Wikipedia cowiki https://co.wikipedia.org/wiki/Pagina_maestra MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Media Speciale Discussione Utente Discussioni utente Wikipedia Discussioni Wikipedia File Discussioni file MediaWiki Discussioni MediaWiki Template Discussioni template Aiuto Discussioni aiuto Categoria Discussioni categoria TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento Almajano 0 10590 406316 351180 2026-09-24T13:50:25Z Fausta Samaritani 15085 file, fix 406316 wikitext text/x-wiki [[Image:{{PAGENAME}} (Soria) Mapa.svg|thumb|right|200px|{{PAGENAME}}]] [[File:Escudo de Almajano.svg|thumb|80px|right|Almajano]] '''{{PAGENAME}}''' hè una [[cumuna]] [[Spagna|spagnola]] di a pruvincia di Soria, in a cumunità autonoma di [[Castiglia è León]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Pruvincia di Soria]] bc26ctp5zukh567yjyfn0df47li9e18 Arévalo de la Sierra 0 10596 406317 351318 2026-09-24T13:53:16Z Fausta Samaritani 15085 file, fix 406317 wikitext text/x-wiki [[File:Arévalo de la Sierra.jpg|thumb|250px|right|Arévalo de la Sierra]] [[Image:{{PAGENAME}} (Soria) Mapa.svg|thumb|right|200px|{{PAGENAME}}]] '''{{PAGENAME}}''' hè una [[cumuna]] [[Spagna|spagnola]] di a pruvincia di Soria, in a cumunità autonoma di [[Castiglia è León]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Pruvincia di Soria]] 8gjwq7nis33fhwk7cqob1rxz2el0yq0 Candilichera 0 10620 406319 331839 2026-09-24T14:00:09Z Fausta Samaritani 15085 file, fix 406319 wikitext text/x-wiki [[File:Candilichera, Soria, España, 2017-05-26, DD 93.jpg|thumb|250px|right| Candilichera]] [[Image:{{PAGENAME}} (Soria) Mapa.svg|thumb|right|200px|{{PAGENAME}}]] '''{{PAGENAME}}''' hè una [[cumuna]] [[Spagna|spagnola]] di a [[pruvincia di Soria]], in a cumunità autonoma di [[Castiglia è León]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Pruvincia di Soria]] 2niicugu2gyibc27nk2ei4br71hxol6 Carrascosa de Abajo 0 10624 406320 331928 2026-09-24T14:05:17Z Fausta Samaritani 15085 file, fix 406320 wikitext text/x-wiki [[File:Casa en Carrascosa de Abajo yendo hacia la fuente.jpg|thumb|300px|right|Carrascosa de Abajo]] [[Image:{{PAGENAME}} (Soria) Mapa.svg|thumb|right|200px|{{PAGENAME}}]] '''{{PAGENAME}}''' hè una [[cumuna]] [[Spagna|spagnola]] di a [[pruvincia di Soria]], in a cumunità autonoma di [[Castiglia è León]]. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Pruvincia di Soria]] 23mhol3tzr0rh5pty0xsfy8vg4iwkg9 Carrascosa de la Sierra 0 10625 406318 331929 2026-09-24T13:56:13Z Fausta Samaritani 15085 file, fix 406318 wikitext text/x-wiki [[File:Vista de Carrascosa de la Sierra.jpg|thumb|250px|right|Carrascosa de la Sierra]] [[Image:{{PAGENAME}} (Soria) Mapa.svg|thumb|right|200px|{{PAGENAME}}]] '''{{PAGENAME}}''' hè una [[cumuna]] [[Spagna|spagnola]] di a [[pruvincia di Soria]], in a cumunità autonoma di Castiglia è León. == Storia == == Giugrafia == == Monumenti == == Demugrafia == == Rifarenzi == == Liami == [[Categoria:Pruvincia di Soria]] poo3meg2nr1y8fzb6yzc6zt3uxtjdor Michael J. Fox Foundation for Parkinson's Research 0 12889 406322 325578 2026-09-24T14:12:59Z Fausta Samaritani 15085 categuria, lik, fix 406322 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} A '''Michael J. Fox Foundation for Parkinson's Research''' (cortu: '''MJFF'''), in corsu "Fundazione Michael J. Fox pè a ricerca di Parkinson", hè una fundazione fundata in u [[2000]] da [[Michael J. Fox]] è Debi Brooks. U so scopu hè di truvà una cura, un trattamentu migliore pè a [[malatìa di Parkinson]]. == Discrizzioni == == Ligami == *[http://www.michaeljfox.org] Situ di a Fundazione Michael J. Fox. *[http://www.teamfox.org] Situ di u Team Fox. [[Categoria:Medicina]] r5jw04eim7udmc3e4kblwzst2hqop0b Brasiguayos 0 13656 406323 325821 2026-09-24T14:19:24Z Fausta Samaritani 15085 file, fix, categuria 406323 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} [[File:Migra-brazil5.jpg|thumb|250px|right|Un gruppu di baddu di Brasiguayos]] '''Brasiguayos''' (da u [[lingua spagnola|spagnolu]]) o ''brasiguaios'' (ancu ''brasilguaios'', da u [[lingua portughese|portughese]]) hè u nome pè i brasiliani in [[Paraguay]], rispettivamente i paraguayani d'orìgine brasiliana, chi vìvenu soprattuttu in i dipartimenti [[Canindeyú]] è [[Alto Paraná]] in u sudeste di u paese, vicinu à a fruntiera cù u [[Brasile]]. == Discrizzioni == Ci sò frà 350.000 è 500.000 brasiguayos. A so lingua materna (o a so prima lingua) hè suvente u portughese. [[Categoria:Lingua]] [[Categoria:Paraguay]] bn4l5sfubr09lxwvaotaluj1yy8ca6x Enoch Powell 0 15540 406335 405821 2026-09-25T10:14:02Z Fausta Samaritani 15085 categuria 406335 wikitext text/x-wiki {{C-supranu}} [[File:Enoch Powell Allan Warren.jpg|200px|thumb|right|Enoch Powell]] '''Enoch Powell Allan Warren''' hè statu un omu politicu [[cunservatorismu|cunservatore]] [[Regnu Unitu|inglese]]. Natu in u [[1912]], mortu in u [[1998]]. == Biugrafia == [[Categoria:Biugrafia|Powell, Enoch]] [[Categoria:Puliticante|Powell, Enoch]] [[Categoria:Britannicu|Powell, Enoch]] [[Categoria:Nati in 1912|Powell, Enoch]] mrlqk0vd0qouji2yqoyqfqm3gazpox7 Henri Matisse 0 15684 406339 400088 2026-09-25T11:01:33Z Fausta Samaritani 15085 categuria, link 406339 wikitext text/x-wiki [[File:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|thumb|200px|Ritrattu di Matisse (1933)]] [[File:Matisse autograph.svg|thumb|220px|Firma di Matisse]] Matisse hè unu di i più noti artisti di u [[XX sèculu|vintesimu sèculu]], espunenti di maiò spiccu di u currenti artisticu di i ''Fauves''. == Biugrafia == === Ghjuvantù è educazioni === Natu u [[31 di dicembre|31 dicembri]] [[1869]] in Le Cateau-Cambrésis (Nordu-Passu-di-Calais), in [[Francia]], crisciti à Bohain-en-Vermandois, in a Francia Nordu-uriintali, induva i so parenti gistiani un cummerciu di sumenti. Era u primughjinitu di a famiglia. In u [[1887]] si trasferì à [[Parighji]] par studià u [[drittu]], travagliendu com'è impiigatu statali, dopu avè ottinutu a qualifica. Cuminciò à pinghja in u [[1889]], duranti a cunvaliscenza siguenti à un attaccu di appindiciti. Scuprì cusì "una spezia di Paradisu", com'eddu dissi in seguitu. Dicisi di divintà un artistu, incù grandi disappruvazioni di u babbu. In u [[1891]] turrò à Parighji, par studià arti à l'Académie Julian, divintendu studianti di William-Adolphe Bouguereau è [[Gustave Moreau]]. Inizialmenti pinsi naturi morti è paisaghji, sicondu a tradizioni fiamminga, uttinendu un discretu successu. In u [[1896]] esposi 5 pitturamenti à u ''Salonu di a Société Nationale des Beaux-Arts'' è u statu francesu ni acquistò dui. In u [[1897]] è [[1898]] visitò u pittori John Peter Russell, nantu à a Belle Île, à u largu di i costi di a [[Britagna]]. Russell l'intrudussi à l'[[Impressiunisimu]] è à i travagli di [[Van Gogh]] (bon amicu di Russell, ma assulutamenti scunnisciutu à l'ebbica). U stili di Matisse cambiò cumplittamenti, è successivamenti u pittori avaristi dittu: "Russell fù u me maestru, è Russell m'insignò a tiuria di u culori". Influinzatu da i travagli di i postimprissiunisti [[Paul Cézanne]], [[Gauguin]], [[Van Gogh]] è [[Paul Signac]], ma ancu da l'arti giappunesi, feci di u culori l'elementu cruciali di i so dipinti. Molti di i so quatri rializati trà u [[1899]] è u [[1905]] facini usu di u ''Pointillisme'', praticatu da Signac. In u [[1898]] andò à [[Londra]] à studià i dipinti di [[William Turner]]. In u [[1894]] ebbi una figliola, Marguerite, da a mudedda Caroline Joblau. In u 1898 spusò Amélie Noelie Parayre; ebbini altri dui figlioli, Jean (natu in u 1899) è Pierre (natu in u 1900), chì criscitini insemu à Marguerite. Marguerite feci spessu da mudedda à Matisse. Matisse murì par via di un attaccu cardiacu in u [[1954]], à l'ità di 84 anni. Hè sipoltu in u cimiteriu di u Munasteru di Cimiez à [[Nizza]]. === Fauvisimu === [[File:Tombe Henri Matisse Nice 2.JPG|left|thumb|280px|Tomba di Matisse a Nizza]] A so prima mostra avviniti in u [[1904]], senza grandi successu. In u 1905 si trasferì in u sudu di a Francia, par travaglià incù André Derain; una spirienza duranti a quali s'accintuò a so tindenza à enfatizà furtamenti u culori. I dipinti di stu periodu sò carattarizati da formi appiattiti è linii cuntrullati, incù l'esprissioni chì dumineghja annantu à i dittagli. À u ''Salon d'Automne'' di u 1905, parechji artisti prisintetini quatri incù culori viulenti, spessu dissunanti, par sprimà emuzioni, senza riguardu par u culori naturali di u sughjettu. Matisse mustrò ''Finestra aparta'' è ''Donna cù u cappeddu''. L'artisti funi prestu dinuminati ''Fauves'' (fieri, bestii salvatichi). Matisse fù ricunnisciutu com'è unu di i so espunenti maghjori; altri membri erani Derain, [[Georges Braque]], [[Raoul Dufy]] è Maurice de Vlaminck. U pittori simbulistu Gustave Moreau fù u maestru ispiradori di u muvimentu: prufissori à l'École des Beaux-Arts di Parighji, spinsi i so studianti à pinsà à u di fora di u solcu di a [[Tradizione|tradizioni]], par segua i so visioni probbii. I travagli di Matisse, eppuri, scuntroni à quiddi tempi duri critichi. Eppuri u diclinu di u muvimentu Fauves dopu à [[1906]] ùn rallinteti micca l'ascesa di Matisse; a maiò parti di i so opari più cilebri funi infatti pinti trà u 1906 è u 1917, quandu era parti attiva di u grandi insemu d'artisti chì travagliavani à Montparnasse; bench' eddu ùn ci intrissi micca à pienu, incù i so simbianzi cunsirvatrici è i so custumi burghesi ristrittivi. Matisse ebbi un longu rapportu cù u cullizziunistu d'arti russiu Sergei Shchukin. Probbiu par Shchukin rializò ''A danza'', unu di i so capulavori. Dipinsi ancu una siconda virsioni di u quatru, 'ssa volta in a cullizzioni di u MoMA di New York. ===Gertrude Stein, l'Accademia Matisse, è i sureddi Cone=== Intornu à u 1904 Matisse scuntrò [[Pablo Picasso]], di 12 anni più ghjovanu. I dui divintarani grandi amichi, è ancu artisticamenti rivali. Matisse è Picasso funi riuniti par a prima volta à u salonu parighjinu di Gertrude Stein è di a cumpagna Alice B. Toklas. Duranti a [[Anni 1900|prima dicada di u vintesimu seculu]], l'americana Gertrude Stein, incù i frateddi Leo Stein è Michael Stein, è a moglia di Michael, Sarah, fù un' impurtanti cullizziunista è sustinitrici di u travagliu di Matisse. Inoltri i sureddi Cone, amichi di Gertrude Stein, divintarani i principali sustinitrici di Matisse è Picasso, cullizziunendu cintunari di i so dipinti; sò avali esposti à l'internu di a Cone cuddection à u Museum of Art ([[Baltimora]]). Trà u [[1911]] è u [[1917]] uparò à Parighji l'Accademia Matisse, vulsuta da l'amichi di Matisse, una scola privata senza fini di lucru, in a quali Matisse educava i ghjovani artisti. [[File:Intérieur, la lecture - Henri Matisse.jpg|miniatura|Odalisca in pantaloni di raso (1925)]] === Dopu Parighji === In u 1917 Matisse si trasferì à Cimiez, in a [[Costa Azurra]], un subborgu di [[Nizza]]. I travagli di a dicada siguenti stu trasfirimentu mostrani un rilassamentu è un ammurbidimentu di u so approcciu. Stu ritornu à l'ordini hè tipicu di bona parti di l'arti siguenti a [[Prima Guerra Mundiali]], ed hè paragunevuli à u niuclassicisimu di Picasso o Stravinsky, è à u ritornu à u tradiziunalisimu di Derain. I so udalischi uriintalizanti sò carattaristichi di stu periodu; par quantu pupulari, parechji critichi cuntimpuranii trovani sti travagli supirficiali è dicurativi. Dopu à u [[1930]] un novu vigori è una curaghjosa simplificazioni apparisci in u so travagliu. U cullizziunistu americanu Albert C. Barnes u cunvinsi di pruducia un ampiu murali par a Barnes Foundation di [[Filadelfia]], ''A danza II'', cumplittatu in u [[1932]]. Matisse è so moglia si sipararani in u [[1939]]. In u [[1941]] li fù diagnusticatu un cancaru à u stintinu è, sopravvissutu à un diddicatu intarventu chirurgicu, iniziò à andà in sedia à ruteddi. Incù l'aiutu di l'assistenti rializò grandi ''collages'', chjamati "gouaches découpés". In u [[1947]] pubblicò ''Jazz'', un [[libru]] in edizioni limitata, cuntinenti stampi à culori di ''collage'', accumpagnati da i so pinsamenti. In l'[[Anni 1940|anni quaranta]] travagliò ancu com'è artistu graficu è prudussi illustrazioni in biancu è neru par parechji libra, trà u quali l'Ulissi di [[James Joyce]]. In u [[1951]] finì un prugettu quadriinnali, cunsistenti in a prughjittazioni di i dicori interni, di i vitrati è di i dicurazioni murali in ceramica par a Chapelle du Rosaire à [[Vence]], in Francia. Matisse murì par via d'un attaccu cardiacu in u [[1954]], à l'ità di 84 anni. Hè sipoltu in u cimiteriu di u Munasteru di Cimiez à [[Nizza]]. == Comu travagliava? == Matisse usava à parta da a raffigurazioni di a rialità, trasfurmendu la dopu in formi simplificati è appiattiti à traversu l'accustamentu di culori primarii è sicundarii puri, accesi, luminosi, privi oramai di rifirimentu à a discrizzioni naturali. A so attività pitturica si svolsi par dicennii, in u so chetu ambienti familiari, luntanu da i clamori di a vita mundana. Svolsi a so ricerca purtendu u so stili à un affinamentu prugrissivu chì tuccò, in tarda ità, i zoglii di l'[[astrattisimu]], senza l'intinzioni di vulè li oltripassà. Si avvicinò à l'astrazzioni soprattuttu incù a tecnica di u ''collage'' annantu à carta, incù figuri simplificati, da i campituri omugenii, chì pruduciani effetti dinamichi è un vivaci cuntrastu incù u sfondu. A so seria di ''Nudi Turchini'' rapprisenta u principali asempiu di a tecnica dinuminata "pinghja incù i forbici"; erani cumpusizioni figurativi à ''collage'', à unu o più culori, par i quali usava cartuncini lighjeri, sii par u sfondu sii par u disegnu. Tracciava prima à piumbinu l'intreiu disegnu annantu à u fogliu è dopu priparava i figuri culurati da incuddà. Simplificava i figuri è i riavvicinava lascendu picculi marghjini bianchi. A luci di u sudu l'avia insignatu à apprizzià a forza di u culori è à usà la in funzioni sprissiva. I giaddi erani accustati à u viulettu, u rossu à u verdi, u turchinu à l'aranciu; a ricerca di Matisse riguardava l'accustamentu trà i culori, u so accordu o cuntrastu, micca u culori in sè. U culori era distribuitu incù viimenza nantu à a tela è incù un' immidiatezza tali da ùn copra la micca tutalamenti. À i culori primarii accustava i culori cumplimintarii incù l'evidenti intentu di raffurzà ni u cuntrastu timbricu. Ni risultava un insemu moltu vivaci incù un evidenti gustu par a dicuratività. A forti valenza dicurativa era accintuata da a simplificazioni di i formi è da a bidiminsiunalità. Dopu un viaghju in [[Algeria]] in u 1906, Matisse trascorri dui longhi sughjorni in u [[Maroccu]] in u 1912 è 1913; l'intaressi par l'arti islamica, incù u so rifiutu par a figurazioni è i so suparficii ritmichi è ripititivi, cuntribuisci à alluntanà lu da a tradizioni uccidintali, à u quali solu u liava certa estrema sintesi di i "primitivi" taliani. ==Opari== * ''Natura morta incù libri'' (Nature morte aux livres) (1890), prima opara, Museiu Matisse, Nizza. * ''A tola eretta'' (1897), Cullizzioni privata, Stavros S. Niarcos. * ''Lussu, calmu è vuluttà'' (Luxe, calme et volupté) (1904), Museiu d'Orsay, Parighji. * ''Madama Matisse'' (Ritrattu incù a riga verdi) (1905), Statens Museum for Kunst, [[Copenaghen]]. * ''Donna incù cappeddu'' (1905), Museum of Modern Art, [[San Francisco]]. * ''Finestra aparta'', (1905), National Gallery of Art, Washington. * ''Gioia di campà'' (Matisse) (1906), Barnes Foundation, Merion. * ''A stanza rossa'', (1908), Museiu di l'Ermitage, [[San Petruburgu]]. * ''Cunvarsazioni'', (1908), Museiu di l'Ermitage, San Petruburgu. * ''A danza'' (1909), prima virsioni incù minori dittagli è culori menu accesi, Museum of Modern Art, [[New York]]. * ''A danza'' (1910), a siconda virsioni hè inveci più fideli à i culori di u [[fauvisimu]], Museiu di l'Ermitage, San Petruburgu Musica (1910), Museiu di l'[[Ermitage]], San Petruburgu. * ''I pesci rossi'', (1912), Museiu Puškin, Mosca Nudo rosa (1935), Museum of Art, [[Baltimora]]. * ''A camisgetta rumena'' (1940), [[Centru Pompidou]], Parighji Jazz (1947), illustrazioni par Jazz. * ''A tristizia di u rè'' (1952), Centru Pompidou, Parighji. [[categoria:Biugrafia|Matisse, Henri]] [[Categoria:Pittore|Matisse, Henri]] [[Categoria:Scultore|Matisse, Henri]] [[Categoria:Francesu|Matisse, Henri]] [[Categoria:Morti in 1954|Matisse, Henri]] [[Categoria:Nati in 1869|Matisse, Henri]] 0b1n3b1obl7yovvt56d82ai0rvct6qd Alan Turing 0 15727 406327 392512 2026-09-24T17:53:20Z Articulivitali 28749 406327 wikitext text/x-wiki [[File:Alan Turing az 1930-as években.jpg|thumb|240px|right|Fotografia di Alan Tiring à sedici anni]] '''Alan Mathison Turing''' (* [[Londra]], [[23 di ghjugnu]] [[1912]]; † Wilmslow, [[7 di ghjugnu]] [[1954]]) hè statu un [[Matematica|matematicu]], [[Logica|logicu]] è crittugrafu [[Gran Britagna|britannicu]], cunsidaratu unu di i patri di l'[[infurmatica]] è unu di i più grandi matematichi di u [[XX seculu]]. U so travagliu ebbi vasta influenza annantu à u sviluppu di l'[[infurmatica]], grazia à a so furmalisazioni di i cuncetti di alguritmu è calculu midianti a [[macchina di Turing]], chì à so volta hà svoltu un rollu significativu in a criazioni di l'[[urdinatori]] mudernu. Par sti contribuzioni Turing hè di solitu cunsidaratu com'è u patri di a scenza [[infurmatica]] è di l'intellighjenza artificiali, da eddu tiurizati dighjà in l'anni trenta (quandu ùn era ancora statu criatu u prima veru urdinatori). Fù ancu unu di i più brillanti crittuanalisti chì uparavani in [[Inghilterra]], duranti a [[siconda guerra mundiali]], par dicifrà i missaghji scambiati da [[pulitica|diplumatichi]] è militari di i Putenzi di l'Assi. Duranti a [[Siconda Guerra Mundiali]] Turing travagliò infatti à Bletchley Park, u principali centru di crittuanalisa di u [[Regnu Unitu]], induva cuncipì una seria di tecnichi par viulà i cifri [[Alimagna|tedeschi]], inclusu u metudu di a Bomba, una macchina elettrumiccanica capaci di scudificà codici criati midianti a macchina Enigma. Omusissuali, murì di suicidiu à soli 41 anni, prubabilamenti in seguitu à i parsicuzioni subiti da parti di l'[[Regnu Unitu|autorità britannichi]] à causa di a so omusissualità. In u 1952 era statu infatti dichjaratu culpevuli di "gravi indicenza" par essa statu suspresu in rapporti sissuali incù un antru omu è cundannatu à a castrazioni [[chimicu|chimica]]. In so onori a Association for Computing Machinery (ACM) hà criatu in u 1966 u Turing Award, massima ricunniscenza in u campu di l'[[infurmatica]], di i sistemi intellighjenti è di l'intellighjenza artificiali. Solu un paghju d'anni fà l'[[Inghilterra]] l'hà didicatu una statua. Quidda, si trova in un parcu di [[Manchester]], u rapprisenta mentri hà una mela in mani. Anni dopu, in a [[Silicon Valley]] [[California|califurniana]], surghjarà una famosa cumpagnia custruttrici di [[urdinatori]] vidata da [[Steve Jobs]], "Apple", u simbulu di a quali sarà una mela mursicata è una di i tiurii hè ch'eddu era probbiu in onori di Alan Turing. ==Infanzia è ghjuvantù== [[File:Alan Turing az 1930-as években.jpg|thumb|240px|Alan Turing ghjovanu]] Turing fù cuncipitu in [[India]], duranti unu di i friquenti viaghji di u so babbu, Julius Mathison Turing, membru di l'Indian Civil Service. Sii Julius sii a so [[moglia]], Ethel Sara Stoney, mamma di u futuru Alan Turing, dicisini puri ch'è u chjucu duvissi nascia annantu à a terra [[Gran Britagna|inglesa]]. Vultoni dunqua à [[Londra]] induva u 23 [[ghjugnu]] 1912 nascì Alan Mathison Turing. Dighjà finu da a più tennara ità Turing deti segnu di a ginialità chì in l' anni futuri u rindarà famosu in tuttu u mondu, accademicu o nò. Eppuri à seguitu di a so enorma passioni par i materii [[Scienze di a Terra|scentifichi]] divintò mal' vistu da i [[università|prufissori]] di u St. Michael, a so prima scola, i quali aviani sempri postu più enfasi à i studii classichi. Duranti i primi anni di scola ebbi cusì grossi difficultà, uttinendu u diploma à stantu. Pocu passiunatu pà u [[latinu]] è pà a [[riligione cristiana|riligioni]], prifiria [[littiratura|litturi]] riguardanti a tiuria di a rilatività, i [[astrunumia|calculi astrunomichi]], a [[chimica]] o u ghjocu di i scacchi. In u 1931 fù ammissu à u King's College di l'[[Università di Cambridge]] induva fù addevu di [[Ludwig Wittgenstein]] è induva apprufunditi i so studii annantu à a miccanica quantistica, a logica è a tiuria di a prubabilità (dimustrò siparatamenti u tiurema di u limitu cintrali, dighjà dimustratu in u 1922 da u matematicu Lindeberg). In u 1934 si laureò incù u massimu di i voti è in u 1936 vinsi u premiu Smith (ricunniscimentu chì era assignatu à i dui migliori studianti ricircadori in [[Fisica]] è [[Matematica]] di l'[[Università di Cambridge]]). In u stessu annu si tramutò à a Princeton University induva studiò par dui anni, uttinendu infini un Ph.D. In quist' anni pubblicò l'articulu "On computable Number, with an application to the Entscheidungsproblem" induva discrivia, par a prima volta, quidda chì sarà dopu difinita com'è a [[macchina di Turing]]. In u 1940, à l'ità di soli 28 anni, hè dighjà à capu di u gruppu di ricircadori impignati in a dicrittazioni di i macchini usati da a marina [[Germania|tedesca]], com'è Enigma. ==U travagliu com'è crittugrafu== [[File:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|right|240px|Alan Turing Memorial à Sackville Park à Manchester]] Duranti a [[siconda guerra mundiali]], Turing missi i so capacità [[matematica|matematichi]] à u sirviziu di u Department of Communications inglesu par dicifrà i codici usati in i cumunicazioni [[Germania|tedeschi]], criptati par via di u cusiddittu sistemu Enigma (cuncipitu da Arthur Scherbius). Incù l'intrata in guerra di l'[[Inghilterra]] Turing fù "arrullatu" in u gruppu di crittugrafi chì si erani stabiliti à Bletchley Park è incù i so cumpagni travagliò stabilamenti, par tutta a durata di a guerra, à a dicrittazioni, sviluppendu i ricerchi ghjà svolti da l'Ufficiu Cifra pulaccu incù a macchina Bomba, prugittata in [[Polonia]] da [[Marian Rejewski]] in u 1932 è ultimata in u 1938. Basendu si annantu à tali spirienzi Turing rializò una nova virsioni, moltu più efficaci, di a bomba di Rejewski. Fù annantu à u cuncettu di macchina di Turing ch'è in u 1942 u matematicu di Bletchley Park, Max Newman cuncipì una macchina chjamata Colossus (luntana pricursori di l'[[urdinatori]]) chì dicifrava in modu viloci è efficienti i codici [[Alimagna|tedeschi]] criati incù a cifratrici Lorenz SZ40/42, parfiziunamentu di a cifratrici Enigma. À u tarmini di a guerra Turing fù invitatu à u National Physical Laboratory (NPL, Laboratoriu Naziunali di [[Fisica]]) à [[Londra]] par disignà u mudeddu di un [[urdinatori]]. U so rapportu chì prupunia l'Automatic Computing Engine (ACE, Motore par u Calculu Automatico) fù prisintatu di marzu 1946, ma ebbi schersu successu par via di l'alti costi privisti. Bisogna inoltri sottulinià ch'è l'attività di Alan Turing in u gruppu di Bletchley Park fù cuparta da u sicretu più assulutu. Finita a guerra u guvernu inglesu imposi à tutti quiddi chì aviani travagliatu à a dicrittazioni, rializendu macchini è sistemi par viulà i codici crittugrafichi [[Germania|tedeschi]], [[Giappone|giappunesi]] è [[Italia|taliani]], a difesa di parlà o, sempri peghju, di scriva di qualsiasi argumentu trattatu in quiddu periodu. Tali "silenziu" dunqua impidì ch'è Turing, com'è altri so culleghi ancu menu famosi, ricivissi i ricunniscimenti in campu [[scienze di a Terra|scentificu]] ch'è in altru duminiu li sariani stati ampiamenti è publicamenti ricunnisciuti. Dati è infurmazioni annantu à sti attività cumincetini à essa publicati, dopu à autorisazioni di i [[Regnu Unitu|sirvizii sicreti inglesi]], solu in u 1974, quandu Turing è molti altri so culleghi in a dicrittazioni erani dighjà defunti da [[tempu]]. ==Una ricustruzzioni di a macchina Bomba== Par l'annu accademicu 1947/48 turrò à Cambridge è spustò i so intaressi versu a neurulugia è a [[fisiulugia]]. Fù in stu periodu ch'eddu principiò à splurà a rilazioni trà l'[[urdinatori]] è a natura. Ebbi ancu intaressi fora di u duminiu accademicu: divintò membru di u Walton Athletic Club è vinsi parechji cumpetizioni di corsa nantu à i trè è deci migli. Righjunsi inoltri ottimi liveddi in a Maratona, currendu incù un record parsunali di 2 ori 46 minuti è 11 sicondi (u vincidori di a XIV Olimpiadi in u 1948 vinsi incù un tempu infiriori di soli 11 minuti). In u 1950 scrissi un articulu da u titulu ''Computing machinery and intelligence'' annantu à a rivista ''Mind'' in u quali discrivia quiddu chì divintarà notu com'è u test di Turing. Infatti era di l'idea ch'eddu si pudia righjunghja un'intellighjenza daveru artificiali siguendu i schemi di u ciarbeddu [[omu|umanu]]: annantu à st' articulu si basa bona parti di i studii successivi annantu à l'[[intellighjenza artificiali]]. L'annu siguenti fù elettu Membru di a Royal Society di [[Londra]]. Si tramutò à l'[[Università]] di Manchester, induva travagliò à a rialisazioni di u Manchester Automatica Digital Machine (MADAM). Cunvintu ch'è prima di l'annu 2000 sariani stati criati macchini in gradu di riplicà a menti [[omu|umana]], travagliò ardintamenti criendu alguritmi è prugrammi par u MADAM, participò à a ridazzioni di u manuali uparativu è ni divintò unu di i principali binifiziarii. In u 1952 sviluppò un approcciu [[matematicu]] à l'embriulugia. U 31 [[marzu]] di u stessu annu fù arristatu par omusissualità è cunduttu in ghjudiziu, induva à so difesa dissi simpliciamenti ch'è "... ùn risultava nienti di mali in i so azzioni". Sicondu parechji fonti Turing avaristi dinunciatu par furtu un amicu ospiti in casa soia è ammissu u so probbiu uriintamentu sissuali in risposta à i dumandi prissanti di a pulizza. In quiddu periodu si dibattia in u parlamentu [[Gran Britagna|britannicu]] l'abrugazioni di u dilittu di omusissualità è quissa prubabilamenti avaristi induttu Turing à un cumpurtamentu imprudenti. A pena inflitta fù sivirissima: fù sottupostu à a castrazioni [[chimica]], chì u resi imputenti è l'incausò u sviluppu di u senu; parechji di i mutivi chì prubabilamenti u cundussini, da quì à pocu, à u suicidiu. Sicondu altri Turing saristi statu induttu à u suicidiu da i stessi sirvizii di intelligence [[Inghilterra|inglesi]]. In u 1954 Alan Turing murì inghjirendu una mela avvilanata incù u [[cianuru]] di [[putassiu]], in tonu cù u so probbiu carattaru eccintricu è pigliendu spuntu da a fola di [[Biancanevi]] chì da eddu era apprizziata finu da criaturu. A mamma sustensi ch'è u figliolu, incù i dita brutti par via di calchì sperimentu [[chimicu]], avissi inghjiritu par arrori a dosa fatali di [[vilenu]]; ma u virdittu ufficiali parlò senza incirtezzi di suicidiu: "Causa di u decessu: cianuru di putassiu autuamministratu in un mumentu di disequilibriu mintali". ==Scusi tardivi== Dopu tanti anni da u suicidiu di Turing, ampiamenti spiighevuli incù u trattamentu parsicutoriu ad eddu risirvatu, sulamenti u 10 [[sittembri]] [[2009]] ci hè stata una dichjarazioni di scusi ufficiali da parti di u guvernu di u [[Regnu Unitu]], furmulata da u primu ministru Gordon Brown, è solu dopu una pitizioni è una campagna [[Internet]]. Brown hà ricunnisciutu ch'è Alan Turing fù ughjettu di un trattamentu umufobicu: "Par quiddi frà no chì sò nati dopu u 1945, in un'[[Auropa]] unita, dimucratica è in paci, hè difficiuli imaginà ch'è u nosciu [[cuntinenti]] fù un [[tempu]] [[tiatru]] di u mumentu più bughju di l'[[omu|umanità]]. Hè difficiuli creda ch'è in tempi sempri à a purtata di a mimoria di chi hè sempri vivu oghji, a ghjenti pudissi essa cusì cunsumata da l'odiu - da l'antisemitisimu, da l'omufubia, da a xenufobia è da altri prighjudizii assassini - da fà sì ch'è i camari à gasu è i crimatorii divintessini parti di u paisaghju [[Auropa|auropeu]] tantu quantu i gallarii d'arti è l'[[università]] è i sali da cuncertu chì aviani distintu a civiltà [[Europa|aurupea]] par seculi. [...] Cusì, par contu di u guvernu [[Gran Britagna|britannicu]], è di tutti quiddi chì viviani libari grazia à u travagliu di Alan, sò urgugliosu di dì: ci dispiaci, avaristi miritatu di megliu. " (Gordon Brown, in risposta à a pitizioni) [[File:Alan Turing.jpg|thumb|240px|right|Ritrattu in petra paisa di Turing à u Bletchley Park. Annantu à u fondu, inquatrata, una [[futugrafia]] di Turing à 39 anni]] In u [[2012]], cintinariu di a nascita di Turing, a Royal Mail hà didicatu un timbru à a so mimoria; hè, parò, solu lighjendu ni a scrizzioni ("Alan Turing 1912-1954 Mathematician and WWII code breaker") chì si pò ricuddà à l'idantità di u cummimuratu, datu ch'è u timbru ùn ni rapprisenta micca u voltu bensì mostra a macchina Bomba [[Gran Britagna|britannica]] di a quali Turing sviluppò u prugettu. Di [[ghjinnaghju]] [[2013]], impurtanti espunenti di u mondu [[Scienze di a Terra|scentificu]] internaziunali, trà u quali u [[premiu Nobel]] par a [[medicina]] Paul Nurse, u [[matematicu]] è [[astronomia|cusmolugu]] [[Stephen Hawking]], u [[matematicu]] Timothy Gowers, u prisidenti di u National Museum of Science, Douglas Gurr, l'[[astrunumia|astrunomu]] Martin Rees, mandoni una lettara aparta à u Prima Ministru [[Gran Britagna|britannicu]] [[David Cameron]], intitulata Pardon for Alan Turing, par sullicità a grazia postuma par Turing, appeddu pubblicatu da u Daily Telegraph. ==Alan Turing in a litteratura, in u tiatru, in u [[cinemà]] è in a [[musica]]== * Breaking the Code (1986), opara tiatrali di Hugh Whitemore * Breaking the Code (1996), film TV britannicu di [[Herbert Wise]] annantu à a vita di Alan Turing * Cryptonomicon (1999), rumanzu di [[Neal Stephenson]] * Enigma (1995), rumanzu di Robert Harris * Enigma (2001), film di [[Michael Apted]] inspiratu à a figura di Alan Turing è trattu da l'umonimu rumanzu di Robert Harris * Hacker, scentifichi è piunieri, Storia suciali di u [[Internet|ciberspaziu]] è di a cumunicazioni elettronica (2007). ==Da veda== * [[Matematica]] * [[Silicon Valley]] * [[macchina di Turing]] ==Fonti== 'Ss'articulu pruveni in parti o in tutalità da l'articulu currispundenti di a wikipedia taliana. ==Noti== <references/> [[Categoria:Matematichi britannichi]] [[Categoria:Informatichi britannichi]] [[Categoria:Crittografi]] [[Categoria:Nati in 1912]] [[Categoria:Morti in 1954]] [[Categoria:Biugrafia]] joo9u4xk3m591x9r8uhgy4b343t2xgb 406328 406327 2026-09-24T21:54:43Z Fausta Samaritani 15085 tolti link doppioni, fix, categorie 406328 wikitext text/x-wiki [[File:Alan Turing az 1930-as években.jpg|thumb|240px|right|Fotografia di Alan Tiring à sedici anni]] '''Alan Mathison Turing''' (* [[Londra]], [[23 di ghjugnu]] [[1912]]; † Wilmslow, [[7 di ghjugnu]] [[1954]]) hè statu un [[Matematica|matematicu]], [[Logica|logicu]] è crittugrafu [[Gran Britagna|britannicu]], cunsidaratu unu di i patri di l'[[infurmatica]] è unu di i più grandi matematichi di u [[XX sèculu]]. U so travagliu ebbi vasta influenza annantu à u sviluppu di l'infurmatica, grazia à a so furmalisazioni di i cuncetti di alguritmu è calculu midianti a [[macchina di Turing]], chì à so volta hà svoltu un rollu significativu in a criazioni di l'[[urdinatori]] mudernu. Par sti contribuzioni Turing hè di solitu cunsidaratu com'è u patri di a scenza infurmatica è di l'[[intellighjenza artificiali]], da eddu tiurizati dighjà in l'[[Anni 1930|anni trenta]] (quandu ùn era ancora statu criatu u prima veru urdinatori). Fù ancu unu di i più brillanti crittuanalisti chì uparavani in Inghilterra, duranti a siconda guerra mundiali, par dicifrà i missaghji scambiati da [[pulitica|diplumatichi]] è militari di i Putenzi di l'Assi. Duranti a [[Seconda Guerra Mondiale|Siconda Guerra Mundiali]] Turing travagliò infatti à Bletchley Park, u principali centru di crittuanalisa di u Regnu Unitu, induva cuncipì una seria di tecnichi par viulà i cifri [[Alimagna|tedeschi]], inclusu u metudu di a "Bomba", una macchina elettrumiccanica capaci di scudificà codici criati midianti a macchina "Enigma". Omusissuali, murì di suicidiu à soli 41 anni, prubabilamenti in seguitu à i parsicuzioni subiti da parti di l'autorità britannichi à causa di a so omusissualità. In u [[1952]] era statu infatti dichjaratu culpevuli di "gravi indicenza" par essa statu suspresu in rapporti sissuali incù un antru omu è cundannatu à a castrazioni [[chimica]]. In so onori a Association for Computing Machinery (ACM) hà criatu in u [[1966]] u Turing Award, massima ricunniscenza in u campu di l'infurmatica, di i sistemi intellighjenti è di l'intellighjenza artificiali. Solu un paghju d'anni fà l'Inghilterra l'hà didicatu una statua. Quidda, si trova in un parcu di [[Manchester]], u rapprisenta mentri hà una mela in mani. Anni dopu, in a [[Silicon Valley]] [[California|califurniana]], surghjarà una famosa cumpagnia custruttrici di urdinatori vidata da [[Steve Jobs]], "Apple", u simbulu di a quali sarà una mela mursicata è una di i tiurii hè ch'eddu era probbiu in onori di Alan Turing. ==Infanzia è ghjuvantù== [[File:Alan Turing az 1930-as években.jpg|thumb|240px|Alan Turing ghjovanu]] Turing fù cuncipitu in [[India]], duranti unu di i friquenti viaghji di u so babbu, Julius Mathison Turing, membru di l'Indian Civil Service. Sii Julius sii a so [[moglia]], Ethel Sara Stoney, mamma di u futuru Alan Turing, dicisini puri ch'è u chjucu duvissi nascia annantu à a terra inglesa. Vultoni dunqua à [[Londra]] induva u 23 di [[ghjugnu]] 1912 nascì Alan Mathison Turing. Dighjà finu da a più tennara ità Turing deti segnu di a ginialità chì in l'anni futuri u rindarà famosu in tuttu u mondu, accademicu o nò. Eppuri à seguitu di a so enorma passioni par i materii [[Scienze di a Terra|scentifichi]] divintò mal' vistu da i [[università|prufissori]] di u St. Michael, a so prima scola, i quali aviani sempri postu più enfasi à i studii classichi. Duranti i primi anni di scola ebbi cusì grossi difficultà, uttinendu u diploma à stantu. Pocu passiunatu pà u [[latinu]] è pà a [[riligione cristiana|riligioni]], prifiria [[littiratura|litturi]] riguardanti a tiuria di a rilatività, i [[astrunumia|calculi astrunomichi]], a chimica o u ghjocu di i scacchi. In u [[1931]] fù ammissu à u King's College di l'Università di Cambridge, induva fù addevu di [[Ludwig Wittgenstein]] è induva apprufunditi i so studii annantu à a miccanica quantistica, a logica è a tiuria di a prubabilità (dimustrò siparatamenti u tiurema di u limitu cintrali, dighjà dimustratu in u [[1922]] da u matematicu Lindeberg). In u [[1934]] si laureò incù u massimu di i voti è in u [[1936]] vinsi u premiu Smith (ricunniscimentu chì era assignatu à i dui migliori studianti ricircadori in [[Fisica]] è [[Matematica]] di l'[[Università di Cambridge]]). In u stessu annu si tramutò à a Princeton University, induva studiò par dui anni, uttinendu infini un Ph.D. In quist'anni pubblicò l'articulu "On computable Number, with an application to the Entscheidungsproblem" induva discrivia, par a prima volta, quidda chì sarà dopu difinita com'è a [[macchina di Turing]]. In u [[1940]], à l'ità di soli 28 anni, hè dighjà à capu di u gruppu di ricircadori impignati in a dicrittazioni di i macchini usati da a marina tedesca, com'è "Enigma". ==U travagliu com'è crittugrafu== [[File:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|right|240px|Alan Turing Memorial à Sackville Park à Manchester]] Duranti a siconda guerra mundiali, Turing missi i so capacità matematichi à u sirviziu di u Department of Communications inglesu, par dicifrà i codici usati in i cumunicazioni tedeschi, criptati par via di u cusiddittu sistemu "Enigma" (cuncipitu da Arthur Scherbius). Incù l'intrata in guerra di l'Inghilterra Turing fù "arrullatu" in u gruppu di crittugrafi chì si erani stabiliti à Bletchley Park è incù i so cumpagni travagliò stabilamenti, par tutta a durata di a guerra, à a dicrittazioni, sviluppendu i ricerchi ghjà svolti da l'Ufficiu Cifra pulaccu incù a macchina "Bomba", prugittata in [[Polonia]] da [[Marian Rejewski]] in u [[1932]] è ultimata in u [[1938]]. Basendu si annantu à tali spirienzi Turing rializò una nova virsioni, moltu più efficaci, di a bomba di Rejewski. Fù annantu à u cuncettu di macchina di Turing ch'è in u [[1942]] u matematicu di Bletchley Park, Max Newman cuncipì una macchina chjamata "Colossus" (luntana pricursori di l'urdinatori) chì dicifrava in modu viloci è efficienti i codici tedeschi criati incù a cifratrici Lorenz SZ40/42, parfiziunamentu di a cifratrici "Enigma". À u tarmini di a guerra Turing fù invitatu à u National Physical Laboratory (NPL, Laboratoriu Naziunali di Fisica) à [[Londra]] par disignà u mudeddu di un urdinatori. U so rapportu chì prupunia l'Automatic Computing Engine (ACE, Motore par u Calculu Automatico) fù prisintatu di marzu [[1946]], ma ebbi schersu successu par via di l'alti costi privisti. Bisogna inoltri sottulinià ch'è l'attività di Alan Turing in u gruppu di Bletchley Park fù cuparta da u sicretu più assulutu. Finita a guerra, u guvernu inglesu imposi à tutti quiddi chì aviani travagliatu à a dicrittazioni, rializendu macchini è sistemi par viulà i codici crittugrafichi tedeschi, [[Giappone|giappunesi]] è [[Italia|taliani]], a difesa di parlà o, sempri peghju, di scriva di qualsiasi argumentu trattatu in quiddu periodu. Tali "silenziu" dunqua impidì ch'è Turing, com'è altri so culleghi ancu menu famosi, ricivissi i ricunniscimenti in campu [[scienze di a Terra|scentificu]], ch'è in altru duminiu li sariani stati ampiamenti è publicamenti ricunnisciuti. Dati è infurmazioni annantu à sti attività cumincetini à essa publicati, dopu à autorisazioni di i sirvizii sicreti inglesi, solu in u [[1974]], quandu Turing è molti altri so culleghi in a dicrittazioni erani dighjà defunti da [[tempu]]. ==Una ricustruzzioni di a macchina "Bomba"== Par l'annu accademicu [[1947]]/[[1948]] turrò à Cambridge è spustò i so intaressi versu a [[neurulugia]] è a [[fisiulugia]]. Fù in stu periodu ch'eddu principiò à splurà a rilazioni trà l'urdinatori è a [[natura]]. Ebbi ancu intaressi fora di u duminiu accademicu: divintò membru di u Walton Athletic Club è vinsi parechji cumpetizioni di corsa nantu à i trè è deci migli. Righjunsi inoltri ottimi liveddi in a Maratona, currendu incù un record parsunali di 2 ori 46 minuti è 11 sicondi (u vincidori di a XIV Olimpiadi in u 1948 vinsi incù un tempu infiriori di soli 11 minuti). In u [[1950]] scrissi un articulu da u titulu ''Computing machinery and intelligence'' annantu à a rivista ''Mind'' in u quali discrivia quiddu chì divintarà notu com'è u test di Turing. Infatti era di l'idea ch'eddu si pudia righjunghja un'intellighjenza daveru artificiali, siguendu i schemi di u ciarbeddu [[Homo sapiens|umanu]]: annantu à st'articulu si basa bona parti di i studii successivi annantu à l'intellighjenza artificiali. L'annu siguenti fù elettu Membru di a Royal Society di Londra. Si tramutò à l'[[Università]] di Manchester, induva travagliò à a rialisazioni di u Manchester Automatica Digital Machine (MADAM). Cunvintu ch'è prima di l'annu [[2000]] sariani stati criati macchini in gradu di riplicà a menti umana, travagliò ardintamenti criendu alguritmi è prugrammi par u MADAM, participò à a ridazzioni di u manuali uparativu è ni divintò unu di i principali binifiziarii. In u 1952 sviluppò un approcciu matematic à l'[[embriulugia]]. U [[31 di marzu]] di u stessu annu fù arristatu par omusissualità è cunduttu in ghjudiziu, induva à so difesa dissi simpliciamenti ch'è "... ùn risultava nienti di mali in i so azzioni". Sicondu parechji fonti Turing avaristi dinunciatu par furtu un amicu ospiti in casa soia è ammissu u so probbiu uriintamentu sissuali in risposta à i dumandi prissanti di a pulizza. In quiddu periodu si dibattia in u parlamentu britannicu l'abrugazioni di u dilittu di omusissualità è quissa prubabilamenti avaristi induttu Turing à un cumpurtamentu imprudenti. A pena inflitta fù sivirissima: fù sottupostu à a castrazioni chimica, chì u resi imputenti è l'incausò u sviluppu di u senu; parechji di i mutivi chì prubabilamenti u cundussini, da quì à pocu, à u suicidiu. Sicondu altri Turing saristi statu induttu à u suicidiu da i stessi sirvizii di intelligence inglesi. In u 1954 Alan Turing murì inghjirendu una mela avvilanata incù u [[cianuru]] di [[putassiu]], in tonu cù u so probbiu carattaru eccintricu è pigliendu spuntu da a fola di [[Biancanevi]] chì da eddu era apprizziata finu da criaturu. A mamma sustensi ch'è u figliolu, incù i dita brutti par via di calchì sperimentu chimicu, avissi inghjiritu par arrori a dosa fatali di [[vilenu]]; ma u virdittu ufficiali parlò senza incirtezzi di suicidiu: "Causa di u decessu: cianuru di putassiu autuamministratu in un mumentu di disequilibriu mintali". ==Scusi tardivi== Dopu tanti anni da u suicidiu di Turing, ampiamenti spiighevuli incù u trattamentu parsicutoriu ad eddu risirvatu, sulamenti u [[10 di settembre|10 sittembri]] [[2009]] ci hè stata una dichjarazioni di scusi ufficiali da parti di u guvernu di u Regnu Unitu, furmulata da u primu ministru Gordon Brown, è solu dopu una pitizioni è una campagna [[Internet]]. Brown hà ricunnisciutu ch'è Alan Turing fù ughjettu di un trattamentu umufobicu: "Par quiddi frà no chì sò nati dopu u 1945, in un'[[Auropa]] unita, dimucratica è in paci, hè difficiuli imaginà ch'è u nosciu [[cuntinenti]] fù un [[tempu]] [[Teatro|tiatru]] di u mumentu più bughju di l'umanità. Hè difficiuli creda ch'è in tempi sempri à a purtata di a mimoria di chi hè sempri vivu oghji, a ghjenti pudissi essa cusì cunsumata da l'odiu - da l'antisemitisimu, da l'omufubia, da a xenufobia è da altri prighjudizii assassini - da fà sì ch'è i camari à gasu è i crimatorii divintessini parti di u paisaghju auropeu, tantu quantu i gallarii d'arti è l'università è i sali da cuncertu chì aviani distintu a civiltà aurupea par sèculi. [...] Cusì, par contu di u guvernu britannicu, è di tutti quiddi chì viviani libari grazia à u travagliu di Alan, sò urgugliosu di dì: "ci dispiaci, avaristi miritatu di megliu". (Gordon Brown, in risposta à a pitizioni). [[File:Alan Turing.jpg|thumb|240px|right|Ritrattu in petra paisa di Turing à u Bletchley Park. Annantu à u fondu, inquatrata, una [[futugrafia]] di Turing à 39 anni]] In u [[2012]], cintinariu di a nascita di Turing, a Royal Mail hà didicatu un timbru à a so mimoria; hè, parò, solu lighjendu ni a scrizzioni ("Alan Turing 1912-1954 Mathematician and WWII code breaker") chì si pò ricuddà à l'idantità di u cummimuratu, datu ch'è u timbru ùn ni rapprisenta micca u voltu bensì mostra a macchina "Bomba" britannica, di a quali Turing sviluppò u prugettu. Di [[ghjinnaghju]] [[2013]], impurtanti espunenti di u mondu scentificu internaziunali, trà u quali u [[premiu Nobel]] par a [[medicina]] Paul Nurse, u matematicu è [[astronomia|cusmolugu]] [[Stephen Hawking]], u matematicu Timothy Gowers, u prisidenti di u National Museum of Science, Douglas Gurr, l'astrunomu Martin Rees, mandoni una lettara aparta à u Prima Ministru britannicu [[David Cameron]], intitulata ''Pardon for Alan Turing'', par sullicità a grazia postuma par Turing, appeddu pubblicatu da u [[Daily Telegraph]]. ==Alan Turing in a [[litteratura]], in u tiatru, in u [[cinemà]] è in a [[musica]]== * ''Breaking the Code'' ([[1986]]), opara tiatrali di Hugh Whitemore. * ''Breaking the Code'' ([[1996]]), film TV britannicu di [[Herbert Wise]] annantu à a vita di Alan Turing. * ''Cryptonomicon'' ([[1999]]), rumanzu di [[Neal Stephenson]]. * ''Enigma'' ([[1995]]), rumanzu di Robert Harris. * ''Enigma'' ([[2001]]), film di [[Michael Apted]] inspiratu à a figura di Alan Turing è trattu da l'umonimu rumanzu di Robert Harris. * ''Hacker, scentifichi è piunieri, Storia suciali di u [[Internet|ciberspaziu]] è di a cumunicazioni elettronica'' ([[2007]]). ==Fonti== 'Ss'articulu pruveni in parti o in tutalità da l'articulu currispundenti di a wikipedia taliana. ==Noti== <references/> [[Categoria:Matematicu|Turing, Alan]] [[Categoria:Informaticu|Turing, Alan]] [[Categoria:Crittografu|Turing, Alan]] [[Categoria:Nati in 1912|Turing, Alan]] [[Categoria:Morti in 1954|Turing, Alan]] [[Categoria:Biugrafia|Turing, Alan]] [[Categoria:Britannicu||Turing, Alan]] dnqibqnppkl6d2nb7yqpf134nv2bf9q Arrigu Fermi 0 20159 406338 375903 2026-09-25T10:35:03Z Fausta Samaritani 15085 categuria 406338 wikitext text/x-wiki [[File:Enrico Fermi 1943-49.jpg|thumb|250px|right|Arrigu Fermi à l'età di 40 anni.]] '''Arrigu Fermi''', ([[Roma]], [[29 di settembre]] [[1901]] - [[Chicago]], [[28 di nuvembri]] [[1954]]), hè statu un [[fisicu]] è [[accademicu]] [[Italia|talianu]] naturalizatu citadinu di i [[Stati Uniti d'America]]. == Biugrafia == {{DEFAULTSORT:Fermi, Arrigu}} [[Categoria:Fìsicu]] [[Categoria:Talianu]] [[Categoria:Americanu]] [[Categoria:Biugrafia]] [[Categoria:Morti in 1954]] pyzln1yqoqq3z2psxbmrz6wtdtqoi95 Robert Doisneau 0 22044 406337 376908 2026-09-25T10:27:31Z Fausta Samaritani 15085 link, categoria 406337 wikitext text/x-wiki [[File:Robert Doisneau photographed by Bracha L. Ettinger in his studio in Montrouge, 1992.jpg|right|thumb|300px|Robert Doisneau]] '''Robert Doisneau''', natu u [[14 d'aprile]] [[1912]] in Gentilly è mortu l'[[1u d'aprile]] [[1994]] in Montrouge, hè statu un [[Fotografia|fotografu]] [[Francia|francese]], trà i più pupulari dopu a guerra. Era, à fiancu à Willy Ronis, Édouard Boubat, Izis, Émile Savitry è Albert Monier, unu di i principali riprisentanti di u currente di a [[fotografia]] umanista francese. == Biugrafia == Robert Doisneau hè natu in u sudu di a periferia parigina in una famiglia burghese. Hà studiatu Arti Grafiche à a Scola Estienne è si hè diplomatu cum'è incisore è litografu in u [[1929]]. Un annu dopu, s'unì à l'Atelier Ullmann cum'è fotografu publicitariu. In u [[1931]], Robert Doisneau scontra à Pierrette Chaumaison cun quale si maritò trè anni dopu; Ddu stessu annu, diventa l'operatore di André Vigneau cù quale scopre a "Nova Objettività" Fotugrafica. In u [[1932]], vende u so primu raportu fotograficu, chì hè statu trasmessu in l'''Excelsior''. In u [[1934]], u fabricatore di veiculi [[Renault]] di Boulogne-Billancourt, l'hà assuntu cum'è fotografu industriale, ma, per via di i so ritardi successivi (è dopu avè, per contu soiu, pruvatu à falsificà e so carte di [[tempu]]), hè statu licenziatu cinque anni dopu, in u [[1939]]. Avà disoccupatu, Doisneau prova à diventà un fotografu è illustratore freelance. Avia da esse unu di i più prolifici contributori à a rivista artistica è literaria ''Le Point'', fundata in u [[1936]] da Pierre Betz è l'editore d'arte Pierre Braun, per a quale pruduce i so primi ritratti di [[Pablo Picasso|Picasso]], Braque è [[Paul Léautaud]]. Pocu prima di l'iniziu di a [[Seconda Guerra Mondiale|Siconda Guerra Mundiale]], hà scontru Charles Rado, fundatore di l'agenzia Rapho. U so primu raportu, nantu à a canoa in Dordogna, hè statu interruttu da a dichjarazione di guerra è da a mubilizazione generale. Dopu à a Siconda Guerra Mundiale, Robert Doisneau hè diventatu un fotografu freelance, unendu ufficialmente l'agenzia di fotografia Rapho in u [[1946]]. Dopu hà cuminciatu à pruduce è realizà numerosi raporti fotografichi nantu à temi assai diversi : nutizie parigine, Parigi pupulare, sughjetti in pruvincia o à l'estranu (URSS, [[Stati Uniti]], [[Jugoslavia]], ecc.). Alcuni di i so raporti appareranu in riviste cum'è ''Life'', ''Paris Match'', ''Réalités'', ''Point de vue'', ''Regards'', etc. In u [[1947]], Robert Doisneau si unisce à u ''Groupe des XV'', à fiancu à René-Jacques, Willy Ronis è Pierre Jahan. U listessu annu, hà scontru Robert Giraud, à u antiquariu Romi, era allora u principiu di una longa amicizia è di una cullaburazione fruttuosa. Doisneau publicherà una trentina di album, frà i quali ''La Banlieue de Paris'' (Seghers, [[1949]]), cù testi di Blaise Cendrars. Hà travagliatu per ''Vogue'' da u [[1948]] à u [[1953]] cum'è cullaburatore permanente. Hè ancu un amicu di Jacques Yonnet è e so fotografie illustranu i so famosi ''Incantesimi in Parigi'' (Denoël, 1954) chì diventanu ''La ville des maléfices'' (Biblio). U so talentu di fotografu hè statu premiatu in varie occasioni: u ''Premiu Kodak'' in u 1947, u ''Premiu Niépce'' in u [[1956]]. In u [[1960]], Doisneau hà muntatu una mostra à u Museum of Contemporary Art di [[Chicago]]. In u [[1975]], hè statu l'invitatu d'onore à u festival ''Rencontres d'Arles'' (Francia). Una mostra hè dedicata à ellu. Riceverà altri premii per u so travagliu: u premiu di u libru di i ''Rencontres d'Arles'' per ''L'Enfant et la Colombe'' ([[1979]]) è per ''Three seconds of eternity'' in [[1980]], à Contrejour, u ''Grand Premiu Naziunale per a fotografia'' in [[1983]] è u ''Premiu Balzac'' in u [[1986]]. In u 1986, u festival ''Rencontres d'Arles'' presenta una mostra intitulata ''De Vogue à Femmes, Robert Doisneau''. In u [[1992]], Doisneau presenta una retrospettiva in ''Modern Art Oxford''. Questa serà l'ultima mostra di e so opere urganizata durante a so vita. In u [[1994]], u festival ''Rencontres d'Arles'' hà presentatu ''Omaggiu à Robert Doisneau''. A so moglia Pierrette hè morta in u [[1993]], mentre soffre di Parkinson è [[Alzheimer]]. Robert Doisneau hè mortu sei mesi dopu, u 1u aprile 1994, in Montrouge. Hè intarratu in Raizeux vicinu à Rambouillet, accantu à a moglia. Era un espertu in l'arti di l'usu di un treppiede. == Stile == Robert Doisneau hè unu di i fotografi francesi i più cunnisciuti à l'esternu, soprattuttu grazia à e fotografie cum'è ''Le Baiser de l'Hotel de Ville''. E so numerose fotografie in biancu è neru di e strette di [[Parighji|Parigi]] dopu à a guerra è di e so periferie è e foto di sculari l'anu fattu famosu. Doisneau hè "un passante paziente" chì mantene sempre una certa distanza da i so sughjetti. Feghja l'anecdota, a piccula storia. E so fotografie sò spessu impregnate di umore ma dinò di nustalgia, d'ironia è di tenerezza. Robert Doisneau hà travagliatu in Parigi, i so periferi è i so abitanti, catturendu ogni mumentu di a so vita: artigiani, bistrot, vagabondi, zitelli di strada, ghjongleri, ecc. L'amanti sò riprisentati in ''Amoureux aux oranges, rue Mazarine''. Durante guasi mezu seculu, hà arregistratu millaie di ritratti di a ghjente cumuna di Parigi. [[Categoria:Fotògrafu]] [[Categoria:Francesu]] {{DEFAULTSORT:Doisneau, Robert}} [[Categoria:Biugrafia]] [[Categoria:Nati in 1912]] 1ueuw6f9zpamp6c7uzn0i0ezkdohevg Jackson Pollock 0 23317 406336 398476 2026-09-25T10:15:59Z Fausta Samaritani 15085 categuria 406336 wikitext text/x-wiki {{c-supranu}} [[File:Jackson Pollock (cropped).jpg|thumb|200px|Jackson Pollock in a so ghjuventù]] '''Jackson Pollock''' ([[28 di ghjennaghju]] [[1912]] - [[11 d'aostu]] [[1956]]) hè statu un pittore [[Stati Uniti d'America|americanu]] è una figura maiò in u muvimentu espressionista astrattu. == Biugrafia == [[Categoria:Pittore|Pollock, Jackson]] [[Categoria:Americanu|Pollock, Jackson]] [[Categoria:Biugrafia|Pollock, Jackson]] [[Categoria:Nati in 1912|Pollock, Jackson]] dt2ha0qrye56p0hlajm6qogtlkfgear Washingtonia filifera 0 24926 406321 390440 2026-09-24T14:10:42Z Fausta Samaritani 15085 link 406321 wikitext text/x-wiki {| align="right" rules="all" cellpadding="3" cellspacing="0" border="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; background-color: #BFFFC0" ! colspan="3" style="#BFFFC0" | {| style="background:#BFFFC0" align="center" width="100%" | padding=0px| ! style="background:#BFFFC0" width="100%" |<span font-size:large;">'''U palmu di California'''</span> | padding=0px| |} |----- | colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:Palm_Canyon_1.jpg|250px]] |----- ! colspan=2 align="center" cellpadding="0" | <span style="color:black; font-size:x-small;">Washingtonia filifera</span> |----- ! colspan=2 bgcolor="#BFFFC0" | Classifica scentifica |----- | Regnu | [[Plantae]] |----- | Classa | [[Lycopodiopsida]] |----- | Divisione | [[Tracheophyta]] |----- | Sottudivisione | [[Spermatophytes]] |----- | Ordine | [[Arecales]] |----- | Famiglia | [[Arecaceae]] |----- | Generu | [[Washingtonia]] |----- | align="center" bgcolor="#BFFFC0" colspan="2" | Nome binuminale |----- | align="center" colspan="2" | ''Washingtonia filifera''<br /><span style="color:black; font-size:x-small;">(Lindl.) H.Wendl., 1789</span> |----- | align="center" colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:Washingtonia_filifera_1.jpg|250px]] |----- |} U '''palmu di California''' (''Washingtonia filifera'') hè una spezia di pianta chì face parte di a famiglia di l'[[Arecaceae]]. ==Descrizzione== U palmu di California hè una spezia di palmu originaria di u punente di l'[[America]] suprana. Appartene à a famiglia di l'Arecaceaea. Hè un palmu di taglia media à grande, pudendu aghjunghje un'altezza da 15 à 25 metri. Pussede un fustu robustu è drittu, cupertu à fibre brune chì li danu un aspettu filamentosu. E casce sò à forma di sparaventulu, d'un verde vivu, è ponu misurà insin'à 2 metri di longu. I fiori sò chjuchi è bianchi, ragruppati in gaspe pendente. ==Ripartizione== U palmu di California hè endemicu di certe rigione da punente di i [[Stati Uniti]], in particulare di a [[California]], di l'[[Arizona]] è [[Nevada]]. Cresce per u più in e zone aride è meze aride, u longu di ii corsi d'acqua è in l'oase. Omu u trova ancu in i parchi è in i giardini, induv'ellu hè à spessu piantatu per u so aspettu ornamentale. ==Biolugia== U palmu di California hè bellu adattu à e cundizione aride è pò sopravvive in e terre povere in nutrimenti. Hè capace à resiste à timperature elevate è à i longhe periodi di sicchina. E casce di u palmu di California sò ricuperte d'una cera prutettrice chì riduce a perdita d'[[acqua]] in evapurazione. Si riproduce in impullinazione cruciata, grazia à l'insetti tali l'[[ape]] chì trasportanu l'amacu da un fiore à l'altru. ==Tassonumia== U palmu di California hè qualchì volta cunsideratu cum'è una sottuspezia di u ''Washingtonia robusta'', un antru palmu originariu di u [[Messicu]]. Eppuru, i studii ricente anu mustratu differenze genetiche significative trà e duie spezie, ghjustifichendu a so classifica spiccata. ==Cunsirvazione== U palmu di California hè cunsideratu cum'è una spezia di preoccupazione minore sient'è l'Unione internaziunale per a cunsirvazione di a natura (UICN). Bench'ellu sia largamente spartu in a so area di ripartizione naturale, certe pupulazione sò minacciate da a distruzzione di u so ambiente, duvuta à l'urbanisazione è à l'agricultura intensiva. E misure di cunsirvazione sò messe in ballu per pruteghje 'sse pupulazione, in particulare a criazione di riserve naturale è a sensibilisazione di u publicu à l'impurtanza di prisirvà 'ssa spezia emblematica di u punente americanu. ==Riferimenti== * Jeanmonod D. & Gamisans J. (2013) ''Flora Corsica'' (2 ed), Edisud. ==Note== <references /> ==Altri prugetti== * [[File:Commons-logo.svg|20px|link=]] [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Washingtonia_filifera ''Washingtonia filifera''] annantu à [https://commons.wikimedia.org Wikimedia Commons]. [[Categoria:Arecaceae]] [[Categoria:Flora di Corsica]] 7zln9hb4gbtc5zyjz8z6sa3p8w1c5ng Agricultura 0 26249 406326 401221 2026-09-24T16:00:27Z Articulivitali 28749 406326 wikitext text/x-wiki [[File:Bratoszewice zaorane pole.jpg|thumb|250px|right|Agricultura]] L'agricultura hè l'attività umana chì cunsiste à cultivà e [[pianta|piante]] è e spezie vegetale, fatta da l'agricultori. U so scopu principale hè di ottene prudutti da e piante, soprattuttu per l'[[alimentazione]]. In [[economia]], l'agricultura face parte di u [[settore primariu]]. Tradiziunalmente, l'agricultura cumprende a pruduzzione di risorze vegetale per l'alimentazione, sia direttamente sia indirettamente per via di l'[[allevamentu]]. À livellu scientificu è ghjuridicu, cumprende ancu a cultivazione di e piante, l'allevamentu d'animali è u sfruttamentu di e fureste. == Storia == [[File:Wheat field.jpg|thumb|Un campu di granu, esempiu d'agricultura]] L'agricultura hè nata circa 10 000 anni fà, à a fine di l'ultima glaciazione, in parechje regione di u mondu. Prima, l'omu era cacciadore è cuglidore. L'intruduzione di l'agricultura hà purtatu à cumunità sedentarie, paesi è cità. In u [[Medievu]], l'arabi ani purtatu in [[Europa]] piante nove cum'è u risu, u cutone è l'agrumi. Dopu a scuperta di l'[[America]] sò ghjunti u granone, u pomu, a pumata è parechje altre. == Oghje == L'agricultura moderna si basa sempre di più nantu à a [[meccanizazione]], i [[fertilizanti]] è l'[[ingenieria genetica]]. Esiste ancu l'agricultura biologica è rigenerativa. In parechji paesi, l'agricultura ferma una fonte principale di [[sussistenza]]. [[Categoria:Agricultura]] ==Note== <references/> 2972nuikd87azrqhcw5j20932lvm4w8 1475 0 27619 406324 406256 2026-09-24T14:25:22Z Fausta Samaritani 15085 file 406324 wikitext text/x-wiki U '''1475''' (in [[nùmeri rumani]] MCDLXXV) hè un [[annu]] di u XV sèculu. {{Annu|XIV sèculu|XV sèculu|XVI sèculu|1450|1460|1470|1480|1490|1471|1472|1473|1474|1475|1476|1477|1478|1479}} [[File:Agnolo e bartolomeo degli erri, polittico di san pietro martire, 1460-90 ca., da s. domenico a modena, 02.jpg|thumb|200px|right|[[Agnolo degli Erri]], ''Politticu di San Petru martire'') [[1460]]-[[1490]] ca.]] == Eventi == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1475[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1475] [[Categoria:Anni di u XV seculu|#]] {{c-supranu}} gg4b42vwt4u45qvtlbah4jiw8ch4tw1 1476 0 27620 406325 406257 2026-09-24T14:32:10Z Fausta Samaritani 15085 file 406325 wikitext text/x-wiki U '''1476''' (in [[nùmeri rumani]] MCDLXXVI) hè un [[annu]] di u XV sèculu. [[Annata bisesta]]. {{Annu|XIV sèculu|XV sèculu|XVI sèculu|1450|1460|1470|1480|1490|1472|1473|1474|1475|1476|1477|1478|1479|1480}} [[File:Botticelli Adorazione dei magi.jpg|thumb|300px|right|[[Lisandru Botticelli]], ''L'adorazione di i Magj'']] == Eventi == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1476 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1476] [[Categoria:Anni di u XV seculu|#]] {{c-supranu}} rc8tbn4jn0nna10lbennd6b0gi2gi2g Utente:Spencer Marcu 2 27635 406313 2026-09-24T13:27:57Z Within The Offing 28008 Spencer Marcu 406313 wikitext text/x-wiki [[Spencer Marcu]] <ref group="American singer-songwriter">[[Spencer Marcu]]</ref> l98lif8tqwzvo70wfhpx7nq4i159sus 406314 406313 2026-09-24T13:31:24Z Within The Offing 28008 Spencer Marcu 406314 wikitext text/x-wiki [[Spencer Marcu]] <ref group="American singer-songwriter">[[Spencer Marcu]]</ref> Spencer Marcu<ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref> is an American singer-songwriter<ref group="Spencer Marcu">American singer-[[American singer-songwriter|American singer-songwriter Spencer Marcu]]</ref> ld9mrl1jzi59dme0mwdh8p298f3silr Categoria:Homobasidiomycetes 14 27636 406315 2026-09-24T13:44:59Z Ciaurlec 2404 creata 406315 wikitext text/x-wiki . [[Categoria:Fungi]] ml0bylttuxs8ic35ri58wsoizo1s4jk Anni 1550 0 27637 406329 2026-09-25T09:50:13Z Fausta Samaritani 15085 anni 1550 406329 wikitext text/x-wiki {| style="width:100%;background-color:none;" |- ! align="left" | Sèculi: | align="center" | [[XV sèculu]] · '''[[XVI sèculu]]''' · [[XVII sèculu]] |- ! align="left" | Decenni: | align="center" | [[Anni 1540]] · '''[[Anni 1550]]''' · [[Anni 1560]] |- ! align="left" | Anni: | align="center" | ([[1551]] · [[1552]] · [[1553]] · [[1554]] · [[1555]] · [[1556]] · [[1557]] · [[1558]] · [[1559]] · [[1560]]) |} [[File:Kronborg - Gobelin Rhinozerus.jpg|thumb|350px|center|Tappezzeria [[Gobelin]] cù rinoceronte, ca. 1550]] == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> Maderno Carlo Ritratto.jpg|<small>[[Carlu Maderno]] (Capolago, 1556 - [[Roma]], [[30 di ghjennaghju]] [[1629]])</small> </gallery> == Morte == <gallery> Sebastiano del piombo, ritratto di andrea doria, 1526, 03.JPG|<small>[[Andrea Doria]] ([[Oneglia]], [[30 nuvembri]] [[1466]] - [[Genova]], [[25 nuvembri]] 1560)</small> </gallery> == In [[Córsica]] == == Riferimenti == == Ligami == [[Categoria:Decenni di u XVI seculu|#]] 4dojplw0iskk631at0esincm9i1nf20 1562 0 27638 406330 2026-09-25T09:54:46Z Fausta Samaritani 15085 1562 406330 wikitext text/x-wiki '''1562''' (MDLXII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1540|1550|1560|1570|1580|1558|1559|1560|1561|1562|1563|1564|1565|1566}} == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1562 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1562] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] fsaf1kr4jzluo6lcdmuscuoyi3hg282 1563 0 27639 406331 2026-09-25T09:57:23Z Fausta Samaritani 15085 1563 406331 wikitext text/x-wiki '''1563''' (MDLXIII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1540|1550|1560|1570|1580|1559|1560|1561|1562|1563|1564|1565|1566|1567}} == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1563 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1563] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] sl8efqtmyf0541v3zohqa9ogcyjln3k 1564 0 27640 406332 2026-09-25T09:59:59Z Fausta Samaritani 15085 1564 406332 wikitext text/x-wiki '''1564''' (MDLXIV in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. [[Annata bisesta]]. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1540|1550|1560|1570|1580|1560|1561|1562|1563|1564|1565|1566|1567|1568}} == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1564 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1564] 3m1enydyepnwy7txno9iqn8hdgsdhnl Categoria:Nati in 1912 14 27641 406333 2026-09-25T10:06:37Z Fausta Samaritani 15085 categuria 406333 wikitext text/x-wiki <br> [[Categoria:Cronologia]] 0dv9gnrwavjp0930nb0av0k3qdl5yo5 Categoria:Morti in 1954 14 27642 406334 2026-09-25T10:07:32Z Fausta Samaritani 15085 categuria 406334 wikitext text/x-wiki <br> [[Categoria:Cronologia]] 0dv9gnrwavjp0930nb0av0k3qdl5yo5