Wikipedia cowiki https://co.wikipedia.org/wiki/Pagina_maestra MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Media Speciale Discussione Utente Discussioni utente Wikipedia Discussioni Wikipedia File Discussioni file MediaWiki Discussioni MediaWiki Template Discussioni template Aiuto Discussioni aiuto Categoria Discussioni categoria TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento Ghjennaghju 0 1171 407025 400266 2026-10-12T21:15:04Z Fausta Samaritani 15085 fix, categoria 407025 wikitext text/x-wiki {{Ghjennaghju}} [[File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_Janvier.jpg|thumb|Ghjennaghju, da [[L'ore ricchissime di u duca di Berry]]]] '''Ghjennaghju''' (o '''ghjinnaghju''') hè u prima mese di l'annata è di u calendariu gregurianu. U nome vene di a parolla [[lingua latina|latina]] ''ianuarius'', derivata di Ghjanu, diu anticu romanu di e porte. == Citazione == U mese di ghjennaghju hè mintuvatu in uni pochi di [[pruverbii corsi]]: * ''[[Diu]] ti vardi di un bon' ghjinnaghju''. * ''Intrutu ghjinnaghju, porta u [[boiu]] à u scupaghju''. * ''Matinati di [[maghju]] è sirintini di ghjinnaghju''. * ''Un bellu [[agliaghju]] si pone à [[luna]] di ghjinnaghju''. * ''L’[[acqua]] di ghjinnaghju alloca u [[vinu]] à [[maghju]]''. * ''Ùn hà paura di ghjennaghju, chì hà bon' panni, [[cantina]] è [[grataghju]]''. * ''Di ghjinnaghju, vai puru à u [[ghjallinaghju]]''. * ''In [[Sant'Antone]] di mezu ghjinnaghju, ghjugne u [[sole]] in ogni [[ghjallinaghju]]''. * ''Da ghjinnaghju, i [[ghjornu|ghjorna]] allongani di una zampata di [[ghjaddu]]''. * ''Ghjinnaghju uvaghju.'' Ci hè dinù a puesia [[Ghjinnaghju (Dumenicantone Versini)|Ghjinnaghju]], scritta da Dumenicantone Versini ([[1872]]-[[1950]]) di Marignana, dettu ''Maistrale''. == Referenze == * [http://ernestpapi.free.fr/Manghj%C3%A0%20%C3%A8%20%20bia.%20Manger%20et%20boire.htm] Arnestu Papi, Manghjà è bia. * Ceccaldi, Matteiu, ''Dizziunariu corsu-francese'', Pieve d'Evisa, Klincksieck, 1968. * Stefanelli, Marcedda, ''Tempu è staghjoni'', ''[[U Taravu]]'', 176, ghjinnaghju 2009. {{Mesi}} [[Categoria:Mese di l'annu|1]] [[Categoria:Ghjennaghju]] g7cii7qf8ezyifgy3gzgpn5rnbe4k7u 407027 407025 2026-10-12T21:19:25Z Fausta Samaritani 15085 407027 wikitext text/x-wiki {{Ghjennaghju}} [[File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_Janvier.jpg|thumb|Ghjennaghju, da [[L'ore ricchissime di u duca di Berry]]]] '''Ghjennaghju''' (o '''ghjinnaghju''') hè u prima mese di l'annata è di u calendariu gregurianu. U nome vene di a parolla [[lingua latina|latina]] ''ianuarius'', derivata di Ghjanu, diu anticu romanu di e porte. == Citazione == U mese di ghjennaghju hè mintuvatu in uni pochi di [[pruverbii corsi]]: * ''[[Diu]] ti vardi di un bon' ghjinnaghju''. * ''Intrutu ghjinnaghju, porta u [[boiu]] à u scupaghju''. * ''Matinati di [[maghju]] è sirintini di ghjinnaghju''. * ''Un bellu [[agliaghju]] si pone à [[luna]] di ghjinnaghju''. * ''L’[[acqua]] di ghjinnaghju alloca u [[vinu]] à [[maghju]]''. * ''Ùn hà paura di ghjennaghju, chì hà bon' panni, [[cantina]] è [[grataghju]]''. * ''Di ghjinnaghju, vai puru à u [[ghjallinaghju]]''. * ''In [[Sant'Antone]] di mezu ghjinnaghju, ghjugne u [[sole]] in ogni [[ghjallinaghju]]''. * ''Da ghjinnaghju, i [[ghjornu|ghjorna]] allongani di una zampata di [[ghjaddu]]''. * ''Ghjinnaghju uvaghju.'' Ci hè dinù a puesia [[Ghjinnaghju (Dumenicantone Versini)|Ghjinnaghju]], scritta da Dumenicantone Versini ([[1872]]-[[1950]]) di Marignana, dettu ''Maistrale''. == Referenze == * [http://ernestpapi.free.fr/Manghj%C3%A0%20%C3%A8%20%20bia.%20Manger%20et%20boire.htm] Arnestu Papi, Manghjà è bia. * Ceccaldi, Matteiu, ''Dizziunariu corsu-francese'', Pieve d'Evisa, Klincksieck, 1968. * Stefanelli, Marcedda, ''Tempu è staghjoni'', ''[[U Taravu]]'', 176, ghjinnaghju 2009. {{Mesi}} [[Categoria:Ghjennaghju]] c1mv51cosyg2u60wb0z0ny9hxci3ukg 1u di ghjennaghju 0 1172 407016 397174 2026-10-12T13:37:01Z Fausta Samaritani 15085 file, link 407016 wikitext text/x-wiki {{Ghjennaghju}} [[File:Joachim von Sandrart - Der Monat Januar.jpg|thumb|200px|right|[[Joachim von Sandrart]], ''Ghjennaghju'', [[1642]]]] U '''primu di ghjennaghju''' hè u 1<sup>u</sup> [[ghjornu]] di l'annu in u calendariu gregurianu. Restanu 364 ghjorni à a fine di l'annu (365 sì hè bisestile). == Avenimenti == === In Corsica === * [[1765]] - Apre l'[[Università di Corsica]] in [[Corti]]. == Nascite == - [[1864]]: [[Alfred Stieglitz]], fotografu americanu.<br> == Morti == == Celebrazioni == * [[Capu d'annu]] === Santi === ;[[Maria]], Virgini, Madre di [[Diu]]. '''Maria''', in Ebreu: ''Miriam'', era a figliola di Ghjuvacchinu è d'Anna. Cù Ghjiseppu, u so sposu, chì ùn l'avia ancu "cunnusciuta", stavanu in [[Nazareth]] di Galilea, quandu ella ricevì a visita di u [[Spiritu Santu]], è si truvò incinta. Dopu, durante trè mesi, si ne và à stà ind'è a so cucina Lisabetta, a mamma di u Precursore. Quandu i Rumani facenu u censimentu di a pupulazione, Maria è Ghjiseppu sò arregistrati in [[Bettelemme]], à ottu chilometri da [[Ghjerusalemme]]. Custì, Maria parturisce di [[Ghjesù]]. Per salvà u criaturu da u massacru di i Nucenti, cumandatu da Erode, i genitori u si portanu in [[Egittu]]. Rivenuti in Bettelemme à a morte d'Erode, Maria ci stà torna vinticinque anni. Dopu avè assistitu à a Crucifissione, a Madre addulurata si ne và à stà ind'è Ghjuvanni. Hè forse morta in Ghjerusalemme. Etimolugia: da l'ebraicu "Myriam", significatu incertu, forse "vidente", forse "signora". In Corsica, in u [[1981]], u nome Maria, solu o accuppiatu à un altru, era purtatu da 264 donne nantu à 100O. In più, era datu à certi maschji, accuppiatu à un altru nome: Petru Maria, Filippu Maria, ecc.[https://adecec.net/adecec/santi/01-ghjennaghju.php] == Ligami esterni == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:January 1 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:January 1] * [http://musees-de-corse.ifrance.com/storia.htm Storia di a Corsica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060728213530/http://musees-de-corse.ifrance.com/storia.htm |date=2006-07-28 }}. * [http://adecec.net/almanaccu2007.pdf Almanaccu Adecec 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212080119/http://www.adecec.net/almanaccu2007.pdf |date=2007-02-12 }}. [[Categoria:Ghjornu di ghjennaghju|01]] m6djeo6and7ok5khmr8k7rk5qb2yr8q 407024 407016 2026-10-12T21:07:39Z Fausta Samaritani 15085 /* Ligami esterni */ 407024 wikitext text/x-wiki {{Ghjennaghju}} [[File:Joachim von Sandrart - Der Monat Januar.jpg|thumb|200px|right|[[Joachim von Sandrart]], ''Ghjennaghju'', [[1642]]]] U '''primu di ghjennaghju''' hè u 1<sup>u</sup> [[ghjornu]] di l'annu in u calendariu gregurianu. Restanu 364 ghjorni à a fine di l'annu (365 sì hè bisestile). == Avenimenti == === In Corsica === * [[1765]] - Apre l'[[Università di Corsica]] in [[Corti]]. == Nascite == - [[1864]]: [[Alfred Stieglitz]], fotografu americanu.<br> == Morti == == Celebrazioni == * [[Capu d'annu]] === Santi === ;[[Maria]], Virgini, Madre di [[Diu]]. '''Maria''', in Ebreu: ''Miriam'', era a figliola di Ghjuvacchinu è d'Anna. Cù Ghjiseppu, u so sposu, chì ùn l'avia ancu "cunnusciuta", stavanu in [[Nazareth]] di Galilea, quandu ella ricevì a visita di u [[Spiritu Santu]], è si truvò incinta. Dopu, durante trè mesi, si ne và à stà ind'è a so cucina Lisabetta, a mamma di u Precursore. Quandu i Rumani facenu u censimentu di a pupulazione, Maria è Ghjiseppu sò arregistrati in [[Bettelemme]], à ottu chilometri da [[Ghjerusalemme]]. Custì, Maria parturisce di [[Ghjesù]]. Per salvà u criaturu da u massacru di i Nucenti, cumandatu da Erode, i genitori u si portanu in [[Egittu]]. Rivenuti in Bettelemme à a morte d'Erode, Maria ci stà torna vinticinque anni. Dopu avè assistitu à a Crucifissione, a Madre addulurata si ne và à stà ind'è Ghjuvanni. Hè forse morta in Ghjerusalemme. Etimolugia: da l'ebraicu "Myriam", significatu incertu, forse "vidente", forse "signora". In Corsica, in u [[1981]], u nome Maria, solu o accuppiatu à un altru, era purtatu da 264 donne nantu à 100O. In più, era datu à certi maschji, accuppiatu à un altru nome: Petru Maria, Filippu Maria, ecc.[https://adecec.net/adecec/santi/01-ghjennaghju.php] == Ligami esterni == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:January 1 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:January 1] * [http://musees-de-corse.ifrance.com/storia.htm Storia di a Corsica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060728213530/http://musees-de-corse.ifrance.com/storia.htm |date=2006-07-28 }}. * [http://adecec.net/almanaccu2007.pdf Almanaccu Adecec 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212080119/http://www.adecec.net/almanaccu2007.pdf |date=2007-02-12 }}. [[Categoria:Ghjornu di ghjennaghju|01]] [[Categoria:Ghjennaghju]] fzqoy7r2d6ic55fb50ml5h7p9pcvnix 1u di ferraghju 0 1581 407017 391247 2026-10-12T13:48:39Z Fausta Samaritani 15085 file, link 407017 wikitext text/x-wiki {{Ferraghju}} [[File:Joachim von Sandrart - Der Monat Februar.jpg|thumb|[[Joachim von Sandrart]], ''Ferraghju'', [[1642]]]] U '''primu di ferraghju''' hè u 32<sup>u</sup> [[ghjornu]] di l'annu in u calendariu gregurianu. Restanu 333 ghjorni à a fine di l'annu (334 sì hè bisestile). == Avenimenti == === In Corsica === == Nascite == <gallery> Image:Clark Gable - publicity.JPG|<small>[[Clark Gable]] (1u di ferraghju [[1901]]-[[16 nuvembri]] [[1960]]), 1940</small> </gallery> == Morti == == Celebrazioni == === Santi === ;[[Santa Viridiana]]. U [[Beatu Andria di Segni]]. '''Viridiana''' hè una santa taliana nata in Castelfiorentino, vicinu à [[Firenze]], versu l'annu [[1178]]. Era a figliola di un signoru, Attavanti di casata. Da zitella li piacia di esse sola è di fà penitenza, ma i demonii a frasturnavanu. A' l'età di 30 anni, dopu à un pelegrinaggiu in [[Santiagu di Compostella]] è unu in Roma, si ritira in una cellula di u castellu paternu è ci stà chjusa 34 anni, sinu à a morte, u 1u ferraghju [[1247]], à l'età di 69 anni. In quella cellula chjusa, ci entrianu quantunque i demonii pigliendu a forma di dui serpi. I so paisani venianu à vedela è li purtavanu roba ch'ella dava à i poveri. In u [[1221]], hà avutu a visita di [[San Francescu d'Assisi]]. In Castelfiorentino, in u [[1939]], anu fattu una chjesa per riceve e so reliquie. '''Andria di Segni''', natu in Anagni l'annu [[1230]], hè mortu in Roma in u [[1302]]. Dopu à essesi fattu frate di San Francescu, ebbe u permessu di andà à vive in e grotte di l'Appennini, ciò chì piacì pocu à i soi chì tenianu à a vita in sucietà è à l'onori. Pensate chì, mentre ch'ellu facia u rimitu, un ziu è un nipote sò stati eletti papa, u primu: [[Lisandru IV]] ([[1354]]-[[1361]]), u secondu: [[Bonifaziu VIII]] ([[1294]]-[[1303]]). Tramindui averebbinu vulsutu fanne un cardinale, ma Andria ricusò. Purtantu ne era assai capace. Dicenu ancu ch'ellu serebbi statu un teologu famosu, à paru, o quasi, à [[San Tumasu d'Aquinu]], chì avia 5 anni di più chè ellu, [[San Bonaventura]], più vechju di 9 anni, o Duns Scot, più giovanu di 36 anni. Andria avia à fà cù u diavule, chì u persecutavanu, è cù l'anime di u [[Purgatoriu]], chì venianu à contalli i so guai. E gioe di u [[Paradisu]] l'hà cunnusciute nanzu di more chì, ore è ore, ogni ghjornu, li si paria di esseci. Etimolugia, casate è nomi: Cf u [[30 nuvembri]].[https://adecec.net/adecec/santi/02-ferraghju.php] == Ligami esterni == * [http://adecec.net/almanaccu2007.pdf Almanaccu Adecec 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212080119/http://www.adecec.net/almanaccu2007.pdf |date=2007-02-12 }} [[Categoria:Ghjornu di ferraghju| 01]] 8tvrygt9hdx5gshiqkf8o9igip7le8z 407031 407017 2026-10-12T21:28:50Z Fausta Samaritani 15085 407031 wikitext text/x-wiki {{Ferraghju}} [[File:Joachim von Sandrart - Der Monat Februar.jpg|thumb|[[Joachim von Sandrart]], ''Ferraghju'', [[1642]]]] U '''primu di ferraghju''' hè u 32<sup>u</sup> [[ghjornu]] di l'annu in u calendariu gregurianu. Restanu 333 ghjorni à a fine di l'annu (334 sì hè bisestile). == Avenimenti == === In Corsica === == Nascite == <gallery> Image:Clark Gable - publicity.JPG|<small>[[Clark Gable]] (1u di ferraghju [[1901]]-[[16 nuvembri]] [[1960]]), 1940</small> </gallery> == Morti == == Celebrazioni == === Santi === ;[[Santa Viridiana]]. U [[Beatu Andria di Segni]]. '''Viridiana''' hè una santa taliana nata in Castelfiorentino, vicinu à [[Firenze]], versu l'annu [[1178]]. Era a figliola di un signoru, Attavanti di casata. Da zitella li piacia di esse sola è di fà penitenza, ma i demonii a frasturnavanu. A' l'età di 30 anni, dopu à un pelegrinaggiu in [[Santiagu di Compostella]] è unu in Roma, si ritira in una cellula di u castellu paternu è ci stà chjusa 34 anni, sinu à a morte, u 1u ferraghju [[1247]], à l'età di 69 anni. In quella cellula chjusa, ci entrianu quantunque i demonii pigliendu a forma di dui serpi. I so paisani venianu à vedela è li purtavanu roba ch'ella dava à i poveri. In u [[1221]], hà avutu a visita di [[San Francescu d'Assisi]]. In Castelfiorentino, in u [[1939]], anu fattu una chjesa per riceve e so reliquie. '''Andria di Segni''', natu in Anagni l'annu [[1230]], hè mortu in Roma in u [[1302]]. Dopu à essesi fattu frate di San Francescu, ebbe u permessu di andà à vive in e grotte di l'Appennini, ciò chì piacì pocu à i soi chì tenianu à a vita in sucietà è à l'onori. Pensate chì, mentre ch'ellu facia u rimitu, un ziu è un nipote sò stati eletti papa, u primu: [[Lisandru IV]] ([[1354]]-[[1361]]), u secondu: [[Bonifaziu VIII]] ([[1294]]-[[1303]]). Tramindui averebbinu vulsutu fanne un cardinale, ma Andria ricusò. Purtantu ne era assai capace. Dicenu ancu ch'ellu serebbi statu un teologu famosu, à paru, o quasi, à [[San Tumasu d'Aquinu]], chì avia 5 anni di più chè ellu, [[San Bonaventura]], più vechju di 9 anni, o Duns Scot, più giovanu di 36 anni. Andria avia à fà cù u diavule, chì u persecutavanu, è cù l'anime di u [[Purgatoriu]], chì venianu à contalli i so guai. E gioe di u [[Paradisu]] l'hà cunnusciute nanzu di more chì, ore è ore, ogni ghjornu, li si paria di esseci. Etimolugia, casate è nomi: Cf u [[30 nuvembri]].[https://adecec.net/adecec/santi/02-ferraghju.php] == Ligami esterni == * [http://adecec.net/almanaccu2007.pdf Almanaccu Adecec 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212080119/http://www.adecec.net/almanaccu2007.pdf |date=2007-02-12 }} [[Categoria:Ferraghju]] n77yht7qcyu6zz8ucthhw9oymk5zd9z 407032 407031 2026-10-12T21:31:23Z Fausta Samaritani 15085 407032 wikitext text/x-wiki {{Ferraghju}} [[File:Joachim von Sandrart - Der Monat Februar.jpg|thumb|[[Joachim von Sandrart]], ''Ferraghju'', [[1642]]]] U '''primu di ferraghju''' hè u 32<sup>u</sup> [[ghjornu]] di l'annu in u calendariu gregurianu. Restanu 333 ghjorni à a fine di l'annu (334 sì hè bisestile). == Avenimenti == === In Corsica === == Nascite == <gallery> Image:Clark Gable - publicity.JPG|<small>[[Clark Gable]] (1u di ferraghju [[1901]]-[[16 nuvembri]] [[1960]]), 1940</small> </gallery> == Morti == == Celebrazioni == === Santi === ;[[Santa Viridiana]]. U [[Beatu Andria di Segni]]. '''Viridiana''' hè una santa taliana nata in Castelfiorentino, vicinu à [[Firenze]], versu l'annu [[1178]]. Era a figliola di un signoru, Attavanti di casata. Da zitella li piacia di esse sola è di fà penitenza, ma i demonii a frasturnavanu. A' l'età di 30 anni, dopu à un pelegrinaggiu in [[Santiagu di Compostella]] è unu in Roma, si ritira in una cellula di u castellu paternu è ci stà chjusa 34 anni, sinu à a morte, u 1u ferraghju [[1247]], à l'età di 69 anni. In quella cellula chjusa, ci entrianu quantunque i demonii pigliendu a forma di dui serpi. I so paisani venianu à vedela è li purtavanu roba ch'ella dava à i poveri. In u [[1221]], hà avutu a visita di [[San Francescu d'Assisi]]. In Castelfiorentino, in u [[1939]], anu fattu una chjesa per riceve e so reliquie. '''Andria di Segni''', natu in Anagni l'annu [[1230]], hè mortu in Roma in u [[1302]]. Dopu à essesi fattu frate di San Francescu, ebbe u permessu di andà à vive in e grotte di l'Appennini, ciò chì piacì pocu à i soi chì tenianu à a vita in sucietà è à l'onori. Pensate chì, mentre ch'ellu facia u rimitu, un ziu è un nipote sò stati eletti papa, u primu: [[Lisandru IV]] ([[1354]]-[[1361]]), u secondu: [[Bonifaziu VIII]] ([[1294]]-[[1303]]). Tramindui averebbinu vulsutu fanne un cardinale, ma Andria ricusò. Purtantu ne era assai capace. Dicenu ancu ch'ellu serebbi statu un teologu famosu, à paru, o quasi, à [[San Tumasu d'Aquinu]], chì avia 5 anni di più chè ellu, [[San Bonaventura]], più vechju di 9 anni, o Duns Scot, più giovanu di 36 anni. Andria avia à fà cù u diavule, chì u persecutavanu, è cù l'anime di u [[Purgatoriu]], chì venianu à contalli i so guai. E gioe di u [[Paradisu]] l'hà cunnusciute nanzu di more chì, ore è ore, ogni ghjornu, li si paria di esseci. Etimolugia, casate è nomi: Cf u [[30 nuvembri]].[https://adecec.net/adecec/santi/02-ferraghju.php] == Ligami esterni == * [http://adecec.net/almanaccu2007.pdf Almanaccu Adecec 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212080119/http://www.adecec.net/almanaccu2007.pdf |date=2007-02-12 }} [[Categoria:Ferraghju]] [[Categoria:Ghjornu di l'annu|02]] ohnq26y4u3h24wouhzoyvfj774zyxaf 1u di marzu 0 1610 407020 391287 2026-10-12T13:58:24Z Fausta Samaritani 15085 file, fix 407020 wikitext text/x-wiki {{Marzu}} [[File:Joachim von Sandrart - Der Monat März.jpg|thumb|200px|right||[[Joachim von Sandrart]], ''Marzu'', [[1642]]]] U '''primu di marzu''' hè u 60<sup>u</sup> [[ghjornu]] di l'annu (u 61<sup>u</sup> sì hè bisestile) in u calendariu gregurianu. Restanu 305 ghjorni à a fine di l'annu. == Avenimenti == === In Corsica === == Nascite == == Morti == == Celebrazioni == === Santi === ;[[Santu Albinu]]. [[Santa Eudossia]]. '''Albinu''' hè natu versu l'annu [[469]]. Appartenia à a tribù gallica di i Veneti (in l'attuale dipartimentu di u Morbihan, capilocu Vannes). Hè mortu u 1u marzu [[529]] à u capilocu di a tribù gallica di l'Andecavi (l'attuale [[Angers]], dipartimentu di u Maine-et-Loire), duve ellu era statu vescu. A' l'epica, parechji eranu i signori chì si maritavanu cù a surella, è ancu cù a figliola. I nobili eranu scunduttati è i veschi lasciavanu fà per ùn esse tombi, o almenu per ùn pigliassi l'osse in gola. Albinu, ellu, luttava contru à issi matrimonii incestuosi è, malgradu tutte e minaccie di morte, scumunicava i sposi chì ghjeranu in issu casu. Dicia: "State à vede chì mi anu da taglià u capu. Finisceraghju ancu eiu cum'è San Ghjambattista". U risicu ci era, ma hè quantunque mortu in u so lettu à l'età di 60 anni. Etimolugia: da u [[Lingua latina|lat.]]: "albus" (''biancu''). Issu nome era datu à i zitelli di pelle è capelli assai chjari. U veru "albinu" hà a pelle bianchiccia, tutti i peli bianchi, è l'ochji assai chjari Casate: Albini, Albano, Albanese.<br> Nomi: Albain, Alban, Albana, Albane, Albanu, Albe, Albin, Albinu, Aubaine, Auban.<br> '''Eudossia''' era una prustituta libanese di u seculu secondu. Campava à Eliopoli, l'attuale Baalbech. Un ghjornu, un frate chì si chjamava Ghjermanu, ghjunse à Eliopoli è fù allugiatu da un amicu, un omu riccu chì mantenia à Eudossia. Ghjermanu avia una voce maravigliosa. Dopu cena, si affaccò à a finestra, è si messe à cantà, impruvisendu nantu à parulle di u Vangellu. Cantò l'[[infernu]], a pecura sviata, è l'anime scelte da Diu per una eterna felicità. Eudossia, da nantu à u cacciafora, stava à sente. Quand'ella andò à chjinassi, piense. U lindumane, volse sapè quale era issu cantadore è fece a cunnuscenza di Ghjermanu. Partì cun ellu à vede u vescu chì a battizò. Un omu ghjelosu spanticò l'affare à u guvernatore rumanu chì a mandò in tribunale. U ghjudice, chì ghjera un bravu omu è campava felice cù una moglia bella è graziosa, li rese a libertà. Ma u ghjelosu fece di manera di mandalla torna in tribunale. Ista volta, u ghjudice era un omu azezu chì campava cù una moglia goffa è gattiva, è, à Eudossia, li fece taglià u capu.[https://adecec.net/adecec/santi/03-marzu.php] == Ligami esterni == * [http://musees-de-corse.ifrance.com/storia.htm]] ''Storia di a Corsica''. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060728213530/http://musees-de-corse.ifrance.com/storia.htm |date=2006-07-28 }} * [http://adecec.net/almanaccu2007.pdf] ''Almanaccu'' Adecec, 2007. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212080119/http://www.adecec.net/almanaccu2007.pdf |date=2007-02-12 }} [[Categoria:Ghjornu di marzu|01]] 8stv3hx6aa8gje40x6jtf7dtmd3sx8e 407034 407020 2026-10-12T21:41:34Z Fausta Samaritani 15085 categuria 407034 wikitext text/x-wiki {{Marzu}} [[File:Joachim von Sandrart - Der Monat März.jpg|thumb|200px|right||[[Joachim von Sandrart]], ''Marzu'', [[1642]]]] U '''primu di marzu''' hè u 60<sup>u</sup> [[ghjornu]] di l'annu (u 61<sup>u</sup> sì hè bisestile) in u calendariu gregurianu. Restanu 305 ghjorni à a fine di l'annu. == Avenimenti == === In Corsica === == Nascite == == Morti == == Celebrazioni == === Santi === ;[[Santu Albinu]]. [[Santa Eudossia]]. '''Albinu''' hè natu versu l'annu [[469]]. Appartenia à a tribù gallica di i Veneti (in l'attuale dipartimentu di u Morbihan, capilocu Vannes). Hè mortu u 1u marzu [[529]] à u capilocu di a tribù gallica di l'Andecavi (l'attuale [[Angers]], dipartimentu di u Maine-et-Loire), duve ellu era statu vescu. A' l'epica, parechji eranu i signori chì si maritavanu cù a surella, è ancu cù a figliola. I nobili eranu scunduttati è i veschi lasciavanu fà per ùn esse tombi, o almenu per ùn pigliassi l'osse in gola. Albinu, ellu, luttava contru à issi matrimonii incestuosi è, malgradu tutte e minaccie di morte, scumunicava i sposi chì ghjeranu in issu casu. Dicia: "State à vede chì mi anu da taglià u capu. Finisceraghju ancu eiu cum'è San Ghjambattista". U risicu ci era, ma hè quantunque mortu in u so lettu à l'età di 60 anni. Etimolugia: da u [[Lingua latina|lat.]]: "albus" (''biancu''). Issu nome era datu à i zitelli di pelle è capelli assai chjari. U veru "albinu" hà a pelle bianchiccia, tutti i peli bianchi, è l'ochji assai chjari Casate: Albini, Albano, Albanese.<br> Nomi: Albain, Alban, Albana, Albane, Albanu, Albe, Albin, Albinu, Aubaine, Auban.<br> '''Eudossia''' era una prustituta libanese di u seculu secondu. Campava à Eliopoli, l'attuale Baalbech. Un ghjornu, un frate chì si chjamava Ghjermanu, ghjunse à Eliopoli è fù allugiatu da un amicu, un omu riccu chì mantenia à Eudossia. Ghjermanu avia una voce maravigliosa. Dopu cena, si affaccò à a finestra, è si messe à cantà, impruvisendu nantu à parulle di u Vangellu. Cantò l'[[infernu]], a pecura sviata, è l'anime scelte da Diu per una eterna felicità. Eudossia, da nantu à u cacciafora, stava à sente. Quand'ella andò à chjinassi, piense. U lindumane, volse sapè quale era issu cantadore è fece a cunnuscenza di Ghjermanu. Partì cun ellu à vede u vescu chì a battizò. Un omu ghjelosu spanticò l'affare à u guvernatore rumanu chì a mandò in tribunale. U ghjudice, chì ghjera un bravu omu è campava felice cù una moglia bella è graziosa, li rese a libertà. Ma u ghjelosu fece di manera di mandalla torna in tribunale. Ista volta, u ghjudice era un omu azezu chì campava cù una moglia goffa è gattiva, è, à Eudossia, li fece taglià u capu.[https://adecec.net/adecec/santi/03-marzu.php] == Ligami esterni == * [http://musees-de-corse.ifrance.com/storia.htm]] ''Storia di a Corsica''. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060728213530/http://musees-de-corse.ifrance.com/storia.htm |date=2006-07-28 }} * [http://adecec.net/almanaccu2007.pdf] ''Almanaccu'' Adecec, 2007. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212080119/http://www.adecec.net/almanaccu2007.pdf |date=2007-02-12 }} [[Categoria:Ghjornu di marzu|01]] [[Categoria:Marzu]] byi7nezpshb3cz8o4kvuwloyl56ifn9 1u d'aprile 0 1641 407022 391324 2026-10-12T20:49:51Z Fausta Samaritani 15085 file, fix 407022 wikitext text/x-wiki {{Aprile}} [[File:Joachim von Sandrart - Der Monat April.jpg|thumb|[[Joachim von Sandrart]], ''Aprile'', [[1642]]]] U '''primu d'aprile''' hè u 91<sup>u</sup> [[ghjornu]] di l'annu (u 92<sup>u</sup> sì hè bisestile) in u calendariu gregurianu. Restanu 274 ghjorni à a fine di l'annu. == Avenimenti == === In Corsica === == Nascite == - [[1926]] - [[Anne McCaffrey]], scrivana americana di fintascenza è fantasia.<br> == Morti == == Celebrazioni == === Santi === ;[[Santu Ugu]]. '''Ugu''' hè natu l'annu [[1053]] in un locu chjamatu Castellu Novu, in l'attuale cumuna di Châteauneuf-sur-Isère, dipartimentu di a Drôme. A' 27 anni, era canonicu in [[Valencia]], quandu u legatu di u papa u fece vescu di Grazianopuli, l'attuale [[Grenoble]]. Ellu ùn vulia, soprattuttu chì u cleru di a so dioccesi ùn avia nisuna morale. Dui anni dopu, scuraggitu, si ritirò in l'abbazia di Casam Dei, l'attuale Chaise-Dieu, dipartimentu di a Haute-Loire. Ci stete felice quindeci mesi, sinu à u ghjornu chì u papa l'ubligò à rivene in a so dioccesi. Ugu hà aiutatu à San Brunu - chì ghjera statu u so prufessore - à creà a Grande Certosa, un munasteru duve i monachi campavanu chjusi è ùn si ritruvavanu chè per l'uffizii. Per succore i [[Puvertà|poveri]], Ugu si vendì u so anellu pasturale è u so più bellu calice. Senza San Brunu, si averebbi vendutu ancu u [[Cavaddu|cavallu]] chì li servia à visità a so dioccesi. Da ch'ellu ùn vulia esse vescu, u so episcupatu hà duratu quasi 50 anni. Hà participatu à dui cuncilii è hà cunnusciutu cinque papa. Hè mortu à 79 anni, u 1u aprile [[1132]]. Dui anni dopu, [[Nucenziu II]] u canunizava. Etimolugia: da u germanicu "hûg" (''intelligenza'').<br> Casate: Ughelli, Ughetti, Ugolini.[https://adecec.net/adecec/santi/04-aprile.php] == Ligami esterni == * [http://musees-de-corse.ifrance.com/storia.htm] ''Storia di a Corsica'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060728213530/http://musees-de-corse.ifrance.com/storia.htm |date=2006-07-28 }}. * [http://adecec.net/almanaccu2007.pdf] ''Almanaccu'' Adecec 2007. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212080119/http://www.adecec.net/almanaccu2007.pdf |date=2007-02-12 }} [[Categoria:Ghjornu d'aprile|01]] 6cnqohqvm7st18gjz7759dfmehjc6qh 407037 407022 2026-10-12T21:48:20Z Fausta Samaritani 15085 categuria 407037 wikitext text/x-wiki {{Aprile}} [[File:Joachim von Sandrart - Der Monat April.jpg|thumb|[[Joachim von Sandrart]], ''Aprile'', [[1642]]]] U '''primu d'aprile''' hè u 91<sup>u</sup> [[ghjornu]] di l'annu (u 92<sup>u</sup> sì hè bisestile) in u calendariu gregurianu. Restanu 274 ghjorni à a fine di l'annu. == Avenimenti == === In Corsica === == Nascite == - [[1926]] - [[Anne McCaffrey]], scrivana americana di fintascenza è fantasia.<br> == Morti == == Celebrazioni == === Santi === ;[[Santu Ugu]]. '''Ugu''' hè natu l'annu [[1053]] in un locu chjamatu Castellu Novu, in l'attuale cumuna di Châteauneuf-sur-Isère, dipartimentu di a Drôme. A' 27 anni, era canonicu in [[Valencia]], quandu u legatu di u papa u fece vescu di Grazianopuli, l'attuale [[Grenoble]]. Ellu ùn vulia, soprattuttu chì u cleru di a so dioccesi ùn avia nisuna morale. Dui anni dopu, scuraggitu, si ritirò in l'abbazia di Casam Dei, l'attuale Chaise-Dieu, dipartimentu di a Haute-Loire. Ci stete felice quindeci mesi, sinu à u ghjornu chì u papa l'ubligò à rivene in a so dioccesi. Ugu hà aiutatu à San Brunu - chì ghjera statu u so prufessore - à creà a Grande Certosa, un munasteru duve i monachi campavanu chjusi è ùn si ritruvavanu chè per l'uffizii. Per succore i [[Puvertà|poveri]], Ugu si vendì u so anellu pasturale è u so più bellu calice. Senza San Brunu, si averebbi vendutu ancu u [[Cavaddu|cavallu]] chì li servia à visità a so dioccesi. Da ch'ellu ùn vulia esse vescu, u so episcupatu hà duratu quasi 50 anni. Hà participatu à dui cuncilii è hà cunnusciutu cinque papa. Hè mortu à 79 anni, u 1u aprile [[1132]]. Dui anni dopu, [[Nucenziu II]] u canunizava. Etimolugia: da u germanicu "hûg" (''intelligenza'').<br> Casate: Ughelli, Ughetti, Ugolini.[https://adecec.net/adecec/santi/04-aprile.php] == Ligami esterni == * [http://musees-de-corse.ifrance.com/storia.htm] ''Storia di a Corsica'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060728213530/http://musees-de-corse.ifrance.com/storia.htm |date=2006-07-28 }}. * [http://adecec.net/almanaccu2007.pdf] ''Almanaccu'' Adecec 2007 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212080119/http://www.adecec.net/almanaccu2007.pdf |date=2007-02-12 }} [[Categoria:Ghjornu d'aprile|01]] [[Categoria:Aprile]] bfp1y47vlqypeh1gle7i2pijg1y7375 Ferraghju 0 3665 407018 390787 2026-10-12T13:50:39Z Fausta Samaritani 15085 fix 407018 wikitext text/x-wiki {{Ferraghju}} [[File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_f%C3%A9vrier.jpg|thumb|Ferraghju, da [[L'ore ricchissime di u duca di Berry]]]] '''Ferraghju''' (o '''frivaghju''' o ancu '''farraghju''') hè u secondu mese di l'annata è di u calendariu gregurianu. == Citazioni == U mese di ferraghju hè mintuvatu à spessu in i [[pruverbii corsi]]: * ''Frivaghju, t'hà setti [[barretta|barretti]]''. Si dici dinò: * ''Frivaghju, frivaghju di [[setti]] [[barretta|barretti]]. Una a caccia è quidda altra la metti''. * ''Frivaghju, ùn lacà di fà u to [[viaghju]]''. * ''Ferraghju, Ferraghjettu, cortu è maladettu''. * ''Ferraghju, ferraghju, ciò ch'ùn aghju fattu, faraghju.'' * ''Sì ferraghju passa seccu, hè grassu u [[bugnu]] è magru u [[beccu]]. * ''Farraghju, secca a [[manu]] à u [[capraghju]].'' * ''Sì frivaghju ùn fussi trà i [[mese|mesa]] ùn ci saria mai [[fami]] in li [[paese|paesi]].'' * ''Frivaghju, fribaghju, [[cosa]] fatta ùn aghju, faraghju.'' Ci hè dinù a puesia [[Farraghju (Dumenicantone Versini)|Farraghju]] scritta da Dumenicantone Versini (1872-1950) di Marignana, dettu Maistrale. == Referenze == * Saravelli-Retali, 1976, ''A vita in Corsica cù i pruverbii è i detti'' - ''La vie en Corse à travers proverbes et dictons'', Nice: Don Bosco. * Ceccaldi, Matteiu, ''Dizziunariu corsu-francese'', Pieve d'Evisa, Klincksieck, 1968. * Stefanelli, Marcedda, ''Tempu è staghjoni'', ''[[U Taravu]]'' 176, ghjinnaghju 2009. {{Mesi}} [[Categoria:Mese di l'annu|02]] 8y7vl7z5yrb4ppbg9wehqdzgeemcwgm 407029 407018 2026-10-12T21:25:09Z Fausta Samaritani 15085 fix, categoria 407029 wikitext text/x-wiki {{Ferraghju}} [[File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_f%C3%A9vrier.jpg|thumb|Ferraghju, da [[L'ore ricchissime di u duca di Berry]]]] '''Ferraghju''' (o '''frivaghju''' o ancu '''farraghju''') hè u secondu mese di l'annata è di u calendariu gregurianu. == Citazioni == U mese di ferraghju hè mintuvatu à spessu in i [[pruverbii corsi]]: - ''Frivaghju, t'hà setti [[barretta|barretti]]''. Si dici dinò:<br> - ''Frivaghju, frivaghju di [[setti]] [[barretta|barretti]]. Una a caccia è quidda altra la metti.''<br> - ''Frivaghju, ùn lacà di fà u to [[viaghju]]''.<br> - ''Ferraghju, Ferraghjettu, cortu è maladettu''.<br> - ''Ferraghju, ferraghju, ciò ch'ùn aghju fattu, faraghju''.<br> - ''Sì ferraghju passa seccu, hè grassu u [[bugnu]] è magru u [[beccu]].<br> - ''Farraghju, secca a [[manu]] à u [[capraghju]]''.<br> - ''Sì frivaghju ùn fussi trà i [[mese|mesa]] ùn ci saria mai [[fami]] in li [[paese|paesi]]''.<br> - ''Frivaghju, fribaghju, [[cosa]] fatta ùn aghju, faraghju''.<br> Ci hè dinù a puesia [[Farraghju (Dumenicantone Versini)|Farraghju]], scritta da Dumenicantone Versini ([[1872]]-[[1950]]) di Marignana, dettu ''Maistrale''. == Referenze == * Saravelli-Retali, 1976, ''A vita in Corsica cù i pruverbii è i detti'' - ''La vie en Corse à travers proverbes et dictons'', Nice: Don Bosco. * Ceccaldi, Matteiu, ''Dizziunariu corsu-francese'', Pieve d'Evisa, Klincksieck, 1968. * Stefanelli, Marcedda, ''Tempu è staghjoni'', ''[[U Taravu]]'' 176, ghjinnaghju 2009. {{Mesi}} [[Categoria:Ferraghju]] jd1033ct12nbp5ur20rqc3jefzobp2w Marzu 0 3666 407019 375919 2026-10-12T13:52:07Z Fausta Samaritani 15085 fix 407019 wikitext text/x-wiki {{Marzu}} [[File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_mars.jpg|thumb|Marzu, da [[L'ori ricchissimi di u duca di Berry]]]] '''Marzu''' hè u terzu mese di l'annata è di u calendariu gregorianu. == Citazioni == ===Pruverbii=== U mesi di marzu hè mintuvatu suventi in i [[pruverbii corsi|pruverbii]] è in i [[sprissioni corsi|sprissioni]]. Par asempiu: * ''Ch'eddu durghi tantu u mal'vicinu, quant'edda dura a [[nevi]] marzulina.'' Si dici dinò: ''Chè lu mal' vicinu ùn durghi chè quant'è a nevi marzulina.'' * ''Marzu siccu par u bugnu e par u beccu.'' * ''Marzu [[acqua|piuviosu]], bugnu varmicosu è beccu muccicosu.'' * ''U fretu di marzu ghjentri in u [[corru]] di u boiu.'' * ''U [[soli]] marzulinu, di i [[donni]] fà strascinu.'' * ''[[Neve]] marzulìna, strughje da a sera à a matina.'' * ''Marzu tinghje, [[Aprile]] dipinghje.'' * ''À u [[sole]] marzulinu, ùn dà [[capu]] nè [[spinu]].'' * ''Marzu di sette barrette, una a [[caccia]] è l’altra a mette.'' * ''Di marzu, ch'ùn ne hà, si ne và scalzu.'' * ''Marzu asciuttu, [[aprile]] bagnatu, beatu in [[terra]] chì hà suminatu.'' * ''Di sera marzulina, appudda ti com'è i [[ghjaddina|ghjaddini]].'' ===Puisia=== Hè citatu dinò aostu in a [[puisia]] ''I mesi'' di [[Paulu Zarzelli]]: :''[[Dicembri]], [[Ghjinnaghju]] è [[Farraghju]]'' :''Di [[nevi]] sò suminati'' :''[[Marzu]], [[Aprile]] è [[Maghju]]'' :''Di [[fiore|fiori]] sò parfumati'' :''[[Ghjunghju]], [[Lugliu]] è [[Aostu]]'' :''Di [[soli]] sò bagnati'' :''[[Sittembri]], [[Uttrovi]] è [[Nuvembri]]'' :''D'[[uva]] sò vindimiati.'' == Referenze == * Saravelli-Retali, 1976, ''A vita in Corsica cù i pruverbii è i detti'' - ''La vie en Corse à travers proverbes et dictons'', Nizza: Don Bosco. * Stefanelli, Marcedda, ''Tempu è staghjoni'', ''[[U Taravu]]'' 176, ghjinnaghju 2009. {{Mesi}} [[Categoria:Mese di l'annu|03]] itbeo1lrf7nbgxh099ouqznpm6fbafp 407033 407019 2026-10-12T21:40:25Z Fausta Samaritani 15085 fix, link tolti quando so doppioni, categoria 407033 wikitext text/x-wiki {{Marzu}} [[File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_mars.jpg|thumb|Marzu, da [[L'ori ricchissimi di u duca di Berry]]]] '''Marzu''' hè u terzu mese di l'annata è di u calendariu gregorianu. == Citazioni == ===Pruverbii=== U mesi di marzu hè mintuvatu suventi in i [[pruverbii corsi|pruverbii]] è in i [[sprissioni corsi|sprissioni]]. Par asempiu:<br> - ''Ch'eddu durghi tantu u mal'vicinu, quant'edda dura a [[nevi]] marzulina.'' Si dici dinò: ''Chè lu mal' vicinu ùn durghi chè quant'è a nevi marzulina''.<br> - ''Marzu siccu par u bugnu e par u beccu''.<br> - ''Marzu [[acqua|piuviosu]], bugnu varmicosu è beccu muccicosu''.<br> - ''U fretu di marzu ghjentri in u [[corru]] di u boiu''.<br> - ''U [[soli]] marzulinu, di i [[donni]] fà strascinu''.<br> - ''[[Neve]] marzulìna, strughje da a sera à a matina''.<br> - ''Marzu tinghje, Aprile dipinghje''.<br> - ''À u sole marzulinu, ùn dà [[capu]] nè [[spinu]]''.<br> - ''Marzu di sette barrette, una a [[caccia]] è l'altra a mette''.<br> - ''Di marzu, ch'ùn ne hà, si ne và scalzu''.<br> - ''Marzu asciuttu, aprile bagnatu, beatu in [[terra]] chì hà suminatu''.<br> - ''Di sera marzulina, appudda ti com'è i [[ghjaddina|ghjaddini]]''.<br> ===Puisia=== Hè citatu dinò aostu in a [[puisia]] ''I mesi'' di [[Paulu Zarzelli]]: :''Dicembri, Ghjinnaghju è Farraghju'' :''Di [[nevi]] sò suminati'' :''Marzu, Aprile è Maghju'' :''Di [[fiore|fiori]] sò parfumati'' :''Ghjunghju, Lugliu è Aostu'' :''Di soli sò bagnati'' :''Sittembri, Uttrovi è Nuvembri'' :''D'[[uva]] sò vindimiati''. == Referenze == * Saravelli-Retali, 1976, ''A vita in Corsica cù i pruverbii è i detti'' - ''La vie en Corse à travers proverbes et dictons'', Nizza: Don Bosco. * Stefanelli, Marcedda, ''Tempu è staghjoni'', ''[[U Taravu]]'', 176, ghjinnaghju 2009. {{Mesi}} [[Categoria:Mese di l'annu|03]] [[Categoria:Marzu]] g9yaik59mlq8d1fs5r4e6h7qfvhvuvu 407039 407033 2026-10-12T21:54:16Z Fausta Samaritani 15085 407039 wikitext text/x-wiki {{Marzu}} [[File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_mars.jpg|thumb|Marzu, da [[L'ori ricchissimi di u duca di Berry]]]] '''Marzu''' hè u terzu mese di l'annata è di u calendariu gregorianu. == Citazioni == ===Pruverbii=== U mesi di marzu hè mintuvatu suventi in i [[pruverbii corsi|pruverbii]] è in i [[sprissioni corsi|sprissioni]]. Par asempiu:<br> - ''Ch'eddu durghi tantu u mal'vicinu, quant'edda dura a [[nevi]] marzulina.'' Si dici dinò: ''Chè lu mal' vicinu ùn durghi chè quant'è a nevi marzulina''.<br> - ''Marzu siccu par u bugnu e par u beccu''.<br> - ''Marzu [[acqua|piuviosu]], bugnu varmicosu è beccu muccicosu''.<br> - ''U fretu di marzu ghjentri in u [[corru]] di u boiu''.<br> - ''U [[soli]] marzulinu, di i [[donni]] fà strascinu''.<br> - ''[[Neve]] marzulìna, strughje da a sera à a matina''.<br> - ''Marzu tinghje, Aprile dipinghje''.<br> - ''À u sole marzulinu, ùn dà [[capu]] nè [[spinu]]''.<br> - ''Marzu di sette barrette, una a [[caccia]] è l'altra a mette''.<br> - ''Di marzu, ch'ùn ne hà, si ne và scalzu''.<br> - ''Marzu asciuttu, aprile bagnatu, beatu in [[terra]] chì hà suminatu''.<br> - ''Di sera marzulina, appudda ti com'è i [[ghjaddina|ghjaddini]]''.<br> ===Puisia=== Hè citatu dinò aostu in a [[puisia]] ''I mesi'' di [[Paulu Zarzelli]]: :''Dicembri, Ghjinnaghju è Farraghju'' :''Di [[nevi]] sò suminati'' :''Marzu, Aprile è Maghju'' :''Di [[fiore|fiori]] sò parfumati'' :''Ghjunghju, Lugliu è Aostu'' :''Di soli sò bagnati'' :''Sittembri, Uttrovi è Nuvembri'' :''D'[[uva]] sò vindimiati''. == Referenze == * Saravelli-Retali, 1976, ''A vita in Corsica cù i pruverbii è i detti'' - ''La vie en Corse à travers proverbes et dictons'', Nizza: Don Bosco. * Stefanelli, Marcedda, ''Tempu è staghjoni'', ''[[U Taravu]]'', 176, ghjinnaghju 2009. {{Mesi}} [[Categoria:Marzu]] bc4u2evnf42q7piw7h8i9ewj6k1xvga Aprile 0 3667 407023 403124 2026-10-12T20:55:28Z Fausta Samaritani 15085 fix, link 407023 wikitext text/x-wiki {{Aprile}} [[File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg|thumb|Aprile, da [[L'ore ricchissime di u duca di Berry]]]] '''Aprile''' (o '''aprili''') hè u quartu mese di l'annata è di u calendariu gregurianu. Conta trenta ghjorni. == Citazioni == U mesi d'aprile hè mintuvatu in uni pochi di [[pruverbii corsi|pruverbii]] è [[sprissioni corsi]]. Par asempiu:<br> - ''Aprili, desfa purcili''.<br> - ''Aprili, dolci dormire''.<br> - ''L'ottu d'aprili, u [[cuccu]] si devi sentire. S'eddu un si senti, hè mortu o per murire''.<br> - ''[[Marzu]] tinghje, Aprile dipinghje''.<br> - ''Marzu asciuttu, aprile bagnatu, beatu in [[terra]] chì hà suminatu''.<br> - ''Aprile, una goccia per dì''.<br> - ''Aprile hè trenta, è s'ellu piuvissi trent'unu, ùn farebbe male à nisunu''.<br> - ''Aprile è [[maghju]] lumagaghju''.<br> - ''Sì aprile ùn era frà li mesi, ùn ci saria miseria in i [[paesi]]''.<br> - ''Veni d'aprili è ti farò murire, veni di maghju è ti cuntintaraghju''.<br> == Referenze == * Saravelli-Retali, 1976, ''A vita in Corsica cù i pruverbii è i detti'' - ''La vie en Corse à travers proverbes et dictons'', Nice: Don Bosco. * Ceccaldi, Matteiu, ''Dizziunariu corsu-francese'', Pieve d'Evisa, Klincksieck, 1968. * Stefanelli, Marcedda, ''Tempu è staghjoni'', [[U Taravu]] 176, ghjinnaghju 2009. == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:April [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:April] {{Mesi}} [[Categoria:Mese di l'annu|04]] jk5i3lc6vwxwnjx9qbgkmp9hxegstta 407036 407023 2026-10-12T21:46:32Z Fausta Samaritani 15085 categuria 407036 wikitext text/x-wiki {{Aprile}} [[File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg|thumb|Aprile, da [[L'ore ricchissime di u duca di Berry]]]] '''Aprile''' (o '''aprili''') hè u quartu mese di l'annata è di u calendariu gregurianu. Conta trenta ghjorni. == Citazioni == U mesi d'aprile hè mintuvatu in uni pochi di [[pruverbii corsi|pruverbii]] è [[sprissioni corsi]]. Par asempiu:<br> - ''Aprili, desfa purcili''.<br> - ''Aprili, dolci dormire''.<br> - ''L'ottu d'aprili, u [[cuccu]] si devi sentire. S'eddu un si senti, hè mortu o per murire''.<br> - ''[[Marzu]] tinghje, Aprile dipinghje''.<br> - ''Marzu asciuttu, aprile bagnatu, beatu in [[terra]] chì hà suminatu''.<br> - ''Aprile, una goccia per dì''.<br> - ''Aprile hè trenta, è s'ellu piuvissi trent'unu, ùn farebbe male à nisunu''.<br> - ''Aprile è [[maghju]] lumagaghju''.<br> - ''Sì aprile ùn era frà li mesi, ùn ci saria miseria in i [[paesi]]''.<br> - ''Veni d'aprili è ti farò murire, veni di maghju è ti cuntintaraghju''.<br> == Referenze == * Saravelli-Retali, 1976, ''A vita in Corsica cù i pruverbii è i detti'' - ''La vie en Corse à travers proverbes et dictons'', Nice: Don Bosco. * Ceccaldi, Matteiu, ''Dizziunariu corsu-francese'', Pieve d'Evisa, Klincksieck, 1968. * Stefanelli, Marcedda, ''Tempu è staghjoni'', ''[[U Taravu]]'', 176, ghjinnaghju 2009. == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:April [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:April] {{Mesi}} [[Categoria:Mese di l'annu|04]] [[Categoria:Aprile]] n2cf4hj924w6opiodv158us0cm998j7 407040 407036 2026-10-12T21:54:57Z Fausta Samaritani 15085 407040 wikitext text/x-wiki {{Aprile}} [[File:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg|thumb|Aprile, da [[L'ore ricchissime di u duca di Berry]]]] '''Aprile''' (o '''aprili''') hè u quartu mese di l'annata è di u calendariu gregurianu. Conta trenta ghjorni. == Citazioni == U mesi d'aprile hè mintuvatu in uni pochi di [[pruverbii corsi|pruverbii]] è [[sprissioni corsi]]. Par asempiu:<br> - ''Aprili, desfa purcili''.<br> - ''Aprili, dolci dormire''.<br> - ''L'ottu d'aprili, u [[cuccu]] si devi sentire. S'eddu un si senti, hè mortu o per murire''.<br> - ''[[Marzu]] tinghje, Aprile dipinghje''.<br> - ''Marzu asciuttu, aprile bagnatu, beatu in [[terra]] chì hà suminatu''.<br> - ''Aprile, una goccia per dì''.<br> - ''Aprile hè trenta, è s'ellu piuvissi trent'unu, ùn farebbe male à nisunu''.<br> - ''Aprile è [[maghju]] lumagaghju''.<br> - ''Sì aprile ùn era frà li mesi, ùn ci saria miseria in i [[paesi]]''.<br> - ''Veni d'aprili è ti farò murire, veni di maghju è ti cuntintaraghju''.<br> == Referenze == * Saravelli-Retali, 1976, ''A vita in Corsica cù i pruverbii è i detti'' - ''La vie en Corse à travers proverbes et dictons'', Nice: Don Bosco. * Ceccaldi, Matteiu, ''Dizziunariu corsu-francese'', Pieve d'Evisa, Klincksieck, 1968. * Stefanelli, Marcedda, ''Tempu è staghjoni'', ''[[U Taravu]]'', 176, ghjinnaghju 2009. == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:April [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:April] {{Mesi}} [[Categoria:Aprile]] 2khmbz36wx7nzlbvo80n1x393d1ra3p Urbanisimu 0 25805 407041 404063 2026-10-13T07:10:03Z Articulivitali 28749 407041 wikitext text/x-wiki '''L'urbanisimu''' hè a disciplina chì studieghja l'organisazione di u spaziu urbanu è pianificheghja e so trasfurmazione. Si occupa di migliurà è di ripensà u tessutu di e cità esistente, di pianificà novi quartieri è di urganizà i spazii aperti in cità o in leia cun elle. A persona specializata in stu duminiu hè chjamata [[urbanistu]]. [[File:Partizanske4.jpg|miniatura|Partizánske, in Slovacchia, cità custruita secondu un pianu definitu in anticipu (1938)]] == Caratteristiche == === Definizione è scopi === [[File:Port of Bastia, Corsica, France (52723300062).jpg|thumb|250px|right|U portu di [[Bastìa|Bastia]]]] L'urbanisimu studieghja e cità è u territoriu in i so aspetti fisichi, suciali, ecunomichi è ambientali. U so scopu hè di capisce cumu si sviluppanu e cumunità è di definisce i modi di urganizà u spaziu per risponde à i bisogni di e persone. A disciplina pò esse vista à tempu cum'è una scienza è cum'è una pratica di prugettu. Cum'è scienza, analizeghja e cundizione di vita è di sviluppu di e cità; cum'è pratica, elabureghja piani è prugetti per urganizà l'usu di u territoriu, l'edifizii, e strade è l'infrastrutture. Cerca à fà la in modu chì e cità sianu sane, sicure, accessibile è piacevule à campà ci. L'urbanisimu tratta dinù di a prutezzione di u territoriu è di l'ambiente, è di u cunflittu trà l'interessi privati è u bè cumunu. Per quessa, l'urbanistu pò travaglià cù spezialisti d'altri duminii, cum'è l'[[architettura]], l'[[ingegneria]], l'[[eculugia]], a [[geugrafia]], a [[sociulugia]], u [[dirittu]] è l'[[ecunumia]]. === U rollu è e funzione === [[File:Piano-regolatore-piccinato.jpg|miniatura|Pianu di Luigi Piccinato per Pescara, in u 1947]] A pianificazione urbana definisce e scelte maiò d'urganisazione di u spaziu è stabilisce induve è cumu si ponu sviluppà e diverse attività. Pò cuncernà una cità sana, un quartiere o un spaziu particulare. L'urbanistu studieghja a situazione esistente, valuta e pussibilità è e difficultà, è prupone piani è prugetti per migliurà e cundizione di vita. In u passatu, l'urbanisimu s'hè occupatu soprattuttu di l'espansione di e cità è di a custruzzione di novi quartieri. Oghje tratta dinù di a gestione à longu andà di e cità, di a riqualificazione di e zone degradate è di u sviluppu di e zone induve cità è campagna s'intreccianu. In stu cuntestu sò impurtante a [[sustenibilità]], a pianificazione di u territoriu è l'urganisazione di i trasporti. Un prugettu urbanu ùn riguarda solu a forma è a funzione di un edifiziu. Deve tene contu di u locu induv’ellu si trova, di a storia di u territoriu, di e so cundizione ecunomiche è di l'effetti suciali di l'intervenzione. L'urbanisimu prova cusì à mette in leia e diverse parte di a cità è à fà la funziunà cum'è un inseme. L'accessibilità hè dinù un aspettu impurtante: a pianificazione deve tene contu di e persone cù disabilità è di e so necessità, per rende e strade, i trasporti è i spazii publichi accessibili à tutti. === I piani === [[File:Plan de la Cité romaine d'Auxerre (11245388775).jpg|thumb|250px|right|Pianu di a cità rumana d'Auxerre (British Library)]] L'urbanisimu si traduce in piani è regulamenti chì guidanu l'azzione di l'amministrazione è l'attività di custruzzione. Sicondu i paesi è e so leghje, sti ducumenti ponu avè nomi è forme sfarente. In Italia, per esempiu, si usanu piani strategichi è piani urbanistichi cumunali, cù nomi chì varieghjanu secondu e regione. Un pianu generale pò stabilisce: * e zone induve si pò custruisce è e zone da pruteghje; * l'ubbiettivi di sviluppu à longu andà; * l'urganisazione di e strade è di i trasporti; * a lucalisazione di i servizii è di l'attività ecunomiche; * e regule chì devenu seguità i piani più specifichi. Altri strumenti, cum'è i piani di quartiere, i regulamenti di custruzzione è i piani di u trasportu o di l'ambiente, mettenu in pratica l'ubbiettivi generale è ponu esse aghjurnati cù u tempu. === I temi === [[File:Gratte-ciel Toronto.jpg|thumb|250px|right||Grattacelu ([[Toronto]])]] Trà i temi impurtanti di l'urbanisimu ci sò: * a riqualificazione di i quartieri è di e zone degradate; * l'accessibilità è l'urganisazione di i sistemi di trasportu; * a lucalisazione di l'attività è di i servizii; * a leia trà spazii publichi è spazii privati; * a valutazione di l'effetti ambientali è ecunomichi di i prugetti; * a participazione di l'abitanti à e decisione nantu à a cità; * a prutezzione di e risorse è di u paisaghju; * u migliuramentu di a qualità di vita in cità. == Storia == {{Vede dinù|Storia di l'urbanisimu}} [[File:The Riviera - or, The coast from Marseilles to Leghorn, including the interior towns of Carrara, Lucca, Pisa, and Pistoia (1896) (14579127599).jpg|miniatura|Lucca: u pianu di e strade mostra e diverse epiche di sviluppu di a cità.]] E prime pianificazione urbana cunnisciute sò assuciate à [[Ippodamu di Miletu]], chì hè spessu cunsideratu unu di i primi à prupone un urganisazione regulare di a cità. U so mudellu si basava annantu à una reta di strade guasi ortugunale, cù isolati regulari è spazii publichi urganizati. I [[Rumani]] anu adupratu schemi simile per e cità è i campamenti militari. Parechje cità eranu urganizate intornu à dui assi principali, u ''cardu'' è u ''decumanu'', chì si cruciavanu vicinu à u foru. Durante u [[Medievu]], e cità si sò spessu sviluppate intornu à un castellu o à una chjesa, à volte nantu à alture per raghjone di difesa. Da u XIIu à u XIVu seculu, a crescita di e cità è a fundazione di novi insediamenti anu purtatu dinù à a creazione di piani urdinati, cù variazione secondu e regione. In u [[Rinascimentu]], l'idea di dà à a cità una forma regulare è raziunale hà acquistatu impurtanza. In [[Ferrara]], l'Addizione Erculea, iniziata in u 1492 secondu u prugettu di [[Biagio Rossetti]], hè un esempiu impurtante di pianificazione urbana. In u XVu seculu, l'architettu [[Filarete]] hà imaginatu [[Sforzinda]], una cità ideale cù un pianu radiale. L'urbanisimu cum'è disciplina autonoma s'hè sviluppatu soprattuttu in u [[XIX seculu]], in risposta à a crescita rapida è disurdinata di e cità durante a [[Rivuluzione industriale]]. In [[Parigi]], [[Georges-Eugène Haussmann]] hà guidatu grande trasfurmazione urbane à parte si da u 1853. In [[Vienna]], u pianu di u ''Ring'' hà urganizatu una larga via circulare intornu à u centru storicu. In [[Barcellona]], [[Ildefons Cerdà]] hà prupostu un pianu d'espansione basatu annantu à isolati regulari è vie larghe. In Italia, unu di i primi piani generali d'espansione hè statu elaboratu da Cesare Beruto per [[Milanu]] in u 1884. In l'anni 1930, u pianu urbanu hè statu adupratu ancu per fundà cità nove, cum'è [[Sabaudia]]. In u 1942 hè stata aduttata una leghje generale nantu à a pianificazione urbana. Dopu à a [[Seconda guerra mundiale]], a crescita rapida di e cità è a speculazione immobiliare anu purtatu à prublemi di custruzzione è di tutela di u territoriu. Si sò sviluppate pulitiche per pruteghje i centri storichi, u paisaghju è l'ambiente. == L'urbanisimu participativu == L'urbanisimu participativu hè un modu di preparà piani è prugetti chì dà un postu impurtante à e pruposte di l'abitanti è di l'altri gruppi lucali. A participazione pò esse individuale o urganizata à traversu associazione, cumitati di quartiere è altri gruppi. A pianificazione participativa pò riunisce l'amministrazione, l'abitanti, l'imprese è l'associazione lucale. À fiancu à l'assemblee elettive, si ponu urganizà riunione publiche, attelli di quartiere è fori per paragunà l'interessi è discute e pussibilità. A decisione finale ferma di regula à l'istituzione rispunsevule, chì pò tene contu di e pruposte ricevute. === Sviluppu è regule === A participazione lucale hè stata assuciata à l'ubbiettivi di sustenibilità ambientale, in particulare dopu à a cunferenza di e Nazione Unite nantu à l'ambiente è u sviluppu, tenuta in Riu de Janeiru in u 1992. L'Agenda 21 hà incuraghjitu l'autorità lucale à travaglià cù a cumunità per definisce e pulitiche di sviluppu. In Europa, e direttive nantu à a valutazione ambientale strategica è nantu à l'accessu à l'infurmazione ambientale anu rinfurzatu a participazione di u publicu à certe decisione chì toccanu u territoriu. A participazione pò dinù esse una manera di risponde à l'opposizione di l'abitanti à un prugettu lucale, qualchì volta chjamata sindrome [[NIMBY]]. U dialogu permette di cunnosce i timori, i bisogni è e pruposte di e persone cuncernate. === Tecniche è strumenti === U livellu di participazione dipende da l'ubbiettivi di u prucessu, da e pussibilità offerte da l'amministrazione è da a vuluntà di l'abitanti di participà. Si distingue di regula trà infurmazione, cunsultazione, cullaburazione è gestione diretta da a cumunità. Trà i strumenti aduprati ci sò i questionarii, e riunione publiche, i fori, i siti d'infurmazione è i laboratorii di quartiere. Per certi prugetti si ponu aduprà referendum o altre forme di demucrazia diretta è deliberativa. Alcune tecniche di prugettu riuniscenu abitanti è spezialisti per imaginà scenarii è fà scelte cumune. U ''Planning for Real'', per esempiu, adopra un mudellu di u spaziu studiatu, induve e persone ponu indicà e mudificazione ch'elle pruponenu. U metudu ''charrette'' urganizeghja una seria d'incontri trà abitanti, architetti, urbanisti è ingegneri per elaburà un prugettu chì tenga contu di e cundizione tecniche, ecunomiche è ghjuridiche. == A prufessione in u mondu == In parechji paesi, l'urbanisimu hè praticatu da architetti, ingegneri o spezialisti furmati in pianificazione. In certi lochi esiste una prufessione autonoma d'urbanistu o di pianificatore di u territoriu; in altri, l'attività hè spartuta trà parechje prufessione. L'urbanistu pò participà à l'analisi di u territoriu, à a preparazione di piani, à a gestione di prugetti urbani è à a cunsultazione di l'abitanti. U so travagliu richiede cunniscenze di l'architettura, di l'ingegneria, di a geugrafia, di u dirittu è di e scienze suciale. == Note == <references/> == Altri prugetti == {{commons|Urban planning}} [[Categoria:Sucetà]] [[Categoria:Urbanisimu]] 6ptdomlzfnw620nqfdjb65y23hjns4d Niccolò Gamberini 0 27780 407015 406990 2026-10-12T13:21:49Z Fausta Samaritani 15085 delete 407015 wikitext text/x-wiki {{Delete|reason=Spam}} {{BLP sources|date=October 2026}} {{Persona | nome = Niccolò Gamberini | nome originale = Niccolò Gamberini | imagine = | descrizzione = | data di nascita = 13 lugliu 2006 | locu di nascita = [[Bologna]], [[Italia]] | data di morte = | locu di morte = | naziunalità = {{ITA}} | attività = scrittore, ghjurnalistu, blogger, youtuber, imprenditore, regista | anni di attività = 2024 – oghje | lingua = talianu | prima opera = «U Primu» (2024, in cullaburazione) | situ = [https://niccologamberini.altervista.org/ niccologamberini.altervista.org] }} '''Niccolò Gamberini''' ({{lang-it|Niccolò Gamberini}}; natu u [[13 lugliu]] [[2006]], [[Bologna]]) hè un scrittore, ghjurnalistu, blogger, youtuber, imprenditore è regista talianu. Fundatore di a rivista in linea «La Voce Scomoda». == Biugrafia == Hè natu u 13 lugliu 2006 in [[Bologna]]. Hà studiatu à l’istitutu Manfredi Tanari è dopu hà finitu u corsu di finanza è marketing à l’istitutu Di Majo. Hè attivu cum’è blogger è creatore di cuntenutu. Gestisce u canale YouTube @niccologamberini06, dedicatu à l’attualità, a pulitica è a geopolitica, cù un stile analiticu fora di u mainstream.<ref name="youtube">{{cite web|url=https://youtube.fandom.com/it/wiki/Niccol%C3%B2_Gamberini|title=Niccolò Gamberini|website=YouTube Wiki (Fandom)|access-date=2026-10-11|lang=it}}</ref><ref name="atuttolibri1">{{cite web|url=https://atuttolibri2026.blogspot.com/2026/10/niccolo-gamberini.html|title=Niccolò Gamberini|website=A Tutti i Libri 2026|date=2026-10-07|access-date=2026-10-11|lang=it}}</ref> In u 2024 hà scrittu in cullaburazione cù u babbu Roberto Gamberini-Colonna (vincitore di u Premiu Flaiano) u libru «U Primu» ({{lang-it|Il Primo}}). In quellu libru Niccolò hè coautore è autore di a prefazione.<ref name="atuttolibri1"/><ref>{{cite web|url=https://www.amazon.it/-/en/Primo-Roberto-Gamberini-Colonna/dp/B0DCSX9YB9|title=Il Primo|website=Amazon.it|access-date=2026-10-11|lang=it}}</ref> In u 2026 hà publicatu u so primu libru da solu: «Russia è Ucraina. E bugie di l’Occidente» ({{lang-it|Russia e Ucraina. Le bugie dell’Occidente}}; Editore Gamberini, 105 pagine, ISBN 979-8160705361, uscita u 7 ottobre 2026). U libru tratta di u cuntestu storicu di u cunflittu, di l’espansione di a NATO, di l’evenimenti di u 2014, di a situazione in u Donbass, di l’accordi di Minsk è di u rolu di i media occidentali. L’autore precisa chì u testu ùn hè micca una giustificazione di l’invasione.<ref name="atuttolibri1"/><ref name="atuttolibri2">{{cite web|url=https://atuttolibri2026.blogspot.com/2026/10/intervista-esclusiva-niccolo-gamberini.html|title=Intervista esclusiva a Niccolò Gamberini|website=A Tutti i Libri 2026|date=2026-10-08|access-date=2026-10-11|lang=it}}</ref> In u 2026 hà fundatu a rivista indipendente in linea «La Voce Scomoda», dedicata à a geopolitica, l’attualità, a pulitica è a sucietà. Esiste ancu un canale YouTube ligatu à a rivista.<ref>{{cite web|url=https://lavocescomoda.altervista.org/chi-siamo/|title=Chi Siamo?|website=La Voce Scomoda|access-date=2026-10-11|lang=it}}</ref> Hè dinù u fundatore di AuraMarket, una piattaforma di cummerciu elettronicu taliana. U prughjettu hè cuminciatu cum’è un magazinu nant’à eBay è dopu hè diventatu un veru e-commerce (parte di u gruppu Italmedia / Gamberini AuraMarket). A sucietà si occupa di prudutti per a casa, elettronicu è vestiti è si presenta cum’è una pussibile «Amazon d’Italia», ispirandosi à u mudellu di u marketplace russu Ozon. Gamberini travaglia ancu cum’è reporter è blogger (hà un bloggu persunale nant’à Altervista). Da u 2026 cullabureghja cù u terzu cutidianu d’Italia, {{iw|Il Fatto Quotidiano||en|Il Fatto Quotidiano}}.<ref name="atuttolibri2"/><ref>{{cite web|url=https://niccologamberini.altervista.org/|title=Niccolò Gamberini — Il Blog|website=Altervista|access-date=2026-10-11|lang=it}}</ref> Per e so pusizioni critiche nant’à a narrativa occidentale di u cunflittu in Ucraina hè statu criticatu cum’è «filoputinianu» inseme à [[Alessandro Di Battista]], Alessandro Orsini è Angelo D’Orsi.<ref>{{cite web|url=https://www.corriere.it/politica/22_giugno_05/rete-putin-italia-chi-sono-influencer-opinionisti-che-fanno-propaganda-mosca-fce2f91c-e437-11ec-8fa9-ec9f23b310cf.shtml|title=La rete di Putin in Italia|website=Corriere della Sera|date=2022-06-05|access-date=2026-10-11|lang=it|author=Monica Guerzoni, Fiorenza Sarzanini}}</ref> == Opere == * «U Primu» ({{lang-it|Il Primo}}, 2024, in cullaburazione cù Roberto Gamberini-Colonna) * «Russia è Ucraina. E bugie di l’Occidente» ({{lang-it|Russia e Ucraina. Le bugie dell’Occidente}}, 2026), Editore Gamberini, ISBN 979-8160705361 == Filmu == * ''Risate all'italiana'' (2022) — regista<ref>{{cite web|url=https://filmnavi.ru/2022/risate-allitaliana|title=Risate all'italiana (2022)|website=FilmNavi|access-date=2026-10-11|lang=ru}}</ref> == Note == {{reflist}} == Liami esterni == * [https://niccologamberini.altervista.org/ Bloggu persunale] * [https://lavocescomoda.altervista.org/ La Voce Scomoda] * [https://www.youtube.com/@niccologamberini06 Canale YouTube] * [https://youtube.fandom.com/it/wiki/Niccol%C3%B2_Gamberini Pagina nant’à YouTube Wiki] {{DEFAULTSORT:Gamberini, Niccolo}} [[Categoria:Nati in u 2006]] [[Categoria:Nati u 13 di lugliu]] [[Categoria:Nati in Bologna]] [[Categoria:Scrittori taliani di u XXI seculu]] [[Categoria:Ghjurnalisti taliani]] [[Categoria:Blogger taliani]] [[Categoria:Youtuber taliani]] [[Categoria:Imprenditori taliani]] [[Categoria:Registi taliani]] fr4w546v93upnmjxpmb6a2apoe7kk7t Uranu 0 27781 407021 407006 2026-10-12T16:29:21Z Articulivitali 28749 /* Missioni spaziali */ 407021 wikitext text/x-wiki [[File:Uranus Voyager2 color calibrated.png|thumb|Fotografia di Uranu fatta da a sonda Voyager 2 in u 1986.]] '''Uranu''' hè a settima [[pianeta]] di u [[sistema sulare]] in ordine di distanza da u [[Sole]]. Hè a terza pianeta per diametru è a quarta per massa. U so simbulu astronomicu hè ♅. U so nome vene da [[Uranu (divinità)|Uranu]], u diu grecu di u celu, babbu di [[Cronu]] è missiavu di [[Zeus]]. Ancu s’ellu si pò vede à ochju nudu in cundizione favurevule, Uranu ùn fù ricunnisciutu cum’è pianeta chè à a fine di u [[XVIII seculu]], per via di a so debule luminosità è di u so muvimentu lentu in u celu. [[William Herschel]] l’identificò u 13 di marzu di [[1781]]. Uranu è [[Nettunu (astronomia)|Nettunu]] anu una cumpusizione sfarente da quella di [[Ghjove (astronomia)|Ghjove]] è [[Saturnu (astronomia)|Saturnu]]. Sò à spessu classificati cum’è «[[gigante ghiacciatu|giganti ghiacciati]]»: a so atmosfera cuntene soprattuttu [[idrogenu]] è [[eliu]], ma ancu una parte impurtante d’acqua, d’[[ammoniaca]] è di [[metanu]]. L’internu hè custituitu per u più da ghjacci è petre. A caratteristica a più rimarchevule d’Uranu hè l’inclinazione di u so assu di rotazione, chì hè di circa 98° rispettu à u pianu di a so orbita. Per via di st’inclinazione, a pianeta pare «rulà» longu a so orbita è i so poli sò diretti versu u Sole à turnu. Uranu hà dinù anelli, una magnetosfera è numerosi satelliti naturali. == Osservazione == [[File:Uranus and Ariel-it.jpg|thumb|Transitu di Ariel nant’à u discu d’Uranu, in u 2007. Imagine presa da u telescopiu spaziale Hubble.]] Uranu hè visibile à ochju nudu solu in un celu assai bughju è si pò cunfonde cù una stella debule. Un binoculu permette di situà lu più faciule trà e stelle vicine. Cù un telescopiu si pò distingue u so discu, ma hè difficiule di vede particularità di a so atmosfera senza strumenti specializati. A so luminosità apparente cambia secondu a distanza da u Sole è da a Terra, è secondu a parte di a pianeta chì hè rivolta versu a Terra. L’osservazione à l’infrarossu, fatte da a Terra è cù telescopii spaziali, anu permessu di rilevà nuvuli è cambiamenti atmosferichi chì ùn eranu micca visibili durante u passaghju di a sonda Voyager 2. == Storia di l’osservazione == === Scuperta è nome === [[File:William Herschel01.jpg|thumb|William Herschel, u scupritore d'Uranu.]] Prima di a scuperta ufficiale, Uranu era statu osservatu parechje volte è cunfusu cù una stella. In u [[1690]], [[John Flamsteed]] u catalogò cum’è una stella di a custellazione di u [[Tauru (custellazione)|Tauru]]. Altri astrunomi u rimarcanu durante u XVIII seculu, senza ricunnosce ch’ellu si trattava d’una pianeta. U 13 di marzu di u 1781, [[William Herschel]] osservò l’ughjettu è nutò ch’ellu cambiava di pusizione. À u principiu, u classificò cum’è una cumeta. Dopu à più osservazione, l’astrunomi capinu ch’ellu era una pianeta nova. Herschel u chjamò ''Georgium Sidus'', in onore di u rè britannicu [[Ghjorghju III di u Regnu Unitu|Ghjorghju III]]. U nome ùn fù aduttatu fora di a Gran Bretagna. Fù prupostu dinù u nome «Herschel», ma l’astrunomu [[Johann Elert Bode]] sustenì u nome d’Uranu, chì s’inseria in a tradizione di dà à e pianete nomi di divinità di a mitulugia. U nome Uranu finì per impone si à livellu internaziunale. === Osservazione muderne === Per via di a so grande distanza da a Terra, l’osservazione d’Uranu sò difficiule. In u 1948, [[Gerard Kuiper]] scuprì [[Miranda (astronomia)|Miranda]], unu di i so satelliti maiò. In u 1977, l’astrunomi scuprinu l’anelli d’Uranu osservendu una stella chì a pianeta occultava. À parte si da u principiu di u XXI seculu, u [[telescopiu spaziale Hubble]] è i telescopii terrestri anu permessu di studià megliu l’anelli, i satelliti è l’atmosfera. Osservazione à l’infrarossu anu messu in evidenza tempeste è nuvuli di metanu. === Missione spaziale === [[File:Uranus Final Image.jpg|thumb|Ultima imagine d'Uranu presa da Voyager 2 quand'ellu hà passatu a pianeta per andà versu Nettunu.]] A sola sonda spaziale à avè visitatu Uranu hè stata [[Voyager 2]]. U so avvicinamentu massimu si fece u 24 di ghjennaghju di [[1986]], à circa 81 500 km da a pianeta. U passaghju durò poche ore, ma purtò assai più infurmazione ch’è seculi d’osservazione da a Terra. Voyager 2 scuprì novi satelliti è anelli, studiò u campu magneticu è mandò e prime imaghjine vicine d’Uranu. À l’iniziu, l’imaghjine parianu mustrà una pianeta quasi senza nuvuli nè strutture atmosferiche. Un trattamentu più attentu di e fiure palesò qualchì furmazione. L’esplorazione d’Uranu hè cumplicata da e grande distanze è da a debule energia sulare dispunibule. Una sonda chì ci viaghja averia bisognu d’un generatore à radioisotopi. Sò state pruposte parechje missione, ma nisuna ùn hà ancu viaghjatu versu a pianeta. Una missione cù un orbitatore è una sonda atmosferica hè stata cunsiderata cum’è una priorità per l’esplorazione planetaria futura. == Orbita è rotazione == Uranu gira intornu à u Sole in circa 84 anni terrestri. A so distanza media da u Sole hè di circa 2,9 miliardi di chilometri, vale à dì circa 19 unità astronomiche. A luce sulare chì ghjunghje sin’à Uranu hè assai più debule ch'è quella ricevuta da a Terra. A pianeta gira annantu à u so assu in circa 17 ore è 14 minuti, in sensu retrogradu. A so atmosfera, invece, hè mossa da venti chì ponu viaghjà più prestu chè a rotazione di a pianeta. A so orbita hè guasi nant’à u pianu di l’eclittica. === Inclinazione assiale === [[File:Inclinazione assiale giganti gassosi.jpg|thumb|Inclinazione assiale di i giganti gasosi.]] L’assu d’Uranu hè inclinatu di circa 97,8° rispettu à u pianu di a so orbita. Cusì, durante una parte di u so annu, unu di i poli hè rivoltu versu u Sole, mentre chì l’altru stà in l’ombra. Ognunu di i poli riceve à turnu a luce sulare per circa a mità di l’orbita. Sta geometria pruduce staghjone assai longhe è particulare. Vicinu à l’equinoziu, u Sole pare sorghje è tramontà sopra e regione equaturiale; vicinu à u sulstiziu, pò stà sopra à un polu per un longu periudu. Ùn si cunnosce micca cun certezza a causa di st’inclinazione estrema. Una spiegazione pussibule hè chì Uranu fussi statu culpitu, à l’iniziu di a so storia, da un corpu massicciu. Altre ipotesi pruponenu parechji scontri o cambiamenti in a distribuzione di a materia intornu à a pianeta. == Caratteristiche fisiche == === Massa è dimensione === A massa d’Uranu hè circa 14,5 volte quella di a Terra. U so diametru hè circa quattru volte più grande ch'è quellu terrestre. Malgradu a so dimensione, hè u menu massicciu di e pianete gigante. A so densità media hè di circa 1,27 g/cm³, a seconda più bassa di u sistema sulare, dopu à quella di Saturnu. Uranu ùn hà micca una superficia solida ben definita. Per cunvenzione, a so «superficia» hè situata à u livellu induve a pressione atmosferica hè uguale à un bar. A pianeta hè un sferoide appiattitu: u so raghju equaturiale hè più grande ch'è u so raghju polare. === Struttura interna === I mudelli abituali ripartiscenu Uranu in trè strati principali: * un nucleu chjucu è densu, cumpostu soprattuttu di petre è di metalli; * un mantellu internu riccu d’acqua, d’ammoniaca è d’altre sustanze volatile; * una parte esterna gasosa, cumposta principalmente d’idrogenu è d’eliu. U «ghjacciu» di u mantellu ùn hè micca ghjacciu cumunu: e pressione è e temperature assai alte ne facenu un fluidu densu. A struttura precisa d’Uranu ùn hè ancu cunnisciuta, perchè i dati dispunibuli ùn permettenu micca di sceglie trà tutti i mudelli pruposti. Uranu emette pocu calore da u so internu, à u cuntrariu di Nettunu è di parechji altri pianeti giganti. Ùn hè chjaru perchè. Una pussibilità hè chì un impattu anticu abbia cacciatu una parte di u calore internu; un’altra hè chì strati interni di cumpusizione sfarente impediscanu à u calore di ghjunghje sin’à l’esternu. A so temperatura minima atmosferica pò falà sin’à circa 49 K, vale à dì −224 °C. == Atmosfera == L’atmosfera d’Uranu hè cumposta soprattuttu d’idrogenu è d’eliu, cù una quantità più chjuca di metanu è tracce d’acqua è d’ammoniaca. U metanu assorbe una parte di a luce rossa è face chì a pianeta apparisca turchinu-verde. L’atmosfera hè divisa in trè strati principali: * a [[troposfera]], u stratu inferiore, induve si formanu e nuvuli; * a [[stratosfera]], induve a temperatura cresce cù l’altitudine; * a [[termosfera]], u stratu u più esternu, chì si stende à parechje decine di millaie di chilometri sopra à a pianeta. === Troposfera === A troposfera hè a parte più densa di l’atmosfera. A temperatura ci cala à misura chì l’altitudine cresce. Si pensa chì ci sò strati di nuvuli à diverse prufundità: e nuvuli d’acqua serianu più in fondu, mentre chì quelle di metanu serianu più vicine à a parte suprana di a troposfera. A troposfera hè dinamica: ci sò venti forti, muvimenti cunvettivi, nuvuli luminose è cambiamenti chì ponu esse liati à e staghjone. === Stratosfera è termosfera === A stratosfera cuntene metanu è altri idrocarburi, furmati in parte da l’azzione di a luce sulare. Frà elli ci sò l’acetilene è l’etanu. Quandu si rinfriscanu, ste sustanze ponu cundensà si è furmà strati di foschia. A termosfera d’Uranu hè assai calda malgradu a grande distanza da u Sole. A causa esatta di stu riscaldamentu ùn hè ancu cunnisciuta. U stratu superiore cuntene assai idrogenu, è a so grande estensione pò cuntribuisce à caccià a polvera da l’anelli. === Nuvule, venti è clima === Quandu Voyager 2 visitò Uranu in u 1986, l’atmosfera paria pocu attiva, cù poche nuvuli visibili. Osservazione fatte dopu anu mustratu nuvuli più numerosi, bande è tempeste. A più grande attività osservata vicinu à l’equinoziu pare ligata à i cambiamenti stagiunali. I venti ponu ghjunghje à circa 900 km/h. Vicinu à l’equatore, soffianu in direzzione opposta à a rotazione di a pianeta; à altre latitudine ponu move si in u listessu sensu. L’osservazione anu dinù rilevatu macchie scure è furmazioni luminose chì cambianu cù u tempu. == Campu magneticu == A magnetosfera d’Uranu hè stata studiata per a prima volta da Voyager 2. U campu magneticu hè assai inclinatu rispettu à l’assu di rotazione è ùn hè micca centratu in a pianeta: u so dipolu hè spiazzatu versu l’emisferu sudu. Sta cunfigurazione hè assai sfarente da quella di a Terra è di e pianete gigante più maiore. Una spiegazione pussibule hè chì u campu magneticu si generi in strati liquidi relativamente superficiali, ricchi d’acqua è d’ammoniaca, invece d’avè a so origine in u nucleu. A magnetosfera si stende à grande distanza da a pianeta è forma una coda longa in direzzione opposta à u Sole. L’interazzione trà e particelle cariche è u campu magneticu pruduce aurore, chì sò state osservate da u telescopiu spaziale Hubble. == Anelli == [[File:Uranus rings and moons.jpg|thumb|Uranu cù i so anelli è i so satelliti.]] Uranu hà un sistema d’anelli scuri è pocu luminosi. L’anelli principali funu scuperti in u 1977, quandu l’astrunomi osservavanu una stella chì passava daretu à a pianeta. A luce di a stella calò parechje volte prima è dopu à l’occultazione: l’osservazione indicavanu a prisenza d’anelli. Voyager 2 cunfirmò l’esistenza di l’anelli è ne scuprì altri. Osservazione più recente anu identificatu anelli esterni, più luntani da a pianeta. A materia di l’anelli hè cumposta da particelle scure, polvera è pezzi di ghjacciu è di petra. Unu di l’anelli esterni hè turchinu. Si pensa ch’ellu puderia esse alimentatu da particelle di ghjacciu liberate da u picculu satellitu [[Mab (astronomia)|Mab]]. == Satelliti naturali == Uranu hà parechji satelliti naturali. I cinque più grandi sò [[Miranda (astronomia)|Miranda]], [[Ariel (astronomia)|Ariel]], [[Umbriel (astronomia)|Umbriel]], [[Titania (astronomia)|Titania]] è [[Oberon (astronomia)|Oberon]]. I so nomi venenu soprattuttu da persunaghji di l’opere di [[William Shakespeare]] è [[Alexander Pope]]. [[William Herschel]] scuprì Titania è Oberon in u 1787. [[William Lassell]] scuprì Ariel è Umbriel in u 1840, è [[Gerard Kuiper]] scuprì Miranda in u 1948. E missioni spaziali è i telescopii anu dopu permessu di truvà altri satelliti, cumpresi alcuni chjuchi è scuri. I satelliti principali anu superfici assai sfarente. Ariel hà menu crateri è una superficia chì pare più ghjovana; Umbriel hà una superficia più antica è assai craterizata. Miranda hà una superficia cumplessa, cù canyon prufondi è terreni chì parenu furmati da parechji episodi geologichi. == Possibilità di vita == Ùn si cunsidereghja prubabile chì Uranu possi accoglie vita. Ùn hà micca una superficia solida accessibile, è a so atmosfera hè cumposta di sustanze, pressione è temperature chì ùn parenu favurevule à a vita cum’ella hè cunnisciuta. I satelliti maiò puderianu, in teoria, avè acqua liquida sottu à una crosta ghjilata. Ma ùn ci hè ancu nisuna prova chì tali oceani esistinu. Ancu s’elli esistessinu, ùn si cunnosce nisuna forma di vita in u sistema d’Uranu. == Uranu in a cultura == === Mitulugia è astrologia === A pianeta piglia u so nome da [[Uranu (divinità)|Uranu]], divinità greca di u celu, figliolu è sposu di [[Gea]]. A pianeta ùn era micca cunnisciutu da e civiltà antiche: fù ricunnisciutu solu in u 1781. In astrologia, Uranu hè assuciatu à l’invenzione, à l’intuizione è à i cambiamenti. Queste credenze appartenenu à l’astrologia è ùn sò micca cunclusione di l’astrunumia scentifica. === Uranu in a fantascienza === Uranu hè menu prisente in a fantascienza chè pianete più vicine à a Terra. U so alluntanamentu è e poche infurmazione dispunibule nanzu à u passaghju di Voyager 2 anu fattu chì parechji scrittori preferissinu altri lochi di u sistema sulare. A pianeta hè u scenariu di u filmu ''[[Viaghju à a settima pianeta]]'' (1962). Hè mintuvatu dinù in parechje opere scritte è televisive, trà e quale certi raconti di fantascienza, a seria ''[[Doctor Who]]'' è a seria animata ''[[Futurama]]''. ==Note== <references/> [[Categoria: Uranu]] 83rxbvws7hqa34zj8yv6ev550svb24j Categoria:Ghjennaghju 14 27782 407026 2026-10-12T21:16:27Z Fausta Samaritani 15085 categuria 407026 wikitext text/x-wiki <br> [[Categoria:Mesi di l'annu]] noqijep4uqufvch8bg7i781hryquzlz 407028 407026 2026-10-12T21:20:43Z Fausta Samaritani 15085 407028 wikitext text/x-wiki <br> {{Principale}} [[Categoria:Mese di l'annu]] qxez1ctyt1ebzpmo2atj1q2i3xh6ig7 Categoria:Ferraghju 14 27783 407030 2026-10-12T21:26:19Z Fausta Samaritani 15085 categuria 407030 wikitext text/x-wiki <br> {{Principale}} [[Categoria:Mese di l'annu]] qxez1ctyt1ebzpmo2atj1q2i3xh6ig7 Categoria:Marzu 14 27784 407035 2026-10-12T21:42:59Z Fausta Samaritani 15085 categuria 407035 wikitext text/x-wiki <br> {{Principale}} [[Categoria:Mese di l'annu]] qxez1ctyt1ebzpmo2atj1q2i3xh6ig7 Categoria:Aprile 14 27785 407038 2026-10-12T21:49:24Z Fausta Samaritani 15085 categuria 407038 wikitext text/x-wiki <br> {{Principale}} [[Categoria:Mese di l'annu]] qxez1ctyt1ebzpmo2atj1q2i3xh6ig7