Vikipediya crhwiki https://crh.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F_Saife MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Media Mahsus Muzakere Qullanıcı Qullanıcı muzakeresi Vikipediya Vikipediya muzakeresi Fayl Fayl muzakeresi MediaViki MediaViki muzakeresi Şablon Şablon muzakeresi Yardım Yardım muzakeresi Kategoriya Kategoriya muzakeresi R R talk TimedText TimedText talk Modul Modul muzakeresi Event Event talk 14 1641 246232 111374 2026-10-14T09:26:27Z Don Alessandro 1 246232 wikitext text/x-wiki {{CommonsKat|Languages of Poland}} [[Kategoriya:Regionına köre tiller]] [[Kategoriya:Lehistan]] gfihu6f5519evfua6tfd8c4wsj6oht8 0 3900 246237 180095 2026-10-14T11:45:25Z Don Alessandro 1 246237 wikitext text/x-wiki {{Kişi}} '''Remziye Alper''' ([[1944]] s. d.) – [[Türkiye]]li belli qırımtatar tamırlı opera sanatkârı-soprano. Remziye Alper Tanrıkulu 1944 senesinde [[Qırım]]nıñ [[Sudaq]] şeerinde dünyağa keldi. Daa eki aylıq ekende ailesi Qırımdan köçip [[Avstriya]]ğa ketti. Avstriyanıñ Bregenss şeeri ve Alberşvende lagerinde 4 sene qaldı. Daa soñra [[Türkiye]]ge yerleşti. [[Frida Böhme]], [[Carlo Galeffi]], [[Maria Carena]] kibi ocalarnıñ közetüvinde oquğanı Ankara Devlet konservatoriyasınıñ yüksek bölügini 1963 senesinde bitirdi. Daa konservatoriyadada oquğan sırada [[Almaniya]]dan kelgen şan pedagogı Prof. [[Clemens Glettenberg]] onı tınlap çoq muvafaqiyetli olacağını añlap [[Münih]]teki yaz kurslarına davet etti. Lâkin talebeliginde ailesiniñ imkânları yetmegeni içün ketalmadı. 1964 senesinde Ankara Devlet Operasında çalışa ekende Prof. Glettenbergniñ yañıdan davetinen bu kurslarğa qatılıp üstün bir muvafaqiyet kösterdi. Daa soñra bu muvafaqiyeti sebebinen, Alman ükümeti tarafından eki senelik DAAD bursunen mukâfatlandırılıp [[Köln]] Muzıka Yüksek Mektebinde Prof. [[Peter Witsch]]nen çalışalma imkânına saip oldı. Mındaqı oquvnı tamamlağan soñ kene [[Türkiye]]ge qaytıp, Ankara Devlet Operasındaki vazifesine devam etti. 1969 senesinde orkestra şefi [[Orhan Tanrıkulu]]nen evlendi. 1974-de [[Roma]]ğa ketip [[Santa Cecilia akademiyası]]niñ imtaanlarını qazandı ve namlı metso-soprano [[Gianna Pederzini]]nen [[Verdi]] operaları hususında çalıştı. Niayet mında aqiqiy ses renki olğan lirik-spinto sopranolığı keşif etildi. Santa Cecilia akademiyasını halq jürisi aldında bergen imtaanda birincilik alıp bitirdi. Remziye Alper, 1975 senesinden berli Ankara Devlet Operasında aytqanı prima partilerini qatında, [[AQŞ]], [[İtaliya]], [[Almaniya]], [[Belçika]], [[Frenkistan]], [[İspaniya]], [[Bulğaristan]], [[Macaristan]], [[Romaniya]], [[Avstriya]] kibi memleketlerde pek çoq kontsert berdi, opera temsillerinde oynadı, resitaller ve radio televizion içün programmalar yasadı. 100.cü sene programı çerçevesinde AOŞ ve Avstriyada kontsert ve resitaller berdi. 1982 senesinde İstanbulğa kelip İstanbul Devlet Operasında solistlikke devam etti, pek çoq zor operada baş rol oynadı ve milletlerarası kontsertlerini devam ettirdi. Remziye Alper türlü yarışmalarğa qatılıp pek çoq milletlerarası mukâfat aldı. * 1974 Busetto-Parma, İtaliya, 14-nci Milletlerarası Verdi Sesleri Yarışması, 3-lük mukâfatı * 1974 Palermo, İtaliya, 11-nci Milletlerarası Yaş Opera Sanatkârları Yarışması, 1-lik mukâfatı * 1975 Lonigo-Verona, İtaliya, 12-nci Milletlerarası Kariyer Sanatkârları Yarışması, 3-lük mukâfatı * 1976 Sofiya, Bulğaristan, 6-ncı Milletlerarası Şan Yarışması, Konsert Sanatkârlığı, 1-lik mukafâtı * 1976 Zaltsburg, Avstriya, Milletlerarası Yaş Sanatkârlar Yarışması, Grand City mukafâtı * 1976 Plevne, Bulğaristan, Katia Popova Fest., Plevne Bülbüli Altın Medali == Bağlantılar == [http://www.remziyealper.8m.com Remziye Alper] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20081107071515/http://www.remziyealper.8m.com/ |date=2008-11-07 }} {{DEFAULTSORT:Alper, Remziye}} [[Kategoriya:Opera sanatkârları]] [[Kategoriya:Aktörlar]] [[Kategoriya:Türkiyedeki Qırımtatar diasporası]] [[Kategoriya:1944 senesinde doğğanlar]] [[Kategoriya:Qırımtatar medeniyeti]] b059epmymjf1udajc65syq2a7hyvrwe 0 5751 246202 139318 2026-10-13T17:26:12Z Don Alessandro 1 246202 wikitext text/x-wiki {{Kişi}} '''I Sahib Geray''' (? — 1551) — 1521–1524 seneleri [[Qazan hanlığı|Qazan hanı]], 1532–1551 seneleri [[Qırım hanlığı|Qırım hanı]]. [[I Meñli Geray]]nıñ oğludır. [[Bağçasaray]]nıñ temelini qoyğan. Doğğan yılı belli degil.<ref name="galenko">{{cite web|author=Галенко О. І.|title=Сагіб-Ґерей I|url=https://www.history.org.ua/?termin=Sahib_H|website=Енциклопедія історії України|date=2012|language=uk}}</ref> == Yaşlığı == Sahib Geray Qırımda doğıp östi. [[Nur Sultan]] onıñ ögey anası edi. 1510–1511 seneleri onıñnen beraber [[Moskva]]ğa ve [[Qazan]]ğa bardı. Nur Sultan bu seferde Qazan hanı olğan oğlu [[Muhammed Emin]]nen ve [[Moskva devleti]]nde yaşağan diger oğlu [[Abdüllatif]]nen körüşti.<ref name="nursultan">{{cite web|title=Нур-Султан|url=https://tatarica.org/ru/razdely/istoriya/srednie-veka/personalii/nur-sultan|website=Татарская энциклопедия|language=ru}}</ref> == Qazan hanı == 1521 senesi Qazan asılzadeleri Moskva yardımınen tahtqa çıqqan han [[Şah Ali]]den narazı oldılar. Olar Qırım hanı [[I Mehmed Geray]]dan Geraylar sülâlesinden bir han yollamasını istediler. Mehmed Geray qardaşı Sahib Geraynı Qazanğa yolladı. Şeerde isyan başlandı. Şah Ali qaçtı, Sahib Geray ise Qazan tahtına çıqtı. Aynı sene Sahib Geray ağası Mehmed Geraynen añlaşıp, Moskva devletine qarşı sefer yaptı. Qazan ve Qırım orduları birleşip, Moskva yanına qadar bardılar. Şeer etrafını taladılar ve çoq esir aldılar. Amma Moskvanıñ özüni zapt etmediler. Moskva ile cenkler soñraki senelerde de devam etti. Sahib Geray Osmanlı padişası [[I Suleyman]]dan yardım istedi. 1524 senesi Qazanğa yañı Moskva ordusı kelgen vaqıtta o, tahtnı [[Safa Geray]]ğa berip, Qırımğa qayttı.<ref name="tatarica">{{cite web|author=Измайлов И. Л.|title=Сахиб-Гирей|url=https://tatarica.org/ru/razdely/istoriya/srednie-veka/personalii/sahib-girej|website=Татарская энциклопедия|language=ru}}</ref> == Qırım hanı == Qırımda Sahib Geray ağası [[I Saadet Geray]]ğa yardım etti. Onıñ saltanatı vaqtında [[qalğa]] edi. Soñra [[İstanbul]]ğa köçip, Osmanlı sarayında yaşadı. 1532 senesi Saadet Geray tahtını terk etip, İstanbulğa ketti. Qırımda bir müddet [[I İslâm Geray]] han oldı. Lâkin I Suleyman onı tanımayıp, Sahib Geraynı Qırım hanı etip tayinledi. Sahib Geray Osmanlı [[yeñiçeri]]lerinen beraber Qırımğa keldi. Başta İslâm Geraynı qalğa etip tayinledi. Amma İslâm Geray han olmaq istedi ve Sahib Gerayğa qarşı çıqtı. Taht içün küreş bir qaç yıl devam etti. İslâm Geray 1537 senesi öldürildi. Aynı sene Sahib Geray üyken oğlu [[Emin Geray]]nı qalğa etip tayinledi.<ref name="gayvoronsky">{{cite book|author=Гайворонский О.|title=Повелители двух материков|volume=1|year=2007|url=https://djvu.online/file/LTdkEj5oWoyui|isbn=978-966-96917-1-2|language=ru}}</ref> === İslâat ve qurucılıq === Sahib Geray hannıñ akimiyetini quvetlendirmege tırıştı. [[Şirin]] soyunıñ tesirini azaltmaq içün [[Mansur]] ve [[Secevüt]] soylarınıñ beylerine yardım etti. Oña yahşı hızmet etken askerlerge ve saray hadimlerine yüksek vazifeler ve topraqlar berdi. Böylece oña sadıq adamlarnıñ sayısı arttı. Han Qırım çöllerinde yaşağan köçebe noğaylarnı oturaq yaşayışqa ve egincilikke keçirmege tırıştı. Köylerde yerleşmege razı olğanlarğa topraq berdi. Bu siyasette mecbur etüv de qullanıldı. Han orduda da islâat yaptı. Osmanlı nümünesine köre [[qapıqulu]] adlı muntazam piyade asker taqımı qurdı. Orduda toplar ve tüfekler qullanıldı. [[Or Qapı]] qalesi yañıdan qurulıp, pekitildi.<ref name="galenko"/> Sahib Geray [[Salaçıq]]tan qararnen eki kilometr aşağıda, [[Çürük Suv]] özeni boyunda yañı han sarayını qurdurdı. Saray etrafında ösken şeerniñ adı Bağçasaray oldı. Han paytahtnı bu şeerge keçirdi. Onıñ devrinde [[Kezlev]] limanı kenişletip donatıldı. Kezlev hanlıqnıñ müim deñiz ticaret merkezine çevrildi. Qırımnıñ başqa esas limanları Osmanlı devletiniñ elinde edi.<ref name="gayvoronsky"/> === Tış siyaseti ve arbiy seferler === Sahib Geray Qazan hanlığında Qırımnıñ tesirini saqlamağa tırıştı. 1538 senesi I Suleymannıñ [[Moldova]]ğa seferinde iştirak etti. 1541 senesi Moskva devletine büyük bir sefer yaptı. Lâkin Moskva ordusı [[Oka]] özenindeki keçitlerni qorçaladı. Sahib Geray özenni keçip olamay, Qırımğa qayttı. Han [[Şimaliy Kavkaz]]ğa, hususan [[Çerkesiya]] ve [[Qabarda]]ğa seferler yaptı. 1540-lı seneleri [[Hacı Tarhan]]nı da zapt etti. Noğay ordularınen de cenk etti. Bu seferler Qırımnıñ şarqiy qomşuları üzerindeki tesirini arttırdı.<ref name="shalak">{{cite journal|author=Шалак М. Е.|title=Историко-географический анализ хроники Реммаля Ходжи «Тарих-и Сахиб Гирей хан»|journal=Крымское историческое обозрение|year=2021|issue=1|pages=95–117|doi=10.22378/kio.2021.1.95-117|url=https://crimeanreview.ru/kio2021-n1-shalak/|language=ru}}</ref> == Tahttan tüşürilüvi ve vefatı == Sahib Geraynıñ bazı Qırım beyleri ve Osmanlı memurlarınen munasebetleri bozuldı. Hususan [[Kefe]] [[vali]]si Qasım paşanen añlaşmamazlığı bar edi. Hanğa qarşı olğan beyler İstanbuldan onıñ tahttan tüşürilmesini istediler. 1551 senesi Sahib Geray Çerkesiyağa seferge ketken vaqıtta I Suleyman [[I Devlet Geray]]nı Qırım hanı etip tayinledi. Devlet Geray Qırımğa kelip, Bağçasaraynı aldı. Beylerniñ ve askerlerniñ büyük qısmı onıñ tarafına keçti. Seferden qaytqan Sahib Geray [[Taman]] qalesinde tutuldı. Anda Qazan hanı Safa Geraynıñ oğlu Bülük Geray tarafından öldürildi. Onıñ oğlu Ğazı Geray da aynı yerde öldürildi. Sahib Geraynıñ cenazesi Qırımğa ketirilip, [[Salaçıq dürbesi]]nde defin etildi.<ref name="gayvoronsky"/> == Ayatı aqqındaki tarihiy eser == Sahib Geray sarayında çalışqan [[Remmal Hoca]] onıñ saltanatı aqqında ''-{Tarih-i Sahib Giray Han}-'' («Sahib Geray hannıñ tarihı») adlı eser yazdı. Eserde hannıñ siyaseti ve arbiy seferleri tasvir etile. Bu eser XVI asırdaki Qırım hanlığı tarihını ögrenmek içün müim bir menbadır.<ref name="shalak"/> == Menbalar == <references/> {{Qırım Hanları}} {{DEFAULTSORT:Sahib Geray 1}} [[Kategoriya:Qırım hanları]] [[Kategoriya:1501 senesinde doğğanlar]] [[Kategoriya:1551 senesinde ölgenler]] g9z0bbq9jjh8f1uf8tg865ipe060iqd 0 5769 246215 230719 2026-10-14T07:09:53Z Don Alessandro 1 246215 wikitext text/x-wiki {{Kişi |resim = Devlet Giray.jpg }} '''I Devlet Geray''' ({{lang-crh-ar|١ دولت كراى}}; 1512 — 1577) — 1551–1577 seneleri [[Qırım Hanlığı|Qırım hanı]]. [[Mubarek Geray]]nıñ oğlu ve [[I Meñli Geray]]nıñ torunı. «Taht Alğan Devlet Geray» adınen de bellidir.<ref name="inalcik">{{cite web|author=-{Halil İnalcık}-|title=-{Devlet Giray}-|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/devlet-giray|website=-{TDV İslâm Ansiklopedisi}-|date=1994|language=tr}}</ref> == Yaşlığı ve tahtqa çıqması == 1530-lı senelerniñ başında Qırım hanı [[I Saadet Geray]] Devlet Geraynı [[qalğa]] etip tayin etti. Saadet Geray tahtını terk etkenden soñ Devlet Geray [[İstanbul]]ğa ketti. O, anda uzun yıllar yaşap, osmanlı sarayını yaqından tanıdı ve [[Qanuniy Sultan Suleyman]]nıñ yardımını qazandı.<ref name="cherkas">{{cite web|author=Черкас Б. В.|title=Девлет-Гірей I|url=https://www.history.org.ua/?termin=Devlet_Girey_I|website=Енциклопедія історії України|date=2004|language=uk}}</ref> 1551 senesi Suleyman onı [[I Sahib Geray]]nıñ yerine Qırım hanı etip tayin etti. Bu vaqıtta Sahib Geray [[Çerkesiya]]da seferde edi. Devlet Geray osmanlı askerlerinen Qırımğa kelip, Bağçasarayda tahtqa oturdı. Qırım beyleriniñ çoqusı onıñ tarafına keçti. Sahib Geray ve oğulları yañı hannıñ emrinen öldürildi. Soñra Devlet Geray oğlu Ahmed Geraynı qalğa etip tayin etti. Beylernen añlaşıp, hanlıqtaki akimiyetini pekitti.<ref name="cherkas"/> == Moskva devleti ile cenkleri == [[IV İvan]] [[Qazan hanlığı]]nı 1552 senesi, [[Hacı Tarhan hanlığı]]nı ise 1556 senesi zapt etti. Devlet Geray bu hanlıqlarnıñ mustaqilligini qaytarmağa ve [[Edil]] boyunda Geraylarnıñ tesirini saqlamağa tırıştı.<ref name="inalcik"/> 1552 senesi Qazanğa azırlanğan rus seferine qarşı Devlet Geray Moskva devletiniñ cenübiy topraqlarına ücüm etti. Onıñ ordusında topları olğan osmanlı [[yeñiçeri]]leri de bar edi. Han [[Tula]] şeerini qamaçavğa aldı. Amma şeerni alıp olamadı. Yardımğa rus askerleriniñ yaqınlaşqanını bilip, keri çekildi. 1555 senesi Sudbişçi köyü yanında Devlet Geraynıñ ordusı [[İvan Şeremetyev]] komandanlıq yapqan rus askerlerinen uruştı. Han bu uruşta ğalebe qazanıp olamadı. Rus ordusınıñ esas quvetleri kelmezden evel keri çekildi. Uruşta oğulları Ahmed Geray ve Hacı Geray elâk oldı. Bundan soñ qalğa vazifesi başqa oğlu [[II Mehmed Geray|Mehmed Geray]]ğa berildi. Moskva askerleri ve [[qazaqlar]] da Qırım topraqlarına ücüm ete ediler. 1559 senesi [[Daniil Adaşev]]niñ askerleri Qırımnıñ ğarbiy yalısındaki köylerni taladı ve esirlerni azat etti. 1560-lı seneleri Devlet Geray ve oğullarınıñ [[Râzan]], [[Kaşira]] ve diger sıñır bölgelerine seferleri devam etti. == Hacı Tarhan seferi == 1569 senesi osmanlı padişası [[II Selim]] [[Hacı Tarhan]]ğa sefer teşkil etti. Qasım paşa komandanlıq yapqan osmanlı ordusına Devlet Geraynıñ askerleri de qoşuldı. Seferniñ maqsadı Hacı Tarhannı almaq ve [[Don]] ile [[Edil]] arasında [[kanal]] qazmaq edi. Kanal vastasınen gemilerni ve toplarnı Edilge keçirmek istediler. Lâkin kanal qazılıp bitirilmedi. Osmanlılar gemilerni ve ağır toplarnı [[Azaq]]qa qaytarmağa mecbur oldılar. Hacı Tarhanğa yetken askerler qaleni alıp olamadı. Soñunda Qırım ve osmanlı orduları keri çekildi. Devlet Geray osmanlılarğa tayanğan olsa da, olarnıñ Edil boyunda quvetlenmesinden qorqa edi. O, Qazan ve Hacı Tarhannıñ doğrudan-doğru Osmanlı Devletiniñ eline keçmesini istemey edi.<ref name="inalcik"/> == Moskvağa seferleri (1571–1572) == 1571 senesi Devlet Geray yañı seferge çıqtı. Qırım ordusı [[Oka]] özenindeki rus askerlerini aylanıp keçip, [[Moskva]]ğa yetti. Hannıñ emrinen şeer etrafındaki maalleler ateşke berildi. Yanğın şeerge tarqalıp, onıñ büyük qısmını yoq etti. Çoq adam elâk oldı. Qırım askerleri çoq esir alıp, cenüpke qayttı. Bu seferden soñ Devlet Geray IV İvandan Qazan ve Hacı Tarhannı bermesini talap etti. Lâkin muzakereler hannıñ istegen neticesini bermedi.<ref name="inalcik"/> 1572 senesi Devlet Geray Qırım ve noğay askerlerinen kene Moskvağa yürüş yaptı. Amma [[Molodi uruşı]]nda [[Mihail Vorotınskiy]] ve [[Dmitriy Hvorostinin]] komandanlıq yapqan rus ordusına yeñildi. Qırım ordusı çoq askerini coydı. Hannıñ müim komandanlarından Divey mırza esir tüşti. Devlet Geray Qırımğa qayttı. Bundan soñ han Moskva devletine qarşı büyük seferlerge şahsen çıqmadı.<ref name="gayvoronsky">{{cite book|author=Гайворонский О.|title=Повелители двух материков|volume=1|year=2007|isbn=978-966-96917-1-2|url=https://krimoved-library.ru/books/poveliteli-dvuh-materikov37.html|language=ru}}</ref> == Qurucılıq işleri == Devlet Geray vaqtında [[Kezlev]]de [[Han Cami (Kezlev)|Han Cami]] quruldı. Caminiñ leyhasını osmanlı mimarı [[Mimar Sinan|Sinan]] azırladı. İnşaat 1552 senesi başlanıp, 1564 senesi bitirildi.<ref>{{cite web|author=Громенко С. В.|title=Джума-Джамі, Хан-джамі|url=https://www.history.org.ua/?termin=dzhuma_dzhami_khan_dzhami|website=Енциклопедія історії України|date=2021|language=uk}}</ref> == Soñki seneleri ve ölümü == Hannıñ soñki senelerinde oğulları Mehmed Geray ile Adil Geraynıñ arası bozuldı. Han tahtqa Mehmed Geraynıñ keçmesini istey edi.<ref name="cherkas"/> Devlet Geray 1577 senesi [[Bağçasaray]]da [[taun]] hastalığından vefat etti. [[Hansaray]]daki dürbelerden birinde defin etildi. Yerine oğlu [[II Mehmed Geray]] keçti.<ref name="gayvoronsky"/> Devlet Geraynıñ oğulları [[II İslâm Geray]], [[II Ğazı Geray]], [[I Fetih Geray]] ve [[I Selâmet Geray]] da çeşit devirlerde Qırım tahtına oturdılar. == Menbalar == <references/> {{Qırım Hanları}} {{DEFAULTSORT:Devlet Geray 1}} [[Kategoriya:Qırım hanları]] [[Kategoriya:1512 senesinde doğğanlar]] [[Kategoriya:1577 senesinde ölgenler]] 4uekn556k4dozqes876nj1gedbrh2il 0 19073 246240 230237 2026-10-14T11:58:11Z Don Alessandro 1 246240 wikitext text/x-wiki {{Kişi}} '''IV Mehmed Geray''' ({{lang-crh-ar|٤ محمد كراى}}; 1610 — 1674), '''Sofu Mehmed Geray''' lağabınen de belli — 1641–1644 ve 1654–1666 seneleri [[Qırım Hanlığı|Qırım hanı]], şair. [[I Selâmet Geray]]nıñ oğludır.<ref name="halenko">{{cite book|author=Галенко О. І.|chapter=Мегмед-Ґерей IV Софу|title=Енциклопедія історії України|volume=6|location=Київ|publisher=Наукова думка|year=2009|pages=571|url=https://www.history.org.ua/?termin=Megmed_G_Sofu|language=uk}}</ref> == Yaşlığı == [[Canibek Geray]] devrinde [[nureddin]] ve [[qalğa]] vazifelerinde edi. Daa soñra Qırımdan ketip, [[Osmanlı Devleti]]niñ topraqlarında yaşadı.<ref name="gayvoronsky">{{cite book|author=Гайворонский О.|title=Созвездие Гераев: краткие биографии крымских ханов|location=Симферополь|publisher=Доля|year=2003|pages=49–50|url=https://ru.djvu.online/file/5KyhG9aRHGFus|language=ru}}</ref> == Birinci hanlığı == 1641 senesi ağası [[I Bahadır Geray]] ölgen soñ, Osmanlı padişası Mehmed Geraynı Qırım hanı tayin etti. Yañı han [[Fetih Çoban Geray]]nı [[qalğa]], qardaşı Mubarek Geraynıñ oğlu Ğazı Geraynı ise [[nureddin]] yaptı. Mehmed Geray qomşu devletlernen tınç munasebetler qurmağa tırıştı. [[Moskva devleti]]ne qarşı seferlerni yasaq etti. Bu qarar seferlerden ğanimet alğan bazı beylerni narazı etti.<ref name="gayvoronsky"/> 1644 senesi Mehmed Geray tahttan tüşürildi. Onıñ yerine ağası [[III İslâm Geray]] han oldı. Mehmed Geray [[Rodos]] adasına sürgün etilip, anda on yıl yaşadı. == Ekinci hanlığı == 1654 senesi III İslâm Geray ölgen soñ, Mehmed Geray kene Qırım tahtına çıqtı. Bu vaqıtta Moskva devletiniñ [[Ukraina]]da tesiri artqan edi. Mehmed Geray Moskvanıñ tesirini sıñırlamağa istep, [[Jeç Pospolita|Lehistan-Litvaniya devleti]]nen ittifaqnı quvetlendirdi. 1659 senesi han ukrain getmanı [[İvan Vıgovskiy]]ge yardımğa keldi. [[Konotop]] yanındaki uruşta Qırım ve qazaq askerleri rus atlı askerlerini yeñdiler. Bundan soñ [[Aleksey Trubetskoy]]nıñ ordusı Konotop qamaçavını taşlap, çekilmege mecbur oldı.<ref>{{cite web|author=Горобець В. М.|title=Конотопська битва 1659|url=https://www.history.org.ua/?termin=Konotopska_Bitva_1659|website=Енциклопедія історії України|year=2008|language=uk}}</ref> 1660 senesi Qırım askerleri Çudnov yanındaki uruşta Lehistan ordusına yardım etti. Bu uruş rus ordusınıñ yeñilüvinen bitti.<ref>{{cite web|title=Мухаммед-Гирей IV|url=https://history.ru/encyclopedia/muhammed-girey-iv|website=Российская историческая энциклопедия|language=ru}}</ref> == Tahttan tüşürilmesi ve soñki seneleri == Mehmed Geray Osmanlı padişasınıñ [[Macaristan]] seferlerine qatılmaq emrini yerine ketirmedi. Lehistanğa qarşı cenkleşken getman [[Petro Doroşenko]]ğa yardım etmege de istemedi. Hannıñ siyaseti Osmanlı sarayında narazılıq doğurdı. 1666 senesi mart ayında Osmanlı padişası [[IV Mehmed]] onı tahttan tüşürip, yerine [[Adil Geray]]nı tayin etti. Bazı beyler Mehmed Gerayğa yardım etmege azır edi, amma han padişağa qarşı silâlı küreş başlatmadı.<ref name="halenko"/><ref name="gayvoronsky"/> Mehmed Geray [[Dağıstan]]ğa ketip, ömüriniñ soñuna qadar anda [[derviş]] olaraq yaşadı. 1674 senesi vefat etti. Cesedi Bağçasarayğa ketirilip, [[Hansaray]] mezarlığında defin etildi.<ref name="gayvoronsky"/> == Şiirleri ve medeniy ayat == Mehmed Geray diniy ve felsefiy şiirler yazdı. Eserlerinde «Kâmil» ve «Hani» tahallüslerini qullandı. [[Sufiylik]]nen meraqlanğanı içün «Sofu» lağabınen belli oldı. Sarayında alimler, felsefeciler ve din alimlerinen körüşip, olarnen subetleşe edi. Mehmed Geray şeerniñ abadanlaştırıluvına da emiyet berdi. Bağçasarayda mektepler ve amamlar, [[Qaçı]] özeni yaqınında ise kiçik bir han sarayı qurdurdı.<ref name="gayvoronsky"/> Onıñ devrinde osmanlı seyaatçısı [[Evliya Çelebi]] Qırımnı ziyaret etti. Evliya Çelebi «Seyaatname» eserinde han, [[Bağçasaray]] ve Qırımnıñ diger yerleri aqqında yazdı. Bu yazılar Qırım hanlığınıñ o devirdeki ayatını ögrenmek içün müim bir menbadır. == Tüpyazılar == <references/> {{Qırım Hanları}} {{DEFAULTSORT:Mehmed Geray, 4}} [[Kategoriya:Qırım hanları]] [[Kategoriya:1610 senesinde doğğanlar]] [[Kategoriya:1674 senesinde ölgenler]] dijfwxcs2ydtofcwc8z1xwk7yo8dojb 0 22822 246219 244296 2026-10-14T08:00:19Z Don Alessandro 1 246219 wikitext text/x-wiki {{Kişi}} '''II Mehmed Geray''' ({{lang-crh-ar|٢ محمد كراى}}), '''Semiz Mehmed Geray''' ({{lang-crh-ar|سمين محمد كراى}}) lağabınen de belli (1532 — 1584) — 1577–1584 seneleri [[Qırım Hanlığı|Qırım hanı]]. [[I Devlet Geray]]nıñ oğlu. == Qalğa olğan devri == 1555 senesi ağası Ahmed Geray Sudbişçi uruşında elâk oldı. Bundan soñ babası Devlet Geray Mehmed Geraynı [[qalğa]] etip tayin etti. O, bu vazifede 1577 senesine qadar qaldı. Mehmed Geray babası ve qardaşlarınen Moskva devletine ve Lehistanğa qarşı seferlerge çıqtı. 1560-lı seneleri osmanlı askerlerinen beraber [[Macaristan]]da da cenk etti. 1571 ve 1572 seneleri babasınıñ Moskvağa yapqan seferlerinde iştirak etti.<ref name="gayvoronsky">{{cite book|author=Гайворонский О.|title=Повелители двух материков|volume=1|year=2007|isbn=978-966-96917-1-2|url=https://krimoved-library.ru/books/poveliteli-dvuh-materikov.html|language=ru}}</ref> == Tahtqa çıqması == 1577 senesi Devlet Geray vefat etken soñ Mehmed Geray Qırım tahtına oturdı. Qardaşı Adil Geraynı qalğa etip tayin etti. Han akimiyetini pekitmek içün [[Mansur]] soyundan noğay beylerine tayandı.<ref name="galenko">{{cite web|author=Галенко О. І.|title=Мегмед-Ґерей II Семіз («гладкий»)|url=https://www.history.org.ua/?termin=Megmed_G|website=Енциклопедія історії України|date=2009|language=uk}}</ref> Aynı sene [[Jeç Pospolita|Lehistan-Litvaniya devletiniñ]] [[Volın]] topraqlarına sefer yaptı. Qırım askerleri köylerni talap, çoq esir aldı. Lehistan qıralı seferni toqtatmaq içün hanğa aqça töledi. == İranğa seferleri == 1578 senesi osmanlı padişası [[III Murad]] Mehmed Geraynı [[Sefevi devleti]]ne qarşı cenkke çağırdı. Han hasta olğanını bildirip, Qırımda qaldı. Qalğa Adil Geray komandanlıq yapqan ordu [[Şırvan]]ğa yollandı. Qırım askerleri başta bir qaç uruşta ğalebe qazandı. Amma 1578 senesi soñunda Mollahasan yanında İran ordusına yeñildi. Adil Geray yaralanıp, esir tüşti. 1579 senesi o, [[Qazvin]]de öldürildi. 1579 senesi Mehmed Geray orduğa özü komandanlıq etip, Şırvanğa ketti. Qırım askerleri iranlılarnı bir qaç uruşta yeñdi. Köylerni talap, esirler aldılar. Amma han osmanlı komandanlarınıñ talaplarına baqmadan Qırımğa qayttı. Şırvanda qardaşı [[II Ğazı Geray|Ğazı Geray]] komandanlıq yapqan bir müfreze qaldı. III Murad hannıñ qaytqanına narazı oldı.<ref name="gayvoronsky"/> Soñraki seferlerde Ğazı Geray ve hannıñ oğlu Safa Geray iştirak etti. 1581 senesi Ğazı Geray da iranlılarğa esir tüşti. == Taht mirası içün küreş == Adil Geray ölgen soñ Mehmed Geray qalğa etip oğlu [[II Saadet Geray|Saadet Geraynı]] tayin etti. Lâkin hannıñ qardaşı Alp Geray bu vazifeni özü almaq istedi. Oña başqa qardaşları ve Qırım beyleriniñ bir qısmı yardım etti. Soñunda han qalğa vazifesini Alp Gerayğa bermege mecbur oldı. Han oğlu Saadet Geraynı [[nureddin]] etip tayin etti. Bu vazife Qırım hanlığında ilk kere Mehmed Geray vaqtında peyda oldı. Nureddin qalğadan soñ hannıñ ekinci muavini ve taht mirasçısı edi.<ref name="gayvoronsky"/> == Tahttan tüşürilmesi ve ölümi == 1582 senesi III Murad Mehmed Geraydan İranğa kene sefer yapmasını talap etti. Han beyler ve mırzalarnen aqıl tanıştı. Olar yañı seferge qarşı çıqtılar. Mehmed Geray padişanıñ emrini yerine ketirmedi. 1583 senesi soñunda osmanlı komandanı Osman paşa askerlerinen [[Kefe]]ge keldi. Padişa oña Mehmed Geraynı tutıp, İstanbulğa ketirmege emir bergen edi. 1584 senesi han Kefeni qamaçavğa aldı. Alp Geray ise Osman paşanıñ tarafına keçti. III Murad Mehmed Geraynı tahttan tüşürip, onıñ qardaşı [[II İslâm Geray]]nı han etip tayin etti. İslâm Geray osmanlı yeñiçerilerinen Kefege kelgen soñ Qırım beyleriniñ çoqusı yañı hannıñ tarafına keçti. Mehmed Gerayğa Mansur soyundan noğay mırzaları sadıq qaldı.<ref name="galenko"/> Mehmed Geray oğulları Saadet, Murad ve Safanen noğaylarğa qaçıp, yañı ordu toplamağa tırıştı. Amma [[Or Qapı]] yaqınlarında Alp Geray Mehmed Gerayğa yetişti. Alp Geraynıñ emrinen Mehmed Geray boğulıp öldürildi. Cesedini Bağçasaray yanındaki [[Eski Yurt]]qa ketirip, anda defin ettiler. Qabri üstüne dürbe quruldı.<ref name="gayvoronsky"/> 1584 senesi oğlu II Saadet Geray da noğaylarnıñ yardımınen Qırım tahtını qısqa bir vaqıtqa aldı.<ref name="galenko"/> == Menbalar == <references/> * Гайворонский О. Созвездие Гераев. — Симферополь, 2003. {{Qırım Hanları}} {{DEFAULTSORT:Mehmed Geray 2}} [[Kategoriya:Qırım hanları]] [[Kategoriya:1584 senesinde ölgenler]] h70h6zsg0fqzx4orxqriuvwkwqb2we3 0 22824 246223 244298 2026-10-14T08:25:06Z Don Alessandro 1 246223 wikitext text/x-wiki {{Kişi}} '''II Ğazı Geray''' ya da '''Bora Ğazı Geray''' (1551 ya da 1554 — 1607) — 1588–1596 ve 1597–1607 seneleri [[Qırım Hanlığı|Qırım hanı]], şair ve bestekâr. [[I Devlet Geray]]nıñ oğlu. «Bora» lağabınen, edebiyatta ise '''Ğazaiy''' taqma adınen bellidir.<ref name="inalcik">{{cite web|author=-{Halil İnalcık}-|title=-{Gazi Giray II}-|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/gazi-giray-ii|website=-{TDV İslâm Ansiklopedisi}-|date=1996|language=tr}}</ref><ref name="cherkas">{{cite web|author=Черкас Б. В.|title=Газі-Гірей II|url=https://www.history.org.ua/?termin=Gazi_Girej_II|website=Енциклопедія історії України|date=2004|language=uk}}</ref> == Yaşlığı ve esirlik yılları == Ğazı Geray yaşlığından babasınıñ arbiy seferlerinde iştirak etti. 1569 senesi [[osmanlı]] ve Qırım askerleriniñ [[Hacı Tarhan]] seferine qoşuldı. 1578 senesi qardaşları Adil Geray ve Mubarek Geraynen [[Sefeviy devleti]]ne qarşı cenkke ketti. 1579 senesi [[II Mehmed Geray]]nıñ [[Şırvan]] seferinde iştirak etti. Han Qırımğa qaytqanda Ğazı Geray bir müfrezenen Şırvanda qalıp, osmanlı askerlerine yardım etti. [[Baku]] yanında iranlılarnı yeñdi. 1581 senesi Ğazı Geray esir tüşti. Onı İranğa ketirip, [[Alamut]] qalesine qapattılar. Bir qaç yıl esirlikte qaldı. Soñra qaçıp, osmanlı topraqlarına keçti. İstanbulda padişa [[III Murad]]nıñ yardımını qazandı.<ref name="cherkas"/> == Tahtqa çıqması ve içki siyaseti == 1588 senesi qardaşı [[II İslâm Geray]] vefat etkenden soñ III Murad Ğazı Geraynı Qırım hanı etip tayin etti. Yañı han Bağçasarayğa kelip, tahtqa oturdı. Ğazı Geray bir-birinen cenkleşken bey soylarını barıştırmağa tırıştı. [[II Mehmed Geray]]nıñ oğullarını Qırımğa qaytmağa çağırdı. Qardaşı Selâmet Geraynı qalğa, Mehmed Geraynıñ oğlu Safa Geraynı ise nureddin etip tayin etti. Soñra qalğa vazifesi qardaşı [[I Fetih Geray|Fetih Geray]]ğa berildi. Han beylerge daa az bağlı olmaq içün doğrudan-doğru oña tabi askerlerniñ sayısını arttırdı. Tüfeknen silâlanğan atıcılarnıñ maaşı içün ayrı bir [[bergi]] toplana edi.<ref name="inalcik"/> == Moskva ve Lehistan ile munasebetleri == [[Fayl:Переговоры с ханским послом 1593.jpg|thumb|300px|Ğazı Geraynıñ elçisi ile rus kinazı Andrey Hvorostininniñ barış aqqındaki muzakereleri (1593). Nikolay Dmitriyev-Orenburgskiyniñ XIX asırda yapqan resmi.]] 1589 senesi Ğazı Geray [[Jeç Pospolita|Lehistan-Litvaniya devletiniñ]] topraqlarına sefer yaptı. Qırım askerleri [[İlbav]] ve [[Ternopil]] etraflarını taladı. Qaytqan yolda [[Özü]] keçitinde [[qazaqlar]]nen uruş oldı. 1591 senesi han büyük bir ordu ile [[Moskva]]ğa yürüş yaptı. Qırım askerleri [[Oka]] özenini keçip, rus paytahtına yetti. Amma toplar ve ateşli silâlernen qorunğan rus ordusını yeñip olamadı. Han keri çekilmege mecbur oldı. Qaytqan yolda Qırım ordusı çoq askerini coydı, Ğazı Geray da yaralandı. 1592 senesi Fetih Geray ve Bahti Geray Moskva devletiniñ cenübiy topraqlarına kene ücüm etti. Bundan soñ barış muzakereleri başlandı. 1594 senesi Ğazı Geray Moskva devleti ile barış añlaşması yaptı.<ref name="cherkas"/> == Macaristan seferleri ve Fetih Geraynen küreşi == 1594 senesi Ğazı Geray osmanlı ordusına yardım etmek içün [[Macaristan]]ğa ketti. O, [[Habsburglar]]ğa qarşı cenklerde iştirak etti. Soñraki yıllarda [[Moldova]] ve [[Eflâq]]ta da arbiy areketler yaptı. 1596 senesi han Macaristanğa özü ketmeyip, yerine qalğa Fetih Geraynı yolladı. Fetih Geray uruşlarda muvafaqiyet qazandı. Osmanlı veziriniñ teklifinen padişa [[III Mehmed]] Ğazı Geraynı tahttan tüşürip, Fetih Geraynı han etip tayin etti. Amma birazdan padişa qararını deñiştirip, tahtnı Ğazı Gerayğa qaytardı. Eki qardaş arasında küreş başlandı. Fetih Geray Çerkesiyağa ketti. 1597 senesi o, Qırımğa qaytıp, tahtnı kene almağa tırıştı. Soñunda Fetih Geray ve onıñ oğulları Ğazı Geraynıñ emrinen öldürildi.<ref name="inalcik"/> Ğazı Geray bundan soñ da Macaristan seferlerinde iştirak etti. 1602–1603 seneleriniñ qışını Peç şeerinde keçirdi. Han bir taraftan osmanlılarğa asker yollay, diger taraftan hanlıqnıñ mustaqil areket etüv imkânını saqlamağa tırışa edi.<ref name="cherkas"/> == Edebiyat ve muzıka == Ğazı Geray şiirlerini '''Ğazaiy''' taqma adınen yazdı. Onıñ «Gül ve bülbül», «Qave ve şarap» adlı manzumeleri ve ğazelleri bellidir. O, sevgi, cesaret, cenk ve ayat aqqında yazdı. «Gül ve bülbül» eserinde bülbülniñ gülge sevgisi tasvirlene. Ğazı Geray qırımtatar, osmanlı, fars ve arap tillerinde şiirler yazğan. Onıñ şiiriy ve nesriy mektüpleri de saqlanğan. Ğazı Geray bestekâr ve hattat da edi. Saz ve diger çalğı aletlerinde çaldı, muzıka eserleri yazdı. Bu eserlerniñ bir qısmı bugünki künge qadar saqlanıp qaldı.<ref>{{cite web|author=-{Mustafa İsmet Uzun}-|title=-{Gazi Giray II}-|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/gazi-giray-ii#2|website=-{TDV İslâm Ansiklopedisi}-|date=1996|language=tr}}</ref> == Soñki seneleri ve ölümi == Ğazı Geray [[Şimaliy Kavkaz]]da hanlıqnıñ tesirini arttırmağa tırıştı. Onıñ emrinen [[Quban]] boyunda Ğazı Kermen qalesi quruldı. 1607 senesi Ğazı Geray [[Temrük]]te [[taun]] hastalığından vefat etti. [[Bağçasaray]]daki Hansaray mezarlığında defin etildi. Yerine oğlu [[Toqtamış Geray]] keçti.<ref name="inalcik"/> == Menbalar == <references/> == Edebiyat == * Гайворонский О. Созвездие Гераев. — Симферополь, 2003. * Гайворонский О. Повелители двух материков. — Т. 1. — Киев — Бахчисарай, 2007. — С. 311–349. — ISBN 978-966-96917-1-2. {{Qırım Hanları}} {{DEFAULTSORT:Ğazı Geray 2}} [[Kategoriya:Qırım hanları]] [[Kategoriya:1607 senesinde ölgenler]] 0915avgkt6hd1brxez5ltqs3ddwcsbu 0 25300 246201 148688 2026-10-13T15:13:20Z Spokiyny 35104 /* */ 246201 wikitext text/x-wiki {{MY |tip = köy |qırımtatar adı = Zariççâ |original adı = ''ukr.'' Заріччя |memleket = Ukraina |tuğra = |bayraq = |tuğra eni = |bayraq eni = |lat_deg =49 |lat_min =42 |lat_sec =40 |lon_deg =29 |lon_min =13 |lon_sec =44 |CoordAddon = |CoordScale = |memleket haritasınıñ büyükligi = 300 |region1 haritasınıñ büyükligi = |region2 haritasınıñ büyükligi = |region1 türü = Vilâyet |region1 = Jıtomır vilâyeti |cedvelde region1 adı = |içki bölünüv = |baş türü = |baş = |temeli qoyulğan tarihı = |ilki añıluv = |evelki adları = |bu seneden berli statuslı = |meydanlıq = 3,756 |yükseklik = |iklim = |resmiy til = |resmiy til-ref = |eali = 2 178 |cedvelge aluv senesi = |eali sıqlığı = 579,87 |aglomeratsiya = |milliy terkip = |diniy terkip = |saat quşağı = +2 |DST = bar |telefon kodu = +380 4138 |poçta indeksi = 13605 |poçta indeksleri = |avtomobil kodu = |identifikator türü = |raqamlı identifikator = |Commons = Zarichchia, Ruzhyn Raion |sayt = |sayt tili = }} '''Zariççâ''' ({{lang-uk|Заріччя}}) - [[Ukraina]]nıñ [[Jıtomır vilâyeti]]nde [[Rujın rayonı]]nda bir [[köy]]. Ealisiniñ sayısı 2 000 kişi. [[Kategoriya:Jıtomır vilâyetindeki köyler]] jfrp9s775ajarsgbsn26s8yfw8pmdss 0 29579 246198 229401 2026-10-13T13:25:48Z Don Alessandro 1 246198 wikitext text/x-wiki {{MY |tip = şeer |qırımtatar adı = Şañhay |original adı = ''çin.'' 上海 |memleket = Çin Halq Cumhuriyeti |tuğra = |bayraq = |tuğra eni = |bayraq eni = |lat_deg = 31|lat_min = 10|lat_sec = |lon_deg = 121|lon_min = 28|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |memleket haritasınıñ büyükligi = 300 |region1 haritasınıñ büyükligi = |region2 haritasınıñ büyükligi = |region1 türü = |region1 = |cedvelde region1 adı = |içki bölünüv = |baş türü = |baş = |temeli qoyulğan tarihı = |ilki añıluv = |evelki adları = |bu seneden berli statuslı = |meydanlıq = |yükseklik = |iklim = |resmiy til = |resmiy til-ref = |eali = 23 390 000 |cedvelge aluv senesi = |eali sıqlığı = |aglomeratsiya = |milliy terkip = |diniy terkip = |saat quşağı = |DST = |telefon kodu = |poçta indeksi = |poçta indeksleri = |avtomobil kodu = |identifikator türü = |raqamlı identifikator = |Commons = |sayt = |sayt tili = }} '''Şañhay''' ({{lang-zh|上海}}, [[pinyin]]: -{Shànghǎi}-) — [[Çin Halq Cumhuriyeti]]niñ şarqında bir şeer. Çinniñ eñ büyük şeerlerinden ve emiyetli ticaret, sanayı ve maliye merkezlerinden biridir. Şeer ve onıñ etrafındaki yerler Qıtaynıñ merkeziy ükümetine doğrudan-doğru bağlı ayrı bir memuriy birliktir.<ref name="geography">{{cite web|url=https://english.shanghai.gov.cn/en-Overview/20231209/705180b43f794c1ca43f4d1ddaa049a2.html|title=-{Geography}-|publisher=-{Shanghai Municipal Government}-|language=en}}</ref> 2025 senesi soñunda bu memuriy birlikniñ ealisi taqriben 24,85 million kişi edi.<ref>{{cite web|url=https://english.shanghai.gov.cn/en-Overview/20231207/a0323b4c7b034212b00dc4171ea90915.html|title=-{Population}-|publisher=-{Shanghai Municipal Government}-|language=en}}</ref> == Coğrafiyası == Şañhay [[Yañdzı]] özeniniñ deñizge tökülgen yerine yaqın, [[Şarqiy Çin deñizi]] yalısındadır.<ref name="geography"/> Şeerniñ merkezinden [[Huanpu]] özeni keçe. Onıñ ğarbiy yalısında tarihiy merkez, şarqiy yalısında ise Pudun rayonı bulunа.<ref name="pudong">{{cite web|url=https://english.shanghai.gov.cn/en-CityTour/20250530/b8fbbd2155c4468bab9b363a5e6c566a.html|title=-{Pudong New Area: Miraculous journey from wilderness to pinnacle of the world}-|publisher=-{Shanghai Municipal Government}-|language=en}}</ref> == Adı == [[Fayl:Zh-Shanghai.svg|thumb|200x200px|Qıtay tilinde şeerniñ adı]] Çin tilinde şeerniñ adı eki [[iyeroglif]]nen yazıla: {{lang-zh|上}} — «yuqarı», «üstünde»; {{lang-zh|海}} — «deñiz». Adnıñ kelip çıqışı evelki Şañhay-Pu adlı özennen bağlıdır. «Şañhay» adı XI asırda, [[Suñ sülâlesi]] devrindeki yazma menbalarda rastkele.<ref>{{cite web|url=https://mzj.sh.gov.cn/2023bsmz/20230507/52aab522031245dda0ec2db735dadc6d.html|title=地名文化漫谈｜上海市的得名及其文化内涵：从上海浦到海纳百川|publisher=上海市民政局|language=zh}}</ref> Adnıñ telâffuzı standart çin tilinde ve [[şañhay şivesi]]nde farqlı. Latin urufatınen yazılğan metinlerde -{Shanghai}- yazılışı keñ qullanıla. -{Shànghǎi}- şeklindeki belgiler ise [[pinyin]] yazısında ses tonlarını köstere. == Qısqa tarihı == Şañhay deñiz ve özen ticareti sayesinde inkişaf etti. 1843 senesi limanı tış memleketlernen ticaret içün açıldı. Bundan soñ şeer büyük halqara ticaret merkezine çevirildi. Şeerde ingliz, amerikan ve frenk idaresindeki ayrı bölgeler peyda oldı.<ref>{{cite web|url=https://english.shanghai.gov.cn/en-Overview/20231209/05cfb15755fe4cea80a0d3a1d69512e2.html|title=-{A brief historical outline}-|publisher=-{Shanghai Municipal Government}-|language=en}}</ref> 1990 seneleri Pudun rayonını inkişaf ettirüv başladı. Anda yañı işhane, bank ve yüksek binalar quruldı.<ref name="pudong"/> == Şeerniñ körünişi == Şañhayda tarihiy binalar ve zemaneviy yüksek binalar bir arada bulunа. Belli yerlerinden biri — Huanpu özeniniñ ğarbiy yalısındaki '''Bund'''. Anda XIX–XX asır başlarında qurulğan ticaret ve bank binaları saqlanğan.<ref>{{cite web|url=https://english.shanghai.gov.cn/en-ScenicSpots/20231205/584672cc6d044eabb5f7f6fc9049a19f.html|title=-{The Bund}-|publisher=-{Shanghai Municipal Government}-|language=en}}</ref> Özenniñ qarşı yalısındaki Pudun yüksek binaları ve «Şarq incisi» televizion qullesi ile bellidir.<ref name="pudong"/> == Eali == {{Wikidata/Population}} == Menbalar == <references/> {{Çin İdariy Bölünüvi}} [[Kategoriya:Çin Halq Cumhuriyeti]] qjbv2oiiophycl6ukp2hkaa6jgwfkef 0 30373 246197 170164 2026-10-13T13:14:43Z Don Alessandro 1 246197 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Монастырь - panoramio (44).jpg|thumb]] [[Fayl:Крым - Марьям-Дере, Успенский скит 14.jpg|thumb]] '''Bağçasaray Uspeniye aqay manastırı''' — [[Bağçasaray]]nıñ [[Salaçıq]] maallesine yaqın, [[Çufut Qale]] yolundaki [[ortodoks]] aqay manastırı (keşişhanesi). Qaya eteginde ve qaya içindeki qobalarda qurulğan. Şimdi [[Rus ortodoks kilsesi]]niñ [[Aqmescit ve Qırım yeparhiyası]]na bağlıdır.<ref name="yeparhiya">[https://www.crimea-eparhia-arhiv.ru/main/history Историческая справка]. Aqmescit ve Qırım yeparhiyası.</ref> == Umumiy tasvir == Keşişhanede qayada oyulğan kilse ve odalarnen beraber, qaya eteginde qurulğan binalar da bar. Keşişlerniñ yaşağan odaları, aşhane, musafirhane ve başqa binalar bir qaç seviyede buluna. Esas Uspeniye kilsesine keñ taş merdivennen çıqalar.<ref name="entsiklopediya">[https://www.pravenc.ru/text/77718.html Бахчисарайский в честь Успения Пресвятой Богородицы мужской монастырь]. Православная энциклопедия.</ref> Binalarnıñ büyük qısmı XIX asırda qurulğan ya da yañıdan tiklengen. XX asırnıñ başında keşişhanede beş kilse bar edi. Onıñ körünişi tamir ve yañı qurucılıq işleri neticesinde bir qaç sefer deñişti.<ref name="vestnik">[https://www.mtrm.ru/monastyri/monastery/svyato-uspenskiy-bakhchisarayskiy-muzhskoy-monastyr-/ Свято-Успенский Бахчисарайский мужской монастырь]. Монастырский вестник.</ref> == Tarihı == === Peyda oluvı === Manastırnıñ peyda olğan vaqtı tam belli degil. Onı VIII–IX asırlarğa bağlağan eski bir versiya bar. Başqa bir versiyağa köre, manastır XV asırda peyda olğan. Qırımnıñ qoba abidelerini [[Aleksandr Bertye-Delagard]] ve başqa alimler tetqiq etken.<ref>[https://bahchisaray-mon.cerkov.ru/istoriya/ История]. Keşişhaneniñ resmiy saytı.</ref><ref>A. G. Gertsen, Yu. M. Mogariçev. [https://krimoved-library.ru/books/krepost-dragocennostey-kirk-or-chufut-kale3.html Крепость драгоценностей. Кырк-ор. Чуфут-кале]. «В стране малых алан» bölügi.</ref> Keşişhane aqqında malümat 1596 senesi yazılğan bir vesiqada bar. [[Qırım Hanlığı]] devrinde o, Qırımda [[ortodokslıq]]nıñ müim merkezlerinden biri oldı. XVII asırdan Qırım ortodokslarınıñ kilse reberleri olğan [[mitropolit]]ler mında yaşadı.<ref name="entsiklopediya"/> Manastırnıñ peyda oluvı aqqında bir efsane de bar. Oña köre, bir çoban qayada [[Meryem Ana]]nıñ [[ikona]]sını tapqan. İkonanı başqa yerge alıp barğanlar, amma o, tekrar qayada peyda olğan. Bunıñ içün mında qoba kilsesi yapılğan.<ref>[https://bahchisaray-mon.cerkov.ru/istoriya/ История]. Keşişhaneniñ resmiy saytı.</ref> === XVIII–XIX asırlar === 1778 senesi Qırımdaki ortodoks hristianlarnıñ büyük bir qısmı [[Azaq deñizi]] yanındaki topraqlarğa köçürüldi. Keşişler de olarğa qoşulıp ketken soñ manastır boşadı. Amma 1781 senesinden qoba kilsesinde ibadetler yañıdan başladı. 1850 senesi keşişhane ğayrıdan açıldı. Soñra yañı kilse ve başqa binalar qurulıp, eski qoba kilsesi keñleştirildi.<ref name="entsiklopediya"/> 1854 senesinden 1855 senesine qadar sürgen [[Aqyar mudafaası]] vaqtında keşişhaneniñ musafirhanesinde arbiy hastahane çalıştı. Yaqınındaki mezarlıqta [[Qırım cenki]]nde ölgen rus askerleri defin etilgen.<ref name="vestnik"/> === Sovet devri ve yañıdan açıluvı === 1921 senesi keşişhane sovet akimiyeti tarafından qapatıldı. Binaları başqa maqsatlar içün qullanıldı. 1929 senesi bir çoq bina qurucılıq materialları içün söküldi; esas Uspeniye qoba kilsesi saqlanıp qaldı.<ref name="entsiklopediya"/> 1990-ncı yıllarnıñ başında keşişhane yañıdan açıldı. Kilsede ibadetler başlanıp, keşişler mında yaşamağa qayttı. Qoba kilsesi, çan qullesi, keşiş odaları ve başqa binalar tamir etildi ya da ğayrıdan tiklendi.<ref name="vestnik"/> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Qırım tarihı]] [[Kategoriya:Bağçasaray]] 6549fuez7h34mm9vomnhbuj44m9ohmc 0 30447 246195 226569 2026-10-13T12:04:16Z Don Alessandro 1 246195 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Maquina_vapor_Watt_ETSIIM.jpg|thumb|Kömürden çalışqan buv maşnası, Britaniyadaki ve bütün dünyadaki sanayı inqilâbınıñ müim bir amili edi. ]] '''Sanayı inqilâbı''' ya da '''sanayı devrimi''' — el emegine esaslanğan işlep çıqaruvdan [[maşna]]lar qullanılğan büyük [[fabrika]] ve [[zavod]]larda işlep çıqaruvğa keçüv. Bu esnas [[sanayı]], [[naqliyat]], [[iqtisadiyat]] ve adamlarnıñ yaşayışını teren deñiştirdi. Sanayı inqilâbı [[XVIII asır]]nıñ ekinci yarısında [[Büyük Britaniya]]da, eñ evelâ [[İngiltere]]de başladı. [[XIX asır]]da [[Avropa]]nıñ başqa memleketlerine, [[ABD]] ve [[Yaponiya]]ğa tarqaldı. Bu deñişmeler er memlekette türlü vaqıtta ve türlü tezliknen oldı.<ref name="growth">{{cite web|url=https://www.bankofengland.co.uk/explainers/how-has-growth-changed-over-time|title=-{How has growth changed over time?}-|publisher=-{Bank of England}-|language=en}}</ref> == İşlep çıqaruvda deñişmeler == Sanayı inqilâbından evel çoq mahsulat evlerde, ustalarnıñ iş yerlerinde ve [[manufaktura]]larda yapıla edi. Manufakturalarda işçiler arasında iş bölüne, amma işniñ çoqu elnen yapılır edi. Maşnalar qullanılmağa başlanğan soñ, mahsulatnı daa tez ve büyük miqdarda işlep çıqarmaq mümkün oldı. Çoq işçi bir fabrikada toplanıp, belli bir iş tertibine köre çalışa başladı. Esas deñişmeler arasında şular bar: * '''Toquma sanayısı''' — yip azırlamaq ve toquma yapmaq içün yañı maşnalar qullanıldı. * '''Buv köçüricileri''' — fabrikalarda maşnalarnı areketke ketirmek içün qullanıldı. * '''[[Kömür]] çıqaruv ve [[metal]] işlev''' — maşna, tezya ve başqa cihazlar içün kerek olğan [[yaqıt]] ve metallarnıñ işlep çıqarıluvı arttı. * '''Naqliyat''' — [[demiryol]]ları ve [[vapur]]lar hammal, mahsulat ve yolcularnı daa tez taşımağa yardım etti.<ref name="growth"/> [[Ceyms Vatt]] [[buv köçüricisi]]ni mükemmelleştirip, onıñ daa az yaqıt qullanmasına ve fabrikalarda daa keñ tarqalmasına yardım etti.<ref>{{cite web|url=https://blog.sciencemuseum.org.uk/remembering-james-watt/|title=-{Remembering James Watt}-|publisher=-{Science Museum}-|language=en}}</ref> == Şeerler ve işçiler == Fabrikalar etrafında şeerler östi. Çoq adam iş qıdırıp köyden şeerge köçti. Sanayı işçileriniñ sayısı arttı.<ref>{{cite web|url=https://collection.sciencemuseumgroup.org.uk/objects/co8404624/haydock-colliery-steam-engine|title=-{Haydock Colliery Steam Engine}-|publisher=-{Science Museum Group}-|language=en}}</ref> İlk fabrikalarda iş şaraitleri adetince ağır edi. İş künü uzun ola, balalar da fabrikalarda çalışa edi. İşçileri qorçalağan qanunlar evel az edi. XIX asırda iş şaraitlerini yahşılaştırmaq içün qanunlar qabul etilmege başladı. Meselâ, 1833 senesi Büyük Britaniyada balalarnıñ fabrikalarda çalışuvını sıñırlandırğan ve fabrikalarnı teşkermek içün inspektorlar tayin etken qanun qabul etildi.<ref>{{cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/livinglearning/19thcentury/overview/factoryact/|title=-{The 1833 Factory Act}-|publisher=-{UK Parliament}-|language=en}}</ref> == Ekinci sanayı inqilâbı == XIX asırnıñ ekinci yarısı ve XX asır başlarında [[elektrik energiyası]], [[çelik]] işlep çıqaruv ve himiya sanayısı büyük emiyet qazandı. Bu devirdeki deñişmelerge '''ekinci sanayı inqilâbı''' deyler. [[Elektrik köçüricisi|Elektrik köçüricileri]] ve yañı işlep çıqaruv usulları mahsulatnıñ miqdarını arttırmağa yardım etti.<ref name="growth"/> == Tarihiy emiyeti == Sanayı inqilâbı mahsulat işlep çıqaruvını arttırıp, ticaret ve naqliyatnı inkişaf ettirdi. Uzun vaqıt içinde bu deñişmeler yaşayış seviyesiniñ köterilmesine yardım etti. Bu artuv memleketler ve adamlar arasında aynı olmadı.<ref name="growth"/> İqtisatçı [[Robert Lukas]] sanayı inqilâbını adam başına kelirniñ uzun müddet devamlı artmağa başlamasınen bağlay. Onıñ baqışına köre, bu deñişme dünya iqtisadiyatınıñ tarihında emiyetli bir dönüm oldı.<ref>{{cite web|url=https://www.minneapolisfed.org/article/2004/the-industrial-revolution-past-and-future|author=-{Robert E. Lucas Jr.}-|title=-{The Industrial Revolution: Past and Future}-|publisher=-{Federal Reserve Bank of Minneapolis}-|year=2004|language=en}}</ref> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:İqtisadiyat]] pgcee0epfdct4plpwlgzw6pnp06wthn 246196 246195 2026-10-13T12:04:47Z Don Alessandro 1 246196 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Maquina_vapor_Watt_ETSIIM.jpg|thumb|Kömürden çalışqan buv maşnası, Britaniyadaki ve bütün dünyadaki sanayı inqilâbınıñ müim bir amili edi. ]] '''Sanayı inqilâbı''' ya da '''sanayı devrimi''' — el emegine esaslanğan işlep çıqaruvdan [[maşna]]lar qullanılğan büyük [[fabrika]] ve [[zavod]]larda işlep çıqaruvğa keçüv. Bu esnas [[sanayı]], [[naqliyat]], [[iqtisadiyat]] ve adamlarnıñ yaşayışını teren deñiştirdi. Sanayı inqilâbı [[XVIII asır]]nıñ ekinci yarısında [[Büyük Britaniya]]da, eñ evelâ [[İngiltere]]de başladı. [[XIX asır]]da [[Avropa]]nıñ başqa memleketlerine, [[ABD]] ve [[Yaponiya]]ğa tarqaldı. Bu deñişmeler er memlekette türlü vaqıtta ve türlü tezliknen oldı.<ref name="growth">{{cite web|url=https://www.bankofengland.co.uk/explainers/how-has-growth-changed-over-time|title=-{How has growth changed over time?}-|publisher=-{Bank of England}-|language=en}}</ref> == İşlep çıqaruvda deñişmeler == Sanayı inqilâbından evel çoq mahsulat evlerde, ustalarnıñ iş yerlerinde ve [[manufaktura]]larda yapıla edi. Manufakturalarda işçiler arasında iş bölüne, amma işniñ çoqu elnen yapılır edi. Maşnalar qullanılmağa başlanğan soñ, mahsulatnı daa tez ve büyük miqdarda işlep çıqarmaq mümkün oldı. Çoq işçi bir fabrikada toplanıp, belli bir iş tertibine köre çalışa başladı. Esas deñişmeler arasında şular bar: * '''Toquma sanayısı''' — yip azırlamaq ve toquma yapmaq içün yañı maşnalar qullanıldı. * '''Buv köçüricileri''' — fabrikalarda maşnalarnı areketke ketirmek içün qullanıldı. * '''[[Kömür]] çıqaruv ve [[metal]] işlev''' — maşna, tezya ve başqa cihazlar içün kerek olğan [[yaqıt]] ve metallarnıñ işlep çıqarıluvı arttı. * '''Naqliyat''' — [[demiryol]]ları ve [[vapur]]lar hammal, mahsulat ve yolcularnı daa tez taşımağa yardım etti.<ref name="growth"/> [[Ceyms Vatt]] [[buv köçüricisi]]ni mükemmelleştirip, onıñ daa az yaqıt qullanmasına ve fabrikalarda daa keñ tarqalmasına yardım etti.<ref>{{cite web|url=https://blog.sciencemuseum.org.uk/remembering-james-watt/|title=-{Remembering James Watt}-|publisher=-{Science Museum}-|language=en}}</ref> == Şeerler ve işçiler == Fabrikalar etrafında şeerler östi. Çoq adam iş qıdırıp köyden şeerge köçti. Sanayı işçileriniñ sayısı arttı.<ref>{{cite web|url=https://collection.sciencemuseumgroup.org.uk/objects/co8404624/haydock-colliery-steam-engine|title=-{Haydock Colliery Steam Engine}-|publisher=-{Science Museum Group}-|language=en}}</ref> İlk fabrikalarda iş şaraitleri adetince ağır edi. İş künü uzun ola, balalar da fabrikalarda çalışa edi. İşçileri qorçalağan qanunlar evel az edi. XIX asırda iş şaraitlerini yahşılaştırmaq içün qanunlar qabul etilmege başladı. Meselâ, 1833 senesi Büyük Britaniyada balalarnıñ fabrikalarda çalışuvını sıñırlandırğan ve fabrikalarnı teşkermek içün inspektorlar tayin etken qanun qabul etildi.<ref>{{cite web|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/livinglearning/19thcentury/overview/factoryact/|title=-{The 1833 Factory Act}-|publisher=-{UK Parliament}-|language=en}}</ref> == Ekinci sanayı inqilâbı == XIX asırnıñ ekinci yarısı ve XX asır başlarında [[elektrik energiyası]], [[çelik]] işlep çıqaruv ve himiya sanayısı büyük emiyet qazandı. Bu devirdeki deñişmelerge '''ekinci sanayı inqilâbı''' deyler. [[Elektrik köçüricisi|Elektrik köçüricileri]] ve yañı işlep çıqaruv usulları mahsulatnıñ miqdarını arttırmağa yardım etti.<ref name="growth"/> == Tarihiy emiyeti == Sanayı inqilâbı mahsulat işlep çıqaruvını arttırıp, ticaret ve naqliyatnı inkişaf ettirdi. Uzun vaqıt içinde bu deñişmeler yaşayış seviyesiniñ köterilmesine yardım etti. Bu artuv memleketler ve adamlar arasında aynı olmadı.<ref name="growth"/> İqtisatçı [[Robert Lukas]] sanayı inqilâbını adam başına kelirniñ uzun müddet devamlı artmağa başlamasınen bağlay. Onıñ baqışına köre, bu deñişme dünya iqtisadiyatınıñ tarihında emiyetli bir dönüm oldı.<ref>{{cite web|url=https://www.minneapolisfed.org/article/2004/the-industrial-revolution-past-and-future|author=-{Robert E. Lucas Jr.}-|title=-{The Industrial Revolution: Past and Future}-|publisher=-{Federal Reserve Bank of Minneapolis}-|year=2004|language=en}}</ref> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:İqtisadiyat]] [[Kategoriya:Tarih]] nh507xj6zbyxct0yfm72cbgnl139lxj 0 30450 246199 160344 2026-10-13T13:42:38Z Don Alessandro 1 246199 wikitext text/x-wiki {{Til |ad= Sanskrit |öz adı=संस्कृता वाक् |memleketler=[[İndistan]] |elifbe=[[Devanagari]] |ISO1=sa |ISO2=san |ISO3=san |vikikod= |vikiad= |kategoriya=Asiya tilleri |renk=Indo-European |sınıflaştırma=İnd-Avropa tilleri *İnd-İran tilleri **İnd tilleri ***'''Sanskrit''' }} '''Sanskrit''' ({{lang-sa|संस्कृतम्}}, -{saṃskṛtam}-) — [[İnd-Avropa tilleri|İnd-Avropa til ailesine]] ait qadimiy edebiy til. İnd-ariy tillerinden biridir.<ref>[https://www.cambridge.org/core/books/indoeuropean-language-family/indoiranian/C01D66B2DA24680E0808EFEC10E389C9 -{Indo-Iranian}-]. -{The Indo-European Language Family}-, -{Cambridge University Press}-.</ref> [[İndistan]]da din, edebiyat ve ilim tili olaraq qullanılğan.<ref name="penn">[https://www.southasia.upenn.edu/languages/explore-languages/sanskrit-language -{The Sanskrit Language}-]. Pensilvaniya universiteti.</ref> Sanskrit adı «işlengen», «mükemmelleştirilgen» degen mananı bildire. {{lang-sa|संस्कृता वाक्}} (-{saṃskṛtā vāk}-) ibaresi «mükemmelleştirilgen til» demektir.<ref name="panini">[https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Panini/ -{Panini}-]. -{MacTutor History of Mathematics}-, -{St Andrews}- universiteti.</ref> == Tarihı ve şekilleri == Sanskritniñ eñ eski şekline Veda sanskriti deyler. «[[Rigveda]]» ve başqa [[Vedalar]]nıñ eski metinleri bu tilde yaratılğan. «Rigveda»nıñ şiirleri tahminen milâttan evel II biñyıllıqta peyda olğan. Bu metinler uzun vaqıt ağzaki şekilde saqlanğan: din adamları olarnı ezberlep, talebelerine ögretken.<ref>[https://rpl.hds.harvard.edu/resource/hinduism -{Hinduism}-]. -{Harvard}- universiteti.</ref> Milâttan evel I biñyıllıqnıñ ortalarında tilşınas Panini sanskritniñ sarfiy qaidelerini «-{Aṣṭādhyāyī}-» («Sekiz bölüm») adındaki eserinde añlattı. Bu qaidelerge esaslanğan edebiy tilge klassik sanskrit deyler.<ref name="penn"/><ref name="panini"/> «[[Mahabharata]]» ve «[[Ramayana]]» destanlarınıñ tiline epik sanskrit deyler. Bu eserlerniñ tili klassik sanskritniñ qaidelerine er vaqıt tam uymaz.<ref>-{Simon Brodbeck}-. [https://orca.cardiff.ac.uk/id/eprint/118624/61/Brodbeck%20corrected%20Sep19.pdf -{Translating Vaidya’s Harivaṃśa}-]. -{Asian Literature and Translation}-, 6(1), 2019, sahife 74.</ref> == Edebiyat ve medeniyetteki yeri == Sanskritte [[induizm]]niñ diniy metinleri, [[buddizm]] ve [[caynizm]]niñ de bir qısım eserleri yaratılğan. Bu tilde şiir, destan, ikâye ve teatr eserlerinen beraber, felsefe, tibbiyet, matematika, astronomiya ve uquq aqqında kitaplar da yazılğan. Asırlar devamında farqlı yerlerden olğan alimler sanskritni umumiy bir ilim tili olaraq qullanğan.<ref name="penn"/><ref>[https://sites.utexas.edu/sanskrit/ -{Sanskrit at the University of Texas at Austin}-]. Ostindeki Tehas universiteti.</ref> Sanskrit bir çoq ind tiline tesir etken. Bu tillerde sanskritten alınğan bir çoq "kitabiy" söz qullanıla.<ref>[https://ulpa.eresearch.unimelb.edu.au/languages/individual/sanskrit -{Sanskrit}-]. Melburn universiteti.</ref> == Yazısı == Sanskrit farqlı devir ve yerlerde farqlı yazılarnen yazılğan. Olarnıñ arasında [[brahmi]], [[grantha]], [[bengal yazısı|bengal]] ve [[devanagari]] yazıları bar. Bugün sanskritni yazmaq ve basmaq içün esasen devanagari qullanıla. İlmiy eserlerde sanskrit sözlerini latin elifbesinen de yazalar.<ref name="yazı">[https://sanskritlibrary.org/Sanskrit/pub/lies_sl.pdf -{Linguistic Issues in Encoding Sanskrit}-], 8–9 sahifeler.</ref> == Sarfı == Sanskritte sözlerniñ şekli cümledeki vazifesine köre deñişe. İsimler sekiz kelişte türlene. Üç sarfiy cınıs bar: erkek, qadın ve orta cınıs. Teklik ve çoqluqnen beraber, ekilik sayı da qullanıla.<ref>[https://roa.rutgers.edu/files/1040-0809/1040-MARSTON-0-0.PDF -{A Stratal OT Analysis of the Sanskrit Nominal Accent Paradigm}-], 11–12 sahifeler.</ref> Sözler bir-birine qoşulğanda, olarnıñ başındaki ya da soñundaki sesler deñişip ola. Bu ses deñişüvine ''-{sandhi}-'' deyler.<ref>[https://www.soas.ac.uk/study/find-course/sanskrit-elementary-course -{Sanskrit Elementary Course}-]. -{SOAS}- universiteti.</ref> == Bugünki qullanıluvı == Bugün sanskrit din merasimlerinde, qadimiy eserlerni oquv ve tetqiq etüvde qullanıla. Onı universitetlerde oqutalar. Bu tilde yañı eserler de yaratılıp, bir qısım adamlar onı laqırdıda da qullana.<ref name="yazı"/><ref name="penn"/> Sanskrit İndistan konstitutsiyasınıñ sekizinci ilâvesinde kösterilgen 22 tilden biridir.<ref>[https://rajbhasha.gov.in/en/languages-included-eighth-schedule-indian-constitution -{Languages Included in the Eighth Schedule of the Indian Constitution}-]. İndistan İçki işler nazirligi.</ref> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:İnd-Avropa tilleri]] [[Kategoriya:İnduizm]] m6flkmdpfa2ro6zeg3zs2zwssmee8p8 0 30451 246203 160351 2026-10-13T18:19:38Z Don Alessandro 1 246203 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Arctic_Ocean.png|right|thumb|Merkeziy noqta - Şimaliy qutuptır]] '''Şimaliy qutup''', ya da '''Sırt qutubı''' — [[Dünya]]nıñ aylanuv köçeriniñ yer yüzünen kesişken şimaldeki noqtası. Onıñ [[coğrafiy enlik|coğrafiy enligi]] 90° şimal enligidir.<ref>{{cite web|url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/latitude.html|title=-{What is latitude?}-|publisher=-{NOAA}-|language=en}}</ref> Şimaliy qutup [[Arktik okean]]nıñ merkeziy qısmındadır. Dünyanıñ qarşı tarafında [[Cenübiy qutup]] bar. == Coğrafiy hususiyetleri == Şimaliy qutup noqtasında ada ya da qıta yoq. Anda okean suvu üstünde deñiz buzları bar. Buz qatlamları yel ve suv aqıntılarınıñ tesirinen areket ete.<ref>{{cite web|url=https://www.nesdis.noaa.gov/news/five-things-you-didnt-know-about-the-north-pole|title=-{Five Things You Didn't Know About the North Pole}-|publisher=-{NOAA}-|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nsidc.org/learn/parts-cryosphere/sea-ice/science-sea-ice|title=-{Science of Sea Ice}-|publisher=-{National Snow and Ice Data Center}-|language=en}}</ref> Qışta yañı buz peyda ola, yazda ise buznıñ bir qısmı iriy. Bazı buz qatlamları bir qaç yıl saqlana bile.<ref>{{cite web|url=https://science.nasa.gov/kids/earth/what-is-sea-ice-and-how-is-it-changing/|title=-{What Is Sea Ice and How Is It Changing?}-|publisher=-{NASA}-|language=en}}</ref> Bütün [[meridian]]lar Şimaliy qutupta qavuşa. Qutup noqtasından qaysı tarafqa ketseñ de, cenüpke doğru ketesiñ. == Qutup kündüzi ve gecesi == Şimaliy qutupta [[qutup kündüzi]] ve [[qutup gecesi]] er biri taqriben altı ay devam ete. Küneş taqriben mart ayında [[ufuq]] üstüne çıqıp, sentâbrge qadar batmay. Bu — qutup kündüzidir. Sentâbrden martqa qadar ise küneş ufuq astında qala. Bu devirge qutup gecesi deyler.<ref>{{cite web|url=https://nsidc.org/learn/parts-cryosphere/arctic-weather-and-climate/science-arctic-weather-and-climate|title=-{The Science of Arctic Weather and Climate}-|publisher=-{National Snow and Ice Data Center}-|language=en}}</ref> == İklim == Qışta ava pek suvuq ola. Araret −40 °C-ge ve ondan da aşağı tüşe bile. Yaz aylarında ava arareti adette 0 °C etrafındadır. Bazı künler 0 °C-den yuqarı artıp ola.<ref>{{cite web|url=https://science.nasa.gov/kids/earth/which-pole-is-colder/|title=-{Which Pole Is Colder?}-|publisher=-{NASA}-|language=en}}</ref> == Coğrafiy ve magnit qutupları == Coğrafiy Şimaliy qutup ve [[şimal mıqnatis qutubı]] ayrı noqtalardır. Mıqnatis qutubınıñ yeri Dünyanıñ [[mıqnatis alanı]]nen bağlıdır ve vaqıt keçken sayın deñişe. Kompasnıñ inesi de mıqnatis alanına köre taraf ala. Bu sebepten kompas köstergen şimal coğrafiy şimalnen er yerde aynı degil.<ref>{{cite web|url=https://www.ncei.noaa.gov/products/geomagnetism-frequently-asked-questions|title=-{Geomagnetism Frequently Asked Questions}-|publisher=-{NOAA National Centers for Environmental Information}-|language=en}}</ref> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Coğrafiya]] awn8fx42h03mtwe7mn510852j3olr5i 0 30454 246208 160359 2026-10-13T21:10:29Z Don Alessandro 1 246208 wikitext text/x-wiki '''Simfoniya''' ({{lang-el|συμφονία}} — «aenkdeşlik», «uyğunlıq») — adet üzre [[orkestr]] içün yazılğan, bir qaç qısımdan ibaret muzıka eseri. Simfoniya orkestr muzıkasınıñ janrlarından biridir. Klassik simfoniya [[simfonik orkestr]] içün yazıla. Adet üzre, onıñ dört qısmı ola, ilk qısmı ise sonata şeklinde yazıla.<ref>[https://www.laphil.com/works/symphony-no-1-classical -{Symphony No. 1, “Classical”}-]. Los Anceles filarmoniyası.</ref> Telli ya da nefesli aletlerden ibaret orkestrler ve kiçik çalğı taqımları içün de simfoniyalar yazıla. Bazı simfoniyalarda orkestrge hor ve solo yırcılar da qoşula. Simfoniya-kontsert kibi eserler orkestr ve bir ya da bir qaç solo çalğı aleti içün yazıla.<ref>[https://www.sco.org.uk/news/what-is-a-sinfonia-concertante/ -{What is a sinfonia concertante?}-]. İskoçiya kamera orkestri.</ref> Hor ya da bir çalğı aleti içün yazılğan bazı eserlerge de simfoniya deyler. Simfoniyanı başqa muzıka janrlarınen birleştirgen eserler de bar. Olar arasında simfoniya-süita, simfoniya-fantaziya, simfoniya-poema ve simfoniya-kantata buluna. == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Muzıka]] 47dx2189u6m1ukb3skfhr2rtpteze1v 0 30459 246204 227553 2026-10-13T20:56:18Z Don Alessandro 1 246204 wikitext text/x-wiki {{universal infocard}} '''Suvuq cenk''' ({{lang-en|Cold War}}, {{lang-ru|Холодная война}}) — [[Şuralar Birligi]]nen [[ABD]] ve olarnıñ ittifaqdaşları arasında sürgen siyasiy, arbiy, iqtisadiy ve mefküreviy küreş. O, [[Ekinci cian cenki]]nden soñ, 1940-lı yıllarnıñ ortalarında başladı. Adet üzre, 1991 senesi [[ŞSCB]]niñ dağılması bu devirniñ soñu olaraq kösterile.<ref name="umumiy">[https://www.nationalarchives.gov.uk/education/teaching-resources/cold-war-wartime-alliance-and-iron-curtain/ -{Cold War on File: The wartime alliance and the Iron Curtain}-]. Büyük Britaniyanıñ Milliy arhivi.</ref> ABDnen ŞSCB arasında açıq cenk olmadı. Amma olar başqa memleketlerdeki cenklerde bir-birine qarşı turğan taraflarğa yardım etti, bazı cenklerge ise doğrudan qatnaştı. [[Özek cenki]] telükesi bu devirniñ müim hususiyetlerinden biri edi.<ref name="umumiy"/> == Adınıñ peyda oluvı == «Suvuq cenk» ibaresi Ekinci cian cenkinden evel de qullanılğan. Amma ABDnen ŞSCB arasındaki küreşniñ adı olaraq cenkten soñ keñ tarqaldı.<ref name="ad">[https://www.alliiertenmuseum.de/en/thema/cold-war-history-of-a-term/ -{“Cold War” – The (pre)history of a term}-]. Berlindegi İttifaqdaşlar müzeyi.</ref> 1945 senesi oktâbr 19 künü ingliz yazıcısı [[Corc Oruell]] -{Tribune}- gazetasında çıqqan «Siz ve atom bombası» ({{lang-en|You and the Atom Bomb}}) maqalesinde bu ibareni qullandı. Maqalede atom silâsı olğan büyük devletler arasında devamlı küreş tasvir etilgen.<ref>[https://www.orwellfoundation.com/the-orwell-foundation/orwell/essays-and-other-works/you-and-the-atom-bomb/ -{You and the Atom Bomb}-]. Corc Oruell fondu.</ref> 1947 senesi amerikan devlet erbabı Bernard Baruh bu ibareni nutqunda qullandı. Aynı senesi jurnalist Volter Lippman «Suvuq cenk» ({{lang-en|The Cold War}}) adındaki kitabını neşir etti. Onıñ maqaleleri ve kitabı bu adnıñ keñ tarqaluvına yardım etti.<ref name="ad"/> == Başlanuvı ve arbiy ittifaqlar == Ekinci cian cenki vaqtında ABDnen ŞSCB [[Almaniya]]ğa qarşı ittifaqdaş edi. Cenk bitken soñ Avropanıñ kelecegi ve başqa memleketler üstündeki tesir aqqında olarnıñ fikirleri bir-birine uymadı. ABDde [[kapitalizm]] ve [[bazar iqtisadı]], ŞSCBde ise [[kommunistik]] fırqanıñ akimiyeti ve [[planlı iqtisat]] bar edi.<ref name="umumiy"/> 1947 senesi ABD [[Trumen doktrinası]]nı ilân etip, kommunizmniñ tarqaluvını sıñırlamaq siyasetini keñleştirdi. [[Marşall planı]]nen [[Ğarbiy Avropa]] memleketlerine cenkten soñ iqtisadını yañıdan qurmaq içün yardım berildi.<ref>[https://www.archives.gov/milestone-documents/truman-doctrine -{Truman Doctrine (1947)}-]. ABD Milliy arhivi.</ref><ref>[https://history.state.gov/milestones/1945-1952/marshall-plan -{Marshall Plan, 1948}-]. ABD Devlet departamentiniñ tarih bölügi.</ref> 1949 senesi ABD, Kanada ve Ğarbiy Avropanıñ bir qaç memleketi [[NATO]] arbiy ittifaqını qurdı. 1955 senesi ŞSCB ve Şarqiy Avropanıñ bir qaç memleketi [[Varşava paktı]]nı qurdı. Bu ittifaqlar eki tarafnıñ arbiy quvetlerini birleştirdi.<ref>[https://history.state.gov/milestones/1945-1952/nato -{North Atlantic Treaty Organization (NATO), 1949}-]. ABD Devlet departamentiniñ tarih bölügi.</ref><ref name="varşava">[https://history.state.gov/milestones/1953-1960/warsaw-treaty -{The Warsaw Treaty Organization, 1955}-]. AQŞ Devlet departamentiniñ tarih bölügi.</ref> Bu eki arbiy ittifaqnıñ tışında qalğan memleketler de bar edi. 1961 senesi [[Belgrad]]da [[Qoşulmamazlıq areketi]]niñ ilk toplaşuvı keçirildi. Bu areketniñ memleketleri mustaqil tışqı siyaset yürsetmege tırıştı.<ref>[https://msp.rs/en/foreign-policy/serbia-international-organizations/non-aligned-movement -{The Non-Aligned Movement}-]. Serbiya Tışqı işler nazirligi.</ref> == Silâlanuv ve kosmos yarışı == Er eki taraf daa çoq ve daa quvetli silâ yapmağa tırıştı. Buña [[silâ yarışı]] deyler. [[Özek bombası|Özek bombaları]] ve uzaq mesafege uçqan raketalar işlenip çıqarıldı. Özek cenkinden qorquv taraflarnıñ doğrudan büyük cenk açmamasınıñ müim sebeplerinden biri edi.<ref name="umumiy"/><ref name="yımşav">[https://history.state.gov/milestones/1969-1976/detente -{Détente and Arms Control, 1969–1979}-]. ABD Devlet departamentiniñ tarih bölügi.</ref> Reqabet kosmos tetqiqatlarında da köründi. 1957 senesi ŞSCB Yerniñ ilk suniy [[yoldaş]]ı «Sputnik-1»ni, 1961 senesi ise ilk [[kosmonavt]] [[Yuriy Gagarin]]ni kosmosqa yiberdi. 1969 senesi ABDniñ «-{Apollo 11}-» seferiniñ astronavtları [[Ay]]ğa tüşti.<ref>[https://starchild.gsfc.nasa.gov/docs/StarChild/space_level1/travel.html -{Space Travel}-]. -{NASA}-.</ref> == Esas buhran ve cenkler == * '''1948–1949 seneleri''' — ŞSCB [[Ğarbiy Berlin]]ge barğan yollarnı qapattı. ABD ve başqa ğarp devletleri şeerge aşayt ve başqa kerekli şeylerni uçaqlarnen ketirdi.<ref>[https://history.state.gov/milestones/1945-1952/berlin-airlift -{The Berlin Airlift, 1948–1949}-]. ABD Devlet departamentiniñ tarih bölügi.</ref> * '''1950–1953 seneleri''' — Koreya cenki oldı. ABD [[Cenübiy Koreya]]ğa, ŞSCB ve [[Qıtay]] ise [[Şimaliy Koreya]]ğa yardım etti. ABD ve Qıtay askerleri cenkke doğrudan qatnaştı.<ref>[https://history.state.gov/milestones/1945-1952/korean-war -{Korean War and Japan’s Recovery}-]. ABD Devlet departamentiniñ tarih bölügi.</ref> * '''1956 senesi''' — sovet askerleri [[Macaristan]]daki isyannı bastırdı.<ref name="varşava"/> * '''1961 senesi''' — [[Şarqiy Almaniya]] ükümeti [[Berlin divarı]]nı qurmağa başladı. Divar şeerniñ şarqiy ve ğarbiy qısımları arasında keçüvni qapattı.<ref name="berlin">[https://history.state.gov/milestones/1953-1960/berlin-crises -{The Berlin Crisis, 1958–1961}-]. ABD Devlet departamentiniñ tarih bölügi.</ref> * '''1962 senesi''' — [[Karib buhranı]] vaqtında ŞSCB [[Kuba]]da özek raketalarını qoydı. ABD buña qarşı çıqtı. Er eki devlet özek cenkine pek yaqın keldi. Buhran taraflarnıñ añlaşuvınen bitti. Añlaşuv neticesinde sovet raketaları Kubadan, amerikan raketaları ise soñra Türkiyeden alınıp çıqarıldı.<ref>[https://history.state.gov/milestones/1961-1968/cuban-missile-crisis -{The Cuban Missile Crisis, October 1962}-]. ABD Devlet departamentiniñ tarih bölügi.</ref> * '''1968 senesi''' — ŞSCB ve Varşava paktınıñ bir qaç başqa memleketi [[Çehoslovakiya]]ğa asker kirsetip, mındaki siyasiy islâhatlarnı toqtattı.<ref name="varşava"/> * '''1979 senesi''' — sovet ordusı [[Afğanistan]]ğa kirdi. Bu, ŞSCBnen ABD arasındaki munasebetlerni yañıdan kerginleştirdi.<ref name="yımşav"/> [[Vyetnam cenki]] de suvuq cenkniñ müim adiselerinden biri oldı. ABD [[Cenübiy Vyetnam]] tarafında cenkke qatnaştı, ŞSCB ise [[Şimaliy Vyetnam]]ğa silâ ve başqa yardım berdi.<ref>[https://www.archives.gov/research/foreign-policy/assistance/vietnam -{Foreign Aid and Counterinsurgency}-]. ABD Milliy arhivi.</ref><ref>[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v14/d117 Vyetnamğa sovet yardımı aqqında vesiqa]. ABD Devlet departamentiniñ tarih bölügi.</ref> == Kerginlikniñ yımşavı ve suvuq cenkniñ soñu == 1960-lı yıllarnıñ soñunda ve 1970-nci yıllarda AQŞnen ŞSCB arasındaki munasebetler yımşadı. Taraflar silâlarnı sıñırlamaq aqqında añlaşmalar tizdi. 1972 senesi strategik silâlarnı sıñırlamaq aqqındaki ilk añlaşma imzalandı. Amma 1970-nci yıllarnıñ soñunda qarşı turuv yañıdan quvetleşti.<ref name="yımşav"/><ref>[https://history.state.gov/milestones/1969-1976/salt -{Strategic Arms Limitations Talks/Treaty (SALT) I and II}-]. AQŞ Devlet departamentiniñ tarih bölügi.</ref> 1985 senesi ŞSCB lideri [[Mihail Gorbaçov]] ABDnen munasebetlerni yahşılaştırmağa başladı. 1987 senesi eki devlet yerden uçurılğan orta ve qısqa mesafeli raketalarnı yoq etmek aqqında añlaşma tizdi.<ref>[https://history.state.gov/milestones/1981-1988/u.s.-soviet-relations -{U.S.-Soviet Relations, 1981–1991}-]. ABD Devlet departamentiniñ tarih bölügi.</ref> 1989 senesi Berlin divarında keçitler açıldı. Şarqiy Avropanıñ bir çoq memleketinde kommunistik ükümetler akimiyetten ketti. 1990 senesi Almaniya birleşti, 1991 senesi ise Varşava paktı dağıldı.<ref name="berlin"/><ref name="varşava"/><ref name="soñ">[https://history.state.gov/milestones/1989-1992/collapse-soviet-union -{The Collapse of the Soviet Union}-]. ABD Devlet departamentiniñ tarih bölügi.</ref> 1991 senesi dekabrda ŞSCB dağıldı. [[Rusiye]] ve başqa sovet cumhuriyetleri ayrı, mustaqil devletler oldı. Bu deñişmeler ABDnen ŞSCB arasındaki suvuq cenkniñ soñuna işaret etti.<ref name="soñ"/> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Cenkler]] [[Kategoriya:Amerika Qoşma Ştatları]] [[Kategoriya:ŞSCB]] [[Kategoriya:Tarih]] [[Kategoriya:Avropa tarihı]] [[Kategoriya:Rusiye tarihı]] [[Kategoriya:AQŞ tarihı]] bn7i2t15ne4duddpapoy6vuq4u48rkl 0 30556 246209 158891 2026-10-13T21:13:44Z Don Alessandro 1 246209 wikitext text/x-wiki '''Sarı deñiz''' ({{lang-zh|黄海}}, {{lang-ko|황해}}, {{lang-en|Yellow Sea}}) — [[Tınç okean]]nıñ ğarbiy qısmında, [[Qıtay]] ile [[Koreya]] yarımadası arasındaki deñiz. Onıñ ğarbiy yalısı Qıtayğa, şarqiy yalısı ise [[Şimaliy Koreya]] ve [[Cenübiy Koreya]]ğa aittir.<ref name="ESA">{{cite web|url=https://www.esa.int/Applications/Observing_the_Earth/Earth_from_Space_The_Yellow_Sea_of_China|title=-{Earth from Space: The Yellow Sea of China}-|publisher=-{European Space Agency}-|date=2006-08-25|lang=en}}</ref> Deñiz adını suvunıñ sarıltım tüsünden alğan. [[Huanhe|Huanhe (Sarı özen)]] deñizge çoq qum ketire. Bu qum suvğa sarımtraq tüs bere. Sarı deñiz saydır: orta terenligi 44 metr, eñ teren yeri ise 152 metr.<ref name="ESA"/> Cenüpte Sarı deñiz [[Şarqiy Qıtay deñizi]]nen birleşe. [[Halqara gidrografik teşkilâtı]]nıñ 1953 senesi neşrine köre, bu eki deñiz arasındaki sıñır [[Çecu adası]]ndan Qıtay yalısına qadar 33°17′ şimaliy enlik boyunca keçe.<ref>{{cite web|url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf|title=-{Limits of Oceans and Seas}-|publisher=-{International Hydrographic Organization}-|year=1953|at=51. -{Yellow Sea (Hwang Hai)}-|lang=en}}</ref> Sarı deñiz balıqçılıq ve deñiz ticareti içün müimdir. Mında türlü balıqlar ve başqa deñiz ayvanları yaşay. Yazda deñiz suvu issi, qışta ise suvuq ola. Qış aylarında deñizniñ bazı yerleri buznen qaplana.<ref name="ESA"/> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Deñizler]] e530wzma930e8tgvit7rfjhbjuzsesf 0 30604 246200 212173 2026-10-13T13:48:46Z Don Alessandro 1 246200 wikitext text/x-wiki {{MY |tip = şeer |qırımtatar adı = Sidney |original adı = Sydney |memleket = Avstraliya |tuğra = |bayraq = |tuğra eni = |bayraq eni = |lat_dir = S|lat_deg = 33|lat_min = 52|lat_sec = 10 |lon_dir = E|lon_deg = 151|lon_min = 12|lon_sec = 30 |CoordAddon = type:city |CoordScale = |memleket haritasınıñ büyükligi = 300 |region1 haritasınıñ büyükligi = |region1 türü = |region1 = |cedvelde region1 adı = |içki bölünüv = |baş türü = mer |baş = |temeli qoyulğan tarihı = |ilki añıluv = |bu seneden berli statuslı = |meydanlıq = |yükseklik türü = |yükseklik = |iklim = |resmiy til = |resmiy til-ref = |eali = 5 131 326 |cedvelge aluv senesi = |eali sıqlığı = |aglomeratsiya = |milliy terkip = |diniy terkip = |saat quşağı = |DST = bar |telefon kodu = |poçta indeksi = |poçta indeksleri = |avtomobil kodu = |identifikator türü = |identifikator = |Commons = |sayt = }} '''Sidney''' ({{lang-en|Sydney}}) — [[Avstraliya]]nıñ şarqında bir şeer ve [[Nyu Saut Vels]] ştatınıñ paytahtı. Avstraliyanıñ eñ büyük şeerlerinden biridir. Sidney ve onıñ etrafındaki yerlerni qaplağan '''Büyük Sidney''' bölgesiniñ ealisi 2025 senesi taqriben 5,64 million kişi edi.<ref name="population">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2024-25|title=-{Regional population, 2024–25}-|publisher=-{Australian Bureau of Statistics}-|language=en}}</ref> Şeerniñ ealisi çoq milletlidir. [[İngliz tili]]nde Sidneylilerine -{Sydneysiders}- deyler. == Tarihı == Avropalılar kelmezden evel bu yerlerde [[gadigal]] ve başqa Avstraliya aborigenleri biñlerce yıl yaşağan.<ref>{{cite web|url=https://www.cityofsydney.nsw.gov.au/history/aboriginal-histories|title=-{Aboriginal histories}-|publisher=-{City of Sydney}-|language=en}}</ref> 1788 senesi yanvar 26 künü [[Artur Filipp]] başlığındaki [[İlk flot]] [[Port Cekson]] limanında qasabanıñ temelini qoydı. Bu, Avstraliyadaki ilk daimiy britaniya müstemlekesi edi. İlk flot Britaniyadan mabus, asker ve başqa adamlar ketirgen.<ref>{{cite web|url=https://www.parliament.nsw.gov.au/about-parliament/heritage-history/history-democracy-nsw/1788-to-1810-early-european-settlement|title=-{1788 to 1810 – Early European Settlement}-|publisher=-{Parliament of New South Wales}-|language=en}}</ref> XIX asırda Sidney büyük liman ve ticaret merkezi olaraq inkişaf etti. 1842 senesi şeer şurası quruldı.<ref>{{cite web|url=https://www.cityofsydney.nsw.gov.au/history/history-city-sydney-council|title=-{History of City of Sydney council}-|publisher=-{City of Sydney}-|language=en}}</ref> Soñraki devirlerde başqa memleketlerden kelgen adamlar şeerniñ ösmelerine ve medeniy çeşitliginiñ artmasına yardım etti. == Coğrafiyası == Sidney [[Tınç okean]] yalısında, Port Cekson limanı etrafında bulunа. Sidney limanı bu büyük tabiiy limannıñ bir parçasıdır. Şeer liman, körfez ve özenler etrafındaki töpelerde qurulğan. Şeerniñ eñ belli binaları arasında [[Sidney opera teatri]] ve [[Garbor Bric|Sidney liman köpüri]] bar. Şarqiy yalıda [[Bondi plâjı]] ve başqa qumlu plâjlar bulunа.<ref>{{cite web|url=https://www.sydney.com/destinations|title=-{Sydney destinations}-|publisher=-{Destination NSW}-|language=en}}</ref> Sidney ve onıñ civarlarında [[Milliy park]]lar, şu cümleden [[Sidney körfezi milliy parkı]] ve [[Leyn Kouv milliy parkı]] bar. Şeerniñ belli park ve bağçaları arasında [[Hayd park (Sidney)|Hayd park]], [[Yüzyıllıq parkı (Sidney)|Yüzyıllıq parkı]], [[Qıral nebatat bağçası (Sidney)|Qıral nebatat bağçası]], [[Maunt Annan nebatat bağçası]] ve [[Qıtay dostluq bağçası]] bar.<ref>{{cite web|url=https://www.sydney.com/articles/best-parks-and-gardens-in-sydney|title=-{14 of the most beautiful parks and gardens in Sydney}-|publisher=-{Destination NSW}-|language=en}}</ref> === İklim === Sidneyniñ yazları sıcaq, qışları yımşaqtır. Yağmur yıl boyunca yağa.<ref>{{cite web|url=https://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_066062.shtml|title=-{Climate statistics for Sydney (Observatory Hill)}-|publisher=-{Bureau of Meteorology}-|language=en}}</ref> Şeer cenübiy yarımkürede olğanı içün, yaz ayları dekabr, yanvar ve fevral; qış ayları ise iyün, iyül ve avgusttır. == Ealisi == Sidneyde türlü millet ve medeniyetlerden adamlar yaşay. İngliz tilinden ğayrı qıtay, arap ve vyetnam tilleri de keñ qullanıla.<ref name="census">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/1GSYD|title=-{2021 Greater Sydney, Census All persons QuickStats}-|publisher=-{Australian Bureau of Statistics}-|language=en}}</ref> === Din === 2021 senesi keçirilgen ealini cedvelge aluvda Büyük Sidney sakinleriniñ din aqqındaki cevapları arasında şular qayd etildi:<ref name="census"/> {| class="wikitable" ! Din ya da cevap ! Ealideki payı |- | [[Katolik kilsesi|Katolikler]] | 23,1 % |- | [[Anglikanlıq|Anglikanlar]] | 9,2 % |- | [[İslâm|Musulmanlar]] | 6,3 % |- | «Dinim yoq» cevabını bergenler | 30,3 % |} Şeerde [[Ortodokslıq|ortodoks]], [[Buddizm|buddist]], [[İnduizm|induizm]] ve [[Yeudiylik|yeudi]] cemaatları de bar. == İqtisadiyat ve naqliyat == Sidney Avstraliyanıñ büyük iş ve medeniyet merkezlerinden biridir. Şeerde halqara şirketler, tasil ve araştırma merkezleri çalışa. Turizm de şeer iqtisadiyatında emiyetli yer tuta.<ref>{{cite web|url=https://www.cityofsydney.nsw.gov.au/business-economy|title=-{Business & economy}-|publisher=-{City of Sydney}-|language=en}}</ref> Şeerniñ esas ava qapısı — [[Sidney ava limanı]]. Şeer içinde tren, metro, tramvay, avtobus ve paromlar bar. Paromlar limannıñ türlü yalılarını bağlay.<ref>{{cite web|url=https://transportnsw.info/travel-info/using-public-transport|title=-{Using public transport}-|publisher=-{Transport for NSW}-|language=en}}</ref> == Sport == Sidneyde 1938 senesi '''Britaniya İmperiyası oyunları''' keçirildi. Bu oyunlar soñra [[İttifaqdaşlıq oyunları]] adını aldı.<ref>{{cite web|url=https://www.commonwealthsport.com/commonwealth-games/sydney-1938|title=-{Sydney 1938 British Empire Games}-|publisher=-{Commonwealth Sport}-|language=en}}</ref> 2000 senesi şeer [[2000 senesi Yaz Olimpiya oyunları|Yaz Olimpiya oyunlarını]] qabul etti.<ref>{{cite web|url=https://www.olympics.com.au/games/sydney-2000/|title=-{Sydney 2000}-|publisher=-{Australian Olympic Committee}-|language=en}}</ref> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Avstraliya]] k1gqxg2rsqwmkzugmv499hvdk18ngud 0 30605 246212 160350 2026-10-14T04:50:27Z Don Alessandro 1 246212 wikitext text/x-wiki '''Şimaliy deñiz''' — [[Atlantik okean]]nıñ bir qısmı. O, [[Avropa]]nıñ şimaliy-ğarbında buluna. Deñizniñ ğarbiy yalısı [[İskoçiya]] ve [[İngiltere]]ge, şarqiy yalısı [[Norvegiya]] ve [[Danimarka]]ğa, cenübiy yalısı ise [[Almaniya]], [[Felemenk]], [[Belçika]] ve [[Frenkistan]]ğa aittir. Şimalde [[Norveg deñizi]]nen, cenüpte ise [[Pa de Kale boğazı|Pa de Kale]] ve [[La Manş boğazı|La Manş]] boğazlarınen Atlantik okeannıñ diger qısımlarınen bağlana. Şarqta [[Skagerrak]] boğazı Şimaliy deñizni [[Kattegat]]nen bağlay. Kattegattan [[Baltıq deñizi]]ne yol [[Örezund]], [[Büyük Belt]] ya da [[Küçük Belt]] boğazından keçe. Deñizniñ meydanlığı qararnen 570 biñ kvadrat kilometrdir.<ref>{{cite web|url=https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Images/2018/09/North_Sea_bloom|title=-{North Sea bloom}-|publisher=-{European Space Agency}-|lang=en}}</ref> Deñizniñ büyük qısmı saydır. Norvegiya yalısı yanındaki bazı yerlerde terenlik 700 metrden ziyadedir.<ref>{{cite web|url=https://www.regjeringen.no/en/documents/meld.-st.-37-2012-2013/id724746/?ch=3|title=-{Integrated Management of the Marine Environment of the North Sea and Skagerrak (Management Plan)}-|publisher=-{Ministry of the Environment, Norway}-|year=2013|lang=en}}</ref> Orta qısmında [[Dogger banka]] degen büyük saylıq bar. [[Reyn]], [[Elba]] ve [[Temza]] kibi özenler bu deñizge aqa. Şimaliy deñiz balıqçılıq ve deñiz ticareti içün müimdir. Mından çoq gemi keçe, yalılarında ise büyük limanlar bar. Deñiz tübünden [[cermay]] ve [[tabiiy gaz]] çıqarıla.<ref>{{cite web|url=https://www.ospar.org/convention/the-north-east-atlantic/ii|title=-{Region II: Greater North Sea}-|publisher=-{OSPAR Commission}-|lang=en}}</ref> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Deñizler]] qcrz1xv4kg5nuhquvs13ldl7rd2h8gb 246213 246212 2026-10-14T06:06:44Z Don Alessandro 1 246213 wikitext text/x-wiki {{universal infocard}} '''Şimaliy deñiz''' — [[Atlantik okean]]nıñ bir qısmı. O, [[Avropa]]nıñ şimaliy-ğarbında buluna. Deñizniñ ğarbiy yalısı [[İskoçiya]] ve [[İngiltere]]ge, şarqiy yalısı [[Norvegiya]] ve [[Danimarka]]ğa, cenübiy yalısı ise [[Almaniya]], [[Felemenk]], [[Belçika]] ve [[Frenkistan]]ğa aittir. Şimalde [[Norveg deñizi]]nen, cenüpte ise [[Pa de Kale boğazı|Pa de Kale]] ve [[La Manş boğazı|La Manş]] boğazlarınen Atlantik okeannıñ diger qısımlarınen bağlana. Şarqta [[Skagerrak]] boğazı Şimaliy deñizni [[Kattegat]]nen bağlay. Kattegattan [[Baltıq deñizi]]ne yol [[Örezund]], [[Büyük Belt]] ya da [[Küçük Belt]] boğazından keçe. Deñizniñ meydanlığı qararnen 570 biñ kvadrat kilometrdir.<ref>{{cite web|url=https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Images/2018/09/North_Sea_bloom|title=-{North Sea bloom}-|publisher=-{European Space Agency}-|lang=en}}</ref> Deñizniñ büyük qısmı saydır. Norvegiya yalısı yanındaki bazı yerlerde terenlik 700 metrden ziyadedir.<ref>{{cite web|url=https://www.regjeringen.no/en/documents/meld.-st.-37-2012-2013/id724746/?ch=3|title=-{Integrated Management of the Marine Environment of the North Sea and Skagerrak (Management Plan)}-|publisher=-{Ministry of the Environment, Norway}-|year=2013|lang=en}}</ref> Orta qısmında [[Dogger banka]] degen büyük saylıq bar. [[Reyn]], [[Elba]] ve [[Temza]] kibi özenler bu deñizge aqa. Şimaliy deñiz balıqçılıq ve deñiz ticareti içün müimdir. Mından çoq gemi keçe, yalılarında ise büyük limanlar bar. Deñiz tübünden [[cermay]] ve [[tabiiy gaz]] çıqarıla.<ref>{{cite web|url=https://www.ospar.org/convention/the-north-east-atlantic/ii|title=-{Region II: Greater North Sea}-|publisher=-{OSPAR Commission}-|lang=en}}</ref> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Deñizler]] p92ipx4152cpn3yk71be8frpztiwihe 0 30607 246214 230025 2026-10-14T06:17:37Z Don Alessandro 1 246214 wikitext text/x-wiki '''Süveyş kanalı''' ({{lang-ar|قناة السويس}}) — [[Mısır]]da [[Aq deñiz|Aq]] ve [[Qırmızı deñiz]]lerni bağlağan, gemiler içün qazılğan [[kanal]]. Şimalde [[Port Said]]ten cenüpteki [[Süveyş]]ke qadar keçe. Bu kanal sayesinde gemiler [[Avropa]]dan [[Asiya]]ğa [[Afrika]]nı cenüpten dolaşıp keçmeden barıp ola. O, halqara deñiz ticaretinde eñ müim yollardan biridir.<ref name="about">{{cite web|url=https://www.suezcanal.gov.eg/English/About/SuezCanal/Pages/AboutSuezCanal.aspx|title=-{About Suez Canal}-|publisher=-{Suez Canal Authority}-|lang=en}}</ref> Kanalnıñ uzunlığı 193,3 kilometr, terenligi 24 metrge qadar yete.<ref>{{cite web|url=https://www.suezcanal.gov.eg/English/Pages/FAQ.aspx|title=-{FAQ}-|publisher=-{Suez Canal Authority}-|lang=en}}</ref> Yolu [[Büyük Albav gölü]]nden de keçe. Kanal deñiz seviyesinde qurulğan. Eki deñizde suvnıñ seviyeleri bir-birine yaqın olğanı içün, kanalda [[şlüz]] yoq.<ref name="about"/><ref>{{cite web|url=https://www.suezcanal.gov.eg/English/About/Pages/WhySuezCanal.aspx|title=-{Why Suez Canal?}-|publisher=-{Suez Canal Authority}-|lang=en}}</ref> Kanal 1859–1869 seneleri quruldı ve 1869 senesi qasımnıñ 17-sinde açıldı. 1956 senesi kanalnı idare etken şirket Mısır devleti tarafından devletleştirildi. 1967 senesi cenk sebebinden kanal qapatıldı, 1975 senesi ise yañıdan açıldı.<ref>{{cite web|url=https://www.suezcanal.gov.eg/English/About/SuezCanal/Pages/CanalHistory.aspx|title=-{Canal History}-|publisher=-{Suez Canal Authority}-|lang=en}}</ref> Soñraki yıllarda kanal bir qaç kere kenişletildi ve terenleştirildi. 2015 senesi kanalnıñ bir qısmı yanında oña paralel yañı yol açıldı. Bu yol bazı yerlerde gemilerge bir vaqıtta em şimalge, em cenüpke yürmege imkân berdi.<ref>{{cite web|url=https://www.suezcanal.gov.eg/English/About/SuezCanal/Pages/NewSuezCanal.aspx|title=-{New Suez Canal}-|publisher=-{Suez Canal Authority}-|lang=en}}</ref> Kanal Mısır devletiniñ mülkü. Onı [[Süveyş kanalı idaresi]] idare ete.<ref>{{cite web|url=https://www.suezcanal.gov.eg/English/About/SuezCanalAuthority/Pages/SCAOverview.aspx|title=-{SCA Overview}-|publisher=-{Suez Canal Authority}-|lang=en}}</ref> 1888 senesi İstanbulda imzalanğan [[Süveyş kanalı aqqında şartname|halqara şartname]] kanalnı bütün devletlerniñ gemileri içün açıq tutmaqnı közde tuta.<ref>{{cite web|url=https://www.suezcanal.gov.eg/English/About/CanalTreatiesAndDecrees/Pages/ConstantinopleConvention.aspx|title=-{Constantinople Convention}-|publisher=-{Suez Canal Authority}-|lang=en}}</ref> Kanaldan keçmek içün para ödemek kerek. Bu para Mısır içün müim bir kelir menbasıdır.<ref name="about"/> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Kanallar]] [[Kategoriya:Mısır]] bomfsybrcv1paypkiu7ik5vt9ux8umv 0 30621 246234 212165 2026-10-14T09:30:01Z Don Alessandro 1 246234 wikitext text/x-wiki '''Suahili tili''' (öz adı — {{lang-sw|Kiswahili}}) — [[Afrika]]nıñ şarqiy ve merkeziy qısımlarında keñ qullanılğan bir [[til]]. [[Niger-Kongo tilleri|Niger-Kongo]] til ailesiniñ [[Bantu tilleri|bantu]] gruppasına aittir.<ref>{{cite web|url=https://alp.fas.harvard.edu/introduction-african-languages|title=-{Introduction to African Languages}-|publisher=-{Harvard University}-|lang=en}}</ref> Suahili, hususan, [[Tanzaniya]], [[Keniya]], [[Uganda]], [[Ruanda]], [[Burundi]] ve [[Kongo Demokratik Cumhuriyeti]]nde qullanıla. O, farqlı halqlar arasında ortaq qonuşuv tili olaraq qullanıla. -{[[UNESCO]]}- malümatlarına köre, dünyada 200 milliondan ziyade kişi suahilini qullana.<ref>{{cite web|url=https://www.unesco.org/en/days/kiswahili-language|title=-{World Kiswahili Language Day}-|publisher=-{UNESCO}-|lang=en}}</ref> Olarnıñ çoqusı onı ekinci ya da üçünci til olaraq ögrenip qullana.<ref name="ku">{{cite web|url=https://exhibits.lib.ku.edu/exhibits/show/swahili/languageprofile/language-profile|title=-{Swahili Language Profile}-|publisher=-{University of Kansas Libraries}-|lang=en}}</ref> Suahili Tanzaniya, Keniya ve Ugandada resmiy tillerden biridir.<ref name="ku"/><ref>{{cite web|url=https://ulii.org/en/akn/ug/act/statute/1995/constitution/eng%402023-12-31|title=-{Constitution of the Republic of Uganda}-|at=6. -{Official language}-|lang=en}}</ref> Ruandada bu til 2017 senesi resmiy til statusını aldı.<ref>{{cite web|url=https://rwandalii.org/akn/rw/act/ol/2017/2/eng%402017-05-01|title=-{Organic Law establishing Kiswahili as an Official Language}-|lang=en}}</ref> O, [[Afrika birligi]]niñ iş tillerinden biridir.<ref>{{cite web|url=https://www.au.int/ar/node/42947|title=-{Official Statement by H.E. Amb. Minata Samate Cessouma on the Commemoration of the 2nd World Kiswahili Day}-|publisher=-{African Union}-|date=2023-07-07|lang=en}}</ref> Suahili Afrikanıñ şarqiy yalısında inkişaf etti. Deñiz ticareti ve başqa halqlarnen alâqalar sayesinde oña çoq yañı söz keçti. «Suahili» adı arap tilindeki «sahiller» manasında olğan ''-{sawāḥil}-'' sözünen bağlıdır.<ref>{{cite web|url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=Swahili|title=-{Swahili}-|publisher=-{The American Heritage Dictionary of the English Language}-|lang=en}}</ref> Tilde [[Arap tili|arap]], [[Portugal tili|portugal]] ve [[İngliz tili|ingliz]] tillerinden alınğan sözler bar.<ref name="ku"/> Evelleri suahilice metinler [[Arap elifbesi|arap elifbesi]]nen yazıla edi. Zemaneviy suahili esasen [[Latin elifbesi|latin elifbesi]]nen yazıla.<ref name="ku"/> Edebiy suahili [[Zanzibar]] şeerinde qullanılğan şive esasında şekillengen.<ref>{{cite journal|url=https://ul.qucosa.de/api/qucosa%253A70960/attachment/ATT-0/|author=-{Kumiko Miyazaki}-; -{Keiko Takemura}-|title=-{Dialectal variation in Swahili — based on the data collected in Zanzibar}-|journal=-{Swahili Forum}-|volume=26|year=2019|pages=46–62|lang=en}}</ref> Suahilide isimler türlü grammatik gruppalarğa bölüne. Birlik ve çoqluqnı ifade etmek içün çoq vaqıt sözniñ başına yalğama qoşula. Meselâ, ''-{mtoto}-'' «bala», ''-{watoto}-'' ise «balalar» demek. İsimniñ gruppasına köre, cümledeki bazı diger sözlerniñ şekli de deñişe.<ref>{{cite web|url=https://africa.uga.edu/Kiswahili/doe/unit_01/unit1grammar.html|title=-{Unit 1: Grammar Notes}-|publisher=-{University of Georgia}-|lang=en}}</ref> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Bantu tilleri]] [[Kategoriya:Afrika tilleri]] kxpj67aqzhu6z9blca4d5n9pvgbdmsb 0 30631 246211 228319 2026-10-14T04:48:21Z Don Alessandro 1 246211 wikitext text/x-wiki {{1000}} {{universal infocard}} '''Tañ sülâlesi''' ({{lang-zh|唐}}, [[pinyin]]: -{táng}-) — [[Çin]]de [[618]] senesinden [[907]] senesine qadar olğan sülâle ve imperiya. Onı [[Li Yuan]] 618 senesi iyün 18 künü qurğan. Tañ sülâlesi [[Suy sülâlesi]]niñ yerine kelgen. Ondan soñ [[Beş sülâle ve on çarlıq]] devri başlanğan.<ref name="tarih">[https://www.archontology.org/nations/china/tang/01_polity.php -{Tang: Polity Style: 618–907}-]. -{Archontology}-.</ref> İmperatriçe [[U Dzetân]] [[690]] senesi oktâbrniñ 16-sında [[Ekinci Cou sülâlesi]]ni qurğan. Bu vaqıtta Tañ sülâlesiniñ ükümdarlığı toqtağan. [[705]] senesi mart 3 künü Tañ sülâlesiniñ tiklenüvi ilân etilgen.<ref name="tarih"/> == Paytahtı ve medeniyeti == İmperatorlıqnıñ esas paytahtı [[Çañan]] şeeri olğan. O, o vaqıtta dünyanıñ eñ büyük şeerlerinden biri edi. [[Yipek yolu]] boyunca ticaret ösken. Çañanğa başqa memleketlerden çoq tuccar ve elçi kelgen.<ref>[https://www.metmuseum.org/essays/internationalism-in-the-tang-dynasty-618-906 -{Internationalism in the Tang Dynasty (618–907)}-]. -{The Metropolitan Museum of Art}-, 2009 senesi.</ref> Tañ devri Çin medeniyetiniñ «altın devir»lerinden biri sayıla. Bu vaqıtta iqtisat, şiiriyet ve ressamlıq inkişaf etken. [[Li Bo]] ve [[Du Fu]] bu devirniñ eñ belli şairlerindendir.<ref name="medeniyet">[https://www.metmuseum.org/essays/tang-dynasty-618-906 -{Tang Dynasty (618–907)}-]. -{The Metropolitan Museum of Art}-, 2001 senesi.</ref> == Ükümet == Devletni imperator idare etken. Merkeziy ükümette üç esas idare ve altı nazirlik olğan. Nazirlikler memurlarnı tayin etüv, maliye, merasim, arbiy işler, adliye ve qurucılıqnen oğraşqan.<ref>-{Xie Baocheng}-. [https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9781844641536_A24168141/preview-9781844641536_A24168141.pdf -{A Brief History of the Official System in China}-], 2013 senesi, 4–5 saifeler.</ref> Merasim nazirligi (-{Lǐbù}-) devlet merasimlerini teşkil etken. O, diniy işler ve ecnebiy elçilerni qabul etüvnen de oğraşqan. 736 senesinden devlet hızmetine qabul içün imtianlarnı da bu nazirlik teşkil etken.<ref>[https://americanscholarspress.us/conferences/pdf/NAIS-2019.pdf -{NAIS 2019}-], Merasim nazirliginiñ vazifeleri aqqında.</ref> Memurlarnıñ bir qısmı imtian neticelerine köre saylanğan. İmtianlar [[tasil]] alğan adamlarnıñ devlet hızmetinde vazife ve [[cemiyet]]te yüksek mevqe almasına yardım etken.<ref>[https://doi.org/10.1073/pnas.2305564121 -{Social mobility in the Tang Dynasty as the Imperial Examination rose and aristocratic family pedigree declined, 618–907 CE}-]. -{PNAS}-, 2024 senesi.</ref> == Sülâleniñ soñu == VIII asırnıñ ortalarında An Lushannıñ isyanından soñ merkeziy ükümet zayıflaşqan. Yerli arbiy başlıqlarnıñ tesiri artqan. Soñraki cenk ve isyanlar da devletni zayıflatqan. 907 senesi iyün 1 künü Tañ sülâlesiniñ ükümdarlığı soñuna yetken.<ref>[https://education.asianart.org/resources/an-introduction-to-the-tang-dynasty/ -{An Introduction to the Tang Dynasty}-]. -{Asian Art Museum}-.</ref><ref name="tarih"/> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Çin tarihı]] [[Kategoriya:Tarihiy devletler]] 7h3osygz5v5e0lzcclenbdvnfu1vtph 0 30633 246222 228987 2026-10-14T08:17:52Z Don Alessandro 1 246222 wikitext text/x-wiki {{universal infocard}} '''Tanganyika''' ({{lang-en|Tanganyika}}) — Şarqiy [[Afrika]]da, [[Tanzaniya]], [[Kongo Demokratik Cumhuriyeti]], [[Burundi]] ve [[Zambiya]] arasında bulunğan büyük bir tatlı suvlu [[göl]]. O, [[Büyük Afrika gölleri]]nden biridir.<ref name="geo">{{cite web|url=https://www.fao.org/fishery/static/LTR/GEN.HTM|title=-{Lake Tanganyika Research: General Features}-|publisher=-{Food and Agriculture Organization of the United Nations}-|lang=en}}</ref> Gölniñ uzunlığı 673 kilometrge yaqın, meydanlığı ise 32,9 biñ kvadrat kilometrdir. Eñ teren yerinde terenlik 1470 metrge yete. Terenligi ve suv kölemine köre, tatlı suvlu göller arasında [[Baykal]]dan soñ dünyada ekinci yerni ala.<ref name="geo"/> Tanganyika — dünyadaki eñ uzun tatlı suvlu göl.<ref name="esa">{{cite web|url=https://www.esa.int/Applications/Observing_the_Earth/Earth_from_Space_Africa_s_ancient_Lake_Tanganyika|title=-{Earth from Space: Africa’s ancient Lake Tanganyika}-|publisher=-{European Space Agency}-|lang=en}}</ref> Göl dağlar arasında uzanğan teren bir çuqurda buluna. Bu çuqur yer qabuğınıñ areketleri neticesinde peyda olğan.<ref name="esa"/> Tanganyikadan [[Lukuga]] özeni çıqa. Suvu bu özen vastasınen [[Kongo özeni]]ne, soñra [[Atlantik okean]]ğa bara.<ref name="ilec">{{cite web|url=https://wldb.ilec.or.jp/Lake/AFR-06|title=-{Lake Tanganyika AFR-06}-|publisher=-{International Lake Environment Committee Foundation}-|lang=en}}</ref> Tanganyika dünyanıñ eñ qadimiy göllerinden biridir. Mında türlü balıq ve diger suv ayvanları yaşay. Balıq çeşitleriniñ çoqusı tek bu gölde rastkele. Balıqçılıq yalılarında yaşağan adamlar içün müim bir kelir ve azıq menbasıdır.<ref>{{cite web|url=https://www.fao.org/fishery/static/LTR/FISH.HTM|title=-{Lake Tanganyika Research: Fisheries}-|publisher=-{Food and Agriculture Organization of the United Nations}-|lang=en}}</ref> Gölden gemiler de keçe: olar yalıdaki şeerler arasında yolcu ve yük taşıy.<ref name="ilec"/> == Tarih == Yerli halq Tanganyikanı avropalı seyaatçılardan çoq evel bile edi. 1858 senesi britaniyalı tetqiqatçılar [[Riçard Frensis Berton]] ve [[Con Hanning Spik]] gölge kelip, onı tetqiq ettiler. Olar [[Nil]] özeniniñ başını qıdıra ediler. Yerli adamlar olarğa yol kösterip, seferde yardım ettiler. Soñra Spik [[Viktoriya gölü]]ni ziyaret etip, onı Nilniñ menbası dep saydı.<ref>{{cite web|url=https://www.rgs.org/our-collections/stories-from-our-collections/explore-our-collections/portrait-of-john-hanning-speke|title=-{John Hanning Speke and the myth of the solitary explorer}-|publisher=-{Royal Geographical Society}-|lang=en}}</ref> Soñra gölni [[Devid Livingston]] ve [[Henri Morton Stenli]] de tetqiq ettiler. 1871 senesi olar Tanganyikanıñ şarqiy yalısındaki [[Ucici]] meskeninde körüştiler.<ref>{{cite web|url=https://livingstoneonline.org/spectral-imaging/the-date-the-livingstone-stanley-meeting|title=-{The Date of the Livingstone-Stanley Meeting}-|publisher=-{Livingstone Online}-|lang=en}}</ref> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Göller]] [[Kategoriya:Afrika]] djh9imcev2oudyewnpiksmhxppafhav 0 30634 246216 227221 2026-10-14T07:51:32Z Don Alessandro 1 246216 wikitext text/x-wiki {{1000}} {{universal infocard}} '''Tarihtan evelki çağ''' (ya da '''yazıdan evelki çağ''') — [[insaniyet]] tarihınıñ yazılı menbalardan evelki devri. Bu zaman aqqındaki malümat esas olaraq arheologik tapılmalardan alına.<ref name="terminler">[https://www.archaeological.org/programs/educators/introduction-to-archaeology/glossary/ -{Glossary}-]. Amerikanıñ Arheologiya institutı.</ref> == Sıñırları == Bu devir insan ve onıñ qadimiy atalarınıñ tarihını qaplay. Onıñ başı sıqça ilk taş aletleriniñ yapılmasınen bağlana. Keniyadaki Lomekvi-3 yerinde tapılğan taş aletler tahminen 3,3 million yıl evel yapılğan. Olar zemaneviy insan (-{Homo sapiens sapiens}-) peyda oluvından çoq evelki zamanlarğa aittir.<ref>-{S. Harmand}- ve başqaları. [https://doi.org/10.1038/nature14464 -{3.3-million-year-old stone tools from Lomekwi 3, West Turkana, Kenya}-]. -{Nature}-, 521, 310–315 saifeler, 2015 senesi.</ref> Yazıdan evelki devir bütün dünyada aynı vaqıtta bitmegen. [[Mesopotamiya]]da yazı milâttan evel IV biñyıllıqnıñ soñunda peyda olğan. Başqa yerlerde yazılı menbalar daa soñ peyda olğan. Bu sebepten bazı yerlerniñ tarihında tunç ve atta demir devri de yazıdan evelki zamanlarğa aittir.<ref>[https://www.britishmuseum.org/blog/how-write-cuneiform -{How to write cuneiform}-]. Britaniya müzeyi.</ref><ref name="umumiy">[https://www.english-heritage.org.uk/learn/story-of-england/prehistory/introduction/ -{Introduction to prehistoric England}-]. -{English Heritage}-.</ref> Yazısı olmağan bir halq aqqında onıñ yazı qullanğan qomşuları malümat qaldırğan olsa, bu halqnıñ o devrine sıqça [[prototarih]] deyler. Bu söz başqa manalarda da qullanıla: bazı tetqiqatlarda yazıdan evelki soñki devirler, hususan madenler qullanılğan zamanlar böyle aytıla.<ref>[https://archeologie.culture.gouv.fr/proche-orient/en/glossary/protohistory-0 -{Protohistory}-]. Frenkistan Medeniyet nazirliginiñ arheologiya saytı.</ref><ref>[https://www.dictionnaire-academie.fr/article/A9P4777 -{Protohistoire}-]. Frenk akademiyasınıñ luğatı.</ref> == Devirler == Arheologlar bu zamanlarnı adamlar qullanğan alet ve materiallarğa köre bir qaç devirge böle. '''[[Taş çağı]]'''niñ üç esas qısmı bar:<ref name="umumiy"/> * '''[[Paleolit]]''' — qadimiy taş çağı. Adamlar esas olaraq avcılıqnen keçinip, aşqa yarağan ösümliklerni de cıyğan. * '''[[Mezolit]]''' — orta taş çağı. Paleolitnen neolit arasındaki devir. * '''[[Neolit]]''' — yañı taş çağı. Bir çoq yerde [[egincilik]] ve [[tuvarcılıq]] tarqalğan.<ref name="terminler"/> Taş çağından soñraki zamanlar içün şu adlar qullanıla: * '''Baqır çağı''' (halkolit ya da eneolit) — baqırdan aletler yapılmağa başlanğan, amma taş aletler de keñ qullanılğan devir. * '''Tunç çağı''' — tunçtan yapılğan alet, silâ ve süs eşyaları tarqalğan devir. * '''Demir çağı''' — demirden yapılğan alet ve silâlar keñ qullanılmağa başlanğan devir.<ref name="umumiy"/> Bu devirlerniñ başlanğıç ve soñki tarihları yerine köre farqlı ola. Olarnıñ episi er yerde ayrı bir devir olaraq ayırılmay. == Nasıl ögrenile == Yazılı vesiqalar olmağanı içün bu çağnıñ esas menbaları — adamlar qaldırğan şeylerdir. Alet, savut, ev qalımtıları, mezar ve qayalardaki resimler qadimiy cemiyetlerniñ yaşayışı aqqında malümat bere. Adam, ayvan ve ösümliklerniñ qalımtıları da ögrenile. Olar adamlar ne aşаğanını ve nasıl tabiat şaraitinde yaşağanını añlamağa yardım ete.<ref name="terminler"/> Bu işte [[arheologiya]], [[geologiya]], [[antropologiya]] ve [[biologiya]] usulları qullanıla. Tapılmalarnıñ yaşını tayin etüvde topraq qatları ögrenile, radiokarbon ve başqa usullar qullanıla. Genetik tetqiqatlar ise qadimiy adamlarnıñ qaysı yerlerden kelgenini ve bir-birinen nasıl bağlı olğanını añlamağa yardım ete.<ref name="terminler"/><ref name="umumiy"/> == Tetqiqatlarnıñ tarihı == Yazıdan evelki çağnı ilmiy esaslarda ögrenüv XIX asırda inkişaf etti. Danimarkalı alim [[Kristian Yurgensen Tomsen]] qadimiy tapıntılarnı taş, tunç ve demir çağlarına ayırğan. Bu bölüniş 1836 senesinden keñ tarqalmağa başlağan.<ref>[https://archeologie.culture.gouv.fr/sources-archeologie/en/birth-prehistory -{The birth of prehistory}-]. Frenkistan Medeniyet nazirliginiñ arheologiya saytı.</ref> İngliz tetqiqatçısı [[Con Labbok]] 1865 senesi çıqqan «-{Pre-historic Times}-» kitabında taş çağınıñ qadimiy ve yañı qısımları içün «paleolit» ve «neolit» sözlerini qullanğan. Bu adlar bugün de qullanıla.<ref>[https://www.cambridge.org/core/books/prehistoric-times-as-illustrated-by-ancient-remains-and-the-manners-and-customs-of-modern-savages/868EAE0C1C4691C7500089E5E3BF77C7 -{Pre-historic Times}-]. -{Cambridge University Press}-.</ref> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Tarih]] 1qo5cjfhuuhlfworfc1atptz3z2giwm 246217 246216 2026-10-14T07:51:49Z Don Alessandro 1 Don Alessandro adlı qulanıcı [[Tarihtan evel zamanları]] saifesiniñ adını [[Tarihtan evelki çağ]] dep deñiştirildi. 246216 wikitext text/x-wiki {{1000}} {{universal infocard}} '''Tarihtan evelki çağ''' (ya da '''yazıdan evelki çağ''') — [[insaniyet]] tarihınıñ yazılı menbalardan evelki devri. Bu zaman aqqındaki malümat esas olaraq arheologik tapılmalardan alına.<ref name="terminler">[https://www.archaeological.org/programs/educators/introduction-to-archaeology/glossary/ -{Glossary}-]. Amerikanıñ Arheologiya institutı.</ref> == Sıñırları == Bu devir insan ve onıñ qadimiy atalarınıñ tarihını qaplay. Onıñ başı sıqça ilk taş aletleriniñ yapılmasınen bağlana. Keniyadaki Lomekvi-3 yerinde tapılğan taş aletler tahminen 3,3 million yıl evel yapılğan. Olar zemaneviy insan (-{Homo sapiens sapiens}-) peyda oluvından çoq evelki zamanlarğa aittir.<ref>-{S. Harmand}- ve başqaları. [https://doi.org/10.1038/nature14464 -{3.3-million-year-old stone tools from Lomekwi 3, West Turkana, Kenya}-]. -{Nature}-, 521, 310–315 saifeler, 2015 senesi.</ref> Yazıdan evelki devir bütün dünyada aynı vaqıtta bitmegen. [[Mesopotamiya]]da yazı milâttan evel IV biñyıllıqnıñ soñunda peyda olğan. Başqa yerlerde yazılı menbalar daa soñ peyda olğan. Bu sebepten bazı yerlerniñ tarihında tunç ve atta demir devri de yazıdan evelki zamanlarğa aittir.<ref>[https://www.britishmuseum.org/blog/how-write-cuneiform -{How to write cuneiform}-]. Britaniya müzeyi.</ref><ref name="umumiy">[https://www.english-heritage.org.uk/learn/story-of-england/prehistory/introduction/ -{Introduction to prehistoric England}-]. -{English Heritage}-.</ref> Yazısı olmağan bir halq aqqında onıñ yazı qullanğan qomşuları malümat qaldırğan olsa, bu halqnıñ o devrine sıqça [[prototarih]] deyler. Bu söz başqa manalarda da qullanıla: bazı tetqiqatlarda yazıdan evelki soñki devirler, hususan madenler qullanılğan zamanlar böyle aytıla.<ref>[https://archeologie.culture.gouv.fr/proche-orient/en/glossary/protohistory-0 -{Protohistory}-]. Frenkistan Medeniyet nazirliginiñ arheologiya saytı.</ref><ref>[https://www.dictionnaire-academie.fr/article/A9P4777 -{Protohistoire}-]. Frenk akademiyasınıñ luğatı.</ref> == Devirler == Arheologlar bu zamanlarnı adamlar qullanğan alet ve materiallarğa köre bir qaç devirge böle. '''[[Taş çağı]]'''niñ üç esas qısmı bar:<ref name="umumiy"/> * '''[[Paleolit]]''' — qadimiy taş çağı. Adamlar esas olaraq avcılıqnen keçinip, aşqa yarağan ösümliklerni de cıyğan. * '''[[Mezolit]]''' — orta taş çağı. Paleolitnen neolit arasındaki devir. * '''[[Neolit]]''' — yañı taş çağı. Bir çoq yerde [[egincilik]] ve [[tuvarcılıq]] tarqalğan.<ref name="terminler"/> Taş çağından soñraki zamanlar içün şu adlar qullanıla: * '''Baqır çağı''' (halkolit ya da eneolit) — baqırdan aletler yapılmağa başlanğan, amma taş aletler de keñ qullanılğan devir. * '''Tunç çağı''' — tunçtan yapılğan alet, silâ ve süs eşyaları tarqalğan devir. * '''Demir çağı''' — demirden yapılğan alet ve silâlar keñ qullanılmağa başlanğan devir.<ref name="umumiy"/> Bu devirlerniñ başlanğıç ve soñki tarihları yerine köre farqlı ola. Olarnıñ episi er yerde ayrı bir devir olaraq ayırılmay. == Nasıl ögrenile == Yazılı vesiqalar olmağanı içün bu çağnıñ esas menbaları — adamlar qaldırğan şeylerdir. Alet, savut, ev qalımtıları, mezar ve qayalardaki resimler qadimiy cemiyetlerniñ yaşayışı aqqında malümat bere. Adam, ayvan ve ösümliklerniñ qalımtıları da ögrenile. Olar adamlar ne aşаğanını ve nasıl tabiat şaraitinde yaşağanını añlamağa yardım ete.<ref name="terminler"/> Bu işte [[arheologiya]], [[geologiya]], [[antropologiya]] ve [[biologiya]] usulları qullanıla. Tapılmalarnıñ yaşını tayin etüvde topraq qatları ögrenile, radiokarbon ve başqa usullar qullanıla. Genetik tetqiqatlar ise qadimiy adamlarnıñ qaysı yerlerden kelgenini ve bir-birinen nasıl bağlı olğanını añlamağa yardım ete.<ref name="terminler"/><ref name="umumiy"/> == Tetqiqatlarnıñ tarihı == Yazıdan evelki çağnı ilmiy esaslarda ögrenüv XIX asırda inkişaf etti. Danimarkalı alim [[Kristian Yurgensen Tomsen]] qadimiy tapıntılarnı taş, tunç ve demir çağlarına ayırğan. Bu bölüniş 1836 senesinden keñ tarqalmağa başlağan.<ref>[https://archeologie.culture.gouv.fr/sources-archeologie/en/birth-prehistory -{The birth of prehistory}-]. Frenkistan Medeniyet nazirliginiñ arheologiya saytı.</ref> İngliz tetqiqatçısı [[Con Labbok]] 1865 senesi çıqqan «-{Pre-historic Times}-» kitabında taş çağınıñ qadimiy ve yañı qısımları içün «paleolit» ve «neolit» sözlerini qullanğan. Bu adlar bugün de qullanıla.<ref>[https://www.cambridge.org/core/books/prehistoric-times-as-illustrated-by-ancient-remains-and-the-manners-and-customs-of-modern-savages/868EAE0C1C4691C7500089E5E3BF77C7 -{Pre-historic Times}-]. -{Cambridge University Press}-.</ref> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Tarih]] 1qo5cjfhuuhlfworfc1atptz3z2giwm 0 30636 246220 228334 2026-10-14T08:11:46Z Don Alessandro 1 Don Alessandro adlı qulanıcı [[Taş devri]] saifesiniñ adını [[Taş çağı]] dep deñiştirildi. 228334 wikitext text/x-wiki {{1000}} {{universal infocard}} '''Taş devri''' - [[tarihtan evelki zaman]]nıñ büyük müddeti (insaniyet tarihındaki eñ uzun devri)<ref>Nicholas Toth and Kathy Schick (2007). ''[http://www.springerlink.com/content/u68378621542472j/ Handbook of Paleoanthropology] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20200413223257/http://www.springerlink.com/content/u68378621542472j/ |date=2020-04-13 }}''. Springer Berlin Heidelberg. с. 1963. ISBN 978-3-540-32474-4</ref>. Bu zaman içinde insanlar, iş aletlerini işlep çıqaruv içün [[taş]]nı qullana ediler, [[maden]]ni işlev tehnologiyası olmağan edi. Aynı vaqıtta [[ağaç]], [[kemik]] qullanıla edi, soñra [[balçıq]]nı işlev tehnologiyası peyda olğan, balçıqtan savut yapıla edi. Üç çağ shemasını (taş, baqır, maden çağları) 1836 senesi [[Danimarka|dan]] atiqiyatçı, [[Kopengagen]] atiqiyat müzeyinde kollektsiya saqlayıcısı H. Tomsen teklif etti. == Umumiy tasvir == Taş aletleri, taşnıñ türlü çeşitlerden işlenip çıqarıla edi. Böyleliknen, [[çaqmaqtaş]] ve [[kireçtaş]] şistleri kesken aletler ve silâ içün qullanıla edi, siya [[mermer]] ve [[qumtaş]]tan iş aletleri işlenip çıqarıla edi, misal olaraq, el degirmenler içün taşlar. Daa [[ağaç]], [[kemik]], [[qabuq]], [[sığın]] [[boynuz]]ı, [[mamont]] [[filtiş]]leri keniş sürette qullanıla edi. Bu devirde tehnologiyalarnı keñ sürette qullanuv, ilk sefer emiyetli tarzda insan evolütsiyasına tesir etken. İnsannıñ yaşayış miqyası, Şarqiy [[Afrika]]nıñ [[savanna]]larından dünyanıñ diger köşelerine qadar kenişlengen. Taş devriniñ soñunda bazı kiyik ayvanlarnı ev tarzına alıştıruvı olıp, madenniñ işlenip çıqarılması içün [[baqır]] [[ham madeni]]niñ iritilüvi başlanğan. Taş devri, insaniyet inkişafınıñ tarihtan evel zamanlarına ait, çünki o vaqıt adamlar daa yazıp olamay edi (o ise - tarihiy yıl saylavnıñ ananeviy başlanuvını tasvirley). == İhtar == <references/> [[Kategoriya:Tarih]] fbzoeuf5y58vlr6cb8wvl00xk4q9xad 246224 246220 2026-10-14T08:32:16Z Don Alessandro 1 246224 wikitext text/x-wiki {{1000}} {{universal infocard}} '''Taş çağı''' ('''taş devri''') — [[tarihtan evelki çağ]]nıñ eñ uzun devri. Bu zamanlarda adamlar iş aletlerini yapmaq içün esas olaraq [[taş]]nı qullanğan. [[Maden]]den alet yapuv daa keñ tarqalmağan edi.<ref>-{Nicholas Toth}- ve -{Kathy Schick}-. «-{Overview of Paleolithic Archaeology}-». ''[http://www.springerlink.com/content/u68378621542472j/ -{Handbook of Paleoanthropology}-]'' {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20200413223257/http://www.springerlink.com/content/u68378621542472j/ |date=2020-04-13 }}. -{Springer Berlin Heidelberg}-, 2007 senesi, 1943–1963 saifeler. ISBN 978-3-540-32474-4.</ref> == Başı ve soñu == Taş çağınıñ başını ilk taş aletleriniñ yapılmasınen bağlaylar. Eñ eski malüm taş aletleri [[Afrika]]daki [[Keniya]]da tapılğan. Olarnıñ yaşı tahminen 3,3 million yıldır.<ref>-{S. Harmand}- ve başqaları. [https://doi.org/10.1038/nature14464 -{3.3-million-year-old stone tools from Lomekwi 3, West Turkana, Kenya}-]. -{Nature}-, 521, 310–315 saifeler, 2015 senesi.</ref> Taş çağı bütün dünyada aynı vaqıtta bitmegen. Onıñ soñu [[baqır]] ve daa soñ [[tunç]]tan alet yapuvnıñ tarqalmasınen bağlana. Bu deñişme bazı yerlerde erte, başqalarında ise daa keç olğan. Maden aletler peyda olğan soñ da taş aletlerni qullanmağa devam etkenler.<ref name="umumiy">[https://www.english-heritage.org.uk/learn/story-of-england/prehistory/introduction/ -{Introduction to prehistoric England}-]. -{English Heritage}-.</ref><ref name="qazuv">[https://www.english-heritage.org.uk/visit/places/grimes-graves-prehistoric-flint-mine/history/ -{History of Grime’s Graves}-]. -{English Heritage}-.</ref> == Alet ve materiallar == Keskin aletlerni yapmaq içün [[çaqmaqtaş]], [[obsidian]] ve başqa uyğun taş çeşitleri qullanılğan. Taşqa başqa bir taşnen urıp, ondan keskin parçalar çıqarğanlar. Olarnı daa işlep, [[pıçaq]], [[qırğıç]] ve [[mızraq]] uçları yapqanlar.<ref>[https://pages.ucsd.edu/~dkjordan/arch/tools.html -{Basic Stone Tools}-]. San-Diyegodaki Kaliforniya universiteti.</ref> Çağmaqtaşnı tek topraq üstünden toplağanları yoq: bazı yerlerde onı [[kireçtaş]] qatlarından qazıp çıqarğanlar. Aşlıq çekmek içün [[bazalt]] ve [[qumtaş]]tan yapılğan taşlar da qullanılğan.<ref name="qazuv"/><ref>[https://www.catalhoyuk.com/archive_reports/1998/last.html -{Çatalhöyük 1998 Archive Report}-]. Taş aletleri aqqındaki tetqiqat.</ref><ref>[https://archeologie.culture.gouv.fr/saint-denis/en/hoard-quern-stones -{A hoard of quern-stones}-]. Frenkistan Medeniyet nazirliginiñ arheologiya saytı.</ref> Taşlarnen beraber [[ağaç]], [[kemik]], [[qaburçaq]], [[sığın]] [[boynuz]]ı ve [[mamont]] [[filtiş]]leri de qullanılğan. Bu materiallardan alet, silâ ve süs eşyaları yapılğan. Meselâ, kemikten ineler, ağaçtan ise mızraqlar yapqanlar.<ref name="aletler">[https://humanorigins.si.edu/human-characteristics/tools-food -{Tools & Food}-]. Smitson institutı.</ref><ref>[https://www.britishmuseum.org/about-us/press/press-releases/announcing-ice-age-art-now-british-museum-partnership-exhibition -{Ice Age Art Now}-]. Britaniya müzeyi.</ref> [[Balçıq]]tan savut yapuv da taş çağında peyda olğan. Qıtayda tahminen 20 biñ yıl evel balçıqtan savutlar yapqanlar. Bu, egincilik keñ tarqaluvından evel olğan.<ref name="aletler"/> == Esas devirleri == Taş çağını adet üzre üç qısımğa böleler:<ref name="umumiy"/> * '''Paleolit''' — qadimiy taş çağı. Taş çağınıñ eñ uzun qısmıdır. Adamlar avcılıqnen keçinip, aşqa yarağan ösümliklerni de cıyğan. * '''Mezolit''' — orta taş çağı. Paleolitnen neolit arasındaki zaman. Avcılıq, balıqçılıq ve ösümliklerni cıyuv adamlarğa aş tapuvnıñ esas yolları olıp qalğan. * '''Neolit''' — yañı taş çağı. Bir çoq yerde [[egincilik]] ve [[tuvarcılıq]] tarqalğan. Adamlar aşlıq östürip, qolğa alıştırılğan ayvanlarnı asrağan. Taş aletlerni aşındırıp, olarnıñ yüzüni tegizlemek keñ tarqalğan.<ref>[https://en.natmus.dk/historical-knowledge/denmark/prehistoric-period-until-1050-ad/the-neolithic-period/ -{The Neolithic period}-]. Daniyanıñ Milliy müzeyi.</ref> Bu devirlerniñ tarihları yerine köre farqlana. Bir yerde neolit başlanğanda, başqa yerde adamlar daa avcılıq ve ösümliklerni cıyuvnen keçinip olğan. == Yaşayış ve medeniyet == Taş çağı boyunca adamlarnıñ yaşayışı çoq deñişken. Adamlar [[ateş]]ni qullanmağa, aş pişirmege ve ayvan terisinden urba tikmege ögrengen. Aletlerniñ çeşitleri artıp, olarnı türlü işler içün yapmağa başlağanlar.<ref name="aletler"/> Bu devirde resim, eykel ve muzıka da peyda olğan. Qoba divarlarında ayvan resimleri yapılğan, kemik ve filtişten eykelçikler oyulğan. Adamlar süs eşyaları ve muzıka aletleri yapqan.<ref>[https://humanorigins.si.edu/evidence/behavior/art-music -{Art & Music}-]. Smitson institutı.</ref> Taş çağınıñ yaşayışını esas olaraq arheologik qazmalarda tapılğan alet, kemik, savut, ev qalımtıları ve başqa şeylerge köre ögreneler. == Devirlerge bölünişniñ tarihı == Qadimiy tarihını taş, tunç ve demir çağlarına bölüvni [[Danimarka]]lı arheolog [[Kristian Yurgensen Tomsen]] keñ tarqatqan. O, [[Kopengagen]]deki müzeyniñ qadimiy eşyalarını bu devirlerge köre tertipke ketirgen. Tomsen bu bölünişni 1836 senesi çıqqan kitabında añlatqan.<ref>[https://natmus.dk/historisk-viden/temaer/nationalmuseets-historie/de-tre-tidsaldre/ -{De tre tidsaldre}-]. Daniyanıñ Milliy müzeyi.</ref> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Tarih]] iuf7rkr618m64zv1g38zof4s42akxez 0 30638 246236 243582 2026-10-14T11:43:58Z Don Alessandro 1 246236 wikitext text/x-wiki [[Fayl:P_culture.svg|thumb|Teatrnıñ timsalleri]] [[Fayl:Panorámica interior del Teatro Colón.jpg|thumb|Opera teatri]] '''Teatr''' (qadimiy {{lang-el|θέατρον}} — «temaşa yeri») — aktörlar seyirciler ögünde rollerni oynap, adise ve adamlar arasındaki munasebetlerni köstergen [[sanat]] çeşiti.<ref>[https://www.dictionnaire-academie.fr/article/A9T0958 -{Théâtre}-]. Frenk akademiyasınıñ luğatı.</ref> Teatr sözü temaşalar azırlağan sanatkârlar kollektivi ve müessiseni de bildire. Temaşalar kösterilgen binağa da teatr deyler. Teatr sanatını ögrengen ilimge [[teatrşınaslıq]] deyler. '''Qoqla teatrinde''' temaşanıñ qaramanlarını [[qoqla]]lar köstere. Qoqlalarnı aktörlar areketke ketire.<ref>[https://unima-usa.squarespace.com/process-criteria -{Process & Criteria}-]. -{UNIMA-USA}-.</ref> == Teatr sanatınıñ hususiyetleri == Teatr [[edebiyat]], [[muzıka]], [[tasviriy sanat]], [[horeografiya]] ve başqa sanat çeşitlerini birleştire. Temaşanıñ metni, aktörlarnıñ oyunı, muzıka, urba, dekoratsiya ve yarıq bir-birinen bağlıdır. Olar birlikte temaşanıñ manasını seyircilergen yetkizmege yardım ete.<ref>[https://www.vam.ac.uk/collections/theatre-performance -{Theatre & Performance}-]. Viktoriya ve Albert müzeyi.</ref> Bir temaşanı azırlavda aktör, rejissör, ressam, muzıkacı ve başqa sanatkârlar birlikte çalışa. Yarıq, davuş ve sana qurulışını azırlamaq içün tehnika vastaları da qullanıla. Teatrni ögrenüvde [[tarih]], [[içtimaiyat]], [[semiotika]], [[ruhiyat]] ve [[fiziologiya]] kibi ilimlerniñ usulları da qullanıla. Olar temaşanıñ manası, aktörlarnıñ işi ve seyircilerniñ duyğularını daa yahşı añlamağa yardım ete.<ref>[https://publish.iupress.indiana.edu/read/approaching-theatre/section/eeb226b9-805a-4cab-8288-eb0434132f87 -{Performance studies}-]. -{Approaching Theatre}-, İndiana universitetiniñ neşriyatı.</ref><ref>[https://arts.ucdavis.edu/performance-studies/phd/focus/embodiments -{Focus: Embodiments}-]. Devisteki Kaliforniya universiteti.</ref> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Teatr| ]] dz9bi8zuwljkq7c8lay2pv5q4smezop 0 30648 246239 228335 2026-10-14T11:53:11Z Don Alessandro 1 246239 wikitext text/x-wiki {{1000}} {{universal infocard}} '''Tunç çağı''' — insaniyet tarihınıñ [[tunç]]tan alet, silâ ve başqa eşyalar yapuv keñ tarqalğan devri. Çoq yerde o, [[taş çağı]] ve ya [[baqır çağı]]ndan soñ kelgen. Soñ ise [[demir çağı]] başlanğan.<ref name="tunç">[https://www.penn.museum/sites/expedition/tin-in-the-ancient-near-east/ -{Tin in the Ancient Near East}-]. Pensilvaniya universitetiniñ müzeyi.</ref> == Tunçtan eşya yapuv == [[Tunç]]nı [[baqır]]ğa [[qalay]] qoşıp yapalar. Qalay qoşulğan tunç saf baqırdan daa qattı ve sağlamdır. Bu sebepten o, iş aletleri ve silâ yapmaq içün uyğun material olğan.<ref name="tunç"/> Ustalar madenni ocaqta iritip, qalıplarğa tökkenler. Böylece [[balta]], [[pıçaq]], [[oraq]], [[mızraq]] ucu, savut ve süs eşyaları yapqanlar. Taş, ağaç ve kemikten yapılğan aletler de qullanılmağa devam etken.<ref name="tunç"/> Baqır ve qalay er yerde bulunmağanı içün olarnı uzaq yerlerden ketirgenler. Bu, memleketler arasında ticaretniñ ösmesine yardım etken. [[Aq deñiz]]niñ şarqında baqır ticaretiniñ müim merkezlerinden biri [[Qıbrız]] olğan.<ref>[https://www.metmuseum.org/art/collection/search/248493 -{Copper ingot}-]. -{The Metropolitan Museum of Art}-.</ref> == Tarihları == Tunç çağı er yerde aynı vaqıtta başlanıp bitmegen. Meselâ: * [[Yaqın Şarq]]nıñ bir qısmında, bu cümleden [[Anadolu]]da, tahminen milâttan evel 3300–1200 seneleri sürgen.<ref name="anadolu">[https://libguides.ku.edu.tr/anatolianarchaeology/bronzeageanatolia -{Bronze Age in Anatolia}-]. Koç universiteti.</ref> * [[Danimarka]]da milâttan evel 1700–500 seneleri sürgen.<ref>[https://en.natmus.dk/historical-knowledge/denmark/prehistoric-period-until-1050-ad/the-bronze-age/ -{The Bronze Age}-]. Danimarkanıñ Milliy müzeyi.</ref> [[Qadimiy Çin]]de tunç çağı tahminen milâttan evel 2000 senesi başlanğan. Tunçtan eşya yapuv hususan [[Şañ]] ve [[Cou]] sülâleleri devrinde inkişaf etken. Mında tunçtan silâ, cenk arabalarınıñ parçaları ve din merasimleri içün savutlar yapılğan.<ref name="qıtay">[https://www.metmuseum.org/essays/shang-and-zhou-dynasties-the-bronze-age-of-china -{Shang and Zhou Dynasties: The Bronze Age of China}-]. -{The Metropolitan Museum of Art}-.</ref> Tunç çağını çoq regionda erte, orta ve keç devirlerge böleler. Bu devirlerniñ tarihları da yerine köre farqlana.<ref name="anadolu"/> [[Milâttan evel І biñyıllıq]]ta bir çoq yerde [[demir]] aletler keñ tarqalğan. Amma demir qullanılıp başlanğan soñ da tunçtan eşya yapmağa devam etkenler. Meselâ, Çinde tunç savut ve çanaqlar müim yer tutmağa devam etken.<ref name="qıtay"/> == İqtisat ve cemiyet == Çoq adam [[egincilik]] ve [[tuvarcılıq]]nen keçingen. Yaşayış tarzı yerli tabiat şaraitine bağlı olğan. Bazı yerlerde adamlar bir yerde yaşap, tarla işlegen; başqalarında ayvanlarını otlatmaq içün köçip yürgen.<ref>[https://www.penn.museum/sites/expedition/the-tell-es-sweyhat-regional-archaeological-project/ -{The Tell es-Sweyhat Regional Archaeological Project}-]. Pensilvaniya universitetiniñ müzeyi.</ref> [[Milâttan evel ІІІ biñyıllıq]]ta [[Mesopotamiya]]da şeer ve devletler ösken. Cenübiy Mesopotamiyada tarlalarnı suvarmaq içün arıqlar yapılğan. [[Yazı]] ükümet, ticaret ve diniy işlerde qullanılğan.<ref>[https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2003/art-of-the-first-cities -{Art of the First Cities}-]. -{The Metropolitan Museum of Art}-.</ref> Anadolunıñ bu devirden qalğan yazılı vesiqalarında [[qulluq]] aqqında da malümat bar.<ref>[https://www.metmuseum.org/art/collection/search/326712 -{Cuneiform tablet with a small second tablet: private letter}-]. -{The Metropolitan Museum of Art}-.</ref> == Istılanıñ tarihı == Qadimiy yunan şairi [[Gesiod]] «[[İşler ve künler]]» eserinde insaniyetniñ beş nesli aqqında añlatqan: altın, kümüş, tunç, qaramanlar ve demir nesilleri. Bu añlatuv efsanege esaslana.<ref>[https://www.theoi.com/Text/HesiodWorksDays.html -{Hesiod, Works and Days}-], 109–201 satırlar.</ref> Zemaneviy [[arheologiya]]da qadimiy tarihını taş, tunç ve demir çağlarına bölüvni Danimarkalı [[Kristian Yurgensen Tomsen]] keñ tarqatqan. O, [[Kopengagen]]deki müzeyniñ qadimiy eşyalarını yapılğan materiallarına köre tertipke ketirgen. Tomsen bu bölünişni 1836 senesi çıqqan kitabında añlatqan.<ref>[https://natmus.dk/historisk-viden/temaer/nationalmuseets-historie/de-tre-tidsaldre/ -{De tre tidsaldre}-]. Daniyanıñ Milliy müzeyi.</ref> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Tarih]] j0aqnpyxno7gnf1xaew25q6lau7ip11 14 36561 246231 169139 2026-10-14T09:25:55Z Don Alessandro 1 246231 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya: Asiya]] [[Kategoriya:Regionına köre tiller]] m0n5czjc96icywjuu7sr6zy33uijq48 0 56526 246205 231225 2026-10-13T21:00:39Z Don Alessandro 1 Don Alessandro adlı qullanıcı [[Han-Şmuel]] saifesiniñ adını yönetme qaldırmayıp [[Gan Şmuel]] dep deñiştirdi 231225 wikitext text/x-wiki {{MY|qırımtatar adı=Han-Şmuel|resim=PikiWiki_Israel_1541_Kibutz_Gan-Shmuel_sh43-_25_גן-שמואל_1975-80.jpg|original adı=İbr: גן שמואל|lat_min=1913}} Gan-Şmuel ( ibr. גַּן שְׁמוּאֵל , tercim. Şmuel bağçası ) — [[İsrail]] devletiniñ Hayfa rayonında, Haderadan şarqta uzaq olmağan kibuts. O, Menaşe regional şurasınıñ terkibindedir. Kibutqa diniy sionizmniñ yolbaşçısı ve «Havay Sion» areketiniñ tesisçilerinden biri olğan ravvin Şmuel Mogileverniñ adı berilgen. == Tarih == Osmanlı devriniñ soñunda, XIX asırda, Gan Şmuelniñ territoriyası, tarihçı Roy Maromniñ aytqanına köre, ormanlı, «siyrek yaşağan yalı boyu tüzlüginiñ bir qısmı edi, anda dağ köylüleri ve türkmen, nubiy, mısırlı, ve arap asıllı». 1878-1880 seneleri Şapseg, Abadze ve Qabard uruflarına ait olğan çerkes qaçqınları Mez/Hirbat as-Sarkas köyüni qurdılar, «bir emenniñ cenübiy çetindeki batırlıq yanında turğan adaletli ağaç köyçik»<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00263206.2023.2183499</ref>. Hususan, Gan Şmuelniñ temeli qoyulğan topraqlar Osmanlı devriniñ al-Dardar mülküne ait edi<ref name=":0" />. 1891 senesi al-Dardara satın alınğan soñ, 1895 senesi Hadera şeeriniñ tesisçileri mında tsitron (etrog) bağçasını saçtılar ve oña ravvin Şmuel Mogileverniñ şerefine Gan Şmuel adını qoydılar. Gan Şmuelniñ etrafındaki topraq yeudiy milliy fonduna bağışlandı ve 1913 senesi küçük bir gruppa yolbaşçılar bu yerde Şmuelniñ bağçasınen sarılğan qasaba qurmağa qarar berdi. Qasaba 1921 senesi kibuts olaraq tanıldı. 1922 senesi İngiltere mandat akimiyeti tarafından keçirilgen cedvelge köre, o vaqıtta Gan Şmuelde 48 yeudiy yaşay edi<ref name=":0">https://archive.org/details/PalestineCensus1922</ref>. Sakinlerniñ birinci turğun gruppası 1923 senesi meydanğa keldi ve onıñ azaları Gan Şmuelniñ tesisçileri sayıldı. Kibutsnıñ binaları Arye Şaron tarafından mimarlıqta Bauhaus üslübiniñ printsiplerine köre leyhalaştırılğan edi<ref>https://www.nytimes.com/2012/03/16/arts/16iht-rartbauhaus16.html </ref>. == Eali == İsrailniñ merkeziy statistika bürosınıñ malümatlarına köre, 2022 senesi başında halqnıñ sayısı 964 edi<ref>https://www.cbs.gov.il/en/settlements/Pages/default.aspx?mode=Yeshuv</ref>. == Sanayı == Kibuts cemaat içimlikleri şirketi «Gan Shmuel Foods Ltd» saibidir (43%). 1941 senesi meydanğa kelgen şirket öz mahsulatlarını Avropa ve Uzaq Şarqnıñ 35 memleketine eksport ete ve İsrailde işlengen aşayt mahsulatlarınıñ eñ büyük eksportörıdır. «Gan Shmuel Foods» şirketi «Ganir» şirketinen birleşken soñ, 1990 s. 2007 senesi «Gan Shmuel» gruppası «Primor» cevizi brendine saip oldı senesi birleşkeninden berli Gan Shmuel Group Primor şarap brendini saip ete<ref>{{Cite news|title=Gan Shmuel Foods works in Europe|url=http://www.globes.co.il/serveen/globes/docview.asp?did=683862|accessdate=26 March 2012}}</ref><ref>{{Cite news|title=The kibbutz life of an Israeli executive|url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20100711/business/the-kibbutz-life-of-an-israeli-executive.317221|accessdate=26 March 2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gan Shmuel Group|url=http://www.moital.gov.il/CmsTamat/Rsrc/ICA/Industrial_cooperation_in_israel2011-2012/pdf/Rashpat_150.pdf|publisher=Israel Ministry of Industry, Trade and Labor|accessdate=26 March 2012}}</ref><ref>{{Cite news|title=Is Israel ready for vegetable juice?|url=http://www.haaretz.com/print-edition/business/is-israel-ready-for-vegetable-juice-1.253179|accessdate=26 March 2012}}</ref>. == Sport == Kibutsnıñ basketbol komandası «Hapoel Gan Şmuel Menaşe» bar, olar evel İsrail basketbolınıñ eñ yüksek divizionında oynay ediler. == Belli insanlar == * Ehud Adiv, İsrail siyasetşınası * Ran Kögen, Knessetniñ azası 1984-2008 seneleri * İsaak Grünbaum, 1948-1949 seneleri birinci içki işler naziri, 1952 senesi prezident saylavlarında prezidentlikke namzet * Üri İlan, İsrail mudafaa küçleriniñ askeri, Suriyede esir alındı * Feyge İlanit, Knessetniñ azası 1948-1951 (1-nci Knesset), Üri İlannıñ anası * Şaul Knaz, İsrail ressamı * Yohanan Simon, İsrail ressamı * Ariel Zilber — İsrailli yırcı ve yırlarnıñ müellifi == Galereya == <gallery> Fayl:גן_שמואל_-_החצר.-JNF043701.jpeg|alt=Ґан Шмуель (1927)|Gan-Şmuel (1927) Fayl:גן_שמואל_-_חגיגת_ביכורים-JNF017895.jpeg|alt=Ґан Шмуель (1945)|Gan-Şmuel (1945) Fayl:PikiWiki_Israel_3502_Gan-Shmuel_zb4-_7.jpg|alt=Вид на Ґан Шмуель (близ. 2008)|Gan-Şmuelniñ körüşüvi (2008 seneleri yaqın) Fayl:PikiWiki_Israel_3239_Gan-Shmuel_sb2-_21.jpg|alt=Соковий завод Gan Shmuel, (близ. 1959)|Gan-Shmuel şarap zavodı, (yaqında 1959) Fayl:PikiWiki_Israel_1400_Kibutz_Gan-Shmuel_ks8-_175_גן-שמואל_בשלג_1950.jpg|alt=Снігова подія в Ґан Шмуель (1950)|Gan-Şmuelniñ qar vaqiaları (1950) Fayl:מאלמת_בשדות_גן-שמואל.jpg|alt=рабини з Єрусалиму наглядають за збором пшениці в кібуці Ґан Шмуель, щоб переконатися, що пшениця є кошерною для приготування маци Шмура(1930—1938)|rabbiñ Quddusdan bugdaýnıñ Han-Şmuel qavehanesinde toplanmasını közeteler, bugdaýnıñ bar olğanını tasdıqlamaq içünkosherpişirmek içün Şmurnıñ anaları<br />(1930—1938) </gallery> == Qaydlar == <references responsive="1"></references> * 5sy1447zxcpwrcvt0ajgubkukunf4yk 246206 246205 2026-10-13T21:03:30Z Don Alessandro 1 246206 wikitext text/x-wiki {{MY |qırımtatar adı=Gan Şmuel |resim=PikiWiki_Israel_1541_Kibutz_Gan-Shmuel_sh43-_25_גן-שמואל_1975-80.jpg |original adı=İbr: גן שמואל |lat_min=1913 }} '''Gan Şmuel''' ({{lang-he|גַּן שְׁמוּאֵל}}, tercim. Şmuel bağçası) — [[İsrail]]niñ [[Hayfa]] rayonında, Haderadan şarqta uzaq olmağan [[kibuts]]. O, [[Menaşe regional şurası]]nıñ terkibindedir. Kibutsqa [[diniy sionizm]]niñ yolbaşçısı ve [[Hovevey Tsiyon]] areketiniñ tesisçilerinden biri olğan [[ravvin]] [[Şmuel Mogilever]]niñ adı berilgen. == Tarih == Osmanlı devriniñ soñunda, XIX asırda, Gan Şmuelniñ territoriyası, tarihçı Roy Maromniñ aytqanına köre, ormanlı, «siyrek yaşağan yalı boyu tüzlüginiñ bir qısmı edi, anda dağ köylüleri ve türkmen, nubiy, mısırlı, ve arap asıllı». 1878-1880 seneleri Şapseg, Abadze ve Qabard uruflarına ait olğan çerkes qaçqınları Mez/Hirbat as-Sarkas köyüni qurdılar, «bir emenniñ cenübiy çetindeki batırlıq yanında turğan adaletli ağaç köyçik»<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00263206.2023.2183499</ref>. Hususan, Gan Şmuelniñ temeli qoyulğan topraqlar Osmanlı devriniñ al-Dardar mülküne ait edi<ref name=":0" />. 1891 senesi al-Dardara satın alınğan soñ, 1895 senesi Hadera şeeriniñ tesisçileri mında tsitron (etrog) bağçasını saçtılar ve oña ravvin Şmuel Mogileverniñ şerefine Gan Şmuel adını qoydılar. Gan Şmuelniñ etrafındaki topraq yeudiy milliy fonduna bağışlandı ve 1913 senesi küçük bir gruppa yolbaşçılar bu yerde Şmuelniñ bağçasınen sarılğan qasaba qurmağa qarar berdi. Qasaba 1921 senesi kibuts olaraq tanıldı. 1922 senesi İngiltere mandat akimiyeti tarafından keçirilgen cedvelge köre, o vaqıtta Gan Şmuelde 48 yeudiy yaşay edi<ref name=":0">https://archive.org/details/PalestineCensus1922</ref>. Sakinlerniñ birinci turğun gruppası 1923 senesi meydanğa keldi ve onıñ azaları Gan Şmuelniñ tesisçileri sayıldı. Kibutsnıñ binaları Arye Şaron tarafından mimarlıqta Bauhaus üslübiniñ printsiplerine köre leyhalaştırılğan edi<ref>https://www.nytimes.com/2012/03/16/arts/16iht-rartbauhaus16.html </ref>. == Eali == İsrailniñ merkeziy statistika bürosınıñ malümatlarına köre, 2022 senesi başında halqnıñ sayısı 964 edi<ref>https://www.cbs.gov.il/en/settlements/Pages/default.aspx?mode=Yeshuv</ref>. == Sanayı == Kibuts cemaat içimlikleri şirketi «Gan Shmuel Foods Ltd» saibidir (43%). 1941 senesi meydanğa kelgen şirket öz mahsulatlarını Avropa ve Uzaq Şarqnıñ 35 memleketine eksport ete ve İsrailde işlengen aşayt mahsulatlarınıñ eñ büyük eksportörıdır. «Gan Shmuel Foods» şirketi «Ganir» şirketinen birleşken soñ, 1990 s. 2007 senesi «Gan Shmuel» gruppası «Primor» cevizi brendine saip oldı senesi birleşkeninden berli Gan Shmuel Group Primor şarap brendini saip ete<ref>{{Cite news|title=Gan Shmuel Foods works in Europe|url=http://www.globes.co.il/serveen/globes/docview.asp?did=683862|accessdate=26 March 2012}}</ref><ref>{{Cite news|title=The kibbutz life of an Israeli executive|url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20100711/business/the-kibbutz-life-of-an-israeli-executive.317221|accessdate=26 March 2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gan Shmuel Group|url=http://www.moital.gov.il/CmsTamat/Rsrc/ICA/Industrial_cooperation_in_israel2011-2012/pdf/Rashpat_150.pdf|publisher=Israel Ministry of Industry, Trade and Labor|accessdate=26 March 2012}}</ref><ref>{{Cite news|title=Is Israel ready for vegetable juice?|url=http://www.haaretz.com/print-edition/business/is-israel-ready-for-vegetable-juice-1.253179|accessdate=26 March 2012}}</ref>. == Sport == Kibutsnıñ basketbol komandası «Hapoel Gan Şmuel Menaşe» bar, olar evel İsrail basketbolınıñ eñ yüksek divizionında oynay ediler. == Belli insanlar == * Ehud Adiv, İsrail siyasetşınası * Ran Kögen, Knessetniñ azası 1984-2008 seneleri * İsaak Grünbaum, 1948-1949 seneleri birinci içki işler naziri, 1952 senesi prezident saylavlarında prezidentlikke namzet * Üri İlan, İsrail mudafaa küçleriniñ askeri, Suriyede esir alındı * Feyge İlanit, Knessetniñ azası 1948-1951 (1-nci Knesset), Üri İlannıñ anası * Şaul Knaz, İsrail ressamı * Yohanan Simon, İsrail ressamı * Ariel Zilber — İsrailli yırcı ve yırlarnıñ müellifi == Galereya == <gallery> Fayl:גן_שמואל_-_החצר.-JNF043701.jpeg|alt=Ґан Шмуель (1927)|Gan-Şmuel (1927) Fayl:גן_שמואל_-_חגיגת_ביכורים-JNF017895.jpeg|alt=Ґан Шмуель (1945)|Gan-Şmuel (1945) Fayl:PikiWiki_Israel_3502_Gan-Shmuel_zb4-_7.jpg|alt=Вид на Ґан Шмуель (близ. 2008)|Gan-Şmuelniñ körüşüvi (2008 seneleri yaqın) Fayl:PikiWiki_Israel_3239_Gan-Shmuel_sb2-_21.jpg|alt=Соковий завод Gan Shmuel, (близ. 1959)|Gan-Shmuel şarap zavodı, (yaqında 1959) Fayl:PikiWiki_Israel_1400_Kibutz_Gan-Shmuel_ks8-_175_גן-שמואל_בשלג_1950.jpg|alt=Снігова подія в Ґан Шмуель (1950)|Gan-Şmuelniñ qar vaqiaları (1950) Fayl:מאלמת_בשדות_גן-שמואל.jpg|alt=рабини з Єрусалиму наглядають за збором пшениці в кібуці Ґан Шмуель, щоб переконатися, що пшениця є кошерною для приготування маци Шмура(1930—1938)|rabbiñ Quddusdan bugdaýnıñ Han-Şmuel qavehanesinde toplanmasını közeteler, bugdaýnıñ bar olğanını tasdıqlamaq içünkosherpişirmek içün Şmurnıñ anaları<br />(1930—1938) </gallery> == Qaydlar == <references responsive="1"></references> [[Kategoriya:İsrail]] rgmewfynilf9jzkx49cx7g5lqsl9och 246207 246206 2026-10-13T21:07:25Z Don Alessandro 1 /* Galereya */ 246207 wikitext text/x-wiki {{MY |qırımtatar adı=Gan Şmuel |resim=PikiWiki_Israel_1541_Kibutz_Gan-Shmuel_sh43-_25_גן-שמואל_1975-80.jpg |original adı=İbr: גן שמואל |lat_min=1913 }} '''Gan Şmuel''' ({{lang-he|גַּן שְׁמוּאֵל}}, tercim. Şmuel bağçası) — [[İsrail]]niñ [[Hayfa]] rayonında, Haderadan şarqta uzaq olmağan [[kibuts]]. O, [[Menaşe regional şurası]]nıñ terkibindedir. Kibutsqa [[diniy sionizm]]niñ yolbaşçısı ve [[Hovevey Tsiyon]] areketiniñ tesisçilerinden biri olğan [[ravvin]] [[Şmuel Mogilever]]niñ adı berilgen. == Tarih == Osmanlı devriniñ soñunda, XIX asırda, Gan Şmuelniñ territoriyası, tarihçı Roy Maromniñ aytqanına köre, ormanlı, «siyrek yaşağan yalı boyu tüzlüginiñ bir qısmı edi, anda dağ köylüleri ve türkmen, nubiy, mısırlı, ve arap asıllı». 1878-1880 seneleri Şapseg, Abadze ve Qabard uruflarına ait olğan çerkes qaçqınları Mez/Hirbat as-Sarkas köyüni qurdılar, «bir emenniñ cenübiy çetindeki batırlıq yanında turğan adaletli ağaç köyçik»<ref>https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00263206.2023.2183499</ref>. Hususan, Gan Şmuelniñ temeli qoyulğan topraqlar Osmanlı devriniñ al-Dardar mülküne ait edi<ref name=":0" />. 1891 senesi al-Dardara satın alınğan soñ, 1895 senesi Hadera şeeriniñ tesisçileri mında tsitron (etrog) bağçasını saçtılar ve oña ravvin Şmuel Mogileverniñ şerefine Gan Şmuel adını qoydılar. Gan Şmuelniñ etrafındaki topraq yeudiy milliy fonduna bağışlandı ve 1913 senesi küçük bir gruppa yolbaşçılar bu yerde Şmuelniñ bağçasınen sarılğan qasaba qurmağa qarar berdi. Qasaba 1921 senesi kibuts olaraq tanıldı. 1922 senesi İngiltere mandat akimiyeti tarafından keçirilgen cedvelge köre, o vaqıtta Gan Şmuelde 48 yeudiy yaşay edi<ref name=":0">https://archive.org/details/PalestineCensus1922</ref>. Sakinlerniñ birinci turğun gruppası 1923 senesi meydanğa keldi ve onıñ azaları Gan Şmuelniñ tesisçileri sayıldı. Kibutsnıñ binaları Arye Şaron tarafından mimarlıqta Bauhaus üslübiniñ printsiplerine köre leyhalaştırılğan edi<ref>https://www.nytimes.com/2012/03/16/arts/16iht-rartbauhaus16.html </ref>. == Eali == İsrailniñ merkeziy statistika bürosınıñ malümatlarına köre, 2022 senesi başında halqnıñ sayısı 964 edi<ref>https://www.cbs.gov.il/en/settlements/Pages/default.aspx?mode=Yeshuv</ref>. == Sanayı == Kibuts cemaat içimlikleri şirketi «Gan Shmuel Foods Ltd» saibidir (43%). 1941 senesi meydanğa kelgen şirket öz mahsulatlarını Avropa ve Uzaq Şarqnıñ 35 memleketine eksport ete ve İsrailde işlengen aşayt mahsulatlarınıñ eñ büyük eksportörıdır. «Gan Shmuel Foods» şirketi «Ganir» şirketinen birleşken soñ, 1990 s. 2007 senesi «Gan Shmuel» gruppası «Primor» cevizi brendine saip oldı senesi birleşkeninden berli Gan Shmuel Group Primor şarap brendini saip ete<ref>{{Cite news|title=Gan Shmuel Foods works in Europe|url=http://www.globes.co.il/serveen/globes/docview.asp?did=683862|accessdate=26 March 2012}}</ref><ref>{{Cite news|title=The kibbutz life of an Israeli executive|url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20100711/business/the-kibbutz-life-of-an-israeli-executive.317221|accessdate=26 March 2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gan Shmuel Group|url=http://www.moital.gov.il/CmsTamat/Rsrc/ICA/Industrial_cooperation_in_israel2011-2012/pdf/Rashpat_150.pdf|publisher=Israel Ministry of Industry, Trade and Labor|accessdate=26 March 2012}}</ref><ref>{{Cite news|title=Is Israel ready for vegetable juice?|url=http://www.haaretz.com/print-edition/business/is-israel-ready-for-vegetable-juice-1.253179|accessdate=26 March 2012}}</ref>. == Sport == Kibutsnıñ basketbol komandası «Hapoel Gan Şmuel Menaşe» bar, olar evel İsrail basketbolınıñ eñ yüksek divizionında oynay ediler. == Belli insanlar == * Ehud Adiv, İsrail siyasetşınası * Ran Kögen, Knessetniñ azası 1984-2008 seneleri * İsaak Grünbaum, 1948-1949 seneleri birinci içki işler naziri, 1952 senesi prezident saylavlarında prezidentlikke namzet * Üri İlan, İsrail mudafaa küçleriniñ askeri, Suriyede esir alındı * Feyge İlanit, Knessetniñ azası 1948-1951 (1-nci Knesset), Üri İlannıñ anası * Şaul Knaz, İsrail ressamı * Yohanan Simon, İsrail ressamı * Ariel Zilber — İsrailli yırcı ve yırlarnıñ müellifi == Galereya == <gallery> Fayl:גן_שמואל_-_החצר.-JNF043701.jpeg|Gan Şmuel (1927) Fayl:גן_שמואל_-_חגיגת_ביכורים-JNF017895.jpeg|Gan Şmuel (1945) Fayl:PikiWiki_Israel_3502_Gan-Shmuel_zb4-_7.jpg|Gan Şmuelniñ körünişi (2008 yaqın) Fayl:PikiWiki_Israel_3239_Gan-Shmuel_sb2-_21.jpg|Gan Şmuel şarap zavodı, (1959 yaqında) Fayl:PikiWiki_Israel_1400_Kibutz_Gan-Shmuel_ks8-_175_גן-שמואל_בשלג_1950.jpg|Gan Şmuelde qar yağğan (1950) Fayl:מאלמת_בשדות_גן-שמואל.jpg|alt=рабини з Єрусалиму наглядають за збором пшениці в кібуці Ґан Шмуель, щоб переконатися, що пшениця є кошерною для приготування маци Шмура(1930—1938)|Urşalimden kelgen ravvin boğdaynıñ koşer olğanını tasdıqlamaq içün Gan Şmuelde boğday cıyuvnı közete<br />(1930—1938) </gallery> == Qaydlar == <references responsive="1"></references> [[Kategoriya:İsrail]] 7lhphgh3aiuy4b9jytmhopvcexu1tdn 0 60803 246210 2026-10-14T01:10:00Z Sultantepenn 70211 Zakatekas haqqinda saife yarattim 246210 wikitext text/x-wiki Zakatekas ([[İspan tili|İspanca:]] ''Zacatecas'') — şimal [[Meksika|Meksikada]] bir ştat. Paytahtı —[[Zakatekas (şeer)|Zakatekas]]. [[Kolumb|Kolumbdan evel]] bir çoq tamır halqlar yaşağan. [[İspaniya|İspanlar]] kelgen soñ, çoq kümüş tapıp, Zakatekasta şeerler qurdılar. [[Meksika inqilâbı|Meksika inqilâbından]] soñ, ştat oldı.<ref>https://www.indigenousmexico.org/articles/the-history-of-zacatecas-from-indigenous-territory-to-a-silver-based-economy</ref> {{Memuriy birlem|Status=[[Meksika]] ştatı|Qırımtatar adı=Zakatekas|Renk={{Renk|Meksika}}|Original adı=Zacatecas|Bayraq=Flag of Zacatecas.svg|Tuğra=Escudo de armas de la Ciudad y Estado de Zacatecas.svg|Memleket=[[Meksika]]|Harita=Zacatecas in Mexico (location map scheme).svg|Eali=1622138|Meydanlıq=75284}} 1ir1afpkujh3xndla9g975uhanoxvuy 0 60804 246218 2026-10-14T07:51:49Z Don Alessandro 1 Don Alessandro adlı qulanıcı [[Tarihtan evel zamanları]] saifesiniñ adını [[Tarihtan evelki çağ]] dep deñiştirildi. 246218 wikitext text/x-wiki #YÖNLENDİRME [[Tarihtan evelki çağ]] n83dbxsfl5vxdx5mjyliap20srhwd0k 0 60805 246221 2026-10-14T08:11:46Z Don Alessandro 1 Don Alessandro adlı qulanıcı [[Taş devri]] saifesiniñ adını [[Taş çağı]] dep deñiştirildi. 246221 wikitext text/x-wiki #YÖNLENDİRME [[Taş çağı]] fdvphhevwewj9c9omr2rgotxytaueax 0 60806 246225 2026-10-14T08:42:01Z Don Alessandro 1 Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: '{{Kişi}} '''Toqtamış Geray''' ({{lang-crh-ar|طوقتامش كراى}}; 1589 — 1608) — 1607–1608 seneleri [[Qırım Hanlığı|Qırım hanı]]. [[II Ğazı Geray]]nıñ üyken oğlu ve [[I Devlet Geray]]nıñ torunı. Qırım beyleri onı han sayladı, amma osmanlı padişası bu saylavnı tasdıqlamadı. == Taht mirasçısı == Ğazı Geray tahtnıñ ondan soñ üyken oğluna keçmesini istey edi. Bu meselede osmanlı padişası III Mur...' 246225 wikitext text/x-wiki {{Kişi}} '''Toqtamış Geray''' ({{lang-crh-ar|طوقتامش كراى}}; 1589 — 1608) — 1607–1608 seneleri [[Qırım Hanlığı|Qırım hanı]]. [[II Ğazı Geray]]nıñ üyken oğlu ve [[I Devlet Geray]]nıñ torunı. Qırım beyleri onı han sayladı, amma osmanlı padişası bu saylavnı tasdıqlamadı. == Taht mirasçısı == Ğazı Geray tahtnıñ ondan soñ üyken oğluna keçmesini istey edi. Bu meselede osmanlı padişası [[III Murad]]nen añlaşqan edi. Toqtamış Geray babasınıñ sağlığında [[qalğa]] etip tayin etildi. Qalğa hannıñ birinci muavini edi. Ğazı Geray bu yolnen oğlunı kelecekteki hanlıqqa azırlay edi.<ref name="sozvezdie">{{cite book|author=Гайворонский О.|title=Созвездие Гераев: краткие биографии крымских ханов|location=Симферополь|publisher=Доля|year=2003|pages=39|url=https://ru.djvu.online/file/5KyhG9aRHGFus|language=ru}}</ref> == Hanlığı == 1607 senesi Ğazı Geray [[taun]] hastalığından vefat etti. Qırım beyleri Ğazı Geraynıñ istegine köre Toqtamış Geraynı yañı han sayladı. Onıñ hanlığı qararnen dört ay devam etti.<ref name="sozvezdie"/> Toqtamış Geray qardaşı Sefer Geraynı qalğa etip tayin etti. Sefer Geray bundan evel babasınıñ [[nureddin]]i edi. Amma [[Osmanlı Devleti]]niñ padişası [[I Ahmed]] Toqtamış Geraynıñ hanlığını tasdıqlamadı. Padişa Qırım tahtında İstanbulğa daa bağlı bir ükümdar körmek istey edi. 1608 senesi o, Toqtamış Geraynıñ emcesi [[I Selâmet Geray]]nı han etip tayin etti.<ref name="poveliteli">{{cite book|author=Гайворонский О.|title=Повелители двух материков|volume=2|location=Киев — Бахчисарай|year=2009|pages=26–27|isbn=978-966-2260-03-8|language=ru}}</ref> == Ölümi == Toqtamış Geray padişanıñ qararını deñiştirmek içün 1608 senesi [[İstanbul]]ğa ketti. Onıñnen beraber qardaşı Sefer Geray da yola çıqtı. [[Aq Suv]] (Cenübiy Bug) özeni yanındaki keçitte olar Selâmet Geraynıñ qalğası [[III Mehmed Geray|Mehmed Geray]]nen qarşılaştı. Mehmed Geray [[yeñiçeri]]lerinen Toqtamış Geraynıñ adamlarına ücüm etti. Çarpışuvda Toqtamış Geray ve Sefer Geray elâk oldılar.<ref name="poveliteli"/> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Qırım hanları]] 0dw7ne3fcpg5lpfyoh8ds1a3gkje0yu 246226 246225 2026-10-14T08:42:38Z Don Alessandro 1 246226 wikitext text/x-wiki {{Kişi}} '''Toqtamış Geray''' ({{lang-crh-ar|طوقتامش كراى}}; 1589 — 1608) — 1607–1608 seneleri [[Qırım Hanlığı|Qırım hanı]]. [[II Ğazı Geray]]nıñ üyken oğlu ve [[I Devlet Geray]]nıñ torunı. Qırım beyleri onı han sayladı, amma osmanlı padişası bu saylavnı tasdıqlamadı. == Taht mirasçısı == Ğazı Geray tahtnıñ ondan soñ üyken oğluna keçmesini istey edi. Bu meselede osmanlı padişası [[III Murad]]nen añlaşqan edi. Toqtamış Geray babasınıñ sağlığında [[qalğa]] etip tayin etildi. Qalğa hannıñ birinci muavini edi. Ğazı Geray bu yolnen oğlunı kelecekteki hanlıqqa azırlay edi.<ref name="sozvezdie">{{cite book|author=Гайворонский О.|title=Созвездие Гераев: краткие биографии крымских ханов|location=Симферополь|publisher=Доля|year=2003|pages=39|url=https://ru.djvu.online/file/5KyhG9aRHGFus|language=ru}}</ref> == Hanlığı == 1607 senesi Ğazı Geray [[taun]] hastalığından vefat etti. Qırım beyleri Ğazı Geraynıñ istegine köre Toqtamış Geraynı yañı han sayladı. Onıñ hanlığı qararnen dört ay devam etti.<ref name="sozvezdie"/> Toqtamış Geray qardaşı Sefer Geraynı qalğa etip tayin etti. Sefer Geray bundan evel babasınıñ [[nureddin]]i edi. Amma [[Osmanlı Devleti]]niñ padişası [[I Ahmed]] Toqtamış Geraynıñ hanlığını tasdıqlamadı. Padişa Qırım tahtında İstanbulğa daa bağlı bir ükümdar körmek istey edi. 1608 senesi o, Toqtamış Geraynıñ emcesi [[I Selâmet Geray]]nı han etip tayin etti.<ref name="poveliteli">{{cite book|author=Гайворонский О.|title=Повелители двух материков|volume=2|location=Киев — Бахчисарай|year=2009|pages=26–27|isbn=978-966-2260-03-8|language=ru}}</ref> == Ölümi == Toqtamış Geray padişanıñ qararını deñiştirmek içün 1608 senesi [[İstanbul]]ğa ketti. Onıñnen beraber qardaşı Sefer Geray da yola çıqtı. [[Aq Suv]] (Cenübiy Bug) özeni yanındaki keçitte olar Selâmet Geraynıñ qalğası [[III Mehmed Geray|Mehmed Geray]]nen qarşılaştı. Mehmed Geray [[yeñiçeri]]lerinen Toqtamış Geraynıñ adamlarına ücüm etti. Çarpışuvda Toqtamış Geray ve Sefer Geray elâk oldılar.<ref name="poveliteli"/> == Menbalar == <references/> {{Qırım hanları}} [[Kategoriya:Qırım hanları]] t40t7f3l71zcnqzo5ql0p4j4felf4a6 246227 246226 2026-10-14T08:42:55Z Don Alessandro 1 246227 wikitext text/x-wiki {{Kişi}} '''Toqtamış Geray''' ({{lang-crh-ar|طوقتامش كراى}}; 1589 — 1608) — 1607–1608 seneleri [[Qırım Hanlığı|Qırım hanı]]. [[II Ğazı Geray]]nıñ üyken oğlu ve [[I Devlet Geray]]nıñ torunı. Qırım beyleri onı han sayladı, amma osmanlı padişası bu saylavnı tasdıqlamadı. == Taht mirasçısı == Ğazı Geray tahtnıñ ondan soñ üyken oğluna keçmesini istey edi. Bu meselede osmanlı padişası [[III Murad]]nen añlaşqan edi. Toqtamış Geray babasınıñ sağlığında [[qalğa]] etip tayin etildi. Qalğa hannıñ birinci muavini edi. Ğazı Geray bu yolnen oğlunı kelecekteki hanlıqqa azırlay edi.<ref name="sozvezdie">{{cite book|author=Гайворонский О.|title=Созвездие Гераев: краткие биографии крымских ханов|location=Симферополь|publisher=Доля|year=2003|pages=39|url=https://ru.djvu.online/file/5KyhG9aRHGFus|language=ru}}</ref> == Hanlığı == 1607 senesi Ğazı Geray [[taun]] hastalığından vefat etti. Qırım beyleri Ğazı Geraynıñ istegine köre Toqtamış Geraynı yañı han sayladı. Onıñ hanlığı qararnen dört ay devam etti.<ref name="sozvezdie"/> Toqtamış Geray qardaşı Sefer Geraynı qalğa etip tayin etti. Sefer Geray bundan evel babasınıñ [[nureddin]]i edi. Amma [[Osmanlı Devleti]]niñ padişası [[I Ahmed]] Toqtamış Geraynıñ hanlığını tasdıqlamadı. Padişa Qırım tahtında İstanbulğa daa bağlı bir ükümdar körmek istey edi. 1608 senesi o, Toqtamış Geraynıñ emcesi [[I Selâmet Geray]]nı han etip tayin etti.<ref name="poveliteli">{{cite book|author=Гайворонский О.|title=Повелители двух материков|volume=2|location=Киев — Бахчисарай|year=2009|pages=26–27|isbn=978-966-2260-03-8|language=ru}}</ref> == Ölümi == Toqtamış Geray padişanıñ qararını deñiştirmek içün 1608 senesi [[İstanbul]]ğa ketti. Onıñnen beraber qardaşı Sefer Geray da yola çıqtı. [[Aq Suv]] (Cenübiy Bug) özeni yanındaki keçitte olar Selâmet Geraynıñ qalğası [[III Mehmed Geray|Mehmed Geray]]nen qarşılaştı. Mehmed Geray [[yeñiçeri]]lerinen Toqtamış Geraynıñ adamlarına ücüm etti. Çarpışuvda Toqtamış Geray ve Sefer Geray elâk oldılar.<ref name="poveliteli"/> == Menbalar == <references/> {{Qırım Hanları}} [[Kategoriya:Qırım hanları]] l88kk1n5yam97t397qgb5catg6xm476 14 60807 246228 2026-10-14T09:25:03Z Don Alessandro 1 Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: '[[Kategoriya:Tiller]]' 246228 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Tiller]] oacbbst1pd48t1y58yczsqbkkfyruc3 246229 246228 2026-10-14T09:25:29Z Don Alessandro 1 246229 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Regionına köre tiller]] inh11g0rua6giti3fxanymgzt45slca 14 60808 246230 2026-10-14T09:25:41Z Don Alessandro 1 Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: '[[Kategoriya:Tiller]]' 246230 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Tiller]] oacbbst1pd48t1y58yczsqbkkfyruc3 14 60809 246233 2026-10-14T09:27:05Z Don Alessandro 1 Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: '[[Kategoriya:Tiller]]' 246233 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Tiller]] oacbbst1pd48t1y58yczsqbkkfyruc3 0 60810 246235 2026-10-14T09:54:01Z Don Alessandro 1 Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: '{{Kişi}} '''Canibek Geray''' ({{lang-crh-ar|جانيبک كراى}}; 1568 — 1636) — 1610–1623 ve 1628–1635 seneleri [[Qırım Hanlığı|Qırım hanı]]. Mubarek Geraynıñ oğlu, [[I Devlet Geray]]nıñ torunıdır. [[I Selâmet Geray]] onı evlâtlıqqa alğan. == Qorantası ve yaşlıq yılları == Babası Mubarek Geray hanlıq içün küreşte Alp Gerayğa yardım etti. 1588 senesi [[II Ğazı Geray]] tahtqa çıqqan soñ, Mubarek Gera...' 246235 wikitext text/x-wiki {{Kişi}} '''Canibek Geray''' ({{lang-crh-ar|جانيبک كراى}}; 1568 — 1636) — 1610–1623 ve 1628–1635 seneleri [[Qırım Hanlığı|Qırım hanı]]. Mubarek Geraynıñ oğlu, [[I Devlet Geray]]nıñ torunıdır. [[I Selâmet Geray]] onı evlâtlıqqa alğan. == Qorantası ve yaşlıq yılları == Babası Mubarek Geray hanlıq içün küreşte Alp Gerayğa yardım etti. 1588 senesi [[II Ğazı Geray]] tahtqa çıqqan soñ, Mubarek Geraynıñ ailesi Şimaliy Kavkazğa ketti. Canibek Geraynıñ anası o yerli edi. Babası ölgen soñ, anası [[I Fetih Geray]]ğa, daa soñra ise [[I Selâmet Geray]]ğa aqayğa çıqtı. Selâmet Geray Canibekni ve onıñ kiçik qardaşı Devlet Geraynı evlâtlıqqa aldı. 1609 senesi Canibek Geraynı [[qalğa]] yaptı. Canibek Geray bu vazifede Qırımdan qaçqan Mehmed Geraynıñ yerine keçti.<ref name="gayvoronsky2003">{{cite book|author=Гайворонский О.|title=Созвездие Гераев: краткие биографии крымских ханов|location=Симферополь|publisher=Доля|year=2003|pages=42–43|url=https://ru.djvu.online/file/5KyhG9aRHGFus|language=ru}}</ref> == Birinci saltanatı == Selâmet Geray ölgen soñ, Canibek Geray 1610 senesi tahtqa çıqtı. Kiçik qardaşı Devlet Geraynı qalğa, Selâmet Geraynıñ oğlu Azamat Geraynı ise [[nureddin]] yaptı. Canibek Geray [[Osmanlı Devleti]]niñ müttefiqi edi. Osmanlı padişasınıñ emrinen [[İran]] ve [[Lehistan]]ğa seferler yaptı. 1621 senesi [[II Osman]]nıñ ordusınen beraber [[Hotin]] yanındaki uruşta iştirak etti. Olarğa Lehistan ve Litvaniya askerleri, em de [[ukrain qazaq]]ları qarşı turdı. Osmanlı ve Qırım askerleri duşmannıñ ordugâhını alıp olamadı. Cenk barışıq muqavelesinen bitti.<ref name="gayvoronsky2009">{{cite book|author=Гайворонский О.|title=Повелители двух материков. Крымские ханы первой половины XVII столетия и борьба за самостоятельность и единовластие|volume=2|location=Киев — Бахчисарай|year=2009|isbn=978-966-2260-03-8|language=ru}}</ref> Canibek Geray devletniñ müim meseleleri aqqında beylernen aqıl tanışa edi.<ref name="gayvoronsky2003"/> == Taht içün küreş == 1623 senesi Canibek Geray tahttan tüşürildi. Onıñ yerine [[III Mehmed Geray]] han oldı. 1624 senesi Osmanlı padişası [[IV Murad]] Canibek Geraynı kene han etip tayinledi. Canibek Geray Osmanlı askerlerinen beraber Qırımğa keldi. Amma III Mehmed Geray ve onıñ qardaşı Şahin Geray Osmanlı ordusını yeñdiler. Canibek Geray tahtqa çıqıp olamadı. III Mehmed Geray han olaraq qaldı.<ref name="gayvoronsky2009"/> == Ekinci hanlığı == 1628 senesi Canibek Geray III Mehmed Geraynıñ yerine kene han oldı. Tahtqa qaytmasında oña Mansur soyunıñ arbiy yardımı müim rol oynadı. Bu vaqıtta Qırımda [[Şirin]] ve [[Mansur]] soyları arasında silâlı çarpışuvlar ola edi. Hannıñ Mansurlarğa tayanuvı diger soylarnıñ beylerini narazı etti. Canibek Geray beyler arasındaki ihtilâflarnı toqtatıp olamadı.<ref name="gayvoronsky2003"/> Ekinci hanlığınıñ başında qalğa kene qardaşı Devlet Geray edi. 1631 senesi bu vazife Azamat Gerayğa berildi. 1632 senesi ise Azamat Geray hannıñ emrinen öldürildi. Ondan soñ Canibek Geray qalğa vazifesine oğlu Mubarek Geraynı tayin etti.<ref name="gayvoronsky2009"/> 1632–1634 seneleri olğan [[Smolensk cenki]]nde Canibek Geray Lehistanğa yardım etti. Qırım askerleri [[Moskva devleti]]niñ topraqlarına seferler yaptı.<ref name="gayvoronsky2003"/> == Tahttan tüşürilmesi ve ölümi == 1635 senesi Canibek Geray İranğa yañı bir seferge çıqtı. Ordusı [[Quban]]da olğanda, IV Murad onı tahttan tüşürgeni aqqında emir keldi. Padişa hanlıq vazifesine [[İnayet Geray]]nı tayin etti. Canibek Geray [[Rodos]] adasına sürgün etildi.<ref name="gayvoronsky2009"/> 1636 senesi bu adada vefat etti. Murad Reys camisi yanındaki bir dürbede defin etildi. Dürbe ve içindeki mermer mezar taşı saqlanıp qalğan.<ref>{{cite journal|author=Агеев В. В.|title=Погребения Гераев в архитектурном комплексе Мурад Рейса|journal=Материалы по археологии и истории античного и средневекового Крыма|year=2014|issue=6|pages=242–257|url=https://maiask.ru/data/documents/MAIASK_6_Ageev.pdf|language=ru}}</ref> == Tüpyazılar == <references/> {{Qırım Hanları}} [[Kategoriya:Qırım hanları]] k11rz9w1cp2i8bbhsn0dgmd60mjs2rt 14 60811 246238 2026-10-14T11:45:36Z Don Alessandro 1 Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: '[[Kategoriya:Muzıka]] [[Kategoriya:Sanatkârlar]]' 246238 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Muzıka]] [[Kategoriya:Sanatkârlar]] kuct9r2aqv5dem0iw5nvydtk9p5203z