Wikipedia
cowiki
https://co.wikipedia.org/wiki/Pagina_maestra
MediaWiki 1.47.0-wmf.20
first-letter
Media
Speciale
Discussione
Utente
Discussioni utente
Wikipedia
Discussioni Wikipedia
File
Discussioni file
MediaWiki
Discussioni MediaWiki
Template
Discussioni template
Aiuto
Discussioni aiuto
Categoria
Discussioni categoria
TimedText
TimedText talk
Modulo
Discussioni modulo
Evento
Discussioni evento
Mari di i Caraibi
0
15753
406223
398178
2026-09-20T00:35:55Z
InternetArchiveBot
17916
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
406223
wikitext
text/x-wiki
[[File:Central_america (cia).png|thumb|280px|Lucalisazioni di u Mari Caraibicu.]]
U '''Mari Caraibicu''' (o Mare Caraibicu) (dinuminazioni altirnativi: "Mari di i Caraibi", "Mari Caribicu") hè un [[mari]] [[tropichi|trupicali]] in l'[[emisferu uccidintali]], parti di l'[[uceanu Atlanticu]], à sudu estu di u [[Golfu di u Messicu]]. Mari di tipu [[Mari Tarraniu]], copri gran' parti di a [[placca caraibica]]. Hè dilimitatu à sudu da l'[[America Miridiunali]], à punenti è à sudu punenti da l'[[America Cintrali]], à nordu è livanti da l'[[Antigli]] ([[Cuba]], [[Hispaniola]], [[Giamaica]] è [[Portu Ricu]] di i [[Grandi Antigli]] à nordu, i [[Picculi Antigli]] à livanti). L'intreia aria di u Mari Caraibicu incù i numarosi isuli è i costi adiacenti hè cunnisciuta com'è i [[Caraibi]].
U Mari di i Caraibi hè unu di i più grandi mari di a [[Terra]] incù una superficia di circa 2.754.000 km²<ref>[http://www.allthesea.com/Caribbean-Sea.html U Mar' di i Caraibi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180104065025/http://www.allthesea.com/Caribbean-Sea.html |date=2018-01-04 }} à l The Sea. URL Accessu u 7/05/2006</ref>. U puntu più prufondu hè à u largu di l'isula di [[Cayman]], trà [[Cuba]] è a [[Giamaica]], incù 7.686 metri sottu u liveddu di u mari. A costa caraibica prisenta unu svariatu numaru di [[baia|baii]] è [[golfu|golfi]] trà i quali u [[Golfu di Gonâve]], u [[Golfu di u Venezuela]], u [[Golfu di Darien]], u [[Golfu de los Mosquitos]] è u [[Golfu di l'Honduras]].
== Etimulugia ==
U nomu "Caraibi" diriveghja da i [[Caribi]], unu di i gruppi indianu-americani duminanti in a rigioni à u mumentu di u cuntattu [[Auropa|auropeu]] in u corsu di u tardu [[XVu seculu]]. Dopu à a scuparta di l'[[Americhi|America]] in u [[1492]], à opara di [[Cristofaru Colombu]], u tarmini spagnolu ''[[Antigli]]'' hè statu cumunamenti assignatu à i terri chì si affacciavani annantu à sti mari, par via di cunsiquenza à i ghjorna d'oghji "Mari di l'Antigli" hè l'altirnativa più cumunamenti imprudata par riferiscia si à u Mari di i Caraibi in parechji lingui auropei, sopratuttu in u corsu di u prima seculu da i scuparti giugrafichi, u predominiu spagnolu fù indiscutitu.
== Storia ==
[[File:Columbus landing on Hispaniola adj.jpg|thumb|280px|U sbarcu di [[Cristofaru Colombu]] a [[Hispaniola]] in u [[1492]].]]
I primi abitanti di l'[[isula|isuli]] di l'[[Antigli]] funi i [[Taino (populu)|Taino]], tribù sidintarii incù [[riligioni|fedi riligiosa]] [[puliteisimu|puliteista]] chì si distinguiani par essa boni agricultori, piscadori è lavuradori di a ceramica.<ref>[http://www.dominicandata.com/histprecol.html Historia Precolombina], ''Dominican Data'', Accessu 09/05/2007.</ref> A so lingua dirivava da quidda di l' [[arawak]], famiglia chì i preciditi essendu migrata versu u [[Sudu America]] da circa 3000 anni.<ref>[http://www.salonhogar.net/ Primeros habitantes de Puerto Rico], ''El portal educativu de América'', Accessu 25/05/2007.</ref> à l'ebbica di i scuparti, i Caribi, abili com'è guerrieri è navigatori<ref>[http://www.aldeaeducativa.com/aldea/tareas2.asp?which=489 I Carib] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080321192623/http://www.aldeaeducativa.com/aldea/tareas2.asp?which=489 |date=2008-03-21 }}, Aldea educativa, Accessu 25/05/2007.</ref>, pruvinenti pà a maiò parti da a rigioni di u [[fiumu]] [[Orinoco]], accupavani intigralamenti i tarritorii di i Taino.
U mari di i Caraibi fù un corpu d'acqua scunnisciutu par i pupulazioni [[Eurasia]]tichi finu à u [[1492]], quandu [[Cristofaru Colombu]] divintò u prima auropeu à sulcà st'acqui in u tentativu di truvà una strada versu l'[[India]]. À quiddi tempi l'[[emisferu uccidintali]], era scunnisciutu da l'auropei. Dopu à a scuparta di l'isuli da parti di Colombu, l'aria hè stata rapidamenti culunizata da parechji civilisazioni uccidintali. In seguitu à a culunisazioni di l'isuli di i Caraibi, u mari aghjacenti hè divintatu una zona animata par a marina aurupea, in quantu basa cummirciali, locu di scambiu è strada par u trasportu di i più svariati prudutti, è stu cummerciu attirò ancu a [[pirataria]].
I munarchii cattolichi parmissini in u [[1495]] à tutti i so sudditi di imbarcà si in i navi diretti versu l'Indii uccidintali appena scuparti, ma à spessu l'equipaghji, privi di un'adequata priparazioni, divintarani faciuli preda par i "lubba di mari".<ref name="aventura61">González Arnao, Mariano, ''A prueba de piratas'', Nº 61 de ''A avvintura de a Historia'', ''Arlanza Ediciones'', noviembre de 2003.</ref> Longu i costi di i Caraibi, in u corsu di u tempu, si svilupponi impurtanti punti cummirciali è impurtanti fieri (com'è quidda di [[Portobelo|Portobello]]). L'attaccu di i pirati cuntribuì à a custruzzioni di furtificazioni longu i porti, com'è a [[Cartagena (Culumbia)|Cartagena de Indias]] è a [[L'Avana]].
Pocu dopu a so scuparta, stu mari attirò l'intaressu di i curoni inglesi è francesi, i quali successivamenti invietini a so marina par cunquistà novi tarritorii. I francesi si impatrunitini di parechji isuli com'è a [[Martinica]] è a [[Guadalupa]], l'inglesi incù u tempu di [[Antigua (isula)|Antigua]], [[Montserrat (isula)|Montserrat]], [[Barbados]] è [[Giamaica]], tutti tarritorii suttratti à i pussidimenti di l'Imperu spagnolu in i Caraibi. In u [[1625]] presi forma annantu à l'[[isula]] di [[Tortuga]] una basa induva [[cursaru|cursari]] è [[bucaniere|bucanieri]] si assuccioni par attaccà l'imbarcazioni da i culonii spagnoli. Da Tortuga partiani i spidizioni par l'assedii contru i cità custieri chì duroni finu à tuttu u [[seculu XVII]]. Un'altra famosa citatedda pirata fù istituita in u portu [[giamaica]]nu di [[Port Royal (Giamaica)|Port Royal]] in u [[1656]], è firmeti tali finu à a so parziali distruzzioni par via di un [[terramutu]] successu u 7 ghjugnu [[1692]].<ref>Donny L. Hamilton (2000). [http://nautarch.tamu.edu/portroyal/ The Port Royal Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120427023032/http://nautarch.tamu.edu/portroyal/ |date=2012-04-27 }}, Nautical Archaeology Program, Texas A&M University.</ref> Parechji di i pirati più temuti funi [[Henry Morgan]], [[Francesco Nau dittu l'Olonese]], è [[Edward Teach|Barbanera]].<ref>Tagir, Daniel Eduardo (2006), ''Piratas, corsarios y filibusteros'', Círculo Latinu, Barcilona. pp.101-106.</ref>
Da u [[seculu XIX]] bona parti di i culonii è di i rialità pulitichi affacciati annantu à u mari di i Caraibi principioni à divintà paesi indipindenti, ancu s'è attualmenti parechji pussidimenti francesi, britannichi è ulandesi fermani sottu l'amministrazioni aurupea.<ref>Romero, Juvenal (1979), ''Historia y fantasía di u Caribe y sus Antillas''. Publicaciones de l'embajada de Venezuela, Buenos Aires. pp.107</ref> In i so acqui sò prisenti 22 tarritorii insulari è 12 paesi. [[Cuba]] fù l'ultimu paesi à ottena l'indipindenza da a [[Spagna]] in u [[1898]].
In u [[1903]] [[Panama]] si siparò da a [[Culumbia]]. U 15 aostu [[1914]] fù inauguratu u [[Canali di Panama|canali artificiali di Panamá]] chì colligò u mari di i Caraibi incù l'[[uceanu Pacificu]], è chì fù amministratu da i [[Stati Uniti]] finu à u 31 dicembri [[1999]].
U 12 dicembri [[2001]], i capi di Statu è di guvernu di i paesi membri di l'[[Associu di i Stati caraibichi]], si riunitini annantu à l'[[Margarita (isula)|isula di Margarita]] ([[Venezuela]]), è aduttoni a Dichjarazioni di Margarita, "ricunniscendu u mari di i Caraibi com'è un patrimoniu cumunu in a rigioni, è un bè inestimabili u quali dà priurità à a cunsirvazioni, incù l'obiettivu di a "custruzzioni di una idantità stessa di i Caraibi." Si impegnetini "a stabiliscia una più ampia zona di cuupirazioni di i Caraibi".<ref>Testo da [http://www.acs-aec.org/Summits/III_summit/Spanish/declaracion_sp.htm Declaración de Margarita] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080928101245/http://www.acs-aec.org/Summits/III_summit/Spanish/declaracion_sp.htm |date=2008-09-28 }} firmatu u 12/12/2001.</ref>
== Giulugia ==
[[File:Cartagena05.jpg|thumb|280px|Mura di [[Cartagena (Culumbia)|Cartagena de Indias]].]]
U Mari di i Caraibi hè un mari situatu nantu à a [[Placca caraibica]]. Si stima ch'eddu hà un'ità cumpresa trà i 160 è i 180 milioni di anni è si saria furmatu da una frattura orizuntali chì hà divisu u supercuntinenti chjamatu [[Pangea]] in u corsu di l'[[Mesuzoicu|era Mesozoica]].<ref>Iturralde-Vinent, Manuel (2004), [http://www.redciencia.cu/cdorigen/arca/primp.html U prima pupulamentu di i Caraibi], ''Red Cubana de a Ciencia''. URL ultimu accessu u 28/07/2007</ref> A superficia di u Mari di i Caraibi hè suddivisa in 5 bacini siparati da parechji [[catena muntosa|cateni muntosi]] sottumarini. A prissioni asercitata da a [[placca sudamericana]] in a rigioni uriintali di i [[Caraibi]], rendi l'arcipelagu di i [[Picculi Antigli]] carattarizatu da forti attività vulcanica (l'eruzioni vulcanica di u [[A Pelée]] in u [[1902]], fù a causa di u grandi numaru di vittimi in u corsu di u vintesimu seculu, incù guasi 30.000 morti)<ref>Volcano Facts: [http://volcano.und.edu/vwdocs/vw_hyperexchange/deadly_volcs.html Eruzioni maiuramenti murtali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709022514/http://volcano.und.edu/vwdocs/vw_hyperexchange/deadly_volcs.html |date=2008-07-09 }} (''inglesu''), URL ultimu accessu u 24/04/2007.</ref>.
L'[[Uceanu Atlanticu]] si cullega incù u Mari di i Caraibi à traversu l'[[Anegada Passage]] trà i [[Picculi Antigli]] è l'[[Isuli Verghjini]] è u [[Canali Sopraventu]] situatu trà [[Cuba]] è [[Haiti]]. U [[canali di u Yucatán]] cullega u Mari di i Caraibi incù u [[Golfu di u Messicu]] trà a [[Penisula di u Yucatán]] in [[Messicu]] è Cuba.
U puntu più prufondu hè a diprissioni di l'[[Isuli Cayman]] chì ghjunghjini à tuccà i 7.686 metri sottu u liveddu di u mari.
Sò lucalizati dui [[fossa uceanica|fossi uceanichi]]: a [[fossa di i Cayman]] è a [[fossa di Portu Ricu]]. L'aria hè à forti risicu sismicu. Dati storichi mostrani ch'è in u corsu di l'ultimi 500 anni sò stati custattati in a zona dodici [[terramutu|terramuti]] incù una magnitudina supiriori à 7,5.<ref>[http://www.whoi.edu/oceanus/viewArticle.do?id=3964 I Tsunami in i Caraibi? sò pussibuli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111116155320/http://www.whoi.edu/oceanus/viewArticle.do?id=3964 |date=2011-11-16 }} (''inglesu''), Océanus. URL ultimu accessu u 30/04/2006.</ref>
== Oceanugrafia ==
[[File:Anguilla Prickly-Pear.jpg|thumb|280px|[[Anguidda (isula)|Anguidda]].]]
In media a salinità di u mari di i Caraibi hè di 35 - 36 parti par milla, a tampiratura supirficiali hè in l'ordini di 28 °C.<ref name="luisangel">[http://www.lablaa.org/blaavirtual/geografia/carcol/uceanu.htm Oceanugrafía di u Mari Caribe], ''Bibbiuteca Luis Angel Arango'', Accessu u 26/04/2007.</ref>, mentri in u fondu marinu, l'acqua righjunghji una tampiratura di 4 °C.<ref name="honduras">Abt Associates Inc. / Woods Hole Group [http://www.cocatram.org.ni/gulfofhonduras/docs/pwd/capitulo_2_parte6_esp_tda-2.pdf Programa de protección ambiental] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250620154957/https://www.cocatram.org.ni/gulfofhonduras/docs/pwd/capitulo_2_parte6_esp_tda-2.pdf |date=2025-06-20 }}, ''Golfu de Honduras'', Accessu u 26/04/2007.</ref>
I currenti caraibichi trasportani nutevuli quantità di [[acqua]] da l'[[Uceanu Atlanticu]] uriintali à traversu i [[Picculi Antigli]] par cuddà versu nordu-punenti iscendu in u [[Golfu di u Messicu]] à traversu u [[canali di u Yucatán]].<ref name="Current">Gyory, Mariano & Ryan, [http://oceancurrents.rsmas.miami.edu/caribbean/caribbean.html A corriente di u Caribe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090408060520/http://oceancurrents.rsmas.miami.edu/caribbean/caribbean.html |date=2009-04-08 }} (''inglés''). ''The Cooperative Institute for Marini and Atmospheric Studies'', Accessu u 25/04/2007.</ref> Mediamenti trà u 15 è u 20% di l'acqui dolci chì entrini in u Mari di i Caraibi pruveni da l'estuariu di u [[Orinoco]] è di i fiuma amazonichi, traspurtata versu nordu-punenti da i currenti caraibichi.
In a zona chì si stendi da u nordu di a [[Culumbia]] versu u [[Nicaragua]] hè prisenti duranti guasi tuttu l'annu un currenti circulari chì/ch'è voglii in sensu antiurariu. Stu currenti hè generatu da i pricipitazioni abbundanti in a rigioni, chì pò ancu riducia a tampiratura è a dinsità di l'acqui,<ref>Leaman, Kevin. [http://drifters.doe.gov/uses/currents_spanish.html Flotadores en el Sudoeste di u Caribe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080618081633/http://drifters.doe.gov/uses/currents_spanish.html |date=2008-06-18 }}, Departamento de energía de los Estados Unidos, Accessu u 26/04/2007.</ref> furniscendu parechji nutrienti com'è [[azotu]], [[fosfuru]] utuli à a vita vegitali..<ref name="luisangel"/>
== Idrugrafia ==
U [[bacinu idrugraficu]] di u Mari di i Caraibi hè unu di i più grandi di u mondu.<ref>In accordu incù i dati [http://edc.usgs.gov/products/elevation/gtopo30/hydro/ giugrafichi] (''inglesu''), accessu 25/04/2007.</ref> U fiumu più longu chì sfocia in stu mari hè u [[Magdalena (fiumu)|Magdalena]] chì, surghjendu annantu à u Massicciu Culumbianu, traversa a [[Culumbia]] par una lunghezza di circa 1.540 km.<ref>{{cita web|url=http://espanol.geocities.com/magangue2001/riomagdalena.htm|titolo=Fiume Magdalenam fiumu di a patria|deadurl=yes|urlarchivio=http://www.webcitation.org/query.php?url=http://espanol.geocities.com/magangue2001/riomagdalena.htm}}. ultimu accessu u 25/04/2007.</ref> U Maddalena, à so volta, ricevi l'acqui di altri impurtanti fiuma com'è u [[Cauca (fiumu)|Cauca]] è u [[Cesar (fiumu)|Cesar]].
Altri fiuma chì si ghjettani in i Caraibi sò: [[Unare]], [[Tocuyo]], [[Catatumbo]] è [[Chama]] in [[Venezuela]]; [[Ranchería]], [[Sinú]] è [[Atrato]] in [[Culumbia]]; [[San San]], Chagres ([[Canali di Panama|Canali di Panamá]]) è [[Changuinola]] a [[Panamá]]; [[Grandi (fiumu)|Grandi]], [[Prinzapolca]] è [[Huahua]] in [[Nicaragua]]; [[San Juan (fiumu Nicaragua)|San Juan]] à u cunfini trà Nicaragua è [[Costa Rica]], chì cullega u [[Lavu Nicaragua]] à i Caraibi; [[Segovia]] à u cunfini trà [[Honduras]] è Nicaragua; [[Patuca (fiumu)|Patuca]], [[Sico]], [[Ulua]] è [[Aguán]] in Honduras; [[Motagua]] in [[Guatemala]], [[Belize (fiumu)|Belize]] in [[Belize]]; [[Rio Hondo]] in [[Messicu]]; [[Cauto]] a [[Cuba]]; [[Yaque di u Sur]], [[Ozama]] è [[Macoris]] in a [[Ripubblica Dominicana]]; [[Negro (fiumu, Giamaica)|Negro]] in [[Giamaica]] è [[Grandi de Patillas]] a [[Portu Rico]].
U [[lavu di Maracaibo]] hè culligatu à i Caraibi à traversu u [[Golfu di u Venezuela]], è ripprisenta u più grandi lavu di u [[Sudu America]] incù una superficia di 13.820 km², oltri à essa unu di i più antichi di a [[Terra]].<ref name="Culumbia">
[http://www.bartleby.com/65/ma/MaracaibL.html Lado maracaibo] {{en}}. ''The Culumbia Encyclopedia, Sixth Edition.'' URL ultimu accessu u 25/04/2007.</ref>
== Clima ==
U clima di i Caraibi hè influinzatu da i [[currenti uceanicu|currenti uceanichi]] [[Currenti di u Golfu|di u Golfu]] è [[Currenti di Humboldt|Humboldt]].<ref>Silverstein, Alvin (1998) Weather And Climate (Science Concepts); pp. 17. 21st Century. ISBN 0-7613-3223-5</ref> A pusizioni di u mari trupicali aiuta à cunsirvà l'acqua à una tampiratura mudaratamenti alta, variendu duranti l'annu trà i 21° è 32,2 °C.
I Caraibi sò locu di furmazioni di [[Ciclonu trupicali|uragani]]. A staghjoni di l'uragani và da ghjugnu à dicembri, è incù maiò prisenza trà aostu è sittembri. In media ogni annu si formani circa 9 [[timpesta trupicali|timpesti trupicali]] è frà eddi 5 righjunghjini a forza di uraganu. Sicondu u Centru Nacional de Huracanes in i Caraibi sò stati custattati 385 uragani trà u [[1494]] è u [[1900]]. I currenti d'aria chì si sviloppani nantu à a costa uccidintali di l'[[Africa]], in u so parcorsu à traversu l'[[Uceanu Atlanticu]], poni divintà timpesti trupicali è uragani, in particulari in i zoni di bassa prissioni di a rigioni uriintali di i Caraibi.
Fra i più divastanti uragani arrighjistrati si ricordani: u [[Grandi uraganu di u 1780|uraganu San Calixto II]] trà u 10 è u 16 uttrovi [[1780]], abbattutu si trà i [[Picculi Antigli]], [[Portu Ricu]], a [[Ripubblica Duminicana]] è [[Florida]], pruvuchendu trà i 22.000 è i 24.000 morti<ref name="pr">Orlando Férez (1970) San Juan, Puerto Rico Servicio Nacional Climático, 12/02/2007 [http://www.aoml.noaa.gov/hrd/data_sub/perez_11_20.pdf Notas acerca de los Ciclones Tropicales de Puerto Rico]</ref>; è l'[[uraganu Mitch]], chì originatu si trà i costi di a [[Culumbia]] è l'[[America Cintrali]] si dirissi versu a [[penisula di u Yucatán]] è successivamenti a Florida trà u 22 uttrovi è u 5 nuvembri [[1998]], pruvuchendu trà i 11.000 è i 18.000 morti.<ref name="nhc">National Hurricane Center (1998), 20/04/2006 [http://www.nhc.noaa.gov/1998mitch.html NHC Mitch Report Hurricane Mitch Tropical Cyclone Report]</ref>
L'uragani sò un prublemu chì succedi ogni annu nantu à l'isuli di i Caraibi. A so natura distruttiva si abbatti ancu nantu à i [[Barriera curaddina|barrieri curaddini]] à causa di u dipusitatu di grandi quantità di rena, fanga, rocci è sidimenti.
== Gallaria futugrafica ==
<gallery>
File:Arubasunset 2.jpg|[[Aruba]]
File:Sandy Ground Anguilla.jpg|[[Anguidda (isula)|Anguidda]]
File:Mini moke.jpg|[[Barbados]]
File:Bonaire 1000 steps.jpg|[[Bonaire]]
File:Dreadlocked rasta.jpg|[[Rastafarianesimo|Rasta]] in [[Giamaica]]
File:Bahia de Cata.jpg|Bahía de Cata in u statu venizuilanu di [[Aragua (Statu)|Aragua]]
File:Soufriere Hills.jpg|[[Montserrat (isula)|Montserrat]]
File:Panama Canal Gatun Locks.jpg|[[Canali di Panama|Canali di Panamá]]
</gallery>
== Noti ==
<references/>
== Da vede dinò ==
* [[Sistemu puliticu di i Stati Uniti d'America]]
* [[Partido Independentista Puertorriqueño]]
* [[Immigrazione corsa in Puerto Rico]]
==Fonti==
'Ss'articulu pruveni in parti o in tutalità da l'articulu currispundenti di a wikipedia taliana.
[[Categoria:Mari di l'America]]
obduph7ra4qvdtnqwfqtpxflyxgew5q
Monticristu
0
16108
406221
330682
2026-09-19T14:33:32Z
Fausta Samaritani
15085
delete
406221
wikitext
text/x-wiki
{{Delete|reason=Double}}
1ap2y9gly4ctq0tmqu83md047zrezty
Germain Nouveau
0
16466
406219
347469
2026-09-19T14:07:42Z
Fausta Samaritani
15085
fix, categuria
406219
wikitext
text/x-wiki
'''Germain Marie Bernard Nouveau''', natu u [[31 di lugliu]] [[1851]] in [[Pourrières]], induv'ellu hè mortu u [[4 d'aprile]] [[1920]], era un [[puesia|pueta]] [[Francia|francese]].
== Biugrafia ==
In [[1873]] Germain incuntra [[Arthur Rimbaud]], pò incuntra [[Paul Verlaine]] in [[1875]].
[[Categoria:Biugrafia|Nouveau, Germain]]
[[Categoria:Francesu|Nouveau, Germain]]
[[Categoria:Pueta|Nouveau, Germain]]
j1wayjw1eaaq6bc62pynaqdokhb7fx2
R. Kelly
0
17649
406222
383724
2026-09-19T22:33:45Z
Viinasen tuttu
29033
File
406222
wikitext
text/x-wiki
[[File:R. Kelly mug shot.jpg|thumb|R. Kelly (2003)]]
'''Robert Sylvester Kelly''' ([[1967]]-) hè un cantadore è pruduttore discugraficu [[Stati Uniti|statunitense]].
== Biugrafia ==
U [[22 Ferraghju]] [[2019]], Robert Kelly hè statu incriminatu pè 10 accusi di abusu sessuale aggravate.
=== Discugrafia ===
* [[1993 en musique|1993]] : ''[[12 Play]]''.
* [[1995 en musique|1995]] : ''[[R. Kelly (album)|R. Kelly]]''.
* [[1998 en musique|1998]] : ''[[R. (album)|R.]]''.
* [[2000 en musique|2000]] : ''[[TP-2.com]]''.
* [[2003 en musique|2003]] : ''[[Chocolate Factory]]''.
* [[2004 en musique|2004]] : ''[[Happy People/U Saved Me]]''.
* [[2005 en musique|2005]] : ''[[TP.3 Reloaded]]''.
* [[2007 en musique|2007]] : ''[[Double Up]]''.
* [[2009 en musique|2009]] : ''[[Untitled (album de R. Kelly)|Untitled]]''.
* [[2010 en musique|2010]] : ''[[Love Letter (album de R. Kelly)|Love Letter]]''.
* [[2012 en musique|2012]] : ''[[Write Me Back]]''.
* [[2013 en musique|2013]] : ''[[Black Panties]]''.
* [[2015 en musique|2015]] : ''The Buffet''.
* 2016: 12 Nights of Christmas.
[[Categoria:Musicante|Kelly, R]]
[[Categoria:Americanu|Kelly, R]]
[[Categoria:Biugrafia]]
qw42ymyei4lk794f0co0ci3h12eneb8
1947
0
26622
406216
400444
2026-09-19T13:52:36Z
Fausta Samaritani
15085
file
406216
wikitext
text/x-wiki
U '''1947''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXLVII) hè un [[annu]] di u XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1920|1930|1940|1950|1960|1943|1944|1945|1946|1947|1948|1949|1950|1951}}
== Evenimenti ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1947 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: <br>
== Nàscite ==
<gallery>
David-Bowie Chicago 2002-08-08 photoby Adam-Bielawski.jpg|<small>[[David Bowie]] (David Robert Jones) ([[Londra]], [[8 di ghjennaghju]] 1947 - [[New York]], [[10 di ghjennaghju]] [[2016]])</small>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1947 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1947]
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
4dv64ibasfqzn4t1zk3s51snt0qaq9k
1976
0
26838
406220
401681
2026-09-19T14:28:09Z
Fausta Samaritani
15085
file, fix
406220
wikitext
text/x-wiki
U '''1976''' (in [[nùmeri rumani]] MCMLXXVI) hè un [[annu]] di u XX sèculu. [[Annata bisesta]].
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1950|1960|1970|1980|1990|1972|1973|1974|1975|1976|1977|1978|1979|1980}}
== Eventi ==
[[File:Paris 1976 02.jpg|thumb|250px|right|[[Parigi]], in veranu 1976]]
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1976 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: <br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
Agatha Christie in a play at Cocokington Court.jpg|<small>[[Agatha Christie ]] (Agatha Mary Clarissa Miller) (Torquay, [[15 di settembre]] [[1890]] - Winterbrook, [[12 di ghjennaghju]] 1976)</small>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1976 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1976]
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
82a5snw3rzx4ikseiqhskoveb5wive9
1977
0
26843
406215
401413
2026-09-19T13:46:44Z
Fausta Samaritani
15085
file, fix
406215
wikitext
text/x-wiki
U '''1977''' (in [[nùmeri rumani]] MCMLXXVII) hè un [[annu]] di u XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1950|1960|1970|1980|1990|1973|1974|1975|1976|1977|1978|1979|1980|1981}}
== Eventi ==
[[File:Paris. La Pagode (3).jpg|thumb|250px|right|[[Parigi]], ''a Pagoda'' (1977)]]
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1977 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: <br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: <br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
Elvis Presley - Modern Screen, June 1958.jpg|<small>[[Elvis Presley]] (Elvis Aaron Presley) ([[Tupelo]] ([[Mississippi]]), [[8 di ghjennaghju]] [[1935]] - [[Memphis]] ([[Tennessee]]), [[16 d'aostu]] 1977)</small>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1977 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1977]
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
o1msv6cp3fh4xpf1e0756nk5j60nbf0
1896
0
27263
406218
404945
2026-09-19T14:02:17Z
Fausta Samaritani
15085
file
406218
wikitext
text/x-wiki
{{c-supranu}}
U '''1896''' (MDCCCXCVI in [[nùmeri rumani]]) è un [[annu]] di u XIX sèculu. [[Annata bisesta]]
{{Annu|XVIII sèculu|XIX sèculu|XX sèculu|1870|1880|1890|1900|1910|1892|1893|1894|1895|1896|1897|1898|1899|1900}}
[[File:Collingwoodfc.JPG|thumb|350px|right|U Collingwood Football Club ([[Australia]]) 1896]]
== Evenimenti ==
== Nàscite ==
* [[29 di dicembre]]: [[David Alfaro Siqueiros]], pittore è muralista mexicanu.
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
(Albi) portrait de Verlaine - Louis Anquetin - pierre noire sur papier - Musée Toulouse-Lautrec.jpg|<small>[[Paul Verlaine]] (Paul-Marie Verlaine) ([[Metz]], [[30 di marzu]] [[1844]] - [[Paris]], [[8 di ghjennaghju]] 1896)</small>
</gallery>
== In Córsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1896 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1896]
[[Categoria:Anni di u XIX seculu|#]]
4ynpua8o7mb33fslzlcfa6xexpf4n7y
1642
0
27335
406217
404752
2026-09-19T13:58:37Z
Fausta Samaritani
15085
file
406217
wikitext
text/x-wiki
U '''1642''' (MDCXLII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVII sèculu.
{{Annu|XVI sèculu|XVII sèculu|XVIII sèculu|1620|1630|1640|1650|1660|1638|1639|1640|1641|1642|1643|1644|1645|1646}}
[[File:Cinq-Mars&DeThouExecution.jpg|thumb|200px|right|[[Francia]], ''Cospirazzione di un 5 di marzu'', 1642]]
== Evenimenti ==
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
Galileo-sustermans4.jpg|<small>[[Galileo Galilei]] ([[Pisa]], [[15 di ferraghju]] [[1564]] - Arcetri, [[8 di ghjennaghju]] 1642)</small>
</gallery>
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1642 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1642]
[[Categoria:Anni di u XVII seculu|#]]
ren46ohtw8n8myuls45tffmzwe38bl9
1552
0
27606
406229
406208
2026-09-20T10:44:09Z
Fausta Samaritani
15085
file
406229
wikitext
text/x-wiki
'''1552''' (MDLII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. [[Annata bisesta]].
{{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1530|1540|1550|1560|1570|1548|1549|1550|1551|1552|1553|1554|1555|1556}}
[[File:1552 Ptolemy's 7th Asian Map by Sebastian Münster.jpg|thumb|400px|right|Sebastian Münster, Mappa di l'Asia, 1552]]
== Evenimenti ==
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1552 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1552]
[[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]]
iyy0hs51m7as54nht8qzdpd5sd3110a
1553
0
27607
406228
406209
2026-09-20T10:40:12Z
Fausta Samaritani
15085
file
406228
wikitext
text/x-wiki
'''1553''' (MDLIII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu.
{{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1530|1540|1550|1560|1570|1549|1550|1551|1552|1553|1554|1555|1556|1557}}
[[File:Altarpiece Crucifixion Limousin Louvre MR208-1 n01.jpg|thumb|200px|right|Leonardu Limosin ([[1505]] – ?), A Crucifissione'' ([[Museu di u Louvre]])]]
== Evenimenti ==
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1553 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1553]
[[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]]
j8epes5rtj5ny1s7bny85he866y57us
1554
0
27608
406227
406210
2026-09-20T10:34:09Z
Fausta Samaritani
15085
file
406227
wikitext
text/x-wiki
'''1554''' (MDLIV in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu.
{{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1530|1540|1550|1560|1570|1550|1551|1552|1553|1554|1555|1556|1557|1558}}
[[File:Tintoretto - Portrait of a lady holding a zibellino.jpg|thumb|200px|right|[[Tintoretto]], ''A donna cù u zibellinu'', 1554]]
== Evenimenti ==
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1554 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1554]
[[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]]
iupz9bkh4os9kc2vh6vxijqlj1vth2j
Anni 1510
0
27610
406224
2026-09-20T07:04:25Z
Fausta Samaritani
15085
anni 1510
406224
wikitext
text/x-wiki
{| style="width:100%;background-color:none;"
|-
! align="left" | Sèculi:
| align="center" | [[XV sèculu]] · '''[[XVI sèculu]]''' · [[XVII sèculu]]
|-
! align="left" | Decenni:
| align="center" | [[Anni 1500]] · '''[[Anni 1510]]''' · [[Anni 1520]]
|-
! align="left" | Anni:
| align="center" | ([[1511]] · [[1512]] · [[1513]] · [[1514]] · [[1515]] · [[1516]] · [[1517]] · [[1518]] · [[1519]] · [[1510]])
|}
[[File:Ridolfo del ghirlandaio, annunciazione, 1515 ca., 02.jpg|thumb|300px|center|[[Dumenicu Ghirlandaio]], ''A Nunziata'', ca. 1515]]
== Evenimenti ==
;Francia
[[File:Louvre-Lens - Renaissance - 247 - RF 2005-12.JPG|thumb|200px|right|Retrattu di [[Francescu I di Francia]] come [[San Ghjuvanni Battista]], ([[Museu di u Louvre]])]]
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
Anonimo Agostino Chigi.jpg|<small>[[Agustinu Chigi]], u ''Magnificu'' ([[Siena]], [[29 di nuvembri]] [[1466]] - [[Roma]], [[11 d'aprile]] 1520)</small>
</gallery>
== In [[Córsica]] ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Decenni di u XVI seculu|#]]
03i0jobg544twe8ufm5q99qus7qywwi
1556
0
27611
406225
2026-09-20T10:23:52Z
Fausta Samaritani
15085
1556
406225
wikitext
text/x-wiki
'''1556''' (MDLVI in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. [[Annata bisesta]].
{{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1530|1540|1550|1560|1570|1552|1553|1554|1555|1556|1557|1558|1559|1560}}
== Evenimenti ==
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1556 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1556]
[[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]]
9y7j00lij0rtjt4221fdqv2bu8xic9l
406226
406225
2026-09-20T10:30:24Z
Fausta Samaritani
15085
file
406226
wikitext
text/x-wiki
'''1556''' (MDLVI in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. [[Annata bisesta]].
{{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1530|1540|1550|1560|1570|1552|1553|1554|1555|1556|1557|1558|1559|1560}}
[[File:Paolo Veronese - Cena in casa di Simone - Torino Galleria Sabauda.jpg|thumb|300px|right|[[Paolo Veronese]], ''A cena in casa di Simone'' ([[Torinu]], [[Galleria Sabauda]])]]
== Evenimenti ==
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1556 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1556]
[[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]]
5f1m3yviyeazp3g42dkuw77m1pjn14o