Wikipedia cowiki https://co.wikipedia.org/wiki/Pagina_maestra MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Speciale Discussione Utente Discussioni utente Wikipedia Discussioni Wikipedia File Discussioni file MediaWiki Discussioni MediaWiki Template Discussioni template Aiuto Discussioni aiuto Categoria Discussioni categoria TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento Brocciu 0 6199 406158 370756 2026-09-16T23:55:41Z InternetArchiveBot 17916 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 406158 wikitext text/x-wiki [[File:Brocciu2.jpg|250px|right|thumb|U brocciu]] U '''Brocciu''' hè una spicialità di a [[gastrunumia corsa]]. U brocciu hè classatu com'è Appellazioni d'Origini Cuntrullata (AOC) dapoi un dicretu di u [[3 ghjugnu]] [[1998]]. U brocciu si pò fà incù u latti di [[pecura]] o di [[capra]]. U brocciu di [[pecura]] hè più grassu ca quiddu di [[capra]]. Ùn si pò micca cunsidarà lu cum'è un casgiu, parchì risulta solu di a coagulazione à caldu di u [[seru]] (allora chì u casgiu hè dighjà coagulatu), cum'è a "ricotta" taliana. U brocciu hè fabricatu incù un mischiu di [[seru]] (uttanta par centu) è di [[puricciu]] (vinti par centu). Si scalda prima u seru, insin'à una temperatura di circa cinquanta gradi. Dopu si salisci u seru è s'aghjusta tandu u puricciu. Si alza tandu a tempratura, par ghjugna fin à sittanta cinqui gradi. U focu devi survigliatu ch'eddu ùn sii micca troppu forti. Tandu u brocciu si forma à pocu à pocu, è si caccia par metta lu in i casgiaghji. Dopu, si lascia ghjilà u brocciu. Si pò mangnà dopu à circa trè ori. U brocciu frescu hè prisintatu in a [[casgiaghja]]. A pruduzzione di u brocciu si face da [[nuvembre]] à [[ghjugnu]]. == Gastrunumia == Parechji spicialità di a [[gastrunumia corsa]] sò fatti incù u brocciu. Par esempiu: * a [[frittata incù u brocciu]] * l'[[imbrucciata]] * u [[fiadone]] * a [[pulenta incù u brocciu]] * i [[cannelloni]] * a [[cocciula]] == Rifarenzi == * [http://www.inra.fr/sad/6_transfert/FaSADe/numeros/fasad04.pdf l'AOC Brocciu corsu (in francesu)] * [http://www.univ-lille1.fr/pfeda/iaal/docs/iaal2000/broc/anim/bruccio.pdf Brocciu corsu (in francesu)] == Liami == * [http://www.gietaravu.com/fromage/brocciu.htm U brocciu - GIE Taravu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110829150315/http://www.gietaravu.com/fromage/brocciu.htm |date=2011-08-29 }} == Da veda dinò == * a [[casgiaghja]] * u [[puricciu]] * u [[seru]] * a [[lighjenda di u brocciu]] {{Gastrunumia corsa}} [[Categoria:Gastrunumia corsa]] atdhjw73la5pwdtnr4mdsijr64jx77d Africa 0 11518 406139 406138 2026-09-16T11:59:41Z Fausta Samaritani 15085 406139 wikitext text/x-wiki [[File:Africa satellite orthographic.jpg|thumb|right|300px|L'Africa vista da u spaziu]] L' '''Africa''' hè un [[cuntinente]] situatu à u centru di a [[Terra]]. Hè u terzu cuntinente per superficia è u secondu per populazione. Hè attraversata da l'Equatore è da i tropichi di u Cancheru è di u Capricornu. U so territoriu cumprende grandi deserti, savane è fureste pluviale. À u nordu l'Africa cunfina cù u [[Mare Mediterraniu]], à u nordestu cù l'Asia per l'istmu di Suez, à livante cù u Mare Rossu è l'[[Oceanu Indianu]], à u sudu cù l'Oceanu Indianu è l'[[Oceanu Atlanticu]], è à punente cù l'Atlanticu. Hè separata da l'Europa da u Strettu di Gibilterra. == Etimulugia == U nome ''Africa'' vene da "terra di l'Afri", populu di u Nordu di l'Africa. Altre teurie u facenu derivà da u feniciu ''afar'' ("polvara") o da u grecu. == Geografia == A forma di l'Africa hè quasi triangulare. U statu più maiore hè l'Algeria; u più chjucu hè e Seychelles. U puntu più altu hè u Kilimangiaru (5895 m). U puntu più bassu hè u Lavu Assal (-155 m). U fiume principale hè u [[Nilu]]. L'isula più grande hè u [[Madagascaru]]. == Clima è ambiente == U clima hè di solitu caldu. U [[Sahara]] hè u più grande desertu caldu di u mondu. Ci sò ancu savane, fureste tropicale è zone mediterranie. A fauna hè ricca: lioni, elefanti, giraffe, rinoceronti, ippopotami, scimpanzè è gorilli. == Storia == L'Africa hè cunsiderata a culla di l'umanità. Anticamente ci fubbenu regni è imperi. Da u [[XV sèculu]], l'Europa cuminciò à splurà e coste. In u [[XIX sèculu]], a culunizazione europea spartì u cuntinente. Dopu à a [[Seconda Guerra Mondiale|Siconda Guerra Mundiale]], i paesi africani ottensenu l'indipendenza. Oghje parechji Stati cunnoscenu instabilità pulitica è difficultà economiche. == Populazione == In u [[2023]], l'Africa avia circa 1,46 miliardi di abitanti. Ci sò più di 2000 [[Lingua|lingue]]. E principale famiglie linguistiche sò niger-kordofanianu, afro-asiaticu, nilo-saharianu, khoisan è austronesianu. E [[religione]] principale sò l'[[Islam]], u [[Cristianesimu]] è i culti tradiziunali. == Pulitica == I cunfini coluniali anu separatu o unitu populi senza rispettu di e realità etniche. Questu hà causatu [[Guerra|guerre]] è crisi. Certi paesi, cum'è u Sudafrica è u Botswana, anu economie più dinamiche, ma l'ineguaglianze sò forti. ==I stati== *[[Benin]] *[[Botazuana]] *[[Burkina Faso]] *[[Burundi]] *[[Camerun]] *[[Catanga]] *[[Chilimangiaru]] *[[Costa Eburna]] *[[Gibuti|Díbuti]] *[[Egittu]] *[[Eritrea]] *[[Ettiopia]] *[[Exuatini]] *[[Gabone]] *[[Gambia]] *[[Republica di Guinea]] *[[Isule Comore]] *[[Kenia|Quènia]] *[[Lezotu]] *[[Liberia]] *[[Libia]] *[[Madagascaru]] *[[Malaui]] *[[Mauritius]] *[[Muritania]] *[[Mali]] *[[Namibia]] *[[Nìger]] *[[Nigeria]] *[[Quivu]] *[[Republica di Centru Africa]] *[[Republica di Congo]] *[[Republica Democratica di u Congu]] *[[Ruanda]] *[[Sexelles]] *[[Senegallu]] *[[Sierra Leone]] *[[Sudan]] *[[Sudan di u Sudu]] *[[Tanzana]] *[[Togoland]] *[[Tunisia]] *[[Ciad]] *[[Somalia]] *[[Vuvuzela]] *[[Zamibia]] *[[Zimbabue]] [[Categoria:Africa]] ==Note== <references/> tf4e7b8c0tfwwxia6fs5mxttdqbg4cj Boccacciu 0 19932 406148 376521 2026-09-16T15:48:40Z Fausta Samaritani 15085 fix, link, categoria 406148 wikitext text/x-wiki [[File:Boccaccio_by_Morghen.jpg|250px|thumb|Ritrattu di Boccacciu da [[Raffaello Sanzio]], Morghen ([[1758]]-[[1833]])]] '''Giovanni Boccaccio''' (in corsu ''Ghjuvanni Boccacciu'', ma à spessu simpliciamenti ''Boccacciu'') (natu in [[1313]] in [[Certaldo]] in [[Tuscana]] - mortu u [[21 di dicembre]] [[1375]] in a so cità nativa) hè un [[Scrittore|scrittori]] fiurintinu.<ref>'Ss'articulu pruveni in parti da l'articulu currispundenti di a wikipedia in francesu.</ref> A so opara in [[tuscanu]], in particulari a so racolta di nuveddi u ''[[Decamerone]]'', chì ebbi un enormu successu, u faci cunsidarà com'è unu di i criatori di a [[litteratura taliana]] in prosa. == Biugrafia == Boccacciu hè u figliolu naturali di un impurtanti omu d'affari, ''Boccaccino di Chelino'', urighjinariu di Certaldo è risidendu in [[Firenze|Firenza]] è chì, liatu à a cumpagnia di i [[Famiglia Bardi|Bardi]], particularamenti putenti in [[Napuli]], hà fattu parechji viaghji in [[Parighji]]. Boccaciu u suvita in u [[1327]] in 'ssa cità par i studii di [[drittu canonicu]]. Bench'è u drittu è u cummerciu l'intaressini pocu, s'integra faciuli à a corti di u rè [[Robertu I di Napuli|Robertu di Napuli]] induva eddu hà l'occasioni di lià si incù i nobili di a corti di a [[Casa d'Anjou]]. Quà, cumencia dinò à cultivà i so cunniscenzi litterarii, leghji i classichi latini, a litteratura cavaddaresca francesa, [[Dante Alighieri|Danti]] è [[Petrarcu]]. Cumencia dinò à ridighja i so primi testi d'ispirazioni curtesa, in prosa, com'è u ''Filocolo'', o in versi, com'è u ''Teseida''. Cumponi dinò un puema epicu annantu à a [[guerra di Troia]]: u ''Filostrato''. Infini, hè à Napuli ch'eddu vivi a so prima passioni amurosa par una signora ch'eddu cugnoma ''Fiammetta''. [[File:Andrea_del_Castagno_Giovanni_Boccaccio_c_1450.jpg|thumb|200px|left|Dittagliu di un affrescu traspostu annantu à legnu ripprisintendu Boccaciu è cumpostu da [[Andrea del Castagno]] (versu 1450).]] À a fini di l'annu [[1340]], rientra in Firenza par causa di a faddita di i Bardi. U ritornu hè dugliosu: Boccacciu hè tristu di chittà Napuli è si ritrova in una situazioni ecunomica difficiuli. Puri, scontra à [[Petrarcu]] incù quali si amicheghja. Da a so ghjuvantù, s'hè accupatu di puisia. A so ammirazioni par Danti ùn li parmittendu micca d'aspirà à u prima rangu frà i pueti, s'hè lusingatu di ottena u sicondu ma da tantu ch'eddu cunnosci i puisii di Petrarcu, perdi ogni spiranza è tira in u focu a più grandi parti di i so versi lirichi, sunetti, canti è altri puisii amurosi. Cuntinueghja eppuri à scriva: A ''commedia delle Ninfe'' conta l'amori di una ninfa è di u so pastori, altri opari, ''l'Amorosa visione'', u ''Ninfale d'Ameto'' è u ''Ninfale fiesolano'' più alligorichi, ''l'Elegia di signora Fiammetta'' hè u racontu di stili autubiugraficu di una ghjovana Napulitana tradita da u so amanti. In u [[1348]], Boccacciu assisti à i danni chì a [[pesta nera]] pruvucheghja in tutta l'Auropa. Hè podarsi 'ssa pandemia chì u dicidi à ridighja u so capilavoru: u ''[[Decamerone]]''. L'opara hè un successu è si diffonda assà largamenti dopu u [[1353]]. Li vali a ricunniscenza di i so paghjesi è offri nuveddi missioni intarissanti da u guvernu cumunali di [[Firenza]]. In 'ssa cità, và à accupà a catedra chì veni di essa criata par a spiigazioni di Danti. In u [[1362]], in seguitu à a maladizioni di un frati ciartusinu, Boccacciu stà una prufonda crisa riligiosa è si ritira in sulitariu in u campu paternu di Certaldo. Và sin'à fà u prugettu di distrughja tutti i so manuscritti, ma Petrarcu u dissuadi, cunvincendu lu ch'eddu devi fà par a prosa ciò ch'eddu stessu hà fattu par a puisia. Prestu, da i so opari, Boccaciu và à piazzà si sopra à tutti i [[prosa|prusatori]] di a penisula taliana, chì ni firmarà à longu u mudeddu. Listessu annu, hè accoltu da [[Niccolò Acciaiuoli]] à u [[casteddu di Montegufoni]]. Trà [[1365]] è [[1366]], Boccacciu ridighji u ''Corbaccio'', opara chì ripiglia a tradizioni di a satira misogina di modu muralistu. Hè a so ultimu opara in [[tuscanu]]. Incuraghjitu da Petrarcu, incù qualessu eddu intratteni una currispundenza rigulari, riveni à u [[Lingua latina|latinu]] è cumponi parechji [[Trattatu (litteratura)|trattati]], [[biugrafia|biugrafii]], di i [[egloga|egloghi]] è [[epistula|epistuli]]. Vinireghja à Danti è li cunsacra un ''Trattatello in laude di Danti'' è l'''Esposizioni sopra a Commedia di Danti''. Ritiratu à Certaldo, campa a fini di a so vita in a miseria. Infini, in u [[1373]]-[[1374]], hè invitatu da a cità di Firenza à fà a [[Lectura Dantis|littura publica]] di a ''[[Divina Cummedia]]'' di Danti in a ghjesgia Santu Stefanu di Badia. Ma a so gattiva saluta u custringhji à arristà è si ni mori in Certaldo in u 1375, un annu dopu a sparizioni di Petrarcu. S'è Danti hè cunsidaratu com'è u fundatori di a puisia taliana, Boccacciu hè generalamenti ammissu com'è u criatori di a prosa taliana. == Opari == === Opari in talianu === ==== Opari di ghjuvantù ==== ===== ''A caccia di Diana'' ===== [[Image:Meister der Schule von Fontainebleau 001.jpg|thumb|left|200px|''Diana cacciadora'' (Maestru di a Scola di Fontainebleau)]] Boccaciu scrivi à Napuli versu [[1334]], ''A caccia di Diana''. Hè un brevi puema eroticu cumpostu da deci ottu canti furmati in [[terzinu|terzini]]. A trama si pò riassuma cusì: Mentri chì u pueta hè affannatu da i so peni amurosi, un spiritu inviatu da a dea [[Diana (mitulugia)|Diana]] cunvucheghja quiddi di Napuli, i più beddi, à a Corti ''di l'alta idea'', chjamendu li cù u so nomu, picculu nomu è ancu u so nomu ipocuristicu. Vidati da quidda scunnisciuta amata da u pueta, i signori ghjungnini in una vaddi è si bagnani in a vadina. Dopu, Diana forma quattru gruppi è a caccia cumencia. I predi riuniti annantu à un prati, a dea invita i signori à fà un sacrifiziu à [[Ghjovi (mitulugia)|Ghjovi]] è à didicà si à u cultu di a castità. L'amata da Boccaciu si ribedda è, à nomu di tutti, dichjara chì a so inclinazioni hè bedda diffarenti. Diana sparisci in u celi, a ''donna ghjintili'' (l'amata da u pueta) diclama una prighera à [[Venera (mitulugia)|Venera]]. Quidda apparisci è trasforma l'animali catturati - frà eddi, u pueta sottu à forma di un cervu - in affascinanti ghjuvnotti. U puema si tarmineghja esaltendu l'imaghjina di u puteri ridinttori di l'amori (leitmotiv in l'opara di Boccacciu). 'Ssu puema custituisci un lodu di a biddezza di i donni di a cità, ciò chì l'avvicina di a ''[[Vita nuova]]'' di Danti. Eppuri, cumporta chjari influenzi di a puisia lisandrina. ===== ''Filocolo'' ===== [[Image:Boccaccio01.jpg|thumb|Statua di Boccacciu di u [[Piazzali di l'Uffizii]] à [[Firenza]].]] ''Filocolo'' hè un rumanzu in prosa, longu è imbrugliatu, chì conta a lighjenda di Floire è Blancheflor, di tradizioni francesa è assà diffusa in diversi virsioni à u [[Medievu]]. Hè assà pussibuli chì Boccacciu si fussi ispiratu da l'opara tuscana ''Il Cantare di Fiorio e Biancofiore'', quidda essendu basata annantu à un puema francesu di u [[XII sèculu]]. L'opara hè prubabilamenti stata cumposta trà [[1336]] è [[1338]], à a dumanda di ''Fiammetta'', com'è l'afferma Boccaciu in u prulogu. U titulu, invintatu da l'autori, significheghja calchì cosa com'è "fatica d'amori", in gattivu grecu. A storia si forma intornu à i svinturi di dui ghjovani amurosi. Fiorio, figliolu di u rè Felici di Spagna, è Biancofiore, urfanedda accolta à a corti par pietà, chì hè in rialità a figliola di una famiglia di nobili rumani, morti à u mumentu di u so Piligrinaghju in [[San Ghjacumu di Cumpostelle]]. I dui ghjuvanotti sò stati addivati insemu è si sò innamurati à l'aduliscenza. U rè, par impidiscia a so unioni, vendi Biancofiore com'è schiavu à i marcanti chì a cedini à l'amiragliu d'[[Alissandria]]. Florio, addispiratu, piglia u nomu di ''Filocolo'' è parti in cerca di a so amata. Quandu eddu a ritrova, a so idantità hè scuparta ed hè riduttu in cattività. L'amiragliu cundanna i dui ghjuvanotti à morti. Eppuri, ghjustu innanzi a so esecuzioni, l'amiragliu ricunnosci u so nipoti in Florio è scopri l'urighjini di Biancofiore. I dui amanti poni tandu vultà in Italia è uniscia si. In u prulogu di l'opara, dopu una discrizzioni di l'urighjini di u riamu di Napuli usendu numarosi allusioni mitulogichi, Boccacciu conta u so scontru incù Fiammetta è com'eddu hè natu u so amori par edda, sculunnendu la un Sabatu Santu in a ghjesgia di un cunventu. Hè edda chì li hà chertu di scriva un puema in "vulgaru", veni à dì un rumanzu. A parsona pò classificà u ''Filocolo'' in u genaru litterariu di u [[rumanzu bizantinu]]. ===== ''Filostrato'' ===== [[File:William_Bell_Scott_-_Boccaccio%27s_Visit_to_Dante%27s_Daughter.jpg|thumb|left|250px|A visita di Boccacciu à a figliola di Danti]] ''Filostrato'' hè un puema narrativu furmatu di tondu à a tematica classica. Hè divisu in ottu canti scritti in [[ottava rima]]. U titulu, furmatu da una parola greca è una parola latina, si pò traducia apprussimativamenti da "Abbattutu da l'amori". A tematica di u puema hè tirata da a [[mitulugia greca]]: Boccaciu conta l'amori di [[Troïlos]], figliolu di [[Priamu]], à l'incontru di [[Cressicda]], figliola di [[Calchas]], l'induvinu grecu aiutu d'[[Agaminnonu]]. Troïlos vinci l'amori di Cressida incù l'aiutu di u so amicu [[Pandare]]. Eppuri, à u mumentu di un scambiu di prighjuneri, Cressida hè inviata in u campamentu grecu. Quà, l'aroi grecu [[Diomede]] s'innamora di edda è a ghjovana donna s'innamora dinò di eddu. Troïlos si rendi contu di a tradimentu dia so amata quandu u troianu [[Deifobe]] li porta un vistitu di Diomede pigliatu à u mumentu di una battaglia, adurnatu da un broccu appartinendu à Cressida. Furiosu, Troïlos si lancia in a battaglia cù u fini di affruntà u so rivali. Inflighji i perditi à i truppi grechi, ma hè acciaccatu da [[Achilli]] nanzu ch'eddu aghji pussutu truvà à Diomede. A storia ùn hè micca dirittamenti ispirata da u mitu, ma da u ''Rumanzu di Troia'', elaburazioni medievali francesa di a lighjenda troiana scritta da [[Benoît di Sainte-Maure]] (sèculu XII) chì Boccaciu n'hà lettu a virsioni taliana di [[Guido delle Culonna]]. U puema di Boccacciu hà dopu truvatu ecu in ''[[Troïlus è Criseyde]]'' di [[Geoffrey Chaucer]]. A storia di ''Filostrato'' pò essa letta com'è a trascrizzioni litteraria di i so amori incù Fiammetta. L'ambianza di u puema richjama a corti di Napuli, è a [[Psicologia|psiculugia]] di i parsunaghji hè discritta da suttili noti. Ùn esisti micca accordu annantu à a data di a cumpusizioni: certi pensani chì u testu hè statu scrittu in u [[1335]], quandu certi altri cunsidareghjani ch'eddu data di u [[1340]]. ===== ''Teseida'' ===== Siont'è parechji autori, a ''Teseida'' (u so nomu cumplettu essendu ''Teseida di i nozzi d'Emilia ") hè u prima puema [[epupea|epicu]] cumpostu in talianu. Com'è in ''Filostrato'', a rima apradata hè l'"ottava rima". Boccaciu conta i [[Guerra|guerri]] chì l'aroi grecu [[Teseiu]] purtò contru à l'[[Amazoni]] è contru à a cità di [[Tebe (Grecia)|Tebe]]. U puema hè divisu in dodici canti, imitendu l'''[[Eneide]]'' di [[Virghjliu]] è a ''[[Tebaide]]'' di [[Stace]]. L'epupea custituisci u sughjettu principali ma Boccacciu ùn tralascia micca cumplittamenti u tema amurosu. A Teseida conta l'affruntamentu trà dui ghjovani abitanti di Tebe, Palemon è Arcita, cù u fini di cunquistà l'amori d'Emilia, suredda d'[[Ippolitu (Amazona)|Ippolitu]] (a righjina di l'Amazone). L'opara cunteni una longa è cumplicata lettara à ''Fiammetta'', è ancu dodici [[sunettu]]s chì riassumini i dodici canti di u puema. ===== ''Comedia delle ninfe fiorentine'' ===== [[File:Angelo_Bronzino_-_Venus,_Cupid,_Folly_and_Time_-_National_Gallery,_London.jpg|thumb|200px|''U Trionfu di Venera'', di [[Bronzino]]]] A ''Comedia delle ninfe fiorentine'' (''Cummedia di i ninfi fiurintini''), dinò cunnisciuta sottu à u nomu di ''Ninfale d'Ameto'' o simpliciamenti ''Ameto'' sicondu u nomu di u parsunaghju principali, fù prubabilamenti cumposta trà [[1341]] è [[1342]]. Si tratta di una favula idilliaca alligorica, scritta in prosa, altirnendu frammenti in [[terzinu|terzini]] incatinati. 'Ssa forma ùn hè micca nuvedda, chì si trova in numarosi opari medievali, com'è a ''[[Vita nuova]]'' di Danti o ''Di nuptiis Philologiae è Mercurii'' (''Nozzi di Mercuriu è a Filulugia''), di [[Martianus Capella]]. Una volta di più, u tema di Boccacciu risedi in u puteri ridenttori di l'amori chì parmetti à l'umanu di passà da l'ignuranza à a cunniscenza è à a cumpriensioni di u misteru divinu. A opara cumencia incù u pastori Ameto chì vaga in i boschi d'Etruria induva eddu sculonna un gruppu di magnifichi ninfi bagnendu si à u sonu di u cantu di Lia. Ameto, affascinatu da u cantu di a ninfa, s'innamora di edda è si svela à i ninfi. U ghjornu cunsacratu à Venera, setti ninfi si riuniscini intornu à Ameto è li contani i so storii amurosi. Dopu à avè ascultatu i so raconti, Ameto, annantu à l'ordini di a dea, piglia un bagnu purificadori chì li parmetti di capiscia u significatu alligoricu di i ninfi (chì ripprisentani i virtù tiulugali è cardinali), quidda di u so scontru incù Lia (chì implicheghja a so probbia trasfurmazioni da u statu animali à umanu, aprendu a pussibilità di cunnuscia à [[Diu]]). Tema è ambianza sò eppuri assà diffarenti; a struttura di 'ssa opara annuncia dighjà quidda di a so opara principali u ''[[Décamerone]]''. ===== ''Amorosa visione'' ===== L'''Amorosa visione'' à abbandunà i "piaceri" par truvà a vera felicità. A donna vida u pueta versu a porta stretta (ripprisintendu a virtù) di un casteddu chì ni ricusa di francà u zogliu prifirendu acceda ci par via di a maiò (simbulu di a ricchezza è di i piaceri mundani). Dui stanzi di u casteddu sò adurnati da l'affreschi degni di [[Giotto di Bondone|Giotto]]: quiddi di a prima stanza ripprisentani i trionfi di a Sapienza - circundata da l'alligurii di i scenzi di u ''[[Trivium Quadrivium|trivium]]'' ([[grammatica]], [[dialettica]] è [[ritorica]]) è di u ''[[Trivium Quadrivium|quadrivium]]'' ([[giumitria]], [[aritmetica]], [[astrunumia]] è [[musica]]) -, di a Gloria, di a Ricchezza è di l'Amori. A siconda stanza ripprisenta u trionfu di a Furtuna. Annantu à l'affreschi, numarosi parsunaghji storichi, biblichi è mitulogichi custighjeghjani parechji celibri omini di lettari. In seguitu à a cuntimplazioni di i pitturi, u pueta sorti in u giardinu induv'eddu scontra altri donni: a "bedda Lumbarda" è a "Ninfa sicula" (chì pudaria essa ''Fiammetta''). U puema si tarmineghja di colpu pocu dopu. L'''Amorosa visione'' prisenta parechji similitudini incù a ''[[Divina Cummedia]]''. A critica l'hà dinò paragunata à un'antra opara di carattaru alligoricu, i ''Trionfi'' di Petrarcu. Siont'è parechji autori, u mudeddu di 'ssu casteddu alligoricu hè Castelnuovo di Napoli, chì i so stanzi funi dicurati da affreschi di Giotto mentri l'ebbica di Robertu I d'Anjou. ===== '' Elegia di Madonna Fiammetta '' ===== ''Elegia di Madonna Fiammetta'', prubabilamenti scritu trà [[1343]] è [[1344]], hè statu qualificatu da a critica di "[[rumanzu psiculogicu]]" - u terminu "psiculugia" ùn essendu ancora criatu à l'ebbica. In prosa, si prisenta com'è una longa lettara. A prutagonista, ''Fiammetta'', contu u so amori ghjovanu par Pamfile, in u dicoru in a cità di Napuli. 'Ssa rilazioni si tarmineghja quandu Pamfile devi parta in Firenza. Sintendu si abbandunata, Fiammetta tenta di tumbà si. Versu a fini di l'opara, a prutagonista ripiglia spiranza quandu edda ampara ch'è Pamfile hè di ritornu in Napuli, ma scopri incù amarezza chì si tratta di una parsona purtendu listessu nomu. L'autori didicheghja l'opara à i "donni amurosi". Malgradu a forti cumpunenti autubiugrafica - a rilazioni di l'autori incù a mistiriosa ''Fiammetta'', chì si svuglì di una manera appena diffarenti -, u so trattamentu di a passioni amurosa trova i riminiscenzi in l'opari litterarii com'è i ''[[Eroidi]]'' d'[[Ovidiu]], ''[[Pamphilus de amore]]'' di un autori anonimu, o ''De Amore'' d'[[Andreas Capellanus]]. ===== ''Ninfale fiesolano'' ===== ''Ninfale fiesolano'', scrittu trà [[1344]] è [[1346]], hè una favula etiulogica distinata à spiigà i nomi di dui fiumi di [[Tuscana]]: Africo è Mensola. D'ispirazioni pastureccia - com'è l ''Ameto'' -, hè scritta in ''ottava rima'', è conta a storia di l'amori trà Africo è a ninfa Mensola è ancu a nascita di u so ziteddu, Proneo. Siont'è 'ss' opara, i cuddini di [[Fiesole]] erani stati da i ninfi didicati à u cultu di [[Diana (mitulugia)|Diana]] è a caccia. U pastori Africo s'innamurò di una d'eddi, Mensola, ma, ad ogni volta ch'eddu s'avvicinava, i ninfi scappavani impaurit. U babbu d'Africo, Girafone, pruvò di u dissuada lu, cuntendu li a storia di Mugnone, trasfurmatu in fiumu par avè osatu amà una ninfa. Africo, eppuri, cuntinuò è, aiutatu da Venera, s'unisci à a so amata. Mensola, incinta, fughji a cumpagnia d'Africo. Pinsendu essa disprizzata da a so amata, quiddu si tumbò capicciuttendu si in a vadina chì porta dopu u so nomu. Diana scopri u partu di Mensola è a maladisci. A ghjovana donna si suicidò in u corsu d'acqua chì presi u so nomu. U so figliolu, addivatu da i parenti d'Africo, divintò unu di i primi abitanti di a cità di Fiesole. L'opara ebbi una grand' influenza annantu à l'opari pasturecci di i seculi siguenti, com'è ''Stanze'' d'[[Angelo Poliziano]], o ''Nencia da Barberino'' di [[Larenzu di Medici|Larenzu u Magnificu]]. ==== Opari di maturità ==== ===== ''Decamerone'' ===== [[Image:Botticelli Prado 103.jpg|thumb|300px|Intarpritazioni da [[Sandro Botticelli|Botticelli]] di una storia di u ''[[Decamerone]]''.]] Mentre a pesta chì colpa a cità di Firenza in [[1348]] è chì u so autori n'hè statu tistimoniu, trè ghjovani omini è setti ghjovani donni si riuniscini in a ghjesgia [[Basilica Santa Maria Novella|Santa Maria Novella]] è pigliani a dicisioni d'isulà si in una villa luntana par fughja a pesta. In 'ssu locu, par evità di ripinsà à l'orrori visti, i ghjuvanotti si contani i foli l'uni à l'altri. Fermani mentri quattordici ghjorna in a villa ma senza cuntà storii i vennari è sabati. U titulu veni dunqua di 'ssi deci ghurnati di foli. Ogni ghjornu, un participanti teni u rollu di " rè " è dicidi di u tema di i foli. Eppuri, u prima è u nuvesimu ghjorna, 'ssa regula ùn hè micca appiicata. In tutali, l'opara si cumponi di centu raconti di lunghezza disuguali. I fonti usati da Boccacciu sò varii: di i classichi grecu è rumani à i fabliauss francesi medievali. ===== ''Il Corbaccio'' ===== ''Il Corbaccio'' hè statu ridattu trà 1354 è 1355. Si tratta di un racontu chì a so trama, fina è artifiziosa, ùn hè ch'è un pritestu par metta in sesta un dibattitu murali è sataricu. Da u so tonu è a so scopu, l'opara si iscrivi in a tradizioni di a litteratura misogina. U titulu faci certamenti rifirimentu à u corbu, cunsidaratu com'è simbulu di gattivu auguriu è di passioni senza cuntrollu. Par certi altri critichi, a parsona u devi à u spagnolu ''corbacho''. U sottutitulu di l'opara hè ''Labirintu d'amori''. A prima edizioni fù rializata in Firenza in u [[1487]]. U tonu misoginu di u ''Corbaccio'' hè prubabilamenti una cunsiquenza di a crisa ch'è pruvucò a rilazioni di l'autori incù un frati siennesu. Esistini numarosi opari litterarii in a tradizioni uccidentali di carattaru misoginu, da [[Juvenal]] à [[Ghjirolmu di Stridon]]. A cumpusizioni trova a so fonti in l'amori infruttuosi di Boccacciu. Intrutu in a quarantina, s'hè innamuratu di una bedda veduva ed l'hà addirizzatu i lettari sprimendu u so desideriu è u so amori. A signora hà musciatu 'ssi lettari à i so prossimi, biffendu lu par via di i so urighjini mudesti è di a so ità. 'Ssu [[libru]] hè a vindetta di l'autori, dirighjita non solu contru à a veduva, ma contru à tutta a ghjenti feminiccia. L'autori sunnieghja ch'eddu si culloca in i loca d'incantu, quandu eddu si ritrova di suttrattu in una giungla inestricabili (u Labirintu di L'Amori ch'eddu chjama dinò a Puracaria di Venera). Quà, trasfurmati in animali, scontani i so piccati i disgraziati ingannati da l'amori di i donni. U defuntu maritu di a veduva apparisci sottu à forma di spettru, è li conta in dittagliu l'innumerevuli vizii è diffetti di a so cunsorti. Com'è penitenza, Boccacciu devi svilà ciò ch'eddu hà vistu è intesu. == Noti == <references/> [[Categoria:Scrivanu|Boccacciu, Giovanni]] [[Categoria:Biugrafia|Boccacciu, Giovanni]] [[Categoria:Talianu|Boccacciu, Giovanni]] boa2czijze1xjqme8xv73wek6cdsi9n 1912 0 22388 406153 404314 2026-09-16T20:18:06Z Fausta Samaritani 15085 /* Nàscite */ file 406153 wikitext text/x-wiki U '''1912''' (MCMXII in [[nùmeri rumani]]) hè un annu di u XX sèculu. [[Annata bisesta]]. {{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1890|1900|1910|1920|1930|1908|1909|1910|1911|1912|1913|1914|1915|1916}} == Evenimenti == === Sport === [[Image:1912 Opening ceremony - France.JPG|thumb|330px|center|[[Stoccolma]], [[Olimpiadi Francia 1912]] - [[Raoul Paoli]] in ''porte drapeau'']] [[Image:Olympic rings without rims.svg|40px|border]] V [[Olimpiade Stoccolma 1912]].<br> {{clear}} === Arte === [[Image:Vasily kandinsky, improvvisazione n. 29 (il cigno), 1912.JPG|thumb|230px|center|[[Vasily kandinsky]], ''Improvvisazione n. 29'' (''Il cigno''), 1912 (Philadelphia Museum of Art)]] === Premii Nobel 1912 [[Image:NobelP.png|50px]] === - [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Elihu Root]]<br> - [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Gerhart Johann Robert Hauptmann]]<br> - [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[Alexis Carrel]]<br> - [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Gustaf Dalén]]<br> - [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[Victor Grignard]] è [[Paul Sabatier (chimico)|Paul Sabatier]]<br> == Nàscite == - [[28 di ghjennaghju]]: [[Jackson Pollock]], pittore americanu.<br> <gallery> Image:Wernher von Braun crop.jpg|<small>[[Wernher von Braun]] ([[23 di marzu]] 1912 - [[16 di ghjugnu]] [[1977]]), [[NASA]], 1964</small> Policarpo, ufficiale di scrittura.jpg|<small>[[Renatu Rascel]] (Renato Ranucci) ([[Torinu]], [[27 d'aprile]] 1912 - [[Roma]], [[2 di ghjennaghju]] [[1991]])</small> </gallery> == Morte == <gallery> Giovanni Pascoli 01.jpg|<small>[[Ghjuvanni Pascoli]] (San Mauro Pascoli, [[31 di dicembre]] [[1855]] - [[Bologna]], [[6 d'aprile]] 1912)</small> </gallery> == In Córsica == == Riferimenti == == Liami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1912 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1912] {{c-supranu}} [[Categoria:Anni di u XX seculu|#]] 48t9stqv0uewxyjo6mk4xayn8nn0ejm 1919 0 22395 406152 403986 2026-09-16T20:12:39Z Fausta Samaritani 15085 /* Nàscite */ file 406152 wikitext text/x-wiki U '''1919''' (MCMXIX in [[nùmeri rumani]]) hè un annu di u XX sèculu. {{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1890|1900|1910|1920|1930|1915|1916|1917|1918|1919|1920|1921|1922|1923}} == Evenimenti == [[Image:William Orpen – The Signing of Peace in the Hall of Mirrors, Versailles 1919, Ausschnitt.jpg|thumb|430px|center|[[William Orpen]], ''Firma di a pace'', Versailles 1919 <ref>Prima fila: Johannes Bell ([[Germania]]) con Hermann Muller. Seconda fila (da sinistra à destra): Tasker H Bliss, EM House, Henry White, Robert Lansing, [[Woodrow Wilson]] ([[Stati Uniti]]); [[Georges Clemenceau]] ([[Francia]]); D Lloyd George, A Bonar Law, Arthur J Balfour, Visconte Milner, GN Barnes ([[Inghilterra]]), marchese Saionzi ([[Giappone]]). Seconda fila (da sinistra à destra): Elefterio Venizelos ([[Grecia]]); Affonso Costa ([[Portugallu]]); Riddell (Stampa britannica); George Foster ([[Canada]]); Nikola Pachitch ([[Serbia]]); [[Stephen Pichon]] ([[Francia]]); Maurice Hankey, Edwin S Montagu (Gran' Britagna), Maharajah di Bikaner ([[India]]), [[Vittorio Emanuele Orlando]] ([[Italia]]); Paul M Hymans ([[Belgica]]), Louis Botha ([[Sudu Africa]]); WM Hughes ([[Australia]]).</ref>]] === Premii Nobel 1919 [[Image:NobelP.png|50px]] === - [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Woodrow Wilson|Thomas Woodrow Wilson]]<br> - [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Carl Spitteler]]<br> - [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[Jules Bordet]]<br> - [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Johannes Stark]]<br> - [[Premiu Nobel per a Chimica]] : Nù assegnatu<br> == Nàscite == <gallery> Fausto Coppi, Giro d'Italia 1953.jpg|<small>[[Fausto Coppi]] (Angelo Fausto Coppi) (Castellania, [[15 di settembre]] 1919 - Tortona, [[2 di ghjennaghju]] [[1960]])</small> </gallery> == Morte == == In Córsica == == Riferimenti == - Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br> == Liami == == Nòtte == <references /> {{c-supranu}} [[Categoria:Anni di u XX seculu|#]] l5f59u6xlb5o0bsyin895zbaygzkevs Michael Barclay de Tolly 0 26295 406150 398469 2026-09-16T19:28:38Z ~2026-50067-54 29008 406150 wikitext text/x-wiki [[File:Barclay de Tolly (Dawe) (cropped).jpg|200px|right|thumb|Michael Barclay de Tolly]] == Biugrafia == Michael Andreas Barclay de Tolly (1761-1818) era un generale [[Russia|russu]] è ministru di a guerra durante e Guerre [[Napulione Buonaparte|Napuleoniche]], diventendu dopu maresciallu di campu. A ligna di Michael Andreas Barclay de Tolly discende da u Clan [[Scozia|Scozzese]] Barclay è a so ramificazione, a famiglia nobile russa di Barclay de Tolly. Michael Andreas hè mortu in Insterburg in u 1818. [[Category:Biugrafia|Barclay de Tolly, Michael]] [[Category:Russiu|Barclay de Tolly, Michael]] ek7hxnwnt9rsqz6ajxnyvm5jjbydf1v 406157 406150 2026-09-16T20:40:17Z Fausta Samaritani 15085 Categoria, link 406157 wikitext text/x-wiki [[File:Barclay de Tolly (Dawe) (cropped).jpg|200px|right|thumb|Michael Barclay de Tolly]] '''Michael Andreas Barclay de Tolly''' ([[1761]]-[[1818]]) era un generale [[Russia|russu]] è ministru di a guerra durante e Guerre [[Napulione Buonaparte|Napuleoniche]], diventendu dopu maresciallu di campu. == Biugrafia == A ligna di Michael Andreas Barclay de Tolly discende da u Clan [[Scozia|Scozzese]] Barclay è a so ramificazione, a famiglia nobile russa di Barclay de Tolly. Michael Andreas hè mortu in Insterburg in u 1818. [[Categoria:Biugrafia|Barclay de Tolly, Michael]] [[Categoria:Russiu|Barclay de Tolly, Michael]] [[Categoria:Puliticante|Barclay de Tolly, Michael]] [[Categoria:Militare|Barclay de Tolly, Michael]] 7n3o5iidcmmif4uk45jymhjckppjfz3 1989 0 26865 406154 404236 2026-09-16T20:24:18Z Fausta Samaritani 15085 file, fix 406154 wikitext text/x-wiki U '''1989''' (in [[nùmeri rumani]] MCMLXXXIX) hè un [[annu]] di u XX sèculu. {{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1960|1970|1980|1990|2000|1985|1986|1987|1988|1989|1990|1991|1992|1993}} == Eventi == === [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1989 [[Image:NobelP.png|50px]] === [[Prèmiu Nobel per a Pace]]: [[Tenzin Gyatso]] (Dalai Lama)<br> [[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: <br> [[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: <br> == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> SERGIO LEONE.jpg|<small>[[Sergio Leone]] ([[Roma]], [[3 di ghjennaghju]] [[1929]] - Roma, [[30 d'aprile]] 1989</small> </gallery> == In [[Còrsica]] == == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1989 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1989] [[Categoria:Anni di u XX seculu|#]] {{c-supranu}} jfvx1kwckcato6rghqr4pjnxnjl16it 1710 0 26964 406156 402244 2026-09-16T20:35:02Z Fausta Samaritani 15085 file, link 406156 wikitext text/x-wiki U '''1710''' (MDCCX in [[nùmeri rumani]]) hè un annu di u XVIII sèculu. {{Annu|XVII sèculu|XVIII sèculu|XIX sèculu|1680|1690|1700|1710|1720|1706|1707|1708|1709|1710|1711|1712|1713|1714}} [[File:Siege of Bethune in 1710.jpg|thumb|400px|right|''Assediu di de Bethune'', 1710]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> Giovanni Battista Pergolesi by Vincenzo Roscioni.jpg|<small>[[Ghjuvanni Battista Pergolesi]] (Giovanni Battista Draghi) ([[Jesi]], [[4 di ghjennaghju]] 1710-[[Pozzuoli]], [[16 di marzu]] [[1736]])</small> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == In [[Córsica]] == == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1710 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1710] [[Categoria:Anni di u XVIII seculu|#]] scu5emwnkw2ii0ieveyadaldjqzt56x 1736 0 27059 406155 403769 2026-09-16T20:26:36Z Fausta Samaritani 15085 /* Morte */ 406155 wikitext text/x-wiki U '''1736''' (MDCCXXXVI in [[nùmeri rumani]]) hè un annu di u XVIII sèculu. [[Annata bisesta]]. {{Annu|XVII sèculu|XVIII sèculu|XIX sèculu|1710|1720|1730|1740|1750|1732|1733|1734|1735|1736|1737|1738|1739|1740}} [[File:Anneau astronomique équinoxial - (signé -) Delure à Paris - btv1b10061773r (2 of 5).jpg|thumb|250px|right|''Anneau astronomique équinoxial'', 1736]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> Giovanni Battista Pergolesi.jpg|<small>[[Ghjuvanni Battista Pergolesi]] ([[Jesi]], [[4 di ghjennaghju]] [[1710]] - [[Pozzuoli]], [[16 di marzu]] 1736)</small> </gallery> == In [[Córsica]] == == Riferimenti == == Ligami == [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdc/1736] Liggì l'arthìcuru innantu a la ''Sassaripedia'' - Leghje st'artìculu nant'à a Wikipedia sassarese. [[Categoria:Anni di u XVIII seculu|#]] 0urpszxmzdblcllxi6cld9geb14nhl3 1682 0 27436 406151 405271 2026-09-16T20:06:15Z Fausta Samaritani 15085 /* Morte */ file 406151 wikitext text/x-wiki U '''1682''' (MDCLXXXII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVII sèculu. {{Annu|XVI sèculu|XVII sèculu|XVIII sèculu|1660|1670|1680|1690|1700|1678|1679|1680|1681|1682|1683|1684|1685|1686}} [[File:Lutetia Parisiorum vulgo Paris by Jan Jansson, 1682 - Stanford Libraries.jpg|thumb|400px|right|Jan Jansson, ''Lutetia Parisiorum vulgo Paris'', 1682 (Stanford Libraries)]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> Murillo-autorretrato-detalle.jpg|<small>Bartolomé Esteban Pérez [[Murillo]] ([[Siviglia]], [[1 di ghjennaghju]] [[1618]] - [[Cadice]], [[3 d'aprile]] 1682)</small> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1682 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1682] [[Categoria:Anni di u XVII seculu|#]] r7lh3a2yf26rmctnfu9t22ql6flsoir 1507 0 27500 406171 405640 2026-09-17T10:30:29Z Fausta Samaritani 15085 /* Morte */ file 406171 wikitext text/x-wiki U '''1507''' (MDVII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1480|1490|1500|1510|1520|1503|1504|1505|1506|1507|1508|1509|1510|1511}} [[File:Raffaello, la muta.jpg|thumb|200px|right|[[Raffaello Sanzio]], ''A muta'', 1507]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> Cesare Borgia, Duke of Valentinois.jpg|<small>[[Cesare Borgia]] ([[Subiaco]], [[13 di settembre]] [[1475]] - Viana, [[12 di marzu]] 1507)</small> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1507 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1507] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] 916ws1iwb6fhcyygthkdqxe425jyits 1510 0 27510 406170 405586 2026-09-17T10:22:42Z Fausta Samaritani 15085 /* Morte */ file 406170 wikitext text/x-wiki U '''1510''' (MDX in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1480|1490|1500|1510|1520|1506|1507|1508|1509|1510|1511|1512|1513|1514}} [[File:Raffaello Sanzio - Aldobrandini Madonna (Garvagh Madonna) - WGA18784.jpg|thumb|250px|right|[[Raffaello Sanzio]]. A ''Madonna Aldobrandini'' ([[Londra]] - [[National Gallery]])]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> Sandro Botticelli 083.jpg|<small>[[Lisandru Botticelli]] (Alessandro di Mariano di Vanni Filipepi) ([[Firenze]], [[1 di marzu]] [[1445]]-Firenze, [[17 di maghju]] 1510)</small> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1510 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1510] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] jez15hqkbcfxuerq87kvuexeg5qz62a 1515 0 27518 406145 405612 2026-09-16T14:57:16Z Fausta Samaritani 15085 file 406145 wikitext text/x-wiki U '''1515''' (MDXV in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1490|1500|1510|1520|1530|1511|1512|1513|1514|1515|1516|1517|1518|1519}} [[File:Mary Tudor and Charles Brandon.jpg|thumb|250px|right|[[Maria Tudor]] è [[Carlu Brandon]]]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> Bust of Aldo Manuzio. Panteon Veneto; Istituto Veneto di Scienze, Lettere ed Arti.jpg|<small>[[Aldu Manuzio]] (in [[Lingua latina|latinu]]: ''Aldus Pius Manutius'') (Bassano, [[1449]]/[[1452]] - [[Venezia]], [[6 di ferraghju]] 1515)</small> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1515 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1515] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] sty1g0fg3ssype6rn2i7w3farh9mf6t 1518 0 27522 406144 405669 2026-09-16T14:45:56Z Fausta Samaritani 15085 file 406144 wikitext text/x-wiki '''1518''' (MDXVIII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1490|1500|1510|1520|1530|1514|1515|1516|1517|1518|1519|1520|1521|1522}} [[File:Andrea del sarto charité musée du louvre.JPG|thumb|200px|right|[[Andrea del Sarto]] ''A Carità'' ([[Louvre]])]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> Catherine de Médicis - entourage de François Clouet.jpg|<small>[[Caterina de Medici]] ([[Firenze]], [[13 d'aprile]] 1518 - [[Blois]], [[5 di ghjennaghju]] [[1589]])</small> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1518 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1518] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] hdyw67001kyef9naxyy7ag866af8usw 1535 0 27582 406146 406082 2026-09-16T15:02:00Z Fausta Samaritani 15085 file 406146 wikitext text/x-wiki '''1535''' (MDXXXV in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1510|1520|1530|1540|1550|1531|1532|1533|1534|1535|1536|1537|1538|1539}} [[File:Giulio Campi - Portrait of Father Galeazzo Campi - WGA3821.jpg|thumb|200px|right|[[Ghjuliu Campi]], ''Ritrattu di Galeazzu Campi'', 1535 ([[Firenze]], [[Uffizi]])]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> Sir Thomas More, by Hans Holbein the Younger.jpg|<small>[[Tommasu Moro]] ([[Londra]], [[7 di ferraghju]] [[1478]]-Londra, [[6 di lugliu]] 1535)</small> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1535 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1535] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] ippilw1b2ba62xiv5c7prnw5u7lp7bn 1538 0 27589 406142 406114 2026-09-16T12:24:14Z Fausta Samaritani 15085 file 406142 wikitext text/x-wiki '''1538''' (MDXXXVIII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1510|1520|1530|1540|1550|1534|1535|1536|1537|1538|1539|1540|1541|1542}} [[File:Jacopo da Ponte (Bassano) Supper at Emmaus Kimbell.jpg|thumb|250px|right|[[Jacopo da Ponte]] (Bassano), ''A cena à Emmaus'', ca. 1538]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1538 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1538] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] h4lua4deqyttqctnz4ms2gxz520kcc1 1539 0 27590 406141 406115 2026-09-16T12:17:01Z Fausta Samaritani 15085 file 406141 wikitext text/x-wiki '''1539''' (MDXXXIX in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1510|1520|1530|1540|1550|1535|1536|1537|1538|1539|1540|1541|1542|1543}} [[File:Korsholm and Mostesar in Carta Marina.jpg|thumb|230px|right|[[Olaus Magnus]], ([[1490]]-[[1557]]), ''Carta Marina'', part., 1539]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1539 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1539] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] 0gn5xip358r1lo6p96wzzqvqm98z0c2 1540 0 27591 406140 406116 2026-09-16T12:08:16Z Fausta Samaritani 15085 file 406140 wikitext text/x-wiki '''1540''' (MDXL in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. [[Annata bisesta]] {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1510|1520|1530|1540|1550|1536|1537|1538|1539|1540|1541|1542|1543|1544}} [[File:Lucas Cranach the Younger - Lucretia.jpg|thumb|200px|right|[[Lucas Cranach u Giovane]], ''Lucrezia'', 1540]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1540 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1540] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] nrznvhye39v3tjozawikcavywy7grr7 1541 0 27593 406143 406125 2026-09-16T12:33:07Z Fausta Samaritani 15085 file 406143 wikitext text/x-wiki '''1541''' (MDXLI in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1520|1530|1540|1550|1560|1537|1538|1539|1540|1541|1542|1543|1544|1545}} [[File:Fortuna or Fortune.jpg|thumb|200px|right|''A Fortuna'', incisione, 1541]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1541 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1541] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] l68ozw3oogrs1tw1paix7g282pz5snx 1542 0 27594 406147 406126 2026-09-16T15:12:40Z Fausta Samaritani 15085 file 406147 wikitext text/x-wiki '''1542''' (MDXLII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1520|1530|1540|1550|1560|1538|1539|1540|1541|1542|1543|1544|1545|1546}} [[File:Agnolo Bronzino - The crossing of the Red Sea - Google Art Project.jpg|thumb|350px|right|[[Bronzino]], ''Attraversamentu di u Mari Rossu'', 1540-1545 ([[Firenze]]-[[Palazzu Vechju]])]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1542 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1542] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] 799yp000a5farlhonxwbp4r03sxruv3 1543 0 27595 406149 406127 2026-09-16T15:54:26Z Fausta Samaritani 15085 file 406149 wikitext text/x-wiki '''1543''' (MDXLIII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1520|1530|1540|1550|1560|1539|1540|1541|1542|1543|1544|1545|1546|1547}} [[File:" Il simbolo della città ".jpg|thumb|150px|right|[[Genuva]], ''A Torra di a Lanterna'', 1543]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1543 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1543] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] mt155v1dbkr4khc6ffust8x4y74bhi2 1544 0 27596 406159 2026-09-17T09:01:26Z Fausta Samaritani 15085 1544 406159 wikitext text/x-wiki '''1544''' (MDXLIV in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. [[Annata bisesta]]. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1520|1530|1540|1550|1560|1540|1541|1542|1543|1544|1545|1546|1547|1548}} == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1544 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1544] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] q2std3y4qr17ufwhjmjt471x0mmyiyb 406168 406159 2026-09-17T09:55:03Z Fausta Samaritani 15085 file 406168 wikitext text/x-wiki '''1544''' (MDXLIV in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. [[Annata bisesta]]. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1520|1530|1540|1550|1560|1540|1541|1542|1543|1544|1545|1546|1547|1548}} [[File:Edward VI, aged 6.jpg|thumb|250px|right|[[Eduardo VI d'Inghilterra]], 1544]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1544 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1544] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] 15ymjqrgqoltv3k4jt7pyrj66kj8wu9 1545 0 27597 406160 2026-09-17T09:15:46Z Fausta Samaritani 15085 1545 406160 wikitext text/x-wiki '''1545''' (MDXLV in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1520|1530|1540|1550|1560|1541|1542|1543|1544|1545|1546|1547|1548|1549}} == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1545 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1546] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] ko4djy2jic9h43jws8qogejtgbq7urt 406167 406160 2026-09-17T09:48:17Z Fausta Samaritani 15085 file 406167 wikitext text/x-wiki '''1545''' (MDXLV in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1520|1530|1540|1550|1560|1541|1542|1543|1544|1545|1546|1547|1548|1549}} [[File:Ballindalloch Castle (2) - geograph.org.uk - 968662.jpg|thumb|250px|right| U castellu di Ballindalloch ([[Scozia]])]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1545 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1546] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] phogjs7dv11lxvud4tqy4oe4erdfq2k 1546 0 27598 406161 2026-09-17T09:18:00Z Fausta Samaritani 15085 1546 406161 wikitext text/x-wiki '''1546''' (MDXLVI in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1520|1530|1540|1550|1560|1542|1543|1544|1545|1546|1547|1548|1549|1550}} == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1546 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1546] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] d8duiwoj6lyb7w3uj8fj1s3q2fmcj3p 406166 406161 2026-09-17T09:44:22Z Fausta Samaritani 15085 file 406166 wikitext text/x-wiki '''1546''' (MDXLVI in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1520|1530|1540|1550|1560|1542|1543|1544|1545|1546|1547|1548|1549|1550}} [[File:Michelangelo, crocifissione di san pietro, 1546-50, 02.jpg|thumb|300px|right|[[Michelangelo Buonarroti]], ''A crucifissione di San Petru'', ([[Musei Vaticani]])]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1546 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1546] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] cr9kxmcfbdj9deeas8dxf1xp0gmasmi 1547 0 27599 406162 2026-09-17T09:19:52Z Fausta Samaritani 15085 1547 406162 wikitext text/x-wiki '''1547''' (MDXLVII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1520|1530|1540|1550|1560|1543|1544|1545|1546|1547|1548|1549|1550|1551}} == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1547 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1547] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] t9sqdhlcto3dc6wcerjcszfi48ljmqu 406165 406162 2026-09-17T09:38:47Z Fausta Samaritani 15085 file 406165 wikitext text/x-wiki '''1547''' (MDXLVII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1520|1530|1540|1550|1560|1543|1544|1545|1546|1547|1548|1549|1550|1551}} [[File:Pavel Pleshanov 001.jpg|thumb|250px|right|''[[Ivan u Terribile]] è u prete Silvestre''. ''Incendiu à Mosca'', 1547]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1547 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1547] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] ixexy26o7fwhoimest2l8kyf3zpqtjy 406169 406165 2026-09-17T10:15:27Z Fausta Samaritani 15085 file 406169 wikitext text/x-wiki '''1547''' (MDXLVII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1520|1530|1540|1550|1560|1543|1544|1545|1546|1547|1548|1549|1550|1551}} [[File:Pavel Pleshanov 001.jpg|thumb|250px|right|''[[Ivan u Terribile]] è u prete Silvestre''. ''Incendiu à Mosca'', 1547]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> Jules Lefèvre Vittoria Colonna.jpg|<small>[[Vittoria Colonna]] ([[Marino]], [[aprile]] [[1490]] o [[1492]] - [[Roma]], [[25 di ferraghju]] 1547)</small> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1547 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1547] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] makz2jsbgvuvjf6gf17gu507gwbzoyu 1548 0 27600 406163 2026-09-17T09:23:27Z Fausta Samaritani 15085 1548 406163 wikitext text/x-wiki '''1548''' (MDXLVIII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. [[Annata bisesta]] {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1520|1530|1540|1550|1560|1544|1545|1546|1547|1548|1549|1550|1551|1552}} == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1548 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1548] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] ex78hwmbytuo4mjdsuxxp7n9ihffn1f 406164 406163 2026-09-17T09:32:10Z Fausta Samaritani 15085 file 406164 wikitext text/x-wiki '''1548''' (MDXLVIII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. [[Annata bisesta]] {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1520|1530|1540|1550|1560|1544|1545|1546|1547|1548|1549|1550|1551|1552}} [[File:Die Nacht - Night.jpg|thumb|250px|right|''A Notte'', incisione, 1548]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1548 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1548] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] dperbycgoq987j3e58ln5qukp1tg6c3