4lk3u31yc1za2kx9azcsrx1z7e0w9 401531 401530 2026-05-16T17:39:56Z Fausta Samaritani 15085 fix, link 401531 wikitext text/x-wiki {{settembre}} L' '''11 di settembre''' hè u 254esimu ghjornu (u 255esimu ghjornu s'è l'annata hè bisesta) di u calendariu gregorianu. == Evenimenti == == Nascite == [[1936]]: [[Charles Dierkop]], (La Crosse, 11 di settembre [[1936]] – [[Los Angeles]], [[25 di ferraghju]] [[2024]]), hè statu un attore americanu. == Morte == == Celebrazione == === Feste === === I Santi === :U Beatu '''[[Ghjuvan Gabriellu]]'''. '''Ghjuvan Gabriellu''' hè natu in Mongesty, dipartimentu di u Lot, in u [[1802]], figliolu di un lavuratore è di una santa donna. Avia dui fratelli è duie surelle chì, cum'è ellu, fecenu parte di a famiglia spirituale di [[San Vincensiu di Paulu]]. Ellu, à 18 anni, hè Lazaristu in Montalbanu è, à 23 anni, prete in Parigi.<br> A' 33 anni, parte pè a [[China]]. In e muntagne di a China cintrale, dumandava à Diu, ogni matina, di fallu more martiru pè a fede cristiana. Issa grazia li fù cuncessa. Hè statu arrestatu è crucifissatu. Prima, l'avianu fattu soffre un annu, sfracellenduli i pedi in un morsu, bastunendulu à colpi di bambù, sfrisgenduli a faccia staffilendulu di currighjolu, fenduli beie sangue di cane, è malminenduli e so vergogne. Eranu una vintina di Cristiani à esse arrestati attempu. I dui terzi rinnegonu a so fede. Ellu ricusò è fù tombu, à calci in corpu, liatu nantu à una croce, l'[[11 di settembre]] [[1840]]. Etimolugia, casate è nomi: Cf u [[29 di settembre]]. == In Corsica == Paesi è cità: in [[Zigliara]], l'11 sittembre festighjeghjanu u santu nome di Maria Vergine.<ref>[https://adecec.net/adecec/santi/09-sittembre.php] Santi ADECEC.</ref> == Note == <references /> {{mesi}} [[Categoria:Ghjornu di l'annu]] [[Categoria:Settembre]] ll3ccwg5xtcb0g0rw63ky60bext0tje 401532 401531 2026-05-16T17:40:44Z Fausta Samaritani 15085 /* Celebrazione */ 401532 wikitext text/x-wiki {{settembre}} L' '''11 di settembre''' hè u 254esimu ghjornu (u 255esimu ghjornu s'è l'annata hè bisesta) di u calendariu gregorianu. == Evenimenti == == Nascite == [[1936]]: [[Charles Dierkop]], (La Crosse, 11 di settembre [[1936]] – [[Los Angeles]], [[25 di ferraghju]] [[2024]]), hè statu un attore americanu. == Morte == == Celebrazione == === Feste === === I Santi === :U Beatu '''[[Ghjuvan Gabriellu]]'''. '''Ghjuvan Gabriellu''' hè natu in Mongesty, dipartimentu di u Lot, in u [[1802]], figliolu di un lavuratore è di una santa donna. Avia dui fratelli è duie surelle chì, cum'è ellu, fecenu parte di a famiglia spirituale di [[San Vincensiu di Paulu]]. Ellu, à 18 anni, hè Lazaristu in Montalbanu è, à 23 anni, prete in Parigi.<br> A' 33 anni, parte pè a [[China]]. In e muntagne di a China cintrale, dumandava à Diu, ogni matina, di fallu more martiru pè a fede cristiana. Issa grazia li fù cuncessa. Hè statu arrestatu è crucifissatu. Prima, l'avianu fattu soffre un annu, sfracellenduli i pedi in un morsu, bastunendulu à colpi di bambù, sfrisgenduli a faccia staffilendulu di currighjolu, fenduli beie sangue di cane, è malminenduli e so vergogne. Eranu una vintina di Cristiani à esse arrestati attempu. I dui terzi rinnegonu a so fede. Ellu ricusò è fù tombu, à calci in corpu, liatu nantu à una croce, l'11 di settembre [[1840]]. Etimolugia, casate è nomi: Cf u [[29 di settembre]]. == In Corsica == Paesi è cità: in [[Zigliara]], l'11 sittembre festighjeghjanu u santu nome di Maria Vergine.<ref>[https://adecec.net/adecec/santi/09-sittembre.php] Santi ADECEC.</ref> == Note == <references /> {{mesi}} [[Categoria:Ghjornu di l'annu]] [[Categoria:Settembre]] f2z72ofbg5q6cra198j5ffcdeu5swpr Castelfiorentino 0 7504 401512 331958 2026-05-16T16:30:05Z Fausta Samaritani 15085 file, link, fix 401512 wikitext text/x-wiki [[File:CastelfiorentinoPanorama1.JPG|thumb|250px|right|Castelfiorentino]] '''Castelfiorentino''' hè una cumuna [[toscana]] di a [[pruvincia di Firenze]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == Teni 17.006 abitanti. == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Cumuna di Toscana]] oji9myb8rkhd3zpcoohaegxkz1dfiyb Incisa in Val d'Arno 0 7512 401533 332765 2026-05-16T19:43:11Z Fausta Samaritani 15085 file, fix, link 401533 wikitext text/x-wiki [[File:50064 Incisa in Val d'Arno, Metropolitan City of Florence, Italy - panoramio (2).jpg|thumb|250px|right|Incisa in Val d'Arno]] '''Incisa in Val d'Arno''' hè una cumuna [[toscana]] di a [[pruvincia di Firenze]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == Teni 5.494 abitanti. == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Cumuna di Toscana]] b2cemg7w0i348tv4oeq1u4ummknqd5e Montelupo Fiorentino 0 7517 401536 333504 2026-05-16T19:52:52Z Fausta Samaritani 15085 file, link, fix 401536 wikitext text/x-wiki [[File:MontelupoFiorentinoPesa.jpg|thumb|250px|right|Montelupo Fiorentino]] '''Montelupo Fiorentino''' hè una cumuna [[toscana]] di a [[pruvincia di Firenze]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == Teni 11.212 abitanti. == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Cumuna di Toscana]] 22ufylylqja743xt1gjf13pv73sfhc4 401537 401536 2026-05-16T19:55:02Z Fausta Samaritani 15085 file 401537 wikitext text/x-wiki [[File:MontelupoFiorentinoPesa.jpg|thumb|250px|right|Montelupo Fiorentino]] '''Montelupo Fiorentino''' hè una cumuna [[toscana]] di a [[pruvincia di Firenze]]. [[File:Cafaggiolo o montelupo, boccale con stemma, 1506.JPG|thumb|150px|right|Buccale cù stemma]] == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == Teni 11.212 abitanti. == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Cumuna di Toscana]] nucrpu158eeo91ej28lxviho0u7k0wp Palazzuolo sul Senio 0 7519 401534 333780 2026-05-16T19:45:41Z Fausta Samaritani 15085 file, fix, link 401534 wikitext text/x-wiki [[File:Palazzuolo sul senio 01.jpg|thumb|250px|right|Palazzuolo sul Senio]] '''Palazzuolo sul Senio''' hè una cumuna toscana di a [[pruvincia di Firenze]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == Teni 1.300 abitanti. == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Cumuna di Toscana]] 6pi6x5w6qeq46q8sxi7io8cfif9pn4y San Casciano in Val di Pesa 0 7523 401563 334237 2026-05-17T10:55:50Z Fausta Samaritani 15085 file, link, fix 401563 wikitext text/x-wiki [[File:San casciano, mura 01.JPG|thumb|250px|right|San Casciano in Val di Pesa]] '''San Casciano in Val di Pesa''' hè una cumuna [[toscanu]] di a [[pruvincia di Firenze]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == Teni 16.169 abitanti. == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Cumuna di Toscana]] o5az92izn9zzj91kqgod03fzmyyft0s Tavarnelle Val di Pesa 0 7532 401538 334593 2026-05-16T19:58:24Z Fausta Samaritani 15085 file, link, fix 401538 wikitext text/x-wiki [[File:Badiapassignao.jpg|thumb|250px|right|Tavarnelle Val di Pesa ([[Badia di Passignao]])]] '''Tavernelle Val di Pesa''' hè una cumuna [[toscana]] di a [[pruvincia di Firenze]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == Teni 7.148 abitanti. == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Cumuna di Toscana]] 5elxjsm6mi760t33ll7epgkxufbb28p Asciano 0 7546 401544 351323 2026-05-16T20:17:58Z Fausta Samaritani 15085 file, fix, link 401544 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} [[File:Asciano - Comune di Asciano - 2023-09-01 15-14-22 001.jpg|thumb|250px|right|Asciano]] '''Asciano''' hè una cumuna [[toscana]] di a [[pruvincia di Siena]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == Teni 6.845 abitanti. == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Cumuna di Toscana]] am93xksichwg4tal1qtojohqez8u2t9 Castellina in Chianti 0 7554 401517 331959 2026-05-16T16:40:29Z Fausta Samaritani 15085 file, link, fix 401517 wikitext text/x-wiki [[File:Castellina in Chianti.jpg|thumb|250px|right| Castellina in Chianti]] '''Castellina in Chianti''' hè una cumuna [[toscana]] di a [[pruvincia di Siena]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == Teni 2.820 abitanti. == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Cumuna di Toscana]] np01fwhbxsosfwi8729kpwqnwjxhp32 Colle di Val d'Elsa 0 7561 401515 332117 2026-05-16T16:37:06Z Fausta Samaritani 15085 file, link, fix 401515 wikitext text/x-wiki [[File:Colle bassa, veduta.JPG|thumb|250px|right|Colle di Val d'Elsa]] '''Colle di Val d'Elsa''' hè una cumuna [[toscana]] di a [[pruvincia di Siena]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == Teni 19.473 abitanti. == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Cumuna di Toscana]] 3vubvlxzlauilp9s765v94jha6eegdw San Casciano dei Bagni 0 7581 401535 334236 2026-05-16T19:49:40Z Fausta Samaritani 15085 file, fix, link 401535 wikitext text/x-wiki [[File:CelleSulRigoSanCascianoDeiBagniPanorama1.JPG|thumb|250px|right|San Casciano dei Bagni (Celle sul Rigo)]] '''San Casciano dei Bagni''' hè una cumuna [[toscana]] di a [[pruvincia di Siena]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == Teni 1.745 abitanti. == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Cumuna di Toscana]] qyctkkzn98rikmalnzmjf8eo6hsdigy San Quirico d'Orcia 0 7584 401513 334265 2026-05-16T16:33:14Z Fausta Samaritani 15085 file, link, fix 401513 wikitext text/x-wiki [[File:SanQuiricod'Orcia4.JPG|thumb|250px|right|San Quirico d'Orcia]] '''San Quirico d'Orcia''' hè una cumuna [[toscana]] di a [[pruvincia di Siena]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == Teni 2.460 abitanti. == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Cumuna di Toscana]] nuiwmzvrv9zoykbpayyy6ymlyibcvz9 Bevaru 0 8178 401545 375380 2026-05-16T20:24:00Z Fausta Samaritani 15085 file, fix 401545 wikitext text/x-wiki [[File:Abbacchio Pasquale.jpg|thumb|250px|right|Arrostu di bevaru]] U '''Bevaru''' (in [[Lingua italiana|italiano]] ''Abbacchio'') hè un [[agneddu]] chì t'hà menu di trè [[Mesi|mesa]]. == Discrizioni == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Mammalia]] bpopezlj8roqvit0w56fyf5txyiwc78 Serbia 0 9894 401519 398462 2026-05-16T16:48:03Z Fausta Samaritani 15085 fix 401519 wikitext text/x-wiki [[File:Coat of arms of Serbia.svg|thumb|right|150px]] [[File:Flag of Serbia.svg|right|150px|border]] A '''Serbia''' (Србија) hè un paese situatu in [[Europa]]. A capitale hè [[Belgradu]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == == Rifarenzi == == Liami == == Da vede dinò == [[Kosovo]]<br> [[Categoria:Serbia]] 5vgpmobc3nnoyxtlcp87011nrbn6nf8 Roma antica 0 12594 401509 363632 2026-05-16T16:17:46Z Wilfredor 24602 ([[c:GR|GR]]) [[File:Romolo e remo.jpg]] → [[File:Romulus and Remus by Peter Paul Rubens.jpg]] best image quality 401509 wikitext text/x-wiki {{Ortografia è grammatica da verificà}} La '''storia rumana''' hè ciò chì si intendi par li vicendi storichi chì hani vistu prutagunisti l'antichi [[Roma|Rumani]]. Par la storia di la cità di Roma, chì par l'antichità cuincidi cù idda, si rimanda à la [[Storia di Roma|boci apposita]]. == Fundazioni == Sicundu lu racontu tradiziunali, la [[fundazioni di Roma]] à mità di l'[[VIIIu seculu a.C.]] si devi à li leghjendari [[rumulu è Remu]], nonostanti lu privalè di lu primu annant'à lu sicundu. La data ufficiali, [[21 aprile]] di lu [[753 a.C.]], venni stabilita da [[Marcu Terenziu Varrone]] calcolendu à ritrosu li pariodi di regnu di li ri capitolini (35 anni circa par ogni re) . Altri funti in rialità riportani dati diffarenti: [[Quintu Enniu]] in li so ''Annales'' culluchighja la fundazioni nell'[[875 a.C.]], lu storicu grecu [[Timiu di Tauromeniu]] nel'[[814 a.C.]] (contempuraneamenti, quindi, à la fundazioni di [[Cartagine]]), [[Fabiu Pittore]] all'annu [[748 a.C.]] è [[Luciu Cinciu Alimentu]] in lu [[729 a.C.]] La datazioni di Varroni - quidda tradiziunalmenti celebrata - hè cunsiderata sia troppu alta (in relazioni à la prima unificazioni di l' abitati, avvenuta presumibilmenti in la mità di l'VIILi seculu) sia troppu tarda (i primi insediamenti risalini à lu [[IIu millenniu a.C.]]). Da lu puntu di vista archiulogicu in la zona di lu ''[[Latium]]'' si sò osservati certi tracci di pastorizia ([[porcu|porci]], [[pecura|pecuri]], menu li [[vacca|vacchi]]) è di modesta agricoltura (soprattuttu [[farru]], [[spelta]] è [[Hordeum vulgare|orzu]], par quantu fossi permessu da l'area paludosa). Cù li primi operazioni di bonifica inghjiru all'[[età di lu Ferru]] ([[IX seculu a.C.|IX]]-[[VIILi seculu a.C.|VIILi sec. a.C.]]) si sviluppani puru li primi cultivazioni di [[frumentu]], [[vita]] è [[aliva]]. Si hani certi tombi à [[incinerazione]], sostituiti poi in lu IX seculu da li primi sepolture; certi tombi arcaichi mostrani pochi offerti, segnu di una sucietà omoghjinea, è certi ogghjitti preziosi da lu seculu successivu. Ma la vera è propria cità si venni furmendu attraversu un fenomenu di [[sinecismu]] duratu vari secoli è culminatu appuntu à la mità di l'[[VIILi seculu a.C.]]. In analogia à quantu accadeva in tutta l'[[Italia centrale]], li urigini di la cità si devini à una progressiva riunioni in un veru è propriu centru urbani di li villagghj sorti annant'à tradiziunali [[Setti culli di Roma|setti culli]]: si trattava di insediamenti di l'antica popolazioni di li [[Latini]], di stirpi [[Indoeuropei|indoeuropea]] (gruppu latino-falisco), già presenti da lu [[X seculu a.C.|X seculu]]. La lucalità presentava ampii zoni pianeghjanti pressu lu [[Tevere]], chì tuttavia erani in parti occupati da paludi è stagni. Li cullini chì si affacciavani annant'à fiumi erani inoltri ricchi di acqui è cuntrollavani lu guadu di lu fiumi pressu l'[[isola Tiberina]], à lu puntu di intersezioni di dui importanti direttrici cummerciali. La prima direttrici cummerciali andava da la custa à li zoni interni di la [[Sabina]] lungu la valli di lu Teveri, è era utilizzata par l'approvvighjonamentu di lu [[sale]] indispensabili par li economii [[Agricoltura|agricolu]]-[[Pastorizia|pastorali]]: corrispondi à la [[via Salaria]] di epoca storica. La sicunda era rappresentata da l'itinerariu chì andava da l'[[Etruria]] à la [[Campania]]. == Età regia == [[File:Romulus and Remus by Peter Paul Rubens.jpg|thumb|250px|left|[[Pieter Paul Rubens]], ''[[rumulu è Remu (Rubens)|Romolu è Remu]]'', [[1615]]-[[1616|16]] ([[Roma]], [[Pinacoteca Capitolina]]).]] Li primi [[ri di Roma]] sò ghjineralmenti cunsiderati cumi figuri prettamenti mitologichi, poiché la datazioni proposta da [[Varrone]] - chì cunsidera un totali di 245 anni par li setti monarchi - hè monda probabilmenti troppu breve. La tradizioni attribuisci à ogni sovrani un particolà cuntributu in la nascita è nellu sviluppu delli istituzioni romani è dellu sviluppu socio-politicu di l'Urbe. === rumulu === [[Romolu]] hè ritenutu un eroi [[eponimu]], vieni ricordatu cumi lu [[fondazioni di Roma|fondatori di la città]], à cui diedi li principali istituzioni civili, di cui si ricorda la furmazioni di un cunsiddu sceltu da lu ri, lu primu [[Senatu romano|Senatu]]. Lu mitu lu voli regnanti finu à lu [[717 a.C.]], quendu li succedi un ''interrex'', ossia un anziani chì faceva li annant'à veci duranti lu cambiu di regno: questa figura mostra chì la successioni à lu tronu ùn avvinia certamenti par via dinastica. rumulu realizzò puru la prima distinzioni trà [[patriziu (storia romana)|patrizi]] (discendenti da padri illustri) è [[plebei]] (moltitudine), istituendu puru la [[clientela]] è lu [[patronatu]] di li sicundi versu li primi. Divisi puru la cità in tri [[tribù]] (''Titienses, Ramnenses, Lùceres'') è trenta [[curia (storia di Roma)|curie]], puru si questa vieni cunsiderata cumi un'attribuzioni piuttostu moderna. === Numa Pompiliu === [[Numa Pompiliu]], ri da lu [[716 a.C.|716]] à lu [[673 a.C.]], hè un nomi tipicamenti italicu. di urigini osco-umbra. La legghjinda lu voli creatori delli principali [[relighjoni romana|istituzioni relighjose]], trà cui li culleghj sacerdotali delli [[vestali]], di li [[Flamine|flàmini]], di li [[pontefici (storia romana)|pontefici]], è di l' [[augure|àuguri]]; istituì puru la carica di [[Pontefici massimu (storia romana)|pontefici massimu]] (''pontifex maximus''), nonché la suddivisioni di l'annu in dodici mesi è la precisa regolamentazioni di tutti li festi è li celebrazioni, precisendu li ghjorni [[fasti (storia romana)|fasti è nefasti]]. === Tullu Ostiliu === [[Tullu Ostiliu]], succedutu subitu à lu precedenti, siedi à lu tronu finu à lu [[641 a.C.|641]], sconfigghjindu li [[Sabini]] è cunquistendu [[Alba Longa]], cù una iniziali espansioni territoriali in lu [[Laziu]]. Da un puntu di vista storicu si tratta di un fattu possibili, poiché à la mità di lu [[VILi seculu a.C.]] si hè osservatu un abbandonu di li villagghj limitrofi. À lu ri vieni attribuita puru la prima pavimentazioni di lu [[Foru romano|Foru]]. === Ancu Marziu === Lu successori [[Ancu Marziu]] - da lu [[640 a.C.|640]] à lu [[617 a.C.]] - ni proseguì l'opera fundendu la prima delli culonii, ossia [[Ostia Antica|Ostia]] (traducibili in [[lingua latina|latinu]] cumi ''foci''); la custruzioni di la nova cità era dovuta probabilmenti à la necessità di cuntrollà la zona meridionali di lu [[Tevere]]. === Tarquiniu Priscu === L'esistenza storica in particolà di l' ultimi tri ri pà esseri accertata, sebbeni sia possibili chì li dui Tarquini siani una duplicazioni di unu stessu personaghju). Sottu questi sovrani, la cità entrò nell'orbita [[Etruschi|etrusca]] è ebbi una straordinaria fioritura. [[Tarquiniu Priscu]], regnanti da lu [[616 a.C.|616]] par una ghjinerazioni, effettuò diversi lavori pubblici, cumi lu drenaghju delli zoni pianeghjanti attraversu la [[Cloaca Massima]]. Istituì puru un esercitu guidatu da tri ufficiali, li [[tribunu militare|tribuni militari]] (''tribuni militum''), à capu di 3.000 fanti è 300 cavalieri. Vieni urganizzatu puru lu sistema elettorali attraversu li curii (dal [[lingua latina|latinu]] par ''co-viria'', intendendu una riunioni di omini). === Serviu Tulliu === [[Serviu Tulliu]] riorganizza l'esercitu in la nova [[oplita|falangi oplitica]], cù una divisioni di li cittadini in classi sicundu lu censo, è in tribù sicundu la residenza; li tribù sò divisi in quattru urbani (''Suburbana, Palatina, Esquilina, cullina'') è 17 rurali (poi divenuti 31 da lu [[V seculu a.C.|V seculu]]). Serviu Tulliu effettua puru un primu [[censimentu]] è la tradizioni lu voli custruttori di lu tempiu di [[Diana]] sull'[[Aventinu]]. Vieni introdottu puru l<nowiki>'</nowiki>''[[aes signatum]]'', ossia pani di [[bronzu]] cuntrassegnati. === Tarquiniu lu Superbu === L'ultimu ri, [[Tarquiniu lu Superbu]], venni cacciatu in lu [[509 a.C.]], sicundu la tradizioni à causa di li so atteghjamenti arroganti è di lu disprezzu versu li so cuncittadini è versu li istituzioni romane: si tratta probabilmenti delli cunseguenzi di lu decaderi di la potenza etrusca, di la quali Roma approfittò par cunquistarsi una maghjori autonomia. == Età ripubblicana == [[File:Marius Carthage.jpg|thumb|right|250px|[[Gaiu Mariu]], un ghjinarali rumani chì rifurmò drasticamenti l'esercitu rumanu]] Li rapporti internaziunali di Roma, testimoniati da lu primu trattatu cù Cartagini di lu [[508 a.C.]], furonu bloccati tempuraneamenti par li tensioni è li guerri cù li popoli cunfinanti quali li Etruschi guidati da [[Porsenna]], li Latini, chì furonu sconfitti da li romani in lu [[496 a.C.]] pressu lu lagu Regillo, è varii popolazioni uniti cumi Equi, Volsci è Sabini, chì li romani sconfisseru in lu 431 annant'à monti Algidu. Dopu la prima guerra offensiva di Roma cuntru Veio, par li Salini di lu [[Tevere]], la cità venni stravolta in lu [[390 a.C.]] da un incendiu appiccatu da li [[Galli]] guidati da lu ri [[Brennu]], chì cù successu avevani già invasu l'Etruria. L'intensità di quidda vergogna verrà superata solu da lu saccu di Roma in lu [[410 d.C.]]. Li Romani successivamenti si scontraronu prima cù li Sanniti (343-295 a.C.) è poi cuntru li Tarantini aiutati da Pirru (ri di l'Epiro), sconfitti in lu 275 à Maleventum (chi da quel momentu fu ribattezzatu Beneventum). In lu [[270 a.C.]], cù la vittoria annant'à [[Bruzi]] chì detenevani finu à quel momentu lu cuntrollu di parichji cità di la magna grecia di la Calabria centru settentrionali, puru li ''poleis'' grechi vengonu annessi à lu territoriu romanu. Roma si ritrovò à cuntrollà un territoriu chì andava dallu strettu di Messina à lu fiumi Rubicone. Li guerri cuntru li diversi popolazioni italichi, cuntru li galli, li cartaginesi è li macedoni, porterannu à cunsolidà lu duminiu sull'Italia è à inizià l'espansioni in [[Spagna]] è in [[Macedonia (provincia romana)|Macedonia]]. Data simbolu di questa espansioni in lu Mediterraniu hè lu [[146 a.C.]], annu in cui, dopu un [[assediu]] duratu tri anni è altrettanti guerri cumbattuti nell'arcu di più di un seculu cuntru Roma, cadi definitivamenti [[Cartagine]], la quali vieni cumpletamenti rasa à lu solu è cusparsa di sali da li truppi romani cumandati da [[Publiu Corneliu Scipioni Emilianu]]; vieni cunquistata è distrutta puru [[Corintu]], cità simbolu di la resistenza greca à la politica di espansioni romana; cù questi dui grandi vittorii, Roma abbandona lu rolu di potenza reghjonali in lu Mediterraniu Occidentali par assurghjà superpotenza incontrastata di tuttu lu bacino, lu quali d'ora in poi, ùn à caso, verrà rinominatu ''mà nostrum''. Li classi dirighjinti si apronu all'influenza di la cultura greca è vengonu importati operi d'arti è di artigianatu artisticu in gran numeru da la Grecia è da li provinci urientali di cultura ellenistica. Li problemi cunnessi à una espansioni cusì grandi è repentina chì la Repubblica dovetti affrontà furonu enormi è di variu ghjinere: li istituzioni romani erani finu à allora cuncepiti par amministrà un piccolu stato; adessu li [[provincia romana|province]] (paragonabili à li culonii di l' stati moderni, da ùn cunfonderi cù li culonii romani propriamenti detti, li quali erani stanziamenti di cittadini romani à pienu titolo, ''cives optimu iure'' in territori extracittadini sogghjitti all'amministrazioni è urganizzazioni diretta dellu statu romano) si stendevani da l'[[Iberia (storia romana)|Iberia]], all'[[Africa]], à la [[Grecia]], all'[[Asia]]. Li cuntinui guerri in patria è all'estero, inoltri, immiseru annant'à ''"mercato"'' una quantità enormi di schiavi, li quali venneru usualmenti impiegati in li aziendi agricoli di li [[patriziu (storia romana)|patrizi romani]], cù ripercussioni tremendi in lu tessutu suciali romanu. Infatti la piccola proprietà terriera andò rapidamenti in crisi à causa di la maghjor cumpetitività di li latifondi schiavistici (chi ovviamenti producevani praticamenti à custu zero), ciò provocò da una parti la cuncentrazioni di li terreni cultivabili in pochi mani è una grandi quantità di merci à bon mercato, da l'altra ghjinerò la nascita di lu cusiddettu sottoproletariatu urbano: tutti quelli famiddi custretti à lascià li campagni si rifugiaronu nell'urbi, dovi ùn avevani un lavoro, una casa è di chì sfamarsi dendu urigini à pericolosi tensioni suciali abilmenti sfruttati da li politici più scaltri. puru la struttura uriginali di la famidda, delli relazioni suciali è di la cultura romana subironu profondi sconvolgimenti: lu cuntattu cù la civiltà [[antica Grecia|greca]] è l'arrivu in la cità di moltissimi schiavi ellenici (in parichji casi più culti è istruiti di li so stessi padroni) ghjinerò in lu popolu romano, specialmenti trà la classi dirighjinti, sentimenti è passioni ambivalenti: da una parti si desiderava (i à la fini in bona parti ci si riuscì) à rinnovà li custumi rurali romani - ''mos maiorum'' - introducendu usanzi è cunoscenzi provenienti da l'Oriente. quistu cumportamentu feci sì effettivamenti chì lu livellu culturali di li Romani, almenu di li patrizi, crescessi significativamenti - basti pensà all'introduzioni di la [[filosofia]], di la [[retorica]], di la [[letteratura]] è di la [[scienza]] greca - ma indubbiamenti ghjinerò altresì una decadenza di li valori morali, testimoniata da la diffusioni di custumi è abitudini perfinu ogghj moralmenti discutibili. [[Image:Roman Empire map.gif|thumb|300px|Spansioni di lu duminiu rumanu: |#a6a|Imperu rumanu]] Tuttu ciò naturalmenti ùn accaddi senza provocà una strenua opposizioni è resistenza da parti di l' ambienti più cunservatori, reaziunari è puru retrivi di la cumunità romana. custoru si scaddaronu cuntru li culturi extra-romani, tacciati di corruzioni di li custumi, di indecenza, di immoralità, di sacrilegiu in li cunfronti delli abitudini relighjosi romane. Questi dui opposti schieramenti furonu ben rappresentati da dui gruppi di puteri di eguali importanza ma di radicalmenti opposta visione: lu circolu culturali di l' Scipioni, chì diedi à Roma certi trà li più dotati cumandanti militari di la storia (l'[[Publiu Corneliu Scipioni Africano|Africanu]] so tutti), è lu circolu di [[Marcu Porciu Catone|Catone]], lu quali lottò accanitamenti cuntru l'ellenizzazioni di lu modu di viveri romani cù una tenacia è un vigori chì diventaronu legghjindarii (u famighjirati à sicunda di li punti di vista), tuttu à favori di lu ripristinu di lu più antico, ghjinuinu è uriginali ''mos maiorum'', quell'insiemi di custumi è usanzi tipichi di la Roma arcaica chi, sicundu Catoni, avevani permessu à lu popolu romani di rimaneri unitu di fronti à li avversità, di sconfigghjiri ogni sorta di nemico, di piegà lu mondu à lu propriu volere. Quistu scontru trà novu è anticu, cumi hè facili immaghjnà, ùn si placò finu à la fini di la repubblica, anzi possiamu diri chì questu scontru trà "conservatorismo" è "progressismo" (termini da usari, quendu si discuti di vicendi romani, cù molta accortezza, infatti parlà di idiulogia progressista in sensu modernu in la sucietà romana, una società, à lu di là di ogni rumanticismo, basata sullu schiavismu di massa, annant'à rumanizzazioni puru furzata di li popoli, sull'autoritarismo, annant'à repressioni è so un atteghjamentu intolleranti è à volti puru feroci so chiunqui osassi mitteri in discussioni lu puteri rumani è li annant'à leghj, hè à dir pocu furviante) hè statu presenti in tutta la storia rumana, puru in lu pariodu [[imperu rumano|imperiale]], à testimonianza di quali trauma devi esseri statu la scoperta, lu cuntattu è lu cunfrontu cù civiltà à lu di furi di li brulli paesagghj [[Lazio|laziali]]. La piccola proprietà terriera messa in crisi da li aziendi agricoli patrizii (chi sfruttani lu lavoru di l' schiavi), è li novi influenzi culturali provocani furti tensioni suciali all'internu di la sucietà rumana. In lu [[Iu seculu a.C.]] la Repubblica inizia à scricchiolari, si amplia lu latifondu è si affermani furti puteri parsunali di li parsunagghj più influenti chi, facendosi interpreti di li bisogni delli massi menu favoriti u di la necessità di manteneri lu cuntrollu in li mani delli principali è più ricchi ''ghjintes'', porterannu à la guerra civile. La Repubblica dovrà affrontà puru una rivolta di schiavi, capeghjata da [[Spartacu]]. Arriverannu altri cunquisti, la [[Gallia]] è la [[Britannia]] da parti di [[Gaiu Giuliu Cesare|Giuliu Cesare]], ma li rumani arriverannu finu in [[Siria]] è in [[Armenia]]. == Età impiriali == [[File:Roman Empire Map.png|thumb|300px|right|L'imperu rumani raghjunsi la so massima stansioni in lu [[116]]]] La tesi sicundu cui lu duminiu di [[Roma]] urmai si estenda so un territoriu troppu vastu è sia troppu cumplicatu par li strutturi di la Repubblica ghjistirlo, provocendu la nascita di lu ''Principato'' hè ampiamenti superata. Li raghjoni di l'ascesa di un modellu di governu centrali so basi sempri più spiccatamenti parsunali si devonu ricercà in lu declinu di lu governu [[senatu (storia rumana)|senatoriale]] di la Repubblica rumana, lu cui primu attu va riallacciatu à la figura emblematica di Scipioni Emilianu. La diffusioni di un sempri più marcatu sensu individualisticu à ruma ha sicuramenti traccia di la diffusioni di [[monetazioni rumana|effighj monetali]] ritraenti ùn più solu lu più rappresentativu di l' antenati di lu magistratu in carica, ma spessu lu magistratu medesimu. quistu processu si manifesta in cuncomitanza cù la penetrazioni di li valori di la civiltà ellenistica, favorita indubbiamenti da la cunquista rumana delli pòleis ellenichi sulli custi di la [[Magna Grecia]] (Italia meridionale) è di la [[Sicilia]], è sospinta da la cunquista rumana di la [[Macedonia (provincia rumana)|Macedonia]], di la [[Grecia]] moderna è di gran parti di lu mondu ellenistico, à eccezioni di l'[[Egittu]] duminatu da la dinastia Lagidi, postu cumunqui sottu un sempri più pressanti protettoratu. Lu ricorsu sempri più assidu à lu mandatu dittatoriali incominciatu cù [[Gaiu Mariu]] stravolgi la portata custituziunali di la magistratura dittatoriali, prevista da l'ordinamentu repubblicano, finu all'esitu di la dittatura [[Luciu Corneliu Silla|sillana]], intesa cumi mandatu à restaurà lu Statu rumani in sensu cunservatore-oligarchicu (a favori di l' optimates) è ùn parvenuta à un esitu monarchicu par l'esclusiva volontà di Silla. La dittatura cesariana ([[46 a.C.|46]]-[[44 a.C.]]) riprendi in pienu lu modellu sillano, seppur partendu da un campu politicu oppostu (quellu di li populares, li oligarchi più propensi à usà la demagogia annant'à popolino, lu vulgus, par assumeri lu putere) è furmalizza lu rifiutu di un esitu monarchicu naturali adducendu la raghjoni di lu rifiutu culturali di la rumanità par l'istitutu monarchicu ufficiale. L'ascesa di [[Augustu (imperatori rumano)|Augustu]] (44-[[30 a.C.|30]]), attraversu la partecipazioni à un istitutu apertamenti sovversivu cumi lu [[sicundu triumvirato|"secondo" Triumviratu]], si furmalizza in lu [[27 a.C.]] in la rinuncia à li puteri dittatoriali urmai estesissimi in cambiu di un cooptatu riconoscimentu senatoriali di un "bisognu dellu Statu rumano" à una figura di guida è di ispirazioni politica di lu governo: cù l'appellativu di Augusto, Ottaviani inaugura quel particolà istitutu custituziunali rumani notu cumi Principatu (erroneamenti talvolta chiamatu Imperu par la presenza effettiva di imperatori, dimenticendu chì la carica di "imperator" hè appellativu già repubblicani par lu ghjinerali vittorioso, è chì la creazioni di un'amministrazioni decentrata attraversu la creazioni di ''provinciae'' risali à lu [[237 a.C.]], cul casu siculo). Per tuttu lu primu seculu cuntinua l'accrescimentu territoriali di l'impero, sottu li dinastii di li [[dinastia Giulio-Claudia|Giulio-Claudii]], è di li [[Dinastia di li Flavi|Flavi]]. Sottu [[Traianu]], cù la cunquista di la [[Dacia (storia)|Dacia]] è di novi territori in urienti, l'imperu raghjungi la sua massima espansione. Sottu la [[dinastia di l' Antonini]] si ha un pariodu di paci è prosperità, sebbeni versu la fini cumincia à esseri sempri più pressanti lu cumpitu di difenderi li cunfini di l'imperu da la pressioni di li nemici esterni. La crisi di lu Principato, avviatasi già à la morti di [[Marcu Aureliu]], si cuncretizza nell'ascesa di [[Settimiu Severu]] ([[193]]-[[211]]) è in la riforma di l'istitutu di lu principato, urmai estraniu à li dinamichi di l'ambitu senatoriali è duminatu da quelli di l'[[esercitu]]. La monarchia milità severiana (193-[[235]]), seppuri ripesca talvolta la necessità di una legittimazioni senatoria, preludi all'avventu di lu duminatu ([[285]]-[[641]]), dopu la fasi assai dinamica di l'anarchia milità (235-285). Dopu la [[dinastia di li Severi]], par tuttu lu [[IILi seculu]] sarannu li leghjoni à proclamà imperatori chì spessu regnani solu par brevi pariodi è sò parennementi impegnati in li campagni militari. La crisi economica hè puru crisi ideali è si diffondi lu Cristianesimo, in parti cumbattutu è in parti tolleratu. Cù la [[Tetrarchia]] voluta da [[Dioclezianu]] inizia la divisioni di l'imperu è vengonu sviluppati profondi riformi in lu tentativu di fissà lu status qu. ruma pardi lu so rolu di sedi imperiali à favori di mitropoli più vicini à li frontieri da difendere. Vieni fundata da [[Costantinu I]] annant'à situ di la cità di [[Bisanziu]] la "Nova ruma", [[Costantinopoli]]. La prugrissiva aduzioni di la [[relighjoni cristiana]] (chi di cunversu si istituziunalizza à cuntattu cù lu Statu rumano, assumendoni tratti urganizzativi è certi modelli iconografici) avviata da custantinu ([[306]]-[[337]]), si cuncludi, dopu pariodi di oscillazioni trà scelti protoereticali ([[Costanzu II]],337-[[361]]) è tentativi di restaurazioni di li culti tradiziunali, medianti l'organizzazioni di un'istituzioni ecclesiali parallela à quidda cristiana ([[Giuliani (imperatori rumano)|Giulianu]], 361-[[363]]), cù l'adozioni ufficiali di lu cultu cristiani ([[Tiudosiu I]],[[379]]-[[395]]). In lu successivu [[IV seculu]] lu cristianesimu divieni progressivamenti l'unica relighjoni è li imperatori sò custretti à accettà lu stanziamentu di li barbàin li territori di l'impero, cercendu di farni di l' alleati. In lu [[V seculu]] l'imperu d'Orienti è quiddu d'Occidenti sò urmai stabilmenti divisi. L'imperu d'Occidenti hè ridottu quasi à la sola Italia è ruma subisci lu saccu di li [[Visigoti]] di [[Alaricu I]] in lu [[410]] è quiddu di li [[Vandali]] di [[Gensericu]] in lu [[455]]. Sò urmai li ghjinerali barbàchì difendonu l'imperu è esercitani un enormi puteri, arrivendu à creà è deporri imperatori à so piacimentu. In lu [[476]] lu ri barbaru [[Odoacre]] deponi l'imperatori [[rumulu Augustu]] è rimanda li insegni imperiali all'imperatori d'Orienti, segnendu puru furmalmenti la fini di l'Imperu rumanu. == liami == * [http://vallegiulia.blogspot.com/2007/06/studiare-roma-con-il-web-un-elenco-di.html elencu di risorsi web annant'à storia di ruma] * [http://web.upmf-grenoble.fr/Haiti/Cours/Ak Thi ruman Law Library] by Yves Lassard and Alexandr Koptev. [[Categoria:Storia]] [[Categoria:Italia]] 3eioqmayes94oqnrothqacnptedw5sz Lingua sluvacca 0 12612 401542 371384 2026-05-16T20:13:02Z Fausta Samaritani 15085 fix 401542 wikitext text/x-wiki A '''lingua sluvacca''' hè una [[lingue slave|lingua slava]] uccidentale, parlata in [[Sluvacchia]]. == Discrizioni == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Lingua slava|Sluvaccu]] q48i6yvnyaafihh18rlp4zbj54w7tjd 401543 401542 2026-05-16T20:15:41Z Fausta Samaritani 15085 file 401543 wikitext text/x-wiki [[File:Cerstve pecivo-slovakian.jpg|thumb|200px|right|''Cerstve pecivo'' (''amicu falsu'')]] A '''lingua sluvacca''' hè una [[lingue slave|lingua slava]] uccidentale, parlata in [[Sluvacchia]]. == Discrizioni == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Lingua slava|Sluvaccu]] d4kqmov5bwt0hffyhrweeyyi4bd0l3a Lingua sluvena 0 12613 401566 333117 2026-05-17T11:05:50Z Fausta Samaritani 15085 fix 401566 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} A '''lingua sluvena''' (''slovenski jezik'' ò ''slovenščina'') hè a [[lingue slave|lingua slava]] chi hè parlata in a [[Sluvenia]]. == Discrizioni == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Lingua slava|Sluvenu]] gzdos43wei9j9eb307kxzzy2p6iiwey Lingua serba 0 12625 401521 333114 2026-05-16T16:51:12Z Fausta Samaritani 15085 fix, categuria, link 401521 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} [[File:Serbo croatian languages2006.png|right|thumb|300px|Lingua serba ([[2006]])]] A '''lingua serba''' (''српски језик'') hè una [[lingue slave|lingua slava]] chi hè parlata in a [[Serbia]]. == Storia == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Lingua slava|Serbu]] [[Categoria:Serbia]] nh8jkytd6ddcpjgi01quttuf27tmams Emmy 0 12950 401570 347129 2026-05-17T11:15:48Z Fausta Samaritani 15085 file, fix 401570 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} [[File:Emmy Awards 1997.jpg|thumb|300px|right|[[Emmy Awards 1997]]]] '''Emmy Award''', o cortu l''''Emmy''', hè un premiu di televisione [[Stati Uniti|americanu]] rinumatu. == Discrizzioni == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Televisione]] pr9rdx4lk80zaenv5vzc17enku1fd4g 401571 401570 2026-05-17T11:16:34Z Fausta Samaritani 15085 401571 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} [[File:Emmy Awards 1997.jpg|thumb|300px|right|Emmy Awards [[1997]]]] '''Emmy Award''', o cortu l''''Emmy''', hè un premiu di televisione [[Stati Uniti|americanu]] rinumatu. == Discrizzioni == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Televisione]] c86mh3e262h6bdfk1k0i5zwb2a43s1h Scrubs 0 13195 401564 355642 2026-05-17T10:59:01Z Fausta Samaritani 15085 link, file, fix 401564 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} [[File:Scrubs (TV series) logo.svg|thumb|200px|riught|Logo di u Scrubs]] ''''Scrubs'''' hè una serìa di [[televisione]] di cumedia drama [[Stati Uniti d'America|americana]]. == Discrizioni == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Televisione]] e2axc45x5dtzibsdgo5qju9sxwe9ujb The Wounded Tone 0 13297 401546 354738 2026-05-16T20:27:15Z Fausta Samaritani 15085 401546 wikitext text/x-wiki '''The Wounded Tone''' hè un gruppu di rock progressivu, fundatu in [[Stoccolma]] ([[Svezia]]) in u [[2009]]. == Discrizioni == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Gruppu di rock]] nvmdzha3beeco31q65otutlkc4uzwd9 401547 401546 2026-05-16T20:29:22Z Fausta Samaritani 15085 401547 wikitext text/x-wiki '''The Wounded Tone''' hè un gruppu di rock progressivu, fundatu in [[Stoccolma]] ([[Svezia]]) in u [[2009]]. == Discrizioni == === Discofrafia === - ''Alben''<br> == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Gruppu di rock]] i1en4mw6eeh2f9t6sgfazf8oy4aw6uk 401548 401547 2026-05-16T20:31:55Z Fausta Samaritani 15085 401548 wikitext text/x-wiki '''The Wounded Tone''' hè un gruppu di rock progressivu, fundatu in [[Stoccolma]] ([[Svezia]]) in u [[2009]]. == Discrizioni == === Discufrafia === ==== Album ==== - ''Mental Illness''<br> == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Gruppu di rock]] cow8k9o86sxkk51q9uugr40qyb8ggha À cappella 0 14126 401567 347207 2026-05-17T11:09:17Z Fausta Samaritani 15085 file, fix 401567 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} [[File:Monteverdi-cor mio mentre vi miro.ogg|thumb|200px|right|Monteversi, ''Cor mio mentre vi miro'']] '''À cappella''' hè un certu modu di [[cantu|cantà]], senza [[strumenti musicali di Corsica|strumenti]]. == Discrizioni == == Rifarenzi == == Liami == [[categoria:Musica]] rc0g6wh49qy2yszt7t1s61qjct2givb Harrisburg (Pennsylvania) 0 14393 401565 371834 2026-05-17T11:02:40Z Fausta Samaritani 15085 file, fix 401565 wikitext text/x-wiki [[File:Harrisburg Pennsylvania USA.jpg|thumb|250px|right|Harrisburg (Pennsylvania)]] '''Harrisburg''' hè una cità di i [[Stati Uniti]], capitale di a [[Pennsylvania]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == Tene 49.528 abitanti. == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Stati Uniti d'America]] ikqimh7lmrqmgd1j2q4dtjlllpzopaq Montgomery (Alabama) 0 14395 401549 333513 2026-05-16T20:34:35Z Fausta Samaritani 15085 file, link, fix 401549 wikitext text/x-wiki [[File:Aerial view of Montgomery, Alabama LCCN2011646683.jpg|thumb|250px|right|Montgomery (Alabama)]] '''Montgomery''' hè una cità di i [[Stati Uniti]], capitale di l'[[Alabama]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == Tene 205.764 abitanti. == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Stati Uniti d'America]] rsvff5r8xgllyhjikb7lta3omf24c7i Baton Rouge 0 14396 401562 368435 2026-05-17T10:52:42Z Fausta Samaritani 15085 filer, fix, link 401562 wikitext text/x-wiki [[File:Baton Rouge skyline 2013 cropped-2.jpg|thumb|350px|right|Baton Rouge (skyline [[2013]])]] '''Baton Rouge''' hè una cità di i [[Stati Uniti]], capitale di a [[Luisiana]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == Tene 229.553 abitanti. == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Stati Uniti d'America]] 6g40wrgm867o9dtr817g6qwepia8rvl Battaglia di Cold Harbor 0 14688 401550 331659 2026-05-16T20:38:09Z Fausta Samaritani 15085 file, fix 401550 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} [[File:Battle of Cold Harbor LCCN2003656852.jpg|300px|right|A battaglia di Cold Harbor]] A '''Battaglia di Cold Harbor''' di l'annu [[1864]] fubbe una battaglia in a [[Guerra Civile Americana]] ([[1861]]-[[1865]]). == Storia == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Battaglia di a Guerra Civile Americana|Cold Harbor]] e08zraam41ppln47a17s1v6japt5ums Marlon Brando 0 15752 401524 375559 2026-05-16T17:16:26Z Fausta Samaritani 15085 categuria, fix 401524 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} [[File:Brando Civil Rights March cropped.jpg|thumb|200px|Marlon Brando ([[1963]])]] '''Marlon Brando''' (* [[4 d'aprile]] [[1924]] [[Omaha]], ([[Nebraska]]), SUA; † [[1 di lugliu]] [[2004]] [[Los Angeles]], ([[California]]), SUA) hè statu un [[cinemà|attore]] [[Stati Uniti d'America|americanu]]. == Biugrafia == [[Categoria:Biugrafia|Brando, Marlon]] [[Categoria:Attore|Brando, Marlon]] [[Categoria:Americanu|Brando, Marlon]] [[Categoria:Attori americani|Brando, Marlon]] dgx6cl3f0oh9q2oluqgflsmwi7rgott Belgradu 0 17694 401518 342996 2026-05-16T16:44:44Z Fausta Samaritani 15085 fix, categuria 401518 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} '''Belgradu''' (Београд/''Beograd'') hè a capitale di a [[Serbia]]. [[File:La place de la République..jpg|thumb|right|280px|none|Belgradu.]] == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == Tene 1.233.796 abitanti in u ([[2011]]). == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Serbia]] jghdxuwc6mszyg9ek8wrpjmci0p0ze9 Pendulum 0 20012 401539 382490 2026-05-16T20:01:10Z Fausta Samaritani 15085 fix, categuria 401539 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} I '''Pendulum''' hè un gruppu di rock Australianu natu in [[2002]] à [[Perth]], in [[Australia]]. === Discrizioni === === Rifarenzi === === Liami === [[Categoria:Musicante]] 78cxg5xmm55v43h6lr9gcf53iol08y0 401540 401539 2026-05-16T20:02:42Z Fausta Samaritani 15085 categuria 401540 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} I '''Pendulum''' hè un gruppu di rock Australianu natu in [[2002]] à [[Perth]], in [[Australia]]. === Discrizioni === === Rifarenzi === === Liami === [[Categoria:Musicante]] [[Categoria:Gruppu di rock]] 7tjx36vieihxsi1nthanmaoatmckhip 401541 401540 2026-05-16T20:11:21Z Fausta Samaritani 15085 categuria 401541 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} I '''Pendulum''' hè un gruppu di rock australianu, natu in [[2002]] à [[Perth]], in [[Australia]]. === Discrizioni === Disc jockeys: [[Julian Warner]] è [[Noel Mihailovic]]. === Rifarenzi === === Liami === [[Categoria:Musicante]] [[Categoria:Gruppu di rock]] rr0gnojn554qams3s9d5gml4lqoeh93 Donald Trump 0 20920 401551 397701 2026-05-16T20:47:20Z Boja02 17938 /* */ 401551 wikitext text/x-wiki [[File:Official Presidential Portrait of President Donald J. Trump (2025).jpg|thumb|right|Donald Trump (2025)]] '''Donald John Trump''' ([[New York|Nova York]], [[14 di ghjugnu]] di u 1946) hè un puliticu statunitense è u 45u è 47u Prisidente di i [[Stati Uniti d'America]] dà u [[2017]] à u 2021, è dàpoi u 2025. Hè u prima à esse natu in [[New York]]. ==Da vede dinò== *[[Listinu di i presidenti americani]] [[Categoria:Puliticante|Trump]] [[Categoria:Presidenti di i Stati Uniti d'America|Trump]] [[Categoria:Americanu|Trump]] lzwgwc67bvk3l9ouvfvva4dmhriwiir Architettura rumànica in Sardegna 0 21014 401522 401044 2026-05-16T17:07:52Z Fausta Samaritani 15085 categuria 401522 wikitext text/x-wiki [[File:Borutta_-_Chiesa_di_San_Pietro_di_Sorres_(25).JPG|miniatura| Facciata di a chjesa San Pietro di i Sorres vicinu à Borutta]] U '''rumànicu sardu''' hè u [[Architittura rumànica|stile]] architetturale [[Architittura rumànica|rumànicu]] sviluppatu in [[Sardegna]]. L'architettura rumànica in Sardegna s'hè sviluppata à l'epica medievale, à u principiu di l'XIu seculu. Tandu l'isula hè scumpartuta in [[Ghjudicati Sardi|quattru ghjudicati]] (Cagliari, Arborea, Torres è Gallura). À u capu d'ogni ghjudicatu si trova un ghjudice, rapresentante di u putere bizantinu. E spressione di l'architettura rumànica sarda sò varie <ref>F.A. Pittui, ''Note sulle genealogie e la poetica della chiesa di San Nicola di Silanos. Sedini.'', in "Sacer", n. 12, Sassari, 2005 p. 89.</ref>. Hè u risultatu di a stallazione in Sardegna di parechji ordini religiosi, chì venenu da diverse regione taliane è di [[Francia]]. Hè per quessa chì in l'architettura rumànicu sarda si trovanu influenze pisane, ghjenuvese, lumbarde è pruvenzale. [[File:Basilica_di_San_Gavino_(4454786215).jpg|miniatura|L'àbside di a basilica di San Gavino, Sassari]] [[File:Abtei_von_Saccargia.JPG|miniatura|Saccargia]] [[File:Nostra_signora_di_tergu,_ext._06.JPG|miniatura|A nostra Signora di u Tergu]] U primu edifiziu rumànicu di l'isula hè a basilica di San Gavino in [[Posthudorra|Porto Torres]] in u [[Regnu di Logudoru|Giudicato di Torres]], custruita in u 1054. == Influenze stilistiche == À i seculi XI è XII, Giulio Carlo Argan identifica in u sardesimu rumanicu una "attitudine particulare" in faccia à i dui novi correnti lombardi è toscani, <ref>G. C. Argan, ''L'architettura protocristiana, preromanica e romanica'', Bari, 1978 p. 45.</ref> chì sò spessu fusionati producendu risultati senza precedente. Cum'è in u casu di San Nicola di Trullas (ante 1113 ) in Semestene (SS), a cappella palatina di [[Santa Maria del Regno d’Ardara|Santa Maria del Regno]] (1107) in Ardara o a San Nicola di Silanis (ante 1122) in [[Sedini]] (SS) è a basilica di San Simplicio in [[Olbia]] (seculu XI- XII) solu per citarne pochi. Ùn mancanu micca esempi d'architettura exclusivamente lombarda, cum'è in u casu di a Chjesa di San Pietro di Zuri di u maestru Anselmo da Como. Ci sò ancu numerosi architetture d’origine francese sull’isula, custruite à nome di i monachi di Marsiglia da travagliatori provenzali, in certi casi aiutati da travagliatori lucali furmati in Italia. Queste include a chjesa San Platano in Villaspeciosa, a Chjesa San Gemiliano in Sestu, San Lorenzo in [[Càgliari|Cagliari]], San Saturnino di Ussana è a prima pianta di Santa Maria di Uta (CA). Ma in l'isula ùn solu anu fattu i benedictini di San Vittore, ma ancu altri ordini fora di l'Alpi cume i Cisterciani (Abbazia di Nostra Signora di Paulis vicinu à Ittiri), i Templari è i Lerinesi. Tra l'architettura romanica in Sardegna ci sò parechji esempi di chjese di derivazione [[Rumànicu pisanu|toscana]] stretta cum'è a basilica di Saccargia in Codrongianos è a Chjesa di San Pietro di Sorres, Borutta (SS), a Chjesa di Nostra Signora di Tergu o a cattedrale di Santa Giusta di u centru omonimu (OR) è di a chjesa San Nicola di Ottana ([[Pruvincia di Nuaru|NU]]). E strutture difensive è e torri di a cità di Cagliari sò ancu notevuli, cumprese a Torre di San Pancrazio è a Torre dell'Elefante, disegnata da l'architettu sardanu Giovanni Capula, di a scola toscana. == Galleria di fiure == <gallery mode="packed"> File:Saccargia facciata 2009.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Basilica di Saccargia]], [[Codrongianos]] File:Tratalias,_santa_maria_di_monserrato,_esterno_02.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Chiesa di Santa Maria di Monserrato (Tratalias)|Chjesa Santa Maria di Monserrato]], [[Tratalias]] File:Olbia - Basilica di San Simplicio (02).JPG|<nowiki> </nowiki>[[Basilica di San Simplicio]], [[Olbia]] File:Ozieri - Basilica di Sant'Antioco di Bisarcio (04).JPG|<nowiki> </nowiki>[[Cattedrale di Sant'Antioco di Bisarcio]], [[Ozieri]] File:Ottana, san nicola, esterno 06.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Chiesa di San Nicola (Ottana)|Chjesa di San Nicola]], [[Ottana]] File:San Pietro di Sorres facciata.png|<nowiki> </nowiki>[[Chiesa di San Pietro di Sorres|Chjesa di San Pietro di Sorres]], [[Borutta]] File:Cattedrale_di_S._Pantaleo_02.JPG|<nowiki> </nowiki>[[Chiesa di San Pantaleo (Dolianova)|Chjesa di San Pantaleo]], [[Dolianova]] File:Santa giusta, cattedrale di santa giusta, 1135-45, esterno 02.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Cattedrale di Santa Giusta]] File:San-pietro-di-simbranos-1.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Chiesa di San Pietro delle Immagini|Chjesa di San Pietro delle Immagini]] o di u Crucifissu, [[Bulzi]] Zuri (ghilarza), san pietro, progettata da anselmo da como per mariano II d'arborea, 1291, esterno, facciata 01.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Chiesa di San Pietro di Zuri|Chjesa di San Pietro di Zuri]] File:Bosa, san pietro extra muros, 03.JPG|<nowiki> </nowiki>[[Chiesa di San Pietro Extramuros|Chjesa di San Pietro Extramuros]], [[Bosa]] File:Eglise Santa Maria del Regno arriere Ardara.JPG|<nowiki> </nowiki>[[Chiesa di Santa Maria del Regno|Chjesa Santa Maria di u Regno]], [[Ardara]] </gallery> == Note == <references /> == Bibliugrafia == *Raffaello Delogu, ''L'architettura del medioevo in Sardegna'', 1953 Roma == Da vede dinù == * [[Architittura rumànica|Architettura rumanica]] * [[Arte rumànica in Corsica]] * [[Ghjudicati Sardi|A storia di a Sardegna ghjudicata]] * [[Rumànicu pisanu]] [[Categoria:Architittura]] [[Categoria:Architittura d'Italia]] 1wcuut6yipxac069t0mm21a8esy84ww Arcu etruscu 0 22901 401523 381037 2026-05-16T17:09:22Z Fausta Samaritani 15085 categuria 401523 wikitext text/x-wiki [[File:ARCO_ETRUSCO.jpg|thumb|L'arcu etruscu di [[Perugia]]]] L'arcu etruscu o arcu d'[[Augustu]] hè una di i setti porti di i mura [[etruschi]] di Perugia. Hè stata custruita in a siconda mità di u IIIu seculu innanzi G.-C. ed hà statu ristaurata da Augustu in 40 avanti G.-C. dopu à a so vittoria in a guerra di Perugia.<ref>'Ss'articulu pruveni in parti da a wikipedia in talianu.</ref> Raprisenta a più intatta è munumintali di i porti etruschi di a cità è s'apri annantu à u Cardo maximus di a cità, currispundenti à l'attuali Via Ulisse Rocchi. ==Storia== Augustu avia assidiatu Perugia mentri setti boni mesa, in 40 avanti G.-C., prima chì a cità ùn capituleghji. Era l'ebbica di a guerra civili trà Uttaviu Augustu è [[Marcu Antonu]]. U frateddu di quist'ultimu, Lucius, s'era barricatu in a cità. Perugia, à l'ebbica, era un bastionu mori difficiuli à cunquistà, situatu annantu à un tarrenu elevatu è prutettu da i mura chì culligavani i setti porti. Sapemu ancu, grazia à i cronachi di Dion Cassius, chì l'armata di Lucius era numericamenti forti è chì a cità era bedda pruvista in pruvisti. U sediu di Perugia s'ultimeghja incù l'incendiu di a cità, annantu à i cunsigli, cusì si dici, di Caius Cestius cugnumatu Macedonianus. In cori di l'anni siguenti, Perugia fù ristaurata in u so splindori da i Perugini, sottu à l'auspici di Cesaru Augustu, chì avia in u frattempu starminatu i nobili chì li erani ustili, rimpiazzendu li à a testa di a cità da i famigli nobili amichi, frà i quali a più impurtanti era i Vibi. Di l'incendiu di 40 avanti G.-C., ferma i tracci di i vistighi di una villa rumana ritruvati in i scavi sottu à a cattidrali di San Larenzu, a cattidrali di Perugia. À l'ebbica augustea, a scrizzioni AVGVSTA PERVSIA hè stata incisa in i petri etruschi di l'anzianu arcu. L'altra scrizzioni chì adorna a striscia urizuntali sopra à l'arcu eddu stessu si leghji "COLONIA VIBIA" è richjama l'ebbica di l'imperatori rumanu d'urighjina piruviana Gaius Vibius Trebonianus Gallus è di u so figliolu cuimperatori Volusianus Veldumnianus, tremindù isciuti da a famiglia Vibia. ==Architittura di l'Arcu etruscu di Perugia== L'arcu si cumponi di una facciata attravirsata da un solu ''fornix'' (veni à dì un solu arcu) è di dui torri trapezuidali. Una loggia hè stata custruita annantu à una di i dui torri à a Rinascita. A funtana à u pedi di listessa torra hè stata ultimata in u 1621. Sopra à l'arcu (in dui infilarati cuncentrichi), una frisgiu dicurata di metupi incù i scudi tondi è i triglifi ; sopra, un antru picculu arcu trà dui pilastri. In l'infilarata interna, si pò leghja a scrizzioni "Augusta Perusia", vali à dì u nomu di a cità dopu a ricustruzzioni di 40. In l'infilarata stiriori, a parsona trova a scrizzioni "Colonia Vibia", pà tistimunià di l'ius coloniae ricivutu da Treboniano Gallo. Di fronte à l'arcu si rizza u Palazzo Gallenga Stuart, sediu di l'Università par i stranieri. == Noti == <references /> [[Categoria:Umbria]] [[Categoria:Architittura d'Italia]] [[Categoria:Etruschi]] [[Categoria:Archiulugia]] magttmqpiprrlokuz338ytrkjpiy3v0 Bienne 0 22965 401568 382051 2026-05-17T11:10:31Z Fausta Samaritani 15085 fix, link 401568 wikitext text/x-wiki [[File:CH Biel Altstadt-7.JPG|thumb|270px|right|Bienne]] '''Bienne'''. Cità [[Svizzera|sguìzzera]]. == Discrizzioni == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Svizzera]] b2a70pdowp85ce0nsm0t252hley883c 401569 401568 2026-05-17T11:12:14Z Fausta Samaritani 15085 file 401569 wikitext text/x-wiki [[File:CH Biel Altstadt-7.JPG|thumb|270px|right|Bienne]] [[File:CHE Biel Flag.svg|thumb|80px|right|Bandera]] '''Bienne'''. Cità [[Svizzera|sguìzzera]]. == Discrizzioni == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Svizzera]] 2s1fhizx4kjiu0uwpsxwrqfparny2ed Cantone di Friburgu 0 22968 401516 388029 2026-05-16T16:38:11Z Fausta Samaritani 15085 fix 401516 wikitext text/x-wiki [[File:Fribourg pre-alps.jpg|thumb|270px|right|Friburgu]] ''' Friburgu''' hè un cantone di a [[Svizzera]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Svizzera]] qfhvtr1d1s15jazo9doaywd2sqpb21d Fabaceae 0 23150 401558 401497 2026-05-17T09:11:52Z Fausta Samaritani 15085 /* O - P - Q */ link 401558 wikitext text/x-wiki '''Fabaceae'''. [[File:Fabaceae flower.jpg|thumb|250px|right|Fabacea]] [[File:Psorothamnus fremontii 4.jpg|thumb|200px|right|''Psorothamnus fremonti'']] == Pianti == === A - B - C === ;A [[Acacia baileyana]]<br> [[Acacia dealbata]]<br> [[Acacia longifolia]]<br> [[Acacia mearnsii]]<br> [[Acacia myrtifolia]]<br> [[Acacia saligna]]<br> ;B [[Barba di Ghjove]]<br> ;C [[Calicotome villosa]]<br> [[Cytisus multiflorus]]<br> [[Cytisus striatus]]<br> [[Coronilla scorpioides]]<br> [[Coronilla valentina]]<br> [[Costa cavaddu]]<br> [[Curu]]<br> === D - E - F === ;D [[Dorycnium herbaceum]]<br> [[Dorycnium hirsutum]]<br> [[Dorycnium pentaphyllum]]<br> [[Dorycnium rectum]]<br> ;E [[Emera]]<br> ;F [[Falcinedda]]<br> === G - H - I === ;G [[Genista aetnensis]]<br> [[Genista germanica]]<br> [[Genista linifolia]]<br> [[Genista tinctoria]]<br> [[Ghjinestra]]<br> [[Ghjuncu]]<br> ;H [[Hippocrepis ciliata]]<br> [[Hippocrepis emerus]]<br> [[Hippocrepis multisiliquosa]]<br> === L - M - N === ;L [[Lathyrus clymenum]]<br> [[Lathyrus grandiflorus]]<br> [[Lathyrus hirsutus]]<br> [[Lathyrus latifolius]]<br> [[Lathyrus niger]]<br> [[Lathyrus nissolia]]<br> [[Lathyrus palustris]]<br> [[Lathyrus pratensis]]<br> [[Lathyrus sativus]]<br> [[Lathyrus sphaericus]]<br> [[Lathyrus tingitanus]]<br> [[Lepru corsu]]<br> [[Lotus corniculatus]]<br> [[Lotus cytisoides]]<br> [[Lotus edulis]]<br> [[Lotus ornithopodioides]]<br> [[Lotus pedunculatus]]<br> [[Lotus tenuis]]<br> [[Lotus tetragonolobus]]<br> [[Lupinus albus]]<br> [[Lupinus pilosus]]<br> ;M [[Medicago falcata]]<br> [[Medicago marina]]<br> [[Melilotus albus]]<br> [[Melilotus indicus]]<br> [[Melilotus italicus]]<br> [[Melilotus neapolitanus]]<br> [[Melilotus siculus]]<br> === O - P - Q === ;O [[Ononis alopecuroides]]<br> ;P [[Piseddu]]<br> [[Pisellu bastardu]]<br> === R - S - T === ;R [[Robinia]]<br> ;S [[Securigera securidaca]]<br> [[Securigera varia]]<br> [[Sophora cassioides]]<br> [[Spinitriculu]]<br> ;T [[Trifolium angustifolium]]<br> [[Trifolium arvense]]<br> [[Trifolium campestre]]<br> [[Trifolium dubium]]<br> [[Trifolium fragiferum]]<br> [[Trifolium glomeratum]]br> [[Trifolium hirtum]]<br> [[Trifolium incarnatum]]<br> [[Trifolium lappaceum]]<br> [[Trifolium michelianum]]<br> [[Trifolium nigrescens]]<br> [[Trifolium ochroleucon]]<br> [[Trifolium pratense]]<br> [[Trifolium repens]]<br> [[Trifolium resupinatum]]<br> [[Trifolium scabrum]]<br> [[Trifolium spumosum]]<br> [[Trifolium squamosum]]<br> [[Trifolium stellatum]]<br> [[Trifolium striatum]]<br> [[Trifolium subterraneum]]<br> [[Trifolium tomentosum]]<br> [[Trifolium vesiculosum]]<br> === U - V - Z === ;U [[Urticapra]]<br> ;V [[Vicia benghalensis]]<br> [[Vicia bithynica]]<br> [[Vicia cracca]]<br> [[Vicia disperma]]<br> [[Vicia ervilia]]<br> [[Vicia faba]]<br> [[Vicia hirsuta]]<br> [[Vicia hybrida]]<br> [[Vicia lathyroides]]<br> [[Vicia loiseleurii]]<br> [[Vicia lutea]]<br> [[Vicia narbonensis]]<br> [[Vicia pannonica]]<br> [[Vicia parviflora]]<br> [[Vicia peregrina]]<br> [[Vicia sativa]] <br> [[Vicia tetrasperma]]<br> [[Vicia villosa]]<br> == Rifarenzi == Gamisans, Jacques, ''A flora endemica di Corsica'', 1996, Edisud (in [[Lingua francese|francesu]]). [[Categoria:Fabaceae]] ibetpcgpwe3zvxs4fr5xxa9e4047qh5 401559 401558 2026-05-17T09:12:46Z Fausta Samaritani 15085 /* O - P - Q */ link 401559 wikitext text/x-wiki '''Fabaceae'''. [[File:Fabaceae flower.jpg|thumb|250px|right|Fabacea]] [[File:Psorothamnus fremontii 4.jpg|thumb|200px|right|''Psorothamnus fremonti'']] == Pianti == === A - B - C === ;A [[Acacia baileyana]]<br> [[Acacia dealbata]]<br> [[Acacia longifolia]]<br> [[Acacia mearnsii]]<br> [[Acacia myrtifolia]]<br> [[Acacia saligna]]<br> ;B [[Barba di Ghjove]]<br> ;C [[Calicotome villosa]]<br> [[Cytisus multiflorus]]<br> [[Cytisus striatus]]<br> [[Coronilla scorpioides]]<br> [[Coronilla valentina]]<br> [[Costa cavaddu]]<br> [[Curu]]<br> === D - E - F === ;D [[Dorycnium herbaceum]]<br> [[Dorycnium hirsutum]]<br> [[Dorycnium pentaphyllum]]<br> [[Dorycnium rectum]]<br> ;E [[Emera]]<br> ;F [[Falcinedda]]<br> === G - H - I === ;G [[Genista aetnensis]]<br> [[Genista germanica]]<br> [[Genista linifolia]]<br> [[Genista tinctoria]]<br> [[Ghjinestra]]<br> [[Ghjuncu]]<br> ;H [[Hippocrepis ciliata]]<br> [[Hippocrepis emerus]]<br> [[Hippocrepis multisiliquosa]]<br> === L - M - N === ;L [[Lathyrus clymenum]]<br> [[Lathyrus grandiflorus]]<br> [[Lathyrus hirsutus]]<br> [[Lathyrus latifolius]]<br> [[Lathyrus niger]]<br> [[Lathyrus nissolia]]<br> [[Lathyrus palustris]]<br> [[Lathyrus pratensis]]<br> [[Lathyrus sativus]]<br> [[Lathyrus sphaericus]]<br> [[Lathyrus tingitanus]]<br> [[Lepru corsu]]<br> [[Lotus corniculatus]]<br> [[Lotus cytisoides]]<br> [[Lotus edulis]]<br> [[Lotus ornithopodioides]]<br> [[Lotus pedunculatus]]<br> [[Lotus tenuis]]<br> [[Lotus tetragonolobus]]<br> [[Lupinus albus]]<br> [[Lupinus pilosus]]<br> ;M [[Medicago falcata]]<br> [[Medicago marina]]<br> [[Melilotus albus]]<br> [[Melilotus indicus]]<br> [[Melilotus italicus]]<br> [[Melilotus neapolitanus]]<br> [[Melilotus siculus]]<br> === O - P - Q === ;O [[Ononis alopecuroides]]<br> [[Ononis variegata]]<br> ;P [[Piseddu]]<br> [[Pisellu bastardu]]<br> === R - S - T === ;R [[Robinia]]<br> ;S [[Securigera securidaca]]<br> [[Securigera varia]]<br> [[Sophora cassioides]]<br> [[Spinitriculu]]<br> ;T [[Trifolium angustifolium]]<br> [[Trifolium arvense]]<br> [[Trifolium campestre]]<br> [[Trifolium dubium]]<br> [[Trifolium fragiferum]]<br> [[Trifolium glomeratum]]br> [[Trifolium hirtum]]<br> [[Trifolium incarnatum]]<br> [[Trifolium lappaceum]]<br> [[Trifolium michelianum]]<br> [[Trifolium nigrescens]]<br> [[Trifolium ochroleucon]]<br> [[Trifolium pratense]]<br> [[Trifolium repens]]<br> [[Trifolium resupinatum]]<br> [[Trifolium scabrum]]<br> [[Trifolium spumosum]]<br> [[Trifolium squamosum]]<br> [[Trifolium stellatum]]<br> [[Trifolium striatum]]<br> [[Trifolium subterraneum]]<br> [[Trifolium tomentosum]]<br> [[Trifolium vesiculosum]]<br> === U - V - Z === ;U [[Urticapra]]<br> ;V [[Vicia benghalensis]]<br> [[Vicia bithynica]]<br> [[Vicia cracca]]<br> [[Vicia disperma]]<br> [[Vicia ervilia]]<br> [[Vicia faba]]<br> [[Vicia hirsuta]]<br> [[Vicia hybrida]]<br> [[Vicia lathyroides]]<br> [[Vicia loiseleurii]]<br> [[Vicia lutea]]<br> [[Vicia narbonensis]]<br> [[Vicia pannonica]]<br> [[Vicia parviflora]]<br> [[Vicia peregrina]]<br> [[Vicia sativa]] <br> [[Vicia tetrasperma]]<br> [[Vicia villosa]]<br> == Rifarenzi == Gamisans, Jacques, ''A flora endemica di Corsica'', 1996, Edisud (in [[Lingua francese|francesu]]). [[Categoria:Fabaceae]] lxdnimf5ane3j5shyzv4br7miud3luw Charles Dierkop 0 26085 401525 396791 2026-05-16T17:20:27Z Fausta Samaritani 15085 fix, categurie 401525 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} [[File:Charles Dierkop.jpg|thumb|200px|right|Charles Dierkop, ([[2011]])]] '''Charles Dierkop''' hè un [[cinemà|attore]] [[Stati Uniti d'America|americanu]]. === Biugrafia === ==Da vede dinò== * [[Listinu di l'attori americani]] [[Categoria:Attore|Dierkop, Charles]] [[Categoria:Americanu|Dierkop, Charles]] [[Categoria:Biugrafia:Dierkop, Charles]] [[Categoria:Attori americani|Dierkop, Charles]] 6k2m2x5z0rfugfapc0ux501iu95g321 401526 401525 2026-05-16T17:21:50Z Fausta Samaritani 15085 401526 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} [[File:Charles Dierkop.jpg|thumb|200px|right|Charles Dierkop, ([[2011]])]] '''Charles Dierkop''' hè un [[cinemà|attore]] [[Stati Uniti d'America|americanu]]. === Biugrafia === ==Da vede dinò== * [[Listinu di l'attori americani]] [[Categoria:Attore|Dierkop, Charles]] [[Categoria:Americanu|Dierkop, Charles]] [[Categoria:Biugrafia|Dierkop, Charles]] [[Categoria:Attori americani|Dierkop, Charles]] 1g53gofio6gg6nlxaagbcuftnti50b6 401527 401526 2026-05-16T17:22:57Z Fausta Samaritani 15085 401527 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} [[File:Charles Dierkop "Police Woman" (1976 Columbia Pictures Television press photo).jpg|thumb|200px|right|Charles Dierkop, ([[2011]])]] '''Charles Dierkop''' hè un [[cinemà|attore]] [[Stati Uniti d'America|americanu]]. === Biugrafia === ==Da vede dinò== * [[Listinu di l'attori americani]] [[Categoria:Attore|Dierkop, Charles]] [[Categoria:Americanu|Dierkop, Charles]] [[Categoria:Biugrafia|Dierkop, Charles]] [[Categoria:Attori americani|Dierkop, Charles]] br73xz0r0lio6li9quto8jgjwk46ix1 401528 401527 2026-05-16T17:26:51Z Fausta Samaritani 15085 link, fix 401528 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} [[File:Charles Dierkop "Police Woman" (1976 Columbia Pictures Television press photo).jpg|thumb|200px|right|Charles Dierkop, ([[2011]])]] '''Charles Dierkop''' (La Crosse, [[11 di settembre]] [[1936]] – [[Los Angeles]], [[25 di ferraghju]] [[2024]]) hè statu un [[cinemà|attore]] [[Stati Uniti d'America|americanu]]. === Biugrafia === === Da vede dinò === [[Listinu di l'attori americani]] [[Categoria:Attore|Dierkop, Charles]] [[Categoria:Americanu|Dierkop, Charles]] [[Categoria:Biugrafia|Dierkop, Charles]] [[Categoria:Attori americani|Dierkop, Charles]] 4kw137w3al14icjvl5k6tptwrnq64wu Kukës 0 26269 401514 398072 2026-05-16T16:34:41Z Fausta Samaritani 15085 fix, file 401514 wikitext text/x-wiki [[File:Kukës center (WPWTR17).jpg|thumb|250px|right|Kukës]] '''Kukës''', hè a dicesima cità più grande di l'[[Albania]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Albania]] n0nq2covcopb2ng2peynoxuv2r9btg9 2026 0 26416 401552 400523 2026-05-16T20:51:57Z Fausta Samaritani 15085 file 401552 wikitext text/x-wiki {{Annu| XX seculu| XXI seculu| XXII seculu |1990|2000|2020|2022|2023|2024|2025|2026|2027|2028|2029|2030|2031|2032|2033}} '''2026''' == Evenimenti == [[File:2026 Winter Olympics logo (Energy).svg|thumb|120px|right|Logo Olimpiadi Milano-Cortina]] === Sport === === Premii Nobel 2026 [[Image:NobelP.png|50px]] === == Nàscite == == Morte == * [[30 d'aprile]]: [[Georg Baselitz]], pittore tedescu. == In Córsica == == Riferimenti == == Liami == {{c-supranu}} [[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]] hd07j1xoe8t2q000w1lca2r8v9klq06 1986 0 26862 401503 2026-05-16T16:04:32Z Fausta Samaritani 15085 annu 1986 401503 wikitext text/x-wiki U '''1986''' (in [[nùmeri rumani]] MCMLXXXVI) hè un [[annu]] di lu XX sèculu. {{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1960|1970|1980|1990|2000|1982|1983|1984|1985|1986|1987|1988|1989|1990}} == Eventi == === [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1986 [[Image:NobelP.png|50px]] === [[Prèmiu Nobel per a Pace]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: <br> == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == In [[Còrsica]] == == Riferimenti == == Ligami == [[Categoria:Anni di u XX seculu|#]] {{c-supranu}} 40cmfcnrc9t2ef6texidartephfzlpo 1987 0 26863 401504 2026-05-16T16:06:14Z Fausta Samaritani 15085 annu 1987 401504 wikitext text/x-wiki U '''1987''' (in [[nùmeri rumani]] MCMLXXXVII) hè un [[annu]] di lu XX sèculu. {{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1960|1970|1980|1990|2000|1983|1984|1985|1986|1987|198|1989|1990|1991}} == Eventi == === [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1987 [[Image:NobelP.png|50px]] === [[Prèmiu Nobel per a Pace]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: <br> == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == In [[Còrsica]] == == Riferimenti == == Ligami == [[Categoria:Anni di u XX seculu|#]] {{c-supranu}} 2mgp05d9iu6os14imwlq4pqooyl0ky1 401505 401504 2026-05-16T16:07:03Z Fausta Samaritani 15085 401505 wikitext text/x-wiki U '''1987''' (in [[nùmeri rumani]] MCMLXXXVII) hè un [[annu]] di lu XX sèculu. {{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1960|1970|1980|1990|2000|1983|1984|1985|1986|1987|1988|1989|1990|1991}} == Eventi == === [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1987 [[Image:NobelP.png|50px]] === [[Prèmiu Nobel per a Pace]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: <br> == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == In [[Còrsica]] == == Riferimenti == == Ligami == [[Categoria:Anni di u XX seculu|#]] {{c-supranu}} o655876nj6rdizr5r0eyo4qkto3pe6h 1988 0 26864 401506 2026-05-16T16:08:50Z Fausta Samaritani 15085 annu 1988 401506 wikitext text/x-wiki U '''1988''' (in [[nùmeri rumani]] MCMLXXXVIII) hè un [[annu]] di lu XX sèculu. {{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1960|1970|1980|1990|2000|1984|1985|1986|1987|1988|1989|1990|1991|1992}} == Eventi == === [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1988 [[Image:NobelP.png|50px]] === [[Prèmiu Nobel per a Pace]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: <br> == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == In [[Còrsica]] == == Riferimenti == == Ligami == [[Categoria:Anni di u XX seculu|#]] {{c-supranu}} fsy3dtdgq197etr5xok88nzoymd4i45 1989 0 26865 401507 2026-05-16T16:10:37Z Fausta Samaritani 15085 annu 1989 401507 wikitext text/x-wiki U '''1989''' (in [[nùmeri rumani]] MCMLXXXIX) hè un [[annu]] di lu XX sèculu. {{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1960|1970|1980|1990|2000|1985|1986|1987|1988|1989|1990|1991|1992|1993}} == Eventi == === [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1989 [[Image:NobelP.png|50px]] === [[Prèmiu Nobel per a Pace]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: <br> == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == In [[Còrsica]] == == Riferimenti == == Ligami == [[Categoria:Anni di u XX seculu|#]] {{c-supranu}} ajq9wgiug28e6i55ie5xytlouv3jt42 1990 0 26866 401508 2026-05-16T16:13:27Z Fausta Samaritani 15085 annu 1990 401508 wikitext text/x-wiki U '''1990''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXC) hè un [[annu]] di lu XX sèculu. {{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1960|1970|1980|1990|2000|1986|1987|1988|1989|1990|1991|1992|1993|1994}} == Eventi == === [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1990 [[Image:NobelP.png|50px]] === [[Prèmiu Nobel per a Pace]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: <br> == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == In [[Còrsica]] == == Riferimenti == == Ligami == [[Categoria:Anni di u XX seculu|#]] {{c-supranu}} mj1mwc2rnqeit7cdyiq8fyyy8g0ijuf 401510 401508 2026-05-16T16:26:14Z Fausta Samaritani 15085 file 401510 wikitext text/x-wiki U '''1990''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXC) hè un [[annu]] di lu XX sèculu. {{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1960|1970|1980|1990|2000|1986|1987|1988|1989|1990|1991|1992|1993|1994}} == Eventi == === Sport === [[File:Karine Boucher.jpg|thumb|130px|right|[[Karine Boucher]] (Internazionali di [[Parigi]] 1990)]] === [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1990 [[Image:NobelP.png|50px]] === [[Prèmiu Nobel per a Pace]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: <br> == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == In [[Còrsica]] == == Riferimenti == == Ligami == [[Categoria:Anni di u XX seculu|#]] {{c-supranu}} jvlziav18mtik8k1dq5ono70mn82k9v 401511 401510 2026-05-16T16:27:03Z Fausta Samaritani 15085 401511 wikitext text/x-wiki U '''1990''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXC) hè un [[annu]] di lu XX sèculu. {{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1960|1970|1980|1990|2000|1986|1987|1988|1989|1990|1991|1992|1993|1994}} == Eventi == === Sport === [[File:Karine Boucher.jpg|thumb|130px|right|[[Karine Boucher]] (Internaziunali di ginnastica di [[Parigi]] di u 1990)]] === [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1990 [[Image:NobelP.png|50px]] === [[Prèmiu Nobel per a Pace]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: <br> == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == In [[Còrsica]] == == Riferimenti == == Ligami == [[Categoria:Anni di u XX seculu|#]] {{c-supranu}} onb221ptd069ea97qv5u8e1gvxmrtjz Categoria:Serbia 14 26867 401520 2026-05-16T16:48:51Z Fausta Samaritani 15085 categuria 401520 wikitext text/x-wiki <br> [[Categoria:Europa]] b5szctjzloefe2efd9gt3h111ed9aac Categoria:Nettastomatidae 14 26868 401553 2026-05-17T08:52:38Z Fausta Samaritani 15085 categuria 401553 wikitext text/x-wiki <br> [[Categoria:Anguilliformes]] a6ekcay89i2yyp6co9x80nvimdrq9vj Nettastomatidae 0 26869 401554 2026-05-17T08:55:50Z Fausta Samaritani 15085 pagin nova 401554 wikitext text/x-wiki Famiglia di i '''Nettastomatidae'''. === Listinu di i Nettastomatidae === ;N [[Nettastoma melanurum]]<br> [[Categoria:Nettastomatidae]] 10cr574gzk6x9nal0s28ltuxal9fxzp 401555 401554 2026-05-17T09:01:04Z Fausta Samaritani 15085 file 401555 wikitext text/x-wiki Famiglia di i '''Nettastomatidae'''. [[File:Venefica tentaculata1.jpg|thumb|300px|right|''[[Venefica tentaculata]]'']] === Listinu di i Nettastomatidae === ;N [[Nettastoma melanurum]]<br> [[Categoria:Nettastomatidae]] of9241ghu2ek9yrhku5fwo2owugk7wd Mugilidae 0 26870 401556 2026-05-17T09:05:36Z Fausta Samaritani 15085 pagina nova 401556 wikitext text/x-wiki Famiglia di i '''Mugilidae'''. === Listinu di iMugilidae === ;C [[Chelon labrosus]]<br> ;L [[Liza aurata]]<br> [[Liza ramada]]<br> [[Liza saliens]]<br> ;M [[Muzaru]]<br> ;O [[Oedalechilus labeo]]<br> [[Categoria:Mugilidae]] oqex3dosfsfa9qs6rzgmit00bvczlvo 401557 401556 2026-05-17T09:10:01Z Fausta Samaritani 15085 file 401557 wikitext text/x-wiki Famiglia di i '''Mugilidae'''. [[File:Antigua - Caleta de Fuste - Paseo Maritimo - Port (oT) 04 ies.ogv|thumb|250px|right|Video di Mugilidae]] === Listinu di i Mugilidae === ;C [[Chelon labrosus]]<br> ;L [[Liza aurata]]<br> [[Liza ramada]]<br> [[Liza saliens]]<br> ;M [[Muzaru]]<br> ;O [[Oedalechilus labeo]]<br> [[Categoria:Mugilidae]] mnrfdy8swkwpue71m0imq0m1k8xec0a Cactaceae 0 26871 401560 2026-05-17T09:16:26Z Fausta Samaritani 15085 pagina nova 401560 wikitext text/x-wiki Famiglia di i '''Cactaceae'''. === Listinu di i Cactaceae === ;F [[Fica d'India]]<br> ;O [[Opuntia monacantha]]<br> [[Opuntia robusta]]<br> [[Categoria:Cactaceae]] itbp2rpj545jyw7hjuup3lun36zr95z 401561 401560 2026-05-17T09:20:07Z Fausta Samaritani 15085 file 401561 wikitext text/x-wiki Famiglia di i '''Cactaceae'''. [[File:Various Cactaceae.jpg|thumb|250px|right|Cactaceae]] === Listinu di i Cactaceae === ;F [[Fica d'India]]<br> ;O [[Opuntia monacantha]]<br> [[Opuntia robusta]]<br> [[Categoria:Cactaceae]] 282y8doxzf82p0aavc01n5n4oleu2e0