Vikipediya crhwiki https://crh.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F_Saife MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Media Mahsus Muzakere Qullanıcı Qullanıcı muzakeresi Vikipediya Vikipediya muzakeresi Fayl Fayl muzakeresi MediaViki MediaViki muzakeresi Şablon Şablon muzakeresi Yardım Yardım muzakeresi Kategoriya Kategoriya muzakeresi R R talk TimedText TimedText talk Modul Modul muzakeresi Event Event talk 0 40201 244347 219404 2026-06-25T10:00:04Z Spokiyny 35104 /* */ 244347 wikitext text/x-wiki {{MY |tip = köy |qırımtatar adı = Velıkıy Dalnık |original adı = ''ukr.'' Великий Дальник |memleket = Ukraina |tuğra = |bayraq = |tuğra eni = |bayraq eni = |lat_deg =46 |lat_min =27 |lat_sec =57 |lon_deg =30 |lon_min =33 |lon_sec =30 |CoordAddon = |CoordScale = |memleket haritasınıñ büyükligi = 300 |region1 haritasınıñ büyükligi = |region2 haritasınıñ büyükligi = |region1 türü = Vilâyet |region1 = Ades vilâyeti |cedvelde region1 adı = |içki bölünüv = |baş türü = |baş = |temeli qoyulğan tarihı = |ilki añıluv = |evelki adları = |bu seneden berli statuslı = |meydanlıq = |yükseklik = |iklim = |resmiy til = |resmiy til-ref = |eali = 9200 |cedvelge aluv senesi = |eali sıqlığı = |aglomeratsiya = |milliy terkip = |diniy terkip = |saat quşağı = |DST = |telefon kodu = |poçta indeksi = |poçta indeksleri = |avtomobil kodu = |identifikator türü = |raqamlı identifikator = |Commons = |sayt = |sayt tili = }} '''Velıkıy Dalnık''' ({{lang-uk|Великий Дальник}}) - [[Ukraina]]nıñ [[Ades vilâyeti]]nde [[Ades rayonı]]nda bir [[köy]]. Ealisiniñ sayısı 9200 kişi. [[Kategoriya:Ades vilâyetindeki köyler]] gr6v07h8ks3wlu797hrchekwjmy9wi6 0 42091 244344 219403 2026-06-25T09:48:29Z Spokiyny 35104 /* */ 244344 wikitext text/x-wiki {{MY |tip = köy |qırımtatar adı = Petrodolınske |original adı = ''ukr.'' Петродолинське |memleket = Ukraina |tuğra = |bayraq = |tuğra eni = |bayraq eni = |lat_deg =46 |lat_min =26 |lat_sec =00 |lon_deg =30 |lon_min =24 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |memleket haritasınıñ büyükligi = 300 |region1 haritasınıñ büyükligi = |region2 haritasınıñ büyükligi = |region1 türü = Vilâyet |region1 = Ades vilâyeti |cedvelde region1 adı = |içki bölünüv = |baş türü = |baş = |temeli qoyulğan tarihı = |ilki añıluv = |evelki adları = |bu seneden berli statuslı = |meydanlıq = |yükseklik = |iklim = |resmiy til = |resmiy til-ref = |eali = 3118 |cedvelge aluv senesi = |eali sıqlığı = |aglomeratsiya = |milliy terkip = |diniy terkip = |saat quşağı = |DST = |telefon kodu = |poçta indeksi = |poçta indeksleri = |avtomobil kodu = |identifikator türü = |raqamlı identifikator = |Commons = |sayt = |sayt tili = }} '''Petrodolınske''' ({{lang-uk|Петродолинське}}) - [[Ukraina]]nıñ [[Ades vilâyeti]]nde [[Ades rayonı]]nda bir [[köy]]. Ealisiniñ sayısı 3100 kişi. [[Kategoriya:Ades vilâyetindeki köyler]] teowqfi5hfmf7d3qfn6pz0knrssallj 10 60353 244336 2026-06-25T08:37:52Z Хтосьці 13041 [[Template:Potd/2026-08#11]] ingliz metnini tercime etip baqtım: «Zagedan Valley with the mountain cirque and high-altitude lakes formed by ancient glacial erosion. Zagedan Ridge, Karachay-Cherkessia, Caucasus Mountains» → «Buzluq tsirki ve buzluq eroziyası tarafından şekil berilgen yüksek göller olğan Zagedan vadiyi. Zagedan dağ sırtı, [[Qaraçay-Çerkesiya]], Kavkaz dağları» 244336 wikitext text/x-wiki Buzluq tsirki ve buzluq eroziyası tarafından şekil berilgen yüksek göller olğan Zagedan vadiyi. Zagedan dağ sırtı, [[Qaraçay-Çerkesiya]], Kavkaz dağları. abi1e5m3e9odyxz913gurvaswv6rla5 10 60354 244337 2026-06-25T08:38:09Z Хтосьці 13041 [[Template:Potd/2026-08#11]] ingliz saifesinden kopiyaladım 244337 wikitext text/x-wiki Zagedan Ridge, Zagedan Valley, Caucasus Mountains, Karachay-Cherkessia.jpg 4ltheqy7dr1uneyf2lsp9ex8jwqxyfm 10 60355 244338 2026-06-25T08:44:11Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-08#12]] ingliz saifesinden tercime etip baqtım: «Ploceus philippinus (Baya Weaver) in Bhigwan, Maharashtra, India» → «İndistannıñ Maharaştra statındaki Bhigvan şeerinde bir baya toqumacı quşu (Ploceus philippinus)». Baya Weaver: [[ru:Ткач-байя]]-dan «baya» aldım ve türk tilinden «dokumacı kuşu» kalka yaptım 244338 wikitext text/x-wiki [[İndistan]]nıñ Maharaştra statındaki Bhigvan şeerinde bir baya toqumacı quşu (-{''Ploceus philippinus''}-). aenmsf52yh3az424yuqry3dhvxx614o 10 60356 244339 2026-06-25T08:45:02Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-08#12]]-den kopiyaladım 244339 wikitext text/x-wiki Baya Weaver in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 04.jpg 451suqqbe8yyi5dzc5yzjlp6t9znej2 10 60357 244340 2026-06-25T09:04:06Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-08#13]] ingliz saifesinden metinni tercime etip baqtım: «Aurora borealis captured during the peak of the Perseids meteor shower at the beach of Norderney on August 13th, 2024» → «2024 senesinde avgustnıñ 13-ünci kününde, Perseid meteor yağmurınıñ pik vaqtında, Nordernay plâjında resim çıqarğan qutup parıldısı». Aurora borealis → qutup parıldısı: mında taptım https://infourok.ru/konspekt-uroka-zona-arkticheskih-pustyn-na-krymskotatarskom-yazyke-4-klass-6597985.html 244340 wikitext text/x-wiki 2024 senesinde avgustnıñ 13-ünci kününde, Perseid meteor yağmurınıñ pik vaqtında, Nordernay plâjında resim çıqarğan qutup parıldısı. 73w8yd49ej498hsldyot1dhhom8ty78 10 60358 244341 2026-06-25T09:04:22Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-08#13]] ingliz saifesinden kopiyaladım 244341 wikitext text/x-wiki Aurora and perseids.jpg tw597qjsocqfeikwr3cfoc554jlztna 10 60359 244342 2026-06-25T09:15:20Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-08#14]] ingliz metnini tercime etip baqtım: «Galah (Eolophus roseicapilla) female in Mount Pleasant, South Australia. Also known as the pink and grey cockatoo or rose-breasted cockatoo» → «Cenübiy Avstrailyada Maunt-Plezant şeerinde bir ırğaçı gala quşu (Eolophus roseicapilla)» 244342 wikitext text/x-wiki Cenübiy Avstrailyada Maunt-Plezant şeerinde bir ırğaçı gala quşu (-{''Eolophus roseicapilla''}-). n24504ib8jrfpzpuvrtt3d3r130w37j 10 60360 244343 2026-06-25T09:15:39Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-08#14]] ingliz saifesinden kopiyaladım 244343 wikitext text/x-wiki Galah (Eolophus roseicapilla) female in flight Mount Pleasant.jpg ih5u9azbleu3ur684wf5e92hfrqz09r 10 60361 244345 2026-06-25T09:52:38Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-08#15]] ingliz metnini tercime etip baqtım 244345 wikitext text/x-wiki [[İndistan]]nıñ Kerala ştatında Munnar şeeri yanındaki Mattupetti gölü etrafta çay tarlaları. Bügün Mustaqillik kününi qayd etken bu devlet — dünyada ekinci eñ büyük çay istisalcısı ve ihraccısıdır, em canlı ve türlü-türlü çay medeniyeti olğan eñ büyük istimalcısıdır. ff9f1boo0ewh0trhanpmdpfsxeysaje 10 60362 244346 2026-06-25T09:52:55Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-08#15]] ingliz saifesinden kopiyaladım 244346 wikitext text/x-wiki Mattupetty Lake View.jpg r1h6l9m9fwaqcqffbv2v8w6v1tce72v 2 60363 244348 2026-06-25T10:11:43Z Арслан Фазилов 79178 “[[:uk:Special:Redirect/revision/48090776|Вишиванка]]” saifesi tercime etilip yaratıldı. 244348 wikitext text/x-wiki    Vışıvanka (ukrayince ''[[:uk:Вишиванка|Вишиванка]]'' – ornamentli tikmenen yaraştırılğan slavân (ukrayin<ref>JJ Gurga (вересень 2012). ''[http://discovery.ucl.ac.uk/1380194/1/JJ%20Gurga%20-%20Thesis%20-%20Final%20version.pdf Echoes of the Past: Ukrainian Poetic Cinema and the Experiential Ethnographic Mode]'' (PDF) (Ph.D.) (англ.) . [[:uk:Університетський_коледж_Лондона|Університетський коледж Лондона.]] с.&#x20;189—190. [https://web.archive.org/web/20151022065624/http://discovery.ucl.ac.uk/1380194/1/JJ%20Gurga%20-%20Thesis%20-%20Final%20version.pdf Архів]</ref> ve belorus<ref>Elena Gapova (2017). [https://www.digitalicons.org/wp-content/uploads/2017/06/DI17_4_Gapova.pdf Things to Have for a Belarusian: Rebranding the Nation via Online Participation] (PDF). ''Studies in Russian, Eurasian and Central European New Media (digitalicons.org)''. Western Michigan University (17): 47—71. [https://web.archive.org/web/20181016111005/http://www.digitalicons.org/wp-content/uploads/2017/06/DI17_4_Gapova.pdf Архів] </ref>) halq kölmeginiñ yañı adı. [[Ukraina|Ukrayina]] milliy urbasınıñ müim bir parçasıdır. Erkek ve qadın urbalarına bölüne. Şarqiy ve [[:uk:Центральна_Європа|Merkeziy Avropanıñ]] slavân halqlarınıñ örülgen kölmeklerinen ortaq bir aslı bar. Orta asırlardan berli adet üzre er künlik ve bayram urbası olaraq kiyingen. XX asırdan başlap, bayram, vatanperverlik ve diniy urba olaraq ayrı, [[:uk:Костюм|kostümnen]] beraber kiyingen. Kölmekniñ ananeviy örülmesi, regionğa köre farqlı olıp, qorçalav manası taşıy. Ananeviy adları – kölmek, tikilgen kölmek, tikilgen kölmek. == Ad == Tarihiy olaraq, "vışıvanka" sözü nağışlanğan bir nesne, nağışlanğan kölmek ya da nağış manasında qullanıla edi. Zemaneviy manada sözniñ em ekinci, em de üçünci ecağa urğu qoymaq mümkün. Ukrayinada slavânlarnıñ tüp urbasınıñ bütün adları bar edi: kölmek, koşulâ, rubaşka. [[:uk:Любор_Нідерле|L. Niederle]], qadimiy zamanlarda slavânlar uzun urba (rubişça) kiygen ediler, amma milâttan soñ 1-inci asırnıñ soñunda, qısqa kölmeklerini de kiygen ediler, yani "kölmek". Böyle bir kölmek Poltava vilâyetindeki qabirden tunç eykelinde ve Kıyiv vilâyetindeki mezarlıqta kümüş eykelinde tasvirlengen. Kıyivde, Sofiya kafedral kilsesiniñ freskalarında böyle kölmeklerni kiyingen soytarılar bar. 1hvhycw494ol9l87k8onquwd59y89z2 0 60364 244349 2026-06-25T10:13:34Z Арслан Фазилов 79178 “[[:uk:Special:Redirect/revision/48090776|Вишиванка]]” saifesi tercime etilip yaratıldı. 244349 wikitext text/x-wiki    Vışıvanka (ukrayince ''[[:uk:Вишиванка|Вишиванка]]'' – ornamentli tikmenen yaraştırılğan slavân (ukrayin<ref>JJ Gurga (вересень 2012). ''[http://discovery.ucl.ac.uk/1380194/1/JJ%20Gurga%20-%20Thesis%20-%20Final%20version.pdf Echoes of the Past: Ukrainian Poetic Cinema and the Experiential Ethnographic Mode]'' (PDF) (Ph.D.) (англ.) . [[:uk:Університетський_коледж_Лондона|Університетський коледж Лондона.]] с.&#x20;189—190. [https://web.archive.org/web/20151022065624/http://discovery.ucl.ac.uk/1380194/1/JJ%20Gurga%20-%20Thesis%20-%20Final%20version.pdf Архів]</ref> ve belorus<ref>Elena Gapova (2017). [https://www.digitalicons.org/wp-content/uploads/2017/06/DI17_4_Gapova.pdf Things to Have for a Belarusian: Rebranding the Nation via Online Participation] (PDF). ''Studies in Russian, Eurasian and Central European New Media (digitalicons.org)''. Western Michigan University (17): 47—71. [https://web.archive.org/web/20181016111005/http://www.digitalicons.org/wp-content/uploads/2017/06/DI17_4_Gapova.pdf Архів] </ref>) halq kölmeginiñ yañı adı. [[Ukraina|Ukrayina]] milliy urbasınıñ müim bir parçasıdır. Erkek ve qadın urbalarına bölüne. Şarqiy ve [[:uk:Центральна_Європа|Merkeziy Avropanıñ]] slavân halqlarınıñ örülgen kölmeklerinen ortaq bir aslı bar. Orta asırlardan berli adet üzre er künlik ve bayram urbası olaraq kiyingen. XX asırdan başlap, bayram, vatanperverlik ve diniy urba olaraq ayrı, [[:uk:Костюм|kostümnen]] beraber kiyingen. Kölmekniñ ananeviy örülmesi, regionğa köre farqlı olıp, qorçalav manası taşıy. Ananeviy adları – kölmek, tikilgen kölmek, tikilgen kölmek. == Ad == Tarihiy olaraq, "vışıvanka" sözü nağışlanğan bir nesne, nağışlanğan kölmek ya da nağış manasında qullanıla edi. Zemaneviy manada sözniñ em ekinci, em de üçünci ecağa urğu qoymaq mümkün. Ukrayinada slavânlarnıñ tüp urbasınıñ bütün adları bar edi: kölmek, koşulâ, rubaşka. [[:uk:Любор_Нідерле|L. Niederle]], qadimiy zamanlarda slavânlar uzun urba (rubişça) kiygen ediler, amma milâttan soñ 1-inci asırnıñ soñunda, qısqa kölmeklerini de kiygen ediler, yani "kölmek". Böyle bir kölmek Poltava vilâyetindeki qabirden tunç eykelinde ve Kıyiv vilâyetindeki mezarlıqta kümüş eykelinde tasvirlengen. Kıyivde, Sofiya kafedral kilsesiniñ freskalarında böyle kölmeklerni kiyingen soytarılar bar. 1hvhycw494ol9l87k8onquwd59y89z2 2 60365 244350 2026-06-25T10:15:28Z Арслан Фазилов 79178 Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: '= Qırq Azizler = <mapframe latitude="44.764104" longitude="33.846903" zoom="14" width="344" height="290" text="Qırq-Azizler mezarlığınıñ lokatsiyası" align="center">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 33.846228, 44.763014 ] } } ] }</mapframe> == Obyektniñ tarihı ve bozuluvnıñ tarifi ==...' 244350 wikitext text/x-wiki = Qırq Azizler = <mapframe latitude="44.764104" longitude="33.846903" zoom="14" width="344" height="290" text="Qırq-Azizler mezarlığınıñ lokatsiyası" align="center">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 33.846228, 44.763014 ] } } ] }</mapframe> == Obyektniñ tarihı ve bozuluvnıñ tarifi == Çoqusı allarda abideniñ emiyeti onıñ adından añlaşıla: Qırq-Azizler "Qırq muqaddes yer" dep manağa kele. Mezarlıqta epitafiyalar kompleksi de hususiy qıymet taşıy. Olarnıñ çoqusında “Qırımı” ya da “Kirimi” soyadları bar, yani “qırımlı”, “Qırım sakini”. Olar XIV-XV asırlarğa ait, eñ eskisi Mahmud al-Kiriminiñ qızı Şah-Hatunğa bağışlanğan, 1316 senesi ilk küz ayınıñ 18-incide qurulğan. Böylece, bu mezarlıqlar qırımtatar halqınıñ şekillenüv tarihını tesbit eteler. Bu mezarlıq cenübiy-ğarbiy [[Qırım]] tarihında müim bir devirge ait, o vaqıt Qırım alanları memleketiniñ yerine Qırq-Yer beylik kele. Bu esnas sovetlerniñ "Mongol esirligi" ve "tatarlardan evelki ve soñki" vaqiaları ideologiyasına uymağan. As memleketinden Qırq-Yer beyliklerine keçüv, As memleketiniñ ükümdarlarınıñ XIV asırnıñ başında [[Altın Ordu]] han tahtı içün uruşta muvafaqiyetsiz iştirak etüvi ve, neticede, olarnıñ (ve halqınıñ) Qırımdan Bizansqa çıqışınen bağlıdır. Qadimiy mezarlıq Eski-Yurt şeeriniñ ve daa evel belli olmağan XIII-XIV asırnıñ ortaları/soñu qasabalarınıñ civarında yerleşken edi. Yañı mesken, Eski-Yurt meskeniniñ daa evelde belli olmağan rayonı ola bilir. Şimdi onıñ territoriyası Bağçasaraynıñ terkibine kirdi – bu şeerniñ ayrı rayonı, Demiryol vokzalınıñ ğarbında yerleşe. Mezarlıqnıñ hronologiyası – XIV asırnıñ başı-XX asırnıñ başı, bütün bu vaqıt devamında o, daima qullanıla edi. Qırımtatar sürgünligine qadar Qırq-Azizler mezarlığı büyük edi: mında qabir taşları, rotondalar ve mağaralar bar edi. Bugün iç bir şey yoq. Sürgünlikten soñ mezarlıq hırsızlandı ve bütün taşlar qurucılıqqa çıqarıldı, amma 1925 senesi [[Bağçasaray]] müzeyiniñ tesisçisi [[Üsein Bodaninskiy]] etnografik ekspeditsiyanı teşkil etip, eñ qıymetli 20 mezar taşını çıqarıp oldı. == Şimdiki vaqıt == Qırq-Azizler mezarlığı Keriç-Aqyar yolunıñ qurucılığı vaqtında bayağı zarar kördi. 2016-2018 seneleri “yıqıluv altında” qanunsız arheologik qazma işleri yapıldı. Bu, XIV-XV asırlarnıñ mezarlığı edi. Nekropolden ğayrı, 2018 senesi abideniñ merkeziy qısmında, eki tepe arasındaki adsız qumda, XIII asırnıñ soñu-XIV asırnıñ ortası/soñu mezarlığı açıldı. Abideniñ umumiy viran etilgen meydanlığı 1 gektardan ziyade, 153 mezar ve abideniñ şarqiy qısmına ait edi. “Qurtarıcı” arheologik qazmalarında peyda olğan meseleler, yañı qurulğan infrastruktura obyektlerinde işğal akimiyeti organları tarafından adette bildirilmey. 2017 senesiniñ işleri bozuluvlarnen keçirildi dep aytmaq mümkün, çünki 2018 senesi diger ekspeditsiyanıñ qanunsız qazma işleri endi tedqiq etilgen bölükke (2017 senesi bölükniñ cenübiy-ğarbiy qısmı) qayttı. Arheologik qazmalarda ekskavatornıñ kütleviy qullanuvı atta derc etilgen tedqiqat neticelerinden belli: aman-aman bütün mezarlar terenliginiñ yarısını qazıp çıqqanlar. Böyle usul qullanılsa, topraqnıñ kündüz yüzü seviyesinde şekillengen medeniy qatı bütünley ğayıp ola. Bu qanunsız qazmalarda abideniñ sıñırları bayağı eksildi. Bundan da ğayrı, topraqnıñ boş teşkilâtı bozulğan edi: mezarlıq öz taşıyıcı-evi Eski-Yurtadan müim bir müendislik obyektinen ayırılğan edi. Mezarlıq taşıyıcı qasabasınen yarnıñ bir qısmı yoq etildi. Qırq-Azizler avtomobil yolunıñ qurulmasınen Bağçasaraynıñ bu köşesiniñ manzarası deñiştirildi. Şimdi bu Qırq-Azizler degil – bu işğal etilgen topraqta vilâyet şeeriniñ adiy bir aylanuvıdır. == Mesüliyetli şahıslar == Qanunsız arheologik qazmalarda [https://irbis-nbuv.gov.ua/ASUA/0027053 Kirilko Vladimir Petroviç] ([http://archtat.ru/ A.H. Halikova adına Tatarstan Cumhuriyeti ilimler akademiyasınıñ Rusiye Arheologiya İnstitutı]) ve [https://archaeolog.ru/media/aspirantura/2023/%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B/2.%20%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%20%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2..pdf Voloşınov Aleksey Aleksandroviç] ([https://archaeolog.ru/ Rusiye ilimler akademiyasınıñ Arheologiya institutı]) iştirak etkenler. == Menbalar: == • [https://www.archaeolog.ru/media/books_2019/Krym_Tavrida_2.pdf#page=211 Волошинов А.А., Меньшиков М.Ю., Резниченко И.А., Юнкин Ж.А., Брызгалов В.В. Раскопки мусульманского могильника Кырк-Азизлер в 2018 г. // Крым - Таврида. Археологические исследования в Крыму в 2017–2018 гг. К 100-летию российской академической археологии. Том II. Москва: Институт археологии РАН, 2019. С. 211-238]; • [https://www.academia.edu/44394979/%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%98%D0%AF_%D0%98_%D0%90%D0%A0%D0%A5%D0%95%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF_%D0%9A%D0%A0%D0%AB%D0%9C%D0%90_%D0%92%D1%8B%D0%BF_XI Волошинов А.А., Меньшиков М.Ю. ИССЛЕДОВАНИЯ МОГИЛЬНИКА КЫРК-АЗИЗЛЕР В 2018 г. // История и археология Крыма. Вып. ХI. Севастополь: Колорит, 2019. С. 65-72]. • [https://www.academia.edu/44329160/%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%98%D0%AF_%D0%98_%D0%90%D0%A0%D0%A5%D0%95%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF_%D0%9A%D0%A0%D0%AB%D0%9C%D0%90_%D0%92%D1%8B%D0%BF_VIII Кирилко В.П., Пигарёв Е.М. ИССЛЕДОВАНИЯ МОГИЛЬНИКА КЫРК-АЗИЗЛЕР В 2017 г. // История и археология Крыма. Вып. VIII. Севастополь: Колорит, 2018. С. 59-60]. • [https://archaeolog.ru/media/aspirantura/2024/%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%20%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BE.pdf Волошинов А.А., Меньшиков М.Ю., Резниченко И.А., Юнкин Ж.А., Брызгалов В.В. Исследования мусульманского могильника Кырк-Азизлер // Археологические открытия. 2018 год. М.: Институт археологии РАН, 2020. С.280-282]; jaapvcfbe7voz4sqotx1wuk9el3rna4 244351 244350 2026-06-25T11:40:51Z Арслан Фазилов 79178 244351 wikitext text/x-wiki = Qırq Azizler = <mapframe latitude="44.764104" longitude="33.846903" zoom="14" width="344" height="290" text="Qırq-Azizler mezarlığınıñ lokatsiyası" align="center">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 33.846228, 44.763014 ] } } ] }</mapframe> == Obyektniñ tarihı ve bozuluvnıñ tarifi == Çoqusı allarda abideniñ emiyeti onıñ adından añlaşıla: Qırq Azizler "Qırq muqaddes yer" dep manağa kele. Mezarlıqta epitafiyalar kompleksi de hususiy qıymet taşıy. Olarnıñ çoqusında “Qırımı” ya da “Kirimi” soyadları bar, yani “qırımlı”, “Qırım sakini”. Olar XIV-XV asırlarğa ait, eñ eskisi Mahmud al-Kiriminiñ qızı Şah-Hatunğa bağışlanğan, 1316 senesi ilk küz ayınıñ 18-incide qurulğan. Böylece, bu mezarlıqlar qırımtatar halqınıñ şekillenüv tarihını tesbit eteler. Bu mezarlıq cenübiy-ğarbiy [[Qırım]] tarihında müim bir devirge ait, o vaqıt Qırım alanları memleketiniñ yerine Qırq-Yer beylik kele. Bu esnas sovetlerniñ "Mongol esirligi" ve "tatarlardan evelki ve soñki" vaqiaları ideologiyasına uymağan. As memleketinden Qırq-Yer beyliklerine keçüv, As memleketiniñ ükümdarlarınıñ XIV asırnıñ başında [[Altın Ordu]] han tahtı içün uruşta muvafaqiyetsiz iştirak etüvi ve, neticede, olarnıñ (ve halqınıñ) Qırımdan Bizansqa çıqışınen bağlıdır. Qadimiy mezarlıq Eski-Yurt şeeriniñ ve daa evel belli olmağan XIII-XIV asırnıñ ortaları/soñu qasabalarınıñ civarında yerleşken edi. Yañı mesken, Eski-Yurt meskeniniñ daa evelde belli olmağan rayonı ola bilir. Şimdi onıñ territoriyası Bağçasaraynıñ terkibine kirdi – bu şeerniñ ayrı rayonı, Demiryol vokzalınıñ ğarbında yerleşe. Mezarlıqnıñ hronologiyası – XIV asırnıñ başı-XX asırnıñ başı, bütün bu vaqıt devamında o, daima qullanıla edi. Qırımtatar sürgünligine qadar Qırq Azizler mezarlığı büyük edi: mında qabir taşları, rotondalar ve mağaralar bar edi. Bugün iç bir şey yoq. Sürgünlikten soñ mezarlıq hırsızlandı ve bütün taşlar qurucılıqqa çıqarıldı, amma 1925 senesi [[Bağçasaray]] müzeyiniñ tesisçisi [[Üsein Bodaninskiy]] etnografik ekspeditsiyanı teşkil etip, eñ qıymetli 20 mezar taşını çıqarıp oldı. == Şimdiki vaqıt == Qırq Azizler mezarlığı Keriç-Aqyar yolunıñ qurucılığı vaqtında bayağı zarar kördi. 2016-2018 seneleri “yıqıluv altında” qanunsız arheologik qazma işleri yapıldı. Bu, XIV-XV asırlarnıñ mezarlığı edi. Nekropolden ğayrı, 2018 senesi abideniñ merkeziy qısmında, eki tepe arasındaki adsız qumda, XIII asırnıñ soñu-XIV asırnıñ ortası/soñu mezarlığı açıldı. Abideniñ umumiy viran etilgen meydanlığı 1 gektardan ziyade, 153 mezar ve abideniñ şarqiy qısmına ait edi. “Qurtarıcı” arheologik qazmalarında peyda olğan meseleler, yañı qurulğan infrastruktura obyektlerinde işğal akimiyeti organları tarafından adette bildirilmey. 2017 senesiniñ işleri bozuluvlarnen keçirildi dep aytmaq mümkün, çünki 2018 senesi diger ekspeditsiyanıñ qanunsız qazma işleri endi tedqiq etilgen bölükke (2017 senesi bölükniñ cenübiy-ğarbiy qısmı) qayttı. Arheologik qazmalarda ekskavatornıñ kütleviy qullanuvı atta derc etilgen tedqiqat neticelerinden belli: aman-aman bütün mezarlar terenliginiñ yarısını qazıp çıqqanlar. Böyle usul qullanılsa, topraqnıñ kündüz yüzü seviyesinde şekillengen medeniy qatı bütünley ğayıp ola. Bu qanunsız qazmalarda abideniñ sıñırları bayağı eksildi. Bundan da ğayrı, topraqnıñ boş teşkilâtı bozulğan edi: mezarlıq öz taşıyıcı-evi Eski-Yurtadan müim bir müendislik obyektinen ayırılğan edi. Mezarlıq taşıyıcı qasabasınen yarnıñ bir qısmı yoq etildi. Qırq Azizler avtomobil yolunıñ qurulmasınen Bağçasaraynıñ bu köşesiniñ manzarası deñiştirildi. Şimdi bu Qırq Azizler degil – bu işğal etilgen topraqta vilâyet şeeriniñ adiy bir aylanuvıdır. == Mesüliyetli şahıslar == Qanunsız arheologik qazmalarda [https://irbis-nbuv.gov.ua/ASUA/0027053 Kirilko Vladimir Petroviç] ([http://archtat.ru/ A.H. Halikova adına Tatarstan Cumhuriyeti ilimler akademiyasınıñ Rusiye Arheologiya İnstitutı]) ve [https://archaeolog.ru/media/aspirantura/2023/%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B/2.%20%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%20%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2..pdf Voloşınov Aleksey Aleksandroviç] ([https://archaeolog.ru/ Rusiye ilimler akademiyasınıñ Arheologiya institutı]) iştirak etkenler. == Menbalar: == • [https://www.archaeolog.ru/media/books_2019/Krym_Tavrida_2.pdf#page=211 Волошинов А.А., Меньшиков М.Ю., Резниченко И.А., Юнкин Ж.А., Брызгалов В.В. Раскопки мусульманского могильника Кырк-Азизлер в 2018 г. // Крым - Таврида. Археологические исследования в Крыму в 2017–2018 гг. К 100-летию российской академической археологии. Том II. Москва: Институт археологии РАН, 2019. С. 211-238]; • [https://www.academia.edu/44394979/%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%98%D0%AF_%D0%98_%D0%90%D0%A0%D0%A5%D0%95%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF_%D0%9A%D0%A0%D0%AB%D0%9C%D0%90_%D0%92%D1%8B%D0%BF_XI Волошинов А.А., Меньшиков М.Ю. ИССЛЕДОВАНИЯ МОГИЛЬНИКА КЫРК-АЗИЗЛЕР В 2018 г. // История и археология Крыма. Вып. ХI. Севастополь: Колорит, 2019. С. 65-72]. • [https://www.academia.edu/44329160/%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%98%D0%AF_%D0%98_%D0%90%D0%A0%D0%A5%D0%95%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF_%D0%9A%D0%A0%D0%AB%D0%9C%D0%90_%D0%92%D1%8B%D0%BF_VIII Кирилко В.П., Пигарёв Е.М. ИССЛЕДОВАНИЯ МОГИЛЬНИКА КЫРК-АЗИЗЛЕР В 2017 г. // История и археология Крыма. Вып. VIII. Севастополь: Колорит, 2018. С. 59-60]. • [https://archaeolog.ru/media/aspirantura/2024/%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%20%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BE.pdf Волошинов А.А., Меньшиков М.Ю., Резниченко И.А., Юнкин Ж.А., Брызгалов В.В. Исследования мусульманского могильника Кырк-Азизлер // Археологические открытия. 2018 год. М.: Институт археологии РАН, 2020. С.280-282]; rpeuk9is7bp1mjiq5mbh0tnndytdv6m