Wikipedia
cowiki
https://co.wikipedia.org/wiki/Pagina_maestra
MediaWiki 1.47.0-wmf.21
first-letter
Media
Speciale
Discussione
Utente
Discussioni utente
Wikipedia
Discussioni Wikipedia
File
Discussioni file
MediaWiki
Discussioni MediaWiki
Template
Discussioni template
Aiuto
Discussioni aiuto
Categoria
Discussioni categoria
TimedText
TimedText talk
Modulo
Discussioni modulo
Evento
Discussioni evento
Crater (Custellazione)
0
3517
406412
377218
2026-09-27T17:44:25Z
Fausta Samaritani
15085
tolto link nù funzionante
406412
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Custellazione|
nome = Crater |
abbreviazione = Crt |
genitivu = Crateris |
symbologia = a [[Cuppa]] |
RA = 11 |
dec= −15 |
areatotale = 282 |
arearangu = 53rd |
nomerustelle = None |
stellanome = [[Delta Crateris|δ Crt]] |
stellamagnitude = 3.57 |
meteore =
* [[Eta Craterids]] |
vicinanza =
* [[Leo]]
* [[Sextans]]
* [[Hydra (Custellazione)|Hydra]]
* [[Corvus (Custellazione)|Corvus]]
* [[Virgo]] |
latmax = 65 |
latmin = 90 |
mese = Aprile |
note=}}
'''Crater''' hè una di e 88 [[custellazione]] moderne.
== Stelle ==
== Caratteristiche ==
== Ogetti celesti rimarchevuli ==
* [[NGC 3511]]
* [[NGC 3887]]
* [[NGC 3981]]
== Mitologia ==
== Ligami ==
[[Categoria:Custellazione di Crater]]
[[Categoria:Custellazione]]
pw4rpt1d1huvkz16zrgu463cfs1zyzl
Pisa
0
7135
406424
403742
2026-09-27T20:31:12Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406424
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Pisa
[[File:Leaning_Tower_of_Pisa.jpg|280px|none|A Torra di Pisa]]
| blasone=Pisa-Stemma.svg
| nomeUfficiale=Pisa
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=43
| latitudineSeconde=0
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=24
| lungitudineSeconde=0
| altitudine=4
| superficia=185,27
| pupulazione=87.506
| densita=472
| merre=Marco Filippeschi
| posta=da 56121 à 56128
| telefunu=050
| istat=050026
| abitanti=Pisani
| patrone=San Ranieri
| festa=u [[17 di ghjugnu]]
| situ=http://www.comune.pisa.it/
}}
'''Pisa''' hè una [[cumuna]] è una cità [[Italia|taliana]], capilocu di a [[pruvincia di Pisa|pruvincia omonima]] in [[Toscana]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Paisoli ===
Calambrone, Coltano, Marina di Pisa, Oratoio, Ospedaletto, Putignano, Riglione, San Piero a Grado, San Rossore, Sant'Ermete, Tirrenia, La Vettola.
=== Cumune in cunfina ===
[[Cascina]], [[Collesalvetti]] ([[Pruvincia di Livornu|LI]]), [[Livornu]] (LI), [[San Giuliano Terme]].
== Monumenti ==
Hè cunnisciuta in u mondu sanu per a [[Campanili tortu di Pisa|Torra Pendente]].
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Ligami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
[[Categoria:Pisa]]
fuf906rddmsstzbmwh2kpv5qyvx7u6t
Pruvincia di Pisa
0
7593
406426
399504
2026-09-27T20:33:36Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406426
wikitext
text/x-wiki
== Cumuna ==
I comuna di a Pruvincia di Pisa son 39:
[[Image:Pisa2015 (15).JPG|thumb|250px|right|Pisa, Palazzo di a Pruvincia di Pisa]]
[[Image:Provincia di Pisa-Stemma.svg|thumb|110px|right|Pruvincia di Pisa, stemma]]
;B<br>
· [[Bientina]] · [[Buti]] ·<br>
;C<br>
· [[Calci]] · [[Calcinaia]] · [[Capannoli]] · [[Casale Marittimo|Casale Marittimu]] · [[Casciana Terme]] · [[Cascina]] · [[Castelfranco di Sotto|Castelfrancu di Sottu]] · [[Castellina Marittima]] · [[Castelnuovo di Val di Cecina]] · [[Chianni|Chjani]] · [[Crespina]] ·<br>
;F<br>
· [[Fauglia]] ·<br>
;G<br>
· [[Guardistallo|Guardistallu]] ·<br>
;L<br>
· [[Lajatico|Lajaticu]] · [[Lari]] · [[Lorenzana]] ·<br>
;M<br>
· [[Montecatini Val di Cecina]] · [[Montescudaio|Montescudaiu]] · [[Monteverdi Marittimo|Monteverdi Marittimu]] · [[Montopoli in Val d'Arno|Montopoli in Val d'Arnu]] ·<br>
;O<br>
· [[Orciano Pisano|Òrcianu Pisanu]] ·<br>
;P<br>
· [[Palaia]] · [[Peccioli]] · [[Pisa]] · [[Pomarance]] · [[Ponsacco|Ponsaccu]] · [[Pontedera]] ·<br>
;R<br>
· [[Riparbella]] ·<br>
;S<br>
· [[San Giuliano Terme|San Ghjulianu Terme]] · [[San Miniato|San Miniatu]] · [[Santa Croce sull'Arno|Santa Croci annantu à l'Arnu]] · [[Santa Luce|Santa Luci]] · [[Santa Maria a Monte|Santa Maria à u Monte]] ·<br>
;T<br>
· [[Terricciola]] ·<br>
;V<br>
· [[Vecchiano|Vechjanu]] · [[Vicopisano|Vicupisanu]] · [[Volterra]] ·<br>
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa|*]]
[[categoria:Tuscana]]
[[categoria:Pruvincie taliane]]
[[Categoria:Pisa]]
h5mrqylaaipsc2sjhlkuk3xarq3e0d6
James Joyce
0
14876
406399
391705
2026-09-27T17:14:45Z
Fausta Samaritani
15085
fix, link, categoria
406399
wikitext
text/x-wiki
{{c-supranu}}
[[File:revolutionary Joyce.jpg|thumb|right|200px|James Joyce]]
[[Scrivanu]], dramaturgu è pueta in [[lingua inglese]].
'''James Augustine Aloysius Joyce''' hè natu à [[Dublinu]] u 2 di [[ferraghju]] di u 1882 è hè mortu à [[Zurigu]] u 13 di [[ghjennaghju]] di u 1941.
== Biugrafia ==
== Opere principale ==
[[File:Joyce - Dubliners, 1914 - 3690390 F.jpg|thumb|upright|''Dubliners'', 1914]]
=== Prosa ===
- [[1914]]: ''Dubliners'' <br>.
- [[1916]]: ''A Portrait of the Artist as a Young Man''<br>.
- [[1922]]: ''Ulysses''<br>.
- [[1939]]: ''Finnegans Wake''<br>.
- [[1944]]: ''Stephen Hero''<br>.
=== Puesia ===
- [[1907]]: ''Chamber Music''<br>.
- 1914: ''Giacomo Joyce''<br>.
- [[1927]]: ''Pomes Penyeach''<br>.
- [[1936]]: ''Collected Poems''<br>.
=== Tiatru ===
- [[1918]]: ''Exiles''<br>.
[[Categoria:Scrivanu|Joyce]]
[[Categoria:Biugrafia|Joyce]]
[[Categoria:Irlandesu|Joyce]]
kca7dr2semgquw9csq78csekkpqu3cd
Campanili tortu di Pisa
0
17655
406425
401247
2026-09-27T20:32:18Z
Fausta Samaritani
15085
/* Liami esterni */
406425
wikitext
text/x-wiki
[[File:Leaning tower of pisa 2.jpg|thumb|U campanili tortu]]
U '''Campanili tortu di [[Pisa]]''' (o ''Campanile tortu di Pisa''), ancu chjamatu simpliciamenti ''campanili tortu'' o ''torra di Pisa'', hè u [[campanili]] di u [[domu di Pisa|cattidrali di Santa Maria Assunta]], in a celebrissima [[Piazza di i Miraculi|piazza di u Domu]] di a quali hè u munimentu u più famosu par via di a so pindenza carattaristica, chì hè ancu u simbulu di a cità è un di i simbuli d'[[Italia]].
Si tratta d'un campanili altu circa 56 metri (58,36 metri cunsidarendu u pianu di fundazioni)<ref>[http://www.opapisa.it/it/a-piazza-di i-miracoli/torra-pendente/larchitettura.html www.opapisa.it, accessu 25 ghjugnu 2013].</ref>, custruitu duranti dui seculi, trà u [[XII seculu|dodicesimu]] è u [[XIV seculu|quattordicesimu]] seculu. Pisanti 14.453 tonni,<ref>{{it}} ''[http://torredipisa.historiaweb.net/ A Torra di Pisa, a storia, i diminsioni, a pindenza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141114200832/http://torredipisa.historiaweb.net/ |date=2014-11-14 }}'', TorrediPisa.it</ref> ci pridumineghja a linia curva, incù ghjiri d'[[arcata ceca|arcati cechi]] è sei piani di lughjetti. A so pindenza hè duvuta à un cidimentu di u tarrenu sottustanti chì era dighjà successu in i primi fasi di a custruzzioni.
L'inclinazioni di l'edifiziu misura oghji 3,97°, rispettu à l'assu virticali. A torra hè gistita da l'Opara di a Primaziali Pisana,<ref>[http://www.opapisa.it/ Situ dell=pera Primarziale]</ref> impresa chì gistisci tutti i munumenti di a piazza di u Domu in Pisa. U campanili tortu hè statu prupostu com'è una di i [[setti maravigli di u mondu mudernu]].
== Storia ==
=== A custruzzioni ===
[[File:Lightmatter pisa.jpg|thumb|150px|left|Vista in testa]]
[[File:Torre pendente di Pisa 2.jpg|thumb|right|Ditagliu di i lughjetti esterni di u campanili tortu di Pisa]]
I travagli principiàni u 9 aostu [[1173]] (mentri l'annu [[1174]], sicondu u [[calindariu pisanu]], in u quali l'annu principiava u 25 marzu). Com'è era di solitu à fà incù i [[faru|fari]] è incù i custruzzioni aghjacenti à u mari in generali, i fundamenti funi lasciati à ripasà par un annu sanu. Parechji studii trà i più ricenti attribuiscini a paternità di u prugettu à [[Diotisalvi]], chì à listessu periudu custruiti u [[Battisteru di San Ghjuvanni (Pisa)|battisteru]]. L'analugii trà i dui edifizii sò difatti numarosi, è in particulari u tipu di fundazioni. Altri autori sughjiriscini inveci [[Gherardi]], mentri sicondu [[Ghjorghju Vasari|Vasari]] i travagli funi principiati da [[Bonanno Pisanu]]. A tesa di Vasari, oghji cunsidarata priva di fundamentu, fù inveci cunsidarata valida soprattuttu dopu à u ritruvamentu in a vicinanza di u campanili d'una petra tumbali cù u nomu di u Bonanno, murata in l'atriu di l'edifiziu.
I travagli ripresini in u [[1275]] sottu a vida di [[Ghjuvanni di Simonu]] è [[Ghjuvanni Pisanu]], aghjunghjendu à a custruzzioni pricidenti altri trè piani. In u tentativu di riddrizzà a torra, i trè piani aghjunti tendini à incurvà si in sensu oppostu à a pindenza. U campanili fù cumplittatu à a mità di u seculu succissivu, aghjunghjendu a cella campanaria.
=== I restauri ===
[[File:Pisa schiefer turm gewichte 1998 01.jpg|thumb|Contrappesi di piombu]]
Dapoi a so custruzzioni u strapiombu hè crisciutu di manera impurtanta, ma in u corsu di i seculi ci sò stati ancu longhi periodi di stabilità o ancu di riduzzioni di a pindenza. In u corsu di l'Ottucentu u campanili subiti impurtanti ristauri, chì purtàni, par asempiu, à l'isulamentu di u basamentu di a torra. I travagli, effittuati sottu a dirizzioni di [[Lisandru Gherardesca]], contribuitini à scartà difinitivamenti a tiuria, sustinuta da parechji studii di l'ebbica, chi u campanili saria statu cuncipitu pindenti dipoi a so urighjini.<ref>G. Morolli (à cura di), ''Lisandru Gherardesca. Architettu tuscanu di u Rumanticisimu (Pisa 1777-1852)'', Pisa 2002, pp. 118-119.</ref>
Dapoi marzu [[2008]] a torra hà righjuntu u liveddu difinitivu di cunsulidamentu sottu u prufilu di l'inclinazioni, di 3,97°, incù un spustamentu à a cima di u campanili di guasi un mezu metru è 'ssu valori divaria firmà inalteratu par alminu altri 300 anni.
== Chjusura ==
A torra fù chjusa à u publicu u 7 ghjinnaghju 1990 <ref name=autogenerato1>[http://www.ripublica.it/online/cronaca/torrepisa/apartura/apartura.html a Ripublica/cronaca: Riaparta a Torra di Pisa Emuzioni par i primi turisti<!-- Titulu inghjinaratu autumaticamenti -->]</ref> parchì l'inclinazioni era ghjunta à 4,50 metri <ref>[http://www.cumunu.pisa.it/doc/torra.htm a Torra di Pisa hè aparta<!-- Titulu inghjinaratu autumaticamenti -->]</ref>è dunqua era divintatu cuncretu u risicu d'affundamentu. U campanili fù riapartu u 15 dicembri 2001 dopu ch'è l'inclinazioni fussi stata ridutta di 44 cm grazia à i travagli custati 53 miliardi di liri in tuttu<ref name=autogenerato1 />.
== Struttura ==
A struttura di u campanili incurpureghja dui stanzi. Una à a basa di a torra, cunnisciuta com'è sala di u Pesciu, par via d'un bassurilievu chì raprisenta un pesciu. 'Ssa sala ùn hà micca suffittu, essendu di fattu u cavu di a torra. L'altra inveci hè a cella campanaria, à u settimu aneddu. Dilimitata da i mura di u camminamentu supranu, hè anch'edda à celi apartu è à u centru, par via di un'apartura, ed hè pussibuli à veda u pian tarrenu di a torra. Sò inoltri prisenti trè rampi di scali: un'inintarrotta da a basa fina à u sestu aneddu, ind'eddu si esci fora; una, più chjuca chì porta da u sestu aneddu à u settimu; infini una sempri più chjuca, chì porta da u settimu aneddu à a summità.
== Scheda ==
[[File:Scheme of the Leaning Tower of Pisa.svg|thumb|Misuri di a Torra di Pisa]]
* Elevazioni di piazza di u Domu: circa 2 metri sopra u liveddu di u mari
* Altezza: 58,36 metri (100 braccia pisani) annantu à u pianu di fundazioni
* Altezza annantu à u tarrenu: 55,86 metri annantu à u latu più bassu è 56,70 metri annantu à u latu più altu
* Altezza di ogni loghja: 5,82 metri (2 partichi o 10 braccia pisani)
* Diamitru esternu à a basa: 15,484 metri
* Diamitru internu à a basa: 7,368 metri
* Diamitru di a fundazioni: 19,58 metri
* Diamitru di u foru à a fundazioni: 4,5 metri
* Circumfarenza à a basa: 48,6 metri (100 peda pisani)
* Pesu: 14.453 [[tonna|tonni]]
* Dirizzioni di a pindenza: 1173-1250 N, 1272-1997 S
* Campani tutali: 7
* Campana più grandi: "L'Assunta"; 2,5 tonni, fusa in 1655
* Campana più antica: "Pasquareccia", fusa in 1262
* Scalini finu à a cella campanaria: 296
==Citazioni==
Hè citatu a torra di Pisa in a puisia [[U Duttori]] chì faci parti di i [[Puisii Ghjucosi]] di [[Paulu Matteiu di la Fuata]]:
:''Oh! chì duttori ! Hà solcu mari è portu ;''
:''Hà vistu à [[Pisa]] è u campanili tortu,''
:''Da li porghi è li riporghi,''
:''È chì sà quantu n'hè mortu !''
:''Parla in crusca, ma incapuccia,''
:''Chì hè un Tuscanu di [[Carbuccia]].''
Hè ancu mintuvatu u campanili tortu di Pisa in un dialugu di a cronica [[U Rivaritu Antonu]] di [[Rinatu Coti]] <ref>Rivista Robba, 2026, prima parti https://www.rivistarobba.com/U-Rivaritu-Antonu-1_a524.html siconda parti https://www.rivistarobba.com/U-Rivaritu-Antonu-2_a531.html</ref>:
:''– Chì ghjà, bastarà à tirassi trè salti in Pisa par sapè tutti i passati è i vinuti d’ogni parsona ? Ci sò statu anch’e, in Pisa, ma com’e eru partendu, tali è quali eru vultendu.''
:''– Ma allora, chì diàvuli seti andatu à circà in Pisa ?''
:''– Sò andatu à pigliammi parpena di vista. Cusì, avà, a sò comu edda hè fatta a torra torta.''
:''– Chì eti vistu ?''
:''– Aghju vistu a torra torta. Hè un campanili in carascena.''
== Altri torri pindenti in Pisa ==
Bench'eddu fussi u più famosu, u campanili di Santa Maria Assunta ùn hè micca l'unicu campanili tortu in Pisa: u solu custituitu par a maiò parti di [[rena]] è [[terra rossa]] hè causa di l'inclinazioni di altri dui torri campanarii, è dinò di parechji edifizii: u campanili di a [[ghjesgia di San Nicola (Pisa)|ghjesgia di San Nicola]], à l'estremità opposta di via Santa Maria, vicinu à u [[Lungarno]], chì mostra un'inclinazioni di 2,5 gradi, è u campanili di a [[ghjesgia di San Micheli di i Scalzi]] (in stu casu ancu a ghjesgia hè pindenti), à mità strada di u [[viali di i Piaghji]], chì hè inclinatu di 5 gradi.<ref name=NG>{{it}} ''National Geographic Italia'', vol. 24, nº 2, aostu 2009.</ref>
==Gallaria d'imaghjini==
<gallery>
File:Leaning tower door.JPG|Intrata di a torra
File:Leaning tower loggiati.jpg|Lughjetti esterni
File:Leaning tower staircase 6th floor.jpg|Scaletta chì porta da u 6º à u 7º liveddu
File:Leaning tower staircase 7th floor.JPG|Scaletta chì porta da u 7º à l'8º liveddu
File:Leaning tower staircase 8th floor.JPG|8º liveddu
</gallery>
== Noti ==
<references />
== Liami esterni ==
* {{it}} [http://www.opapisa.it/ Situ ufficiali]
* {{it}} [http://www.compart-multimedia.com/virtuali/it/pisa/torra_di_pisa.htm Visita virtuali di a torra di Pisa]
[[Categoria:Architittura]]
[[Categoria:Torri di Pisa]]
[[Categoria:Campanili|Pisa]]
[[Categoria:Archititturi rumanichi di Pisa]]
[[Categoria:Torri pindenti|Pisa]]
[[Categoria:Domu di Pisa]]
[[Categoria:Pisa]]
gghzcu5nwbthp6ebc9xe7axlckjvgz4
Categoria:Dicembri
14
17886
406415
346620
2026-09-27T20:05:39Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406415
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Mese di l'annu]]
ad3uls9yxvrr464acg9z7405j82y8h3
Categoria:Ottobre
14
17888
406416
346622
2026-09-27T20:07:48Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406416
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Mese di l'annu]]
ad3uls9yxvrr464acg9z7405j82y8h3
Categoria:Clupeidae
14
18010
406402
346754
2026-09-27T17:23:19Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406402
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Clupeiformes]]
8xl373xcu85m4nffjrgml2msr1nm66e
Categoria:Dimucrazia
14
18017
406417
346762
2026-09-27T20:11:55Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406417
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Pulitica]]
lshgz31femuz0ulxyslxxm30dt87tj9
Categoria:Cruci
14
18019
406404
346764
2026-09-27T17:26:33Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406404
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Architittura]]
glw42rb0szqn0op6i1njniym0snkoh8
Categoria:Dente
14
18052
406414
346800
2026-09-27T17:48:23Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406414
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Anatumia]]
87d1w6irieljvgwblvxxgiks0cxoecm
Categoria:Cità greca
14
18067
406401
346816
2026-09-27T17:21:55Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406401
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Grecia]]
giykz2kavlumnu0exbxccwk6oslme9y
Categoria:Custellazione di Crater
14
18071
406413
346820
2026-09-27T17:45:28Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406413
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Custellazione]]
ser1e4236kk50slzyonezm4isueqzwc
Categoria:Cupressaceae
14
18093
406409
346842
2026-09-27T17:37:13Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406409
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Pinales]]
bszrgq4ic260311rx2n568h6rwtohwv
Categoria:Cungitturi matematichi
14
18155
406408
346904
2026-09-27T17:34:47Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406408
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Matematica]]
pq980u14czg4b9zo60le0kemfu4tvao
Categoria:Congridae
14
18228
406403
346977
2026-09-27T17:25:03Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406403
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Anguilliformes]]
a6ekcay89i2yyp6co9x80nvimdrq9vj
Categoria:Domu di Pisa
14
18258
406418
347007
2026-09-27T20:13:21Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406418
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Pisa]]
7vvdiffrhdfweqwdvkxdikftgwja12e
Categoria:Cultura
14
18279
406406
347028
2026-09-27T17:31:50Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406406
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Società]]
klkiijfgey812k8b52jux4kdiyc9n83
Categoria:Curea suttana
14
18296
406410
347061
2026-09-27T17:39:03Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406410
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Asia]]
nwllbz4ldvvykee62mauzda1w0rjl12
406411
406410
2026-09-27T17:40:10Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406411
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Stati d'Asia]]
m92zab55xv6anzpad5wac022k74ialy
Categoria:Utilizatore mwl
14
19944
406478
357175
2026-09-28T06:31:13Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406478
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u mirandese, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
8yzgrek07ih5hmq6mdx3cmx73y2l0yn
Categoria:Utilizatore et
14
19946
406446
357179
2026-09-27T23:47:55Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406446
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u estone, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
447qjorhf34fdgytgjv3i6rs27fqa1i
Categoria:Utilizatore grc
14
19947
406454
357180
2026-09-27T23:53:34Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406454
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u greco antico, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
2jjq5qiwb7kgogc6908vznkfl3qs4un
Categoria:Utilizatore el
14
19948
406444
357181
2026-09-27T23:46:21Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406444
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u greco, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
cth59bfext1gkqhmjes5tpq6kql4iec
Categoria:Utilizatore bs
14
19950
406441
357183
2026-09-27T23:43:59Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406441
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u bosniaco, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
pgkgzk1p5g4e5dxpbep4twuobii4txo
Categoria:Utilizatore hr
14
19954
406459
357187
2026-09-28T06:19:26Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406459
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u croato, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
3jmcqp67tue1gim4qhkdx2bv2haze76
Categoria:Utilizatore kg
14
19956
406467
357189
2026-09-28T06:24:07Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406467
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u kongo, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
ck3atl5s19t0uxxmchfwl3n8mf8e6el
Categoria:Utilizatore ko
14
19962
406469
357195
2026-09-28T06:25:32Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406469
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u coreano, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
j3k9pm6s888oc4gj7cxazmgqh0otfth
Categoria:Utilizatore bn
14
19963
406455
357196
2026-09-28T06:16:39Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406455
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u bengalese, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
8700601cur688bteel4yq29thkbljcn
Categoria:Utilizatore hi
14
19964
406458
357197
2026-09-28T06:18:09Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406458
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u hindi, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
gygtzq7ui3zh0c781oargwjaom04sm8
Categoria:Utilizatore gsw
14
19965
406456
357207
2026-09-28T06:17:10Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406456
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u tedesco svizzero, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
myey6xpl2fr2or375mmnkuvmq7erkas
Categoria:Utilizatore an
14
19966
406433
357208
2026-09-27T23:37:47Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406433
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u aragonese, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
7fut90v1s3dgfggsulr9vflveokq9li
Categoria:Utilizatore ab
14
19969
406432
357213
2026-09-27T23:36:42Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406432
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u abcaso, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
csym45epvmcifn5o2uodqtgprkqm8da
Categoria:Utilizatore is
14
19971
406463
357216
2026-09-28T06:22:12Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406463
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u islandese, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
a0z8axs1jrq4v8p2uydswa12qxvch7f
Categoria:Utilizatore lzh
14
19973
406474
357218
2026-09-28T06:28:40Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406474
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u cinese classico, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
l8hqirz34cwhk8b9m2sqmepyzu7ndrw
Categoria:Utilizatore hu
14
19975
406460
357231
2026-09-28T06:19:52Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406460
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u ungherese, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
06lkhb0sgk2xnhhqe8232p9gh181ad2
Categoria:Utilizatore de-AT
14
19976
406442
357232
2026-09-27T23:44:43Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406442
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u tedesco austriaco, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
6lv1psme13sccwtl4fttxadmfjhkfxd
Categoria:Utilizatore li
14
19980
406471
357243
2026-09-28T06:26:49Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406471
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u limburghese, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
r9f9gzwn6y80a5wq3pf0byxke4jz4ek
Categoria:Utilizatore az
14
19983
406436
357259
2026-09-27T23:39:48Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406436
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u azerbaigiano, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
qsd47vqx9pzo0fiveovhl40nhui1ces
Categoria:Utilizatore diq
14
19984
406443
357260
2026-09-27T23:45:32Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406443
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u Zazaki, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
5s9jkpp6rzl8ty9z8lnlh5ivw4btd3l
Categoria:Utilizatore fi
14
19985
406449
357261
2026-09-27T23:49:27Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406449
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u finlandese, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
tca04zl523qkhb3yzzf5pg12sis8dgq
Categoria:Utilizatore gag
14
19987
406453
357267
2026-09-27T23:52:59Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406453
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u gagauzo, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
d62w8fkhu0qmf89i0r6tvt3ccwyei8r
Categoria:Utilizatore mg
14
19988
406475
357268
2026-09-28T06:29:24Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406475
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u malgascio, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
efhj4ilcthx3cetcayw9krns4np0o48
Categoria:Utilizatore or
14
19989
406486
357269
2026-09-28T06:35:42Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406486
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u oriya, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
1itz5m12axjjnsckulqgf2e7vvqop82
Categoria:Utilizatore kn
14
19991
406468
357271
2026-09-28T06:24:31Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406468
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u kannada, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
jhf3gi2bz5er2g3sjs0hexhsq31wc23
Categoria:Utilizatore nn
14
19992
406484
357272
2026-09-28T06:34:12Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406484
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u norvegese nynorsk, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
8bx5a3glqd26s0zr69j1npv446hn8kw
Categoria:Utilizatore nds
14
19993
406482
357273
2026-09-28T06:32:56Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406482
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u basso tedesco, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
tjv3a279qadk8709ua1pifbivowiz78
Categoria:Utilizatore nb
14
19994
406481
357274
2026-09-28T06:32:30Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406481
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u norvegese bokmål, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
cwx2s8t72htuda69l6qbydfc6u615h1
Categoria:Utilizatore ka
14
19995
406466
357275
2026-09-28T06:23:41Z
Fausta Samaritani
15085
406466
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u georgiano, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
dvwyr29v4bab4fhh9p7ka3fezdvbfin
Categoria:Utilizatore eml
14
19997
406445
357277
2026-09-27T23:47:00Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406445
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u Emiliano-Romagnolo, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
5dipzdv1qa0nsx673ydxa3ggyurx9q9
Categoria:Utilizatore lmo
14
19998
406473
357278
2026-09-28T06:28:09Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406473
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u lombardo, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
nnukrc6wwclxea0ea71ckm4pxtbl8k9
Categoria:Utilizatore nap
14
19999
406479
357279
2026-09-28T06:31:39Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406479
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u napoletano, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
8ycio4co66yu80rpwcp6fsot4ftprs3
Categoria:Utilizatore nov
14
20004
406485
357284
2026-09-28T06:34:58Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406485
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u novial, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
sbzqmwqxj78hgcqnpvjrcnghl449kkq
Categoria:Utilizatore mt
14
20125
406477
358101
2026-09-28T06:30:39Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406477
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u maltese, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
jxpol6nyse8eve7gxc2p10lm2r6dfk5
Categoria:Utilizatore nds-NL
14
20217
406483
358413
2026-09-28T06:33:38Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406483
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u basso tedesco olandese, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
mvaowm6gw0h7lemot915au2ht1em382
Categoria:Utilizatore pdc
14
20219
406487
358415
2026-09-28T06:36:33Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406487
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u tedesco della Pennsylvania, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
cym8fi8sudzo5shdw840xtjo74rnb7s
Categoria:Utilizatore pfl
14
20220
406488
358416
2026-09-28T06:37:39Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406488
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u tedesco palatino, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
pt9bo7089x4k8jv9cpsofj1jyih322q
Categoria:Utilizatore bar
14
20222
406437
358418
2026-09-27T23:40:19Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406437
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u bavarese, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
8fu64hqhcfge6l6k9tacepsoq8438lm
Categoria:Utilizatore fy
14
20225
406452
358421
2026-09-27T23:51:54Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406452
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u frisone occidentale, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
ahax3ghh719w46a2tk206b1bo7jyi4o
Categoria:Utilizatore as
14
20226
406435
358422
2026-09-27T23:39:03Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406435
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u assamese, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
mnd1rbpjw2ne8v1p3hkkcszlh492bei
Categoria:Utilizatore ar
14
20227
406434
358423
2026-09-27T23:38:20Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406434
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u arabo, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
eew1cf5hsbkgme0gbag49gg6kw2prrd
Categoria:Utilizatore br
14
20228
406440
358424
2026-09-27T23:43:30Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406440
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u bretone, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
6orqghogi5cx9jbkx4uz9x12swphfs6
Categoria:Utilizatore ise
14
20229
406464
358425
2026-09-28T06:22:48Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406464
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u Italian Sign Language, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
nqwdbreolyzctiibq4t6vnk87fbn9ea
Categoria:Utilizatore he
14
20286
406457
358863
2026-09-28T06:17:45Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406457
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u ebraico, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
dbl2ddj5l04se3xdvy672aufd4to35g
Lazarettu
0
20365
406394
406393
2026-09-27T12:55:04Z
Fausta Samaritani
15085
link,fix
406394
wikitext
text/x-wiki
[[Image:Lazareto EntradaPrincipal.jpg|thumb|250px|Intrata maestra di u lazarettu di [[Portu Mahon]] (isuli Baleari).]]
U '''lazarettu''' era un stabilimentu di missa in [[quarantina]] di i passaghjeri, equipaghji è marcanzii in pruvinienza di porti induva infiiria a [[pesta]].<ref>'Ss'articulu pruveni in parti da l'articulu currispundenti di a wikipedia in [[Lingua francese|francesu]].</ref> À i ghjorna d'oghji a parola disigna dinò uni pochi di loca ditti annantu à u litturali [[Mari Tarraniu|mediterraniu]], induva un lazarettu, attualmenti sparitu, era statu stabilitu.
In u lazarettu, chì in i cità più maiori pudiani essa ancu più d'unu, i malati eranu tinuti in quarantena. Duranti l'epidemii cù un altu tassu di murtalità, in i periodi di parossisimu di l'epidemii, si riimpiani di malati chì, cù una grandi prubabilità, muriani in u spaziu di pochi ghjorna. I cundizioni igienichi precarii di i lazaretti, inveci di frinà qualchì volta u sviluppu di l'epidemia, u favuriani, par via di u sopraffullamentu, di a prumiscuità cù u parsunali medicali, chì si ammalava faciuli à so volta, è di a mancanza di certi cundizioni igienichi chì, par raghjoni d'indighjenza, ùn pudianu essa rispettati.
Per asempiu, si sapia bè chì, quandu un malatu appistatu muria, si divariani brusgià tutti i so cosi, cum’è i vistiti è u lettu induv'eddu era statu stesu; ma in cundizioni d’urgenza estrema, cum'è duranti un'epidemia, era impussibuli di procurà si ancu solu a paglia fresca di ogni ghjornu nantu à a quali fà stenda i malati.
== Etimulugia è storia ==
A parola "lazarettu", disignendu un spidali, tiraria a so urighjini da u nomu di "[[Parabula di u riccu è di Lazaru|Lazaru]]", prutagonistu di una [[Parabula (vanghjeliu)|parabula]] di u [[Vanghjeliu siont'è Lucca]].
Difatti, par insignà a [[carità]], Ghjesù ci discrivi a storia di un povaru numinatu Lazaru, è di un gattivu riccu: u povaru, cupartu à ulceri è murendu di fami, campa in carrughju, à a porta di a dimora di u riccu. Avaria vulsutu bè sazià si di ciò chì cascava da a tola di u riccu, chì facia bamboscia, ma nimu ùn li ni dava. U povaru morsi è, dici [[Ghjesù]], fù carriatu à u Celi. U riccu morsi dinò è fù inttarratu. Ma, in l'Aldilà, si ritruvò in [[Infernu]] è cunnuscì suffrenzi è strazii chì ùn s'era micca primuratu di a sorti di u misareddu chì era à a so porta.
'Ssu San Lazaru imaginariu, invintatu par u bisognu di una parabula, hè prestu statu cunfusu incù un antru San Lazaru, [[Lazaru di Betnia]], amicu di Ghjesù, chì saria statu u frateddu di Marta è di Maria.
Più dopu, a parsona chjamò "lazarettu", ogni stabilimentu induva a parsona mittia in quarantina i malati cuntagiosi (lepra, [[pesta]] o [[culera]]).
In [[Lingua tedesca|tedescu]] è in [[Lingua russa|russiu]], 'ssa parola significheghja "[[spidali militarescu]]" o "infirmaria di campagna". In [[Lingua inglese|inglesu]], a parola d'urighjini veneta ''lazaretto'' hè apradatu par disignà un lazarettu, mentri chì a parola ''pest house'' disigna una casa di quarantina, situata in altrò chì in un portu.
== Asempii ==
=== In Corsica===
[[File:Lazaret_des_Îles_Sanguinaires.JPG|thumb|250px|I ruvini di u lazarettu di l'isuli Sanguinari, annantu à l'isula Mezu Mari, custruitu in u 1802]]
* U lazarettu d'Asprettu, in [[Aiacciu]].
* U lazarettu di l'[[arcipelagu di i Sanguinarii]], à a larga di Aiacciu: a custruzzioni di 'ssu lazarettu hè stata urdinata da [[Napulione Buonaparte|Nabulionu Bonaparte]] in u [[1802]]. Era distinatu à accoglia i piscadori di curaddu chì vultavani da l'Africa di u Nordu, chì era chjamata tandu a ''Barbaria''.
=== In u mondu ===
- U lazarettu di Tracadia, in [[Acadia]].<br>
- U lazarettu Dhar Lamhalla, quartieri d'[[Oujda]], in [[Maroccu]].<br>
- U lazarettu di [[Ragusa (Croazia)|Ragusa di Dalmazia]], in [[Croazia]].<br>
- I trè lazaretti di u portu di [[Livornu]], in [[Tuscana]], - ''San Rocco'', ''San Giacomo'' è ''San Leopoldo''.<br>
- U lazarettu d'[[Ancona]].<br>
- U lazarettu di [[Ghjenuva]].<br>
- U lazarettu di [[Napuli]], situatu annantu à l'isula di Nisida in u golfu di Puzzola.<br>
- U lazarettu di ''San Carlo'' à [[Trieste]].<br>
- U lazarettu di ''Varignanu'', vicinu à u portu di [[A Spezia]].<br>
- U lazarettu di l'isula Saint-Michel in a cala di u portu di Lorient, in [[Francia]].<br>
- U lazarettu d'Arenc, in [[Marseglia]], in Francia.-* U lazarettu di u portu di Mahón, annantu à l'[[isula di Minorca]].<br>
- U lazarettu di Tor, in [[Sinai]].<br>
- U lazarettu di Conakry in [[Guinea]].<br>
- U lazarettu di [[Dakar]] in [[Senegal]].<br>
== Noti ==
<references/>
==Liami==
* [https://www.corsematin.com/]article/ajaccio/la-grande-sanguinaire-livre-les-secrets-de-son-patrimoine-bati L'isula di Mezu Mari metti in manu i sicreti di u so patrimoniu architittatu, articulu di Corse-Matin, 26 lugliu di u 2011- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181128080659/https://www.corsematin.com/article/ajaccio/la-grande-sanguinaire-livre-les-secrets-de-son-patrimoine-bati |date=2018-11-28 }}
[[Categoria:Medicina]]
mzhyl7phnvzge8k1brczzoitbcvhk9j
Categoria:Utilizatore nap-x-tara
14
20442
406480
360427
2026-09-28T06:32:04Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406480
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u Tarantino, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
4shmdz03lks2bpogvxjxr5uoym1kkx1
Categoria:Utilizatore frp
14
20713
406450
362719
2026-09-27T23:50:00Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406450
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u francoprovenzale, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
tc5r7lp71djs78do7si86kaw5kdw4wm
Categoria:Utilizatore fur
14
20971
406451
365783
2026-09-27T23:51:22Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406451
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u friulano, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
kb9vl62zwiib7h3l011kaq34rggih4g
San Sisto (Pisa)
0
21002
406427
375362
2026-09-27T20:34:46Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406427
wikitext
text/x-wiki
[[File:Pisa - Chiesa di San Sisto 01.JPG|miniatura|300x300px|San Sisto di Pisa]]
'''San Sisto''' hè una chjesa chì si trova tra in a cità di [[Pisa]], in [[Tuscana]].
== Discrizioni ==
A chjesa si trova via Pasquale Paoli è via Corsica, vicinu di a Piazza dei Cavalieri.
[[Categoria:Tuscana]]
[[Categoria:Architittura]]
[[Categoria:Pisa]]
cphordaqxaw6104vbyzpr9dnp92f63n
San Sepolcro di Pisa
0
21003
406428
404047
2026-09-27T20:36:14Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406428
wikitext
text/x-wiki
[[File:Pisa, santo sepolcro, ext. 01.JPG|miniatura|300x300px|A chjesa Santo Sepolcro, in Pisa]]
'''Santo Sepolcro''' hè una chjesa chì si trova in a cumuna di [[Pisa]], in [[Toscana|Tuscana]].
<br /><gallery>
File:Santo sepolcro, pisa, portale 02.1.JPG
File:Santo sepolcro, pisa, portale 02.3.JPG
File:Santo sepolcro, pisa, portale 02.2.JPG
File:Santo sepolcro, pisa, portale centrale, bassorilievo 2.JPG
</gallery><br />
[[Categoria:Tuscana]]
[[Categoria:Pisa]]
dzp24ow7hqj56lkv6iihabyajaveyz4
Santa Cristina (Pisa)
0
21007
406429
375363
2026-09-27T20:38:29Z
Fausta Samaritani
15085
categuria, fix, link
406429
wikitext
text/x-wiki
[[File:Santa Cristina (Pisa), 01.JPG|miniatura|A facciata di Santa Cristina]]
'''Santa Cristina''' hè un chjesa chì si trova nant'à a cumuna di [[Pisa]], in a regione di [[Tuscana]], in [[Italia]].
== Discrizzioni ==
Hè ducumentata dapoi u [[VIII sèculu]], ma e strutture absidali esterne sò attribuite à u [[X seculu]]è [[XI sèculu]]. Fù distrutta da una piova in u [[1115]] è ricustruita in u [[1118]].
[[File:Santa Cristina (Pisa), retro 04.JPG|miniatura|L'àbside di stile [[rumànicu]] di Santa Cristina]]
[[Categoria:Tuscana]]
[[Categoria:Architittura]]
[[Categoria:Pisa]]z
di23hnjzigalni8qvdsb6kkgfnhcft2
406430
406429
2026-09-27T20:39:06Z
Fausta Samaritani
15085
406430
wikitext
text/x-wiki
[[File:Santa Cristina (Pisa), 01.JPG|miniatura|A facciata di Santa Cristina]]
'''Santa Cristina''' hè un chjesa chì si trova nant'à a cumuna di [[Pisa]], in a regione di [[Tuscana]], in [[Italia]].
== Discrizzioni ==
Hè ducumentata dapoi u [[VIII sèculu]], ma e strutture absidali esterne sò attribuite à u [[X seculu]]è [[XI sèculu]]. Fù distrutta da una piova in u [[1115]] è ricustruita in u [[1118]].
[[File:Santa Cristina (Pisa), retro 04.JPG|miniatura|L'àbside di stile [[rumànicu]] di Santa Cristina]]
[[Categoria:Tuscana]]
[[Categoria:Architittura]]
[[Categoria:Pisa]]
hwbcnv0f1in7tmg4oef5m62fw1zrs0h
Categoria:Utilizatore lij
14
21009
406472
366387
2026-09-28T06:27:35Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406472
wikitext
text/x-wiki
Sti utilizatori hanu cunniscenze di u ligure, ponullu capì è parlà (cun un livellu sfarente).
[[Categoria:Utilizatori]]
7dxwauyqkkfdbs3vguondpna7liwxqx
Rumànicu pisanu
0
21010
406431
383854
2026-09-27T20:59:28Z
Fausta Samaritani
15085
link, fix, categoria
406431
wikitext
text/x-wiki
[[File:Cathedral_and_Campanary_-_Pisa_2014_(2).JPG|miniatura| Piazza dei Miracoli in Pisa ]]
U '''rumànicu pisanu''' hè u [[Architittura rumànica|stile]] [[Architittura|d'architettura]] [[Architittura rumànica|rumànica]] chì si sviluppa in [[Pisa]] è chì si sporta à una zona d'influenza più grande quandu a cità era una Repubblica marittima impurtante, in a segonda metà di l'[[XI sèculu]] sin'à u [[XIII sèculu]].
[[File:Cathédrale du Nebbio.jpg|miniatura|A catedrale di Nebbiu, in San Fiurenzu]]
L'architettura rumànica pisana hè nata in i cantieri di a ''Piazza del Duomo'' in Pisa. Da quì s'hè sviluppata versu d'altri territorii cuntrullati da a Republica di Pisa ([[Corsica]] è [[Sardegna]] incluse) è in [[Toscana|Tuscana]], in particulare u territoriu chì và da [[Lucca]] à [[Pistoia]].
== Architettura ==
=== U Domu di Pisa ===
[[File:2016_Exterior_of_the_Cathedral_of_Pisa.jpg|sinistra|miniatura|Latu dirittu (sud) di a Catedrale di Pisa]]
U Domu di Pisa hè a più grande chjesa rumànica di Tuscana, è una di e creazione medievale e più impressiunante in Auropa.
Hè stata senza dubbitu u centru di pupularizazione è d'ispirazione di u stilu rumànicu pisanu in u duminiu di l'[[Architittura|architettura]]. Principiata in l'anni [[1063]] - [[1064]] da l'architettu Buscheto, hè stata cunsacrata in u [[1118]]. Ma a so facciata hè stata custruita più tardi, à u [[XII sèculu]] da Rainaldo, in l'[[anni 1100]], o l'[[anni 1140]] segondu differente fonte.
U stile rumànicu pisanu piglia dunque e so origine nant'à i lati di a catedrale, in u transettu è in l'àbside di u Domu. Sò l'uniche strutture custruite in a segonda metà di u sèculu XI.
[[File:481PisaDuomo.JPG|destra|miniatura| L'àbside è u transettu nordu di a Catedrale di Pisa]]
In sti canti esterni, l'apparechju decurativu hè custituitu da una seria d'archi cechi nant'à parechji livelli, chì s'appoghja nant'à pilastri. In l'archi si vedenu elementi decurativi romboidali (losange) chì venenu da mudelli islamichi nordafricani ([[Tunisia]] o [[Egittu]]) alternati cun piccule finestre.
Un'altra caratteristica di u rumànicu pisanu hè l'impiegu di a bicrumia, chì face alternà petre di màrmeru biancu è petre più scure. In u Domu di Pisa u cuntrastu hè legeru cù e petre di culore grisgiu chjaru, ma in d'altri lochi d'altre petre più scure sò impiegate, cum'è in Pistoia, in Sardegna o in Corsica.
[[File:Toscana_(6181532729).jpg|sinistra|miniatura|Nentru di a Catedrale di Pisa]]
Nentru, u domu hè un edifiziu cù cinque nave cù un grande transettu absidale à trè nave. Un longu coru absidale finisce a catedrale.
=== A diffusione di u stilu di l'architettu Buscheto ===
U stile di Buscheto si ricunnosce in i decori esterni nant'à i lati di u [[Domu di Pisa]], u transettu è àbside. Compiu u Domu, stu stilu trova un ribombu in l'altre chjese di Pisa è di u so circondu.
Hè u casu per esempiu in a chjesa Sant'Andrea Forisportam in Pisa (solu u livellu u più bassu), in a chjesa di San Pietro in Vinculis, in a pieve dei Santi Giovanni è Ermolao à [[Calci]], in a Chiesa di San Frediano in Pisa, in a chjesa paruchjale di San Giovanni è Santa Maria Assunta in Càscina è in parte, in a chjesa di Santa Maria à Vicopisano.
In tutte ste custruzzione, a petra verrucana hè stata aduprata principalmente cù pochi incrustazioni di màrmaru. L'elementi d'architettura chì voltanu spessu sò l'archi cechi sustenuti da pilastri fini, i decori di losange o, più raramente, oculi o croce (sia in u registru bassu è superiore). Pè e facciate si vede spessu trè porte semplice è una finestra à u centru in u livellu superiore.
<gallery>
File:Pisa, sant'andrea forisportam, esterno 01.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Chiesa di Sant'Andrea Forisportam|Chjesa di Sant'Andrea Forisportam]] in Pisa
File:Pisa San Pietro in Vinculis (facciata).JPG|<nowiki> </nowiki>[[Chiesa di San Pietro in Vinculis (Pisa)|Chjesa di San Pietro in Vinculis]] in Pisa
File:CalciSantiGiovanniEdErmolao4.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Pieve dei Santi Giovanni ed Ermolao|Pieve dei Santi Giovanni è Ermolao]] in [[Calci]]
File:Chiesa di san frediano pisa.JPG|<nowiki> </nowiki>[[Chiesa di San Frediano (Pisa)|Chjesa di San Fredianu]] in Pisa
File:SantaMariaCascina.JPG|<nowiki> </nowiki>[[Pieve di San Giovanni e Santa Maria Assunta|Parrocchiale di San Ghjuvanni è di Santa Maria Assunta]], in [[Cascina (Italia)|Càscina]]
File:Vicopisano-pieve santa maria assunta3.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Pieve di Santa Maria (Vicopisano)|Parrocchiale di Santa Maria]] a [[Vicopisano]]
</gallery>
=== A facciata di a catedrale di Pisa di u XII sèculu ===
[[File:Duomo_di_Pisa_Front_Facade_2009.jpg|destra|miniatura|Facciata di a Cattedrale di Pisa]]
À u XII sèculu, a catedrale hè stata ingrandata sottu à a direzzione di l'architettu Rainaldo. Hà allungatu e nave davanti a facciata, rispettendu u stile di u predecessore Buscheto. U transettu hè statu ingradatu dinù, è una facciata nova hè stata fatta. A data di u principiu di a custruzzione hè incerta : subitu dopu a morte di Buscheto intornu à u [[1100]], o forse versu u [[1140]] secondu d'altre fonte.
A fine di i travagli hè in data di u [[1180]]. A data hè si pò vede nant'à à e porte di bronzu di l'entrata principale.
=== A diffusione di u stilu di Rainaldo ===
A facciata di u Domu hà datu una nova direzzione à u stilu rumànicu pisanu, in e chjese di Pisa è di u circondu.
Facciate di màrmeru sìmili si trovanu in Pisa in a Chjesa di San Paolo a Ripa d'Arno, in a chjesa di San Paolo all'Orto, in a chjesa San Michele degli Scalzi è in a chjesa di San Nicola, tutte in Pisa.
<gallery>
File:San_Paolo_ripa_d'arno,_pisa,_01.JPG|<nowiki> </nowiki>[[Chiesa di San Paolo a Ripa d'Arno|Chjesa di San Paolo a Ripa d'Arno]] in Pisa
File:PisaSPaoloOrtoFacciata.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Chiesa di San Paolo all'Orto|Chjesa di San Paolo all'Orto]] in Pisa
File:San Michele degli Scalzi facciata.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Chiesa di San Michele degli Scalzi|Chjesa di San Michele degli Scalzi]] in Pisa
File:472PisaSNicola.JPG|<nowiki> </nowiki>[[Chiesa di San Nicola (Pisa)|Chjesa di San Nicola]] in Pisa
</gallery>
=== Altri chjese pisane più tardive ===
E chjese pisane chì avianu una facciata finita in u [[XIV sèculu]] sò arricchite cù elementi gotichi, puru avendu parechji elementi chì ricordanu u stile rumànicu. A chjesa di San Michele in Borgo, cù a so facciata di màrmeru biancu cù loghje. U livellu inferiore data di u XIII sèculu, ma u superiore hè statu custruitu in u [[XIV sèculu]].
Si pò cità dinù a Chjesa di Santa Caterina.
<gallery>
File:San Michele in Borgo, Pisa.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Chiesa di San Michele in Borgo|Chjesa di San Michele in Borgo]] in Pisa
File:Santa caterina, pisa 01.JPG|<nowiki> </nowiki>[[Chiesa di Santa Caterina d'Alessandria (Pisa)|Santa Caterina]] in Pisa
</gallery>
=== Tuscana ===
[[File:Dome_Lucques_Duomo_San_Martino_Lucca.jpg|miniatura|A Cattedrale di Lucca]]
In [[Pistoia]] a chjesa di San Giovanni Fuorcivitas hà nantu à u latu nordu (principiatu in u sèculu XII è finita in [[1324]]) un vestitu cù archi cechi, culonne è losange tipicamente pisani, messi in risaltu da a bicromia trà màrmeru biancu è verde scuru (serpentinita).
Sempre in Pistoia, a facciata di a chjesa di Sant'Andrea presenta archi cechi, losange, purtali è bicromia tipici di u l'stessu stile.
Un'evuluzione di i mudelli Pisani si pò vede in [[Lucca]], in a Catedrale di San Martino, in particulare in a chjesa di San Michele in Foro, induve a parte superiore di a facciata hè decurata da e loghje.
Influenze pisane sò ancu evidente in a Catedrale di Massa Marittima. A facciata hà tutti l'elementi in stile rumànicu pisanu, ma sò stati aghjustati elementi d'ispirazione gottica sienese.
À a metà di u XII sèculu l'influenza pisana si stende sin'à [[Arezzu]], in a chjesa Santa Maria della Pieve, induve l'àbside è a facciata anu una seria di loghje nantu à e colonne.
<gallery>
File:San Michele Lucca.jpg|[[San Michele in Foro]], Lucca
File:Pistoia0001.jpg|[[Duomo di Pistoia|Cattedrale di Pistoia]]
File:Cattedrale di San Cerbone,Massa Marittima, Italy.jpg|A [[Duomo di Massa Marittima|Cattedrale di Massa Marittima]]
File:5972ArezzoPieveSMaria.JPG|Santa Maria della Pieve, in Arezzo
</gallery>
=== In Sardegna ===
In [[Sardegna]] ci hè spessu l'incontru trà i stili tuscani è lumbardi, cum'è in a basilica di San Gavino in [[Posthudorra|Porto Torres]] ([[1065]] - [[1080]]), in a chjesa San Nicola di Silanis in Sedini o in a chjesa di Santa Maria a Uta (fine di u sèculu XII - sèculu XIII), caratterizata da pilastri è archi pendenti in la facciata esterna.
I fortificazioni di u seculu XIV di a cità di [[Càgliari|Cagliari]] sò dinù di chiara origine pisana, induv'elli si trovanu turni imponenti, cum'è a Torre di San Pancrazio è a Torre di l'Elefante, è a chjesa di San Nicola di Ottana.
S'avvicinanu assai à quelle di Pistoia a chjesa San Pietro di Sorres è a chjesa Santissima Trinità di Saccargia, caratterizata da a bicromia di i muri. Altri munumenti nutabili sò a cappella palatina di [[Santa Maria del Regno d'Ardara|Santa Maria del Regno]] in Ardara, a catedrale di Bisarcio nant'à a cumuna d'Ozieri, a basilica di San Simplicio in [[Olbia]], a catedrale di Santa Giusta in Oristano.
<gallery>
File:Basilica-san-gavino-porto-torres-.jpg|San Gavino, in Porto Torres
File:Borutta - Chiesa di San Pietro di Sorres (04).JPG|[[Chiesa di San Pietro di Sorres|Chjesa di San Pietro di Sorres]], [[Borutta]]
File:Cagliari Castello Torre Pancrazio, Cagliari, Sardinia, Italy - panoramio.jpg|Cagliari, a torre San Pancrazio
File:Cagliari Torre dell'Elefante.jpg|Cagliari, a torre di l'Elefante
File:San Nicola Ottana (NU).jpg|San Nicola d'Ottana
File:Basilica della Santissima Trinità di Saccargia.JPG|A Santissima Trinità di Saccargia
File:Ardara, santa maria del regno, ext, 01.JPG|Santa Maria del Regno in Ardara
File:Sant'antioco di bisarcio, veduta 04.JPG|Sant'Antioco di Bisarcio
File:San Simplicio (Olbia).jpg|San Simplicio in Olbia
File:La chiesa di Santa Giusta, Santa Giusta OR, Sardinia, Italy - panoramio (1).jpg|Santa Giusta in Oristano
</gallery>
=== In Corsica ===
L'influenza pisana si vede ancu in Corsica. Per esempiu in a catedrale di Nebbiu in San Fiurenzu, in quella di Mariana in Lucciana, o in Santa Maria Magiore, in Bunifaziu.
<gallery>
File:Cathédrale santa Maria Assunta du Nebiu Saint-Florent.jpg|Santa Maria Assunta, catedrale di [[Nebbiu]]
File:Cathédrale du Nebbio.jpg|Santa Maria Assunta, catedrale di Nebbiu
File:Corsica - Lucciana - a canonica 01.jpg|A catedrale di Mariana in Lucciana, detta A Canònica
File:Lucciana la Canonica cathédrale Santa-Maria-Assunta.jpg|A Canònica in Lucciana
File:Église Sainte-Marie-Majeure de Bonifacio (2).JPG|Santa Maria Magiore in Bunifaziu
File:Lumio-Sts-Pierre-Paul-4.jpg|San Petru è San Paulu in Lumiu
</gallery>In Corsica si trovanu chjese pulicrome, cum'è A Trinità in Aregnu o San Mighele in Muratu.<gallery>
File:Aregno E1aJPG.jpg|L'àbside di A Trinità in Aregnu
File:Aregno-La Trinite.jpg|A Trinità in Aregnu
File:San michele di murato, 07.jpg|San Mighele di Muratu
</gallery>
=== In altrò ===
Infine, l'influenza pisana si risente ancu in [[Liguria]], in San Giovanni di Pré, in Ghjenuva. In u meziornu di l'Italia si pò parlà di a catedrale di Troia, cumuna di Siponto in a regione di e Puglie, in a catedrale di Benevento in a regione di Campania, o in a catedrale di Termoli in a regione di e Molise.
<gallery>
File:La Commenda di San Giovanni di Pré FR3.jpg|San Giovanni di Pré
File:Cattedrale di Troia 09.jpg|A catedrale di Troia
File:Duomo di Benevento, facciata 02.jpg|Duomo di Benevento
File:Termoli Cattedrale.jpg|A catedrale di Termoli
</gallery>
== Bibliografia ==
* Pierluigi De Vecchi è Elda Cerchiari, ''I tempi dell'arte'', volume 1, Bompiani, Milano 1999.
* Hans Erich Kubach, ''Architettura'' Romanica, Electa, Milano 1998.
* P. Sampaolesi, ''A Cattedrale di Pisa è l'architettura rumanica toscana di u so urigine'', Pisa 1975.
* Mario Salmi, ''chiese romane di Toscana'', Milano 1961.
* Walter Biehl, ''Das toskanische Relief im 12., 13. und 14.'' ''Jahrhundert'', Borna-Leipzig, Noske, 1910.
* Walter Biehl, ''Toskanische Plastik des frühen und hohen Mittelalters'', Leipzig, Seemann, 1926.
* Mario Salmi, ''architettura romanica in Toscana'', Milanu, Bestetti & Tumminelli, 1926.
* Mario Salmi, ''scultura romanica in Toscana'', Firenze, Rinascimentu di u Libru, [1928].
* Guido Tigler, ''Toscana'' Romanica, Milano, Libru Jaca, 2006.
* AA. VV., ''Pistoia Romanica - Atti I cunferenza internaziunale nantu à studii medievali è storia di l'arti.'' ''Pistoia 1964'', Prato, 1966.
* Carlo Ludovico Ragghianti, ''Lucca architettura è architettura Pisan'', in "Critica d'arte", 28, 1949
== Da vede dinù ==
* [[Architittura rumànica|Architettura rumànica]]
* [[Arte rumànica in Corsica]]
* [[Architettura rumànica in Sardegna]]
[[Categoria:Pagine con traduzioni non revisionate]]
[[Categoria:Architittura]]
[[Categoria:Pisa]]
f1gnuh04dsuv5ho6ti9kzyugqbx9ua6
1999
0
22978
406397
401614
2026-09-27T13:27:52Z
Fausta Samaritani
15085
file
406397
wikitext
text/x-wiki
{{c-supranu}}
U '''1999''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXCIX) hè un [[annu]] di u XX sèculu.
{{Annu| XIX sèculu| XX sèculu| XXI sèculu |1970|1980|1990|2000|2010|1995|1996|1997|1998|1999|2000|2001|2002|2003}}
== Evenimenti ==
== Nàscite ==
== Morte ==
<gallery>
Fabrizio De Andrè.jpg|<small>[[Fabriziu De André]] (Fabrizio Cristiano De André) ([[Genova]], [[18 di ferraghju]] [[1940]] – [[Milanu]], [[11 di ghjennaghju]] 1999)</small>
</gallery>
== In Córsica ==
== Riferimenti ==
== Liami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1999 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1999]
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
qxyhlv11ky8528cav6mpm2q5fj4683h
Categoria:Cultura di a Corsica
14
26248
406407
397819
2026-09-27T17:33:17Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406407
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Corsica]]
[[Categoria:Cultura]]
awaspzdtdz2a6nzcv6uapb4agiinc61
Categoria:Utilizatore lfn
14
26254
406470
397885
2026-09-28T06:26:14Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406470
wikitext
text/x-wiki
L'utilizatori in ista categurìa hanu cunniscenze di a lingua Lingua Franca Nova.
[[Categoria:Utilizatori]]
ktnq1dnods4wnrgpb3ib4amxqjjqxxt
Categoria:Utilizatore ia
14
26256
406461
397887
2026-09-28T06:20:27Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406461
wikitext
text/x-wiki
L'utilizatori in ista categurìa hanu cunniscenze di a lingua interlingua.
[[Categoria:Utilizatori]]
2x986bbqzx0kfgcakzivztp1u6szt3t
Categoria:Utilizatore ext
14
26257
406447
397888
2026-09-27T23:48:25Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406447
wikitext
text/x-wiki
L'utilizatori in ista categurìa hanu cunniscenze di a lingua estremegno.
[[Categoria:Utilizatori]]
hxlw6dg6lz0w18vdgixyhbcoqg8bapz
Categoria:Utilizatore fa
14
26404
406448
399235
2026-09-27T23:48:51Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406448
wikitext
text/x-wiki
L'utilizatori in ista categurìa hanu cunniscenze di a lingua persiano.
[[Categoria:Utilizatori]]
suzf8269h7a09mebw7kpefrbda36hwp
Categoria:Utilizatore bew
14
26408
406438
399284
2026-09-27T23:41:31Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406438
wikitext
text/x-wiki
L'utilizatori in ista categurìa hanu cunniscenze di a lingua betawi.
[[Categoria:Utilizatori]]
fayi7mcq778g8wnip066oysa5tx3qno
Categoria:Utilizatore bjn
14
26409
406439
399285
2026-09-27T23:41:58Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406439
wikitext
text/x-wiki
L'utilizatori in ista categurìa hanu cunniscenze di a lingua banjar.
[[Categoria:Utilizatori]]
ckz8fpr2cy3s2vtske7fpmh16kil5ap
Categoria:Utilizatore id
14
26410
406462
399286
2026-09-28T06:20:54Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406462
wikitext
text/x-wiki
L'utilizatori in ista categurìa hanu cunniscenze di a lingua indunesianu.
[[Categoria:Utilizatori]]
4m993y8wuk3aybvzevmw0ad5a86mvr8
Categoria:Utilizatore jv
14
26411
406465
399287
2026-09-28T06:23:15Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406465
wikitext
text/x-wiki
L'utilizatori in ista categurìa hanu cunniscenze di a lingua giavanese.
[[Categoria:Utilizatori]]
lnua4scvbzsgjonjj7pyyrfsjn5sri2
Categoria:Utilizatore ms
14
26412
406476
399288
2026-09-28T06:30:01Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406476
wikitext
text/x-wiki
L'utilizatori in ista categurìa hanu cunniscenze di a lingua malese.
[[Categoria:Utilizatori]]
7n0kzevbrcjk7o3t8nw2qu0sz79jh7k
1994
0
26438
406395
404022
2026-09-27T13:06:28Z
Fausta Samaritani
15085
file
406395
wikitext
text/x-wiki
{{c-supranu}}
U '''1994''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXCIV) hè un [[annu]] di u XX sèculu.
{{Annu| XIX sèculu| XX sèculu| XXI sèculu |1970|1980|1990|2000|2010|1990|1991|1992|1993|1994|1995|1996|1997|1998}}
== Evenimenti ==
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
Portrait of President Nixon - NARA - 194402.jpg|<small>[[Richard M. Nixon]] (Yorba Linda ([[California]]), [[9 di ghjennaghju]] [[1913]] - [[New York]], [[22 d'aprile]] 1994)</small>
Maria Carta.jpg|<small>[[Maria Carta]] ([[Siligo]], [[24 di ghjugnu]] [[1934]] - [[Roma]], [[22 di settembre]] 1994)</small>
</gallery>
== In Córsica ==
== Riferimenti ==
== Liami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1994 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1994]
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
18k7374ssi8znlrqq4eo5rwkh0wnb71
1875
0
27220
406400
404461
2026-09-27T17:19:31Z
Fausta Samaritani
15085
file
406400
wikitext
text/x-wiki
{{c-supranu}}
U '''1875''' (MDCCCLXXV in [[nùmeri rumani]]) è un [[annu]] di u XIX sèculu.
{{Annu|XVIII sèculu|XIX sèculu|XX sèculu|1850|1860|1870|1880|1890|1871|1872|1873|1874|1875|1876|1877|1878|1879}}
[[File:Palais Erzherzog Albrecht - Rokokozimmer.jpg|thumb|300px|right|Palazzu Erzherzog Albrecht - [[Vienna]], 1875]]
== Evenimenti ==
[[File:Giulio monteverde, bimbo che scherza col gallo, 1875, 05.jpg|thumb|200px|right|[[Ghjulio Monteverde]], ''Bimbo che scherza col gallo'', 1875 (Galleria d'Arte Moderna - [[Genova]])]]
== Nàscite ==
<gallery>
Albert Schweitzer 1952.jpg|<small>[[Albert Schweitzer]] (Kaysersberg, [[14 di ghjennaghju]] 1875 - Lambaréné, [[4 di settembre]] [[1965]])</small>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
H.C.Andersen daguerreotypi.jpg|<small>[[Hans Christian Andersen]] ([[Odense]], [[2 d'aprile]] [[1805]] – [[Copenaghen]], [[4 d'aostu]] 1875)</small>
</gallery>
== In Córsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1875 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1875]
[[Categoria:Anni di u XIX seculu|#]]
nv4x0edfo0qf3sny6kxa9r1hr4o2xzu
1882
0
27237
406398
404122
2026-09-27T17:07:58Z
Fausta Samaritani
15085
file
406398
wikitext
text/x-wiki
{{c-supranu}}
U '''1882''' (MDCCCLXXXII in [[nùmeri rumani]]) è un [[annu]] di u XIX sèculu.
{{Annu|XVIII sèculu|XIX sèculu|XX sèculu|1860|1870|1880|1890|1900|1878|1879|1880|1881|1882|1883|1884|1885|1886}}
[[File:Canadian woman munitions worker shown covered with belts of 303 mm ammunition at plant in Quebec.jpg|thumb|230px|right|Arsenale militare di u [[Quebec]] ([[Canada]])]]
== Evenimenti ==
== Nàscite ==
<gallery>
Portrait of James Joyce P529.jpg|<small>[[James Joyce]] (James Augustine Aloysius Joyce) ([[Dubrinu]], [[2 di ferraghju]] 1882 - [[Zurigu]], [[13 di ghjennaghju]] [[1941]])</small>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Córsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1882 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1882]
[[Categoria:Anni di u XIX seculu|#]]
4agfmxtbnpm86qwm8837ixga35orw3l
Cultura
0
27398
406405
405004
2026-09-27T17:30:39Z
Fausta Samaritani
15085
/* Note */
406405
wikitext
text/x-wiki
U termine '''cultura''' vene da u verbu [[Lingua latina|latinu]] ''colere'', chì significheghja "cultivà". U so usu hè statu dopu stesu à i cumpurtamenti chì imponianu una "cura versu i Dii", da induve u termine "cultu", è pà indicà un inseme di cunniscenze.
Oghje, in linea di massima, hè intesa cum'è un sistema di saperi, opinioni, credenze, valori, norme, custumi, cumpurtamenti, tecnulocighi è prucessi tecnichi chì caratterizeghjanu un gruppu umanu particulare; un'eredità storica chì definisce i rapporti dentru di quellu gruppu suciale è quelli cù u mondu esternu.
[[File:Cathedral (Parma) - Assumption by Correggio.jpg|thumb|300px|right|[[Correggio]], ''L'Assunzione di Maria'', ([[Parma]])]]
==Descrizzione==
U cuncettu mudernu si pò capisce cum'è quell'inseme di cunniscenze è di pratiche acquistate chì sò trasmesse di leva in purleva. Eppuru, u termine cultura hà parechji significati:
- una cuncezzione prammatica (pusitivisimu/Utilitarisimu) presenta a cultura cum'è furmazione individuale, cèu u fine di l'acquisizione di cunniscenze "pratiche";<br>
- una cuncezzione metafisica (antropolugia/etica) presenta a cultura cum'è prucessu di sedimentazione di l'inseme patrimuniale di e sperienze spartute da i membri di una sucietà, di i codici cumpurtamentali spartuti è di una visione identitaria sturicamente determinata;<br>
- una cuncezzione di sensu cumunu vede a cultura cum'è locu privilegiatu di i "saperi" lucali è glubali, tipicu di l'istituzioni "superiore", cum'è a scienza, a [[tecnulogia]], l'[[arte]], l'[[infurmazione]] è a [[storia]];<br>
- una cuncezzione istituziunale (educazione/pedagogia) vede a cultura cum'è strumentu di furmazione di basa è di preparazione à u travagliu.<br>
==Estensione di u termine==
Esistenu diversi significati di u cuncettu di cultura:
- Sicondu una cuncezzione classica, a cultura consiste in u prucessu di sviluppu è di mobilitazione di i facculti umani facilitatu da l'assimilazione di l'opera d'autori è d'artisti impurtante;<br>
- Sicondu una cuncezzione antropolugica, a cultura - o civilizazione - hè "quell'inseme cumplessu chì include u sapè, e credenze, l'arte, a murale, u dirittu, l'usi, è ogni altra cumpetenza è abitudine acquisita da l'omu in quantu membru di a sucietà", sicondu a definizione di l'antropolugu inglese [[Edward Tylor]] ([[1871]]);<br>
- A definizione di l'[[UNESCO]] cunsidereghja a cultura cum'è "una serie di caratteristiche specifiche di una sucietà o di un gruppu suciale in termini spirituali, materiali, intellettuali o emuzionali".<br>
==In antropolugia==
A cultura in sensu antropolugicu cunsiste in:
- sistemi di norme è di credenze esplicite, elaburate in modi più o menu furmalizati;<br>
- custumi è abitudine acquistate da l'esseri umani pà u semplice fattu di vive in determinate [[cumunità]];<br>
- artefatti di l'attività umane, da l'opere d'arte vere è proprie à l'oghjetti d'usu quutidianu.<br>
I tratti chì definiscenu a cultura sò principalmente trè:
- a cultura hè appresa è ùn hè micca riducibile à a dimensione biolugica di l'[[omu]];<br>
- a cultura rappresenta a tutalità di l'ambiente suciale è fisicu chì hè opera di l'omu;<br>
- a cultura hè spartuta drentu un gruppu o una sucietà.<br>
==Distinzione==
In a cultura si pò distingue l'aspetti materiale è quelli immateriale:
- ''Aspetti materiale'' (cultura materiale): sò oghjetti, artefatti, tecnulogia è bè di cunsumu prudutti da una sucietà;<br>
- ''Aspetti immateriale'' (cultura adattiva): linguaghju, simbuli, cunniscenze, valori è norme.<br>
==Diffusione è influenza==
Esistenu diversi tipi di cultura:
- ''Cultura duminante'': hè l'inseme di l'opinione prevalente in una determinata sucietà;<br>
- ''Sottucultura'': hè l'inseme di valori o norme chì identifican un gruppu dentru di una sucietà;<br>
- ''Cuntracultura'': si pone in cunflittu cù e norme duminante è mira à sustituisce si à quella duminante.<br>
==Cultura è civilizazione==
Oghje l'antropolughi ùn cunsidereghjanu micca a cultura u semplice risultatu di l'evuluzione [[Biolugia|biolugica]], ma u so elementu intrinsecu, u meccanismu principale di l'adattamentu di l'omu à u mondu esternu. Emerge u cuncettu di "relativisimu culturale", idea sicondu a quale una persona pò accettà i cistumi altrughji à traversu i cuncetti di l'altra cultura.
==Note==
<references/>
[[Categoria:Cultura]]
oop7h2czgxcva8icm1v90a1rq0qpllv
1540
0
27591
406396
406262
2026-09-27T13:14:38Z
Fausta Samaritani
15085
file
406396
wikitext
text/x-wiki
'''1540''' (MDXL in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. [[Annata bisesta]]
{{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1510|1520|1530|1540|1550|1536|1537|1538|1539|1540|1541|1542|1543|1544}}
[[File:Lucas Cranach the Younger - Lucretia.jpg|thumb|200px|right|[[Lucas Cranach u Giovane]], ''Lucrezia'', 1540]]
== Evenimenti ==
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
Ritratto di Francesco Guicciardini.jpg|<small>[[Francescu Guicciardini]] ([[Firenze]], [[6 di marzu]] [[1483]] - Arcetri, [[22 di maghju]] 1540)</small>
Francesco Mazzola, called Parmigianino - Self-Portrait in a Convex Mirror (transparent).png|<small>[[Parmigianinu]] (Girolamo Francesco Maria Mazzola) ([[Parma]], [[11 di ghjennaghju]] [[1503]] - Casalmaggiore, [[24 d'agostu]] 1540)</small>
</gallery>
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1540 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1540]
[[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]]
1bz6j83hzr9jnfvl7x5n4woys33a21w
Categoria:Pisa
14
27652
406419
2026-09-27T20:17:55Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406419
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Pisa]]
7vvdiffrhdfweqwdvkxdikftgwja12e
406420
406419
2026-09-27T20:18:46Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406420
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Toscana]]
p66k13e5kdu4zrf67pko4oaelnk4rav
406422
406420
2026-09-27T20:24:59Z
Fausta Samaritani
15085
406422
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Tuscana]]
8h7m9f1ufp97cell1thpwofdrzlistw
Categoria:Toscana
14
27653
406421
2026-09-27T20:22:10Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
406421
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Regione taliana]]
4a34xvox8tryvewxyl136jw4vbbzhpi
406423
406421
2026-09-27T20:29:34Z
Fausta Samaritani
15085
redirect
406423
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Categoria:Tuscana]]
7qkpiih6b3z9imi0ht3x3hsugw9tggz