Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 66 199414 185597 2026-05-18T12:35:31Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199414 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Amsterdam, bridge name Varkenssluis.jpg|mały|Kòła ë karnôle są czãstim widzënkã w Amsterdamù]] '''Amsterdam''' – nôwikszi gard w [[Néderlandzkô|Néderlandzce]] ë ji kònstitucjowô stolëca (chòc rząd mô sedzbã w [[Haga|Hadze]]). W [[2005]] rokù miôł 739&nbsp;295 mieszkańców. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.amsterdam.nl/ Domôcô starna gardu] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Néderlandzkô]] exvcszmcdgeehgcf3ak64jyvzr77fhr 0 74 199761 195322 2026-05-18T17:25:29Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199761 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''Stëcznik''' – pierszi miesąc roku w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miono: sticzéń. <TABLE WIDTH="175"> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 stëcznika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 stëcznika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 stëcznika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 stëcznika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 stëcznika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 stëcznika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 stëcznika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 stëcznika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 stëcznika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 stëcznika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 stëcznika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 stëcznika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 stëcznika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 stëcznika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 stëcznika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 stëcznika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 stëcznika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 stëcznika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 stëcznika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 stëcznika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 stëcznika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 stëcznika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 stëcznika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 stëcznika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 stëcznika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 stëcznika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 stëcznika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 stëcznika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 stëcznika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 stëcznika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 stëcznika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} j4rgmljnyq8jtz9o13k9sg2hnx24dmv 199778 199761 2026-05-18T18:19:58Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199778 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''Stëcznik''' – pierszi miesąc roku w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miono: sticzéń. <TABLE WIDTH="175"> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 stëcznika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 stëcznika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 stëcznika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 stëcznika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 stëcznika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 stëcznika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 stëcznika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 stëcznika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 stëcznika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 stëcznika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 stëcznika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 stëcznika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 stëcznika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 stëcznika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 stëcznika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 stëcznika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 stëcznika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 stëcznika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 stëcznika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 stëcznika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 stëcznika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 stëcznika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 stëcznika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 stëcznika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 stëcznika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 stëcznika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 stëcznika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 stëcznika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 stëcznika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 stëcznika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 stëcznika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} igwtphn5hppfmlfk3p9nsllmp7eddin 199779 199778 2026-05-18T18:20:39Z Iketsi 3254 -{{}} 199779 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''Stëcznik''' – pierszi miesąc roku w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miono: sticzéń. <TABLE WIDTH="175"> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 stëcznika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 stëcznika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 stëcznika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 stëcznika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 stëcznika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 stëcznika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 stëcznika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 stëcznika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 stëcznika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 stëcznika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 stëcznika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 stëcznika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 stëcznika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 stëcznika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 stëcznika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 stëcznika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 stëcznika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 stëcznika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 stëcznika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 stëcznika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 stëcznika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 stëcznika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 stëcznika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 stëcznika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 stëcznika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 stëcznika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 stëcznika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 stëcznika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 stëcznika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 stëcznika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 stëcznika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} 036uqxwluqumvrz7inhxrcxes78rgbu 199780 199779 2026-05-18T18:20:58Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Stëcznik| ]] 199780 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''Stëcznik''' – pierszi miesąc roku w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miono: sticzéń. <TABLE WIDTH="175"> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 stëcznika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 stëcznika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 stëcznika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 stëcznika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 stëcznika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 stëcznika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 stëcznika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 stëcznika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 stëcznika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 stëcznika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 stëcznika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 stëcznika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 stëcznika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 stëcznika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 stëcznika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 stëcznika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 stëcznika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 stëcznika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 stëcznika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 stëcznika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 stëcznika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 stëcznika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 stëcznika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 stëcznika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 stëcznika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 stëcznika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 stëcznika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 stëcznika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 stëcznika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 stëcznika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 stëcznika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Stëcznik| ]] cn2857h4tytk0esa640ihub090jlvrf 0 76 199775 195674 2026-05-18T18:19:21Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199775 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''Strumiannik''' abò '''strëmiannik''' – trzecy miesąc roku w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: strumian, marc. <TABLE WIDTH="175"> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 strëmiannika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 strëmiannika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 strëmiannika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 strëmiannika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 strëmiannika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 strëmiannika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 strëmiannika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 strëmiannika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 strëmiannika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 strëmiannika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 strëmiannika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 strëmiannika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 strëmiannika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 strëmiannika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 strëmiannika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 strëmiannika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 strëmiannika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 strëmiannika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 strëmiannika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 strëmiannika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 strëmiannika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 strëmiannika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 strëmiannika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 strëmiannika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 strëmiannika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 strëmiannika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 strëmiannika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 strëmiannika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 strëmiannika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 strëmiannika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 strëmiannika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strëmiannik| ]] fu5eljr9d5pszsign9e0fa1rk66bxay 0 77 199771 195320 2026-05-18T18:18:56Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; {{Kòntrola}} 199771 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''Łżëkwiat''' – czwiôrti miesąc roku w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Mô 30 dniów. Jiné kaszëbsczé miono: kwietnik, aprël, kwiecéń. <TABLE WIDTH="175"> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 łżëkwiata|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 łżëkwiata|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 łżëkwiata|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 łżëkwiata|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 łżëkwiata|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 łżëkwiata|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 łżëkwiata|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 łżëkwiata|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 łżëkwiata|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 łżëkwiata|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 łżëkwiata|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 łżëkwiata|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 łżëkwiata|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 łżëkwiata|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 łżëkwiata|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 łżëkwiata|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 łżëkwiata|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 łżëkwiata|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 łżëkwiata|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 łżëkwiata|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 łżëkwiata|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 łżëkwiata|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 łżëkwiata|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 łżëkwiata|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 łżëkwiata|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 łżëkwiata|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 łżëkwiata|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 łżëkwiata|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 łżëkwiata|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 łżëkwiata|30]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Łżëkwiat| ]] b1uic7nsm8c7r7l18p4nud06nf9nngw 0 78 199770 195321 2026-05-18T18:18:51Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199770 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''Môj''' – piãti miesąc roku w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: gòran, maj. <TABLE WIDTH="175"> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 maja|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 maja|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 maja|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 maja|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 maja|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 maja|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 maja|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 maja|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 maja|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 maja|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 maja|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 maja|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 maja|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 maja|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 maja|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 maja|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 maja|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 maja|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 maja|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 maja|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 maja|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 maja|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 maja|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 maja|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 maja|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 maja|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 maja|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 maja|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 maja|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 maja|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 maja|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Môj| ]] rh8hdv88xutvg880b4hs1fto7og8atq 0 80 199777 195324 2026-05-18T18:19:33Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; {{Kòntrola}} 199777 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''Lëpińc''' – sódmy miesąc roku w [[Gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: miodownik, reżan, lipc. <TABLE WIDTH="175"> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 lëpińca|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 lëpińca|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 lëpińca|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 lëpińca|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 lëpińca|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 lëpińca|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 lëpińca|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 lëpińca|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 lëpińca|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 lëpińca|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 lëpińca|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 lëpińca|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 lëpińca|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 lëpińca|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 lëpińca|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 lëpińca|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 lëpińca|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 lëpińca|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 lëpińca|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 lëpińca|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 lëpińca|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 lëpińca|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 lëpińca|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 lëpińca|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 lëpińca|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 lëpińca|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 lëpińca|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 lëpińca|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 lëpińca|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 lëpińca|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 lëpińca|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lëpińc| ]] thho8u6midp71t480f1nz8lgod9oizk 0 82 199773 195325 2026-05-18T18:19:08Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; {{Kòntrola}} 199773 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''Zélnik''' – ósmi miesąc roku w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: zelan, august, sërpiń. <TABLE WIDTH="175"> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 zélnika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 zélnika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 zélnika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 zélnika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 zélnika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 zélnika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 zélnika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 zélnika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 zélnika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 zélnika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 zélnika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 zélnika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 zélnika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 zélnika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 zélnika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 zélnika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 zélnika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 zélnika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 zélnika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 zélnika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 zélnika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 zélnika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 zélnika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 zélnika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 zélnika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 zélnika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 zélnika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 zélnika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 zélnika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 zélnika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 zélnika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zélnik| ]] lta87sdnqxmh1ufelkzgf5p3ju5ggqs 0 83 199769 195326 2026-05-18T18:18:46Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; {{Kòntrola}} 199769 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''Séwnik''' – dzewiãti miesąc roku w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Mô 30 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: sewan, wrzesnik, wrzeséń. <TABLE WIDTH="175"> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 séwnika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 séwnika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 séwnika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 séwnika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 séwnika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 séwnika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 séwnika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 séwnika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 séwnika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 séwnika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 séwnika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 séwnika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 séwnika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 séwnika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 séwnika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 séwnika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 séwnika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 séwnika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 séwnika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 séwnika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 séwnika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 séwnika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 séwnika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 séwnika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 séwnika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 séwnika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 séwnika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 séwnika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 séwnika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 séwnika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Séwnik| ]] dg5mn6q5f8uhm6dltv0xypy2ykffpv0 0 84 199774 195327 2026-05-18T18:19:15Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; {{Kòntrola}} 199774 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''Pazdzérznik''' – dzesąti miesąc roku w [[Gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: pajicznik, paklepnik, oktober ë rujan (chòrwacczi neòlogizm). <TABLE WIDTH="175"> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 pazdzérznika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 pazdzérznika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 pazdzérznika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 pazdzérznika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 pazdzérznika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 pazdzérznika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 pazdzérznika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 pazdzérznika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 pazdzérznika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 pazdzérznika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 pazdzérznika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 pazdzérznika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 pazdzérznika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 pazdzérznika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 pazdzérznika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 pazdzérznika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 pazdzérznika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 pazdzérznika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 pazdzérznika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 pazdzérznika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 pazdzérznika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 pazdzérznika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 pazdzérznika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 pazdzérznika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 pazdzérznika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 pazdzérznika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 pazdzérznika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 pazdzérznika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 pazdzérznika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 pazdzérznika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 pazdzérznika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:pazdzérznik| ]] 9n3j68o8il6grjpzo32jdtf6dzzu1gx 0 85 199772 195328 2026-05-18T18:19:01Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; {{Kòntrola}} 199772 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''Lëstopadnik''', téż '''smùtan''' abò '''lëstopad''' – jednasti miesąc roku w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Mô 30 dniów. <TABLE WIDTH="175"> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 lëstopadnika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 lëstopadnika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 lëstopadnika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 lëstopadnika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 lëstopadnika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 lëstopadnika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 lëstopadnika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 lëstopadnika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 lëstopadnika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 lëstopadnika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 lëstopadnika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 lëstopadnika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 lëstopadnika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 lëstopadnika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 lëstopadnika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 lëstopadnika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 lëstopadnika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 lëstopadnika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 lëstopadnika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 lëstopadnika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 lëstopadnika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 lëstopadnika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 lëstopadnika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 lëstopadnika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 lëstopadnika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 lëstopadnika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 lëstopadnika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 lëstopadnika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 lëstopadnika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 lëstopadnika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lëstopadnik| ]] epzjmh0zjjwclt23w2r92f4wu1ej1nd 0 91 199762 195221 2026-05-18T17:25:48Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199762 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''2 stëcznika''' je drëdżim dniã rokù. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Abel, Bazyl, Grzegórz, Jizydór, Narcyz, Sztefaniô, Telesfór === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1942]] r. [[Édmùńd Pùzdrowsczi]] === Ùmarlë === * === Przësłowié === * Na codzéń Kaszëba je Kaszëba, a na swiãto Kaszubòwsczim == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} sqjz5thpeafbshfjgb4rfqk3xyc21cx 0 162 199766 191062 2026-05-18T18:17:27Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199766 wikitext text/x-wiki '''31 stëcznika''' je 31. [[dzéń]] w [[Gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca [[Rok|rokù]] òstało 334 (w przestãpnych latach 335) dni. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Jana, Ludwiczi, Marcelë * [[Nauru]]– Swiãto Samòstójnotë od Aùstralëji ([[1968]]) * [[Celtowie]] – Wilëjô swiãta [[Imbolc]] === Wëdarzenia === * [[1259]] - [[Trzãsene zemi]] w obendzie Krakowa - 4,8 stopni w skali Richtera. * [[1925]] - W „Kurjerze Warszawsczim” wëdrëkòwônô pierszô polskô krziżewkô. * [[1945]] - '''[[Mùżdżówka Palmnicken]]''': 4000-7000 lagrowëch białczi i dzecy żëdowsczich z lagru [[Stutthof]] zmuszenë do marszu smiercë na plażë Bôłtu i rozstrzélnë na plażë przez Miemców kòl bôłtowej wsë Palmnicken (pòl. Palmniki, rus. Jantarnyj). Le 200 lagrowëch ocalało z tej mùżdżówki. * [[1946]] - Oddzal wòjskòwë NZW Romualda Rajsa ps. „Bury” pòmòrdowalë 30 gburów biôłorusczich w lasu kòl wsë Puchały Stare. * [[1976]] - Usadzone òkrãtownictwo "Pòlskô Żeglugô Bôłtowô". === Ùrodzëlë sã === * [[1797]] - [[Franz Szubert]], aùstrëjacczi kompozitora i pianista (ùm. 1828) * [[1881]] - [[Anna Pawlowa]], ruskô baletniczkô (ùm. 1931) * [[1902]] - [[Tallulah Bankhead]], amerikańskô teatrownica (ùm. 1968) * [[1935]] - [[Kenzaburo Oe]], japòńsczi runita, dobiwca Nôdgrodë Nobla 1994 w leteraturze * [[1981]] - [[Justin Timberlake]], amerikańsczi spiewôrz, teatrownik * [[1982]] - [[Helena Paparizou]], greckô-szwedzkô spieworkô, fotomodelkô, wëgrała [[Eurowizjô|Eurowizeje]] 2005 dla Greckô === Ùmarlë === * [[1606]] - dzen egzekuceji [[Guy Fawkes]]a, anielsczego wòjskòwego i konspiratora, skôzónego na smerc za Gunpowder Plot (ùr. 1570) * [[1956]] - [[A. A. Milne]], anielsczi runita, autor Kubusa Puchatka (ùr. 1882) * [[1967]] - [[Poul Henningsen]] (PH), dëńsczi architekt, ùsôdzca mebli i runita (ùr. 1894) * [[2014]] - [[Nina Andrycz]], pòlskô teatrownica, runitka (ùr. 1912) === Przësłowié === * Ni ma wsë, żebë do ni droga nie szła. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 63lhuixysvlja80ed9z2gsw4xfzk9d0 199790 199766 2026-05-18T18:24:39Z Iketsi 3254 -' ' 199790 wikitext text/x-wiki '''31 stëcznika''' je 31. [[dzéń]] w [[Gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Do kùńca [[Rok|rokù]] òstało 334 (w przestãpnych latach 335) dni. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Jana, Ludwiczi, Marcelë * [[Nauru]] – Swiãto Samòstójnotë od Aùstralëji ([[1968]]) * [[Celtowie]] – Wilëjô swiãta [[Imbolc]] === Wëdarzenia === * [[1259]] - [[Trzãsene zemi]] w obendzie Krakowa - 4,8 stopni w skali Richtera. * [[1925]] - W „Kurjerze Warszawsczim” wëdrëkòwônô pierszô polskô krziżewkô. * [[1945]] - '''[[Mùżdżówka Palmnicken]]''': 4000-7000 lagrowëch białczi i dzecy żëdowsczich z lagru [[Stutthof]] zmuszenë do marszu smiercë na plażë Bôłtu i rozstrzélnë na plażë przez Miemców kòl bôłtowej wsë Palmnicken (pòl. Palmniki, rus. Jantarnyj). Le 200 lagrowëch ocalało z tej mùżdżówki. * [[1946]] - Oddzal wòjskòwë NZW Romualda Rajsa ps. „Bury” pòmòrdowalë 30 gburów biôłorusczich w lasu kòl wsë Puchały Stare. * [[1976]] - Usadzone òkrãtownictwo "Pòlskô Żeglugô Bôłtowô". === Ùrodzëlë sã === * [[1797]] - [[Franz Szubert]], aùstrëjacczi kompozitora i pianista (ùm. 1828) * [[1881]] - [[Anna Pawlowa]], ruskô baletniczkô (ùm. 1931) * [[1902]] - [[Tallulah Bankhead]], amerikańskô teatrownica (ùm. 1968) * [[1935]] - [[Kenzaburo Oe]], japòńsczi runita, dobiwca Nôdgrodë Nobla 1994 w leteraturze * [[1981]] - [[Justin Timberlake]], amerikańsczi spiewôrz, teatrownik * [[1982]] - [[Helena Paparizou]], greckô-szwedzkô spieworkô, fotomodelkô, wëgrała [[Eurowizjô|Eurowizeje]] 2005 dla Greckô === Ùmarlë === * [[1606]] - dzen egzekuceji [[Guy Fawkes]]a, anielsczego wòjskòwego i konspiratora, skôzónego na smerc za Gunpowder Plot (ùr. 1570) * [[1956]] - [[A. A. Milne]], anielsczi runita, autor Kubusa Puchatka (ùr. 1882) * [[1967]] - [[Poul Henningsen]] (PH), dëńsczi architekt, ùsôdzca mebli i runita (ùr. 1894) * [[2014]] - [[Nina Andrycz]], pòlskô teatrownica, runitka (ùr. 1912) === Przësłowié === * Ni ma wsë, żebë do ni droga nie szła. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 8omi6gsrr1repxhskey76xpbxrm7bsr 0 1032 199760 196377 2026-05-18T17:25:06Z Iketsi 3254 -' ' 199760 wikitext text/x-wiki === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Roberta, Rudolfa === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * 1790: [[Benjamin Franklin]] – amerikańsczi pòlitikôrz === Przësłowié === * Szczescé a nieszczescé na jedny karze pchają. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 0zbs3t3zwfok9izyvwhiiticjpth5y1 0 1381 199480 192530 2026-05-18T13:25:51Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199480 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Miastkò| dopełniacz=Miastka| adjektiw_mask=miastecczi| adjektiw_fem=miasteckô| céch=POL_Miastko_COA_1.svg| fana=POL Miastko flag.svg| karta=| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=bëtowsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardno -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=Danuta Karaśkiewicz| adres_um=ul.Grunwaldzka 1| kod_poczt_um=77-200 | tel_um=59&nbsp;857-25-42| fax_um=59&nbsp;857-23-68| mail_um=| wiéchrzëzna=15.68| stopniN=54|minutN=01|stopniE=16|minutE=59| wysokość=| rok=2016| lëdztwò=10 738[| gęstość=1890,5| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 59| pòcztowi kòd=77-200| registracëjné tôfle=GBY| TERYT=6222801064| SIMC=| www=http://www.miastko.pl| }} '''Miastkò''' (we zdrojach: ''Rumzbork'' 1565, ''Rummelsborch'' 1618, ''Stettlin Rummelsburg'' 1628, ''Rummelsburgk'' 1628, ''Rummelsburg'' 1789, ''Ramelsburg'' 1807, ''Rumelsburg'' 1807, ''Miastko'' 1885, ''Miastków'' 1885, ''Mjastko'' (Cenôwa), ''Miastkò'' (Ramułt); [[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Miastko'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Rummelsburg'') – gard leżący w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]], nad rzéką [[Stëdnica|Stëdnicą]] (lewim dopłiwã [[Wieprzô|Wieprzë]]). Stolëca [[gmina Miastkò|Miastecczi Gminë]]. == Pòłożenié ë statisticzné pòdôwczi == *Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 54°01' N, dôłgòta - 16°59'E *170 km na nordóst òd [[Szczëtna|Szczëtno]], 52 km na pôłnié òd [[Stôłpskò|Stôłpska]], 39 km na wieczór òd [[Bëtowò|Bëtowa]], 116 km na zudwest òd [[Gduńsk]]a *bez gard przebiégają krajewé dardżi nr 20 i 21 ë bana [[Szczecënkò]] – [[Stôłpskò]] *Lëdztwò: 11 998 (2004) *Wiéchrzëzna: 15,68 km² *Bezrobòcëzna: 13% *Gãstnota lëdztwa: 1959 per./km² * [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/csb/6/60/Karta_miastko.jpg gardnô mapa] * [https://web.archive.org/web/20060715021415/http://www.znamirowski.pl/mapy/mapa_miastko.php jinteraktiwnô gardnô mapa] === Lëdztwò Miastka === [[Òbrôzk:Ledztwo w miastku.jpg|center|350px]] === Wse Miastecczi Gminë === *Biôłô ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Biała'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Bial'') *Bòbicëno ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Bobięcino'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Papenzin'') *Chlebòwò ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Chlebowo'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Kornburg'') *Czôrnicô ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Czarnica'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Scharnitz'') *Dolskò ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Dolsko'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Dulzig'') *Dretiń(([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Dretyń'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] Treten'') *Dretink ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Dretynek'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Tretenwalde'') *Gatka ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gatka'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Gadgen'') *Głodowò ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Głodowo'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Gloddow'') *Komnica ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Kamnica'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Kamnitz'') *Kôwcze ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Kawcze'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Kaffzig'') *Kòwalewice ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Kowalewice'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Julienhof'') *Kwisno ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Kwisno'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Gewiesen'') *Lubkòwò ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Lubkowo'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Georgendorf'') *Miôłocëce ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Miłocice'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Falkenhagen'') *Òkunino ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Okunino'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Wocknin'') *Paszeka ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Pasieka) *Piôszczëna ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Piaszczyna'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Reinwasser'') *Pòpòwice ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Popowice'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Puppendorf'') *Przãsëno ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Przęsin'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Hansberg'') *Role ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Role'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Grünwalde'') *Słoszënkò ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Słosinko'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Reinfeld-Hammer'') *Swierzenkò ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Świerzenko'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Klein Schwirsen'') *Swierzno ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Świerzno'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Groß Schwirsen'') *Swieszëno ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Świeszyno'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Schwessin'') *Trzcëno ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Trzcinno'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Rohr'') *Turowò ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Turowo'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Steinau'') *Turskò ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Tursko'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Turzig'') *Wôłdowò ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Wałdowo'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Waldow'') *Wãgòrzënkò ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Węgorzynko'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Vangerin'') *Wiatrołóm ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Wiatrołom'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Viartlum'') *Małô Wôłczô ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Wołcza Mała'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Klein Volz'') *Wiôlgô Wôłczô ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Wołcza Wielka'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Groß Volz'') *Żabno ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Żabno'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Saaben'') == Historëjô == [[Òbrôzk:Rummelsburgwappen.jpg|mały|100px|left|Miastkò - stôri herb]] Miastkò je stôrim słowiańsczim (pòmòrsczim) sedlësczã. Pierszé pisóné dokùmańtë ò miejscowòscë òkreslóny tedë rôz "môłi gard", rôz "[[wies]]" pòchòdają z lat [[1335]], [[1368]], [[1478]], [[1496]] ë [[1506]]. Miastkò nôleżało tedë do pòmòrsczi familëje Maszewsczich (von Massow). W latach [[1616]]-[[1617]] mieszkeńcë zbùntowelë sã procëm Maszewsczim ë pò tim w [[1617]] Miastkò pierszi rôz dostało gardné prawa. W latach [[1628]] ë [[1657]] dwa pòżarë niszczą wiãcy jak 1/3 bùdinków w gardze, a [[26 czerwińca]] [[1719]] trzecy òdżiń niszczi wnet côłi gard (òstają le dwa côłé chëczë!). Chòc Miastkò miało gardné prawa familëjô von Massow wcyg ùwôżała gard jakno swòji miectwò, a w swôre wmieszëwôł sã król [[I. Fridrich Wëlem]] w [[1721]] r. Sztrid zakùńczëł sã wërokã nadwòrnégò sądu w [[Kòszalëno|Kòszalënie]] ([[1781]]). Pierszi rôz w historëji Miastkò stało sã stolëcą [[kréz]]u w [[1843]]. [[26 zélnika]] [[1939]] ògłoszëlë w Miastkù wòjnowi stan. Miastkò przedërchało [[II swiatowô wòjna|wòjnã]] wnet bez wiãkszëch krziwd, ale dobëté [[3 strëmiannika]] [[1945]] bez [[Sowiecka Zrzesz|sowiecczich]] żôłnérzów bëło znikwioné w 70%. Ju [[14 strëmiannika]] [[1945]] òstôł ùtworzony miastkòwsczi kréz. Pò refòrmie z [[1946]] Miastkò nalazło sã w [[szczëceńsczi wòjewództwò|szczëceńsczim wòjewództwie]], a w [[1950]] miastecczi kréz nalazł sã [[kòszalënsczi wòjewództwò|kòszalënsczim wòjewództwie]]. Administracëjnô refòrma w [[1975]] ùmiescëła Miastkò w [[stôłpsczé wòjewództwò|stôłpsczim wòjewództwie]]. W rokù [[1998]] w Miastkù pòwstôł Spòlëznowi Kòmitet Òbarnë Miastecczégò Krézu, ale w slédny refòrmie w [[1999]] Miastkò òstało le gminą i nalazło sã w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. * [https://web.archive.org/web/20071020132308/http://e-miastko.pl/galeria/galeria.php?start=0&kategoria=25 historiczné fotografije Miastka] == Stôrodôwnotë == [[Òbrôzk:Miastko_kosciol_NMP.jpg|mały|Miastkò - póznobarokòwô cerczew]] *Póznobarokòwi kòscół wëbudowony w [[1730]] r. W [[1905]] r. do kòscôła béła dobùdowónô wieżô, chtërna w [[1927]] dostaa barokòwi hełm. *Chëcz przë Ribacczi ùlëcë, z [[1905]] r. == Ùczba == * [https://web.archive.org/web/20091119135714/http://www.liceum.miastko.com.pl/ Zbiér Ògólowòsztôłcącëch Szkòłów] * [https://web.archive.org/web/20041129043733/http://www.zsmmiastko.pl/ Zbiér Mechanicznëch Szkòłów] * [https://web.archive.org/web/20110827090447/http://www.zsrckulodzierz.republika.pl/ Zbiér Gbùrzczich Szkòłów w [[Łodzéż|Łodzéżë]] ] * [https://web.archive.org/web/20170426043451/http://www.sp1.miastko.pl/ Spòdlécznô Szkòła Nr 1] *Spòdlécznô Szkòła Nr 2 * [https://web.archive.org/web/20051025051135/http://www.gimnazjum.miastko.pl/ Miastkòwskô Gimnazëjô] == Jinszé informacëje == *Partnersczim gardã Miastka je [[Miemieckô|miemiecczé]] [[:de: Fallingbostel|Fallingbostel]] *Górnomiemiecczé miono Miastka – ''Rummelsburg'', pòdług legendë, pòchôdô òd miona rojbra Rumla, jaczi miôł żëc w dôwnëch czasach w òkòlim dzysdniowégò Miastka. Maszewskô familëjô (von Massow) chcaa dac Rumlowi tak wiôldżi plachc zemi, jaczi ùdô mù sã przejachac na kóniu òd rena do wieczora, żebë le rojber zaprzestôł swòjégò dzejaniô. Na zemi dóny Rumlowi miôł pòwstac Rummelsburg, to je Miastkò. *Z Miastka pòchôdają m.jin. [[aktor]]ka [[Ewa Gawryluk]], [[generał|jenerôł barni]] [[Zbigniew Zalewski]] ë kaszëbsczi [[lëterat]] [https://web.archive.org/web/20070928021044/http://www.zmuda.tk/ Robert Zmùda-Trzebiatowsczi]. == Lëteratura == * [[Jan Mordawski]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]], ISBN 978-83-87258-13-9 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * òficjalnô starna Miastka: [http://www.miastko.pl Miastecki Portal Internetowy] * nieòficjalnô starna gardu: www.miastko.prv.pl * [http://www.rummelsburg.de/index.htm Heimatkreis Rummelsburg in Pommern] * [http://republika.pl/zkpmiastko ZK-P Miastkò] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] 5aontfadeuewmkw920ypy5dx2q1e94o 0 1393 199785 197812 2026-05-18T18:23:07Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199785 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Rzeczpospolita Polska |miono = Pòlskô Repùblika |miono-genitiw = Pòlsczi |fana = Flag of Poland.svg |herb = Herb Polski.svg |na karce = LocationPoland.svg |mòtto = |jãzëk = [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] |stolëca = Warszawa |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 312&nbsp;696<ref>Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html]</ref><ref>Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [https://m.bankier.pl/wiadomosc/Powierzchnia-Polski-wzrosla-o-1643-ha-7603883.html]</ref> |procent-wòdë = 3.07 |lëdztwò = 38&nbsp;483&nbsp;957 | rok = 2014 |dëtk = pòlsczi złoti | kòd dëtka = PLN |czasowô cona = +1 |swiãto = [[3 maja]], [[11 lëstopadnika]] |himn = Mazurek Dąbrowskiego (Mazurk Dąbrowsczégò) <center>[[Òbrôzk:Mazurek Dąbrowskiego (official instrumental).oga]]</center> |kòd = PL |Internet = .pl |telefón = 48|Mònarcha=|Prezydeńt=[[Karól Nawrocczi]]|Premiéra=[[Donôld Tusk]]|kònstitucjô=Kònstitucëjô Pòlsczi Repùbliczi z 3 łżëkwiata 1997|aùtowi kòd=PL}} '''Pòlskô Repùblika''' (pòl. ''Rzeczpospolita Polska'') je państwã w Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. Je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]] ë [[NATO]]. Greńczë z państwama: [[Miemieckô|Miemiecką]], [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]], [[Słowackô|Słowacką]], [[Ùkrajina|Ùkrajiną]], [[Biôłorëskô|Biôłorëską]], [[Lëtewskô|Lëtewską]] ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]). Stolecznym gardã Pòlsczi Repùbliczi je [[Warszawa]]. == Etimologijô miona państwa == Miono ''Pòlskô'' (''Polska'') wëprowôdzô sã òd [[plemiã]] [[Pòlanie|Pòlanów]], chtërné mieszkało w dzysdniowi [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]]. Słowò ''Pòlanie'' mòże dolmaczëc jakno "ti, co mieszkają na pòlach". Mòże docëgac, że przédnym zajãcym Pòlan béł òbróbk rolë, w rozszlachòwanim do jinszëch plemionów, np. [[Wislanie|Wislanów]] ë [[Mazowszanie|Mazowszanów]], chtërné zamieszkiwałë lasowaté môle. Dôwni ùżëwelë łacëńsczich mionów: ''terra Poloniae'' - Pòlskô zemia abò ''Regnum Poloniae''. Miono ''Polska'' je ùżiwóné do òpisënkù państwa ju òd XIV stolatô. Zemie Pòlanów òd XIV stolatô miałë miono ''Staropolska'' (Stôropòlskô), a pùzdni ''Wielkopolska'' (Wiôlgopòlskô). Dlô procëmnotë zemie na pôłnim miałë miono ''Małopolska'' (Môłopòlskô). Jinszé miona Pòlsczi (''Lechia'', z persczégò ''Lahestn'', z lëtewsczégò ''Lenkija'') ë Pòlôchów (rusczi ''Lach'', madżarsczi ''Lengyel'') są òd plemieniô Lãdzanów (pòl. Lędzianie), chtërny, jak sã ùznôwô, zamieszkiwelë w dzysdniowim pôłniowò-pòrénkòwim dzélu Pòlsczi. Słowò ''Rzeczpospolita'' òznôczô repùblika. == Nôrodné mërczi == Zgòdno z Kònstitucëją Pòlsczi Repùbliczi z [[3 łżëkwiata]] [[1997]] rokù nôrodnyma mërkama Pòlsczi Repùbliczi są: * Herb Pòlsczi Repùbliczi – biôłi òrzeł w krónie w czerwionym pòlim. * Fana Pòlsczi Repùbliczi – farwë białô ë czerwionô * Hymn Pòlsczi Repùbliczi – [[Mazurk Dąbrowsczegò]] == Religijô == Dominëjącą religiją w Pòlsczi Repùblice je [[Katolëcëzna|rzimskòkatolëckô]] wiara. Kòl 95% lëdztwa je [[Rëchcënë|òrechconëch]] w òbrządkù [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczégò Kòscoła]]. Òkróm tégò w Pòlsczi Repùblice żëją m.jin.: [[Grekòkatolëcczi Kòscół|grekòkatolëcë]], wëznôwcë [[Prawòsłôwnô christianizna|prawòsłôwny christianiznë]], [[Lëterstwò|lëtrowie (ewangelicë)]], [[Islam|mùzelmanie]], [[Agnosticëzna|agnosticë]] ë [[Atejizna|atejiscë]]. == Geògrafijô == [[Òbrôzk:Pòlscziegrańce.png|mały|330px|Długòta grańców Pòlsczi]] [[Òbrôzk:Wisla-kolo-Torunia.jpg|mały|330px|Dolëzna nôdłëgszi rzeczi Pòlsczi (Wisła), kòle [[Toruń|Torunia]]]] [[Òbrôzk:Poland-satellite.jpeg|mały|Pòlskô na satelitarnim òdjimkù.]] [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich (od pln-wsch).jpg|mały|[[Szczecëno]], zómk ksążëcy]] Greńce dzysdniowi Pòlsczi ùsztôłcone òstałe w [[1945]] r., pò drëdżi swiatòwi wòjnie. W przërównanim do [[1939]] rokù, greńcë òstałe przesëniãte na zôpôd, kosztã pòrénkòwich môlów. Pò 1945 miałë môl dwie teritorialné kòrektë: * [[15 gromicznika]] [[1951]] – z [[Ùkrajina|Ùkrajinską SRR]] 480&nbsp;km². Za gardë: [[Bełz]], [[Krystonopol]] ë [[Sokal]] ze zleżënama wãgla, Pòlskô dôsta [[Ustrzyki Dolne]] ë [[Lutowiska]] (tekst ùgodë pòdóné je w Dz. U. 52.11.63) ([http://pl.wikisource.org/wiki/Umowa_o_zmianie_granic Tekst ùgodë ò zjinaczenim greńców z 1951] ''w pòlsczim jãzëkù'') * [[1 stëcznika]] [[1959]] – z [[Czechosłowackô|Czechosłowacką]]. Za kòlonijã [[Tkacze]] kòl gardu [[Szklarska Poręba]], banowiszcze ë banową régã, Pòlskô dôsta ùriwk lasnégò môlu. Długòta greńców Pòlsczi je 3582&nbsp;km, w tim 528&nbsp;km to sztrãd Bôłtu. Pòlskô greńczë z: * òd zôpadu z [[Miemieckô|Miemiecką]] (467&nbsp;km), * òd pôłniégò z [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]] (790&nbsp;km) ë [[Słowackô|Słowacką]] (539&nbsp;km), * òd pòrénkù z [[Ùkrajina|Ùkrajiną]] (529&nbsp;km) ë [[Biôłorëskô]] (416&nbsp;km), * òd nordë z [[Lëtewskô|Lëtewską]] (103&nbsp;km) ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) (210&nbsp;km). Pòlskô ja na 9 môlu w Eùropie żle to jidze ò wiéchrzëznã ë na 8 żle to jidze ò wielënã lëdztwa. Z nordë na pôłnié Pòlskô rozcygô sã na długòtã 649&nbsp;km, co je 5° ë 50'. Je to przëczëną nierównoscë długòtë dnia midze nordową ë pôłniową Pòlską. Òb lato na nordze dzéń je długszi ò wicy jak gòdzënã niż na pôłnim, òb zëma na òpak. Z zôpadu na pòrénk Pòlskô rozcygô sã na 689&nbsp;km, co je 10° 01'. Całownô rozcëgô Pòlsczi (z zôpôdu na pòrénk ë z norde na pôłnie) je 15°51'. Pòlskô je w conie westrzédnoeùropejsczégò czasu, je to słuńcowi czas pôłnika 15°. Geògrafné kòordinatë skrôwnëch môlów Pòlsczi: * 49°00' [[geògrafnô szérzô|N]] – Wëszëńc [[Opołonek]], * 54°50' N – [[retk]] [[Rozewie]], * 14°07' [[geògrafnô długòtô|E]] – łëk [[Òdra|Òdrë]] kòle Dólnégò Osinowa, * 24°08' E – kòlano [[Bug (rzéka)|Buga]] kòle Zosina. Geòmétrowi westrzódk Pòlsczi je we wsë Piątek kòle gardu [[Łęczyca]]. Nôstôrszi ([[1775]]) òbrechowóny geòmétrowi westrzódk Eùropy je w Suchowolë kòl gardu [[Sokółka]], w pòdlasczim wòjewództwie. Przez Pòlskã przebiegiwô téż greńca midzë kòntinentalnym blokã Pòrénkòwi a Zôpadny Eùropë. Nôdłëgszé rzeczi w Pòlsce to: * [[Wisła]] (1047&nbsp;km) * [[Òdora]] (854&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 742&nbsp;km) * [[Warta]] (808&nbsp;km) * [[Bùg]] (772&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 587&nbsp;km) === Geòlogòwô bùdacëjô === W Pòlsce schôdzą sã 3 wiôldżé tektonowé jednotë: # [[prekambrijskô platfòrma]] pòrénkòwi Eùropë (pòrénkòwô ë nordowo-pòrénkòwô Pòlskô), tak tej [[Pòrénkòwoeùropejskô Niżawa]]. # [[peleòzojicznô platfòrma]] westrzédny ë zôpôdny Eùropë ([[Pòzaalpejskô Westrzédnô Eùropa]]). Spód ùsôdu ny platfòrmë pòkôzëją sã dzéle [[herecyńsczé górotworë|herecyńsczich]] ë [[kaledońsczé górotworë|kaledońsczich górotworów]] (Zôpadné ë Pòrénkówé Sudetë, Górë Swiãtokrziżewé). # [[alpidë]] ([[Karpatë]] z Pòdkarpacym). === Wëdrzatk plónu === Wiôldżi dzél Pòlsczi zajëmówają niżawë pòrénkòwégò dzélu Westrzédeùropejsczej Niżawy, a strzédni wëszańc je 173&nbsp;m [[n.r.m.]] Geògrafne krôje ùłożëne są równoleżnikòwo òd niżaw na nordze i w westrzédni Pòlsce do wëszaw ë gór na pôłnim. Nôwikszim môlem w Pòlsce są [[Rysy]] w [[Tatrë|Tatrach]] (2499&nbsp;m n.r.m.), nôniżej je depresejô Elbląsczie Raczki na Wislanëch Żuławach (1,8&nbsp;m&nbsp;p.r.m.). === Sprôwné pòdzelenié === Òd [[1 stëcznika]] [[1999]] rokù je w Pòlsce trzëstopniowé sprôwné pòdzelenié na [[wòjewództwò|wòjewództwa]], [[kréz|krézë]] ë [[gmina|gminë]] '''Wòjewództwa''': <!--[[Òbrôzk:Polska2002_1.png|mały|280px|Ùrzãdny pòdzélënk Pòlsczi òd [[1999]] r.]]--> {| * [[dólnoszląsczé wòjewództwò]] * [[kùjawskô-pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[lubelsczé wòjewództwò]] * [[lubùsczé wòjewództwò]] * [[łódzczé wòjewództwò]] * [[małopòlsczé wòjewództwò]] * [[mazowiecczé wòjewództwò]] * [[òpòlsczé wòjewództwò]] * [[pòdkarpacczé wòjewództwò]] * [[pòdlasczé wòjewództwò]] * [[pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[szląsczé wòjewództwò]] * [[swiãtokrzësczé wòjewództwò]] * [[warminskô-mazursczé wòjewództwò]] * [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò]] * [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] |} == Galeriô == <gallery mode="packed"> Gdansk Glowne Miasto.jpg|[[Gduńsk]] Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 18.jpg|[[Sopòt]] Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|[[Malbórg]] Wilanów Palace.jpg|[[Wilanowò]] Wawel_(4).jpg|[[Krakòwò]] </gallery> == Lëdztwò == [[Òbrôzk:Poland-demography.png|330px|mały|Lëdztwò Pòlsczi w latach [[1961]]-[[2014]] (w tësącach)]] Pòlskô je zamieszkiwónô w zacht wikszoscë przez [[Pòlôsze|Pòlôchów]]. Są òni [[Słowiani|słowiańsczim lëdã]] ë mówią w [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]], jaczi słëchô do [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich]] jãzëkòw. Dlô dzéla òbiwatelów Pòlsczi rodną mòwą je krewny z nim [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] ôs jiné miészëznowé mòwë. Pòlsczi je ùrzãdnym jãzëkã państwa, le prawò dôwô [[nôrodnô miészëzna|nôrodnym miészëznóm]] mòżlëwòtã ògreńczonégò brëkòwaniô swòjëch jãzëków w gminach dze stanowią wicy jak 20% pòpùlacëji. Wedle Nôrôdnégò Òglowégò Spisënkù ([[2002]]), 97,8% mieszkańców Pòlsczi mówi na codzéń w pòlsczim jãzëkù. Nôczãstszé jãzëczi miészëznów to: [[miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]], [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorësczi]], [[cëgańsczi jãzëk|cëgańsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]], [[lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]] ë [[rusynsczi jãzëk|łemkòwsczi]]. Do ùznónëch w Pòlsce [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch i etnicznëch miészëznów]] nôleżą taczé miészëznë, jak [[Armeńskô miészëznã w Pòlsce|armeńskô]], [[Biôłorëskô miészëzna w Pòlsce|biôłorëskô]], [[Czeskô miészëzna w Pòlsce|czeskô]], [[Karajimskô miészëzna w Pòlsce|karajimskô]], [[Lëtewskô miészëzna w Pòlsce|lëtewskô]], [[Łemkòwskô miészëzna w Pòlsce|łemkòwskô]], [[Miemieckô miészëzna w Pòlsce|miemieckô]], [[Rëskô miészëznã w Pòlsce|rëskô]], [[Romskô miészëzna w Pòlsce|romskô]], [[Słowackô miészëznã w Pòlsce|słowackô]], [[Tatarskô miészëzna w Pòlsce|tatarskô]], [[Ùkrajińskô miészëznã w Pòlsce|ùkrajińskô]] ë [[Żëdowskô miészëznã w Pòlsce|żëdowskô]]. == Òbaczë téż == * [[Eùropejskô Ùnijô]] * [[Kaszëbë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.polska.pl/ Polska.pl] * [https://web.archive.org/web/20180717145713/http://www.prezydent.pl/ Prezydent PR] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 46fw58y056dpsqoc4w4gohpmj7dx3rp 0 1418 199767 195323 2026-05-18T18:18:33Z Iketsi 3254 |*]]→| ]] 199767 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''Czerwińc''' – szósti miesąc roku w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Mô 30 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: jigrzan, czerwc. <TABLE WIDTH="175"> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 czerwińca|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 czerwińca|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 czerwińca|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 czerwińca|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 czerwińca|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 czerwińca|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 czerwińca|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 czerwińca|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 czerwińca|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 czerwińca|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 czerwińca|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 czerwińca|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 czerwińca|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 czerwińca|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 czerwińca|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 czerwińca|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 czerwińca|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 czerwińca|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 czerwińca|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 czerwińca|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 czerwińca|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 czerwińca|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 czerwińca|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 czerwińca|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 czerwińca|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 czerwińca|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 czerwińca|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 czerwińca|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 czerwińca|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 czerwińca|30]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czerwińc| ]] jo5dfm7paneu98qzki3o2003d53co9k 0 1426 199501 197911 2026-05-18T13:57:20Z Rzadtymczasowy 19437 historiô do pòwstaniô EÙ 199501 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= <small><small>Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen</small></small> |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto%20pl Motto UE], european-union.europa.eu</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji|24 jãzëczi]] |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= |Mònarcha= [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat - Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnégò cządu – 1949 rokù pòwsta Radzëzna Eùropë, a 1951 r. Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fùnksnérowanim ùnie zajimô sã m.jin. [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé Lizbóńsczi Ùgòdë 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fùnksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta Prôw Pòdstawòwich]]. Ùgòda z Lizbónë dôwô mòżlëwòta przëjãcô przez EÙ [[Europejsczi Kónwencji Prôw Człowieka]]. Samò przëstãpienié do Kónwencji nie òznôczô bëcô członkã Ùnii w Radzëznie Europë. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} [[Himn Eùropejsczi Ùnie]] (''Òda do redotë'') na kaszëbsczi przedolmaczëł m.jin. Zbigniéw Jankòwsczi<ref>J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces integracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949 ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô plan integracje wëróbkù wãgla i stalë. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951 przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Néderlandzkô]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë, jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã i Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom). 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë Eùropejsczé Wspólnotë Wãgla i Stalë, Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë i Eùroatomu<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref name=":3">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. W latach 80. XX stalatégò eùropejskô integracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT ([[Anielsczi jãzëk|an]]. ''European Strategic Programme for Research in Information Technologies'')<ref name=":3" />. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë<ref name=":3" />. === Ùniô === 7 gromicznika 1992 rokù w òlendersczim [[Maastricht]] je pòdpisónô Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie. 1 smùtana 1993 rokù òficjalno pòwstôwô Eùropejskô Ùniô<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1990-99_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1990–1999], european-union.europa.eu.</ref>. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. == Geògrafiô == === Nôleżnikòwé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżnikòwé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[Òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francëjô|Francëskô]], [[Òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Néderlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota |- | align="center" |1973 |[[Òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Dëńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wspólnota |- | align="center" |1981 |[[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[Òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[Òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[Òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[Òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Sloweńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[Òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[Òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|mały|250x250px|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref>Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref>[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô aneksjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[Òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[Òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[Òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="200"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] 1hnbmh7cs9jdzkgedzcqdg3shla389h 199502 199501 2026-05-18T14:28:28Z Rzadtymczasowy 19437 infobox, wstãp 199502 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= <small><small>Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen</small></small> |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto%20pl Motto UE], european-union.europa.eu</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji|24 jãzëczi]] |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= [[Ùgòda ò Maastricht]]<br>[[Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]<br>[[Lizbóńskô Ùgòda]] |Mònarcha= [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat - Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnégò cządu – 1949 rokù pòwsta Radzëzna Eùropë, a 1951 r. Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fùnksnérowanim ùnie zajimô sã m.jin. [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé Lizbóńsczi Ùgòdë 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fùnksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta spòdlowich prôw Eùropejsczi Ùnie]]. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} [[Himn Eùropejsczi Ùnie]] (''Òda do redotë'') na kaszëbsczi przedolmaczëł m.jin. Zbigniéw Jankòwsczi<ref>J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces integracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny Eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949 ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô plan integracje wëróbkù wãgla i stalë. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951 przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Néderlandzkô]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë, jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã i Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom). 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë Eùropejsczé Wspólnotë Wãgla i Stalë, Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë i Eùroatomu<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref name=":3">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. W latach 80. XX stalatégò eùropejskô integracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT ([[Anielsczi jãzëk|an]]. ''European Strategic Programme for Research in Information Technologies'')<ref name=":3" />. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë<ref name=":3" />. === Ùniô === 7 gromicznika 1992 rokù w òlendersczim [[Maastricht]] je pòdpisónô Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie. 1 smùtana 1993 rokù òficjalno pòwstôwô Eùropejskô Ùniô<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1990-99_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1990–1999], european-union.europa.eu.</ref>. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. == Geògrafiô == === Nôleżnikòwé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżnikòwé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[Òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francëjô|Francëskô]], [[Òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Néderlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota |- | align="center" |1973 |[[Òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Dëńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wspólnota |- | align="center" |1981 |[[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[Òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[Òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[Òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[Òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Sloweńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[Òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[Òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|mały|250x250px|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref>Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref>[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô aneksjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[Òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[Òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[Òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="200"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] prwkqxodyhoo9eec5i3kqs18ba58tbf 0 1431 199727 196251 2026-05-18T16:19:03Z Iketsi 3254 -' ' 199727 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Galeon screenshot ubuntu.png|mały|Galeon]] '''Galeon''' – to chùtczi ë sztabilny [[Internetowi przezérnik|internetowi przezérnik]] na [[Linux|Linuksã]] dlô [[GNOME]] z baro wësoką zgòdnoscą z internetowima sztandardama ùgòdzonyma przez [[W3C]]. Pòdlégô licencëji [[GNU_General_Public_License|GPL]] ë brëkùje do wëskrzëwaniegò starn nëkù [[Gecko]] z ùdbë [[Mozilla]]. Juwwerny je do jinszi ùdbë pód [[GNU/Linux|GNU/Linuksã]] jaką je [[Epiphany]], czë téż [[K-Meleon|K-Meleona]] na [[Microsoft Windows]] abò [[Camino]] pòd [[MacOS X]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Internetowé przezérniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://galeon.sourceforge.net/ Galeon-przédnô starna ùdbë] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi]] t3v3sni5fbbvdxydtandxrckjuanhre 0 1432 199782 196388 2026-05-18T18:22:22Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199782 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Gduńsk|dopełniacz=Gduńska|adjektiw_mask=gduńsczi|adjektiw_fem=gduńskô|céch=POL Gdańsk COA.svg|fana=POL Gdańsk flag.svg|karta=Pomorskie Gdańsk.png|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=|grodzki=tak|rodzaj_gminy=miejska|gmina=|miejska=tak|bùrméster=Aleksandra Dulkiewicz|adres_um=Nowé Ògardë 8/12|kod_poczt_um=80-803|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=262,0|stopniN=54|minutN=22|stopniE=18|minutE=38|wysokość=|rok=2020|lëdztwò=471 525|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 58|pòcztowi kòd=80-009 do 80-958|registracëjné tôfle=GD|TERYT=|SIMC=|www=http://www.gdansk.pl/|commons=Gdańsk|Wòjewództwò=[[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczé]]|państwò=[[Pòlskô]]|Kréz=Gduńsczi|gwôsné miono=Gdańsk}} '''Gduńsk''', ''[[Klasiczni varianjt|kv]]. '''Gdúnjsk''''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Gdańsk'', [[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''Gedania'' abò ''Dantiscum'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]. ''Danzig'', [[Néderlandzczi jãzëk|néderl]] ''Danswijk'') – je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] ôs [[Kaszëbi|kaszëbsczi miészëznë]]. Je pòłożony na pôłniowim sztrądze [[Bôłt]]u, przë ùbiedze rzeczi [[Wisła|Wisłë]]. Jegò pòrénkòwi part je na [[Wiselny Zëławë|Zëławach]] ë [[Wislónô Sztremlëzna|Wislóny Sztremlëznie]], a zôpadny na ùrzmach [[Kaszëbskô Wëżawa|Kaszëbsczi Wëżawë]]. Òd 1999-gò rokù Gduńsk mô sztatus gardu na prawach krézu ë je stolëcą [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.533 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. == Historëjô == [[Òbrôzk:Johannes Canaparius (Jan Kanapariusz) Gyddanyzc Gdańsk Danzig.jpg|mały|Gyddanyzc]] * [[VII wiek]] - pòmòrsczé plemiona przëcygłë nad pôłniowi sztrąd [[Bôłt]]u * [[X wiek]] - pòwstôł [[òbarny gard]] [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]] * [[970]]-[[980]] - [[Mieszkò I]] òpanôwôł [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwą Pòmòrską]] * [[997]] - [[Praga|prasczi]] biskùp Wòjcech zatrzimôł sã w gardze, z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò gardze ''Gyddanyzc'' w żëwòce [[Swiãti Wòjcech|swiãtégò Wòjcecha]] * [[1013]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òstało przëłączoné do [[Kùjawskô|kùjawsczégò]] [[Biskùpstwò|biskùpstwa]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òdzwëskało samòbëtnosc òd [[Pòlskô|Pòlsczi]] * [[1047]] - pòlsczi ksyżëc [[Kadzmiérz I Òdnowicél]] przëłączëł Pòrénkòwą Pòmòrską do swòjégò państwa * [[1093]] - pòlsczi ksyżëc [[Władisłôw I Herman]] wëdôł rozkôz spôleniô gardów w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczi Pòmòrsce]] * [[1120]] - [[Bòlesłôw Krzëwògãbi]] dobéł w wòjnie z Pòmòrzanama * [[1236]] - [[Lubecczé gardowé prawo]] * [[1308]] - [[Krzëżôcë]] zajãlë gard * [[1361]], [[1378]], [[1411]], [[1416]] - rëchawë procëm Krzëżôkom * [[1454]] - Gduńsk òdpòjãti przez pòwstańców [[Prëskô Zrzesz|Prësczi Zrzeszë]] * [[1457]] - Wiôldżé Privilegium pòlsczégo króla [[Kadzmiérz|Kadzmierza]] ë miono ''Królewsczi Pòlsczi Gard Gduńsk'' * [[15 séwnika]] [[1463]] - gduńskò-jelbiąskô flota (25 òkrãtów) pòbiła krzëżôcką flotã (44 òkrãtów) na Wislanim Zôlóju * [[19 rujana]] [[1466]] - znôw w Pòlsce pò [[tornsczi spòkój|tornsczim spòkòju]] * 18 czerwińca [[1568]] - 13 frajbitrów z Gduńska napadło na [[Kaszëbi|kaszëbsczich]] lëdzy, a pòtemù bëło ùkôróné. W tim czasu mòcny béł tu mieszczónowi stón * [[1807]]-[[1815]] - [[Wòlny Gard Gduńsk]] Napòléòna * [[1904]] - [[Gduńskô Pòlitechnika]] * [[1920]]-[[1939]] - [[Wòlny Gard Gduńsk]] * [[1929]] rokù bëłë m.jin. tu sarcësté mrozë ([https://web.archive.org/web/20140222152410/http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=65319 s. 4 Port gdański odcięty od komunikacji] ) * [[1 séwnika]] [[1939]] - òbarna [[Westerplatte]] ë zôczątk [[II Swiatowô Wojna|II Swiatowi Wòjnë]] * [[28 strëmiannika]] [[1945]] - przejãcé Gduńska przez pòlsczé ë sowiecczé wòjskò (gard znikwiony w 60 proc.) * [[1970]] - sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce ([[Gòdnik 1970]]) * [[22 séwnika]] [[1980]] - w Gduńsczi Zdrzëtni Lenina pòwsta samòstójnô samòsprôwnô warkòwô zrzesz "[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnosc]]" * [[2008]] - òb lato cuchem "Transcassubia" przëjachelë do Gduńska [[Kaszëbi]] z rozmajitich strón Nôstarszi kaszëbsczé knédżi: [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] z rokù [[1643]] bëłë wëdóné w Gduńskù. [[Bernard Zëchta]] m. jin. tu gôdôł z Kaszëbama zanim napisôł swój: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''. Tu zaczãła dzejac [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|"Solidarnosc”]], a to stało sã pierszą kùglą lawinë nikwiący kòmùnizm w Eùropie, téż tu je stolëca eùropejsczégò miészëznowégò jãzëka - [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]]. W [[strumiannik]]ù 2011 rokù przë drogach do Gdùńska mógł pòtkac nôpis: „Gduńsk – stolëca Kaszëb wito”. W gduńsczich szkòłach téż mòże sã ùczëc kaszëbsczégò. W 2013 r. w szesc spòdlecznëch szkòłach ùczëło sã kaszëbsczégò jãzëka 143 dzecy. Òd dłëgszégò czasu (2017) tu są bilietë ZTM z kòmùnikatã w kaszëbsczim jãzëkù. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|Szlachòta Swiãtopôłka II Wiôldżégò Òbrôzk:Gdunsk_5(30A).jpg|[[Dłudżi Tôrg]] ë [[Zelonô Bróma]] Òbrôzk:Gdunsk_4.jpg|Wiôlgô Kùstrzëca (Arsenal) Òbrôzk:Gdunsk_2.jpg|[[Dłudżi Ùbrzég]] ë bôt ''"Kaszubski brzeg"'' Òbrôzk:Gdunsk_1.jpg| Zrekònstruòwóné [[Wiązarka|wiązarkòwé]] spikrze nad [[Mòtława|Mòtławą]] Òbrôzk:Koscol_NMP_Gdunsk.jpg|[[Marijën Kòscół w Gduńsku]] Òbrôzk:Capilla Real, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg|[[Królewskô kaplëca]] Òbrôzk:Danzig-Neptunbrunnen.jpg|[[Fòntana Neptuna]] </gallery> == Ekònomijô == * Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): 1.157.854.849 [[złoty|zł]] * Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): 1.097.405.739 zł Gduńsk je nôwikszim mòrsczim pòrtã w Pòlsczi<ref>http://www.gospodarkamorska.pl/Porty,Transport/raport---polskie-porty-morskie-w-pierwszym-p%C3%B3lroczu-2014-roku.html</ref>, hewò je téż wiôldżé latawiskò (Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy - kòd IATA: GDN, kòd ICAO: EPGD). == Słôwny lëdze == * [[Sambòr I]] * [[Mscëwòj I]] * ksyżã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłk II Wiôldżi]] * ksyżã [[Mscëwòj II]] * biskùp [[Moritz Ferber]] * malownik [[Vredemann de Fries]] (1527-[[1606]]) * pisôrz, teoreta lëteraturë [[Marcën Opitz]] (1597-[[1639]]) * architekta [[Ôbram van dem Block]] * architekta [[Antón van Obbergen]] * bòtanik, kùpc [[Jakùb Breyne]] (''Jacobus Breynius Gedanensis'' ùr. 1609 – ùm.[[1657]]) * astronóma [[Jan Heweliusz]] (1611-[[1687]]) * fizyk [[Gabriel Fahrenheit]] (1686-[[1736]]) * pisôrka [[Luiza Gottschedin]] (1713-1750?) * malownik [[Daniel Chodowiecki]] (1726-[[1801]]) * pisôrka [[Johanna Schopenhauer]] (1766-[[1838]]) * filozófa [[Artur Schopenhauer]] (1788-[[1860]]) * kòlekcjonéra dokôzów kùńsztu [[Lesser Giełdziński]] (1830-[[1910]]) * gazétnik, apartnik [[Fric Jaenicke]] (Poguttke) (1885-[[1945]]) * pisôrz, noblista [[Günter Grass]] (1927-[[2015]]) * pòlitikôrz, noblista [[Lech Wałęsa]] (1943) * pòlitikôrz, dzejopisôrz [[Donald Tusk]] (1957) * wërzinôrz [[Jan de Weryha-Wysoczański]] (1950) * first lady [[Jolanta Kwasniewska]] (1955) * teatrownik [[Krzysztof Kolberger]] (1950-2011) * szportówca [[Dariusz Michalczewski]] (1968) * pisôrz, dzejopisôrz [[Jerzy Samp]] (1951) * òkrãtownik [[Ludwik Prądzyński]] (1956) == Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje == === Przédny Gard === <table><tr><td valign="top"> * [[Dwór Bratnicë Swiãtégò Jerzégò]] * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńskù|kòscół swiãtégò Jana]] * [[Kòscół swiãtégò Miklosza w Gduńskù|Kòscół swiãtégò Niklasa]] * [[Królewskô Kapela w Gduńskù|Królewskô kapela]] * [[Rôtësz Przédnégò Gardu w Gduńskù|Rôtësz Przédnégò Gardu]] * [[Dwór Artusa w Gduńskù|Dwór Artusa]] * [[Wiôldżi Arsenal w Gduńskù|Wiôldżi Arsenal]] </td><td valign="top"> * [[Marijën Kòscół w Gduńskù|Marijën Kòscół]] * [[Fòntana Neptuna w Gduńskù|Fòntana Neptuna]] * [[Złoti Bùdink]] * [[Anielsczi Dodóm w Gduńskù|Anielsczi Dodóm]] * [[Katowniô w Gduńskù]] * bùdink Dłudżi Tôrg 20 * Dodóm Schlütera </td></tr></table> === Stôri Gard === <table><td valign="top"> * Kòscół swiãti Katarzënë * Kòscół swiãti Brigidë * Kòscół swiãtégò Bartłominia * Kòscół swiãtégò Jakùba </td><td valign="top"> * Kòscół swiãti Jelżbiétë * Rôtësz Starégò Gardu * Wiôldżi Młin </td></tr></table> === Stôré Przedmiescé === <table><td valign="top"> * kòscół swiãti Trójcë ë klôsztor pòfrancyszkańsczi * kòscół swiãtégò Piotra ë Pawła * [[Małô Kùstrzëca w Gduńsku|Małô Kùstrzëca]] </td></tr></table> === [[Òlëwô (dzél Gduńska)|Òlëwô]] === <table><td valign="top"> * Palast Òpatów * pòcystersczi klôsztór z kòscołã Swiãti Trójcë, NMP ë swiãtégò Bernata - [[Archikatédra gduńskô]] * kùzniô </td></tr></table> === Gardowé brómë === <table><tr><td valign="top"> * [[Chlebnickô Bróma w Gduńskù|Chlebnickô Bróma]] * [[bróma Żór w Gduńsku|Żór]] * [[Marijnô Bróma w Gduńsku|Marijnô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Niskô Bróma w Gduńsku|Niskô Bróma]] * [[Zelonô Bróma w Gduńsku|Zelonô Bróma]] * [[Wësokô Bróma w Gduńskù|Wësokô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Złotô Bróma w Gduńsku|Złotô Bróma]] </td></tr></table> === Jiné === * [[Minda]] * [[Fôrwôter]] * [[Nowô Bënowô Nierzejô]] '''Przësłowié''': Nié òd razu [[Krakòwò|Kraków]] zbùdowalë, ale Gduńsk òd razu zbùrzëlë. == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu to téż: '''Gdańskò''', '''Gdańsk''', '''Gdôńsk''', '''Gdąńskò'''. We zdrojach: ''Gyddanyzc'' 1000; ''Kdanzc'' 1148; ''Danzko'' 1180; ''Gdanzc'' 1188; ''Gdantz'' 1198 (kòpijô z XIII w.); ''Danzk'', ''Gdanensis'' (adj.) 1209; ''Danzk'' 1209 (kòpijô z XIII w.), ''Danzc'' 1209 (kòpijô z XIII w.); ''Gdanizc'' kòl 1220; ''Dancek'' 1224, ''Danczk'' 1224, ''Gdanensis'' (adj.) 1224; ''Gedanensis'' (adj.) 1235, ''Gdancz'' 1235 (fals. z XIV w.); ''Gdansk'' 1235; ''Gdanzc'' 1238; ''Danzeke'' 1248; ''Danzk'' 1263; ''Danceke'' 1263; ''Gdanzke'' 1267; ''Dantzik'' 1268, ''Gedanck'' (3x) 1268; ''Gdansk'' 1268; ''Gedanensis'' (adj.) 1271; ''Danzceke'' (2x) 1272; ''Danczk'' 1279, ''Danense'' (adj.) 1279; ''Dancezc'' 1281; ''Gdanchek'' 1283 (kòpijô z XIII w.), ''Gdanchez'' 1283 (kòpijô z XIII w.); ''Danceke'' 1285; ''Gdanzeke'' 1285; ''Gedanensis'' (adj.) 1289, ''Gdancz'' 1289; ''Dantzk'' 1290, ''Gedanensis'' (adj.) 1290; ''Gdanzech'' 1291; ''Danzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Danzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.); ''Danzich'' 1294, ''Gdanensis'' (adj.) 1294; ''Gdantzik'' 1295; ''Gedansk'' 1298, ''Gdanensis'' (adj.) 1298; ''Dansk'' 1298; ''Gedanensy'' (adj.) 1298; ''Gedanensi'' (adj.) 1301; ''Gedani'' 1303; ''Gdansco'' 1310; ''Danzik'' 1310, ''Danzich'' 1310; ''Dancz'' 1323; ''Gdantczk'' 1325 (kòpijô z XV w.); ''Danth'' 1326–7; ''Gdans'' 1334 (kòpijô); ''Danzk'' 1342 (falsyfikat?); ''Danczc'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczk'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczc'' (1342, kòpijô z XV w.); ''zu Dantzke'' 1351 (kòpijô z XVII w.); ''zu Dantzigke'' 1357 (kòpijô), ''Dantzke'' 1357 (kòpijô); ''Danck'' kòl 1360; ''Danske'' 1387; ''Gdanczk'' 1434; ''Gdansk'' 1435; ''Gdansko'' 1457; ''Dantzigk'' 1471; ''w gdanszkv'' 1480; ''Gdana'' 1483; ''Gdanysk'' 1483; ''Gdanum'' 1510–29 ; ''Gdańsk'' 1565; ''do Gdańska'' 1565; ''Gedanum'' 1570; ''do Gdańska'' 1615; ''pode Gdańskiem'' 1615; ''Gedanensi'' (adj.) 1624; ''do Gdańska'' 1664; ''Danzig'' kòl 1790; ''Gdańsk, niem. ''Danzig'' 1881; ''Gdańsk, niem. ''Danzig'' 1951; ''Gdansk'' 1980; ''Gdąnsk, pòrébacku Gdunsk'' (Cenôwa); ''Gdônsk'' (Ramułt), ''Gdąnsk'' (Ramułt), ''Gdąńsk'' (Lorentz), ''Gdąńskò'' (Lorentz), ''Gdańsk'' (Lorentz), ''Gdańskò'' (Lorentz); ''Gduńskò'' (Rospond) 1984; ''Gdińsk'' (Zëchta), ''Gduńsk'' (Zëchta), ''Gdunsk'' (Zëchta), ''Gdóńsk'' (Zëchta). == Òbaczë téż == * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńsku]] * [[Transcassubia]] * [[Gdiniô]] * [[Sopòt]] == Lëteratura == * L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik ("Sport i Turystyka", Warszawa 1970) * John Brown Mason, The Danzig Dilemma; a Study in Peacemaking by Compromise, 1946 [http://books.google.pl/books?hl=pl&id=njEYAAAAIAAJ&dq=Swantopolk+%2Bpomerania&q=kashubian#search_anchor] * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 289 * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. XI == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20170725015834/http://www.gdansk.pl/kaszebe/ Kaszëbskòjãzëkòwô domôcô starna gardu] * [https://zabytek.pl/public/upload/objects_media/5679c550a9530.pdf Gdańsk - miasto] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] n4facw8yb8xroshd8gyv5jmgwpkdt8m 0 1433 199877 197902 2026-05-18T19:32:03Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199877 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Gdiniô| dopełniacz=Gdini| adjektiw_mask=gdińsczi| adjektiw_fem=gdińskô| céch=POL_Gdynia_COA.svg| fana=POL_Gdynia_flag.svg| karta=Pomorskie Gdynia.png| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=| grodzki=tak| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Aleksandra Kosiorek| adres_um=Al. Marszałka Piłsudskiego 52/54| kod_poczt_um=81-382| tel_um=(+48) 58 66 88 000| fax_um=(+48) 58 62 09 798| mail_um=umgdynia@gdynia.pl| wiéchrzëzna=135| stopniN=54| minutN=30| stopniE=18| minutE=32| wysokość=| rok=2007| lëdztwò=248 767| gęstość=1844| aglomeracja=1 030 000| czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=81-000 do 81-919| registracëjné tôfle=GA| TERYT=2262011| SIMC=| www=http://www.gdynia.pl| commons=Gdynia| }} '''Gdiniô''' (téż: '''Gdinnô''', '''Gdina'''; pòl. ''Gdynia'', miem. ''Gdingen'', 1939-1945 ''Gotenhafen'') je dredżim nôwëkszim gardã całowno pòłożonëm na Kaszëbsczéj zëmë. Gard z wiôlgą hôwingą nad sztrądã [[Bôłt]]u, pòłożony w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]]. Razã z [[Gduńsk|Gduńskã]] ë [[Sopòt|Sopòtã]] twòrzi aglomeracëjã zwóną [[Trzëgard]]. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.414 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. Je nôwikszim gardã pòlsczim, jaczi nie je stolëcą wòjewództwa. [[Òbrôzk:Gdinio swiatojansko.jpg|mały|Swiãtojańskô]] [[Òbrôzk:Fontanna_na_skwerze_Kościuszki_w_Gdyni,_2004_ubt.jpeg|mały|Fòntana,Kòscuszkòwsczi plac]] [[Òbrôzk:Red Bull Air Race Gdynia - 2014.JPG|mały|Red Bull Air Race Gdynia - 2014]] [[Òbrôzk:POL.Gdynia.SeaTowers.2009.2.jpg|mały|[[Sea Towers]] – drëdżi nôwëższi [[chmùrnik]] w nordòwi Pòlsczi]] == Miona gardu w zdrojach == w zdrojach: ''Gdinam'' 1253 (kòpijô); ''Gdinno'' 1362 (kòpijô); ''Gdynyno'' 1365; ''Gedingen'' 1400; ''Gdingen'' 1414 (kòpijô); ''Gdinino'' 1534; ''Gdigna'' 1570; ''Gdynina'' 1583; ''Gdynge'' 1749; ''Gdingen'' kòl 1790; ''Gdingen'' 1879, ''Gdynia'' 1879; ''Gdynia, niem. Gdingen'' 1881; ''Gdynia, niem. Gdingen'' 1921; ''Gdynia Gdingen'' 1925; ''Gdynia,-i'' 1980 ; ''Gdinjô'' (Cenôwa), ''Gdiniô'' (Lorentz, Zëchta), ''Gdinnô'' (Lorentz), ''Gdina'' (Lorentz) == Pòłożenié == Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 54°32' N, dôłgòta - 18°32' E. Òd 1999-gò rokù Gdiniô mô sztatus gardu na prawach krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Pòdôwczi == * Lëdztwò: 248 767 mieszkańców * Wiéchrzëzna: 135 km² * Budżetowé wzątczi (2004 plan): 467,3 mln zł * Budżetowé wëdôwczi (2004 plan): 469,0 mln zł == Historëjô == * [[X stolaté]] - rëbackô [[wnôżëna]] * [[1253]] - Pierszô zmiónka o wsë ''Gdinam'' * [[1637]] - Pierszé zaslubinë [[Pòlskô|Pòlsczi]] z mòrzã w Redłowie na czesc króla Władisława IV ë jegò mòrsczi pòliticzi * [[10 gromicznika]] [[1926]] r. - Nadanié gardnëch prawów * [[séwnik]] [[1939]] - wzãcé gardu przez [[Miemieckô|Miemców]] ([[1939]]–[[1945]] - ''Gotenhafen'') * w nocë z 18 na [[19 gòdnika]] 1944 rokù anielsczé bómbówce pòtłëkłë bómbama òkrãtowniã i pòrt w Gdinie * [[28 strëmiannika]] [[1945]] r. - Wëzwòlenié gardu * [[11 czerwińca]] [[1987]] - [[Papież Jan Paweł II]] tu rzekł: „Drodzy bracia i siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o waszej tożsamości” [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html]. (csb:„Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce”). == Słôwny lëdze sparłãczëne z gardã == [[Òbrôzk:PomnikAntoniAbraham.jpg|mały|[[Antón Ôbram]], [[Kaszëbsczi Plac]]]] [[Òbrôzk:Gdynia Pomnik Ofiar Grudnia 1970 w Gdyni przy al. Piłsudskiego.jpg|mały|Krziże pò [[gòdnik]]ù 1970]] [[Òbrôzk:Para Kaszubów na ławce - 003.JPG|mały|Kaszëbskô pôra na łôwce w Gdinie]] * [[Antón Ôbram]] ([[1869]]-[[1923]]) * Baduszkowa Danuta * Borchardt Karol Olgierd * Brzeski Maciej * Cegielska Franciszka * Dąbek Stanisław * Demel Kazimierz * Gall Iwo * Jastak Hilary * Jurkiewicz Kazimierz * Krauze Augustyn * Kwiatkowski Eugeniusz * Maciejewicz Konstanty * Mężnicki Witold * [[Marión Mòkwa]] * [[Jan Mòrdawsczi]] * Orlicz-Dreszer Gustaw * [[Justyna Plutowska]] * Polkowski Bolesław * Prohaska Włodzimierz * Radtke Jan * Remiszewska Teresa * Romanowski Bolesław * Rummel Julian * Sieradzki Juliusz * Sokół Franciszek * Stankiewicz Mamert * Suchanek Antoni * Śmidowicz Jan * Teliga Leonid * Unrug Józef * Wenda Tadeusz * Zaruski Mariusz * Zegarski Teofil * Żeromski Stefan == Stôrodôwnotë == * [[Westrzódgardzé (Gdiniô)|Westrzódgardzé]] ** [[Parafialny kòscół p.w. NMP Królewi Pòlsczi w Gdini]], dar. Świãtojańskô ** Klôsztor Zgromadzeniegò SS. Miłoserdza św. Wincentegò a Paolo, dar. Stôrowiejskô 2 ** Bùdink Òbeńdowégò Sądu, pl. Kònstitucëji 5 ** Bùdink Pòlsczégò Bankù, dar. 3 Maja 25/10 Gromicznika 22-22 ** [[Antón Ôbram|Ôbram'ów]] Chëcz, dar. Stôrowiejskô 30 ** Szredr'ów Chëcz, dar. Stôrowiejskô 10 a z kòl 1914 r. ** Chëcz wójta Radtkegò, dar. 10 Gromicznika 2 ** Dworzec Morski, dar. Polska 1 * [[Kamiannô Góra]] ** Hotel "Polska Riwiera", dar. Zawiszy Czarnego 1 ** Willa "Szczęść Boże", dar. I Armii Wojska Polskiego 6 * [[Chiloniô]] ** Willa z 1931 r., dar. Chylońska 112 a * [[Òrłowò]] ** Dôwny zajazd Adlerówka, dar. Orłowska 7 ** Dôwny Dom Kuracyjny, dar. Orłowska 2 ** Willa "Weneda", dar. Przebendowskich 1 ** Pensjonat "Gryf", dar. Przemysława 6 ** Zespół dworsko-parkowy Mały Kack ** Ddôwnô osada rzemieślnicza Mały Kack ** Zespół pałacowo-parkowy Kolibki * [[Òksëwié]] ** Zespół dôwny wsë z kòscołã sw. Michała Archanioła * [[Grabówk]] ** Zespół budynków dawnej Szkoły Morskiej, obecnie Akademii Morskiej * [[Wiżawa Sw. Maksymiliana]] ** Willa, dar. Tetmajera 1 * [[Wiôldżi Kack]] ** Zespół dôwny wsë [[Wiôldżi Kack]] z kòscołã sw. Wawrzińca == Partnersczé gardë == Gdiniô je partnersczim gardã[http://www.gdynia.pl/bip/wspolpraca/5946_6634.html] {| class="wikitable sortable" ! Gard ! class="unsortable"| Państwò ! Datum |- | style="text-align:left"| [[Aalborg|Ôlbórg]] | style="text-align:left"| [[Dëńskô]] | style="text-align:center"| 4.8.1987 r. |- | style="text-align:left"| [[Baranowicze]] | style="text-align:left"| [[Biôłorëskô]] | style="text-align:center"| 6.2.1993 r. |- | style="text-align:left"| [[Brooklyn]] | style="text-align:left"| [[Zjednóné Kraje Americzi]] | style="text-align:center"| 14.2.1991 r. |- | style="text-align:left"| [[Haikoù]] | style="text-align:left"| [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] | style="text-align:center"| 24.4.2006 r. |- | style="text-align:left"| [[Króléwc]] | style="text-align:left"| [[Ruskô]] | style="text-align:center"| 27.10.1994 r. |- | style="text-align:left"| [[Karlskróna]] | style="text-align:left"| [[Szwedzkô]] | style="text-align:center"| 29.3.1990 r. |- | style="text-align:left"| [[Kilóna]] | style="text-align:left"| [[Miemieckô]] | style="text-align:center"| 25.6.1985 r. |- | style="text-align:left"| [[Kłajpéda]] | style="text-align:left"| [[Lëtewskô]] | style="text-align:center"| 12.1.1993 r. |- | style="text-align:left"| [[Kòtka]] | style="text-align:left"| [[Fińskô]] | style="text-align:center"| 9.3.1988 r. |- | style="text-align:left"| [[Kristiansand]] | style="text-align:left"| [[Norweskô]] | style="text-align:center"| 21.9.1991 r. |- | style="text-align:left"| [[Kùnda]] | style="text-align:left"| [[Estóńskô]] | style="text-align:center"| 24.2.2001 r. |- | style="text-align:left"| [[Lëpawô]] | style="text-align:left"| [[Łotewskô]] | style="text-align:center"| 12.10.1999 r. |- | style="text-align:left"| [[Plymouth]] | style="text-align:left"| [[Wiôlgô Britanijô]] | style="text-align:center"| 11.9.1976 r. |- | style="text-align:left"| [[Seattle]] | style="text-align:left"| [[Zjednóné Kraje Americzi]] | style="text-align:center"| 23.4.1994 r. |} == Òbaczë téż == * [[Gduńsk]] * [[Sopòt]] * [[Òstrzódk Kaszëbskò-Pòmòrsczi Kùlturë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://muzeumgdynia.pl/2023/02/augustyn-krauze-pierwszy-burmistrz-miasta-gdynia/ Agùstin Krauze] * [https://www.gdynia.pl/spoleczenstwo,7580/dzik-w-wielkim-miescie,527232] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/533 Gdynia w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://www.nid.pl/upload/iblock/f1a/f1ad9a4dbde1800f6516155d2070b7f3.pdf Stôrodôwnotë] * [https://web.archive.org/web/20070529201526/http://dmoz.org/World/Polska/Regionalne/Pomorskie/Gdynia/ Kategòrëjô Gdiniô w Katalogù ODP] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Gdiniô]] 6cvqvv482msrwx8m1kk0amn0dog5qlq 0 1435 199768 195318 2026-05-18T18:18:40Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199768 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''Gromicznik''' – drëdżi miesąc roku w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Mô 28 abò 29 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: wtóran, luti. <TABLE WIDTH="175"> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 gromicznika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 gromicznika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 gromicznika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 gromicznika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 gromicznika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 gromicznika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 gromicznika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 gromicznika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 gromicznika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 gromicznika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 gromicznika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 gromicznika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 gromicznika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 gromicznika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 gromicznika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 gromicznika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 gromicznika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 gromicznika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 gromicznika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 gromicznika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 gromicznika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 gromicznika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 gromicznika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 gromicznika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 gromicznika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 gromicznika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 gromicznika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 gromicznika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 gromicznika|(29)]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> </TABLE> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gromicznik| ]] 6wr6fksvynrt4up8qj8u3wxoy9f29ti 0 1437 199776 195329 2026-05-18T18:19:27Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; {{Kòntrola}} 199776 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''Gòdnik''' – dwanôsti miesąc roku w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: gòdan, grëdzéń. <TABLE WIDTH="175"> <TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 gòdnika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 gòdnika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 gòdnika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 gòdnika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 gòdnika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 gòdnika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 gòdnika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 gòdnika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 gòdnika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 gòdnika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 gòdnika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 gòdnika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 gòdnika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 gòdnika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 gòdnika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 gòdnika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 gòdnika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 gòdnika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 gòdnika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 gòdnika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 gòdnika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 gòdnika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 gòdnika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 gòdnika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 gòdnika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 gòdnika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 gòdnika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 gòdnika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR VALIGN="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 gòdnika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 gòdnika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 gòdnika|31]]</TD> </TR> </TABLE> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gòdnik| ]] kplnwjo9hn12cj6x9c07z89e7h1c4wy 0 1467 199783 197340 2026-05-18T18:22:36Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199783 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|mały|Kaszëbskô fana]] [[Òbrôzk:Coat of arms of Kaszubians.png|mały|Kaszëbsczi Grif]] [[Òbrôzk:POL województwo pomorskie COA.svg|mały|Kaszëbsczi herb]] '''Kaszëbi''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Kaszubi'', [[miemiecczi jãzëk|mie.]] ''Kaschuben'') są zôpadnosłowiańską etniczną grëpã, aùtochtonicznym lëdztwã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. W dzysdniowim czasu Kaszëbi są jedurnyma bezpòstrzédnyma òtrokama [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]]. Przédną òrganizacëją, zrzeszającą Kaszëbów w [[Pòlskô|Pòlsce]] je [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]. Dzysdniowi Kaszëbi mieszkają przede wszëtczim w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]], w krézach [[pùcczi kréz|pùcczim]], [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim]], [[kartësczi kréz|kartësczim]], [[lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim]], [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim]], [[kòscérsczi kréz|kòscérsczim]], nordowim dzélu [[Chònicczi kréz|chònicczégò krézu]] zôs pòrénkòwim dzélu [[stôłpsczi kréz|stôłpsczégò krézu]]. W krézach lãbòrsczim, bëtowsczim ë stôłpsczim na wnożëna mô pòwtórzny charakter - pò II swiatowi wòjnie Kaszëbi zamieszkale na môlach swòji pierwoszny wnożëny, po wëwiezeniu z ni miemiecczégò lëdztwa przez wëszëznë [[Pòlskô Lëdowô Repùblika|Pòlsczi Lëdowi Repùbliczi]]. Dzél Kaszëbów mieszkô téż na emigracëji, òsoblëwò w [[Kanada|Kanadze]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Miemieckô|Miemiecce]], [[Brazylskô|Brazylëji]]. Kaszëbi są w prosti rédze òtrokama [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]] - wczasnych [[Słowiónie|słowiańsczich]] plemion z òbéndë [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]], chtërnech miono wzã sã òd miona zemi (słowiańsczé ''Pomore'' - ''pò mòrze''). Ùznaje sã, że przódkòwie Kaszëbów zjawile sã w ti òbéńdze midze [[Òdra|Òdrã]] a [[Wisła|Wisłą]] wicy jak 1500 lat nazôt. Nôstarsze zapisënczki miona są z XIII s. w sztãplu ksyża Pòmòrsczi [[Barnim I|Barnima I]], czéde panowale òni w òkòlim [[Sztetëno|Sztetëna]]. [[Òbrôzk:Kaszebsko familejo leba 200.jpg|left|mały|Kaszëbskô familëjô na Zéńdzeniém Kaszëbów w [[Leba|Lebie]] w 2005 r.]] [[Òbrôzk:Dzewus w kaszebsczich ruchnach.jpg|left|mały|Dzewùs w kaszëbsczich ruchnach]] W òglowim spisënkù lëdzy, chtëren sã òdbëł w Pòlsce w [[2002]] rokù, blós 5100 òsób zdeklarowało swòją apartną kaszëbską nôrodnosc, ale 51&nbsp;000 pòdało [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] jakò swòj rodny jãzëk. Wielu Kaszëbów chcało pòdac pòlską nôrodnosc ë przënôleżnotã do kaszëbsczégò etnicznegò karna, trzëmając sã za równo Pòlôchów ë Kaszëbów. Nié bëło równak taczi mòżnotë bë deklarowac jiną nôrodnosc ë przënôleżnotã do etnicznegò karna abò wicy nigle jedną nôrodnosc. Bëłë głosë, że spisënk bëł sfalszowany a wiele lëdzy nie mògło pòdac kaszëbsczi nôrodnoscë. Równak, blós pôrã taczich przëpôdków òsta ùdokôzanëch. W [[2011]] rokù 16&nbsp;000 òsób pòdało blós kaszëbską nôrodnosc ë 228&nbsp;000 za równo kaszëbską ë pòlską. Kaszëbi są gwësnym lëdztwã przëgrańcza, chtëren w cządze stalat żëł w môlu zmieniającym krajową przënależnotã. Wielu z nich pòddôło sã germanizacëji czë pòlonizacëji, prawò to miało mùszowi abò nôtërny charakter. Wielu znónych prusczich czë miemiecczich wòjskòwich miało kaszëbsczi pòchòdzënk, ale nié czële sã do parłãczë z domôcą kùlturą abò pòddôwale sã òni całownemu zarwaniu w zôstnym pòkòleniu. Dlôte drãgò akùrôtno definiowac, chtërną z historëcznych sztatur mòże ùznac za Kaszëba, a chtërną za Miemca abò Pòlôcha kaszëbsczégò pòchòdzënkù. [[Òbrôzk:Leba 2005 przemorsz.jpg|mały|Przemôrsz Kaszëbów na Zéńdzeniém w [[Leba|Lebie]], 2005]] Dzél Kaszëbów ùtrzëmôł apartną kùlturã ë jãzëk. Dzysdniowò w socjologiji ë historëji panuje dba, że Kaszëbi są etnicznym karnã pòlsczégò nôrodu. Wikszosc Kaszëbów mô dëbeltną identifikacëjã - nôrodną pòlską ë etniczną kaszëbską. Wielu nôrodnëch dzejôrzy w Pòmòrsczi w czasie zarabczeniô zôs nôleżników samòstójnoscowiégò pòdzemiô miało kaszëbsczi pòchòdzënk. Kaszëbskô nôrodnô rësznota, choc nié nôleżi do przédnégò żochù w kaszëbsko-pòmòrsczé rësznoce, mô równak wielelatną zwëcz. [[Florian Cenôwa]] bëł dbë, że Kaszëbi są apartnym słowiańsczim nôrodã. W midzewòjnowym cządze jegò ùdbã prowadzële dali dzejôrze z karna tzw. "Zrzeszeńców", chtërni w PRL bëlë represjonowani òb [[UB]] a pózdni przez [[SB]] ë zepchniãcy na zberk òglowi dzejnotë. Pò [[1989]] rokù ną samą dbã w kaszëbsczi rësznoce reprezentowało pismiono ''[[Tatczëzna (pismiono)|Tatczëzna]]'', a pò nim ''[[Kaszëbskô Òdroda]]''. W ùszłoce dzelelë sã òni na wiele etnicznëch pòdkarnów, zjinaczonëch jãzëkòwò ë kùlturowò, midzë jinszima: [[Mòrzanie]], [[Rëbôcë]], [[Bëlôcë]], [[Lesôcë]], [[Józcë]] (jinaczi [[Mùcnicë]]), [[Gôchë]], [[Krëbanie]], [[Zabòrôcë]]. Za wëjimkã Bëlôków ë Gôchów rolô nëch bënowëch pòdzélënków je wiele miészô jak cziledzesąt lat nazôd. Stolëcą Kaszëbów nazëwô sã [[Gduńsk]], le wiôldżim gardã z nôwikszim jich procentã je [[Gdiniô]]. [[Òbrôzk:Porenkowo Pomorsko 1.png|mały|Òbjim kaszëbiznë kòl kùńca XX wiekù]] == Historëjô == [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich plyta Barnima XI.jpg|mały|left|Tôblëca z herbem pòmòrsczégò ksyżëca Barnima XI (1501–1573)]] Pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło 19 strëmiannika [[1238]] ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża [[Papiéż Grégòr IX|Gregòra IX]], gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb [[Bògùsłôw I|Bògùsłôw]] ''dux Cassubie''. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło ''dux Slavorum et Cassubia''. [[Barnim III]] ([[1320]]-[[1368]]) nadôł so miono ''dux Cassuborum'' ("ksyżã Kaszëbów"). Na spòdlim mirni ùgòdë z Westfaliji w 1648 r., pò trzëdzestolatny wòjnie, dzél Zôpôdni Pòmòrsczi òstôł Szwecczi a szwecczi król ód 1648 do lat 20. XVIII s. titelowôł sã jakno "Ksyż Kaszëbów". Jak pisôł [[Aleksander Hilferding]] prësczi parlament (''Landtag'') w [[Króléwc]]u (''Königsberg'') w [[1843]] ùdbôł, bë zmienic jãzëk w kòscółach na miemiecczi, bo pò kaszëbsku nie je pisóné. Nen rozsądzënk nie béł równak długò w mòcë. Òd [[1846]] nôùka w kòscele mògła bëc w rodny mòwie (''Muttersprache''). W latach 50. XIX s. czileset Kaszëbów wëwanożiło do [[Kanada|Kanadë]] dze założëlë jistniejącą do dzys kòloniã [[Wilno (Ontario)|Wilno]] w grôfiznié (an. ''county'') Renfrew w Ontario. W lata 70. XIX s. Kaszëbi ë Miemce założëlë rëbacką wies na Òstrowie Jones w Milwaukee. Nie mieli równak prawa miectwa do ti zemi, tej przédnicë Milwaukee eksmitowalë jich jakno bezprawnëch mieszkańców ë w latach 40. XX stalata zjinaczelë ną zemiã w jindurtriową òbéndã. Pierszim pismionã w całosce pò [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] bëł katézmùs Lutera z 1643 rokù (dalszi edicëje w 1752 ë 1828). Ùczałô ùsadzelë kaszëbiznã Mrongovius w [[1823]] ë [[1828]], rusczi ùczałi [[Aleksander Hilferding|A. Hilferding]], a pózdni téż [[Léón Biskùpsczi|Biskupski]] (1883, 1891), [[Gotthelf Bronisch|G. Bronisch]] ([[1896]], [[1898]]), Mikkola ([[1897]]) ë Nitsch ([[1903]]). Wôżny ùsôdzk to słôwórz [[Stefan Ramùłt|Stefana Ramùłta]] ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'' z 1893 a téż [[Friedrich Lorentz]] ''Slovinzische Grammatik'', 1903, ''Slovinzische Texte'', [[1905]], ë ''Slovinzisches Wörterbuch'', [[1908]]. Pierszim rësznikã kaszëbsko-pòmòrsczé nôrodowi rësznotë béł [[Florian Cenôwa]]. Òn zabédowôł kaszëbsczi alfabét, òpisôł kaszëbską gramatikã ([[1879]]), opùblikòwôł etnograficzną ë historëczną lëteraturã ò żëcim Kaszëbow (''Skórb kaszébsko-slovjnskjé mòvé'', [[1866]]-[[1868]]) a téż jinsze knéżczi. Jinym kaszëbsczim ùsôdzcą béł [[Hieronim Derdowsczi]]. Pózdni bëli ''Młodokaszëbi'' prowadzoni przez [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] ë ùsôdzcë piszącë w pismionie ''Zrzësz Kaszëbskô'' (grëpa ''Zrzëszincë''), chtërni wnioslë wiôldżi wkłôd w rozwicé kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka. Do 1989 rokù mało Kaszëbów bëło w prowôdnëch stanach. W [[2005]] r. [[kaszëbsczi jãzëk]] pierszi rôz szło wëbrac na maturowim ekzaminie. Nie zdrzącë na môłe tim zainteresowanié (kaszëbszczi wëbrało blós 23 ùczniów), to je wôżny dzél òchróni kaszëbsczi kùlturë. [[Òbrôzk:Jezyk kaszubski w gminach NSP2011.png|mały|[[Kaszëbsczi jãzëk]] w gminach]] == Kaszëbskô kùchnia == Kaszëbsczé smaczczi to mòga bëc: [[brzadowô zupa]], [[czarwina]], [[plińce]], [[prażnica]] i jin. Niejedné restauracje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników np.: [[wãgòrz]]ową zupã. == Lëteratura == * [[Gerard Labùda]]: O Kaszubach, [[Gdiniô]] [[1991]], str. 18. * [[Gerard Labùda]]: Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. * [[Aleksander Majkòwsczi]]: Przewodnik po Szwajcarji Kaszubskiej. Polskie Tow. Krajoznawcze, [[Warszawa]] [[1924]]. * Cezari Obracht-Prondzyńsczi: Kaszëbi dzys : kùltura, jãzëk, tożsamòsc [skaszëbił Eugeniusz Gòłąbk]. [[Gduńsk]]: Institut Kaszëbsczi, 2007. * Kamińska K., Kwiatkowska A.: "Jesteśmy tacy sami. Sztuka w edukacji międzykulturowej" (Kaszubi), 2009,s. 57 [http://books.google.pl/books?id=EEypDZU6Uu0C&pg=PA57&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ei=rso6U62WKdTwhQemuoHICA&ved=0CEsQ6AEwBjge#v=onepage&q=kaszubi&f=false] * Kazimierz Kleina; Cezary Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * S. Orgelbranda Encyklopedyja Powszechna (1863), 14 tom, Warszawa, ss. 353-362 "Kaszuby". * [[Stefan Ramułt]]: Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, Gdańsk 2003 * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 144–145. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbë]] * [[Lësta słôwnëch Pòmòrzanów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mac.gov.pl/wp-content/uploads/2011/12/Wykaz-gmin.pdf Gminë 2011r. * http://www.thedailyobserver.ca/2015/05/20/kashubian-exchange-program-in-the-works — [[Kanada]] * {{YouTube|tOgdT5Elwh8|Kaszubi (1990 r.) — Video Studio Gdańsk}} * {{YouTube|QShOKIvG_B8|Jo jem kaszub {{!}} Jerzy Warczak}} * {{YouTube|Tyd345GCbnE|Kaszubi – tożsamość obroniona. Rozmowa z prof. Cezarym Obrachtem-Prondzyńskim}} * https://kaszebsko.com/historia ** https://kaszebsko.com/wp-content/uploads/2022/12/Internetowy-Podrecznik-Historii-Kaszubow.pdf {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi| ]] [[Kategòrëjô:Słowiónie]] ls5n4wr31f2qgpc89m7lipcqwubnw8t 0 2378 199764 197437 2026-05-18T18:15:40Z Iketsi 3254 |!]]→| ]]; {{Kòntrola}} 199764 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: left; font-size: 95%">{{Infobox-Wòjewództwò|miono=Pòmòrsczé wòjewództwò|gwôsné miono=Województwo pomorskie|fana=POL województwo pomorskie flag.svg|miono-genitiw=Pòmòrsczégò wòjewództwò|herb=POL województwo pomorskie COA.svg|Òbrôzk=Danzig Krantor Gdansk Żuraw.jpg|na karce=Pomorskie (EE,E NN,N).png|stolëca=Gduńsk|Marszôłk=[[Mieczysław Struk]] (PO)|Wòjewoda=[[Beata Rutkiewicz]] (PO)|wiéchrzëzna=18 310,34|lëdztwò=2 346 065|rok=2021|Merk=PM|kòd=PL-PM|Registracëjné tôfle=G|Ùrbanizacjô=64%|www=https://www.pomorskie.eu}}</div> '''Pòmòrsczé wòjewództwò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Województwo pomorskie'') – jednô z 16 jednostków sprôwnégò pòdzélëniô [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. Pòłożoné je w nordowim dzélu państwa, nad [[Bôłt|Bôłtã.]] Stolëcznym gardã je [[Gduńsk]]. Òbjimô òbrëmienié ò wiéchrzëznë 18 310,34 km². Je nôdali wësëniãtim na nordze wòjewództwem państwa. 30 czerwińca 2024 rokù wòjewództwò miôło pònad 2,36 mln mieszkańców. == Historëjô == [[Òbrôzk:PMna49.png|lewo|mały|Wòjewództwa z lat 1975–1998 z grańcą przëtómnégò pòmòrsczégò wòjewództwa]] Wòjewództwò pòmòrsczé òstało ùsôdzoné w 1999 z wòjewództw pòprzedniégò sprôwnégò pòdzeleniô: * gduńsczégò (''w całkòscë'') * stôlpsczégò (''òkróm gmin [[Słôwieńsczi kréz|słôwieńsczégò]] [[Słôwieńsczi kréz|krézu]]<nowiki/>'') * jelbliąsczégò (''leno gminë krézów [[Nowòdwòrsczi kréz|nowòdwòrsczégò]], [[Malbòrsczi kréz|malbòrsczégò]], [[Kwidzëńsczi kréz|kwidzëńsczégò]] i przëtómnégò [[Sztumsczi kréz|sztëmsczégò]]'') * bëdgòsczégò (''leno 3 z 4 gmin chònicczégò krézu''). Z przëczënë òprzéczków Bëdgòszczë nié ùsôdzono wiôldżégò pòmòrsczégò regionù òbjimôjącégò téż [[Bëdgòszcz]]ą, [[Torń|Torniã]], Włocławczim i [[Grëdządz|Grëdządzã]] (dzysdnia bãdącëch dzélą [[Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczégò wòjewództwa]]). == Geògrafiô == Wedle pòdôwczi z 1 stëcznika 2014 r. wiéchrzëznë wòjewództwa wënosëłô 18 310,34 km². Wedle pòdôwczi z 31 gòdnika 2012 r. w pòmòrsczim wòjewództwie lasë òbjimowôłë wiéchrzëznã 664,4 tës. ha, co mòże bëc 36,3% jégò wiéchrzëznë. 9,8 tës. ha lasów najdiwô sã w òdrãbie nôrodnëch parków. == Gardë == [[Òbrôzk:Pomeranian Voivodeship administrative map.svg|centruj|500px|mały|Sprôwnô kôrta pòmòrsczégò wòjewództwa]] <table><tr><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Bytow COA.svg|24px]] [[Bëtowò]] * [[Òbrôzk:POL Brusy COA.svg|24px]] [[Brusë]] * [[Òbrôzk:POL Chojnice COA.svg|24px]] [[Chònice]] * [[Òbrôzk:POL Czersk COA.svg|24px]] [[Czérskò]] * [[Òbrôzk:POL Dzierzgoń COA.svg|24px]] [[Dzërzgóń]] * [[Òbrôzk:POL Człuchów COA.svg|24px]] [[Człuchòwò]] * [[Òbrôzk:POL Czarne COA.svg|24px]] [[Czôrné]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Czarna Woda COA.svg|24px]] [[Czôrnô Wòda]] * [[Òbrôzk:POL Tczew COA 1.svg|24px]] [[Dërszewò]] * [[Òbrôzk:POL Debrzno COA old.svg|24px]] [[Frédląd]] * [[Òbrôzk:POL Gdynia COA.svg|24px]] [[Gdiniô]] * [[Òbrôzk:POL Gdańsk COA.svg|40px]] [[Gduńsk]] * [[Òbrôzk:POL Gniew COA.svg|24px]] [[Gméw]] * [[Òbrôzk:POL Hel COA.svg|24px]] [[Hél]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Kępice COA (2004-2017).svg|24px]] [[Hômer]] * [[Òbrôzk:POL Jastarnia COA.svg|24px]] [[Jastarnëjô]] * [[Òbrôzk:POL Kartuzy COA.svg|24px]] [[Kartuzë]] * [[Òbrôzk:POL Kościerzyna COA.svg|24px]] [[Kòscérzëna]] * [[Òbrôzk:POL Kwidzyn COA.svg|24px]] [[Kwidzëno]] * [[Òbrôzk:POL Lębork COA.svg|24px]] [[Lãbórg]] * [[Òbrôzk:POL Krynica Morska COA.svg|24px]] [[Łeb]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Łeba COA 1.svg|24px]] [[Łeba]] * [[Òbrôzk:POL Malbork COA.svg|24px]] [[Malbórg]] * [[Òbrôzk:POL Miastko COA 1.svg|24px]] [[Miastkò]] * [[Òbrôzk:POL Nowy Dwór Gdański COA.svg|24px]] [[Nowi Dwór]] * [[Òbrôzk:POL Nowy Staw COA.svg|24px]] [[Nytëch]] * [[Òbrôzk:POL Pelplin COA.svg|24px]] [[Pôłplëno]] * [[Òbrôzk:POL Prabuty COA.svg|24px]] [[Prabùtë]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Pruszcz Gdański COA.svg|24px]] [[Pruszcz]] * [[Òbrôzk:POL Puck COA.svg|32px]] [[Pùck]] * [[Òbrôzk:POL Reda COA.svg|24px]] [[Réda]] * [[Òbrôzk:POL Rumia COA.svg|24px]] [[Rëmiô]] * [[Òbrôzk:POL Skarszewy COA.svg|24px]] [[Skarszewë]] * [[Òbrôzk:POL Skórcz COA.svg|24px]] [[Skórcz]] * [[Òbrôzk:POL Sopot COA.svg|24px]] [[Sopòt]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Starogard Gdański COA.svg|24px]] [[Starogarda]] * [[Òbrôzk:POL Słupsk COA 1.svg|24px]] [[Stôłpskò]] * [[Òbrôzk:POL Sztum COA.svg|24px]] [[Sztëm]] * [[Òbrôzk:POL Ustka COA 1.svg|24px]] [[Ùskô]] * [[Òbrôzk:POL Wejherowo COA.svg|24px]] [[Wejrowò]] * [[Òbrôzk:POL Władysławowo COA.svg|32px]] [[Wiôlgô Wies]] * [[Òbrôzk:POL Żukowo COA.svg|24px]] [[Żukòwò]] </td></tr></table> == Spòdleczné pòdôwczi == * Wiéchrzëzna: 18 293 km² * Lëdztwò: 2 192 000 == Galeriô == <gallery mode="packed"> Gdansk Glowne Miasto.jpg|[[Gduńsk]] 20240307 114404 Gdynia 03.jpg|[[Gdiniô]] NoDSC 0143.JPG|[[Stôłpsk]] Tczew 026.jpg|[[Dërszewò]] Wejherowo - fontanna na Placu Jakuba Wejhera 2021-07-23.jpg|[[Wejrowò]] 6. Panorama STG.jpg|[[Starogarda]] POL.Rumia2.jpg|[[Rëmiô]] Ratusz w Chojnicach.jpg|[[Chònice]] Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|[[Malbórg]] Zamek w Kwidzynie.jpg|[[Kwidzëno]] Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 18.jpg|[[Sopòt]] Lębork ratusz DSC 2216 (Nemo5576).jpg|[[Lãbórg]] </gallery> == Zdrzë téż == * [[Kaszëbi]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070504163044/http://www.woj-pomorskie.pl/ Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa] * [http://www.gdansk.uw.gov.pl/mniejszosci-narodowe-i-etniczne (pl)] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò| ]] 02m7n3wtr7zdtgzp3auccu3pq8vyycu 0 2384 199909 184751 2026-05-19T11:50:21Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199909 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Norda_ful.jpg|mały|Satelitarny òdjimk Nordë ùzwëskóny przez [[NASA]]]] ''Nen artikel je ò regionie nordowi Kaszëbsczi. Dlô jińszëch znaczënków zdrzë: [[Norda (starna ùjednoznacznieniô)|starnã ùjednoznacznieniô]].'' '''Norda''' je regionã [[Kaszëbskô|Kaszëbsczi]] òbjimającym krézë: lãbòrsczi, pùcczi ë wejrowsczi. Je to tradicëjnô òbéńda nordowòkaszëbsczich dialektów. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 5be9ptusou6dobsx5kuusoeuk74nq4w 0 2434 199800 194408 2026-05-18T18:28:04Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199800 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Česká republika | miono = Czeskô Repùblika | miono-genitiw = Czesczi | fana = Flag of the Czech Republic.svg | herb = Coat of arms of the Czech Republic.svg | na karce = LocationCzechRepublic.png | mòtto = Pravda vítězí (Prôwda dobãdze)| jãzëk = czesczi | stolëca = Praga | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 78 866 | procent-wòdë = 2 | lëdztwò = 10 900 555 | rok = 2023 | dëtk = Czeskô króna | kòd dëtka = CZK | czasowô cona = +1 | swiãto = [[1 stëcznika]] [[1993]] | himn = Kde domov můj | kòd = CZ | Internet = .cz | telefón = 420 |Prezydeńt=Petr Pavel|Premiéra=Andrej Babiš }} '''Czeskô''' ('''Czeskô Repùblika''') ([[Czesczi jãzëk|cz]]. ''Česko, Česká republika, ČR'') je państwã w [[Eùropa|Eùropie]], bez przistãpù do mòrza. Òd [[1918]] do [[1993]] béła w zrzeszë ze [[Słowackô|Słowacką]] w [[Czechosłowacji]]. Òd [[2004]] r. słëchô do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Dzysdniowò, wedle [[kònstitucëjô|kònstitucëji]] Czesczi Repùbliczi w ji skłôd wchôdają trzë krôje: * [[Bòhemijô]] (Czechë, cz. ''Čechy'') * [[Mòrawskô]] (cz. ''Morava'') * [[Czesczi Sląsk]] (cz. ''České Slezsko'') Nen historëczny pòdzélënk je téż òdzdrzadlony w państwòwim herbù czesczi Repùbliczi, jaczi zamëkô w se czesczégò lwa ôs mòrawsczégò ë szląsczégò òrzła. W [[1920]] òstałë przëłączoné téż môłé dzéle [[Dólnô Aùstrëjackô|Dólny Aùstrëjacczi]]. Stolecznym gardã Czesczi Repùbliczi je [[Praga]] (cz. Praha). Jinszima wôżnyma gardama są: [[Brno]], [[Ostrava]], [[Olomouc]], [[České Budějovice]], [[Plzeň]]. == Historëjô == Pòd kùńc IX stolatô Czeskô òsta zjednónô przez Przemyslidów. W 997 rokù prasczi biskùp [[Swiãti Wòjcech|Wòjcech]] zatrzimôł sã w gardze [[Gduńsk]]. Czesczi Królestwò miało wôżną rolã w òbéńdze òd czasu hùsycczich religijnëch wòjnów w XV stolatim a téż w trzëdzescëlatny wòjnie w XVII stolatim, chtërné zacht òsłabiłë państwò. W dalszim cządze dosta sã pòd cësk Habsbùrgów ë weszła w skłôd Aùstro-Madżarsczi. Pò ùpadniãcym aùstro-madżiarsczi mònarchji w [[1918]] rokù pòwstało państwò Czechów ë Słowôków - Czechosłowacjô. W [[1938]] rokù na spòdlim monachijsczégò ùkłôdu zajãté òstałe môle ''Sudetenlandu'' a Słowackô zwëskała wikszą samòrządzëznã, tedë miono państwa béło Czecho-Słowackô. W [[1939]] rokù Czeskô dostało sã pòd òkùpacëjã Trzecy Rzeszë, a Słowackô béło marionétkòwim państwã pòd ji kòntrolą. Pò II swiatowi wòjnie Czechosłowacjô dosta sã pòd cësk Sowiecczégò Związkù. W [[1968]] rokù wòjska Warszawsczégò Ùkłôdu dokònałe inwazji tegò państwa czim zakùńczëłë starë bë zliberalëzowac kòmùnisticzny system ("Socjalëzna z lëdzką twôrzą") ób czas prasczégò zymkù. W 1989 rokù Czechosłowacjô dosta nazôt wòlnotã ë zmieniła ùrządzené państwa òb czas "aksaméntni rewòlucëji". [[1 stëcznika]] [[1993]] rokù państwò to w mirny ôrt pòdzelone òsta na dwa samòstójne państwa Czeskô ë [[Słowackô]]. Czeskô Repùblika wstãpiła do [[NATO]] w [[1999]] rokù, a do Eùropejsczi Ùniji w [[2004]]. == Ùrządzenié państwa == Czeskô Repùblika je parlamentarną demokracëją. Ùstôwcowim ùrzãdã je dwajizbòwi parlament. Niższô jizba parlamentu - Zgromada Depùtowónëch (cz. ''Poslanecká sněmovna'') ma 200 parlamentorów wëbiérónëch na sztërëlatną kadencëjã. W jizbie wëższi - Senace (cz. ''Senát'') je 81 senatorów wëbierónëch na cząd 6 lat. Trzeci dzél senatorów je wëbiéróny co dwa lata. W przódkù państwa je prezydent kraju, chtëren je wëbiéróny przez parlament na piãc lat. Reprezentëje òn państwò na midzënôrodny arenie. Prezydent mô prawò òbsôdzac ë copac przédnika ministrów a téż nôleżników rządu, rozrzeszac Zgromadã Depùtowónëch, òbsôdzac sãdzów i nôleżników Czesczégò Nôrodnégò Bankù (cz. ''Česká národní banka''). Sprôwnym ùrzãdem je Rząd (cz. ''Vláda''). Nowi rząd mùszi przedstawic swoją programã przed Zgromadą Depùtowónëch i zwëskac dowiérny głos. == Ùrzãdny pòdzélënk == Czeskô Repùblika je pòdzélonô na 13 regionów (cz. ''kraj'') ë na wëdzélony gard Praga. Dzysdniowô ùrzãdny pòdzélënk jistnieje òd [[2000]] rokù. Sądë ë niechtërné ùrzãdë są równak zrechtowóné na pòspòdlim ùrzãdnégò pòdzélënkù z [[1960]] [[rok]]ù na 10 regionów, pòdzélonëch dali na krézë (cz. ''okres''). [[Òbrôzk:Czechy_Kraje.png|framed|center|Ùrzãdny pòdzélënk Czesczi Repùbliczi w czesczim jãzëkù]] == Geògrafijô == Czeskô Repùblika je państwã w [[Westrzédnô Eùropa|Westrzédny Eùropie]], bez przistãpù do mòrza. Òna greńczi na zôpadze z [[Miemieckô|Miemiecką]], na pôłnim z [[Aùstrëjackô|Aùstrëjacką]], òd pórénkù ze [[Słowackô|Słowacką]] ë na nordze z [[Pòlskô|Pòlską]]. === Wëdrzatk plónu === Wikszi dzél Czesczi Repùbliczi zajimùją wëszawno-górsczé môle Czesczégò Masywù. Je òn òbeszłi z trzech starn górami: Sudetama (''Śnieżka'' 1602 m n.r.m.), Rudawama (Klinovec 1244 m n.r.m.), Czesczim Lasã (1042 m n.p.m.), Bawarsczim Lasã ë Szumawą. Westrzédny dzél Czesczégò Masywù je zapadłoscą z dolëzną [[Laba|Labë]], a na pôłnim są wlëdżi Trzebòńskô ë Bùdzejowickô. Òd Karpatów Czesczi Masyw je òdaparniony na pòrénkù mòrawskò-sląskim pasmã òbniżeniów. == Lëdztwò == {| class="wikitable" style="font-size: 90%; float: right; margin: 0 0 1em 1em;" ! colspan="6" | Lëdztwò Czeskô <small> (CSU, Praga) </small> |- ! Rok !! Lëdztwò !! Zjinaka ! Rok !! Lëdztwò !! Zjinaka |- ! [[1857]] | 7 016 531 | - ! [[1930]] | 10 674 386 | 6,6% |- ! [[1869]] | 7 617 230 | 8,6% ! [[1950]] | 8 896 133 | -16,7% |- ! [[1880]] | 8 222 013 | 7,9% ! [[1961]] | 9 571 531 | 7,6% |- ! [[1890]] | 8 665 421 | 5,4% ! [[1970]] | 9 807 697 | 2,5% |- ! [[1900]] | 9 372 214 | 8,2% ! [[1980]] | 10 291 927 | 4,9% |- ! [[1910]] | 10 078 637 | 7,5% ! [[1991]] | 10 302 215 | 0,1% |- ! [[1921]] | 10 009 587 | -0,7% ! [[2001]] | 10 230 060 | -0,7% |} [[Òbrôzk:Czech Republic demo.png|mały|right|320px|Djagrama pòkôzujący dinamikã zjinak (w tësącach) lëdztwa Czesczi òd [[1993]] do [[2003]] rokù.]] Tam je òdnotowiwóné ùjimné zwëczajné przërôstanié lëdztwa: -0,08% (òd [[2003]]). Rozcëga sã strzédna długòta żëca, chtërna je 75 lat (òd 2003). === Gardë Czech === Gardë Czech, chtërne mają wiãcy jak 50&nbsp;000 lëdzy. [[Òbrôzk:Prague Charles Bridge View-02.jpg|mały|right|250px|Praga]] [[Òbrôzk:Brno View from Spilberk 131.JPG|mały|right|250px|Brno]] {| {{prettytable}} ! &nbsp;&nbsp; ! miasto ! liczba mieszkańców (2025) |- | align="center" | 1 ||align="center" | [[Praga]] || align="center" | 1 397 880 |- | align="center" | 2 ||align="center" | [[Brno]] || align="center" | 402 739 |- | align="center" | 3 ||align="center" | [[Òstrawa]] || align="center" | 283 187 |- | align="center" | 4 ||align="center" | [[Pilzno]] || align="center" | 187 928 |- | align="center" | 5 ||align="center" | [[Olomouc|Liberec]] || align="center" | 108 090 |- | align="center" | 6 ||align="center" | [[Liberec|Olomouc]] || align="center" | 103 063 |- | align="center" | 7 ||align="center" | [[Czesczé Bùdziejowice]] || align="center" | 97 231 |- | align="center" | 8 ||align="center"| [[Hradec Králové]] || align="center" | 94 311 |- | align="center" | 9 ||align="center" | [[Ústí nad Labem|Pardubice]] || align="center" | 92 319 |- | align="center" | 10 ||align="center"| [[Pardubice|Ústí nad Labem]] || align="center" | 90 866 |- | align="center" | 11 ||align="center" | [[Zlín]]|| align="center" | 74 684 |- | align="center" | 12 ||align="center" | [[Kladno]]|| align="center" | 69 664 |- | align="center" | 13 ||align="center" | [[Kladno|Havířov]] || align="center" | 68 674 |- | align="center" | 14 ||align="center" | [[Most (gard w Czechach)|Most]] || align="center" | 63 474 |- | align="center" | 15 ||align="center" | [[Opava]]|| align="center" | 55 109 |- | align="center" | 16 ||align="center" | [[Frýdek-Místek|Jihlava]] || align="center" | 54 624 |- | align="center" | 17 ||align="center" | [[Frýdek-Místek]]|| align="center" | 53 590 |- | align="center" | 18 ||align="center" | [[Teplice]]|| align="center" | 50 912 |- |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.czech.cz Òficjalnô starna Czechów] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20060305125842/http://www.parlament.cz/ Parlament Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [http://www.hrad.cz Prezydent Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [http://www.vlada.cz Rząd Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20031009022647/http://portal.gov.cz/wps/portal Pòrtal Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20150322210818/http://odroda.kaszubia.com/03-10/ps_kasz_czes.htm Czeszë ò Kaszëbach] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czeskô Repùblika| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 220aqj7h784iqeh6jgn3rk85n2w882p 199878 199800 2026-05-18T19:32:28Z Iketsi 3254 |330px 199878 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Česká republika | miono = Czeskô Repùblika | miono-genitiw = Czesczi | fana = Flag of the Czech Republic.svg | herb = Coat of arms of the Czech Republic.svg | na karce = LocationCzechRepublic.png | mòtto = Pravda vítězí (Prôwda dobãdze)| jãzëk = czesczi | stolëca = Praga | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 78 866 | procent-wòdë = 2 | lëdztwò = 10 900 555 | rok = 2023 | dëtk = Czeskô króna | kòd dëtka = CZK | czasowô cona = +1 | swiãto = [[1 stëcznika]] [[1993]] | himn = Kde domov můj | kòd = CZ | Internet = .cz | telefón = 420 |Prezydeńt=Petr Pavel|Premiéra=Andrej Babiš }} '''Czeskô''' ('''Czeskô Repùblika''') ([[Czesczi jãzëk|cz]]. ''Česko, Česká republika, ČR'') je państwã w [[Eùropa|Eùropie]], bez przistãpù do mòrza. Òd [[1918]] do [[1993]] béła w zrzeszë ze [[Słowackô|Słowacką]] w [[Czechosłowacji]]. Òd [[2004]] r. słëchô do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Dzysdniowò, wedle [[kònstitucëjô|kònstitucëji]] Czesczi Repùbliczi w ji skłôd wchôdają trzë krôje: * [[Bòhemijô]] (Czechë, cz. ''Čechy'') * [[Mòrawskô]] (cz. ''Morava'') * [[Czesczi Sląsk]] (cz. ''České Slezsko'') Nen historëczny pòdzélënk je téż òdzdrzadlony w państwòwim herbù czesczi Repùbliczi, jaczi zamëkô w se czesczégò lwa ôs mòrawsczégò ë szląsczégò òrzła. W [[1920]] òstałë przëłączoné téż môłé dzéle [[Dólnô Aùstrëjackô|Dólny Aùstrëjacczi]]. Stolecznym gardã Czesczi Repùbliczi je [[Praga]] (cz. Praha). Jinszima wôżnyma gardama są: [[Brno]], [[Ostrava]], [[Olomouc]], [[České Budějovice]], [[Plzeň]]. == Historëjô == Pòd kùńc IX stolatô Czeskô òsta zjednónô przez Przemyslidów. W 997 rokù prasczi biskùp [[Swiãti Wòjcech|Wòjcech]] zatrzimôł sã w gardze [[Gduńsk]]. Czesczi Królestwò miało wôżną rolã w òbéńdze òd czasu hùsycczich religijnëch wòjnów w XV stolatim a téż w trzëdzescëlatny wòjnie w XVII stolatim, chtërné zacht òsłabiłë państwò. W dalszim cządze dosta sã pòd cësk Habsbùrgów ë weszła w skłôd Aùstro-Madżarsczi. Pò ùpadniãcym aùstro-madżiarsczi mònarchji w [[1918]] rokù pòwstało państwò Czechów ë Słowôków - Czechosłowacjô. W [[1938]] rokù na spòdlim monachijsczégò ùkłôdu zajãté òstałe môle ''Sudetenlandu'' a Słowackô zwëskała wikszą samòrządzëznã, tedë miono państwa béło Czecho-Słowackô. W [[1939]] rokù Czeskô dostało sã pòd òkùpacëjã Trzecy Rzeszë, a Słowackô béło marionétkòwim państwã pòd ji kòntrolą. Pò II swiatowi wòjnie Czechosłowacjô dosta sã pòd cësk Sowiecczégò Związkù. W [[1968]] rokù wòjska Warszawsczégò Ùkłôdu dokònałe inwazji tegò państwa czim zakùńczëłë starë bë zliberalëzowac kòmùnisticzny system ("Socjalëzna z lëdzką twôrzą") ób czas prasczégò zymkù. W 1989 rokù Czechosłowacjô dosta nazôt wòlnotã ë zmieniła ùrządzené państwa òb czas "aksaméntni rewòlucëji". [[1 stëcznika]] [[1993]] rokù państwò to w mirny ôrt pòdzelone òsta na dwa samòstójne państwa Czeskô ë [[Słowackô]]. Czeskô Repùblika wstãpiła do [[NATO]] w [[1999]] rokù, a do Eùropejsczi Ùniji w [[2004]]. == Ùrządzenié państwa == Czeskô Repùblika je parlamentarną demokracëją. Ùstôwcowim ùrzãdã je dwajizbòwi parlament. Niższô jizba parlamentu - Zgromada Depùtowónëch (cz. ''Poslanecká sněmovna'') ma 200 parlamentorów wëbiérónëch na sztërëlatną kadencëjã. W jizbie wëższi - Senace (cz. ''Senát'') je 81 senatorów wëbierónëch na cząd 6 lat. Trzeci dzél senatorów je wëbiéróny co dwa lata. W przódkù państwa je prezydent kraju, chtëren je wëbiéróny przez parlament na piãc lat. Reprezentëje òn państwò na midzënôrodny arenie. Prezydent mô prawò òbsôdzac ë copac przédnika ministrów a téż nôleżników rządu, rozrzeszac Zgromadã Depùtowónëch, òbsôdzac sãdzów i nôleżników Czesczégò Nôrodnégò Bankù (cz. ''Česká národní banka''). Sprôwnym ùrzãdem je Rząd (cz. ''Vláda''). Nowi rząd mùszi przedstawic swoją programã przed Zgromadą Depùtowónëch i zwëskac dowiérny głos. == Ùrzãdny pòdzélënk == Czeskô Repùblika je pòdzélonô na 13 regionów (cz. ''kraj'') ë na wëdzélony gard Praga. Dzysdniowô ùrzãdny pòdzélënk jistnieje òd [[2000]] rokù. Sądë ë niechtërné ùrzãdë są równak zrechtowóné na pòspòdlim ùrzãdnégò pòdzélënkù z [[1960]] [[rok]]ù na 10 regionów, pòdzélonëch dali na krézë (cz. ''okres''). [[Òbrôzk:Czechy_Kraje.png|framed|center|Ùrzãdny pòdzélënk Czesczi Repùbliczi w czesczim jãzëkù]] == Geògrafijô == Czeskô Repùblika je państwã w [[Westrzédnô Eùropa|Westrzédny Eùropie]], bez przistãpù do mòrza. Òna greńczi na zôpadze z [[Miemieckô|Miemiecką]], na pôłnim z [[Aùstrëjackô|Aùstrëjacką]], òd pórénkù ze [[Słowackô|Słowacką]] ë na nordze z [[Pòlskô|Pòlską]]. === Wëdrzatk plónu === Wikszi dzél Czesczi Repùbliczi zajimùją wëszawno-górsczé môle Czesczégò Masywù. Je òn òbeszłi z trzech starn górami: Sudetama (''Śnieżka'' 1602 m n.r.m.), Rudawama (Klinovec 1244 m n.r.m.), Czesczim Lasã (1042 m n.p.m.), Bawarsczim Lasã ë Szumawą. Westrzédny dzél Czesczégò Masywù je zapadłoscą z dolëzną [[Laba|Labë]], a na pôłnim są wlëdżi Trzebòńskô ë Bùdzejowickô. Òd Karpatów Czesczi Masyw je òdaparniony na pòrénkù mòrawskò-sląskim pasmã òbniżeniów. == Lëdztwò == {| class="wikitable" style="font-size: 90%; float: right; margin: 0 0 1em 1em;" ! colspan="6" | Lëdztwò Czeskô <small> (CSU, Praga) </small> |- ! Rok !! Lëdztwò !! Zjinaka ! Rok !! Lëdztwò !! Zjinaka |- ! [[1857]] | 7 016 531 | - ! [[1930]] | 10 674 386 | 6,6% |- ! [[1869]] | 7 617 230 | 8,6% ! [[1950]] | 8 896 133 | -16,7% |- ! [[1880]] | 8 222 013 | 7,9% ! [[1961]] | 9 571 531 | 7,6% |- ! [[1890]] | 8 665 421 | 5,4% ! [[1970]] | 9 807 697 | 2,5% |- ! [[1900]] | 9 372 214 | 8,2% ! [[1980]] | 10 291 927 | 4,9% |- ! [[1910]] | 10 078 637 | 7,5% ! [[1991]] | 10 302 215 | 0,1% |- ! [[1921]] | 10 009 587 | -0,7% ! [[2001]] | 10 230 060 | -0,7% |} [[Òbrôzk:Czech Republic demo.png|mały|330px|Djagrama pòkôzujący dinamikã zjinak (w tësącach) lëdztwa Czesczi òd [[1993]] do [[2003]] rokù.]] Tam je òdnotowiwóné ùjimné zwëczajné przërôstanié lëdztwa: -0,08% (òd [[2003]]). Rozcëga sã strzédna długòta żëca, chtërna je 75 lat (òd 2003). === Gardë Czech === Gardë Czech, chtërne mają wiãcy jak 50&nbsp;000 lëdzy. [[Òbrôzk:Prague Charles Bridge View-02.jpg|mały|Praga]] [[Òbrôzk:Brno View from Spilberk 131.JPG|mały|Brno]] {| {{prettytable}} ! &nbsp;&nbsp; ! miasto ! liczba mieszkańców (2025) |- | align="center" | 1 ||align="center" | [[Praga]] || align="center" | 1 397 880 |- | align="center" | 2 ||align="center" | [[Brno]] || align="center" | 402 739 |- | align="center" | 3 ||align="center" | [[Òstrawa]] || align="center" | 283 187 |- | align="center" | 4 ||align="center" | [[Pilzno]] || align="center" | 187 928 |- | align="center" | 5 ||align="center" | [[Olomouc|Liberec]] || align="center" | 108 090 |- | align="center" | 6 ||align="center" | [[Liberec|Olomouc]] || align="center" | 103 063 |- | align="center" | 7 ||align="center" | [[Czesczé Bùdziejowice]] || align="center" | 97 231 |- | align="center" | 8 ||align="center"| [[Hradec Králové]] || align="center" | 94 311 |- | align="center" | 9 ||align="center" | [[Ústí nad Labem|Pardubice]] || align="center" | 92 319 |- | align="center" | 10 ||align="center"| [[Pardubice|Ústí nad Labem]] || align="center" | 90 866 |- | align="center" | 11 ||align="center" | [[Zlín]]|| align="center" | 74 684 |- | align="center" | 12 ||align="center" | [[Kladno]]|| align="center" | 69 664 |- | align="center" | 13 ||align="center" | [[Kladno|Havířov]] || align="center" | 68 674 |- | align="center" | 14 ||align="center" | [[Most (gard w Czechach)|Most]] || align="center" | 63 474 |- | align="center" | 15 ||align="center" | [[Opava]]|| align="center" | 55 109 |- | align="center" | 16 ||align="center" | [[Frýdek-Místek|Jihlava]] || align="center" | 54 624 |- | align="center" | 17 ||align="center" | [[Frýdek-Místek]]|| align="center" | 53 590 |- | align="center" | 18 ||align="center" | [[Teplice]]|| align="center" | 50 912 |- |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.czech.cz Òficjalnô starna Czechów] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20060305125842/http://www.parlament.cz/ Parlament Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [http://www.hrad.cz Prezydent Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [http://www.vlada.cz Rząd Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20031009022647/http://portal.gov.cz/wps/portal Pòrtal Czesczi Repùbliczi] (w czesczim jãzëkù) * [https://web.archive.org/web/20150322210818/http://odroda.kaszubia.com/03-10/ps_kasz_czes.htm Czeszë ò Kaszëbach] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Czeskô Repùblika| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] oei8kkw0xjb8ej61um5yq4fp634v5a5 0 2453 199506 191824 2026-05-18T14:43:33Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë; |*]]→| ]] 199506 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Grand-Duché de Luxembourg<br />Großherzogtum Luxemburg<br />Groussherzogtum Lëtzebuerg | miono = Luksembùrg | miono-genitiw = Luksembùrsczi | fana = Flag_of_Luxembourg.svg | herb = Coat_of_arms_of_Luxembourg.svg| na karce = EU-Luxembourg.svg | mòtto = Mir wëlle bleiwe wat mir sinn | jãzëk = [[Luksembùrsczi jãzëk|luksembùrsczi]]<br />[[Francësczi jãzëk|francësczi]]<br />[[Niemiecczi jãzëk|miemiecczi]] | stolëca = Luksembùrg (gard)| fòrma państwa = kònstitucyjnô mònarchiô | wiéchrzëzna = 2.586 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 594 130 | rok = 2017 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 | swiãto = [[23 czerwińca]] | himn = Ons Heemecht | kòd = LUX | Internet = .lu | telefón = 352 |Mònarcha=Wilhelm V|Premiéra=Luc Frieden}} '''Luksembùrg''' ([[Luksembursczi jãzëk|luks.]] ''Lëtzebuerg''; òficjalnô pòzwa '''Wiôldżé Ksãżstwò Luksembùrg''' (luks. ''Groussherzogtum Lëtzebuerg'', [[francësczi jãzëk|fr.]] ''Grand-Duché de Luxembourg'', [[Niemiecczi jãzëk|niem.]] ''Großherzogtum Luxemburg'') – państwò w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]]. Òd nordë grańczi z [[Belgijskô|Belgiã]], òd zôpadu i pôłniégò – z [[Francëjô|Francjã]], a òd pòrénkù – z [[Miemieckô |Miemcama]]. Ni mô przistãpù do mòrza. Pòzwa kraju pòchòdzy òd stôrowësokòniemiecczégò słowa «lucilinburch» – «môłi gard». Całownô wiéchrzëzna Luksembùrga to 2 586,4 km² i je to jedno òd nômiészich państw w Eùropie. Nôleżi do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]] (òd 1957). Do grëpë z [[Belgijskô]] i [[Néderlandzkô]] wchôdô w skłôd Beneluksu. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:LuxembourgOMCmap.png|mały|Kôrta Luksembùrga]] Leżi w zôpadny Eùropie, midzë [[Belgijskô|Belgiã]], [[Francëjô|Francjã]] i [[Miemieckô |Miemcama]].. Òd pòrénkù grańcã Luksembùrga wëznôczô rzéka Mozela (niem. ''Mosel'', fr. ''Moselle'', luks. ''Musel'') . === Wiéchrzëzna === *całownô: 2,586 km² *wiéchrzëzna lądu: 2,586 km² *wiéchrzëzna wòdów: o km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 179. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 327 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Belgijskô]] 130 km, [[Miemieckô]] 128 km, [[Francëjô]] 69 km === Brzegòwô liniô === ni mô brzegòwi linii (państwò strzódlądowé) === Klimat === Klimat ùmiarkòwóny, pòd wpłiwã [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] (łagódné zëmë, chłodno òb lato). Wielëna òpadënków òd 800 mm na pôłnim do 1200 mm na nordze. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Lux_topo_en.jpg|mały|Fizycznô kôrta Luksembùrga]] Górzësti nordowi dzél państwa (tak pòzwóny ''Oesling'') nôleżi do terenu plaskati wëżawë Ardenów z wësokòscama do 560 m n.r.m. (czëp Kneiff). Reszta Luksembùrga (tak pòzwóny region ''Gutland'', jaczi zajimô 68% teritorium) je pòfałdowóną niżawą z szeroczima dolëznama. Stolëca państwa, [[Luksembùrg (gard)|gard Luksembùrg]], leżi w pôłniowim dzélu kraju. === Wësokòsc terenu === *strzédnô wësokòsc: 325 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 133 m. n.r.m. (rzéka Mozela) *nôwëższi czëp: 560 m. n.r.m. (Kneiff) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë: 50,7% (w tim 24% òrnëch gruńtów) *lasë: 33,5% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 594,130 (na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 171. === Etniczné karna === Luksembùrczicë 52,3%, Portugalczicë 16,4%, Frańcuzë 7,5%, Italczicë 3,6% (wôrtoscë szacowóné na 2017)<ref>[https://web.archive.org/web/20170815105506/http://www.statistiques.public.lu/fr/publications/series/regards/2017/09-17-population-1er-janvier-2017/index.html ''Regards sur la population au 1er janvier 2017'']</ref> === Jãzëczi === luksembùrsczi 55.8%, portugalsczi 15.7%, francësczi 12.1%, niemiecczi 3.1%, italsczi 2.9% === Religijné karna === chrzescëjanie (w zacht wikszoscë [[Katolëcczi Kòscół|Kòscół Rzimskòkatolëcczi]]) 70.4%, mùzułmanie 2.3% === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 90,7% *wikszé miesczé westrzódczi: [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]] (stolëca) – 114,303 mieszkańców (w 2017)<ref>[http://www.citypopulation.de/Luxemburg-Cities.html ''LUXEMBOURG – Major Communes'']</ref> == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Wiôldżé Ksãżstwò Luksembùrg *pòliticzny ùstôw: kònstitucyjnô mònarchiô *stolëca: [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]] *czasowô cona: UTC+1 *państwowé swiãto: 23 czerwińca – Luksembùrsczé Nôrodné Swiãto (luks. ''Lëtzebuerger Nationalfeierdag'') *nôrodny himn: „Ons Heemecht” (''Nasza Tatczëzna'') [[Òbrôzk:Luxembourg National Anthem.ogg]] === Wëkònôwczô władza === * wiôldżi ksążã [[Guillaume V]] (òd 3 rujana 2025) * premier: [[Luc Frieden]] (òd 17 lëstopadnika 2023) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament – Jizba Depùtowónëch (luks. ''Châmber vun Députéirten'', fr. ''Chambre des députés''; 60 nôleżników na piãcolatną kadencjã) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20151117022402/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lu.html Luksembùrg w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} [[Kategòrëjô:Luksembùrg| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] mhhb91f5j2t4g14kqmi0goyb696wqwa 199512 199506 2026-05-18T14:46:09Z Iketsi 3254 {{stub}}→{{Ùzémk artikla}}; {{Kòntrola}} 199512 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Grand-Duché de Luxembourg<br />Großherzogtum Luxemburg<br />Groussherzogtum Lëtzebuerg | miono = Luksembùrg | miono-genitiw = Luksembùrsczi | fana = Flag_of_Luxembourg.svg | herb = Coat_of_arms_of_Luxembourg.svg| na karce = EU-Luxembourg.svg | mòtto = Mir wëlle bleiwe wat mir sinn | jãzëk = [[Luksembùrsczi jãzëk|luksembùrsczi]]<br />[[Francësczi jãzëk|francësczi]]<br />[[Niemiecczi jãzëk|miemiecczi]] | stolëca = Luksembùrg (gard)| fòrma państwa = kònstitucyjnô mònarchiô | wiéchrzëzna = 2.586 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 594 130 | rok = 2017 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 | swiãto = [[23 czerwińca]] | himn = Ons Heemecht | kòd = LUX | Internet = .lu | telefón = 352 |Mònarcha=Wilhelm V|Premiéra=Luc Frieden}} '''Luksembùrg''' ([[Luksembursczi jãzëk|luks.]] ''Lëtzebuerg''; òficjalnô pòzwa '''Wiôldżé Ksãżstwò Luksembùrg''' (luks. ''Groussherzogtum Lëtzebuerg'', [[francësczi jãzëk|fr.]] ''Grand-Duché de Luxembourg'', [[Niemiecczi jãzëk|niem.]] ''Großherzogtum Luxemburg'') – państwò w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]]. Òd nordë grańczi z [[Belgijskô|Belgiã]], òd zôpadu i pôłniégò – z [[Francëjô|Francjã]], a òd pòrénkù – z [[Miemieckô |Miemcama]]. Ni mô przistãpù do mòrza. Pòzwa kraju pòchòdzy òd stôrowësokòniemiecczégò słowa «lucilinburch» – «môłi gard». Całownô wiéchrzëzna Luksembùrga to 2 586,4 km² i je to jedno òd nômiészich państw w Eùropie. Nôleżi do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]] (òd 1957). Do grëpë z [[Belgijskô]] i [[Néderlandzkô]] wchôdô w skłôd Beneluksu. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:LuxembourgOMCmap.png|mały|Kôrta Luksembùrga]] Leżi w zôpadny Eùropie, midzë [[Belgijskô|Belgiã]], [[Francëjô|Francjã]] i [[Miemieckô |Miemcama]].. Òd pòrénkù grańcã Luksembùrga wëznôczô rzéka Mozela (niem. ''Mosel'', fr. ''Moselle'', luks. ''Musel'') . === Wiéchrzëzna === *całownô: 2,586 km² *wiéchrzëzna lądu: 2,586 km² *wiéchrzëzna wòdów: o km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 179. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 327 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Belgijskô]] 130 km, [[Miemieckô]] 128 km, [[Francëjô]] 69 km === Brzegòwô liniô === ni mô brzegòwi linii (państwò strzódlądowé) === Klimat === Klimat ùmiarkòwóny, pòd wpłiwã [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] (łagódné zëmë, chłodno òb lato). Wielëna òpadënków òd 800 mm na pôłnim do 1200 mm na nordze. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Lux_topo_en.jpg|mały|Fizycznô kôrta Luksembùrga]] Górzësti nordowi dzél państwa (tak pòzwóny ''Oesling'') nôleżi do terenu plaskati wëżawë Ardenów z wësokòscama do 560 m n.r.m. (czëp Kneiff). Reszta Luksembùrga (tak pòzwóny region ''Gutland'', jaczi zajimô 68% teritorium) je pòfałdowóną niżawą z szeroczima dolëznama. Stolëca państwa, [[Luksembùrg (gard)|gard Luksembùrg]], leżi w pôłniowim dzélu kraju. === Wësokòsc terenu === *strzédnô wësokòsc: 325 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 133 m. n.r.m. (rzéka Mozela) *nôwëższi czëp: 560 m. n.r.m. (Kneiff) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë: 50,7% (w tim 24% òrnëch gruńtów) *lasë: 33,5% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 594,130 (na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 171. === Etniczné karna === Luksembùrczicë 52,3%, Portugalczicë 16,4%, Frańcuzë 7,5%, Italczicë 3,6% (wôrtoscë szacowóné na 2017)<ref>[https://web.archive.org/web/20170815105506/http://www.statistiques.public.lu/fr/publications/series/regards/2017/09-17-population-1er-janvier-2017/index.html ''Regards sur la population au 1er janvier 2017'']</ref> === Jãzëczi === luksembùrsczi 55.8%, portugalsczi 15.7%, francësczi 12.1%, niemiecczi 3.1%, italsczi 2.9% === Religijné karna === chrzescëjanie (w zacht wikszoscë [[Katolëcczi Kòscół|Kòscół Rzimskòkatolëcczi]]) 70.4%, mùzułmanie 2.3% === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 90,7% *wikszé miesczé westrzódczi: [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]] (stolëca) – 114,303 mieszkańców (w 2017)<ref>[http://www.citypopulation.de/Luxemburg-Cities.html ''LUXEMBOURG – Major Communes'']</ref> == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Wiôldżé Ksãżstwò Luksembùrg *pòliticzny ùstôw: kònstitucyjnô mònarchiô *stolëca: [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]] *czasowô cona: UTC+1 *państwowé swiãto: 23 czerwińca – Luksembùrsczé Nôrodné Swiãto (luks. ''Lëtzebuerger Nationalfeierdag'') *nôrodny himn: „Ons Heemecht” (''Nasza Tatczëzna'') [[Òbrôzk:Luxembourg National Anthem.ogg]] === Wëkònôwczô władza === * wiôldżi ksążã [[Guillaume V]] (òd 3 rujana 2025) * premier: [[Luc Frieden]] (òd 17 lëstopadnika 2023) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament – Jizba Depùtowónëch (luks. ''Châmber vun Députéirten'', fr. ''Chambre des députés''; 60 nôleżników na piãcolatną kadencjã) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20151117022402/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lu.html Luksembùrg w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Luksembùrg| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] jjotn1muvyh8na5r99vlkw79g54li01 199518 199512 2026-05-18T14:53:47Z Iketsi 3254 -' ' 199518 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Grand-Duché de Luxembourg<br />Großherzogtum Luxemburg<br />Groussherzogtum Lëtzebuerg | miono = Luksembùrg | miono-genitiw = Luksembùrsczi | fana = Flag_of_Luxembourg.svg | herb = Coat_of_arms_of_Luxembourg.svg| na karce = EU-Luxembourg.svg | mòtto = Mir wëlle bleiwe wat mir sinn | jãzëk = [[Luksembùrsczi jãzëk|luksembùrsczi]]<br />[[Francësczi jãzëk|francësczi]]<br />[[Niemiecczi jãzëk|miemiecczi]] | stolëca = Luksembùrg (gard)| fòrma państwa = kònstitucyjnô mònarchiô | wiéchrzëzna = 2.586 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 594 130 | rok = 2017 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 | swiãto = [[23 czerwińca]] | himn = Ons Heemecht | kòd = LUX | Internet = .lu | telefón = 352 |Mònarcha=Wilhelm V|Premiéra=Luc Frieden}} '''Luksembùrg''' ([[Luksembursczi jãzëk|luks.]] ''Lëtzebuerg''; òficjalnô pòzwa '''Wiôldżé Ksãżstwò Luksembùrg''' (luks. ''Groussherzogtum Lëtzebuerg'', [[francësczi jãzëk|fr.]] ''Grand-Duché de Luxembourg'', [[Niemiecczi jãzëk|niem.]] ''Großherzogtum Luxemburg'') – państwò w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]]. Òd nordë grańczi z [[Belgijskô|Belgiã]], òd zôpadu i pôłniégò – z [[Francëjô|Francjã]], a òd pòrénkù – z [[Miemieckô |Miemcama]]. Ni mô przistãpù do mòrza. Pòzwa kraju pòchòdzy òd stôrowësokòniemiecczégò słowa «lucilinburch» – «môłi gard». Całownô wiéchrzëzna Luksembùrga to 2 586,4 km² i je to jedno òd nômiészich państw w Eùropie. Nôleżi do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]] (òd 1957). Do grëpë z [[Belgijskô]] i [[Néderlandzkô]] wchôdô w skłôd Beneluksu. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:LuxembourgOMCmap.png|mały|Kôrta Luksembùrga]] Leżi w zôpadny Eùropie, midzë [[Belgijskô|Belgiã]], [[Francëjô|Francjã]] i [[Miemieckô |Miemcama]].. Òd pòrénkù grańcã Luksembùrga wëznôczô rzéka Mozela (niem. ''Mosel'', fr. ''Moselle'', luks. ''Musel'') . === Wiéchrzëzna === *całownô: 2,586 km² *wiéchrzëzna lądu: 2,586 km² *wiéchrzëzna wòdów: o km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 179. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 327 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Belgijskô]] 130 km, [[Miemieckô]] 128 km, [[Francëjô]] 69 km === Brzegòwô liniô === ni mô brzegòwi linii (państwò strzódlądowé) === Klimat === Klimat ùmiarkòwóny, pòd wpłiwã [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] (łagódné zëmë, chłodno òb lato). Wielëna òpadënków òd 800 mm na pôłnim do 1200 mm na nordze. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Lux_topo_en.jpg|mały|Fizycznô kôrta Luksembùrga]] Górzësti nordowi dzél państwa (tak pòzwóny ''Oesling'') nôleżi do terenu plaskati wëżawë Ardenów z wësokòscama do 560 m n.r.m. (czëp Kneiff). Reszta Luksembùrga (tak pòzwóny region ''Gutland'', jaczi zajimô 68% teritorium) je pòfałdowóną niżawą z szeroczima dolëznama. Stolëca państwa, [[Luksembùrg (gard)|gard Luksembùrg]], leżi w pôłniowim dzélu kraju. === Wësokòsc terenu === *strzédnô wësokòsc: 325 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 133 m. n.r.m. (rzéka Mozela) *nôwëższi czëp: 560 m. n.r.m. (Kneiff) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë: 50,7% (w tim 24% òrnëch gruńtów) *lasë: 33,5% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 594,130 (na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 171. === Etniczné karna === Luksembùrczicë 52,3%, Portugalczicë 16,4%, Frańcuzë 7,5%, Italczicë 3,6% (wôrtoscë szacowóné na 2017)<ref>[https://web.archive.org/web/20170815105506/http://www.statistiques.public.lu/fr/publications/series/regards/2017/09-17-population-1er-janvier-2017/index.html ''Regards sur la population au 1er janvier 2017'']</ref> === Jãzëczi === luksembùrsczi 55.8%, portugalsczi 15.7%, francësczi 12.1%, niemiecczi 3.1%, italsczi 2.9% === Religijné karna === chrzescëjanie (w zacht wikszoscë [[Katolëcczi Kòscół|Kòscół Rzimskòkatolëcczi]]) 70.4%, mùzułmanie 2.3% === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 90,7% *wikszé miesczé westrzódczi: [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]] (stolëca) – 114,303 mieszkańców (w 2017)<ref>[http://www.citypopulation.de/Luxemburg-Cities.html ''LUXEMBOURG – Major Communes'']</ref> == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Wiôldżé Ksãżstwò Luksembùrg *pòliticzny ùstôw: kònstitucyjnô mònarchiô *stolëca: [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]] *czasowô cona: UTC+1 *państwowé swiãto: 23 czerwińca – Luksembùrsczé Nôrodné Swiãto (luks. ''Lëtzebuerger Nationalfeierdag'') *nôrodny himn: „Ons Heemecht” (''Nasza Tatczëzna'') [[Òbrôzk:Luxembourg National Anthem.ogg]] === Wëkònôwczô władza === * wiôldżi ksążã [[Guillaume V]] (òd 3 rujana 2025) * premier: [[Luc Frieden]] (òd 17 lëstopadnika 2023) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament – Jizba Depùtowónëch (luks. ''Châmber vun Députéirten'', fr. ''Chambre des députés''; 60 nôleżników na piãcolatną kadencjã) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20151117022402/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lu.html Luksembùrg w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Luksembùrg| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] fzhlsc6ndol35b5u00h9awns134zirz 0 2484 199747 197455 2026-05-18T16:31:48Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199747 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wejrowsczi krez (1).png|mały|300px|Wejrowsczi kréz]] '''Wejrowsczi kréz''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Powiat wejherowski'') – to je nôwikszim wedle wielënë lëdztwa zemsczim krezã w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]] z sedzbą w [[Wejrowò|Wejrowie]]. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 20.185 lëdzy, w tim krézu, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. [[Òbrôzk:POL powiat wejherowski COA.svg|Herb wejrowsczégò krézu|mały|150px]] === Spòdlowé pòdôwczi === * Wiéchrzëzna: 1279,84 km² * Lëdztwò: 176 224 === Gminë === * [[Gmina Chòczewò|Chòczewò]] * [[Gmina Gniewino|Gniewino]] * [[Gmina Lëniô|Lëniô]] * [[Gmina Lëzëno|Lëzëno]] * [[Gmina Łãczëce|Łãczëce]] * [[Réda]] ''Gardzkô gmina'' * [[Rëmiô]] ''Gardzkô gmina'' * [[Gmina Szëmôłd|Szëmôłd]] * [[Wejrowò]] ''Gardzkô gmina'' * [[Gmina Wejrowò|Wejrowò]] == Partnersczi kréz == * [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|25px]] [[Helmstedt]] - [http://www.helmstedt.de internetowô starna] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20051025105733/http://www.starostwo.wejher.pl/ Starna przédnictwa krézu] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Wejrowsczi kréz}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz| ]] jfrkmu47621ruy9cetv288f3nfv56eh 0 2546 199451 184083 2026-05-18T12:49:18Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199451 wikitext text/x-wiki '''Bad Brains''' je afro-amerykańsczé karno z [[New York|Nowégò Jorkù]] jaczé grô mùzykã [[Hardcore punk|hardcore punkòwą]]. Pòwstało je w [[1977]] rokù w [[Washington|Waszingtónie]] jakno fòrmacëjô [[jazz funk|jazz funkòwô]] ''Mind Power''. W [[1979]] rokù, pò zakôzu pùblicznëch pòkôzków prakticzno w całim gardze [[Washington|Waszyngtón]], całé karno przenôszô sã do [[New York|Nowégò Jorkù]], dzé nagriwô zarô w gòdnikù swój pierszi singel ''Pay To Cum''. Nimò wielu jiwrów jaczé miele w stolëcë USA, mòże pisac ò tim, że Bad Brains bëł prekùrosrã waszingtońsczégò sztélu, mający wiôldżi cësk na wiele karnów, w tim taczich jakno [[Minor Threat]]. Pòd cëskã kòncertów [[Bob Marley|Boba Marleya]] przeszlë wszëtcë mùzycë Bad Brains na [[rasrafarianëzna]], co je czëc w pózdniszim jich ùróbkù. Nôczãłë pòwstawac platë z dokôzkama [[Hardcore punk|hardcore punk rockòwima]] przeplôtané dokôzkama w sztélu [[Reggae|reggae]]. Bëlnym przëmiôrã tegò je wëszłô w [[1983]] rokù plata ''Rock For Light'', zato pózdnijszô ''I Against I'' òstała sã swegò ôrtu prowôdnikã dlô wëkònôwców mùzyczi [[Crossover|crossover]]. Bad Brains nagrëwało téż wespólno plate w karnach ò jinszëch mionach, jak ''Zion Train'', ''HR'' czë ''101''. == Diskògrafijô == * [[1978]] ''Black Dots'', (demo) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1980]] ''The Omega Sessions'', (demo) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1980]] ''Pay To Cum / Stay Close To Me'', (Bad Brains Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1982]] ''Bad Brains'', (1982, ROIR Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1982]] ''I And I Survive'' / ''Destroy Babylon'', (Bad Brains Records) * [[1983]] ''Rock For Light'', (PVC Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1986]] ''I Against I'', (SST Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1987]], [[1990]] ''The Youth Are Getting Restless: Live in Amsterdam'', (1987, Caroline Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1988]] ''Live'', (SST Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1989]] ''Quickness'', (Caroline Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1991]] ''Spirit Electricity'', (Live) * [[1993]] ''Rise'', (Epic Records) (Joseph/DrKnow/Jenifer/Jayson) * [[1995]] ''God Of Love'', (Maverick Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1996]] ''Black Dots'', (Caroline Records) [1980 session w InnerEar Studio,DC] * [[1997]] ''Omega Sessions'', (Victory Records) * [[1999]] ''A Bad Brains Reunion Live from Maritime Hall'', (SST Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[2002]] ''Live in San Francisco'' * [[2002]] ''I and I Survived'', (DC Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[2003]] ''Banned in D.C. Bad Brains Greatest Riffs'', (Caroline Records) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.badbrains.com/ Bad Brains – domôcô starna] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Punkòwé karna]] nc69dtn8sudbmprtn24khe6ae83vxvg 0 2548 199413 187129 2026-05-18T12:35:24Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199413 wikitext text/x-wiki '''D.O.A.''' – je jednim z głównëch przedstôwców [[hardcore punk]]òwi scenë. Karno pòwstało je w [[1978]] rokù w [[Vancouver (gard)|Vancouverze]]. W składzé niezmienno òd zôczątkù je zakłôdôż, gitarownik ë spiéwôcz Joey "Shithead" Keithley. D.O.A. znakùją bezùgòdowé politiczné wëpòwiésce sparłączoné z spòlecznima témama jak z antiglobalizmã, antirasizmã czë téż wòlnotą słowa, co je baro dokładno czëc ma w całim jich ùsôdztwie. Wiele karnów z pózdnijszich lat, jakno: [[Red Hot Chili Peppers]], [[Green Day]], [[Rancid]] czë [[The Offspring]] przëznôwô sã do cëskù D.O.A. na jich ùsôdztwò. Dwie pierszé platë D.O.A., ''Something Better Change'' ë ''Hardcore 81'' znajdiwują sã dzysô w piątce nôjlepszych [[Kanada|kanadyjsczich]] [[punk]]òwëch albùmów wszechczasów. [[22 gòdnika]] [[2002]] rokù, w roczëznã 25.jistnieniégò karna ùtcził Larry Campbell, bùrméster [[Vancouver (gard)|Vancouveru]], jich zaangażowanié ogłasëwając gò ''Dniã D.O.A.''. == Skłôd w 1978 rokù == * Joey Shithead (spiéw, gitara) * Randy Rampage (basowô gitara) * Chuck Biscuits (perkùsëjô) == Diskògrafijô (platë) == * [[1979]] ''Triumph Of The Ignoroids'' * [[1980]] ''Something Better Change'' * [[1981]] ''Hardcore '81'' * [[1982]] ''The 'War On 45''' * [[1984]] ''Bloodied But Unbowed'' * [[1985]] ''Let's Wreck The Party'' * [[1985]] ''The Dawning Of A New Error'' * [[1987]] ''True (North) Strong And Free'' * [[1990]] ''Murder'' * [[1990]] ''Last Scream Of The Missing Neighbours'' - (z [[Jello Biafra]], spiéwôczã z [[Dead Kennedys]]) * [[1991]] ''Talk Minus Action Equals Zero'' * [[1991]] G''reatest Shits'' * [[1992]] ''13 Flavours Of Doom'' * [[1993]] ''Moose Droppings'' * [[1993]] ''Loggerheads'' * [[1995]] ''The Black Spot'' * [[1998]] ''The Lost Tapes'' * [[1998]] ''Festival Of Atheists'' * [[2002]] ''Beat Trash'' (Solowô ùdba Joey "Shithead" Keithleya) * [[2002]] ''Win The Battle'' * [[2003]] ''War And Peace'' * [[2004]] ''Live Free Or Die'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20050808082841/http://www.suddendeath.com/doa/ D.O.A. - domôcô starna] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Punkòwé karna]] [[Kategòrëjô:Kanada]] 3zcynpekit0m1ywdq5c612ukjacs2e9 0 2552 199412 159554 2026-05-18T12:35:16Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199412 wikitext text/x-wiki '''Epitaph''' je samòstójną platową wëdowizną z [[Hollywood]] w [[California|Kalifòrnijë]]. Założił ją w [[1981]] rokù [[Brett Gurewitz]], gitarownik karna [[Bad Religion]]. Dzysô do Epitaph przënôleżą téż jinszë wëdowizne w tim [[Hellcat Records]] ë zajimô sã òna téż rozprowôdzaniém [[Blues|bluesowi]] wëdowizne [[Fat Possum Records]] (w jaczi wëdôwôlë m.jin [[R. L. Burnside]] czë [[T-Model Ford]]) ë trzëmô sã ją za nôwikszą samòstójną wëdowizną na swiecé. == Karna w Epitaph (wëjimk) == * [[Agnostic Front]] * [[All|All]] * [[Atmosphere|Atmosphere]] * [[Bad Religion]] * [[Beatsteaks]] * [[Business|Business]] * [[Choking Victim]] * [[Converge|Converge]] * [[Dag Nasty]] * [[Death By Stereo]] * [[The Descendents]] * [[Deviates]] * [[Down by Law (band)|Down by Law]] * [[Downset]] * [[Dropkick Murphys]] * [[The Dwarves]] * [[F-Minus]] * [[Lars Frederiksen and the Bastards]] * [[From First to Last]] * [[Guttermouth]] * [[H2O_(karno)|H2O]] * [[Hepcat]] * [[The Hives]] * [[Hot Water Music]] * [[Ikara Colt]] * [[L7|L7]] * [[Leftover Crack]] * [[The Locust]] * [[Matchbook Romance]] * [[The Matches]] * [[Millencolin]] * [[Roger Miret and the Disasters]] * [[Motion City Soundtrack]] * [[Mouthwash|Mouthwash]] * [[98 Mute]] * [[Nekromantix]] * [[Nerve Agents]] * [[New Bomb Turks]] * [[NOFX]] * [[The Offspring]] * [[Osker]] * [[Pennywise]] * [[Raised Fist]] * [[Rancid]] * [[Refused]] * [[Sage Francis]] * [[Scatter the Ashes]] * [[Joe Strummer]] * [[Ten Foot Pole]] * [[Tiger Army]] * [[Transplants]] * [[1208 (karno)|1208]] * [[U.S. Bombs]] * [[Youth Group]] * [[Zeke]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.epitaph.com/ Domôcô starna] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platowé wëdowizne]] [[Kategòrëjô:Punk]] k89m8wo5qvj8867el4n3tyg1ock648j 0 2556 199907 191353 2026-05-19T11:49:33Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199907 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bay of Gdańsk Zatoka Gdańska.png|mały|Gduńskô Roztoka ''Bay of Gdańsk'']] [[Òbrôzk:Gdunsko_Howinga_(1696).png|mały|Historëcznô karta Gduńsczi Roztoczi (Samuel Puffendorf, 1696)]] '''Gduńskô Roztoka''' je nôbarżi pôłniowô roztoka [[Bôłt]]u, zamkłô midzë [[Rozewie|Rozewim]] a [[Sambijsczi Półòstrów|Sambijsczim Półòstrowã]]. Zôpadny dzél Gduńsczi Roztoczi je twòrzony przez snôdczé wòdë [[Pùckô Hôwinga|Pùcczi Roztoczi]]. Nôwôżniészima pòrtama nad Gduńską Roztoką są: [[Gduńsk]], [[Gdiniô]], [[Króléwc]], [[Pùck]], [[Hél]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bôłt]] [[Kategòrëjô:Roztoczi]] [[Kategòrëjô:Pòmòrskô]] bx4e17tahoum1jvt0jwbadc26y4o903 0 2563 199411 184528 2026-05-18T12:35:11Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199411 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Suicidal Tendencies 1.jpg|mały|Suicidal Tendencies 2010]] '''Suicidal Tendencies''' je pôłniowò [[California|kalifòrnijsczi]] [[Hardcore punk|hardcore punkrockwòwé]] karno. Jich mùzyka je, òkòma [[Punk|punka]], pòd cëskã [[Hardcore punk|hardcoru]], [[Metal|metalu]] ë [[funk]]. Karno òstało założoné w [[1982]] rokù w [[Venice Beach]] w mieszkaniowi zrzesznicë, grało wprzód blós na przëjącach ë w malińczich klubach ë halach. Debiutancczi albùm ''Suicidal Tendencies'' wëdôle w [[1983]], równak pòpùlôrnotã dôł jima dopiérze wëszły w [[1987]] ''Join The Army'', dzãka niemù nalôzle sã westrzód 100 nôlepszich karnów cządnika [[Billboard]]. W tim samym czasu miele zakôz wëstąpów w całi [[California|Kalifòrnijë]] ë bële przez swòje pòliticzne tekstë pòd òbzórką [[FBI]]. Na zôczątkù lat 90-tych jidą w trasã z taczima karnama jak [[Metallica]] czë [[Guns'n'Roses]], co zwiksziło jich pòpùlôrnotã równak nie ùchroniło karno òd rowziązaniégò w [[1994]]. Jedną z przëczën bëła chãc òderwaniégò sã òd wëdowizne [[Sony]] sparłączonô z chãcą wzica całi robòtë nad platama z swòje rãce. W [[1997]] rokù warcô sã '''Suicidal Tendencies''' do mùzyczni dzejnotë. Nie je ju mòżno jich dokôzów pòrówniwac do tich z zôczątkù karierë, òstôle równak westrzód lubòtników [[Punk|punka]], [[Hardcore punk|harcore punka]] ë [[Skate punk|skate punka]] legendą. == Diskografijô == * [[1983]]: Suicidal Tendencies * [[1987]]: Join The Army * [[1988]]: How Will I Laugh Tomorrow When I Can't Even Smile Today * [[1989]]: Controlled By Hatred * [[1990]]: Lights - Camera - Revolution * [[1992]]: FNG (Best Of) * [[1992]]: The Art Of Rebellion * [[1993]]: Still Cyco After All These Years * [[1994]]: Suicidal For Life * [[1997]]: Prime Cuts (Best Of) * [[1998]]: Six The Hard Way (E.P.) * [[1998]]: Friends And Family (Sampler) * [[1999]]: Freedumb * [[2000]]: Free Your Soul...And Save My Mind * [[2001]]: Friends And Family 2 (Sampler) * [[2005]]: Welcome to Venice == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.suicidaltendencies.com SuicidalTendencies.com Domôcô starna] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Punkòwé karna]] 26bxyjxar87s7p2d2cnjk25cbujzqd1 0 2613 199410 190599 2026-05-18T12:35:03Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199410 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Blink182.jpg|images|150px|right]] '''blink-182''' ('''Blink''') je [[Punk|punk rockòwé]] karno z [[San Diego]] w [[California|Kalifòrnijë]]. Pòwstało òno w 1992 rokù w [[San Diego]] z jinicjatiwë Marka Hoppus'a (spiôw/basowô gitara)Toma DeLonge'a (spiôw/gitara), ë Scotta Raynor'a (perkùsëjô). == Nôleżnicë == * Tom Delonge: gitara, spiôw * Mark Hoppus: basowô gitara, spiôw * Travis Barker: perkùsëjô * Scott Raynor: perkùsëjô ([[1992]]-[[1998]]) == Diskògrafijô == === Sztudijné platë === * [[1994]]: ''Cheshire Cat'' (Grilled Cheese) * [[1997]]: ''Dude Ranch'' (MCA) * [[1999]]: ''Enema of the State'' (MCA) * [[2001]]: ''Take Off Your Pants and Jacket'' (MCA) * [[2003]]: ''blink-182'' (MCA) * [[2011]]: ''Neighborhoods'' * [[2016]]: ''California'' * [[2019]]: ''Nine'' * [[2023]]: ''One More Time...'' === Demos === * [[1992]]: ''Flyswatter'' (EP) * [[1993]]: ''Second Demo'' * [[1993]]: ''Buddha'' (Grilled Cheese) === Platë live, zestôwczi, znowienia === * [[2000]]: ''The Mark, Tom, and Travis Show: The Enema Strikes Back'' (MCA) * [[2005]]: ''Greatest Hits'' (MCA) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.blink182.com/ blink-182 - domôcô starna] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Punkòwé karna]] 0ve96vu15w5rx02h6fuiiuw7dgesxxd 0 2619 199900 187743 2026-05-19T11:45:57Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199900 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Schwerin Castle Aerial View Island Luftbild Schweriner Schloss Insel See.jpg|mały|left|''Schloss [[Schwerin]]'']] [[Òbrôzk:Mecklenburg-Vorpommern Map Districts Border Mecklenburg Western Pomerania - Landkreise Grenzen Karte MV MeckPomm.svg|mały|left|300px|Mecklenburg & Pomerania]] [[Òbrôzk:Locator map Mecklenburg-Vorpommern in Germany.svg|mały|Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë (kòl [[Bôłt]]u - czerwiono pòmalowòné)]] '''Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë''' ([[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Mecklenburg-Vorpommern'') – to je związkòwim krôjã w północno-pòrénkòwim dzélu [[Miemieckô|Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi]]. Òbjimô [[Meczelbòrskô|Meczelbòrską]] ''(Mecklenburg)'', wikszi dzél tzw. [[Przédné Pòmrë|Przednëch Pòmrów]] ''(Vorpommern)'', a téż skrôwk [[Brambòrskô|Brambòrsczi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë| ]] rmcjsykehmadw1wba2xso7atmc90fvv 0 2625 199409 193687 2026-05-18T12:35:01Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199409 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:ToyDolls-Olga_Wiesbaden2005-04-01.jpg|mały|"Olga" Algar na kòncercé w [[Miemieckô]] w 2005 rokù]] '''Toy Dolls''' je [[Funpunk|funpùnkòwé]] karno z [[Anielskô|Anielsczi]]. Pòwstało òno w [[1979]] rokù w [[Sunderland (Durham)|Sunderland]] ë grô do dzysô, chòc skłôd sã co sztërk zmieniwôł, blós le Michael "Olga" Algar (spiôw ë gitara) òstôł sã z zakłôdôrzów. Toy Dolls grô chùtczégò ë melodicznégò [[Punk|pùnka]], jich tekstë sã wiesołi ë czãsto baro banalne, spiéwôné wësoczim głósã. Nôwikszim jich "szladżérã" bëł titel z [[1983]] rokù "Nellie The Elephant" - dzécnô frantówka jakô w tim czasu bëła na czwiôrtim palcu anielsczi lëstë szladżérów, zrëchtowónô na ôrt [[Funpunk|funpùnka]] . == Skłôd w 1979 rokù == * Pete Zulu (Peter Robson) – spiôw * Olga (Michael Algar) – gitara * Flip (Philip Dugdale) – basowô gitara * Mr Scott (Colin Scott) – perkùsëjô == Diskògrafijô (platë) == * [[1983]] ''Dig that groove baby'' * [[1985]] ''A far out disc'' * [[1986]] ''Idle gossip'' * [[1987]] ''Bare faced cheek'' * [[1989]] ''Ten years of toys'' * [[1989]] ''Wakey wakey'' * [[1990]] ''22 tunes live from Tokyo'' * [[1990]] ''Fat bobs feet'' * [[1993]] ''Absurd ditties'' * [[1995]] ''Orcastrated'' * [[1997]] ''One more megabyte'' * [[1999]] ''On stage in stuttgart'' * [[2000]] ''Anniversary anthems'' * [[2004]] ''Our Last Album?'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.thetoydolls.com Domôcô starna] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Punkòwé karna]] iftwu5uliyh3acua1a00fxuby6steu7 0 2626 199923 193878 2026-05-19T11:57:01Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199923 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Dërszewò| dopełniacz=Dërszewa| adjektiw_mask=Dërszewsczi| adjektiw_fem=Dërszewskô| céch=POL Tczew COA.svg| fana=POL Tczew flag.svg| karta=POL Tczew map.svg| wòjewództwò=Pòmòrzczé| kréz=Dërszewsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Mirosław Pobłocki| adres_um=plac Piłsudskiego 1| kod_poczt_um=83-110| tel_um=531-31-22| fax_um=531-34-52| mail_um=info@um.tczew.pl| wiéchrzëzna=22,26| stopniN=54|minutN=06|stopniE=18|minutE=43| wysokość=do 25| rok=2004| lëdztwò=60 128| gęstość=2733| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=83-100 do 83-110| registracëjné tôfle=GTC| TERYT=| SIMC=| www=http://www.tczew.pl| commons=Tczew |gwôsné miono=Tczew}} '''Dërszewò''' (abò téż: '''Tczewò''', [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Tczew'', [[Miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Dirschau'') - krézewi gard w pòrénkòwim dzélu [[Pòmòrzczé Wòjewództwò|Pòmòrzczégò Wòjewództwa]], nad rzéką [[Wisła|Wisłą]]. Dërszewò je nôwikszim gardã [[Kòcéwskô|Kòcéwsczi]]. == Miona gardu w zdrojach == Pierszô zmiónka ò Dërszewie w znónëch nama zdrojach pòchôdô z [[1198]] rokù, czej w dokùmańce wëstawionym przez ksyżëca [[Grzëmisłôw]]a pòjawiô sã miono ''Trsow''.<br> Jinsze miona gardu we zdrojach to téż: ''Dersowe'' 1252; ''Dirszowe'' 1255; ''Dersow'' 1256; ''Dersoue'' 1256 (fals.); ''Dersouiensi'' (adj.) 1256 ; ''Dirssowe'', ''Dyrssowe'' 1252 (kòpijô falsyfikatu); ''Dyrsowe'' 1252, kòpijô); ''Dersowe'' ; ''Dersoviensis''; ''Trssew'' 1263; ''Dyrsow'' 1269, fals.); ''Dersov'' 1272; ''Tressev'' 1277; ''Dirssovia'' 1282; ''Tresev'' 1284, kòpijô); ''Tresw'' 1284, kòpijô); ''Tersew'' 1286; ''Derszew'' 1284, kòpijô); ''Trsew'' 1288; ''Dersouia'' 1289; ''Thsczow sive Derschaw'' 1289, kòpijô Długosza z XV w.); ''Trsev'' 1290; ''Trscew'' 1290; ''Trcsev'' 1293; ''Dersouie'' 1294; ''Dersow'' 1295, kòpijô) ; ''Tersew'' 1295 ; ''Trsew'' 1295; ''Dirsouia'' 1299; ''Derschow'' 1301, kòpijô); ''Therssouiensi'' (adj.) 1301, kòpijô) ; ''Dirschouiensi'' (adj.) 1304, kòpijô); ''Dersoaua'' 1305; ''Dersovia'' 1305; ''Trsov'' 1308, kòpijô); ''Dirsovia'' 1309; ''Dersowe'' 1309; ''Dirsovie'' 1309; ''Dirsovie'' 1312, kòpijô); ''Trschow'' 1320, kòpijô); ''Trschovia''; ''Derschowia'' 1321, kòpijô z 1411 r.); ''Tirsovia'' 1323; ''Dirsow'' 1330; ''Dirsaw'' 1332, kòpijô XV w.); ''Dersow'' 1334, kòpijô); ''Darsowiensium'' 1335; ''Dirssaw'', ''Dyrsoviensi'' 1335, kòpijô XVIII w.); ''Dirsavie'' 1338, kòpijô); ''Tarszoviensis'' 1339; ''Tharsoviensi'' 1339; ''Dyrsoviam'' 1342; ''Dirschaw'' 1347 ; ''Dirsoviensis'' (adj.) 1358 ; ''Dirssow'' 1376 ; ''Dirssow'' 1393; ''Dirsaw'' 1394; ''Dirssow'' 1399; ''Dirsow'' 1399; ''Dyrsow'' 1399; ''dirsow'' 1400; ''Dirssaw'' 1400 ; ''Dirsaw'' 1407; ''Dirsowisschen wege'' 1407; ''Dirssawschen'' 1411; ''Dirschaw'' 1411; ''Dyrsschaw'' 1411; ''Dirsschaw'' 1412; ''Dirszaw'' 1413; ''Dirschaw'' 1415; ''Dyrssaw'' 1415; ''Dirsawe'' 1416; ''Dirschow'' 1418; ''Dirschaw'' 1420; ''Dirszow'' 1437; ''Dirschawsch'' (adj.) 1440; ''Derschaw'' 1456; ''Derschowa'' 1474; ''Thszczow'' kòl 1475, ''Thszczoviensis'' (adj.) (kòl 1475; ''Tsczow'' kòl 1475; ''Tsczow'' kòl 1475; ''Tsczow'' kòl 1475; ''Derschawa'' 1484; ''Derschaua'' 1502; ''Derssaua'' 1502; ''Derszaw'' 1504; ''Derschova'' 1504; ''Derschewa'' 1504; ''Derszawa'' 1532; ''Derschovia'' 1534; ''Dirssow'' 1534 ; ''Dirssow'' 1565, ''Dirszow'' 1565 ; ''od Tczewa'' 1565; ''Dirschaw'' 1570; ''Czewo'' 1583; ''Czczewensis'' (adj.); ''Tczow'' 1664; ''Tczewo'' 1682; ''Tczew'' 1683; ''Dirchau'' 1783; ''Dirschau'' 1790; ''Tczew'', ''Dirschau'' 1879; ''Tczew'', ''Dirschau'' 1892; ''Tczew'' 1925, ''Dirschau'' 1925, ''Tczewo'' (Cenôwa). == Partnerzczé gardë == * [[Witten]] ([[Miemieckô]]) * [[Werder/Havel]] ([[Miemieckô]]) * [[Lev Hasharon]] ([[Jizraél]]) * [[Birżai]] ([[Lëtewskô]]) * [[Kursk (gard)|Kursk]] ([[Ruskô]]) * [[Barking]] i [[Dagenham]] ([[Wiôlgô Britanijô]]) * [[Nowi Dãb]] ([[Pòlskô]] - [[Zôpadnô Pòmòrskô]]) * [[Beauvais]] ([[Frańcëskô]]) == Znóny lëdze z Dërszewa == * [[Aleksander Skultet]] ([[1485]] - [[1564]]) * [[Johann Reinhold Forster]] ([[22 rujana]] [[1729]] - [[9 gòdnika]] [[1798]]) * [[Alfred Eisenstaedt]] ([[6 gòdnika]] [[1898]] - [[24 zélnika]] [[1995]]) - fòtografa * [[Włodzimierz Łajming]] ([[1933]]) * [[Grzegorz Kołodko]] ([[28 stëcznika]] [[1949]]) - ekònomista, pòlitik * [[Władysław Młyński]] - ksądz * [[Grzegorz Ciechowski]] ([[29 zélnika]] [[1957]] - [[22 gòdnika]] [[2001]]) - mùzyk == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Kòcéwskô]] [[Kategòrëjô:Dërszewsczi kréz]] 4jhmolt5zh824hw1rrnezy8sm0kn1sd 14 2650 199471 171400 2026-05-18T13:21:06Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Państwa]] 199471 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Eùropa|Państwa]] [[Kategòrëjô:Państwa]] 6thg3ghnamokna2651pni784fesfw2u 0 2675 199402 190066 2026-05-18T12:34:12Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199402 wikitext text/x-wiki '''Jan Bilot''' (ùrodzony [[24 séwnika]] [[1898]] rokù w [[Òsłónino|Òsłóninie]] w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]], zdżinął w [[1940]] rokù w Miednoje) – [[Norda|nordowi]] kaszëbsczi ùtwórca. Pò przëłączenim [[Kaszëbskô|Kaszëb]] do [[Pòlskô|Pòlsczi]], ùcził sã Jan Bilot w [[1920]] rokù pòlsczi mòwë w wieczorny szkòle w swòji rodny wsë, pò czim wstąpił do pëdagògiczni szkòłë w [[Pelplin|Pelplinie]]. Ùkùńczëł jã w latach [[1924]]/[[1925]] ë miôł bëc szkólnym w porénkòwi [[Pòlskô|Pòlsce]], tégò stanowiszcza równak nié przëjął. W [[1925]] dostôł robòtã u warszawsczégò pòlitika, dzé dozérôł jegò dzéwczãtów. W [[Warszawa|Warszawie]] miôł sã téż pòtkac z kaszëbsczim sztudérã z [[Czelno|Czelna]] w [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]]. Ùsôdztwo Jana Bilota bëło pòd cëskã [[Alojzy Bùdzysz|Alojzégò Bùdzysza]]. Pisôł òpòwiôdania ë krótczi kôrbiónczi do gazétów w tim téż do ''[[Bënë ë Buten]]'' jaką wespółfinancowôł z zarobionëch dëtków. Za swòją aktiwnosc w rozpòmiónowiwanim kaszëbsczi lëteraturë dostôł òd kònserwatiwnégò zôrządu szkòłowiznë cziles òstrzegów, bë w kùńcu òstac sztrafno przeniosłim do pòrénkòwi [[Pòlskô|Pòlsczi]] na wies. Brat Bilota gôdôł, że Jan miôł bëc chłopa ò dobrim charakterze, òddónëm kaszëbiznie ë wrażlëwim na niesprawiedlëwòtã. Jan Bilot miôł dwòje dzécë: knôpa ë dzéwczã. == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : Instytut Kaszubski w Gdańsku, 2017, s. 127 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pbc.gda.pl/dlibra/docmetadata?id=6256&from=publication "Bënë ë buten" nr 1, 1930, s. 6] * [https://web.archive.org/web/20221205152811/https://viaf.org/viaf/78144898570450290608/ VIAF] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze|Bilot Jan]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi|Bilot Jan]] 5git2pvgk28sr1xljdkwpm18cupwxtr 0 2697 199408 187978 2026-05-18T12:34:57Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199408 wikitext text/x-wiki '''Death By Stereo''' je pôłniowò [[California|kalifòrnijsczi]] [[Hardcore punk|hardcore punkrockwòwé]] karno. Jich mùzyka je, òkòma [[Punk|punka]], pòd cëskã [[Hardcore punk|hardcoru]] ([[Bad Religion]], [[Dead Kennedys]], [[The Misfits]]) ë [[Metal|metalu]] ([[Iron Maiden]], [[Metallica]], [[Slayer]]). == Diskògrafijô == * [[1999]]: ''If Looks Could Kill I'd Watch You Die'' * [[2001]]: ''Day of the Death'' * [[2003]]: ''Into the Valley of the Death'' * [[2005]]: ''Death for Life'' * [[2009]]: ''Death Is My Only Friend'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20050507074731/http://www.deathbystereo.com/ DeathByStereo.com Domôcô starna] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Punkòwé karna]] 6aiviit0sv8x4eu54ck7z217jh7y1jh 0 2698 199406 187046 2026-05-18T12:34:37Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199406 wikitext text/x-wiki '''No Means No''' (téż '''Nomeansno''') je [[Hardcore punk|hardcore pùnkòwé]] karno z [[Vancouver]]u w [[Kanada|Kanadzé]]. Założëlë je w [[1979]] rokù braca Rob Wright (basowô gitara ë spiéw) ë John Wright (perkùsëjô, spiéw ë keyboard). W [[1983]] dorzëszëł do nich Andy Kerr (gitara), na chtëtnegò plac przëszed w [[1992]] rokù Tom Holliston. Nôlëżnicë wëstãpiwôją czãsto brëkùjąc pseudonimów, tak je widzëc na platach bracënów Wright jakno ''Mr. Right'' ë ''Mr. Wrong'', a òsoblëwi w tim je gitarownik Andy Kerr, chtërnegò prôwdzewegò nôzwëska nié je mòżno nalezc na niżódni place, miast tegò pòdiwô ''...Uuuuh...'', ''Buttercup'' czë ''None of your fucking business''. Sztël mùzyczny karna to [[Hardcore punk|hardcore punk]] z [[Funk|funkòwima]] elementama ë chrakterną ritmiczną sekcëją. Tekstë są sparłączoné z pòlitëcznëma, spòlëcznëma (w tim familëjnëma ë midzëlëdzczëma) témama. Wëdiwôjã téż platë jakno [[The Hanson Brothers]]. == Diskògrafijô == === Platë === * [[1982]]: ''Mama'' * [[1986]]: ''Sex Mad'' * [[1988]]: ''Small Parts Isolated and Destroyed'' * [[1989]]: ''Wrong'' * [[1991]]: ''The Sky Is Falling And I Want My Mommy'' (przë wespółrobòcë z [[Jello Biafra|Jello Biafrą]]) * [[1991]]: ''Live and Cuddly'' (live) * [[1991]]: ''0 + 2 = 1'' * [[1993]]: ''Why Do They Call Me Mr. Happy?'' * [[1993]]: ''Oh, Canaduh'' (coverë karnów [[Subhumans]] ë [[D.O.A.]]) * [[1994]]: ''Mr.Right & Mr. Wrong/One Down & Two To Go'' * [[1995]]: ''The Worldhood of the World'' * [[1998]]: ''Dance of the Headless Bourgeoisie'' * [[2000]]: ''No One'' * [[2004]]: ''The People's Choice'' (zestôwk) * [[2004]]: ''Mama'' (nowé wëdanié z bònusã) === EPs === * [[1980]]: ''Look,here come the wormies'' * [[1981]]: ''Betrayal, Fear, Anger, Hatred'' * [[1986]]: ''You Kill Me'' * [[1988]]: ''The Day Everything Became Nothing'' * [[1990]]: ''The Power of Positive Thinking'' * [[1996]]: ''Would we be alive?'' * [[1997]]: ''In the fishtank vol.1'' * [[2001]]: ''Generic Shame'' == Bùtnowé lënczi == [https://web.archive.org/web/20041012002706/http://www.southern.com/southern/band/NOMEA/ Domôcô starna No Means No] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Punkòwé karna]] [[Kategòrëjô:Kanada]] dcrlwt3ll4j1cudqmcx890ozwlw6yko 199407 199406 2026-05-18T12:34:48Z Iketsi 3254 * 199407 wikitext text/x-wiki '''No Means No''' (téż '''Nomeansno''') je [[Hardcore punk|hardcore pùnkòwé]] karno z [[Vancouver]]u w [[Kanada|Kanadzé]]. Założëlë je w [[1979]] rokù braca Rob Wright (basowô gitara ë spiéw) ë John Wright (perkùsëjô, spiéw ë keyboard). W [[1983]] dorzëszëł do nich Andy Kerr (gitara), na chtëtnegò plac przëszed w [[1992]] rokù Tom Holliston. Nôlëżnicë wëstãpiwôją czãsto brëkùjąc pseudonimów, tak je widzëc na platach bracënów Wright jakno ''Mr. Right'' ë ''Mr. Wrong'', a òsoblëwi w tim je gitarownik Andy Kerr, chtërnegò prôwdzewegò nôzwëska nié je mòżno nalezc na niżódni place, miast tegò pòdiwô ''...Uuuuh...'', ''Buttercup'' czë ''None of your fucking business''. Sztël mùzyczny karna to [[Hardcore punk|hardcore punk]] z [[Funk|funkòwima]] elementama ë chrakterną ritmiczną sekcëją. Tekstë są sparłączoné z pòlitëcznëma, spòlëcznëma (w tim familëjnëma ë midzëlëdzczëma) témama. Wëdiwôjã téż platë jakno [[The Hanson Brothers]]. == Diskògrafijô == === Platë === * [[1982]]: ''Mama'' * [[1986]]: ''Sex Mad'' * [[1988]]: ''Small Parts Isolated and Destroyed'' * [[1989]]: ''Wrong'' * [[1991]]: ''The Sky Is Falling And I Want My Mommy'' (przë wespółrobòcë z [[Jello Biafra|Jello Biafrą]]) * [[1991]]: ''Live and Cuddly'' (live) * [[1991]]: ''0 + 2 = 1'' * [[1993]]: ''Why Do They Call Me Mr. Happy?'' * [[1993]]: ''Oh, Canaduh'' (coverë karnów [[Subhumans]] ë [[D.O.A.]]) * [[1994]]: ''Mr.Right & Mr. Wrong/One Down & Two To Go'' * [[1995]]: ''The Worldhood of the World'' * [[1998]]: ''Dance of the Headless Bourgeoisie'' * [[2000]]: ''No One'' * [[2004]]: ''The People's Choice'' (zestôwk) * [[2004]]: ''Mama'' (nowé wëdanié z bònusã) === EPs === * [[1980]]: ''Look,here come the wormies'' * [[1981]]: ''Betrayal, Fear, Anger, Hatred'' * [[1986]]: ''You Kill Me'' * [[1988]]: ''The Day Everything Became Nothing'' * [[1990]]: ''The Power of Positive Thinking'' * [[1996]]: ''Would we be alive?'' * [[1997]]: ''In the fishtank vol.1'' * [[2001]]: ''Generic Shame'' == Bùtnowé lënczi == * [https://web.archive.org/web/20041012002706/http://www.southern.com/southern/band/NOMEA/ Domôcô starna No Means No] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Punkòwé karna]] [[Kategòrëjô:Kanada]] 47ox1bdkp6kt2noikwjldaino3xtj54 199450 199407 2026-05-18T12:49:10Z Iketsi 3254 {{Commons}} 199450 wikitext text/x-wiki '''No Means No''' (téż '''Nomeansno''') je [[Hardcore punk|hardcore pùnkòwé]] karno z [[Vancouver]]u w [[Kanada|Kanadzé]]. Założëlë je w [[1979]] rokù braca Rob Wright (basowô gitara ë spiéw) ë John Wright (perkùsëjô, spiéw ë keyboard). W [[1983]] dorzëszëł do nich Andy Kerr (gitara), na chtëtnegò plac przëszed w [[1992]] rokù Tom Holliston. Nôlëżnicë wëstãpiwôją czãsto brëkùjąc pseudonimów, tak je widzëc na platach bracënów Wright jakno ''Mr. Right'' ë ''Mr. Wrong'', a òsoblëwi w tim je gitarownik Andy Kerr, chtërnegò prôwdzewegò nôzwëska nié je mòżno nalezc na niżódni place, miast tegò pòdiwô ''...Uuuuh...'', ''Buttercup'' czë ''None of your fucking business''. Sztël mùzyczny karna to [[Hardcore punk|hardcore punk]] z [[Funk|funkòwima]] elementama ë chrakterną ritmiczną sekcëją. Tekstë są sparłączoné z pòlitëcznëma, spòlëcznëma (w tim familëjnëma ë midzëlëdzczëma) témama. Wëdiwôjã téż platë jakno [[The Hanson Brothers]]. == Diskògrafijô == === Platë === * [[1982]]: ''Mama'' * [[1986]]: ''Sex Mad'' * [[1988]]: ''Small Parts Isolated and Destroyed'' * [[1989]]: ''Wrong'' * [[1991]]: ''The Sky Is Falling And I Want My Mommy'' (przë wespółrobòcë z [[Jello Biafra|Jello Biafrą]]) * [[1991]]: ''Live and Cuddly'' (live) * [[1991]]: ''0 + 2 = 1'' * [[1993]]: ''Why Do They Call Me Mr. Happy?'' * [[1993]]: ''Oh, Canaduh'' (coverë karnów [[Subhumans]] ë [[D.O.A.]]) * [[1994]]: ''Mr.Right & Mr. Wrong/One Down & Two To Go'' * [[1995]]: ''The Worldhood of the World'' * [[1998]]: ''Dance of the Headless Bourgeoisie'' * [[2000]]: ''No One'' * [[2004]]: ''The People's Choice'' (zestôwk) * [[2004]]: ''Mama'' (nowé wëdanié z bònusã) === EPs === * [[1980]]: ''Look,here come the wormies'' * [[1981]]: ''Betrayal, Fear, Anger, Hatred'' * [[1986]]: ''You Kill Me'' * [[1988]]: ''The Day Everything Became Nothing'' * [[1990]]: ''The Power of Positive Thinking'' * [[1996]]: ''Would we be alive?'' * [[1997]]: ''In the fishtank vol.1'' * [[2001]]: ''Generic Shame'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20041012002706/http://www.southern.com/southern/band/NOMEA/ Domôcô starna No Means No] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Punkòwé karna]] [[Kategòrëjô:Kanada]] 6uwu6zh31a9hlscxwjmo9q2u84fc81t 0 2708 199405 186583 2026-05-18T12:34:35Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199405 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ursynalia_2012,_Slayer_01.jpg|mały|Slayer (2012)]] '''Slayer''' je [[thrash metal|thrash metalowé]] karno z [[Huntington Beach|Huntington Beach, California]]. Pòwstało òno w 1981 rokù z jinicjatiwë Tom Araya (spiôw/basowô gitara), Jeff Hanneman (gitara), Kerry King (gitara) ë Dave Lombardo (perkùsëjô). == Diskògrafijô == === Sztudijné platë === * [[1983]]: ''Show No Mercy'' (Metal Blade) * [[1985]]: ''Hell Awaits'' (Metal Blade) * [[1986]]: ''Reign in Blood'' (American Recordings) * [[1988]]: ''South of Heaven'' (American Recordings) * [[1990]]: ''Seasons in the Abyss'' (American Recordings) * [[1994]]: ''Divine Intervention'' (American Recordings) * [[1996]]: ''Undisputed Attitude'' (American Recordings) * [[1998]]: ''Diabolus in Musica'' (American Recordings) * [[2001]]: ''God Hates Us All'' (American Recordings) * [[2006]]: ''Christ Illusion'' (American Recordings) === EP === * [[1984]]: ''Haunting the Chapel'' (Metal Blade) * [[1996]]: ''T.S.O.L./Slayer Split 7"'' (Sub Pop) === Platë live, zestôwczi, znowienia === * [[1984]]: ''Live Undead'' (Metal Blade) * [[1991]]: ''Decade of Aggression'' (American Recordings) * [[2003]]: ''Soundtrack to the Apocalypse'' (American Recordings) === Filmë === * [[1985]]: ''Combat Tour'' (Combat Rec.) * [[1991]]: ''Metal Head Vol.5'' (BMG Entertainment) * [[1995]]: ''Live Intrusion'' (American Home Video) * [[2003]]: ''Live at the Warfield'' (American Home Video) * [[2004]]: ''Reign in Blood Live: Still Reigning'' (American Home Video) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.slayer.net/ Slayer - domôcô starna] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rockòwé karna]] to8uughm9qtlppni1yv4fitdmbb6m2u 0 2755 199881 192510 2026-05-18T19:35:13Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; Galeriô 199881 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| |Gard=Legnica |dopełniacz=Legnicë |céch=POL Legnica COA.svg |fana=POL Legnica flag.svg |karta= |wòjewództwò=dólnoszląsczé |krez= |grodzki=ziemski |rodzaj_gminy=miejska |gmina= |miejska=tak |zarządzający=bùrméster miasta |bùrméster=Tadeusz Krzakowski |mail=kancelaria@legnica.um.gov.pl |adres_um=Pl. Słowiański 8 |kod_poczt_um=59-220 |tel_um=(0-prefiks-76) 721-21-99 |fax_um=72 12 115 |mail_um=kancelaria@legnica.um.gov.pl |wiéchrzëzna=56,29 |stopniN=51|minutN=13|stopniE=16|minutE=10 |wysokość=113-168 |rok=2018 |lëdztwò=100 081 |gęstość=1873 |aglomeracja= |czerënkòwi numer=0-76 |pòcztowi kòd=59-200 do 59-220 |registracëjné tôfle=DL |TERYT= |SIMC= |miasta_partnerskie=[[Wuppertal]], [[Drohobycz]], [[Blansko]], [[Orenburg]] |www=http://www.lca.pl |założone= |prawa_miejskie= }} '''Legnica''' ([[Czesczi jãzëk|cz.]] ''Lehnice'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Liegnitz'') – to je gard w [[Dólnoszląsczé_wòjewództwò|dólnoszląsczim wòjewództwie]]. Legnica je gardem na prawach [[kréz]]u ë stolëcą [[Legnicczi_kréz|legnicczégò krézu]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Lca-miasto.jpeg| Òbrôzk:Legnica, Nowy Ratusz -Aw58- 15.08.2011 r..JPG|Rôtësz Òbrôzk:Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy.JPG|Téater </gallery> [[Kategòrëjô:Dólnoszląsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] ejd9y3ms1maeegp9qy3iyaus8njtxog 0 2781 199404 169930 2026-05-18T12:34:33Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199404 wikitext text/x-wiki '''The Offspring''' je [[Punk|punk rockòwé]] karno z [[Garden Grove|Garden Grove, California]], chtërne charakterizëją socjalno kriticzné jakno ë baro reflesjiné tekstë. Pòwstało òno w 1984 rokù w [[Garden Grove|Garden Grove, California]] z jinicjatiwë Dexter Holland (spiôw/gitara), Noodles (gitara), Greg K. (basowô gitara) ë Ron Welty (perkùsëjô). == Diskògrafijô == === Sztudijné platë === * [[1989]]/[[1995]]: ''The Offspring'' (Nemesis, 1989/Nitro, 1995) * [[1992]]: ''Ignition'' (Epitaph) * [[1994]]: ''Smash'' (Epitaph) * [[1997]]: ''Ixnay on the Hombre'' (Columbia) * [[1998]]: ''Americana'' (Columbia) * [[2000]]: ''Conspiracy of One'' (Columbia) * [[2003]]: ''Splinter'' (Columbia) * [[2008]]: ''Rise and Fall, Rage and Grace'' (Columbia) === EP === * [[1991]]: ''Baghdad'' (Nemesis) === Platë live, zestôwczi, znowienia === * [[2005]]: ''Greatest Hits'' (Columbia) === Filmë === * [[1999]]: ''Americana'' (Sony) * [[2000]]: ''Huck It'' (Sony) * [[2005]]: ''Complete Music Video Collection'' (Sony) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.offspring.com/ The Offspring - domôcô starna] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Punkòwé karna]] 0fvaa6algdpi2h7dd5mmsnny6sycex1 0 2782 199403 159625 2026-05-18T12:34:31Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199403 wikitext text/x-wiki '''Van Halen''' je [[hard rock]] karno z [[Pasadena|Pasadena, California]]. Pòwstało òno w 1974 rokù z jinicjatiwë David Lee Roth (spiôw), Edward Van Halen (gitara), Michael Anthony (basowô gitara) ë Alex Van Halen (perkùsëjô). == Nôleżnicë == * David Lee Roth: spiôw ([[1974]]-[[1985]]) * Gary Cherone: spiôw ([[1996]]-[[2000]]) * Sammy Hagar: spiôw ([[1985]]-[[1996]], [[2004]]-) * Edward Van Halen: gitara * Michael Anthony: basowó gitara * Alex Van Halen: perkùsëjô == Diskògrafijô == === Sztudijné platë === * [[1978]]: ''Van Halen'' (Warner Bros.) * [[1979]]: ''Van Halen II'' (Warner Bros.) * [[1980]]: ''Women and Children First'' (Warner Bros.) * [[1981]]: ''Fair Warning'' (Warner Bros.) * [[1982]]: ''Diver Down'' (Warner Bros.) * [[1984]]: ''1984'' (Warner Bros.) * [[1986]]: ''5150'' (Warner Bros.) * [[1988]]: ''OU812'' (Warner Bros.) * [[1991]]: ''For Unlawful Carnal Knowledge'' (Warner Bros.) * [[1995]]: ''Balance'' (Warner Bros.) * [[1998]]: ''Van Halen 3'' (Warner Bros.) === Platë live, zestôwczi, znowienia === * [[1993]]: ''Live: Right Here, Right Now'' (Warner Bros.) * [[1996]]: ''The Best of Van Halen'' (Warner Bros.) * [[2004]]: ''The Best of Both Worlds'' (Warner Bros.) === Filmë === * [[1986]]: ''Live Without a Net'' * [[1993]]: ''Live: Right Here, Right Now'' * [[1996]]: ''Video Hits, Vol. 1'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.van-halen.com/ Van Halen - domôcô starna] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rockòwé karna]] 98oiultv9rrnwr7puyupjf1ofvm9oy6 0 2841 199401 183856 2026-05-18T12:32:38Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199401 wikitext text/x-wiki '''Na latowiskù''' – to je titel pòlsczégò kòmiksu ''Na wczasach'' [[Janusz Christa|Janusza Christë]] (seria ''[[Kajkò i Kòkòsz]]'') w kaszëbsczim wëdanim. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://na-plasterki.blogspot.com/2018/03/kaiko-et-kokoche-en-vacances-i-nie-tylko.html ''Kajko i Kokosz – Na wczasach''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lëteratura]] aprpsbrqqhckfnaq2gz6of3uo55zwqx 0 2889 199400 179159 2026-05-18T12:32:31Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199400 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wikimedia_Foundation logo - vertical.svg|mały|Logo Wikimedia ùsôdzoné przez [[m:User:Neolux|Neoluxa]]]] '''Fùndacëjô Wikimedia''' je òrganizacëją stwòrzoną dlô dozéraniô projektów òpiartëch na deji WikiWiki. Je òrganizacëją ôrtu non-profit, zaregistrowóną wedle prawa krôju Florida, a ji jistnienié òstało òficjalno ògłoszoné przez Jimbo Wales'a 20 czerwińca 2003 rokù. Miono Wikimedia zabédowôł na diskùsjowim karnie Wikipedijë w strumiannikù 2003 rokù Sheldon Rampton. Kąsk pózdni Wikipedista Daniel Mayer zarejegistrowôł domenë http://wikimedia.org/ ë http://wikimediafoundation.org/ na ùżiwk Wikimedijë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.wikimediafoundation.org Serwis Fùndacëji Wikimedia] * [http://mail.wikipedia.org/pipermail/wikien-l/2003-June/004698.html Ogłosë w sprawie Fundacëji Wikimedia] (pò anielskù) * [http://pl.wikimedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna Stowôra Wikimedia Polska (pò kaszëbskù) - wspierô téż kaszëbsczé ùdbë (narô blós le Wikipëdijã)] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wikimedia]] g0cegk8e83toj6ztwk6t2pj9mlnt6th 0 2917 199399 189377 2026-05-18T12:32:21Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199399 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wikimediapolska-logo.png|mały|]] '''Stowôra Wikimedia Polska''' – to stowôra, jakô mô za zgrôw reprezentacëjã ë wpieranié ùdbów [[Fùndacëjô Wikimedia|Fundacëji Wikimedia]], a téż dzejanie dlô rozwiju spòlëzne sparłączoni wkół tëch ùdbów. Stowôra òstała zaregistrowônô 15 lëstopadnika 2005 rokù w Òbéńdowim Sądze Łódz-Strzódgard ë wpierô téż sztautowò kaszëbską [[Wikipedijô|Wikipedijã]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pl.wikimedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna ''Wikimedia Polska'' – Przédnô starna] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wikimedia]] 2blu78ggar7wzgn2zpw5o4kyctk9qr0 0 2920 199398 187269 2026-05-18T12:31:46Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199398 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:RL Burnside.jpg|mały|R.L. Burnside na kòncerce w Crystal Ballroom w [[Portland, Oregon]]]] '''R. L. Burnside''' (prôwdzéwié: ''Robert Lee Burnside'', ùr. [[23 lëstopadnika]] [[1926]] rokù w [[Oxford (Mississippi)|Oxford]], [[Mississippi]], [[USA]] a ùmôrł [[1 séwnika]] [[2005]] rokù w [[Memphis (Tennessee)|Memphis, Tennessee]]) - jeden ze slédnych wiôldzich [[Blues|bluesowëch]] mùzykańtów z Deltë Mississippi. <!-- Gard w jaczim sã ùrodzëł pòdiwôm za platową wëdowizną. --> == Biografijô == Burnside ùrodzëł są w rokù 1926 w nordowi Delce Mississippi. Grac na gitarze ùcził sã m.jin. ù [[Fred McDowell|Freda McDowella]]. Wiôldżi cësk na jegò sztél miele [[John Lee Hooker]], [[Lightnin' Hopkins]] ë [[Muddy Waters]]. Burnside żëł w [[Chicago]] ë Memphis nigle zamieszkôł w [[1959]] w swòji tatczëznie Mississippi, dze òtemknął karczmã w chtërni grôł swòjegò [[Blues|bluesa]]. Króm tegò gbùrził, òbrôbiając bawełnã, ë przëdôwôł domôcą [[Whiskey]]. Pierszą platã nagrôł Burnside w [[1966]] rokù, jak ju bëł 40 lat stôri, zarô pò tim jak pòznôł sã z badérą fòlkloru [[George Mitchell|George'm Mitchell'em]] . W [[1979]] miôł swòje pierszé gòstné pòkôzczi, w tim téż w [[Eùropa|Eùropie]]. Warkòwim mùzykańtã òstôł dopiérze w [[1991]] rokù - tedë òprzestôł ju wicy gbùrzëc. == Diskògrafijô == * [[1993]] ''Bad Luck City'' * [[1994]] ''Too Bad Jim'' * [[1994]] ''Mississippi Delta Blues Vol. 2 - Blow My Blues Away'' * [[1996]] ''A Ass Pocket of Whiskey'' * [[1997]] ''Mr. Wizard'' * [[1997]] ''Acoustic Stories'' * [[1997]] ''Mississippi Blues'' * [[1997]] ''Sound Machine Groove'' * [[1998]] ''Rollin' Tumblin''' * [[1998]] ''Come On In'' * [[1999]] ''My Black Name A-Ringin''' * [[2000]] ''Wish I Was In Heaven Sitting Down'' * [[2000]] ''Mississippi Hill Country Blues'' (nagrania z: [[1967]], [[1980]] ë [[1982]] rokù - realizacëjô: [[1984]], jakno Swingmaster 2201) * [[2001]] ''Raw Electric 1979-1980'' * [[2001]] ''Giants of Country Blues Guitar - Volume 2'' * [[2001]] ''Well Well Well'' * [[2001]] ''Burnside on Burnside'' * [[2003]] ''Going Down South'' * [[2003]] ''No Monkeys on This Train'', (nagrania z: [[1979]]-[[1980]], [[1992]] ë [[1994]]) * [[2003]] ''First Recordings'' ( nagrania z [[1960]]-tech lat) * [[2003]] ''Burnside's Darker Blues'' * [[2004]] ''A Bothered Mind'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20060209173933/http://www.fatpossum.com/artists/rl.html R.L. Burnside] w wëdowiznie [[Fat Possum Records|Fat Possum]] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Blues]] r2ru4sa0u238zh1mlwxqfif3pnnrgjt 0 2926 199397 184081 2026-05-18T12:31:37Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199397 wikitext text/x-wiki '''Fat Possum Records''' – platowô wëdowizna z [[Oxford, Mississippi]], założonô w [[1992]] rokù przez Matthew Johnson'a. Specjalizëjë òna sã òsoblëwié [[Blues|blusã]] z nordowi Deltë Mississippi. Tuwò wëdiwôlë swòje platë m.jin. [[R. L. Burnside]], [[Junior Kimbrough]] czë [[T-Model Ford]]. Z rozwijã wëdowiznë naczãle dochôdac do programë młodzi wëkònôwôczë jak na przëmiôr [[Heartless Bastards]] ë [[The Black Keys]]. Platë Fat Possum rozprowôdzô samòstójna platowô wëdowizna [[Epitaph Records]]. == Film == * [[2003]] ''You See Me Laughin': The Last of the Hill Country Bluesmen''. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.fatpossum.com/ Domôcô starna wëdowiznë] [[Kategòrëjô:Platowé wëdowizne]] [[Kategòrëjô:Blues]] e10ds07osf5vrszj6xn5fr48fsic2yy 0 2939 199795 197813 2026-05-18T18:26:36Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199795 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Asia (orthographic projection).svg|mały|330px|Azëjô]] '''Azëjô''' – dzél swiata, razã z [[Eùropa|Eùropą]] robi [[Eùrazëjô|Eùrazëjã]], nôwikszi kòntinent na [[Zemia|Zemi]]. Rozcygô sã òd [[Eùropa|Eùropë]] na zôpadze do [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]] na pòrénkù. Òd pôłniowégò zôpadu graniczë z [[Afrika|Afriką]], òd pôłniô z [[Aùstralëjô (kòntinent)|Aùstralëjô]] ë [[Jindijsczi Òcean|Jindijsczim Òceanem]]. W Azëji mieszkô 2/3 wszëtczich lëdzy Zemi. == Wiôldżé òbéńdë Azëji == * [[Zôpadnô Azëjô]] ** [[Blisczi Pòrénk]] ** [[Kaukaz]] ** [[Strzédny Pòrénk]] * [[Strzédnô Azëjô]] * [[Pôłnowô Azëjô]] ([[subkòntinent jindijsczi]]) * [[Pôłniowò-Pòrénkòwô Azëjô]] * [[Pòrénszô Azëjô]] ([[Pòrénszô Azëjô|Daleczi Pòrénk]]) * [[Sybiriô]] ([[Sybiriô|Nordowô Azëjô]]) * [[Azëjatëcczé Tigrë]] Na pòczątkù [[2006]] rokù w Azëji bëłë państwa: * [[Afganistón]] * [[Saudëjskô Arabijô]] * [[Armenijô]] * [[Aùstralëjô]] ([[Òstrów Gòdów]] ë [[Kòkòsowe Òstrowë]]) * [[Azerbejdżan]] * [[Bahrajn]] * [[Bangladesz]] * [[Bhutan]] * [[Brunei|Brunejô]]<ref>Biuletin Radzëzne Kaszëbsczégò Jãzëka 2007, Ùchwôlënk Nr 6/RKJ/07 z dnia 8-12-2007 r. w sprawie niechtërnëch geògrafnëch pòzwów, s. 42</ref> * [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] * [[Cyper]] * [[Nordowy Cyper|Nordowi Cyper]] * [[Egipt]] ([[Pòłòstrów Synaj]]) * [[Filipinë]] * [[Greckô]] (małô òbéńda na òstowach [[Sporadë]], [[Chijos]] ë [[Lesbos]] je w Azëji na azëjaticczim kòntinentalnim szelfie kòl strądu [[Tëreckô|Tërecji]] * [[Grëzóńskô]] * [[Indie]] * [[Jindonezjô]] * [[Irak]] * [[Iran]] * [[Izrael]] * [[Japòńskô]] * [[Jemen]] * [[Jordaniô]] * [[Kambòdżô]] * [[Katar]] * [[Kazachstan]] * [[Kirgistan]] * [[Repùblika Kòreji|Półniowò Kòreja]] * [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowô Kòreja]] * [[Kùwejt]] * [[Laòs]] * [[Liban]] * [[Malediwë]] * [[Malezjô]] * [[Mòngolskô]] * [[Myanmar|Myanmar (dôwni Birma)]] * [[Nepal]] * [[Òman]] * [[Pakistan]] * [[Ruskô]] * [[Singapùr]] * [[Sri Lanka]] * [[Syrëjô]] * [[Tadżikistan]] * [[Tajlandiô]] * [[Tajwan]] * [[Pòrënkòwi Timor]] * [[Tëreckô]] * [[Turkmenistan]] * [[Ùzbekistan]] * [[Wietnam]] * [[Zjednóné Arabsczie Emiratë]] Nôwikszim państwã w Azëji je [[Ruskô]] (téż z eùropejsczim dzélã), a nôlëdniszim azjacczim [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]]. == Nôtërne leżnoscë == === Wëzdrzatk plónu === [[Òbrôzk:Asia_satellite_orthographic.jpg|mały|Azëjô - satelitarni odjimk]] Azëjô je - pò Eùropie - nôbarżi rozkawałkòwónim dzélã swiata. Strzédna dôlëzna òd [[mòrze|mòrza]] je 756&nbsp;km a nôwëżi kòl 2360&nbsp;km. Ne wôrtoscë są nôwiksze westrzód wszestczich dzélów swiata, a to dlôte, że Azëjô je baro równoleżnikòwò ë pôłnikòwò rozcygniona. Dôlëzna strądu Azëji razã je 70,6 tës. km ë je miészô blós òd nej w [[Nordowô Amerikô|Nordowi Americe]]. [[Pòłòstrów|Pòłòstrowë]] są na wnetka 1/5 (19,5%) wiéchrzëznie Azëji. Nôwiksze to: [[Arabsczi Półòstrów]] (27&nbsp;330 tës. km²), [[Jindochińsczi Pòłòstrów]] (2174 tës. km²), [[Jindijsczi Półòstrów]] (2088 tës. km²), [[Miészô Azëjô]] (501 tës. km²), [[Półòstrów Tajmyr]] (400 tës. km²), [[Kamczatka]] (370 tës. km²) ë [[Kòrejansczi Półòstrów]] (220 tës. km²). [[Òstrów|Òstrowë]] są na dosc môłim môlu Azëji, bo na blós 6,17% wiéchrzëznie. Ròwnak je westrzód nich nôwikszô na swiece [[Malajskô Òstrowina]], chtërna je na 1,7 mln km² (z [[Bòrneò]] 735,9 tës. km², [[Sumatra|Sumatrą]] 433,8 tës. km², [[Celebes]]em 189 tës. km² ë [[Jawa|Jawą]] 126,7 tës. km²), òkòma te [[Filipinë]] (300 tës. km², z òstrowã [[Luzon]] 105,7 tës. km² ë [[Mindanaò]] 95,6 tës. km²), òstrowina [[Japòńsczie Òstrowë|Japòńsczich Òstrowów]] (369 tës. km², z [[Honshu]] 230,5 tës. km² ë [[Hokkaidō|Hokkaido]] 77,9 tës. km²), ë téż [[Sachalin]] (76,4 tës. km²), [[Cejlon]] (65,6 tës. km²), [[Tajwan (òstròw)|Tajwan]] (35,8 tës. km²), [[Hajnan]] (34,1 tës. km²), òstrowinë: [[Nordowô Zemia|Nordowi Zemi]] (37,9 tës. km²), [[Nowòsybirsczie Òstrowë|Nowòsybirsczich Òstrowów]] (38,5 tës. km²). Midzë półòstrowama ë òstrowama Azëji je wiele mòcno wcãtich hôwingów ë przëstrądnich - òtemkłich, półzamkłich ë zamkłich - mòrsczich wlëgów. Nôwôżniészé z nich są na [[Atlantëcczi Òcean|Atlantëcczim Òceanie]]: [[Westrzódzemné Mòrze]], [[Czôrne Mòrze]], [[Karsczie Mòrze]], [[Mòrze Łaptiewów]], [[Pòrankòwòsybirsczie Mòrze]], [[Czukòcczie Mòrze]], [[Mòrze Beringa]], [[Òchòcczie Mòrze]], [[Japòńsczie Mòrze]], [[Żôłté Mòrze]], [[Pòrankòwòchińsczie Mòrze]], [[Pôłniowòchińsczie Mòrze]], [[Arabsczie Mòrze]], [[Czerwióne Mòrze]], [[Jindonezijsczie Westrzódzemne Mòrze]] (miôno dlô wszetczich mòrz wkòł Malajscziej Òstrowinë ë Filipinów) a téż Hôwindżi: [[Bengalskô Hôwinga|Benglaskô]] ë [[Perskô Hôwinga|Perskô]]. [[Òbrôzk:Himalaya annotated.jpg|330px|mały|Satelitarni odjimk Himalajów z miônoma niechtërnych gòr]] Azëjô je - nie zdrzącë na [[Antarktida]] - dzélã swiata ò nôwiższi strzédny wëszawie, chtërna je 990 m [[n.r.m.]] Môlë niżi 300 m n.r.m. są na wiéchrzëwiznie blós 32,4%, môlë chtërne są wëszi 1000 m n.r.m. są na blós 30,4%. Nôwëszô wëszawa Azëji - [[Mount Everest]] (8848 m n.r.m.) je téż nôwëszim szczitã swiata. Nôgłãbszô òbniżëna [[Ùmarłe Mòrze|Ùmartégò Mòrza]] (405 m p.r.m.) téż je nóniższim môlã na kòpniach zemsczi kùgli. Azëjo pòdnôszë sã w wëstrzédnym dzélu ë pòstãpno òbniżô sã we wszëtczich czerënkach. Niżne môlë są w norodowo-zôpadnim dzélu: [[Tùranskô Niżawa]], [[Zôpadnosybirskô Niżawa]] ë [[Norodowòsybirskô Niżawa]], na pòrénkù je [[Norodowòchińskô Niżawa]], na pôłnim [[Niżawa Gangesu]], [[Niżawa Jindusu|Jindusu]] ë [[Niżawa Mezopòtamiji|Mezopòtamiji]]. Wiôldżie wëszawne môlë: na nordze [[Westrzódsybirskô Wëszawa]], na zôpadze [[Kazascze Pògòrze]] ë na pôłnim [[Wëszawa Dekan]] na [[Arabsczi Półòstrów|Arabsczim Pòłòstrowie]]. Wëszawa Dekan pòstãpô w pòrénk ë zôpôd rańtowama gòrama (Pòrénkòwe ë Zôpôdne Ghatë). Rańtowé gòrë są téż na zôpadnëch ë pôłniowëch strądach Arabsczégò Półòstrowa. Wësok pòłożoné wëszawë, òbeszłé gòrsczima pasmama, są całownim dzélã Zôpadny ë Centralny Azëji. Na zôpadze są to Wëszawë: Anatolijskô, Armeńskô ë Jirańskô. Westrzód wielnych régów gór nôleżi wëmienic górë: [[Pòntijsczie Górë|Pòntijsczie]], [[Taurus]], [[Kaukaz]], [[Elburs]], [[Kopet-dag]], [[Zagros]] ë [[Mekran]]. Dali w pòrénk wiżô gòrsczich pasm rosce. Je tuwò nôwiôldżi na swiece wãzeł górów - [[Pamir]], chtëren je zwóny Dakã Swiata. Tam zbiegiwóją sã jedurne na swiece régë gòr wëższé òd 7000 m n.r.m.: [[Tien-szan]], [[Hindukusz]], [[Karakòrum]], [[Himalaje]] téż Kùnlun ë [[Sino-Tybeteńsczie Gòrë]]. Pôłniowim przëdłëżeniã Sino-Tibetańsczich Górów są gòrsczié pasma Jindochinsczégò Półòstrowa ë Malajsczej Òstrowine. Midzë Himalajama a Kunlunem je nôwëższô na swiece [[Tybetańskô Wëszawa]], a midzë Kunlunem a Tien-szanem wëszawô [[Kaszgarskô Wlëga]]. Barżi na nordowi pòrénk je [[Mòngòlskô Wëszawa]], chtërna je òkrążona pasmama: Ałtaju, Sajanów, Jabònowich Gór ë Wiôldżigô Chiganu. Pòrénkòwy dzél Syberëji to môl wëszawnô-gòrsczi. Szeroczi plaskatowëszańc (m.jin. Wëszawë: Ałdańskô, Zejsko-Burejskô, Anadirskô) òddzélone są górama, m.jin.: Czersczégo, Wierchojansczima, Kołymsczima, Kòriacczima ë Sichòte Aliń, ë téż górama Kamczatczi. Gòrsczie môlë przëwôżeją na Kòrejańsczim Pòłòstrowie, w pôłniowich Chinach, na Japòńsczich òstrowach, Tajwanie ë Filipinach. Na zacht òbéńdach (kòl 16,5 mln km²) Azeji są pùstinie, chtërne są w conach zwartnikòwej (Arabsczi Pòłòstrów, [[Hindustańskô Niżawa]]), pòdzwartnikòwej (pùstinie Jiranu) jakno téż w letnéj, kòntinentalnej ([[Turańskô Niżawa]], [[Kaszgarskô Wlëga]]. == Lëdztwò == W Azëji mieszkô kòle 3,5 mld lëdzy, co je kòl 60% lëdzy na swiece (felëje pòdôwkòw ò azjëtycczim dzélu Ruskô). Òbénda ta cechùje sã wysoczim strzédnim wskôzywôczã zwëczajnégò przërôstaniô lëdztwa (17%), przë czim nôwëższi je w Syrëji (37,1%), Irakù (36,8%) ë Jemenie (36,7%) a nôniższi w Japòńsczi (3,2%). Strzédnô gãstwa zalëdzeniô je héwó 108 sztatùr/km². Rozkwatérowanié lëdzy je baro nierównomiarowé. Òbéńdë Hindujistańscziej Niżawë, Jawë ë Nordowochińsczi Niżawë są nôbarżi zalëdzone na swiece (wiãcy jakno 600 sztatùr/km²). Jinsze òbéńdë (jakno wësoczé górë, pùstinie Strzédny Azëji, dalekô Norda) są z wiksza niezalëdzone. Nôwiksze gardë Azëji to [[Seùl]] (11,6 mln), [[Mùmbaj|Mùmbaj (Bombaj)]] (9,9 mln), [[Szanghaj]] (9,1 mln), [[Dżakarta]] (9,2 mln), [[Tokijo]] (8,0 mln), [[Delhi]] (7,2 mln), [[Karaczi]] (6,7 mln), [[Pekin]] (7,0 mln), [[Teheran]] (6,8 mln), [[Sztambùl]] (7,6 mln) ë [[Bangkòk]] (5,6 mln). Nôwiksze karna gardów to: Seul (16,3 mln), [[Chongqing]] (15,0 mln), [[Òsaka]] (13,8 mln), Szanghaj (13 mln), Bombaj (12,6 mln), Tokio (11,8 mln), [[Kalkùta]] (11,0 mln) ë Pekin (10,5 mln). W Azëji je 48 państwów (z Ruską a bez Egiptu ë Grecczi) ë 2 zanôléżne òbéńdë - [[Palestinskô Aùtonomijô|Plestinską Aùtonomiją]] ë [[Makaù]] (do [[gòdnik]]a [[1999]] rokù). == Òbaczë téż == * [[Afrika]] * [[Eùropa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azëjô| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] 5g7t04gsithiw2dxecjmcid8i48052w 0 2941 199919 196415 2026-05-19T11:55:17Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199919 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:LocationAustralia.png|mały|Australëjô na karce swiata]] [[Òbrôzk:Australia_satellite_orthographic.jpg|mały|Satelitarni odjimk Australëji]] '''Aùstralëjô''' je nômiészim z [[kòntinent|kòntinentów]] [[Zemia|Zemi]], jegò wiéchrzëzna (razã z [[Tasmaniô|Tasmanią]] ë òstrowama w blëze) je 7,7 mln km². == Geògrafné pòdôwczi == * '''Pôłnikòwi rozskòczënk:''' 3200 km * '''Równoleżnikòwi rozskòczënk:''' 4000 km * '''Wiéchrzëzna:''' ** òglowô: 7&nbsp;686&nbsp;850 km² ** ląd: 7&nbsp;617&nbsp;930 km² ** wòda: 68&nbsp;920 km² * '''Długòta strądôw:''' 25&nbsp;760 km * '''Nôniższi môl:''' [[Jezero Eyre]]: -15 m * '''Nôwëższi wëszéńc:''' [[Mount Kosciuszko]]: 2&nbsp;229 m == Pòłożenie == Aùstralëjsczi kòntinent je na [[pôłniowô półkùgla|pôłniowi]] ë [[pòrénkòwô półkùgla|pòrénkòwi półkùglë]], midzë 11 ë 39 gradã pôłniowi geògrafny szérzë ë midzë 113 ë 153 gradã pòrénkòwi geògrafny długòtë. Òkrążają gò dwa òceanë: òd nordë ë pòrénkù [[Spòkójny Òcean|Spòkójny]] a òd pôłniô ë zôpadu [[Jindijsczi Òcean|Jindijsczi]]. Ni mô sparłãczeniô z jinszima kòntinentama. Niechtërny do Australëji zarechòwëwają téż drëdżi wedle wiôlgòscë òstrów [[Nowô Gwinejô]] (wiéchrzëzna 785 tys. km²), bò je òn téż na nym sómym kòntinentalnym pòdstôwkù. Z blëze Australëjô wëzdrzi za òwalã, ze chtërnégò wërzniąté są dwa dzéle: Hôwinga Karpentaria ë Australëjskô Wiôlgô Hôwinga. Òs negò òwalu przëkëwô sã wnetka ze [[Zwartnik (geògrafijô)|Zwartnikã Kòzorożëca]]. == Geòlogòwé leżnoscë == Aùstralëjô bëłô przódë dzélã [[superkòntinent]]u [[Gondwana|Gondwanë]]. Dzysdniowi wëzdrzatk nadała jeji [[kaledońskô òrogeneza]], chtërna sparłãczeła dwa nôstorszë elementë jeji geòlogòwej bùdacëji, pôłniową ë nordową kristalową tôrczã ë [[hercynska òrogeneza|hercynską òrogenezã]], cziej wëpiãtrzeniu pòddôła sã [[geòsënklina]] zdzejóna w [[Paleòzojicznô era|paleòzojikù]] w pòrénkòwim dzélu kòntinentu. Alpejskô òrogeneza sprawiła rësznotã westrzód Wòdodzéłowich Gór. Òbniżenié równi wòdë òceanu w [[plajstocen]]ie pòzwolëło na przecygã roscëniznë, zwiérzów ë lëdzy z nordy (choc nié bëło lądowëgò sparłãczenia z [[Azëjô|Azëją]]), a w rezultace do òddzélenia [[Nowô Gwinejô|Nowi Gwineji]] ë [[Tasmaniô|Tasmanii]]. Sztrukturalne jednote: * Zôpôdnoaùstralëjskô Wlëga je w zôpôdnim dzélu kòntinentu. Je ùsadzonô z dwóch wlëg (Wlëga Carnavon ë Wlëga Perth), chtërne mają wiôldżą ùbitosc ùsôdów. Òd Aùstralëjscziej Platformë òddzelô ją systema òbsuwków ò czierënkù nordowo-pôłniowim. * Nôwikszą ë nôstôrszą sztrukturalną jednotą je Aùstralëjskô Platforma chtërna zajëmô wnetka cawną zôpôdną ë westrzédną Aùstralëje. Skłôdô są òna z cziles kristalowich tôrczów (nôwiksze to Tôrcz Kimberley ë Tôrcz Yilgarn) òddzelonych òd se wlëgama, z chtërnych nôwiksze to Wlëga Cannings ë Wlëga Nullarbor. * Bùdacëjë Górów Flindersa wzãłë sã zez zjadrzëca w paleòzojikù stôrszich ùsôdnych kamiznów, chtërne zbierałe sã w jistniejącą tuwò wczasni geòsënklina Adelaide. * Wlëgë Strzédnoaùstralëjsczie są midzë bùdajëcama Wiôldżich Wòdodzélowich Górów a Aùstralëjsczią Platformą ë Bùdacëjama Gór Flindersa. W skłôdze jednote je m.jin. Wlëga Karpentaria, Wiôlgô Artezëjskô Wlëga ë Wlëga Murray. W [[mezozoik|mezozoikù]] bëł to môl òbsadzony przez mòrze. Wlëgłe wëdżiãce kamiznowich lég bëło żëczne pòwstowôniu wlëg artëzejsczich wòd. * Bùdacëjë Wiôldżich Wòdodzélowich Gòròw ë Tasmanii pòddôwałe sã gùbowaóniu w kaledonscziej ë herecynscziej òrogeneze, towarzëłë jima wùlkanowe rzôdzëzne. Zldzënie bëło w [[karbòn]]ie ë [[perm]]ie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstralëjô| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] e7793zx78d1v3t4htmjl11vztyrns8e 0 3013 199629 198460 2026-05-18T15:38:09Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +1 199629 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=0000ff| farba=ffffff| apartne miono=kaszëbsczi jãzëk| kraj, òbénda1= [[Pòlskô]], [[Kanada]]| lëczba=87600 (wedle nôrodnégò spisënkù 2021)| môl=-| rodzëzna=[[Jindoeùropejsczé jãzëczi]]<br /> * [[Słowiańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi]] *** [[Lechicczi jãzëk]] **** [[Pòmòrsczi jãzëk]] ***** Kaszëbsczi jãzëk| alfabét=[[łacëzniany alfabét|łacëzniany]]| kraj, òbénda2=Òd 2005 rokù w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[òbéndowi jãzëk]], wprowadzony do 5 ùrzãdów gminë jakno [[pòmòcny jãzëk]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]| agencëjô= [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]][http://www.kaszubi.pl/o/rjk/]| iso1=-| iso2=[http://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes-keyword.php?SearchTerm=csb&SearchType=ALL&Submit=Go] csb| iso3=[http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=c csb]| sil=CSB [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=csb]| kòd=csb| znankównik=Kaszëbskô| jãzëk=kaszëbsczi|znankòwnik2=kaszëbsczégò }} [[Òbrôzk:Jerozolëma, kòscel Pater noster, "Òjcze nasz" pò kaszëbskù.JPG|mały|[[Jerozolëma]], [[Òjcze Nasz|Òjcze nasz]] pò kaszëbskù]] '''Kaszëbsczi jãzëk''' – jãzëk z [[zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|zôpôdnosłowiańsczégò]] karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]], chtërnym gôdô wiãcy jak 50&nbsp;000 [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Kaszëbsczi je jednym z pòmòrsczich jãzëków – ò apartnym jãzëkù mòżna rzec ju w XIV stolace. Nôstarszi kaszëbsczé knédżi to ''Duchowe piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow'' [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż z rokù [[1643]] [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] ''Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski''. Dzysdniowò lëterackô kaszëbizna je ewòlucëją zabédowóny przez [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwe]], wprzód w 1848 (?) – na òsta òdnalazłô w rusczich archiwach kòl kùńca XX stalata – ë w [[1879]] rokù w ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', wëdóny w [[Pòznóń|Pòznaniu]]. Badéra kaszëbiznë [[Friedrich Lorentz]] wëapartnił w kaszëbsczim jãzëkù 47 zwãków, chtërne są dzysdniowò pisóne 34 lëterama, jich dzél (''ch, cz, dz, dż, rz, sz'') przez sparłãczenie dwóch lëterów. W kaszëbsczim jãzëkù wëapartniómë trzë przédné dialektë, jakno: * nordowòkaszëbsczi (krézë: pùcczi, wejrowsczi, [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]],) * westrzédnokaszëbsczi (krézë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], dzélowò bëtowsczi) * pôłniowòkaszëbsczi (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) == Miono == Kaszëbizna czãstô je wëmieniownô zwónô pòmòrsczim jãzëkã, chòc ''de facto'' je òna le karnã słëchających do niegò dialektów. Bëtnosc wielu mionów na òpisanié jednégò jãzëka a téż jidentifikacëjô całownégò jãzëka z jegò nômòcnészim dialektã mô czasã môl w przëmiôrze mniészoscowëch jãzëków, jaczé sã mòcno zjinaczoné ë jaczé na skùtk nieżëcznëch, pòliticznëch dzejników nie bëłë w sztądzë ùsôdzëc òglowégò, sztandardowégò jãzëka ë dobéc mòcny lëżnoscë w państwie, w jaczim są brëkòwóné. Kaszëbizna wiedno bëła bënnowò zjinaczonô, a wicy wiédzë ò tim mómë òd czasów [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwë]]. [[Aleksander Hilferding|Hilferding]] w pòłowie XIX w. pòdzelił kaszëbiznã na: 1. gwarã pòmerańsczich Słowińców i Kaszëbów, 2. gwarã pòmerańskich Kaszëbów, 3. gwarã kaszëbską w Zôchódnëch Prësach. Dzelnotã tã na zôczątkù XX stalata ùnowił Lorentz, chtëren w òbrëmienim 2 przédnëch òbéńdów: norda i pôłnié (jinëch wedle iloczasu), i tak "równoleżnikòwò", wëdzelił 21 gromadów, a w nich 70 gwar. ''Atlas językowy kaszubszczyzny i dialektów sąsiednich'' (1964-1978) – òddôwô stón z pòłowë XX w. i wëapartniô: 1. archaiczniészą nordã: a) Pùcczé (Mòrzanie i òsóbno półòstrów Hél – Rëbôcë); b) Pùcczé i Wejrowsczé; pas wëstrzódkòwy to – Lesôcë; 2. innowacyjny westrzódk, m.jin. Józcë (òkòlé Strzépcza, Mirochòwa i Srôkòjc); 3. spòlaszałé pôłnié, òsoblëwò wschódné. Juwernô stojizna jakno w pòmòrsczim jãzëkù ma môl np. w òkcytańsczim ë dolnomiemieczim jãzëkù. Òkcytańsczi czãstô biwô zwóny prowansalsczim jãzëkã, chò dialektë prowansalsczé są blos dzélã òkcytańsczégò, leno mają nômòcnészi lëteracczi zwëk. Dolnomiemiecczi (Nederdüütsch, Plattdüütsch) je czãstô zeszlachòwóny z jegò dolnosaksońsczim dialektã (Nedersassisch, Low Saxon), ga mô òn wiele mòcniészi môl òd resztë. Pò wëmiarcém słowianiznë a téż wszëtczéch jinëch pòmòrsczich dialektów, króm kaszëbiznë w przerównaniém do jãzëka Pòmòrzanów dzysô nôczãsczi je brëkòwóny termin "kaszëbsczi jãzëk". Rodowizna mionów "Kaszëbi" ë "kaszëbsczi" a téż ôrt, na jaczi òne przëszłë òb stalata z òkrãżégò Kòszalëna na Pòrénkòwi Pòmòrskô są wcyg wëzgôdką dlô ùczałich. Niżódnô z dotëchczasnych teòrëjów nie pòtkała sã z òglowym akceptã. Nie mô równak dokôzów na to, żebë doszło do wanogów Pòmòrzanów z òkrãżégò Kòszalëna w pòrénkòwim czérënkù. == Brëkòwanié == [[Òbrôzk:Garcz.jpg|mały|Dwamòwnô tôfla pòlskò-kaszëbskô]] Zwiksza wëższé sferë Prësôków mało dbałë ò kaszëbsczi jãzëk w XIX w. Syg kaszëbiznë òd kùli lat bezùstankòwò sã zmiészô. W latach 50. XX w. [[Kaszëbi]] równo żelë jidze ò starszich, jak i starków, a téż dzece – przed jidzenim do szkòłë – na co dzéń nié miôlë leżnoscë wiele razy przëstôwaniô z pòlsczim jãzëkã. Chòc kòscół béł tej môlã, gdze szło czëc [[Pòlsczi jãzëk|ten]] jãzëk. W szkòle na paùzach dzece gôdałë pò kaszëbskù. W latach 70. XX w. kaszë­bizna òglowò bëła ùznôwónô za jãzëk lëdzy mało wësztôł­conëch. Wiele wstidzało sã tedë kaszëbsczégò jãzëka, a w wiele szkòłach na Kaszëbach bëło robioné wnet wszëtkò, żebë dzecë nie gôdałë w rodny mòwie. Do niedôwna westrzódk pòlsczich mòwnoùczałich panowała ùdba, że kaszëbsczi je blós dialektã [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]]. W [[2003]] rokù béł dóny kaszëbiznié trzëlëterowi midzënôrodny kòd ''CSB'' wedle normë ISO 639-2. W krajach [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnii]] pierszą rolą w wiele rëmiach pùblicznégò żëcô państwa òdgriwają samòrządné krôjné, chtërnëch zastãpiną są naje wòjewództwa. W krãgù krôjnowy pòliticzi, jaką robią wòjewództwa, wiôldżi znaczënk mô edukacjô i kùltura. W państwach EÙ przëwiãzywô sã stolemną wôgã do krôjnowégò sztôłceniô i chòwaniô, do fùlniészégò pòznaniô historii spôdkòwiznë kùlturë nôblëższich strón, a w tim jãzëka. Jidze przece ò zakòrzenianié młodégò pòkòleniô w tradicji domôcégò kraju, ò ùswiądnienié nôrodny i eùropejsczi bòkadnoscë w rozmajitoscë, ò sztôłcenié sztaturë młodëch lëdzy jakno òbëwatelów swiądnëch swòjich mòżlëwòtów i òbòwiązków wedle tatczëznë, ale òtemkłëch na lëdzy i spòlëznë jinëch kùlturów. Dlô kaszëbsczégò jãzëka w Pòlsce òd 1 czerwińca 2009 rokù wôżnô je [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków]]. Dzysdniowò w [[Pòlskô|Pòlsce]], a òsoblëwie na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] je kòl 200 szkòłów, w chtërnëch dzecë ùczą sã kaszëbsczégò. 30 [[séwnik]]a 2010 rokù jãzëka kaszëbsczégò ùczëło sã 10 543 młodëch lëdzy, a z tegò 8 883 w 197 spòdlecznëch szkòłach. Òd 2013 rokù zaczinô są nowi przedmiot „Włôsnô historiô i kùltura”, jaczi wchôdô do szkòłów òd [[séwnik]]a. To je dodôwkòwi przedmiot dlô ùczniów zapisónëch na kaszëbsczi w piąti klasë spòdleczny szkòłë, w drëdżi klasë gimnazjum a téż w drëdżi klasë wëżigimnazjalny. Òcenã z niegò liczi sã do strzédny. Òd [[2005]] rokù je mòżnota skłôdaniô maturowégò egzaminu z negò jãzëka. W kaszëbsczim wëdôwóné są knéżczi, cządniczi a téż nadôwóné programë w radiu czë telewizëji. Wedle ùstawë ò nôrodnëch ë etnicznëch miészëznach i òbéndowim jãzëkù z [[6 stëcznika]] [[2005]] rokù je mòżebnota brëkòwania przed ùrzãdama gminów, kòl ùrzãdniégò jãzëka, kaszëbsczëgò jakno pòmòcnégò jãzëka. Pierszą gminą jakô wprowadzeła kaszëbsczi jãzëk jakno pòmòcny bëła [[Gmina Parchòwò]], pò ni [[Srôkòjce]], [[Gmina Lëniô]], [[Gmina Żukòwò]], a pózni [[Gmina Lëzëno]]. W [[2005]] r. kaszëbsczi jãzëk pierszi rôz szło bëło wëbrac na maturowim ekzaminie (kaszëbszczi wëbrało 23 ùczniów). Kaszëbizna mia swój plac w Pólsczi Òbéńdowi Telewizëji [[Gduńsk]] ([[Rodnô zemia (telewizjowô programa)|''Rodnô Zemia'']], ''Tedë jo''), a mô w [[Radio Gduńsk|Radiu Gduńsk]] (''Na bôtach ë w bòrach'') ë w [[Radio Kaszëbë|Radiu Kaszëbë]] òd 18 gòdnika 2004 (ùstawòwò zazychrowóné 25% czasu). UNESCO ùznôwô, że kaszëbsczi jãzëk je we wiôldżim niebezpiekù [http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-370.html], bò pò kaszëbskù prawie wcale nie gôdają dzece. Dzysdnia kaszëbsczi jãzëk brëkòwóny je òd 90-tëch lat téż w liturgiji [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczégò kòscoła]]. Przëstãpnëch je czile dolamczënków Nowégò Testamentu, w tim [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczich runitów]]: [[Eùgeniusz Gòłąbk|Eùgeniusza Gòłąbka]] i [[Francyszk Grucza|Francyszka Gruczë]], a téż òjca prof. dr hab. [[Adam Riszard Sykòra|Adama Riszarda Sykòrë]] z Pòznania – przełożił z greczi Ewanielëje. Kròm tegò przëstãpné sã téż kazaniô ks. [[Marión Miotk|Mariana Miotka]] ''Swiãtim turã starków'' (1991) i ùsôdzk ks. profesora [[Jan Walkùsz|Jana Walkùsza]] ''Sztrądã słowa'' (1996). === Gramatika === {|border=1 style="text-align:center" !Przëpôdczi (csb)||Przypadki (pol)||Pòjedinczô lëczba||Wielnô lëczba |- | [[nazéwôcz]] || mianownik || Kaszëba || Kaszëbi |- | [[rodzôcz]] || dopełniacz || Kaszëbë || Kaszëbów |- | [[dôwôcz]] || celownik || Kaszëbie || Kaszëbóm |- | [[winowôcz]] || biernik || Kaszëbã || Kaszëbów |- | [[Nôrzãdzôcz|narzãdzôcz]] || narzędnik || Kaszëbą || Kaszëbama |- | [[môlnik]] || miejscownik || Kaszëbie || Kaszëbach |- | [[Wòłôcz|wòłiwôcz]] || wołacz || Kaszëbò || Kaszëbi |} Ùszłi prosti czas {|class=wikitable |- |colspan=3 align=center |'''Pòjedinczô lëczba''' |colspan=3 align=center |'''Wielnô lëczba''' |- !Chłopsczi ôrt !Białczi ôrt !Dzecny ôrt !Chłopskòpersónowi ôrt<br> !Niechłopskòpersónowi ôrt<br> |- |jô bé'''ł'''<br>të bé'''ł'''<br>òn bé'''ł''' |jô bë'''ła'''<br>të bë'''ła'''<br>òna bë'''ła''' | - <br> - <br>òno bë'''ło''' |më bë'''lë''' (ma<ref>T. Slobodchikoff, 2014, The Role of Morphosyntactic Feature Economy in the Evolution of Slavic Number [http://www.lingref.com/cpp/wccfl/31/paper3045.pdf]</ref> bë'''ła''')<br>wa bë'''ła'''<br>òni bë'''lë''' |më bë'''łë'''<br>wa bë'''ła'''<br>òne bë'''łë''' |} == Dialektë == [[Òbrôzk:Kaszuby - dialekty wg F.Lorentza.png|mały|right|220px|Kaszëbsczé dialektë pg Friedricha Lorentza (pòczątk XX w.)]] Pòdług [[Friedrich Lorentz|Friedricha Lorentza]] na pòczątku XX stalata to dało trzë dialektë kaszëbsczégò jãzëka: [[nordowòkaszëbsczi dialekt]], [[westrzédnokaszëbsczi dialekt]] i [[pôłniowòkaszëbsczi dialekt]].<ref>J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, s. 128</ref> == Dopisënczi == {{Przëpisë}} == Lëteratura == [[Òbrôzk:Powiat Pucczi 2 ubt.jpeg|mały|Wëdowiédnô tablëca w dwóch jãzëkach: [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim]] ë kaszëbsczim]] * [[Florión Cenôwa|Florian Ceynowa]]: ''Kurze Betrachtungen über die kaßubische Sprache als Entwurf zur Gramatik''; hrsg., eingel. und kommentiert von Aleksandr Dmitrievič Duličenko und Werner Lehfeldt. Göttingen : Vandenhoeck & Ruprecht, 1998 ISBN 3-525-82501-3. * [[Eùgeniusz Gòłąbk]]: Wskôzë kaszëbsczégò pisënkù. Oficyna Czec [[1997]] ISBN 83-87408-02-6. * [[Aleksander Labùda]]: ''Słownik polsko-kaszubski/Słowôrz kaszëbskò-pòlsczi'' [[Gduńsk]] [[1981]] * [[Friedrich Lorentz|Fridrich Lorentz]]: ''Gramatyka pomorska'' t. 1-3 [[Wrocław]] [[1958]]-[[1962]] * [[Bernard Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej.'' t. 1-7 [[Wrocław]] – [[Warszawa]] – [[Krakòwò]] [[1967]]-[[1976]] * [[Gustaw Pobłocki]]: ''Słownik kaszubski z dodatkiem idyotyzmów chełmińskich i kociewskich'', [[Chełmno]] [[1887]] * Adam Ryszard Sikora OFM, Wpoczątku bylo Slowo... Najstarsze kaszubskie teksty biblijne, Oficyna Czec, Kartuzy [[2009]] * [[Hanna Popowska-Taborska]], [[Wiesław Boryś]]: ''Słownik etymologiczny kaszubszczyzny'' t.1-4 [[Warszawa]] [[1994]]-[[2002]] (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy ) ISBN 83-901394-9-9, ISBN 83-86619-81-3, ISBN 83-86619-28-7, ISBN 83-86619-74-0 * [[Stefan Ramułt]]: ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'', [[Krakòwò]] [[1893]] * Sztrategijô òchronë ë rozwiju kaszëbsczégò jãzëka ë kùlturë, [[Gduńsk]] [[2006]] * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie, [[Gduńsk]] [[2014]] * [[Jerzi Tréder|Jerzy Treder]]: ''Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny.'' [[Gduńsk]] [[2002]] ISBN 83-7326-037-4 * [[Jan Trepczik]]: ''Słownik polsko-kaszubski'' t. 1-2 [[Gduńsk]] [[1994]] ISBN 83-85011-73-0 === Zaòstałoscë kaszëbsczi (pòmòrsczi) pismieniznë === * [[1536]] Kronika T. Kantzowa o wendyjskich ludach zwanych Wendami a między nimi Kaszuby. ''Chronik von Pommern in Hohdeutscher, hrsg. v. G. Gaebel, [[Sztetëno]] [[1897]].'' * [[1586]] ''Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode'', [[Franz Tetzner]] [[1896]]: z dolmaczënkù bëtowsczégò pastora [[Szymon Krofej|S. Krofeja]], Słowińca (?) rodã z Dąbia. * [[1643]] ''Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá'', [[Gduńsk]] [[1643]]. Pastor smołdziński [[Michał Mostnik|M. Mostnika]] ''(Michał Pontanus)'', rodem ze Słupska. * ''Die Schmolsiner Perikopen'' (''Smòłdzëńsczé perikòpë''), òpracowóné ë wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinze]], [[Berlëno]] ''(pòrénkòwé)'' [[1967]] * ''Altkaschubisches Gesangbuch'' (''Stôrokaszëbsczi spiéwnik''), òpracowóné ë wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinze]], [[Berlëno]] ''(pòrénkòwé)'' [[1967]] * ''Przysięgi słowińskie z Wierzchocina [w:] Szkice z kaszubszczyzny: Dzieje, zabytki, słownictwo: Hanna Popowska-Taborska, Wejherowo'' [[1987]], s. 65-82 == Òbaczë téż == * [[Słowiańsczé jãzëczi]] * [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] * [[Dëchòwô kùltura Kaszëb]] * [[Kaszëbienié]] * [[Kaszëbistika]] * [[Kaszëbskô lëteratura]] * [[Pòlaszenié]] * [[Palatalizacjô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [[wikt:Przédnô starna|Kaszëbsczi Wikisłowôrz]] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/csb Endangered Languages] * [http://id.ndl.go.jp/auth/ndla/?qw=%E4%BD%8E%E5%9C%B0%E3%83%89%E3%82%A4%E3%83%84%E8%AA%9Ekashubian&g=all NDL] * [https://wals.info/languoid/lect/wals_code_ksu WALS] * [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/search?query=advanced%28%28LANGUAGE%2Ccsb%29%29# European Library] * [http://glosbe.com/csb/pl/ Glosbe – Słowôrz kaszëbskò-pòlsczi] * [http://multitree.org/codes/csb Kaszëbsczi] * [https://web.archive.org/web/20140826201403/http://www.skarbnicakaszubska.pl/slawistyka-w-xix-wieku-o-kaszebiznie#_ftn6 ò kaszëbiznie] * [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20140000263&min=1 (pl)] * [https://web.archive.org/web/20210201131848/http://www.cassubia-dictionary.com/ Kaszëbsczi słowôrz] * [https://web.archive.org/web/20240107175219/https://orka.sejm.gov.pl/Biuletyn.nsf/0/B0851E4076228E55C1257249003DA323?OpenDocument Sejm – ochrona i rozwój języka i kultury kaszubskiej] * {{YouTube|msuLr02oOEo|Telewizja Kaszuby – Sonda o języku kaszubskim}} * [http://wiadomosci.sierakowice.pl/?a=1&id=1341&arch=1 pl] * [http://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85071708 LC] * [http://zanotowane.pl/1026/8249/245307824747.htm Nauka języka Kaszubskiego] * https://iecor.clld.org/languages/kashubian * https://www.spbojano.pl/2025/06/26/do-konca-lipca-trwaja-zapisy-na-jezyk-kaszubski-w-klasach-i/ * https://web.archive.org/web/20150531073640/http://www.nytimes.com/2010/04/29/nyregion/29lost.html?hp * https://www.gov.pl/web/gov/szukaj?query=kaszubski&category=kategoria&page=1&size=50 [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] h9elpfpr4ya1qvpm5fnb48d4192wv37 199781 199629 2026-05-18T18:22:10Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199781 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=0000ff| farba=ffffff| apartne miono=kaszëbsczi jãzëk| kraj, òbénda1= [[Pòlskô]], [[Kanada]]| lëczba=87600 (wedle nôrodnégò spisënkù 2021)| môl=-| rodzëzna=[[Jindoeùropejsczé jãzëczi]]<br /> * [[Słowiańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi]] *** [[Lechicczi jãzëk]] **** [[Pòmòrsczi jãzëk]] ***** Kaszëbsczi jãzëk| alfabét=[[łacëzniany alfabét|łacëzniany]]| kraj, òbénda2=Òd 2005 rokù w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[òbéndowi jãzëk]], wprowadzony do 5 ùrzãdów gminë jakno [[pòmòcny jãzëk]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]| agencëjô= [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]][http://www.kaszubi.pl/o/rjk/]| iso1=-| iso2=[http://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes-keyword.php?SearchTerm=csb&SearchType=ALL&Submit=Go] csb| iso3=[http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=c csb]| sil=CSB [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=csb]| kòd=csb| znankównik=Kaszëbskô| jãzëk=kaszëbsczi|znankòwnik2=kaszëbsczégò }} [[Òbrôzk:Jerozolëma, kòscel Pater noster, "Òjcze nasz" pò kaszëbskù.JPG|mały|[[Jerozolëma]], [[Òjcze Nasz|Òjcze nasz]] pò kaszëbskù]] '''Kaszëbsczi jãzëk''' – jãzëk z [[zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|zôpôdnosłowiańsczégò]] karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]], chtërnym gôdô wiãcy jak 50&nbsp;000 [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Kaszëbsczi je jednym z pòmòrsczich jãzëków – ò apartnym jãzëkù mòżna rzec ju w XIV stolace. Nôstarszi kaszëbsczé knédżi to ''Duchowe piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow'' [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż z rokù [[1643]] [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] ''Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski''. Dzysdniowò lëterackô kaszëbizna je ewòlucëją zabédowóny przez [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwe]], wprzód w 1848 (?) – na òsta òdnalazłô w rusczich archiwach kòl kùńca XX stalata – ë w [[1879]] rokù w ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', wëdóny w [[Pòznóń|Pòznaniu]]. Badéra kaszëbiznë [[Friedrich Lorentz]] wëapartnił w kaszëbsczim jãzëkù 47 zwãków, chtërne są dzysdniowò pisóne 34 lëterama, jich dzél (''ch, cz, dz, dż, rz, sz'') przez sparłãczenie dwóch lëterów. W kaszëbsczim jãzëkù wëapartniómë trzë przédné dialektë, jakno: * nordowòkaszëbsczi (krézë: pùcczi, wejrowsczi, [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]],) * westrzédnokaszëbsczi (krézë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], dzélowò bëtowsczi) * pôłniowòkaszëbsczi (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) == Miono == Kaszëbizna czãstô je wëmieniownô zwónô pòmòrsczim jãzëkã, chòc ''de facto'' je òna le karnã słëchających do niegò dialektów. Bëtnosc wielu mionów na òpisanié jednégò jãzëka a téż jidentifikacëjô całownégò jãzëka z jegò nômòcnészim dialektã mô czasã môl w przëmiôrze mniészoscowëch jãzëków, jaczé sã mòcno zjinaczoné ë jaczé na skùtk nieżëcznëch, pòliticznëch dzejników nie bëłë w sztądzë ùsôdzëc òglowégò, sztandardowégò jãzëka ë dobéc mòcny lëżnoscë w państwie, w jaczim są brëkòwóné. Kaszëbizna wiedno bëła bënnowò zjinaczonô, a wicy wiédzë ò tim mómë òd czasów [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwë]]. [[Aleksander Hilferding|Hilferding]] w pòłowie XIX w. pòdzelił kaszëbiznã na: 1. gwarã pòmerańsczich Słowińców i Kaszëbów, 2. gwarã pòmerańskich Kaszëbów, 3. gwarã kaszëbską w Zôchódnëch Prësach. Dzelnotã tã na zôczątkù XX stalata ùnowił Lorentz, chtëren w òbrëmienim 2 przédnëch òbéńdów: norda i pôłnié (jinëch wedle iloczasu), i tak "równoleżnikòwò", wëdzelił 21 gromadów, a w nich 70 gwar. ''Atlas językowy kaszubszczyzny i dialektów sąsiednich'' (1964-1978) – òddôwô stón z pòłowë XX w. i wëapartniô: 1. archaiczniészą nordã: a) Pùcczé (Mòrzanie i òsóbno półòstrów Hél – Rëbôcë); b) Pùcczé i Wejrowsczé; pas wëstrzódkòwy to – Lesôcë; 2. innowacyjny westrzódk, m.jin. Józcë (òkòlé Strzépcza, Mirochòwa i Srôkòjc); 3. spòlaszałé pôłnié, òsoblëwò wschódné. Juwernô stojizna jakno w pòmòrsczim jãzëkù ma môl np. w òkcytańsczim ë dolnomiemieczim jãzëkù. Òkcytańsczi czãstô biwô zwóny prowansalsczim jãzëkã, chò dialektë prowansalsczé są blos dzélã òkcytańsczégò, leno mają nômòcnészi lëteracczi zwëk. Dolnomiemiecczi (Nederdüütsch, Plattdüütsch) je czãstô zeszlachòwóny z jegò dolnosaksońsczim dialektã (Nedersassisch, Low Saxon), ga mô òn wiele mòcniészi môl òd resztë. Pò wëmiarcém słowianiznë a téż wszëtczéch jinëch pòmòrsczich dialektów, króm kaszëbiznë w przerównaniém do jãzëka Pòmòrzanów dzysô nôczãsczi je brëkòwóny termin "kaszëbsczi jãzëk". Rodowizna mionów "Kaszëbi" ë "kaszëbsczi" a téż ôrt, na jaczi òne przëszłë òb stalata z òkrãżégò Kòszalëna na Pòrénkòwi Pòmòrskô są wcyg wëzgôdką dlô ùczałich. Niżódnô z dotëchczasnych teòrëjów nie pòtkała sã z òglowym akceptã. Nie mô równak dokôzów na to, żebë doszło do wanogów Pòmòrzanów z òkrãżégò Kòszalëna w pòrénkòwim czérënkù. == Brëkòwanié == [[Òbrôzk:Garcz.jpg|mały|Dwamòwnô tôfla pòlskò-kaszëbskô]] Zwiksza wëższé sferë Prësôków mało dbałë ò kaszëbsczi jãzëk w XIX w. Syg kaszëbiznë òd kùli lat bezùstankòwò sã zmiészô. W latach 50. XX w. [[Kaszëbi]] równo żelë jidze ò starszich, jak i starków, a téż dzece – przed jidzenim do szkòłë – na co dzéń nié miôlë leżnoscë wiele razy przëstôwaniô z pòlsczim jãzëkã. Chòc kòscół béł tej môlã, gdze szło czëc [[Pòlsczi jãzëk|ten]] jãzëk. W szkòle na paùzach dzece gôdałë pò kaszëbskù. W latach 70. XX w. kaszë­bizna òglowò bëła ùznôwónô za jãzëk lëdzy mało wësztôł­conëch. Wiele wstidzało sã tedë kaszëbsczégò jãzëka, a w wiele szkòłach na Kaszëbach bëło robioné wnet wszëtkò, żebë dzecë nie gôdałë w rodny mòwie. Do niedôwna westrzódk pòlsczich mòwnoùczałich panowała ùdba, że kaszëbsczi je blós dialektã [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]]. W [[2003]] rokù béł dóny kaszëbiznié trzëlëterowi midzënôrodny kòd ''CSB'' wedle normë ISO 639-2. W krajach [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnii]] pierszą rolą w wiele rëmiach pùblicznégò żëcô państwa òdgriwają samòrządné krôjné, chtërnëch zastãpiną są naje wòjewództwa. W krãgù krôjnowy pòliticzi, jaką robią wòjewództwa, wiôldżi znaczënk mô edukacjô i kùltura. W państwach EÙ przëwiãzywô sã stolemną wôgã do krôjnowégò sztôłceniô i chòwaniô, do fùlniészégò pòznaniô historii spôdkòwiznë kùlturë nôblëższich strón, a w tim jãzëka. Jidze przece ò zakòrzenianié młodégò pòkòleniô w tradicji domôcégò kraju, ò ùswiądnienié nôrodny i eùropejsczi bòkadnoscë w rozmajitoscë, ò sztôłcenié sztaturë młodëch lëdzy jakno òbëwatelów swiądnëch swòjich mòżlëwòtów i òbòwiązków wedle tatczëznë, ale òtemkłëch na lëdzy i spòlëznë jinëch kùlturów. Dlô kaszëbsczégò jãzëka w Pòlsce òd 1 czerwińca 2009 rokù wôżnô je [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków]]. Dzysdniowò w [[Pòlskô|Pòlsce]], a òsoblëwie na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] je kòl 200 szkòłów, w chtërnëch dzecë ùczą sã kaszëbsczégò. 30 [[séwnik]]a 2010 rokù jãzëka kaszëbsczégò ùczëło sã 10 543 młodëch lëdzy, a z tegò 8 883 w 197 spòdlecznëch szkòłach. Òd 2013 rokù zaczinô są nowi przedmiot „Włôsnô historiô i kùltura”, jaczi wchôdô do szkòłów òd [[séwnik]]a. To je dodôwkòwi przedmiot dlô ùczniów zapisónëch na kaszëbsczi w piąti klasë spòdleczny szkòłë, w drëdżi klasë gimnazjum a téż w drëdżi klasë wëżigimnazjalny. Òcenã z niegò liczi sã do strzédny. Òd [[2005]] rokù je mòżnota skłôdaniô maturowégò egzaminu z negò jãzëka. W kaszëbsczim wëdôwóné są knéżczi, cządniczi a téż nadôwóné programë w radiu czë telewizëji. Wedle ùstawë ò nôrodnëch ë etnicznëch miészëznach i òbéndowim jãzëkù z [[6 stëcznika]] [[2005]] rokù je mòżebnota brëkòwania przed ùrzãdama gminów, kòl ùrzãdniégò jãzëka, kaszëbsczëgò jakno pòmòcnégò jãzëka. Pierszą gminą jakô wprowadzeła kaszëbsczi jãzëk jakno pòmòcny bëła [[Gmina Parchòwò]], pò ni [[Srôkòjce]], [[Gmina Lëniô]], [[Gmina Żukòwò]], a pózni [[Gmina Lëzëno]]. W [[2005]] r. kaszëbsczi jãzëk pierszi rôz szło bëło wëbrac na maturowim ekzaminie (kaszëbszczi wëbrało 23 ùczniów). Kaszëbizna mia swój plac w Pólsczi Òbéńdowi Telewizëji [[Gduńsk]] ([[Rodnô zemia (telewizjowô programa)|''Rodnô Zemia'']], ''Tedë jo''), a mô w [[Radio Gduńsk|Radiu Gduńsk]] (''Na bôtach ë w bòrach'') ë w [[Radio Kaszëbë|Radiu Kaszëbë]] òd 18 gòdnika 2004 (ùstawòwò zazychrowóné 25% czasu). UNESCO ùznôwô, że kaszëbsczi jãzëk je we wiôldżim niebezpiekù [http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-370.html], bò pò kaszëbskù prawie wcale nie gôdają dzece. Dzysdnia kaszëbsczi jãzëk brëkòwóny je òd 90-tëch lat téż w liturgiji [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczégò kòscoła]]. Przëstãpnëch je czile dolamczënków Nowégò Testamentu, w tim [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczich runitów]]: [[Eùgeniusz Gòłąbk|Eùgeniusza Gòłąbka]] i [[Francyszk Grucza|Francyszka Gruczë]], a téż òjca prof. dr hab. [[Adam Riszard Sykòra|Adama Riszarda Sykòrë]] z Pòznania – przełożił z greczi Ewanielëje. Kròm tegò przëstãpné sã téż kazaniô ks. [[Marión Miotk|Mariana Miotka]] ''Swiãtim turã starków'' (1991) i ùsôdzk ks. profesora [[Jan Walkùsz|Jana Walkùsza]] ''Sztrądã słowa'' (1996). === Gramatika === {|border=1 style="text-align:center" !Przëpôdczi (csb)||Przypadki (pol)||Pòjedinczô lëczba||Wielnô lëczba |- | [[nazéwôcz]] || mianownik || Kaszëba || Kaszëbi |- | [[rodzôcz]] || dopełniacz || Kaszëbë || Kaszëbów |- | [[dôwôcz]] || celownik || Kaszëbie || Kaszëbóm |- | [[winowôcz]] || biernik || Kaszëbã || Kaszëbów |- | [[Nôrzãdzôcz|narzãdzôcz]] || narzędnik || Kaszëbą || Kaszëbama |- | [[môlnik]] || miejscownik || Kaszëbie || Kaszëbach |- | [[Wòłôcz|wòłiwôcz]] || wołacz || Kaszëbò || Kaszëbi |} Ùszłi prosti czas {|class=wikitable |- |colspan=3 align=center |'''Pòjedinczô lëczba''' |colspan=3 align=center |'''Wielnô lëczba''' |- !Chłopsczi ôrt !Białczi ôrt !Dzecny ôrt !Chłopskòpersónowi ôrt<br> !Niechłopskòpersónowi ôrt<br> |- |jô bé'''ł'''<br>të bé'''ł'''<br>òn bé'''ł''' |jô bë'''ła'''<br>të bë'''ła'''<br>òna bë'''ła''' | - <br> - <br>òno bë'''ło''' |më bë'''lë''' (ma<ref>T. Slobodchikoff, 2014, The Role of Morphosyntactic Feature Economy in the Evolution of Slavic Number [http://www.lingref.com/cpp/wccfl/31/paper3045.pdf]</ref> bë'''ła''')<br>wa bë'''ła'''<br>òni bë'''lë''' |më bë'''łë'''<br>wa bë'''ła'''<br>òne bë'''łë''' |} == Dialektë == [[Òbrôzk:Kaszuby - dialekty wg F.Lorentza.png|mały|220px|Kaszëbsczé dialektë pg Friedricha Lorentza (pòczątk XX w.)]] Pòdług [[Friedrich Lorentz|Friedricha Lorentza]] na pòczątku XX stalata to dało trzë dialektë kaszëbsczégò jãzëka: [[nordowòkaszëbsczi dialekt]], [[westrzédnokaszëbsczi dialekt]] i [[pôłniowòkaszëbsczi dialekt]].<ref>J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, s. 128</ref> == Dopisënczi == {{Przëpisë}} == Lëteratura == [[Òbrôzk:Powiat Pucczi 2 ubt.jpeg|mały|Wëdowiédnô tablëca w dwóch jãzëkach: [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim]] ë kaszëbsczim]] * [[Florión Cenôwa|Florian Ceynowa]]: ''Kurze Betrachtungen über die kaßubische Sprache als Entwurf zur Gramatik''; hrsg., eingel. und kommentiert von Aleksandr Dmitrievič Duličenko und Werner Lehfeldt. Göttingen : Vandenhoeck & Ruprecht, 1998 ISBN 3-525-82501-3. * [[Eùgeniusz Gòłąbk]]: Wskôzë kaszëbsczégò pisënkù. Oficyna Czec [[1997]] ISBN 83-87408-02-6. * [[Aleksander Labùda]]: ''Słownik polsko-kaszubski/Słowôrz kaszëbskò-pòlsczi'' [[Gduńsk]] [[1981]] * [[Friedrich Lorentz|Fridrich Lorentz]]: ''Gramatyka pomorska'' t. 1-3 [[Wrocław]] [[1958]]-[[1962]] * [[Bernard Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej.'' t. 1-7 [[Wrocław]] – [[Warszawa]] – [[Krakòwò]] [[1967]]-[[1976]] * [[Gustaw Pobłocki]]: ''Słownik kaszubski z dodatkiem idyotyzmów chełmińskich i kociewskich'', [[Chełmno]] [[1887]] * Adam Ryszard Sikora OFM, Wpoczątku bylo Slowo... Najstarsze kaszubskie teksty biblijne, Oficyna Czec, Kartuzy [[2009]] * [[Hanna Popowska-Taborska]], [[Wiesław Boryś]]: ''Słownik etymologiczny kaszubszczyzny'' t.1-4 [[Warszawa]] [[1994]]-[[2002]] (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy ) ISBN 83-901394-9-9, ISBN 83-86619-81-3, ISBN 83-86619-28-7, ISBN 83-86619-74-0 * [[Stefan Ramułt]]: ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'', [[Krakòwò]] [[1893]] * Sztrategijô òchronë ë rozwiju kaszëbsczégò jãzëka ë kùlturë, [[Gduńsk]] [[2006]] * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie, [[Gduńsk]] [[2014]] * [[Jerzi Tréder|Jerzy Treder]]: ''Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny.'' [[Gduńsk]] [[2002]] ISBN 83-7326-037-4 * [[Jan Trepczik]]: ''Słownik polsko-kaszubski'' t. 1-2 [[Gduńsk]] [[1994]] ISBN 83-85011-73-0 === Zaòstałoscë kaszëbsczi (pòmòrsczi) pismieniznë === * [[1536]] Kronika T. Kantzowa o wendyjskich ludach zwanych Wendami a między nimi Kaszuby. ''Chronik von Pommern in Hohdeutscher, hrsg. v. G. Gaebel, [[Sztetëno]] [[1897]].'' * [[1586]] ''Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode'', [[Franz Tetzner]] [[1896]]: z dolmaczënkù bëtowsczégò pastora [[Szymon Krofej|S. Krofeja]], Słowińca (?) rodã z Dąbia. * [[1643]] ''Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá'', [[Gduńsk]] [[1643]]. Pastor smołdziński [[Michał Mostnik|M. Mostnika]] ''(Michał Pontanus)'', rodem ze Słupska. * ''Die Schmolsiner Perikopen'' (''Smòłdzëńsczé perikòpë''), òpracowóné ë wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinze]], [[Berlëno]] ''(pòrénkòwé)'' [[1967]] * ''Altkaschubisches Gesangbuch'' (''Stôrokaszëbsczi spiéwnik''), òpracowóné ë wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinze]], [[Berlëno]] ''(pòrénkòwé)'' [[1967]] * ''Przysięgi słowińskie z Wierzchocina [w:] Szkice z kaszubszczyzny: Dzieje, zabytki, słownictwo: Hanna Popowska-Taborska, Wejherowo'' [[1987]], s. 65-82 == Òbaczë téż == * [[Słowiańsczé jãzëczi]] * [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] * [[Dëchòwô kùltura Kaszëb]] * [[Kaszëbienié]] * [[Kaszëbistika]] * [[Kaszëbskô lëteratura]] * [[Pòlaszenié]] * [[Palatalizacjô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [[wikt:Przédnô starna|Kaszëbsczi Wikisłowôrz]] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/csb Endangered Languages] * [http://id.ndl.go.jp/auth/ndla/?qw=%E4%BD%8E%E5%9C%B0%E3%83%89%E3%82%A4%E3%83%84%E8%AA%9Ekashubian&g=all NDL] * [https://wals.info/languoid/lect/wals_code_ksu WALS] * [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/search?query=advanced%28%28LANGUAGE%2Ccsb%29%29# European Library] * [http://glosbe.com/csb/pl/ Glosbe – Słowôrz kaszëbskò-pòlsczi] * [http://multitree.org/codes/csb Kaszëbsczi] * [https://web.archive.org/web/20140826201403/http://www.skarbnicakaszubska.pl/slawistyka-w-xix-wieku-o-kaszebiznie#_ftn6 ò kaszëbiznie] * [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20140000263&min=1 (pl)] * [https://web.archive.org/web/20210201131848/http://www.cassubia-dictionary.com/ Kaszëbsczi słowôrz] * [https://web.archive.org/web/20240107175219/https://orka.sejm.gov.pl/Biuletyn.nsf/0/B0851E4076228E55C1257249003DA323?OpenDocument Sejm – ochrona i rozwój języka i kultury kaszubskiej] * {{YouTube|msuLr02oOEo|Telewizja Kaszuby – Sonda o języku kaszubskim}} * [http://wiadomosci.sierakowice.pl/?a=1&id=1341&arch=1 pl] * [http://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85071708 LC] * [http://zanotowane.pl/1026/8249/245307824747.htm Nauka języka Kaszubskiego] * https://iecor.clld.org/languages/kashubian * https://www.spbojano.pl/2025/06/26/do-konca-lipca-trwaja-zapisy-na-jezyk-kaszubski-w-klasach-i/ * https://web.archive.org/web/20150531073640/http://www.nytimes.com/2010/04/29/nyregion/29lost.html?hp * https://www.gov.pl/web/gov/szukaj?query=kaszubski&category=kategoria&page=1&size=50 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] rjseu3gg5hg5opeaf8e1mgigishcrlr 0 3070 199470 189140 2026-05-18T13:20:04Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi; Òbaczë téż 199470 wikitext text/x-wiki '''Państwò''' – to zgòdnie z midzënôrodnym prawem takô jednostka pòliticzniégò pòdzelenkù swiata, chtërnej przëstoji ful samòstójnota, to je nie słëchô niżôdni jinszi pòliticznej jednocë. Na definicëjô nie przëjëmô równak òdnieseniô państwa do jinszich midzënôrodnich òrganizacëji jak na przikłôd [[ÒZN]] czë [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]], a téż z wiãkszima państwama (np. w blokù państw socjalistnich słëchającëch [[ZSSR]]). == Òbaczë téż == * [[Lësta eùropejsczich państw]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlitika]] smaxrjspb0gzelihqp5xmlq8tb9o7a0 199473 199470 2026-05-18T13:21:34Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Państwa| ]] 199473 wikitext text/x-wiki '''Państwò''' – to zgòdnie z midzënôrodnym prawem takô jednostka pòliticzniégò pòdzelenkù swiata, chtërnej przëstoji ful samòstójnota, to je nie słëchô niżôdni jinszi pòliticznej jednocë. Na definicëjô nie przëjëmô równak òdnieseniô państwa do jinszich midzënôrodnich òrganizacëji jak na przikłôd [[ÒZN]] czë [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]], a téż z wiãkszima państwama (np. w blokù państw socjalistnich słëchającëch [[ZSSR]]). == Òbaczë téż == * [[Lësta eùropejsczich państw]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa| ]] k9dy8xflab72ta3e3zecyh24m5789dm 0 3096 199899 192044 2026-05-19T11:45:01Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199899 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |miono=Japòńskô |gwôsné miono=日本国 |fana=Flag of Japan.svg |herb=Imperial Seal of Japan.svg |miono-genitiw=Japòńsczi |himn=[[Himn Japòńsczi|Kimi ga yo]] |na karce=Japan-location-cia.png |jãzëk=[[Japòńsczi jãzëk|japòńsczi]] |stolëca=Tokijo |fòrma państwa=kònstitucëjnô mònarchijô |Mònarcha=[[Naruhito]] |Premiéra=Sanae Takaichi |wiéchrzëzna=377 975 |procent-wòdë=1,4 |rok=2020 |lëdztwò=126 226 568 |dëtk=jen |kòd dëtka=JPY |czasowô cona=+9 |kòd=JP |Internet=.jp |aùtowi kòd=J |telefón=81}} '''Japòńskô''' (日本 – Nihon abò Nippon; 日本国 – Nihon-koku abò Nippon-koku) je państwò w [[Westrzédnô Azëjô|Westrzédni Azëji]], w òstrowinie [[Japòńsczé Òstrowë|Japòńsczich Òstrowòw]], z chtërnëch nôwiksze są: [[Honshū]], [[Hokkaidō]], [[Kyūshū]] ë [[Shikoku]]. Z miészich òstrowów nót je wëmienic téż [[Okinawa|Okinawã]]. == Miona Japòńsczi == Słowò ''Japòńskô'' pisane znakama [[kanji]] (日本) mô dwa òdczëtania: Nihon (にほん) ë Nippon (にっぽん). Pierszé je brëkòwany w codniowim jãzëkù, drëdżé - w òficjalnëch stojiznach. Znaczi ne dolmaczë sã jakno: Kraj Wschodzącégò Słuńca (日 – [[słuńce]]; 本 – kòrzéń; pòchòdzenié). Òpisënk nen pòchòdzy z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chin]] ë tika sã geògrafnégò pòłożeniô Japòńsczi wedle kòntinentowi [[Azëjô|Azëji]]: Chińczikom zda sã, że słuńce co dzéń przëchòdzi z Japòńsczich Òstrowów. Przédnym mionem Japònsczi, jesz przed łaczbą z Chinami, nadaną òb môlowé lëdztwò bëło ''Yamato'' (大和). W Chinach zemie te w cządze [[Trzë Królestwa|Trzëch Królestw]] zwóne bëłë ''Wa'' (倭). Przed [[1946]] r. òficjalnym mionã Japòńsczi bëło ''Dai Nippon Teikoku'' (大日本帝国 – Czezerstwò Wiôldżi Japòńsczi). Miono ne je zwëczajno ùżiwôny na òpisënk japòńsczégò państwa w cządze òd [[Òdnowina Meiji|Òdnowinë Meiji]] (明治維新, Meiji-ishin) do kùńca wòjnë na Pacyfikù, ale òficjalnô miona negò brëkòwac zaczële w [[1936]] r. Òd 1946 òficjalnym japòńsczim mionã kraju je ''Nippon-koku'' abò ''Nihon-koku'' (日本国), co dosłownié òznôczô Japòńsczé Państwò (国 – kraj, państwò). W eùropejsczich jãzëkach miono ''Japòńskô'' zjôwiô sã dzãka wanożnikòwi [[Marco Polo]], chtëren zapisał wëmòwã mandarińsczégò òpisënkù tich zem: ''Ciapangu''. Równak dzysdniowe miono Japòńsczi je mést z kantońsczégò ''Jatbun''. W malajsczim jãzëkù nen kantońsczi òpisënk przëbrôł sztôłt ''Japang'' ë tak òstał zaimpòrtowóny do [[Eùropa|Eùropë]] òb pòrtugalsczich kùpców. W [[1577]] r. piérszi rôz napisano ne słowo jakno ''Giapan''. == Pòlitika == Japòńskô je kònstitucjową mònarszëją. Nôwëższim òrganã ùstôwcowi władzë je dwajizbòwi parlament (国会 – Kokkai, dokładno: Nôrodni Zgromadzenié), w chtërnym je Ùstôw Reprezentantów (衆議院 – Shūgi-in, niszi ùstôw) ë Ùstôw Rôdców (参議院 – Sangi-in, wëższi ùstôw). W niższim ùstôwie je 480 lëdzy, a jich kadencëjô déruje 4 lata, a w wëższim 242 lëdzy welowónych na 6 lat. Welacëje są òglowe ë krëjamne. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Japòńskô| ]] mnm3yhiy655l02lafvcqv3vxz697odw 0 3099 199763 197809 2026-05-18T18:15:07Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199763 wikitext text/x-wiki '''Mionowi dzéń''' (téż ''jimieninë'') – zwëk swiãtecznégò òbchôdzeniô (czasã grzimnégò) dnia swiãtégò (swiãti) abò bògòsławionégò (bògòsławioni) z katolëcczégò kalãdôrza abò jinszégò dnia, zwëkòwò przëpiãtégò do tegò miona. Nen zwëk je òsoblëwie widzały w [[Pòlskô|Pòlsce]] (nieznóny chùdzy na [[Górny Szląsk|Górnym Szląskù]] czë na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]), ale téż je w katolëcczich òbéndach np. w Bawarji. Mionowi dzéń je òbchôdzony téż w [[Greckô|Grecji]], [[Szwedzkô|Szwecji]], [[Madżarskô|Madżarsczi]] a czédës w [[Ruskô|Rusczi]]. w Szwecji òficjalną lëstã jimienin wëdôwô Królewskô Szwedzkô Akademijô Ùczbów. Zwëkòwò mionowi dzéń je sparłãczeny z żeczbama szczescégò czë gratulacëjama a téż z przëpòdôwanim roczëznikòwëch dôrënkòw. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kalãdarium]] e3hcqco8vy669zwe4cpcazfoqwtap3w 0 3100 199468 176512 2026-05-18T13:18:31Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199468 wikitext text/x-wiki '''Gregòriańsczi kalãdôrz''' – słuńcowi kalãdôrz wprowadzony w 1582 przez papieża Grégòra XIII. Je zrefòrmòwanym [[juliańsczi kalãdôrz|juliańsczim kalãdarzã]], a ùsôdzcą jegò bëł [[Luigi Lilio]]. Do juliańsczégò kalãdôrza dodano pòprôwczi, chtërne miały na ùdbie ùrównanié òpozdzenkù w òdnieseniu do zwrotnikòwégò rokù, narôstałégò òd 46 r. p.n.e. zôs zascyganie jegò pòstôwaniu w przińdnoce. Julijansczi kalãdôrz spózdzał sã 1 dzéń na 128 lat, a gregorijansczi 1 dzéń na kòl 3000 lat. Jinosc midze kalãdarzama juliańsczim a gregòriańsczim je w dwóch sprawach: * ùsënienié 10 dniów, òd [[5 rujana|5]] do [[14 rujana]] 1582 rokù co miało na ùdbie pòprôwczi òpozdzenkù, * wprowadzenié wskôzë, bë lata dzelne òb 100 nié bëłë [[Przestãpny rok|przestãpne]], króm tëch, chtërne dzelne są òb 400 (wic lata [[1600]] ë [[2000]] bëłë w gregoriańsczim przestãpne a [[1700]], [[1800]] ë [[1900]] nié) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kalãdôrze]] lpbb7b90psprtva9fdluwmnd5u046uf 0 3157 199396 190002 2026-05-18T12:31:21Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199396 wikitext text/x-wiki '''The Oppressed''' je [[skinhead]]owim ë [[punk|punkòwim]] karnã z [[Walijô|Waliji]]. Mùzykã jaką gra ne karno òpisëje sã mionem [[oi!]]. The Oppressed są wiôldżima procëmnikama [[rasizm]]u òd czasu pòwstaniô ë są mòcno sparłãczeni z rësznotã [[Skinheads Against Racial Prejudice|SHARP]] (''Skinheads Against Racial Prejudice'' - Skinheadowie Procëm Rasowim Ùrëchlenim). == Diskògrafijô == * ''Oi! Oi! Music'' (1984) * ''Music for Hooligans'' (2000) * ''More Noize for the Boys'' (2001) * ''We Can Do Anything'' (2002) * ''Live 1984'' (2002) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20171101191538/http://www.theoppressed.co.uk/ Òficjalnô starna karna] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Punkòwé karna]] t74f3r0rirj4kekir7k2osary8qkanl 0 3161 199395 168542 2026-05-18T12:31:04Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199395 wikitext text/x-wiki '''SHARP''' ([[Anielsczi jãzëk|an.]] '''S'''kin'''H'''eads '''A'''gainst '''R'''acial '''P'''rejudice - ''Skinheadowie Procëm Rasëznowim Ùrëchlenim'') je dzélã [[subkùltura|subkùlturë]] [[Skinhead|skinheadów]], jaczi pòwstôł je w [[1987]] rokù w [[New York|Nowim Jorkù]] z [[Rasëzna|antirasëzmòwëch]] òrganizacëji. Karno SHARP rozwinãło sã z czasã do lózëch midzënôrodówków z partama w wiele krôjach, w tim [[Eùropa|eùropejsczich]]. Na zôczątkù w [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanijë]], pùzdni w [[Miemieckô|Miemcach]] ë [[Pòrtugalskô|Pòrtugalijë]]. Skinheadów SHARP parłączą deje artirasëzmòwé, mają òni starã ò to, bë sã klôrowno dëstansowac nazëstowsczëch karnów. "''Niżóden Skinheada ni mòże bëc rasëstą, bò bë mùszôł zatrzéc swòje czôrné darzénié''" - Roddy Moreno, nôlëżnik skinhead [[Punk|punk rockòwégò]] karna ''[[The Oppressed]]'' z [[Walijskô|Walëji]], zwóny tribùnã rësznotë SHARP. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.freewebs.com/sthlmsharp/ Rësznota SHARP w [[Sztokholm|Sztokhòlmie]] ] * [http://www.angelfire.com/yt/sharptor/ Rësznota SHARP w [[Toronto]], [[Kanada]]] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Spòlëzna]] trc6ykex91rhxbhyzmuyjx20o0plqqi 0 3164 199394 191916 2026-05-18T12:30:50Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199394 wikitext text/x-wiki '''Oi!, street punk''' (dosłowno: ''darżëcowi punk'') – pòdgatunk w mùzyce [[punk]], chtëren mô zaczątk w [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britaniji]] pòd kùńc lat 70. XX s. Je to téż òpisënk młodzéżowi subkùlturë z ną muzyką sparłãczony, rzeszący narôzkù [[punk|pùnków]] ë [[skinhead|skinheadów]]. Oi! sformòwôł sã jakno ôrt procëmnotë do artistnëch doswiôdczënków dzélu punkowich karnów, a téż zbyt wiôldżi pòliticzni sztarturë jinëch. W ùdbie miôł pòdtrzëmòwac prosti, "darżëcowi" kòrzénie punkrocka ë skôzac na wëcmaniznã ti subkùlturë z wiôlgòmiastowima robòtnikama, z chtërnëch sã wëprowadzëlë. Zrzësz ną pòdczorchiwało same miono ''street punk'', wëpiarti pùzdni przez ''Oi!'' To drudżé w robòtniczi gwarze òznôczo cos niespòdzajnegò, a téż pòzdrówk. Pierszi raz brëkòwôł gò mùzyczny gazétnik [[Garry Bushell]] we wczasnych latach 80 XX s., pòdskôcóny sztëczkã karna [[The Cockney Rejects]]: "Oi! Oi! Oi!". == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.Zadiel.de Oriental] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Punk]] lluzwsqcbabncs0ukhgg98bu64iq4c9 0 3294 199469 192827 2026-05-18T13:18:58Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199469 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL powiat słupski locator map (label-pl).svg|mały|]] '''Stôłpsczi kréz''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''powiat słupski'') – to je nôwikszim zemszczim krezã w zôpadnym parce [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]] z sedzbą w [[Stôłpsk]]u. * Wiéchrzëzna: 2303,98 km&sup2; * Lëdztwò: 92 200 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Pòmòrsczé krézë}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Stôłpsczi kréz| ]] bffr1wzrzdq00yjqcm6a0ebifksk4vi 0 3296 199904 177909 2026-05-19T11:47:34Z Iketsi 3254 {{Commons}} 199904 wikitext text/x-wiki {{Kòrejańsczé_miono| miono= Hanja | pòprawionô= Hanja | MCR= Hancha | hangeul= 한자 | hanja= 漢字 | IPA= &nbsp; | wëmòwa= handza | }} '''Hanja''' (한자, 漢字; "znaczi Han") to [[kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczé]] miono dlô [[chińsczi jãzëk|chińsczich]] znaków ([[hanzi]]). Dokładnie, miono to tikô sã blós tëch znaków, chtërne òsta zapòżëczony do kòrejańsczégò jãzëka a jich wëmòwô dopasowónô do kòrejańsczi. W procëmnoce do [[japòńsczi jãzëk|japòńsczich]] znaków [[kanji]], hanja nie òsta ùprosconô ë ùtrzimô wëzdrzatk taczi jakno mają zwëkòwe chińsczé znaczi. ''Hanja-mal'' abò ''[[hanja-eo]]'' òznôczô słowa, chtërne mògą bëc zapisóne znakama hanja a ''hanmun'' òznôczô klasykòwe chińsczé pismiono, leno dzysdniowò słowò "hanja" czãsto tikô sã òbuch znaczeniów. [[Òbrôzk:Hanja.svg|center|mały|330px|Słowò '''hanja''' zapisóne znakama hanja ë [[hangeul]]]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{kòreja-stub}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk]] 7pwzh06tylg56q71hqbi7tcjg0wag2a 0 3301 199393 192603 2026-05-18T12:30:34Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199393 wikitext text/x-wiki === [[Kaszëbsczi jãzëk]] === [[Òbrôzk:Jerozolëma, kòscel Pater noster, "Òjcze nasz" pò kaszëbskù.JPG|mały|Jerozolëma, kòscel Pater noster, "Òjcze nasz" pò kaszëbskù]] [[Òbrôzk:ojcze nasz po kaszebsku.ogg|Òjcze nasz pò kaszëbskù]] W kòscele ''Pater noster'' w [[Jerozolëma|Jerozolëmie]] je tôfla, a na ni "Òjcze nasz" pò kaszëbskù. :Òjcze nasz, jaczi jes w niebie, :niech sã swiãcy Twòje miono, :niech przińdze Twòje królestwò, :niech mdze Twòja wòlô jakno w niebie tak téż na zemi. :Chleba najégò pòwszédnégò dôj nóm dzysô :i òdpùscë nóm naje winë, jak i më òdpùszcziwómë naszim winowajcóm. :A nie dopùscë na nas pòkùszeniô, :ale nas zbawi òde złégò. :Amen. === ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα === :Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς :ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου· :ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου· :γενηθήτω τὸ θέλημά σου, :ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· :τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον· :καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφελήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν· :καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, :ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. :ἀμήν. === Lingua Latina === [[Òbrôzk:Schola Gregoriana-Pater Noster.ogg|mały|left|Pater Noster, cant gregorià]] [[Òbrôzk:Chinese our father.jpg|mały|400px|Òjcze nasz napisóné chińsczima znakama]] :Pater noster, qui es in caelis :sanctificetur nomen tuum; :Adveniat regnum tuum. :Fiat voluntas tua sicut in caelo et in terra. :Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. :Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. :Et ne nos inducas in tentationem, :sed libera nos a malo. :Amen. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://fripoinheffer.free.fr/album/europe/arles_gallery/imagepages/image10.html Tôfla w [[Jerozolëma|Jerozolëmie]]] * [http://www.christusrex.org/www1/pater/JPN-kashubian.html (csb)] * [[Florión Cenôwa]]:''Xążeczka dlo Kaszebov przez Wojkasena'', [[1850]] [[Gduńsk]], s. 4 [https://web.archive.org/web/20140811094302/http://www.polona.pl/item/672376/2/] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Religijô]] kukvu6rgv5w67cxb5o4rx4coowyu5y4 0 3305 199908 197233 2026-05-19T11:49:55Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199908 wikitext text/x-wiki {{Infobox-Wòjewództwò|miono=Dólnoszląsczé wòjewództwò|gwôsné miono=Województwo dolnośląskie|fana=POL województwo dolnośląskie flag.svg|miono-genitiw=Dólnoszląsczégò wòjewództwa|herb=POL województwo dolnośląskie COA.svg|stolëca=[[Wrocław]]|Marszôłk=Paùel Gancôrz|Wòjewoda=Anna Żôbskô|òpis=Sprôwnô kôrta dólnoszląsczégò wòjewództwa|Òbrôzk=Lower Silesian Voivodeship administrative map.svg|wiéchrzëzna=19 947,04|rok=2022/2024|lëdztwò=2 868 242|Ùrbanizacjô=67,2|Registracëjné tôfle=D, V|kòd=PL-02 (do 2018: PL-DS)}} '''Dólnoszląsczé wòjewództwò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Województwo dolnośląskie'') – to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. Stolëcznym gardã dólnoszląsczégò wòjewództwa je [[Wrocław]]. Òstało ùsadzòné w 1999 rokù z zem pòprzédnëch wòjewództw [[Wrocłôwsczé wòjewództwò|wrocłôwsczégò]], [[Legnicczé wòjewództwò|legnicczégò]], [[Jeléniogórsczé wòjewództwò|jeléniogórsczégò]], [[Wałbrzësczé wòjewództwò|wałbrzësczégò]] ë dzéle [[Leszczënsczé wòjewództwò|leszczënsczégò]] a [[Kalisczé wòjewództwò|kalisczégò]]. Wòjewództwò je pòłożóné na pôłniowim zôchodze Pòlsczi, òbjimô zôchòdną dzél historicznégò Szląska, czëlë wikszosc Dólnégò Szląska, a téż kłòdzką zemiã a pòrénkòwé Górné Łużëce. Wedle pòdôwczi z 30 czerwińca 2023 r. wòjewództwò zamieszcziwôlë 2 883 133 lëdzy. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dólnoszląsczé wòjewództwò| ]] qa4tk9y3tgb26142onj27xrru9ipxkv 0 3320 199475 197202 2026-05-18T13:22:42Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199475 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=조선민주주의인민공화국|miono=Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|fana=Flag of North Korea.svg|herb=Emblem of North Korea.svg|himn=[[Himn Nordowi Kòreji|Aegukka]]|na karce=Locator map of North Korea.svg|Prezydeńt=Kim Dzong Un|Premiéra=Pak Thae-song|wiéchrzëzna=120 540|procent-wòdë=0,1|rok=2005|lëdztwò=22 912 177|dëtk=[[nordowòkòrejańsczi won]]|kòd dëtka=KPW|czasowô cona=+9:00|kòd=KP|Internet=''felënk (zarezerwowóné je .kp)''|telefón=+850|stolëca=P'yŏngyang|fòrma państwa=totalitarizm|miono-genitiw=Nordowi Kòreji|data ùsôdzenia=15 zélnika 1945|aùtowi kòd=KP|jãzëk=kòrejańsczi}} {{Pòrtal|Kòreja}} '''Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika''' (kòr. 조선민주주의인민공화국, hanja 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, Nordowô Kòreja, skrodz. KLDR)) je pòrénkòwòazjatëcczim państwã, chtërne pòwsta w nordowim dzélu [[Kòreja|Kòrejańsczégò Półòstrowa]] pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]] na òbéńdach zajëmniãtich przez [[Czerwionô Armija|Czerwioną Armijã]]. Òficjalno je to kòmùnisticznô jednopartijna systema, chtërnej prowôdnikã je Kim Dzong Un. Totalitarną wëszëznã sprôwiô òpiartô na deji [[dżucze]] [[Partëja Ròbòtë Kòreji]]. Greńczy z [[Ruskô|Ruską]] na nordowim pòrénkù, [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]] na nordze, [[Repùblika Kòreji|Pôłniową Kòreją]] na pôłnim. W Chinach a téż w sami Nordowi Kòreji, krôj zwóny je Pukchosŏn ("Nordowi Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Bukhan ("Nordowi Han"; 북한; 北韓) to òglowé miono westrzód mieszkańców Pôłniowi Kòreji na krôj sąsadów. == Historëjô == Pò japòńsczi òkùpacëji Kòreji, chtërna skùńczëła sã razã z przegraną Japòńsczi w II swiatowi wòjnie w [[1945]], Kòreja òsta pòdzélonô na dwa partë zdłużą 38 równoleżnika. [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Związk]] kòntrolowôł nordowi dzél a [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] pôłniowi. Kòrejanë z zelgã pòwitôle wëzwòlenié òd Japònów, leno nie chcele zgòdzëc sã na wprowôdzanié cëzëch praw na òbéńdã półòstrowa. Rusczé ë Amerikane nie chcele zôs zgòdzëc sã na wespólne sprôwianié Kòreją. Dotëgòwało to do ùsôdzeniô w [[1948]] rokù apartnëch rządów w nordowim ë pôłniowim parce, jaczé zarôzkù ògłoszëłë sã jedinyma legalnëma rządama całowny Kòreji. Narôstającé napiãcé ë greńcowi biôtczi midze òba krôjama doprowôdzëłë do domôcy [[kòrejańskô wòjna|kòrejańsczi wòjnë]]. [[25 czerwińca]] [[1950]] rokù (Nordowô) [[Kòrejańskô Lëdowô Armija]] narëszëła 38 równoleżnik abë sparłãczëc òba państwa w jedną pòliticzną systemã pòd swòjim przédnictwã. Wòjna dérała do [[27 lëpińca]] [[1953]] rokù, czedë òddzélë [[ÒZN|Zrzëszonéch Nôrodów]], Kòrejańsczi Lëdowi Armiji ë [[Armijô Chińsczëch Dobrowòlników]] pòdpisale przedspòkój (zgòdã na spòkój) ë ùsôdzëlë [[Kòrejańskô Zdemilitarizowónô Cona|Zdemilitarizowóną Conã]] midze Nordową a Pôłniową Kòreją. === Galeriô – Przédnicë === <gallery widths=250 heights=200 mode="packed"> Òbrôzk:Kim Il Sung Portrait-4.jpg|Kim Il Sen<br>(1972–1994)<ref>Jako prezydeńt</ref> Òbrôzk:Kim Jong il Portrait-2.jpg|Kim Dzong Il<br>(1994–2011) Òbrôzk:Kim Jong-un and Vladimir Putin (2023-09-13) 12 (cropped).jpg|Kim Dzong Un<br>(2011–) </gallery> == Ùrzãdny pòdzélk == [[Òbrôzk:North_Korea_Div.png|mały|Ùrzãdnô karta Nordowi Kòreji]] Nordowô Kòreja pòdzélonô je na dzewiãc prowincjów, trzë specjalnë òbéńdë ë dwa gardë sprôwióny bez rząd (''chikhalsi'', 직할시, 直轄市). {| border="1" class="infobox" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border-collapse: collapse; ;" ! Miono !! Hangeul !! Hanja |- !colspan="3"| Prowincëje |- | [[Chagang-do]] || 자강도 || 慈江道 |- | [[Nordowi Hamgyŏng]] || 함경북도 || 咸鏡北道 |- | [[Pôłniowi Hamgyŏng]] || 함경남도 || 咸鏡南道 |- | [[Nordowi Hwanghae]] || 황해북도 || 黃海北道 |- | [[Pôłniowi Hwanghae]] || 황해남도 || 黃海南道 |- | [[Kangwŏn-do]] || 강원도 || 江原道 |- | [[Nordowi P'yŏngan]] || 평안북도 || 平安北道 |- | [[Pôłniowi P'yŏngan]] || 평안남도 || 平安南道 |- | [[Ryanggang-do]]&nbsp;^{<small>*</small>} || 량강도 || 兩江道 |- !colspan="3"| Òbéńdë |- | [[Kaesŏng Kong-ŏp Chigu]] || 개성공업지구 || 開城工業地區 |- | [[Kŭmgangsan Kwangwang Chigu]] || 금강산관광지구 || 金剛山觀光地區 |- | [[Sinŭiju T'ŭkpyŏl Haengjŏnggu]] || 신의주특별행정구 || 新義州特別行政區 |- !colspan="3"| Gardë sprôwióny direkt bez rząd |- | [[P'yŏngyang]] || 평양직할시 || 平壤直轄市 |- | [[Rasŏn]] || 라선(라진-선봉)직할시 || 羅先(羅津-先鋒)直轄市 |} ^{<small>*</small>} Czasã pisóné "Yanggang". ; <span style="font-size:120%;">Przédny gardë</span> * [[Sinuiju]] * [[Kaesong]] * [[Nampho]] * [[Chongjin]] * [[Wonsan]] * [[Hoeryong]] * [[Hamhung]] * [[Haeju]] * [[Kanggye]] * [[Hyesan]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{kòreja-stub}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Nordowô Kòreja| ]] sjurkb89pn2ud4gyr5cga9j3xjzzmzl 0 3412 199903 191385 2026-05-19T11:47:07Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199903 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lesser Poland in Poland (+rivers).svg|mały|]] '''Małopòlsczé wòjewództwò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Województwo małopolskie'') – to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. Stolëcznym gardã małopòlsczégò wòjewództwa je [[Krakòwò]]. == Pòdôwczi == * Lédztwò: 3 270 400 * Wiéchrzëzna: 15 108 km² == Gardë == 20 nôwikszich gardów: {| class="wikitable" ! Lp. !! Herb!! Gard!! Lëdztwò!!Wiéchrzëzna |- |1||[[Òbrôzk:POL Kraków COA.svg|24px]]||[[Krakòwò]]||756 629||326,80 km² |- |2||[[Òbrôzk:POL Tarnów COA.svg|24px]]||[[Tarnów]]||117 560||72,38 km² |- |3||[[Òbrôzk:POL Nowy Sącz COA.svg|24px]]||[[Nowi Sóncz]]||84 729||57,06 km² |- |4||[[Òbrôzk:POL Oświęcim COA.svg|24px]]||[[Oświęcim]]||41 134||30,30 km² |- |5||[[Òbrôzk:POL Chrzanów COA.svg|31x31px]]||[[Chrzanów]]||39 944||38,31 km² |- |6||[[Òbrôzk:POL Olkusz COA.svg|24px]]||[[Olkusz]]||37 616||25,66 km² |- |7||[[Òbrôzk:POL Nowy Targ COA.svg|24px]]|| [[Nowy Targ]]||33 460||50,42 km² |- |8||[[Òbrôzk:Herb Bochni.svg|27x27px]]||[[Bochnia]]||29 487||29,89 km² |- |9||[[Òbrôzk:POL Gorlice COA.svg|24px]]||[[Gorlice]]||28 628||23,56 km² |- |10||[[Òbrôzk:POL Zakopane COA.svg|24px]]||[[Zakopane]]||27 610||84,35 km² |- |11||[[Òbrôzk:POL Skawina COA.svg|24px]]||[[Skawina]]||23 731||20,48 km² |- |12||[[Òbrôzk:POL Andrychów COA.svg|24px]]||[[Andrychów]]||21 733||10,28 km² |- |13||[[Òbrôzk:POL Kęty COA.svg|24px]]||[[Kęty]]||19 266||23,14 km² |- |14||[[Òbrôzk:Wadowice herb.svg|24px]]||[[Wadowice]]||19 200||10,63 km² |- |15||[[Òbrôzk:POL Wieliczka COA 1.svg|26x26px]]||[[Wieliczka]]||19 128||13,37 km² |- |16||[[Òbrôzk:POL Trzebinia COA.svg|24px]]||[[Trzebinia]]||18 831||31,30 km² |- |17||[[Òbrôzk:POL Myślenice COA.svg|24px]]||[[Myślenice]]||18 109||30,14 km² |- |18||[[Òbrôzk:POL Libiąż COA.svg|24px]]||[[Libiąż]]||17 640||35,88 km² |- |19||[[Òbrôzk:POL Brzesko COA 1.svg|24x24px]]||[[Brzesko]]||16 853||11,73 km² |- |20||[[Òbrôzk:POL Limanowa COA (do 2026).svg|24px]]||[[Limanowa]]||14 624||18,64 km² |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò| ]] 0binqf3ge7yu9y64t26wf02bsih2ngn 0 3415 199920 181520 2026-05-19T11:55:35Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199920 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL województwo łódzkie COA.svg|mały|Herb]] '''Łódzczé wòjewództwò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Województwo łódźkie'') – to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. Stolëcznym gardã łódzczégò wòjewództwa je [[Łódź]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Łódzczé wòjewództwò| ]] l2kbr26gwt3dxpl9ug440uyvv2wrqa8 0 3418 199912 181559 2026-05-19T11:51:20Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 199912 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Masovian in Poland (+rivers).svg|mały|]] '''Mazowiecczé wòjewództwò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Województwo mazowieckie'') – to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. Stolëcznym gardã mazowiecczégò wòjewództwa je stolëca [[Pòlskô|Pòlsczi]] [[Warszawa]]. == Pòdôwczi == * Lédztwò: 5 356 838 * Wiéchrzëzna: 35 579 km² == Gardë == 10 nôwikszich gardów: {| class="wikitable" ! Lp. !! Herb!! Gard!! Lëdztwò!!Wiéchrzëzna |- |1||[[Òbrôzk:Coat of arms of Warsaw.svg|24px]]||[[Warszawa]]||1.697.596 ||494,96 km² |- |2||[[Òbrôzk:POL Radom COA.svg|24px]]||[[Radom]]||227.018||111,71 km² |- |3||[[Òbrôzk:POL Płock COA.svg|24px]]||[[Płock]]||127.461||88,06 km² |- |4||[[Òbrôzk:Herb Siedlce.svg|24px]]||[[Siedlce]]||77.056||77.056 km² |- |5||[[Òbrôzk:POL Pruszków COA.svg|24px]]||[[Pruszków]]||55.244||19,15 km² |- |6||[[Òbrôzk:POL Płońsk COA.svg|24px]]||[[Płońsk]]||22.256||11,6 km² |- |7||[[Òbrôzk:POL Sokołów Podlaski COA.svg|24px]]||[[Sokołów Podlaski]]||18.924||17,5 km² |- |8||[[Òbrôzk:POL Węgrów COA.svg|24px]]||[[Węgrów]]||12.793||35,51 km² |- |9||[[Òbrôzk:POL Mińsk Mazowiecki COA.svg|24px]]||[[Mińsk Mazowiecki]]||40.399||13,18 km² |- |10||[[Òbrôzk:POL Łosice COA.svg|24px]]||[[Łosice]]||7085||23,75 km² |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mazowiecczé wòjewództwò| ]] g9kr4p3n7m46h0i82qbxnxgtn0k396r 0 3604 199910 180234 2026-05-19T11:50:46Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199910 wikitext text/x-wiki '''Pyeongyang''' ([[kòrejańsczi jãzëk|kòr.]] 평양; [[hanja]] 平壤, w kòrejańsczim miono to òznôczô ''plaskati môl'') – stolëca Nordowi Kòreji pòłożona w zôpadnym dzélu krôju, na nadmòrsczi niżawie, na wiże kòl 85 m n. r. m., nad rzéką [[Tedong-gang]], kòle 50 km òd ji ùńdzeniô do [[Zôpadnokòrejańskô Hôwinga|Zôpadnokòrejańsczi Hôwindżi]] ([[Żółti Mòrze]]). Przédné gòspòdarczé ë ùczbòwò-kùlturowé centróm kraju. Gard je mni wicy jak 100 km òd greńcy z Pôłniową Kòreją (DMZ) == Miono == [[Òbrôzk:0322 Pyongyang Turm der Juche Idee Aussicht.jpg|mały|left]] W [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]] a za jegò pòstrzédnictwã téż w [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim]], ùmòcniło sã wzãté z [[rusczi jãzëk|rusczégò]] zmiłkòwé miono ''Phenian'' (''Пхеньян''), czëtóne z [[anielsczi jãzëk|anielska]] ''Feńjan''. Równak niżóden [[Kòrejancë|Kòrejanc]] nie je w sztądze wëmòwic zwãkù ''f''. Kòmisëjô Sztandarizacëji Geògrafnych Mionów pòza Greńcama Pòlsczi Repùbliczi mô ùdbóné, żebë przejic, jakno pòlsczi egzonim, miono Pjongjang, zabédowóny przez òrientalistów ë trzëmający sã òridżinalny kòrejańsczi wëmòwë. Jedno z historicznëch mionów to Ryugyŏng (류경; 柳京), czëlë "wierzbòwò stolëca", chtërnë to drzéwiãta bëłë na môlu przez całą historëjã gardu.Jine miona gardu to Kisŏng, Hwangsŏng, Rangrang, Sŏgyŏng, Sŏdo, Hogyŏng, Changan, ëtd. Òbczas japòńsczi òkùpacëji ë w japòńsczim jãzëkù stolëca Nordowi Kòreji znónô je jakno Heijō, co je japòńsczim ôrtã òdczëtaniô miona gardu w chińsczich znakach 平壌. == Historëjô == P'yŏngyang to jedno z nôstarszëch kòrejańsczëch gardów. Ùsôdzoné w 1122 rokù p.n.e, na pòdstpòdlim niewiôldżégò szëdlëca (dzysô dzelnica Rangang). Wedle legeńdë gard òstôł założony w 2333 rokù p.n.e. jakno Wanggŏmsŏng (왕검성; 王儉城). W latach [[427]] - [[668]] stolëca państwa Goguryeo. Zôs òsta zniszczony przez Chinë ë Sillã. W [[676]] òstôł wzãti przez Silla, ale òstawiony bez znaczeniô na greńcy midze Sillą a Balhae do czasu panowaniô dinastëji Goryeo, czedë to gard òstôł nazwóny Sŏgyŏng (서경; 西京; "Zôpadnô Stolëca"), chòc fòrmalno stolëcą nie béł. Òbczas panowaniô dinastëji Joseon béł stolëcą prowincëji P'yŏngan, a òd 1896 przez całi cząd japòńsczi òkùpacëji stolëcą Pôłniowégò P'yŏngan. W [[1592]] - [[1593]] béł zajãti przez Japònów. Òd XVII s. P'yŏngyang to pòliticzné a kùlturowé centrum nordowò-zôpadni Kòreji. W rokù [[1627]] òstôł dobëti pòstãpny rôz ë spôlony przez chińską armijã. W cządze chińskò-japòńsczi wòjnë w latach [[1894]] - [[1895]] òstôł mòckò zniszczony. Òdbùdowóny òbczas japòńsczi òkùpacëji w latach [[1910]] - [[1945]]. W [[1945]] wëzwòlony przez Czerwioną Armijã. Òd [[1948]] rokù stolëca Nordowi Kòreji. Òbczas kòrejańsczi wòjnë ([[1950]] - [[1953]] gard przechòdôł òd jedny starnë kònflikta do drëdżi. Kù reszce, slédnô jinwazëjô Chińsczi Lëdowò-Wëzwòlenczi Armiji rozsądzëła ò przeznanim gardu Nordowi Kòreji. W [[1955]] òdkrëtô òstała dôwna wies w òbéńdze gardu zwónym Kǔmtan-ni. == Ùrzãdny pòdzélk == Pyeongyang [[Ùrzãdny pòdzélk Nordowi Kòreji|pòdzélony]] je na 19 dzielniców ("Kuyŏk") ë 4 krézë ("Kun"). * Chung-guyŏk (중구역; 中區域) * P'yŏngch'ŏn-guyŏk (평천구역; 平川區域) * Pot'onggang-guyŏk (보통강구역; 普通江區域) * Moranbong-guyŏk (모란봉구역; 牡丹峰區域) * Sŏsŏng-guyŏk (서성구역; 西城區域) * Sŏn'gyo-guyŏk (선교구역; 船橋區域) * Tongdaewŏn-guyŏk (동대원구역; 東大院區域) * Taedonggang-guyŏk (대동강구역; 大同江區域) * Sadong-guyŏk (사동구역; 寺洞區域) * Taesŏng-guyŏk (대성구역; 大城區域) * Man'gyŏngdae-guyŏk (만경대구역; 萬景臺區域 téż pisóné 萬景台區域) * Hyŏngjesan-guyŏk (형제산구역; 兄弟山區域) * Ryongsŏng-guyŏk (룡성구역; 龍城區域) * Samsŏk-guyŏk (삼석구역; 三石區域) * Sŭngho-guyŏk (승호구역; 勝湖區域) * Ryŏkp'o-guyŏk (력포구역; 力浦區域) * Rakrang-guyŏk (락랑구역; 樂浪區域) * Sunan-guyŏk (순안구역; 順安區域) * Ŭnjŏng-guyŏk (은정구역; 恩情區域) * Chunghwa-gun (중화군; 中和郡) * Kangnam-gun (강남군; 江南郡) * Kangdong-gun (강동군; 江東郡) * Sangwŏn-gun (상원군; 祥原郡) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Nordowô Kòreja}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Kòreja]] jh74lzb6sdetz3unb52bswpeq27zxli 0 3617 199449 191128 2026-05-18T12:48:57Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199449 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Slackware 15.0 screenshot.png|mały|Slackware 15.0]] '''Slackware''' je nôstarszą aktiwno rozwijóną [[Linuksowô distribùcëjô|linuksową distribùcëją]]. Pierszô wersjô, 1.00, je wëszłô [[17 lëpinca]] [[1993]] rokù ë bëła ùsôdzonô na spòdlém dystrybùcëji [[Softlanding Linux System|SLS Linux]], a rozprowôdzanô jakno òbrôzë 3,5 calowëch disczétków, przistãpné przez anonimowi [[FTP]]. Slackware, w procemnocë do jinszëch distribùcëjów, taczich jakno n.p. [[Debian]], [[Ubuntu Linux|Ubuntu]], [[Red Hat Linux|Red Hat]], [[Gentoo Linux|Gentoo]] czë [[OpenSuse]], czérëje sã kąsk jinszą pòlitika wëdôwków. Je mòżno ò ni pisac, że je òna [[Unix|uniksowô]], dostarczô blós sztabilné wersëje [[Soft-wôra|soft-wôrë]], sprôwianié skriptama na ôrt [[BSD]] ë felënk dedikòwónëch nôrzãdzów do kònfigùracëji [[Graficzny interfejs|GUI]] - jaczé mòże nalezc w jinszëch distribùcëjach [[Linux|Linuksa]]. Sprôwianié paczétama je w Slackware prosté ë minimalisticzné. Paczétë to prosté paczczi archiwów tar spakòwóné programą gzip, zamëkającé w se dodôwną wëdowiédzã ò jich zamkłoscë ë òpatacëjny instalacëjny skript. Na systema òbsługiwô instalacëjã, zaktualnianié ë rëmanié paczétów tak jakno je to w jinszëch distribùcëjach, nie mô równak starë ò to bë pilowac zanôleżnotów co do bibloteków ë programów. Generalno mòże m.jin. ë przez to rzec, że Slackware je czerowóny do barżi awansowónëch brëkòwników, jaczi ledają barżi sómi miec cësk na kòntrolã nad instalowónëma programama. Nônowszô sztabilnô wersëjô Slackware 14.1 pòchôdô z [[lëstopadnik|lëstopadnika]] [[2013]] rokù. == Distribùcëje òpiarté na Slackware == * [https://web.archive.org/web/20061207092527/http://cyti.latgola.lv/ruuni/index_en.html AUSTRUMI] - Mini-Live-CD * [https://web.archive.org/web/20070113085256/http://www.remote-exploit.org/index.php/BackTrack BackTrack] * [https://web.archive.org/web/20070111055804/http://www.darkstarlinux.ro/ DARKSTAR Linux] * [https://web.archive.org/web/20070114015527/http://www.goblinx.com.br/ GoblinX] - Live-CD * [https://web.archive.org/web/20070113180430/http://ktown.kde.org/~binner/klax/ Klax] - Live CD z KDE * [https://web.archive.org/web/20190908114508/http://mutagenix.org/ Mutagenix] - Live CD * [[Easys]] * [[Frugalware]] * [[Hardened Linux]] * [https://web.archive.org/web/20070109150133/http://www.puppyos.com/ Puppy Linux] * [http://www.ncsu.edu/project/runt/ RUNT] - sztartownô z USB-sticka * [https://web.archive.org/web/20061125123648/http://www.sysdev.org/site/ SlakbootEBS] - Slackware-SDK * [http://linux.nethence.com/ Slackhence] - zmienioné Slackware z [[pkgsrc]] * [http://workaround.ch/index.html Slackintosh] - Slackware dlô [[PowerPC|PPC]] * [https://web.archive.org/web/20110717142800/http://www.slamd64.com/ Slamd64] - Slackware dlô [[x86-64]] * [https://web.archive.org/web/20190223154310/http://www.slack390.org/ Slack/390] - Slackware dlô [[S/390]] * [[SLAX]] - Live-CD z [[Czeskô Repùblika|Czesczi]] * [http://www.gpstudio.com/stux/ STUX] - Live CD * [http://topologi-linux.sourceforge.net/ TopologiLinux] * [http://www.ultimalinux.com/ Ultima Linux] * [[Vector Linux]] * [[Zenwalk Linux]] - przódé "Minislack" * [http://www.kateos.org/ KateOS] - Distribùcëjô ë Live CD == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.slackware.com/ Slackware – domôcô starna ùdbë] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra]] [[Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje]] 1n7dijs0kc2mupwnxniqs1036cm1b0g 0 3618 199383 159784 2026-05-18T12:28:14Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199383 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zenwalk-6-0.png|mały|Zenwalk 6.0]] '''Zenwalk Linux''' to [[Francëjô|francëskô]] [[linuksowô distribùcëjô]], jakô ùsôdzanô je na spòdlém [[Slackware]] ë czérëje sã na barżi awansowónëch brëkòwników. Rechli wëdôwôna bëła òna jakno '''Minislack'''. Minislack òstôł zainicjowóny jakno 0.1 w maju [[2004]] rokù. Z tim mionã bëła na distribùcëjô rozwijanô do wersëji 1.1. Zmiana na Zenwalk przëszła razã z wersëją 1.2. W lëstopadnikù 2005 doszłô je do ti ùdbë wersëjô ''Zenwalk-core'', jakô wëchôdô bez graficznégò òkrãżô [[X11]] ë graficznëch programów. Te dwie wersëje są rozwijóné paralelno, a w lëpińcu 2006 rozszérzonô je ò [[LiveCD]] ''ZenLive''. == Òpis == Zenwalk to distribùcëjô, jakô zamëkô w se blós nóterną [[Soft-wôra|soft-wôrã]] ë przez to ji miara jakno [[Òbrôz ISO|òbrôz ISO]] je kòł 400 [[Megabyte|MB]] wiôlgô, a w wersëji core kòl 230 MB. Doszłé je do tegò prze to, że w kòżdi soft-wôrowi kategòrëji je le jednô programa ë tak n.p. jedinczëm przezérnikã je tuwò [[Mozilla Firefox|Firefox]].<br /> Filozofijô ti distribùcëji je dosc zblëżonô do [[Slackware]], kònfigùracëjo je nót w wikszëm dzélu przeprowdzëc rãczno. Paczétë soft-wôrë są tipiczno instalowóné w fòrmace *.tgz. Zenwalk ùżëwô, do zladënkù z sécë ë sprôwdzniô zanôleżnotów, programë ''netpkg'', a môlową instalacëjã paczétów robi sã przez installpkg - jakno w [[Slackware]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.zenwalk.org/ Domôcô starna Zenwalk Linuksa] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje]] rb8tvaw8lqrsha310lltk1n3xg9peet 0 3620 199864 196414 2026-05-18T19:25:18Z Iketsi 3254 ' '→' ' 199864 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tux.svg|mały|Linuksowi [[Tux]]]] '''Linuksowô distribùcëjô''' je zestôwkã, jaczi zamëkô w se [[Linux (jądro)|jądro Linuksa]] ë [[Soft-wôra|soft-wôrã]] (w przédnym dzélu [[Wòlnô soft-wôra|wòlną soft-wôrã]]), jaczi dôwô pò winstalowaniém fùlwôrtną ë fardich do brëkùnkù òperacjową systemã. Dzãka różnoscë w distribùcëjach, wnet kòżdi brëkòwnik, mòże wëbrac tã jakô mù nôbarżi òdpòwiôdô, wachlôrz jich je baro szeroczi: òd spartańsczich bez garficznegò òkrãżô, przez mùltimedialné, pò sczérowóné n.p. do mùzyków. Dzysdniowé distribùcëje dôwają mòżnotã zladënkù, instalacëji ë deinstalacëji programów, jaczé wëstąpiwôją jakno paczétë ([[DEB]], [[RPM]] czë spakòwóné jakno [[Tar]]), mògą téż rozwiązëwac zanôleżnotë midzy paczétama . Zwëczajno distribùcëje instalowóne są na cwiardi place kòmpùtra, chòc dô téż taczé, jaczé mòże zrëszëc prosto z CD czë téż disczétczi (np. [[Knoppix]] czë [[Pocket Linux]]). Wikszosc z nich je przistãpnô w [[Internet|internece]] abò rozprowôdzanô na platach CD. == Lësta linuksowëch distribùcëjôw == <div style="float:right"> <timeline> ImageSize = width:440 height:250 PlotArea = width:400 height:220 left:20 bottom:20 AlignBars = justify DateFormat = yyyy Period = from:1990 till:2010 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1990 ScaleMinor = unit:year increment:2 start:1992 Colors = id:Linux value:gray(0.7) id:SLS value:gray(0.9) id:Debian value:claret BarData= bar:Linux bar:SLS bar:Slackware bar:RedHatLinux bar:MandrivaLinux bar:SuseLinux bar:Debian bar:Knoppix bar:Ubuntu bar:GentooLinux PlotData= # width=0.3 bar:Linux width:10 color:Linux align:center from:1991 till:end text:[[Linux]] bar:SLS width:20 color:SLS align:center from:1992 till:1994 text:[[Softlanding Linux System|SLS]] # at:1992 mark:(line,white) bar:Slackware width:20 color:SLS align:center from:1993 till:2010 text:[[Slackware]] # at:1994 mark:(line,white) bar:RedHatLinux width:20 color:SLS align:center from:1994 till:end text:[[Red Hat Linux]] bar:MandrivaLinux width:20 color:SLS align:center from:1998 till:end text:[[Mandriva Linux]] bar:SuseLinux width:20 color:SLS align:center from:1994 till:end text:[[OpenSuse]] bar:Debian width:20 color:Debian align:center from:1994 till:end text:[[Debian]] # at:2004 mark:(line,white) bar:Knoppix width:20 color:Debian align:center from:2002 till:end text:[[Knoppix]] bar:Ubuntu width:20 color:Debian align:center from:2004 till:end text:[[Ubuntu Linux]] bar:GentooLinux width:20 color:Linux align:center from:2002 till:end text:[[Gentoo Linux]] </timeline> </div> === Nôbarżi znóne === * [[Debian]] - http://www.debian.org/ * [[Fedora Core]] - https://web.archive.org/web/20050731020945/http://fedora.redhat.com/ * [[Gentoo Linux|Gentoo]] - http://www.gentoo.org/ * [[Knoppix]] - http://www.knoppix.net/ * [[Linspire]] (przódë ''Lindows'') - http://www.linspire.com/ * [[Mandriva Linux]] (przódë ''Mandrake'') - http://www.mandrivalinux.com/ * [[MEPIS]] / [[SimplyMEPIS]] - http://www.mepis.org/ * [[PCLinuxOS]] - http://www.pclinuxos.com/ * [[PLD Linux Distribution|PLD Linux]] (pòlskô) - http://www.pld-linux.org/ * [[Red Hat Linux]] - http://www.redhat.com/ * [[Slackware]] - https://web.archive.org/web/20070612083520/http://www.slackware.org/ * [[OpenSuse|SUSE]] - http://www.opensuse.org * [[Ubuntu Linux|Ubuntu]] - http://www.ubuntulinux.org/ == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://osworld.pl/jak-sie-robi-linuksa-po-kaszubsku/ Jak się robi Linuksa po kaszubsku?] [[Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje| ]] kw6wx87cotuyrqhs8oahrgy7kmij71b 0 3621 199865 197829 2026-05-18T19:25:50Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199865 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Linux kernel ubiquity.svg|mały|330px|Linux (jądro)]] '''Jądro Linux''' ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''Linux kernel'') to nôwôżniejszy, [[Wòlnô Soft-wôra|wolny]] dzél juwerny do [[Unix|uniksa]] [[Òperacjowô systema|òperacjowi systemë]] ùsôdzony przez [[Linus Torvalds|Linusa Torvaldsa]] w [[1991]] rokù, a dzysô rozwijóny przez wielu programistów z całownégò swiata. Na zôczątkù bëło òno ùsôdzoné blós dlô platfòrmë [[Intel 80386]], pózdni òstało równak przeniosłé na wiele jinszëch. Nôwikszy part [[Zdrojowi kòd|kòdu]] napisóny je w [[jãzëk programòwaniô|jãzëkù]] [[C (jãzëk programòwaniô)|C]], z gwësnëma rozcygniącëma [[GNU Compiler Collection|GCC]] ë dodôwkama w [[asembler]]ze. Kòd [[Jądro òperacjowi systemë|jądra]] [[Linux|Linuksa]] je ùżëczëwóny wedle licencëji [[GNU General Public License]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kernel.org/ www.kernel.org - The Linux Kernel Archives] * [https://osworld.pl/jak-sie-robi-linuksa-po-kaszubsku/ Jak się robi Linuksa po kaszubsku?] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra]] [[Kategòrëjô:Linux]] ap1lckn9ufkwdh5mqgpolaxvn0oxzsl 0 3626 199390 187024 2026-05-18T12:29:07Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199390 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Soho Deluxe 5.9 Desktop.png|mały|Deluxe Soho Edition Desktop 5.9]] '''Vector Linux''' to [[Kanada|kanadëjskô]] [[linuksowô distribùcëjô]], òpiartô na [[Slackware]]. Rozwijónô je òna przez Robert S. Lange, jegò białkã Cara Leah Lange ë Darrella Stavem. To kòl 700 [[Megabyte|MB]] wiôlgô ë chùtkô distribùcëjô dlô [[Intel]]a, [[AMD]] ë [[x86]] kòmpatibilnëch [[Kòmpùtr|kòmpùtrów]]. Programiscë Vector [[Linux|Linuksa]] pòstawilë sa prosté założenia: ùsôdzanié prosti ë niewiôldżi distribùcëji w jaczi to brëkòwnik mô rozsądzac co ë jak na òperacjowô systema mô robic. Vector Linux mô ùżëcé òd domôcëch desktopów do serwerów. Przez swòje môłe kòmpùtrowé wëmòdżi dô sã òn, juwerno do [[Damn Small Linux]], brëkòwac téż na stôrszëch kòmpùtrach. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20060705031420/http://www.vectorlinux.com/ Domôcô starna Vector Linuxa] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje]] psn0qda89s19fsg9wcpudlewgwhnree 0 3630 199384 188468 2026-05-18T12:28:35Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199384 wikitext text/x-wiki '''BLAG''' (blag [[linux]] and gnu) to òpiartô na [[Fedora Core]] [[linuksowô distribùcëjô]], rozcygniãtô ò nié Ôpen-Zdrojowé paczétë jaczé felëją w Fedorze (jakno n.p. czérowniczi do graficznëch kartów, kòdë do różnëch medialnëch fòrmatów - jakno n.p. do mp3). Blag wëchôdô na jedny CD ë zamëkô w se aplikacëje nóterné do brëkòwniô [[Kòmpùter|kòmpùtra]] jakno domôcegò desktopa plus cziles programów do serwerów. Slédnô wersëjô to BLAG 60000, jaczi spòdlém je Fedora Core 6. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140101222642/http://www.blagblagblag.org/ Domôcô starna ùdbë] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra]] [[Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje]] 0a7blc3y5tt1rd9ezkclpaxor9z57d6 199391 199384 2026-05-18T12:29:47Z Iketsi 3254 Òbrôzk 199391 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Blag Desktop.png|mały|BLAG]] '''BLAG''' (blag [[linux]] and gnu) to òpiartô na [[Fedora Core]] [[linuksowô distribùcëjô]], rozcygniãtô ò nié Ôpen-Zdrojowé paczétë jaczé felëją w Fedorze (jakno n.p. czérowniczi do graficznëch kartów, kòdë do różnëch medialnëch fòrmatów - jakno n.p. do mp3). Blag wëchôdô na jedny CD ë zamëkô w se aplikacëje nóterné do brëkòwniô [[Kòmpùter|kòmpùtra]] jakno domôcegò desktopa plus cziles programów do serwerów. Slédnô wersëjô to BLAG 60000, jaczi spòdlém je Fedora Core 6. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140101222642/http://www.blagblagblag.org/ Domôcô starna ùdbë] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra]] [[Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje]] s5z6kzkhk6ycvtxawuhqy9p1ltumjty 199392 199391 2026-05-18T12:29:57Z Iketsi 3254 -' ' 199392 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Blag Desktop.png|mały|BLAG]] '''BLAG''' (blag [[linux]] and gnu) to òpiartô na [[Fedora Core]] [[linuksowô distribùcëjô]], rozcygniãtô ò nié Ôpen-Zdrojowé paczétë jaczé felëją w Fedorze (jakno n.p. czérowniczi do graficznëch kartów, kòdë do różnëch medialnëch fòrmatów - jakno n.p. do mp3). Blag wëchôdô na jedny CD ë zamëkô w se aplikacëje nóterné do brëkòwniô [[Kòmpùter|kòmpùtra]] jakno domôcegò desktopa plus cziles programów do serwerów. Slédnô wersëjô to BLAG 60000, jaczi spòdlém je Fedora Core 6. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140101222642/http://www.blagblagblag.org/ Domôcô starna ùdbë] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra]] [[Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje]] oty6i2lzztk9v492asl3gkmt2uqt5qh 0 3669 199841 192936 2026-05-18T18:45:28Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 199841 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Eesti Vabariik | miono = Estoniô | miono-genitiw = Estonie| fana = Flag_of_Estonia.svg| herb = Coat of arms of Estonia.svg | na karce = EU-Estonia.svg| jãzëk = [[Estońsczi jãzëk|estońsczi]] | stolëca = Tallinn | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 45 228| procent-wòdë = 4,56 | lëdztwò = 1 251 581 | rok = 2017 | dëtk = [[eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +2 | swiãto = [[24 gromicznika]]| himn = „Mu isamaa, mu õnn ja rõõm” | kòd = EE | Internet = .ee | telefón = 372 |Prezydeńt=Alar Karis|Premiéra=Kristen Michal}} '''Estoniô''' ([[estońsczi jãzëk|est.]] ''Eesti''; òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie, est. ''Eesti Vabariik'') – państwò w nordowi [[Eùropa|Eùropie]]. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]] i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 3,794 km. Òd pôłniégò grańczi z [[Łotewskô]] a ód pòrénkù – z [[Ruskô]] (przez grańczné jezoro Peipus). Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Tallinn]]. Na teritorium Estonie ò wiéchrzëznie 45,228 km² mieszczą sã 2,222 òstrowë<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/estonia/11830643/Estonia-discovers-800-new-islands.html ''Estonia discovers it's actually larger after finding 800 new islands'']</ref>. Etniczni Estończicë są lëdã fińsczégò pòchòdzeniô, kùlturowo blisczim do mieszkańców [[Fińskô|Finlandie]], z chtërną Estoniô grańczi przez Bôłtëcczé Mòrze. Òd 2004 Estoniô nôleżi do NATO i [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Estonia_1999_CIA_map.jpg|mały|Kôrta Estonie]] Leżi w nordowò-zôpadnym dzélu Eùropë. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]]. Grańczi z [[ Łotewskô]] òd pôłniégò i [[Ruskô]] ód pòrénkù. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Luftbild Finnischer Meerbusen.jpg|mały|Satelitarny òdjimk Estonii]] *całownô: 45,228 km² *wiéchrzëzna lądu: 42,388 km² *wiéchrzëzna wòdów: 2,840 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 133. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 657 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Łotewskô]] 333 km, [[Ruskô]] 324 km === Brzegòwô liniô === 3,794 km (przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]]) === Klimat === Klimat przechódny midzë ùmiarkòwónym kòntinentalnym i ùmiarkòwónym mòrsczim, z łagódną zëmą i chłodnym latã. Wiôldżi cësk na klimat mają atlanticczé cyklonë. Z przëczënë bliskòscë mòrza sërosc lëftu je wiedno wësokô. === Ùsztôłcenié terenu === Zdrzącë na ùsztôłcenié terenu, Estoniô je krajem płasczim. Mô baro długą brzegòwą liniã wedle Bôłtëcczégò Mòrza z wiãcy jak 2 tës. òstrowów. Nôwiãkszé z nich to Saaremaa ò wiéchrzëznie 2,673 km² i Hiiumaa (989 km²). === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Haanja_k%C3%BCla.jpg|mały|Widoczi z górë Suur Munamägi]] *strzédnô wësokòsc: 61 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. ([[Bôłt|Bôłtëcczé Mòrze]]) *nôwëższi czëp: 318 m. n.r.m. (Suur Munamägi) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 22,2% (w tim 14,9% òrnëch gruńtów) *lasë: 52,1% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 1,251,581 (na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 158. === Etniczné karna === [[Òbrôzk:Viljandi folkdanslag på Hedemora gammelgård 2014 01.jpg|mały|Estończicë]] Estończicë 68.7%, Ruskòwie 24.8%, Ùkrajińcë 1.7%, Biôłorusënowie 1%, Fini 0.6%, (wôrtoscë szacowóné na 2011) === Jãzëczi === [[estońsczi jãzëk|estońsczi]] (òficjalny) 68.5%, [[rusczi jãzëk|rusczi]] 29.6%, [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]] 0.6% === Religijné karna === [[prawòsławié]] 16,2%, [[lëtërstwò]] 9,9% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2011) === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Vistas panorámicas desde la iglesia de San Olaf, Tallinn, Estonia, 2012-08-05, DD 31.JPG|mały|Panorama Tallina]] *mieskô pòpùlacjô: 67,4% (w 2017) *wikszé miesczé westrzódczi: Tallinn (stolëca) – 426,538 mieszkańców, Tartu – 93,124, Narwa – 57,130<ref>[https://web.archive.org/web/20191213223814/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=RV0241&ti=RAHVASTIK+SOO%2C+VANUSE+JA+HALDUS%DCKSUSE+V%D5I+ASUSTUS%DCKSUSE+LIIGI+J%C4RGI%2C+1.+JAANUAR&path=..%2FDatabase%2FRahvastik%2F01Rahvastikunaitajad_ja_koosseis%2F04Rahvaarv_ja_rahvastiku_koosseis%2F&lang=2 ''RV0241: rahvastik soo, vanuse ja haldusüksuse või asustusüksuse liigi järgi, 1. jaanuar'']</ref> == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie (est. ''Eesti Vabariik'') *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *stolëca: [[Tallinn]] *czasowô cona: UTC +2 *państwowé swiãto: [[24 gromicznika]] – Dzéń Samòstójnotë *nôrodny himn: „Mu isamaa, mu õnn ja rõõm” (''Mòja tatczëzno, mòja radosco i szczescé'') [[Òbrôzk:US Navy band - National anthem of Estonia.ogg]] === Wëkònôwczô władza === * pezydent Kersti Kaljulaid (òd 10 rujana 2016) * premier Jüri Ratas (òd 23 lëstopadnika 2016) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament ''Riigikogu'' (101 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20090412064347/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/en.html Estoniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Estoniô| ]] p8ysodo8rghamn6rl7d8728mxan2w04 0 3681 199385 189105 2026-05-18T12:28:42Z Iketsi 3254 {{stub}}→{{Ùzémk artikla}}; {{Kòntrola}} 199385 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Les Black Eyed Peas en concert au VIP Room Paris 2.jpg|mały|Fergie]] '''Fergie''', (Stacy Ferguson), (ùr. [[27 strëmiannika]] [[1975]]) je amerikańską spiéwôrką. == Diskògrafijô == * '''Solowé albùmë''': ** ''[[The Dutchess]]'', 2006 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070516140947/http://fergie.blackeyedpeas.com/ Domôcô starna] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] 6erspdbtb5jd9xnzgc8p77eg0r84vu4 0 3686 199510 196461 2026-05-18T14:45:41Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; {{Commons}} 199510 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = República Portuguesa |miono = Pòrtugalskô Repùblika |miono-genitiw = Pòrtugalsczi |fana = Flag of Portugal.svg |herb = Coat of arms of Portugal.svg |na karce = EU-Portugal with islands circled.svg |mòtto = |jãzëk = pòrtugalsczi |stolëca = Lisabón |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 92 389 |procent-wòdë = 0,48 |lëdztwò = 10 566 212 | rok = 2004 |dëtk = Euro | kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +0 |himn = A Portuguesa |kòd = PT |Internet = .pt |telefón = 351|Prezydeńt=Marcelo Rebelo de Sousa|Premiéra=Luís Montenegro|aùtowi kòd=P}} '''Pòrtugalskô''' je państwã w Zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{Eùropa}} {{Euro}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Pòrtugalskô| ]] bx432f181fcmu8dkd5qys2xldprgc9m 199511 199510 2026-05-18T14:45:52Z Iketsi 3254 {{Eùropa}} {{Euro}} 199511 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = República Portuguesa |miono = Pòrtugalskô Repùblika |miono-genitiw = Pòrtugalsczi |fana = Flag of Portugal.svg |herb = Coat of arms of Portugal.svg |na karce = EU-Portugal with islands circled.svg |mòtto = |jãzëk = pòrtugalsczi |stolëca = Lisabón |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 92 389 |procent-wòdë = 0,48 |lëdztwò = 10 566 212 | rok = 2004 |dëtk = Euro | kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +0 |himn = A Portuguesa |kòd = PT |Internet = .pt |telefón = 351|Prezydeńt=Marcelo Rebelo de Sousa|Premiéra=Luís Montenegro|aùtowi kòd=P}} '''Pòrtugalskô''' je państwã w Zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Pòrtugalskô| ]] 4ezta9hzkt22q8yfnnx9nlayjdgiwxm 0 3730 199896 190218 2026-05-18T22:33:41Z Ollin Masa 19628 File 199896 wikitext text/x-wiki [[File:JolieMariaBFILFF181024 (18 of 28) (54081064591) (cropped).jpg|thumb|Angelina Jolie (2024)]] '''Angelina Jolie''', (ùr. [[4 czerwińca]] [[1975]]) je amerikańską teatrownicą. Òna je pôrã razy rozlazłô z chłopama i mô dzecë. {{stub}} {{DEFAULTSORT:Jolie, Angelina}} [[Kategòrëjô:Film]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] 1lrly4xmhc7bcglcrtpx2g7g8krmn5i 0 3777 199914 197253 2026-05-19T11:52:25Z Iketsi 3254 |!]]→| ]]; {{Commons}}; {{Kòntrola}}; ' '→' ' 199914 wikitext text/x-wiki {{Infobox-Wòjewództwò|miono=Lubelsczé wòjewództwò|gwôsné miono=Województwo lubelskie|fana=POL województwo lubelskie flag.svg|herb=POL województwo lubelskie COA.svg|na karce=Lublin in Poland (+rivers).svg|stolëca=[[Lublëno]]|Marszôłk=Jarosłôw Stawiarsczi|Wòjewoda=Krësztof Komorsczi|wiéchrzëzna=25 155|lëdztwò=1 996 440|Ùrbanizacjô=46,3|www=https://www.lubelskie.pl/|Registracëjné tôfle=L|miono-genitiw=Lubelsczégò wòjewództwa|kòd=PL-06 (do 2018: PL-LU)|rok=2024}} '''Lubelsczé wòjewództwò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Województwo lubelskie'') – to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. W nim je dzél [[Pòlesé|Pòleségò]]. Stolëcznym gardã lubelsczégò wòjewództwa je [[Lublëno|Lublën]]. == Podôwczi == * Wiéchrzëzna – 25 155 km² * Lëdztwò – 2 185 000 == Gardë == * [[Òbrôzk:POL Lublin COA.svg|24px]] '''[[Lublin|<u>Lublin</u>]]''' – '''354.967''' (147,50 km²) * [[Òbrôzk:POL Chełm COA 1.svg|24px]] '''[[Chełm|<u>Chełm</u>]]''' – '''72.560''' (35,26 km²) * [[Òbrôzk:POL Zamość COA.svg|24px]] '''[[Zamość|<u>Zamość</u>]]''' – '''66.802''' (30,48 km²) * [[Òbrôzk:POL Biała Podlaska COA.svg|24px]] '''[[Biała Podlaska|<u>Biała Podlaska</u>]]''' – '''58.082''' (49,41 km²) * [[Òbrôzk:Puławy herb.svg|24px]] [[Puławy|<u>Puławy</u>]] – '''49.976''' (50,61 km²) * [[Òbrôzk:POL Świdnik COA.svg|24px]] [[Świdnik|<u>Świdnik</u>]] – '''40.041''' (20,35 km²) * [[Òbrôzk:POL Kraśnik COA.svg|24px]] [[Kraśnik|<u>Kraśnik</u>]] – '''36.170''' (25,28 km²) * [[Òbrôzk:POL Łuków COA (1920-2018).svg|24px]] [[Łuków|<u>Łuków</u>]] – '''30.612''' (35,75 km²) * [[Òbrôzk:POL Biłgoraj COA.svg|24px]] [[Biłgoraj|<u>Biłgoraj</u>]] – '''27.208''' (20,85 km²) * [[Òbrôzk:POL Lubartów COA.svg|24px]] [[Lubartów|<u>Lubartów</u>]] – '''23.017''' (13,92 km²) * [[Òbrôzk:POL Łęczna COA.svg|24px]] [[Łęczna|<u>Łęczna</u>]] – '''21.767''' (18,98 km²) * [[Òbrôzk:POL Tomaszów Lubelski New COA.png|24px]] [[Tomaszów Lubelski|<u>Tomaszów Lubelski</u>]] – '''20.170''' (13,33 km²) * [[Òbrôzk:POL Krasnystaw COA.svg|24px]] [[Krasnystaw|<u>Krasnystaw</u>]] - '''19.531''' (42,07 km²) * [[Òbrôzk:POL Hrubieszów COA.svg|24px]] [[Hrubieszów|<u>Hrubieszów</u>]] - '''18.633''' (32,79 km²) * [[Òbrôzk:POL Dęblin COA.svg|24px]] [[Dęblin]] - '''18.150''' (38,51 km²) * [[Òbrôzk:POL Międzyrzec Podlaski COA.svg|24px]] [[Międzyrzec Podlaski]] - '''17.193''' (19,75 km²) * [[Òbrôzk:POL Radzyń Podlaski COA.svg|24px]] [[Radzyń Podlaski|<u>Radzyń Podlaski</u>]] - '''16.135''' (19,29 km²) * [[Òbrôzk:POL Włodawa COA.svg|24px]] [[Włodawa|<u>Włodawa</u>]] - '''15.724''' (18,67 km²) * [[Òbrôzk:POL Janów Lubelski COA.svg|24px]] [[Janów Lubelski|<u>Janów Lubelski</u>]] - '''11.947''' (15,42 km²) * [[Òbrôzk:POL Parczew COA.svg|24px]] [[Parczew|<u>Parczew</u>]] - '''10.286''' (8,05 km²) * [[Òbrôzk:POL Poniatowa COA.svg|24px]] [[Poniatowa]] - '''9.983''' (15,20 km²) * [[Òbrôzk:POL Ryki COA.svg|24px]] [[Ryki|<u>Ryki</u>]] - '''9.730''' (27,38 km²) * [[Òbrôzk:POL Opole Lubelskie COA.svg|24px]] [[Opole Lubelskie|<u>Opole Lubelskie</u>]] - '''8.842''' (14,83 km²) * [[Òbrôzk:POL Bełżyce COA old.svg|24px]] [[Bełżyce]] - '''7.090''' (23,46 km²) * [[Òbrôzk:Terespol herb.svg|24px]] [[Terespol]] - '''5.981''' (10,20 km²) * [[Òbrôzk:POL Szczebrzeszyn COA.svg|24px]] [[Szczebrzeszyn]] - '''5.305''' (29,04 km²) * [[Òbrôzk:POL Bychawa COA.svg|24px]] [[Bychawa]] - '''5.304''' (6,68 km²) * [[Òbrôzk:Rejowiec1.svg|24px]] [[Rejowiec Fabryczny]] - '''4.537''' (14,36 km²) * [[Òbrôzk:POL Nałęczów COA.svg|24px]] [[Nałęczów]] - '''4.266''' (13,84 km²) * [[Òbrôzk:POL Kazimierz Dolny COA.svg|24px]] [[Kazimierz Dolny]] - '''3.584''' (30,42 km²) * [[Òbrôzk:POL Kock COA.svg|24px]] [[Kock]] - '''3.497''' (16,79 km²) * [[Òbrôzk:POL Tarnogród COA.svg|24px]] [[Tarnogród]] - '''3.372''' (10,86 km²) * [[Òbrôzk:POL Zwierzyniec COA.svg|24px]] [[Zwierzyniec (powiat zamojski)|Zwierzyniec]] - '''3.339''' (4,84 km²) * [[Òbrôzk:POL Krasnobród COA.svg|24px]] [[Krasnobród]] - '''3.027''' (6,99 km²) * [[Òbrôzk:POL Stoczek Łukowski COA.svg|24px]] [[Stoczek Łukowski]] - '''2.718''' (9,13 km²) * [[Òbrôzk:POL Annopol COA.svg|24px]] [[Annopol]] - '''2.681''' (7,75 km²) * [[Òbrôzk:POL Piaski COA.svg|24px]] [[Piaski (powiat świdnicki)|Piaski]] - '''2.642''' (8,44 km²) * [[Òbrôzk:POL Józefów COA.svg|24px]] [[Józefów (powiat biłgorajski)|Józefów]] - '''2.453''' (5,28 km²) * [[Òbrôzk:POL Tyszowce COA.svg|24px]] [[Tyszowce]] - '''2.263''' (18,52 km²) * [[Òbrôzk:POL Ostrów Lubelski COA.svg|24px]] [[Ostrów Lubelski]] - '''2.253''' (29,68 km²) * [[Òbrôzk:POL Frampol COA.svg|24px]] [[Frampol]] - '''1.427''' (4,67 km²) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lubelsczé wòjewództwò| ]] n96zb5meqg4l77hcwhopaqfhgjjp588 0 3778 199386 192491 2026-05-18T12:28:47Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199386 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Lublëno| dopełniacz=Lublëna| céch=POL Lublin COA 1.svg| fana=POL The official flag of the City of Lublin.svg| karta=POL Lublin map.svg| wòjewództwò=lubelsczé| kréz=| grodzki=tak| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Krzysztof Żuk| adres_um=Plac Łokietka 1 <br />20-109 Lublin| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=147,5| stopniN=51| minutN=14| stopniE=22| minutE=34| wysokość=| rok=2024| lëdztwò=328 305| gęstość=2407| aglomeracja=591 000| czerënkòwi numer=(+48) 81| pòcztowi kòd=20-001 do 20-999| registracëjné tôfle=LU| TERYT=| SIMC=| www=http://www.um.lublin.pl| }} '''Lublëno''' (pòl. ''Lublin)'' je nôwikszim gardã ë stolëcą [[Lubelsczé wòjewództwò|lublińsczégò wòjewództwa]]. Je téż wôżnym edukacyjnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim òstrzódkã. Ósmé co do wiôlgòscë lëdnoscowi gard w Pòlsce, drëdżi w Małopòlsce, ò populacji wënosącej 328 305 mieszkańców (stón na 31 gòdnika 2024). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://lubicz3.wbp.lublin.pl:8080/search/query?match_1=MUST&field_1=text&match_2=PHRASE&field_2=text&match_3=SHOULD&field_3=text&match_4=NOT&field_4=text&filter_lang=csb&theme=system Bibloteka] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lubelsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] 6sfjala4zwi1ixa2kysggpvlgxk1gjd 0 3807 199809 193911 2026-05-18T18:32:22Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; ' - to '→' – to '; Łącza bùtnowé→Bùtnowé lënczi 199809 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Nowi Sóncz| dopełniacz=Nowigò Sóncza| céch=POL Nowy Sącz COA.svg| fana=POL Nowy Sącz flag.svg| karta=POL Nowy Sącz map.svg| wòjewództwò=małopòlsczé| kréz=| grodzki=tak| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| zarządzający=Prezydent miasta| bùrméster=Ludomir Handzel| mail=prezydent@nowysacz.pl| adres_um=Rynek 1| kod_poczt_um=33-300| tel_um=443-53-08| fax_um=443-78-63| mail_um=| wiéchrzëzna=57,58| stopniN=49|minutN=37|stopniE=20|minutE=41| wysokość=272–475| rok=2017| lëdztwò=84 041| gęstość=1484,1| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 18| pòcztowi kòd=33-300 do 33-308, 33-310, 33-320| registracëjné tôfle=KN| TERYT=1262011| SIMC=0959435| miasta_partnerskie=| www=http://www.nowysacz.pl/| założone=1292| prawa_miejskie=1292 }} '''Nowi Sóncz''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Nowy Sącz'') – to je gard na prawach krezu w [[Małopòlsczé wòjewództwò|małopòlsczim wòjewództwie]]. Nowy Sącz je stolëcą [[Nowosóndecczi kréz|nowosóndecczégò krézu]]. [[Òbrôzk:Ratusz w Nowym Sączu.jpg|mały|left|250px|Nowi Sóncz]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://kwm-nowysacz.blogspot.com/ Królewskie Wolne Miasto Nowy Sacz ] in English {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nowy Sącz| ]] h3di1reece98c000bvw7dhy1ockfj3d 0 3822 199387 185680 2026-05-18T12:28:49Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199387 wikitext text/x-wiki '''Sepultura''' je [[heavy metal|heavy metalowé]] karno z [[Brazylskô|Brazylëji]]. Pòwstało òno w [[Belo Horizonte]] w [[1984]] rokù z jinicjatiwë Max ë Igor Cavalera. Mùzyczny sztél karna ewòluòwôł òd [[death metal]]u, przez [[thrash metal|thrash]], pò [[groove metal]], jaczégò trzëmónô Sepultura je za jednegò z prekùrsorów. Niejedné z ji dokôzów mòże téż trzëmac za [[Hardcore punk|hardcore pùnkòwé]] czë téż [[folk metal]]owé. Miono karna òznôczô pò pòrtugalskù "grobnica". == Nôleżnicë == * '''Andreas Kisser''' - gitara (1986-) * '''Derrick Green''' - spiôw, gitara (1997-) * '''Paulo Jr.''' - basowó gitara (1984-) * '''Jean Dolabella''' - perkùsëjô (2006-) * Max Cavalera - spiôw, gitara (1984-1996) * Igor Cavalera - perkùsëjô (1984-2006) * Jairo Guedes - gitara (1984-1986) == Diskògrafijô == === Sztudijné platë === * [[1986]]: ''Morbid Visions'' (Cogumelo Records) * [[1987]]: ''Schizophrenia'' (Roadrunner Records) * [[1989]]: ''Beneath the Remains'' (Roadrunner Records) * [[1991]]: ''Arise'' (Roadrunner Records) * [[1993]]: ''Chaos A.D.'' (Roadrunner Records) * [[1996]]: ''Roots'' (Roadrunner Records) * [[1998]]: ''Against'' (Roadrunner Records) * [[2001]]: ''Nation'' (Roadrunner Records) * [[2003]]: ''Roorback'' (SPV Records) * [[2006]]: ''Dante XXI'' (SPV Records) * 2009: ''A-Lex'' * 2011: ''Kairos'' * 2013: ''The Mediator Between the Head and Hands Must Be the Heart'' * 2017: ''Machine Messiah'' * 2020: ''Quadra'' === EP === * [[1985]]: ''Bestial Devastation'' (Cogumelo Records) * [[2002]]: ''Revolusongs'' (SPV Records) === Platë live === * [[2002]]: ''Under a Pale Grey Sky'' (Roadrunner Records) * [[2005]]: ''Live in São Paulo'' (SPV Records) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.sepultura.com.br/ Sepultura - domôcô starna] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rockòwé karna]] dea1mkizjdjs31r41ewhcnyvp1otojq 0 3914 199478 198950 2026-05-18T13:24:56Z Iketsi 3254 Lëteratura 199478 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Swiónowò, Sjónowò | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kartësczi | gmina=Kartuzë | szôłtëstwò=Sjónowò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=23 | sekùndëN=17 | gradëE=18 | minutëE=05 | sekùndëE=20 | wiżô= | rok= | lëdztwò=349 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-328 | reg_tôfla=GKA | SIMC= | szôłtës=Aleksandra Sypion | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Sjónowò - kòscół.JPG|mały|180px|left|Kòscół - Sanktuarium Kaszëbsczi Królewi]] [[Òbrôzk:Msza.sian.tif|mały|left|Odpùst kòl Kaszëbsczi Królewi]] [[Òbrôzk:KrolowaKaszub.jpg|mały|Matka Bòskô Sjónowskô - Kaszëbskô Królewô]] [[Òbrôzk:Sianowo 1.jpg|mały|left|]] [[Òbrôzk:Swiónowsczé Jezoro.JPG|mały|180px|left|[[Sjónowsczé Jezoro]]]] '''Swiónowò''' abò '''Sjónowò''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Sianowo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. Swiónowò je pòłożoné nad [[Sjónowsczé Jezoro|Swiónowsczim J.]], kòl 10km òd krézowégò gardu [[Kartuzë]]. Swiónowò je [[turistika|turistnym]] òstrzódkã z wiele wczasowima chëczama ë [[agrokwatéra|agrokwatérama]]. M. jin. tądkã jidze [[stegna sw. Jakùba]], a téż turistny, [[Kaszëbsczi Szlach]]. W ti wsë są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé. Ze Swiónowam je starszi ju kaszëbsczi ùsôdzca mùzyczi [[Wacłôw Kirkòwsczi]]. == Sanktuarium Kaszëbsczi Królewi == W kòscele w Swiónowie mô swój trón Matka Bòskô Swiónowskô - Kaszëbskô Królewô. Tuwò tej sej w niedzelã òdprôwianô je Mszô Sw. w [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]. Kòscół je zbùdowóné w 1816 rokù, ale przed nim béł jiny. Figùra [[Madonna|Madonnë]] je z XV stalata. W 1856 rokù bëło tu bractwò trzézwòscë. Tu w 1931 rokù béł biskùp sufragan chełmińsczi diecezëji [[Kònstantin Dominik]] - dzysô Słëga Bòżi. Figùra Madonnë bëła ùkorónowónô w òprzenim ò [[dekret]] papiéża [[Paweł VI|Pawła VI]] 1966 rokù na "Kaszëbską Królewą". Ksądz [[Francyszk Grucza]] - dzéjôrz kaszëbsczi baro sã ò to starôł. Òn béł w miemiecczim lagrze [[Stutthof]] i zaczął w kaszëbsczim jãzëkù òdprawiac Msze sw. w kòscele katolëcczim. Co rokù na dwa òdpùstë do sanktuarium, ò chtërnym gôdôł papież [[Jan Paweł II]], jidze wiele pielgrzimów. Nôdali mają ti, chtërny kòl [[16 lëpinca]] ([[Matczi Bòsczi Szkaplérzny]]) jidą z [[Miastkò|Miastka]]. Kòl [[8 séwnika]] ([[Matczi Bòsczi Séwny]]) je drëdżi òdpùst dóny przez papiéża [[Pius VII|Piusa VII]] w 1803 rokù. Niechtërny pielgrzymi przejażdżają téż aùtobùsama. Tu kòscele je tôblëca z [[Magnificat]] pò kaszëbskù. Dosc nowi są tu zéńdzenia Kaszëbów na pòspólné mòdletwë przë stacjach Kaszëbsczé [[Droga Krziżewô|Krziżewi Drodżi]] w Wiôldżim Pòsce. [[Jón Szlaga]] jakno biskùp biwôł w tim Sanktuarium ë tu je tôblëca jemù na wdôr. Apòstolsczi nuncjusz w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[Celestino Migliore]] [[17 lëpinca]] [[2016]] rokù przëwitôł tu [[Kaszëbi|Kaszëbów]] pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]]. == Lëteratura == * Czajkowski M. (red.): Kaszuby, tu spełniają się marzenia. Tekst. Bydgoszcz 2001. * Czajkowski M. (red.): Powiat Kartuski : Szwajcaria Kaszubska / Kaszëbskô Szwajcarëjô. Bydgoszcz 2003, str. 11, ISBN 8372081247 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/473 Sianowo] * [http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=1664&tab=1 1880 Fankidejski J. s. 97 -] * [https://web.archive.org/web/20191112170527/http://krolowakaszub.pl/ Sanktuarium] * [http://www.youtube.com/watch?v=fejZbMrAfRc Kaszëbskô Królewô] * [https://www.kaszubi.pl/o/reda/artykulmenu?id=343 Piosenka VI "Kaszëbskô Królewô" (Jan Trepczik)] * [https://web.archive.org/web/20160310215435/http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/567-kaszubski-chor-z-kanady-w-tatczeznie „Lëdowô Nóta" z Kanadë] * [http://powiatkartuski.wkraj.pl/#/49755/359] * [https://web.archive.org/web/20140831024114/http://thepolandtimes.com/kanada-kaszebscze-grife-kaszubska-druzyna-hokejowa/ Królowa Kaszub] * [http://katalogznaczkow.net/index.php?pokaz=znaczki/szczegoly&id=1205 ''Matka Boża Sianowska''] * [https://web.archive.org/web/20160308002615/http://www.gazetakaszubska.pl/437/sianowo-najpiekniejsze Snôżé Swiónowò] * [http://www.pelplin.home.pl/seminarium/aktualnosci/397-wyjazd-formacyjny-3004-2052015-r Pelplin] * [http://www.parafia-gniewino.pl/z-zycia-parafii/3/news/49/magnificat-kaszubow-w-sianowie.html Magnificat] * [https://web.archive.org/web/20201229071441/https://colloquium.elsite.eu/images/numery/XIX/MM.pdf ROLA PIELGRZYMEK W KSZTAŁTOWANIU TOŻSAMOŚCI KASZUBSKIEJ] * [https://web.archive.org/web/20070312044042/http://www.mapy.blink.pl/wig/kartuzy.jpg Wòjskòwô kôrta z 1937 - 1:100 000 m.jin. ''Sianowo''] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] pov58z9t9oqhk2ey4f3jduaun17q45b 0 4149 199897 192829 2026-05-19T11:44:09Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199897 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Warsaw skyline Świętokrzyski Bridge.jpg|mały|Stolëca Pòlsczi ([[Warszawa]])]] '''Stolëca''' – gard bãdący môlã nôwëższich wëszëznów (króla, prezidenta, parlimentu, rządu, nôwëższigò sądu) danégò państwa. Jednym z wëjimków òd ti reglë je [[Néderlandzkô|Hòlandzkô]], dze [[Amsterdam]] mô sztatus stolëcy państwa, a [[Haga]] je môlã parlimentu ë królewsczégò dworu. Mionã stolëcë òpisëje sã téż môlë môlowëch wëszëznów dlô mniészëch òbéńdnëch jednotów (wòjewództw, stanów, prowincëjów ëtd). Mómë 3 ôrtë stolëców: # stôłé - historijowò ùstaloné (np. [[Londin]], [[Rzim]]) # ùstanowioné - swiadomie ùstaloné ([[Brasília]] w [[Brazylskô|Brazylëji]], [[Warszawa]] ùstanowionô przez króla Pòlsczi Zygmuńta III) # pòdzéloné - sprôwianié nie je ùsadzoné w jednym môlu, le w czilu placach (Amsterdam ë Haga, [[Cape Town]] (parliment), [[Bloemfontein]] (nôwëższi sąd) ë [[Pretoria]] (rząd) w [[Pôłniowô_Afrika|Pôłniowi Africe]], [[Sucre]] ë [[La Paz]] w [[Bòliwiô|Bòliwii]]) W zwëkòwi słowiznie stolëca to centróm jaczégò dzejaniô, np. ''kùlturowô stolëca'', "ùczbòwô stolëca'' ëtd. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Stolëcë| ]] tg4qargzukns7j75mjiac9px6dqkb91 0 4150 199921 160242 2026-05-19T11:56:05Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Kòdë]] 199921 wikitext text/x-wiki '''Telefónowi kòd''' lëczbòwé ònaczenié kraju ùsadzoné w midzenôrodnëch telefónowëch pòłączeniach. Lëczbë të wëbiéróné są pò tzw. prefikse midzenôrodny rësznotë (w stacjonarny telefóniji w wikszim dzélu krajów swiata je to '''00''', a w kòmórkòwi '''+'''). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòdë]] 3oitvv1tmrsbyj09k8qr417s314fvii 0 4323 199793 197946 2026-05-18T18:25:27Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199793 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Repubblica Italiana | miono = Repùblika Italsczi | miono-genitiw = Italsczi | fana = Flag of Italy.svg| herb = Emblem_of_Italy.svg | na karce = EU-Italy.svg| jãzëk = [[Italsczi jãzëk|italsczi]] | stolëca = [[Rzim]] | fòrma państwa = [[repùblika]] | wiéchrzëzna = 301.300 | lëdztwò = 60.599.936 | rok = 2016 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 – zëma<br> [[UTC]] +2 – lato | swiãto = [[2 czerwińca]], [[25 łżëkwiata]] | himn = Il Canto degli Italiani<br>(Piesń Włochów) <center>[[Òbrôzk:National anthem of Italy - U.S. Navy Band (long version).ogg]]</center> | kòd = IT, ITA | Internet = .it | telefón = 39 |Prezydeńt=Sergio Matarella|Premiéra=Giorgia Meloni|aùtowi kòd=I|kònstitucjô=Kònstitucjô Italsczi}} '''Italskô''' je państwã w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Dzél tegò kraju òbtôczô [[Westrzódzemné Mòrzé]]. W Italsce w 2013 rokù bëła [[gòspòdarzeniowô kriza]]. Italskô przez stalata bëłô zgrôwny do rozrëmieniô. Ją sparłãczëł w 1861 rokù Giuseppe Garibaldi<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/italian-unification-risorgimento Italian unification (Risorgimento) | History | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-04-04] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. 2 czerwińca 1946 z przëczënë referendum Italskô ùstałô bëc mònarchią ë stałô sã repùbliką<ref>''[https://www.difesa.it/eng/primo-piano/towards-2-june/32062.html Towards 2 June]'' [online], www.difesa.it [dost. 2026-04-04].</ref>. * stoleczny gard: [[Rzim]] * lëdztwò: 60.599.936 mieszkańców ([[2016]]) * wiéchrzëzna: 301.300 km² * dëtk: euro * telefón: +39 * Internet: .it == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Italskô| ]] 3peyze0a3gh0v7lifajy0peihy46o7p 0 4324 199513 191827 2026-05-18T14:46:40Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; {{Kòntrola}} 199513 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Repubblika ta' Malta | miono = Malta | miono-genitiw = Maltańsczi | fana = Flag of Malta.svg| herb = Coat of arms of Malta.svg | na karce = Europe_location_Malte.png| mòtto = Virtute et Constantia | jãzëk = [[Maltańsczi jãzëk|maltańsczi]] | stolëca = Valletta | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 316 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 403.532 | rok = 2008 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 | swiãto = [[31 strëmiannika]] | himn = L-Innu Malti | kòd = MT, MLT | Internet = .mt | telefón = 356 |Prezydeńt=Myriam Spiteri Debono|Premiéra=Robert Abela}} '''Malta''' je baro môłim państwã w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]] na òstrowë w [[Strzódzemné Mòrze]] midzë [[Afrika|Afrikã]] i [[Eùropa|Eùropã]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. * stoleczny gard: [[Valletta]] * lëdztwò: 403.532 mieszkańców ([[2008]]) * wiéchrzëzna: 316 km² * dëtk: euro * telefón: +356 * Internet: .mt [[Òbrôzk:General_map_of_Malta.svg|left|mały|Gardë Maltë]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Valletta-26-Saint-Ursula Street-1989-gje.jpg|Valletta Òbrôzk:Malta-102-Blick aus Flughafengebaeude-1989-gje.jpg|Airport Òbrôzk:Hagar Qim-14-Durchgaenge-1989-gje.jpg|Hagar Qim Òbrôzk:Mdina-06-Hauptstrasse-1989-gje.jpg|Mdina Òbrôzk:Rabat-10-Bus-1989-gje.jpg|Rabat Òbrôzk:Victoria-04-mittags-1989-gje.jpg|Victoria Òbrôzk:Ggantija-06-1989-gje.jpg|Ggantija Òbrôzk:Xlendi-06-'Hilton'-1989-gje.jpg|Xlendi Òbrôzk:Dwejra-06-Bay-Felsentor-1989-gje.jpg|Dwejra Òbrôzk:Malta-152-Wied Hazira-Xewkija-1989-gje.jpg|Wied Hazira </gallery> {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Malta| ]] nn3zrrihylac2y684oj3q06j3mldg2a 0 4328 199791 193076 2026-05-18T18:25:04Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199791 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Éire| miono = Irlandiô | miono-genitiw = Irlandie | fana = Flag of Ireland.svg| herb = Coat of arms of Ireland.svg | na karce = EU-Ireland.svg| jãzëk = [[Irlandzczi jãzëk|irlandzczi]]<br>[[Anielsczi jãzëk|anielsczi]]| stolëca = Dublin| fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 70 273| procent-wòdë = 2,0 | lëdztwò = 5 380 300| rok = 2024 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = 17 strëmiannika | himn = Amhrán na bhFiann<br> (Żôłnérskô spiéwa) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg]]</center> | kòd = IE | Internet = .ie | telefón = 353 |Prezydeńt=Catherine Connolly|Premiéra=Micheál Martin|aùtowi kòd=IRL}} '''Irlandiô''' – państwò w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], nôleżącé do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. Zajimô piãc szóstich òstrowù ò ti sami pòzwie. Grańczi leno z [[Nordowô Irlandiô]], chtërna je dzélã [[Wiôlgô Britanijô|Zjednónégò Królestwa]]. Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Dublin]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], na òstrowie Irlandiô. Òtôczô ją [[Atlanticczi Òcean]] (Celticczé Mòrze na pôłnim, Irlandzczé Mòrze na pòrénkù). === Wiéchrzëzna === *całownô: 70,273 km² *wiéchrzëzna lądu: 68,883 km² *wiéchrzëzna wòdów: 1,390 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 121. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 443 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Wiôlgô Britaniô]] (Repùblika Irlandie grańczi leno z [[Nordowô Irlandiô|Nordową Irlandią]], chtërna je dzélã Zjednónégò Królestwa). === Brzegòwô liniô === 1,448 km === Klimat === Klimat ùmiarkòwóny nadmòrsczi, pòd wpłiwã Nordowòatlanticczégò Prądu. Łagódné zëmë, dosc chłodno òb lato. Czãsté ùblónowienié, znacznô serosc lëftu. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Cliffs of Moher bei bestem Wetter (2007).jpg|mały|Mòrsczé klifë nad Atlanticczim Òceanã]] Centralnô równizna òbrëmiónô dosc niewësoczima górama; przez òstrów bieżi czile spłôwnëch rzék. Mòrsczé klifë na zôpadnym ùbrzégù. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Ireland_physical_medium.png|mały|Fizycznô kôrta Irlandii]] *strzédnô wësokòsc: 118 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Atlanticczi Òcean) *nôwëższi czëp: 1,041 m. n.r.m. (Carrauntoohil / Corrán Tuathail) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 66,1 % (w tim 15,4 % òrnëch gruńtów) *lasë 10,9% (wôrtoscë szacowóné na 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 5,011,102 (wôrtosc szacowónô na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 121. === Etniczné karna === Irlandczicë 82,2% (w 2016) === Jãzëczi === [[Òbrôzk:Percentage stating they speak Irish daily outside the education system in the 2011 census.png|mały|Procent lëdzy, jaczi w codniowim żëcym pòsługùją sã irlandzczim jãzëkã]] Òglowò ùżiwónym jãzëkã je anielsczi, 94% pòpulacje òkresliwô gò jakò swój rodny jãzëk. 11% lëdzy pòdôwô, że jich rodnym jãzëkã je [[Irlandzczi jãzëk|irlandzczi]]. Irlandzczi dominëje w dzélu państwa pòzéwónym ''Gaeltacht'', w jaczim mieszkô 96,628 lëdzy. === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 78.3%, Kóscół Irlandie (anglikańsczi) 2.7%, [[prawòsławié]] 1.3%, mùzułmanie 1.3%, === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 63.8% *wikszé miesczé westrzódczi: Dublin (stolëca) – 1,173,179 mieszkańców; Cork – 125,622 mieszkańców. == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Irlandiô (irl. Éire) *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *czasowô cona: UTC 0 *państwowé swiãto: 17 strëmiannika – Dzéń sw. Patrika === Wëkònôwczô władza === * pezydent Catherine Connolly (òd 11 lëstopadnika 2025) * premier Micheál Martin (òd 23 stëcznika 2025) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Dáil Éireann (''Zéńdzenié Irlandie'', 158 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Seanad Éireann (''Senat Irlandie'', 60 nôleżników). == Historiô == Pierszé znôné szlachë wnożënë na môlach Irlandii szacowané są na 8000 p.n.e. i bëłë to przecążczi jachtôrzów z [[Eùropa|eùropejsczégò kòntinentu]]. Zaostałoscą pò tëch ludach są serie grobniców (np. Newgrange). Òd V wiekù òstrów béł chrystianizowóni przez swiãtégò Patrika. W VIII wiekù zaczął sã nôbiég wikingów, jaczi w 1014 w kùńcu òstôł òdparti przez armiã króla Briana Zuchternégò. Òd 1169 zaczãłë sã anielsczé wëkùstrzënczi, zaczinającë wielelatné òbsadzenié [[òstrów|òstrowa]]. W tim cządzé òdbëłë sã zwielono różné pòwstania i wòjnë procëm Anielczików. W 1542 pòwstało Królestwò Irlandie, jegò mònarchą òstał Henrik VIII, ùstało jistniec, czede òstało zjednóne z Wiôlgą Britaniją na mòcë aktu unije z 1801. W 1916 òbczas wiôlgònocnegò pòwstania obznôjmiono samòstójnotã Irlandzczi Repùbliczi<ref>''[https://cain.ulster.ac.uk/issues/politics/docs/pir24416.htm CAIN: Proclamation of the Irish Republic, 24 April 1916]'' [online], cain.ulster.ac.uk [dost. 2026-03-22]. (an.)</ref>, też w 1919 pòsélcowie Nôrôdny Gromady z partie ''Sinn Féin'' obznôjmili niezanôleżnosc repùbliczi<ref>[https://archive.is/20160331230308/http://portalwiedzy.onet.pl/22323,,,,sinn_fein,haslo.html#selection-513.0-513.9 Sinn Fein]</ref>. Na mòcë traktatu Anielsko-Irlandzczégò w 1922 ùsôdzôno Wòlne Irlandzczé Państwò, chtërëgo królã bëł mònarcha [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":0">''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/irish-free-state-proclaimed Irish Free State Is Proclaimed | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost 2025-11-02] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. W tim cządze pòwstôł pierszi irlandzczi rząd z [[Éamon de Valera|Éamonã de Valerą]] w przódkù, co sprawiło początk irlandzczi domôcy wòjnë (1922–1923<ref>[https://www.britannica.com/event/Irish-Civil-War ''Irish Civil War''] Encyclopedia Britannica [dost. 2026-03-22] (an.)</ref>). W 1937 zjinaczônô miono kraju na Irlandiô<ref name=":0" />, a w 1949 Irlandiô stała sã repùbliką<ref>Nelsson R., ''[https://www.theguardian.com/world/from-the-archive-blog/2020/apr/08/ireland-becomes-a-republic-april-1949 The day Ireland became a republic - archive, April 1949]'', „The Guardian”, 8 łżëkwiata 2020, s. -, ISSN 0261-3077 [dost. 2025-11-02] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. W 1955 rokù Irlandiô stała sã nôleżnikã [[ONZ|ONZ]], w 1973 wstąpiła do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Wspólnotë]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20190506104239/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html Irlandiô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 0ywb3fb9rao65vxcv589af0dymbeya9 0 4338 199388 188431 2026-05-18T12:28:53Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199388 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Natalia Oreiro.jpg|mały|Natalia Oreiro]] '''Natalia Marisa Oreiro Iglesias Poggio Bourié''', (ùr. [[19 maja]] [[1977]]) je spiéwôrką ë teatrownicą. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.worldcat.org/identities/lccn-n2003081192/ Worldcat] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Oreiro, Natalia}} [[Kategòrëjô:Mùzycë|Oreiro, Natalia]] [[Kategòrëjô:Film|Oreiro, Natalia]] [[Kategòrëjô:Lëdzë|Oreiro, Natalia]] a7voq0bynzvyw5co0iwdck98cnmavp2 0 4346 199765 195044 2026-05-18T18:15:47Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199765 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Język polski w Europie.png.jpg|mały|Pòlsczi jãzëk w europie]] '''Pòlsczi jãzëk''' (''język polski'') – jãzëk z [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczégò]] karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]]. == Alfabét == [[A]]a, [[Ą]]ą, [[B]]b, [[C]]c, [[Ć]]ć, [[D]]d, [[E]]e, [[Ę]]ę, [[F]]f, [[G]]g, [[H]]h, [[I]]i, [[J]]j, [[K]]k, [[L]]l, [[Ł]]ł, [[M]]m, [[N]]n, [[Ń]]ń, [[O]]o, [[Ó]]o, [[P]]p, [[Q]]q, [[R]]r, [[S]]s, [[Ś]]ś, [[T]]t, [[U]]u, [[V]]v, [[W]]w, [[X]]x, [[Y]]y, [[Z]]z, [[Ź]]ź, [[Ż]]ż, == Òbaczë téż == * [[Lechicczé jãzëczi]] * [[Kaszëbsczi jãzëk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] 1x42j63cv5ye9ejn3z4lamqjyd3e8tp 0 4628 199796 194357 2026-05-18T18:26:58Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; {{Kòntrola}} 199796 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Κυπριακή Δημοκρατία | miono = Repùblika Cypersczi | miono-genitiw = Cypersczi | fana = Flag of Cyprus.svg| herb = Coat_of_arms_of_Cyprus_(old).svg | na karce = Cyprus_in_its_region_(claimed).svg| jãzëk = [[Grecczi jãzëk|grecczi]], turecczi | stolëca = Nikosiô | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 9.251 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 1.170.125 | rok = 2017 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +2 | swiãto = [[1 pazdzérznika]] | himn = Ὕμνος εἰς τὴν Ἐλευθερίαν (Himn do wolnotë) | kòd = cy | Internet = .cy | telefón = 357 |Prezydeńt=Nikos Christodulidis}} '''Cyper''' ([[Grecczi jãzëk|gr]]. Κύπρος ''Kýpros'') je państwã na òstrowë w [[Strzódzemné Mòrze]] midzë [[Azëjô|Azëjã]] i [[Eùropa|Eùropã]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Terenem spiérnim je [[Nordowy Cyper]], chtëren obznôjmił samòstójnotã. <br> [[Òbrôzk:Carte_de_Chypre.svg|left|mały|Gardë Cypru]] == Òbaczë téż == * [[Nordowy Cyper]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Cyper| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] hhl0b86syulvb2eheo7ltx5an6rja38 0 4642 199505 196728 2026-05-18T14:42:46Z Iketsi 3254 Galeriô 199505 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=المملكة العربيّة السّعوديّة|miono=Królestwò Saudëjsczi Arabii|fana=Flag of Saudi Arabia.svg|miono-genitiw=Saudëjsczi Arabii|herb=Emblem of Saudi Arabia.svg|mòtto=لا إله إلا الله محمد رسول الله<br>(Nié mô Bòga nad Allaha a Mahomet je jegò prorokã)|na karce=Saudi Arabia in its region.svg|jãzëk=arabsczi|stolëca=Rijad|fòrma państwa=absolutna mònarchia|wiéchrzëzna=2 149 690|procent-wòdë=0|rok=2021|lëdztwò=34 783 757|dëtk=rial|kòd dëtka=SAR|czasowô cona=3|swiãto=23 séwnika|himn= عاش المليك<br>Asz Al Malik<br>(Niech żëje król) <center>[[Òbrôzk:Saudi Arabian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]]</center>|kòd=SA|Internet=.sa|telefón=+966|Mònarcha=Salman ibn Abd al-Aziz Al Su’ud|Premiéra=Muhammad ibn Salman ibn Abd al-Aziz Al Su’ud|aùtowi kòd=SA|data ùsôdzenia=23 séwnika 1932}} '''Saudëjskô Arabijô''' je państwã w [[Azëjô|Azëji]], na [[Arabsczi Półòstrów|Arabsczim Półòstrowie]]. Stolecznym gardã je [[Rijad]]. Państwòwą religią je [[Islam|Mahòmetanizm]], w Saudëjsczi Arabii nachôdô sã Mekka i Medyna, swiãte môle mùzułmónów. Tu żëł islamsczi prorok Mahomet. Greńcze z [[Jordaniô|Jordanią]], [[Irak|Irakã]], [[Kùwejt|Kùwejtã]], [[Katar|Katarã]], [[Zjednóné Arabsczie Emiratë|Zjednónymi Arabsczimi Emiratami]], [[Òman|Òmanã]] i [[Jemen|Jemenã]]<ref>[https://www.dfat.gov.au/geo/saudi-arabia/saudi-arabia-country-brief Saudi Arabia country brief] Australian Department of Foreign Affairs and Trade [2025-08-20]</ref>. * lëdztwò (2021): 34 783 757<ref>''[https://web.archive.org/web/20210319180722/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saudi-arabia The World Factbook]''</ref> mieszkańców * wiéchrzëzna: 2,149,690 km², tereny Saudëjsczi Arabii to w wikszosci tereny pustkòwia, nié mô tam sztabilnéj [[Rzéka|rzéczi]]<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/world/countries-that-do-not-have-rivers-including-saudi-arabia-qatar-oman-and-more/articleshow/118584303.cms Countries that do not have rivers including Saudi Arabia] [2025-02-27] Times of India [dost. 2025-08-29]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Saudi Arabia population density 2010.png Òbrôzk:Saudi Arabia Topography.png Òbrôzk:The Ka'ba, Great Mosque of Mecca, Saudi Arabia (4).jpg|Swiãtnica Al-Kaba w Mekce Òbrôzk:Falafel_1.JPG </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 0v4r3ao8ysh18motir3asvqalh4pqg6 0 4644 199801 196533 2026-05-18T18:28:29Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199801 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Turkmenistanu|gwôsné miono=Türkmenistan Respublikasy|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Serdar Berdimuhamedow|data ùsôdzenia=27 pazdzérznika 1991|lëdztwò=7,736,632<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/turkmenistan-population/ Turkmenistan Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] (<abbr>an.</abbr>).</ref>|rok=2026|dëtk=turkmeńsczi manat|kòd dëtka=TMT|czasowô cona=+5|kòd=TM|telefón=+993|aùtowi kòd=TM|Internet=.tm|wiéchrzëzna=488 100|jãzëk=turkmeńsczi|stolëca=Aszchabad|herb=Emblem of Turkmenistan.svg|fana=Flag of Turkmenistan.svg|miono-genitiw=Turkmenistanu|mòtto=Türkmenistan Bitaraplygyň watanydyr<br>(Turkmenistan je tatczëzną neùtralnosci)|na karce=LocationTurkmenistan.svg|himn=Garaşsyz, Bitarap,Türkmenistanyň Döwlet Gimni <center>(Państwòwi Hymn Samòstójnegò, Neùtralnegò Turkmenistanu)</center> <center>[[Òbrôzk:National anthem of Turkmenistan, performed by the United States Navy Band.oga]]</center>}}'''Turkmenistan''' ([[Turkmeńsczi jãzëk|turk]]. Türkmenistan) je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. Stolëcznym gardã je Aszchabad, greńczë z [[Kazachstan|Kazachstanã]], [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]], [[Afganistón|Afganistónã]] i [[Iran|Iranã]]. Ma przëstãp [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò Mòrza]] Bëł dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]]. == Òbaczë téż == * [[Aszchabad]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] qlxgkihl93wwtn4qkvcyt9ysc3pkn54 0 4649 199797 193492 2026-05-18T18:27:20Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199797 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Türkiye | miono = Tëreckô | miono-genitiw = Tërecczi | fana = Flag of Turkey.svg| herb = Emblem of Turkey.svg | na karce = LocationTurkey.png| mòtto = Yurtta Sulh, Cihanda Sulh. | jãzëk = [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] | stolëca = Ankara | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 649.964 | procent-wòdë = 1,26 | lëdztwò = 39.331.000 | rok = 2009 | dëtk = lira | kòd dëtka = ₺ | czasowô cona = +0 | swiãto = 29 pazdzérznika | himn = Istiklâl Marsi | kòd = TR, TUR | Internet = .tr | telefón = 90 |Prezydeńt=Recep Tayyip Erdoğan }} '''Tëreckô''' (téż '''Tërcëjô''', [[tërecczi jãzëk|tër.]] ''Türkiye'', '''Repùblika Tërecczi''' – ''Türkiye Cumhuriyeti'') je państwã w [[Azëjô|Azëji]] na półòstrowie [[Anatolëjô|Miészô Azëjô]], a dzélowo téż w [[Eùropa|Eùropie]] ze stolëcą w [[Ankara|Ankarze]]. Eùropejsczi dzél – [[Tracëjô]] robi 3% wiéchrzëznë ë je òddzelony òd azjacczégò dzélu przez [[mòrzé Marmara]] ë zwãżënë [[Bòsfor]] ë [[Dardanele]]. Tëreckô je krôjã sztërzech mòrzów, bò òd nocë òbtôczô jã [[Czôrné Mòrzé]], òd wieczoru [[Egejsczé Mòrzé]] ë [[mòrzé Marmara]], a òd pôłni [[Westrzódzemné Mòrzé]] – zwóné w tërecczim jãzëkù Biôłim Mòrzã. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Istanbul new mosque.jpg|[[Sztambùl]] Òbrôzk:Anit Kabir (6526103103).jpg|Anıtkabir, [[Ankara]] Òbrôzk:Kocatepe Mosque Ankara.jpg| Òbrôzk:State Painting and Sculpture Museum of Ankara.jpg| Òbrôzk:DolmabahceMainGate.JPG| Òbrôzk:İzmir clock tower.jpg| Òbrôzk:Pamukkale00.JPG| Òbrôzk:Eskişehir-Aycan.jpg| Òbrôzk:Antalya falezler.jpg| Òbrôzk:Alanya.jpg| Òbrôzk:Bluemosquefront.jpg| Òbrôzk:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Tëreckô| ]] aikfgdpfrg78y4poflfcd8xu95b8vx0 199798 199797 2026-05-18T18:27:35Z Iketsi 3254 -' ' 199798 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Türkiye | miono = Tëreckô | miono-genitiw = Tërecczi | fana = Flag of Turkey.svg| herb = Emblem of Turkey.svg | na karce = LocationTurkey.png| mòtto = Yurtta Sulh, Cihanda Sulh. | jãzëk = [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] | stolëca = Ankara | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 649.964 | procent-wòdë = 1,26 | lëdztwò = 39.331.000 | rok = 2009 | dëtk = lira | kòd dëtka = ₺ | czasowô cona = +0 | swiãto = 29 pazdzérznika | himn = Istiklâl Marsi | kòd = TR, TUR | Internet = .tr | telefón = 90 |Prezydeńt=Recep Tayyip Erdoğan }} '''Tëreckô''' (téż '''Tërcëjô''', [[tërecczi jãzëk|tër.]] ''Türkiye'', '''Repùblika Tërecczi''' – ''Türkiye Cumhuriyeti'') je państwã w [[Azëjô|Azëji]] na półòstrowie [[Anatolëjô|Miészô Azëjô]], a dzélowo téż w [[Eùropa|Eùropie]] ze stolëcą w [[Ankara|Ankarze]]. Eùropejsczi dzél – [[Tracëjô]] robi 3% wiéchrzëznë ë je òddzelony òd azjacczégò dzélu przez [[mòrzé Marmara]] ë zwãżënë [[Bòsfor]] ë [[Dardanele]]. Tëreckô je krôjã sztërzech mòrzów, bò òd nocë òbtôczô jã [[Czôrné Mòrzé]], òd wieczoru [[Egejsczé Mòrzé]] ë [[mòrzé Marmara]], a òd pôłni [[Westrzódzemné Mòrzé]] – zwóné w tërecczim jãzëkù Biôłim Mòrzã. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Istanbul new mosque.jpg|[[Sztambùl]] Òbrôzk:Anit Kabir (6526103103).jpg|Anıtkabir, [[Ankara]] Òbrôzk:Kocatepe Mosque Ankara.jpg| Òbrôzk:State Painting and Sculpture Museum of Ankara.jpg| Òbrôzk:DolmabahceMainGate.JPG| Òbrôzk:İzmir clock tower.jpg| Òbrôzk:Pamukkale00.JPG| Òbrôzk:Eskişehir-Aycan.jpg| Òbrôzk:Antalya falezler.jpg| Òbrôzk:Alanya.jpg| Òbrôzk:Bluemosquefront.jpg| Òbrôzk:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Tëreckô| ]] rmwos5mgjsmmpef98xgnrayc90lk1jr 0 4650 199748 194422 2026-05-18T16:31:57Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199748 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Հայաստան<br />Hajastạn|miono=Armenijô|fana=Flag of Armenia.svg|miono-genitiw=Armenii|herb=Coat of arms of Armenia.svg|mòtto=Մեկ Ազգ, Մեկ Մշակույթ<br />Mek Azg, Mek Mszakujt’|na karce=LocationArmenia.svg|jãzëk=Ormiańsczi|stolëca=Erywań|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=29 800|procent-wòdë=4,7|rok=2021|lëdztwò=2 963 900|dëtk=dram|kòd dëtka=AMD|czasowô cona=4|swiãto=21 séwnika|himn=Մեր Հայրենիք<br />(Mer Hajrenik)|kòd=AM|Internet=.am|telefón=374|Prezydeńt=Wahagn Chaczaturian|Premiéra=Nikol Paszinian }} '''Armenijô'''{{Zdrzódło}} abò '''Armeniô'''<ref>{{RKJ|2008|223}}</ref> (Հայաստան) – je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. Stolecznym gardã je Erywań. Greńczë z [[Grëzóńskô|Grëzóńską]], [[Iran|Iranem]], [[Tëreckô|Tërecką]], [[Azerbejdżan|Azerbejdżanem]]. Armenijô jako pierszi krôj przëjãłô Chrzescëjaniznã jako państową religijã<ref>[https://www.britannica.com/topic/Armenian-Apostolic-Church Armenian Apostolic Church] Encyclopedia Britannica</ref>. Do 1991 bëła dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (jako sowieckô repùblika 1920–1991 i dzél [[Zakaùkaskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Zakaùkasczi Federacëjny Socjalisticzny Sowiecczi Repùbliczi]] 1922–1936). * lëdztwò: 2 963 900 mieszkańców * wiéchrzëzna: 29 800 km² == Òbaczë téż == * [[Grëzóńskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{CIS}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] qtoy8dfr40da7bx7frywisdr0wzu2zt 0 4657 199389 187327 2026-05-18T12:28:55Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199389 wikitext text/x-wiki '''Enya''' (Eithne Pádraigín Ní Bhraonáin), (ùr. 17 [[môj]] [[1961]]) je [[Irlandëjô|irlandzką]] spiéwôrką w sztelu new age. == Diskògrafijô Enyë == * 1986: ''Enya'' * 1988: ''Watermark'' * 1991: ''Shepherd Moons'' * 1992: ''The Celts'' * 1995: ''The Memory of Trees'' * 1997: ''Paint the Sky with Stars'' * 2000: ''A Day without Rain'' * 2005: ''Amarantine'' * 2008: ''And Winter Came...'' * 2009: ''The Very Best of Enya'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20200111030640/http://enya.com/ Jinternetowô starna artistczi] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] pg4pht91199anxhgdomnxven2y6j68x 0 4658 199448 186903 2026-05-18T12:48:48Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199448 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Breinigerberg.jpg|mały|Breinigerberg]] '''Breinigerberg''' je dzél gardu Stolberg w [[Miemieckô|Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi]]. Leżi blós 15 km òd greńcë z [[Néderlandzkô|Néderlandzka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20200622101920/http://www.breinigerberg.de/ Breinigerberg] * [http://www.breinig.de Breinig + Breinigerberg] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi]] qpf2inkzn3tyzpk8zewyxqcgqcho7up 0 4685 199799 197780 2026-05-18T18:27:48Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199799 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL powiat lęborski COA.svg|mały|Herb krézu]] '''Lãbòrsczi kréz''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Powiat lęborski'') – to je krezã w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]] z sedzbą w [[Lãbòrg]]u.[[Norda|Norda.]] Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.438 lëdzy, w tim krézu, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. === Spòdlowé pòdôwczi === * Wiéchrzëzna: 706,99 km² * Lëdztwò: 63 606 ([[2004]]) == Historiô == W [[Môj|maju]] 1958 rokù Służba Bezpiekù Pòwiatowi Kòmańdë [[Òbëwatelskô Milicjô|Òbëwatelsczi Milicje]] w Lãbòrgù ùdbała so rozprôcowiwac kaszëbsczëch i ùkrajińsczëch dzejôrzów. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.powiat-lebork.com/ Starna przédnictwa krézu] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lãbòrsczi kréz| ]] orgwfo01vwpk5txxj89hyftnea4i1ty 0 4718 199447 188427 2026-05-18T12:48:41Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199447 wikitext text/x-wiki '''Sofia Rotaru''' (''Sofia Mihailovna Evdokimenko-Rotaru''), (ùr. 7 zélnika 1947) je ruską, ùkrajińską, môłdawską ë sowiecką spiéwôrką. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.rotarusofia.ru Jinternetowô starna artistczi] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Rotaru, Sofia}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] bin0f0sh4whrvrj8rk4ubq3250heaz6 0 4730 199446 193930 2026-05-18T12:48:33Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199446 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Kudowa-Zdrój| dopełniacz=Kudowy-Zdroju| céch=POL Kudowa-Zdrój COA.svg| fana=POL Kudowa-Zdrój flag.svg| karta=Kudowa location in Poland.PNG| wòjewództwò=dólnoszląsczé| kréz= kłodzki| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina= Kudowa-Zdrój| miejska=tak| bùrméster=Czesław Kręcichwost| adres_um= ul. Zdrojowa 24| kod_poczt_um=57-350| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna= 33,90| stopniN=|minutN=|stopniE=|minutE=| wysokość= 370-420| rok= 2004| lëdztwò= 10 170| gęstość= 300| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 74| pòcztowi kòd=57-350 ë 57-351| registracëjné tôfle=DKL| TERYT=| SIMC=| www=http://www.kudowa.pl| }} [[Òbrôzk:Kudowa-Zdrój - Polonia.JPG|mały|Sanatorium Polonia]] '''Kudowa-Zdrój''' – je gardã w Pòlsce, w [[Dólnoszląsczé wòjewództwò|dólnoszląsczim wòjewództwie]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.kudowazdroj.pl {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dólnoszląsczé wòjewództwò]] kg4zhk2mevvh0rgceky49n62ssds18j 0 4758 199445 190217 2026-05-18T12:48:26Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199445 wikitext text/x-wiki '''CC Cowboys''' je rockòwim karnã z [[Norweskô|Norwesczi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20090328130102/http://cccowboys.no/ Domôcô starna karna] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Norweskô]] [[Kategòrëjô:Rockòwé karna]] dyk8ye9vjjg777oq46m87wn2g7eimji 0 4852 199467 197508 2026-05-18T13:12:12Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +https://muzeum.wejherowo.pl/wydarzenie/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa/ 199467 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Rodnô mòwa''' – coroczny recitatorsczi kònkùrs òrganizowóny od [[1971]], z finałã w [[Chmielno|Chmielnie]]. Bëtnicë recitëją pòeticczé ë prozatorsczé ùtwòrë w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzekù]]; wëstãpùją w 6 wiekòwëch karnach. == Òbaczë téż == * [[Kònkùrs]] * [[Rodnô mòwa]] * [[Ida Czajinô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|wDze4Sc0xyY|Rodnô Mòwa — Akademia Kaszubska}} * [http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-chmielno/ Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”, Chmielno] * [https://www.zawszepomorze.pl/artykul/20175,konkurs-recytatorski-rodno-mowa-w-chmielnie-recytatorzy-i-hold-dla-trojanowskiej Konkurs recytatorski „Rodnô Mòwa" w Chmielnie. Recytatorzy i hołd dla Trojanowskiej] * [https://kartuskiecentrum.kultury.pl/aktualnosci-kck/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa.html 55. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”] * [https://pomorskie.eu/mlodzi-mistrzowie-mowy-kaszubskiej-nagrodzeni-rodno-mowa-wybrzmiala-pieknie/ Młodzi mistrzowie mowy kaszubskiej nagrodzeni. Rodnô Mòwa wybrzmiała pięknie] * {{YouTube|OsyMsYzVpL8|rodnamowa — 24 kaszuby 2016-10-02}} * [https://muzeum.wejherowo.pl/wydarzenie/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa/ 55 Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej ,,Rodnô Mòwa’’] === Szëkba === {{Szëkba|Rodnô mòwa}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë]] lxfhsohv9tqpfse82922rfbn0kt493u 0 4980 199382 190379 2026-05-18T12:27:45Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199382 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Roman Nowosielski.JPG|mały|Roman Nowosielski]] '''Roman Nowosielski''' - (ùrodzony [[11 maja]] [[1957]] we [[Lãbòrg|Lãbòrgù]]) to je pòlsczi adwòkôt. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20151206150411/http://orka.sejm.gov.pl/Druki6ka.nsf/0/1A8000B1E3780FA8C125738C00554FC5/$file/3.pdf 12. ''Roman Stanisław Nowosielski''] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Prawò]] gm3p4s0t7fgs0p11wn2ci96otnd8dfw 0 5024 199381 187033 2026-05-18T12:27:31Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199381 wikitext text/x-wiki '''Zazaki''' je jãzëkã nôrodu [[Zaza]], przënôleżącym do karna [[Irańsczi jãzëk|irańsczich jãzëków]], jaczim gôdô sã w pòrënkòwi [[Tëreckô|Tërecce]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.zazaki.net Zaza People and Zazaki Literature] * [http://www.kirdki.com Zaza history and Zazaki language] * [http://dersiminfo.com Only Zazaki news] * [https://web.archive.org/web/20091025094954/http://zazasiteler.tr.gg/ Web Center of Zaza People] (Weblinks of Zaza people) {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zazaki]] aoas69n2uwyieywcbtq9d8l4adojvku 0 5037 199380 195843 2026-05-18T12:27:17Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë; {{Kòntrola}} 199380 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Bòżena Ùgòwskô''' (z domù '''Szimańskô'''; [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Bożena Ugowska'') – dzejôrka, pòétka, tłómaczka, lektorka kaszëbsczégò jãzëka i przèdniczka [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|KPZ]] òd 30 lëstopadnika 2025 r. Pòchôdô z [[Òtalżëno|Òtalżëna]] w [[Gmina Szemôłd|gminie Szemôłd]]. Òna chòdza do szkòłë w Łebińsczi Hëce, w jaczi pòłowa pedagògiczny kadrë rozmia gadac pò kaszëbskù. Direktór nié leno sóm kôrbił z dzecama w tim jãzëkù, le jesz ùcził je kaszëbsczich piesniów i òne jezdzëlë na kònkùrsë [[Rodnô mòwa (kònkùrs)|Rodny Mòwë]] do [[Chmielno|Chmielna]]. Òna skùńcza [[Gduńsczi Ùniwersytet]]. Zadebiutowa w gòdnikù 1994 rokù na łamach miesãcznika spòdleczno-kùlturalnégò „[[Pomerania]]”. Za lëteracczi debiut redakcëjô negò pismiona ùtcëła jã nôdgrodą miona [[Roman Wróblewski|Romana Wróblewsczégò]]. W 1998 nalôzła sã w karnie pierszich 12 szkólnëch z ùprawnieniama do ùczbë kaszëbsczégò w szkòle<ref>{{RKJ|2016|95}}</ref>. Prowadzy ùczbë kaszëbsczégò jãzëka dlô klerików z dëchòwnégò seminarium w Pelplinie i sztudérów z Gduńsczégò Ùniwersytetu<ref name="Pomerania2015-1">''Stolemczi 2014, „Pomerania” 2015 nr 1, s. 30.</ref>. W 1996 rokù béł wëdóny ji zbiérk pòézëji ''Zdebło na swiat cësniãté''. Je aùtorką przełożënkù z anielsczégò jãzëka ksążczi [[Miedzwiôdk Pùfôtk]]. Je laùreatką Òrmùzdowi Skrë za 2012 rok i [[Medal Stolema|Medalu Stolema]] za 2014 rok<ref name="Pomerania2015-1" />. Pò 45 latach òd wëbòrù na przédniczkã [[Izabella Trojanowskô|Jizabelle Trojanowsczi]], je terôczasną przèdniczką KPZ òd 30 lëstopadnika 2025 r'''.'''<ref>[https://radiogdansk.pl/audycje/audycje-kaszubskie/2025/11/30/bozena-ugowsko-nowa-przedniczka-zkp/ Bòżena Ùgowskô nową przèdniczką ZKP - Radio Gduńsk]. (przistãp 2025-12-11)</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|UEu_EmvJR4I|Jastrowé żëczbë przédniczczi KPZ Bòżenë Ùgòwsczi}} ({{Jãz.|csb}}) * [https://web.archive.org/web/20220416173900/https://viaf.org/viaf/166077877/ VIAF] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Ùgòwskô Bòżena}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] d1rzfk4hopoaxdu3y3xpcp1saidjpcp 0 5064 199482 190516 2026-05-18T13:28:11Z Iketsi 3254 |!]]→| ]]; === → == 199482 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Gmina Stężyca COA.svg|mały|Herb]] '''Stãzëca''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Stężyca'') – wieskô gmina w [[Kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. W ti gminie są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé. W latach [[1975]]-[[1998]] gmina bëła cządã wòjewództwa gduńscziégò. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] 2008 {{Kartësczi kréz}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Stãżëca| ]] pg1ojpgr9ft7gphzax5th1wxm3yydg4 199483 199482 2026-05-18T13:28:19Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199483 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Gmina Stężyca COA.svg|mały|Herb]] '''Stãzëca''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Stężyca'') – wieskô gmina w [[Kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. W ti gminie są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé. W latach [[1975]]-[[1998]] gmina bëła cządã wòjewództwa gduńscziégò. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] 2008 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kartësczi kréz}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Stãżëca| ]] i5j7wx7c0ad72anpeglwkbkbuo8lbjj 0 5071 199444 181847 2026-05-18T12:48:18Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199444 wikitext text/x-wiki '''Bòlesłôw Jażdżewsczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] Bolesław Jażdżewski) (1921-2003). Ùrodzył sã [[2 zélnika]] [[1921]] rokù w [[Lëpùskô Hëta|Lëpùsczi Hëce]] jakno gbùrsczi syn. [[Kaszëbi|Kaszëbsczi]] ùtwórca. Béł w Pòlsczich Sëłach Zbrojnëch. Swòje żëcé spisôł we wspòmnieniach, a dzél z nich to: Wspomnienia kaszubskiego "gbura". Gdańsk (1999 ISBN 8391280934). W [[kaszëbsczi jãzëk|jãzëkù kaszëbsczim]] je téż jegò: Jôrmark w Bòrzëszkach, Gdańsk (2003 ISBN 8389079151)[http://books.google.pl/books?id=tnYXAQAAIAAJ&hl=pl&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y]. == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : Instytut Kaszubski w Gdańsku, 2017, s. 201 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://viaf.org/viaf/101661622 VIAF] * [http://www.worldcat.org/search?q=au%3AJa%C5%BCd%C5%BCewski%2C+Boles%C5%82aw+&qt=results_page Worldcat] * [http://books.google.pl/books/about/Na_Zachodzie_i_w_domu.html?id=w0ekPgAACAAJ&redir_esc=y books.google.pl] * [http://www.unesco.org/xtrans/bsresult.aspx?a=&stxt=&sl=csb&l=pol&c=&pla=&pub=&tr=&e=&udc=&d=&from=&to=&tie=a Index Translationum] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Jażdżewsczi Bòlesłôw}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] p5elfs7fzy9mqqg2wpbeam466rr04dk 0 5075 199476 169980 2026-05-18T13:23:12Z Iketsi 3254 |!]]→| ]]; == Bùtnowé lënczi == 199476 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kartuzy COA.svg|mały|]] '''Gmina Kartuzë''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Kartuzy'') - miastowò-wsowô gmina w [[Kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. Sedzba gminë je w gardze [[Kartuzë]]. === Lëteratura === * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; dolmaczënk: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] * [http://www.kartuzy.pl/files/attachments_news/13239495844ee9de10c27c7_idstrategia_kartuzy_projekt14122011.pdf (pl)] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kartësczi kréz}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë| ]] rtaetos5adjj3im98q4jvrie4t6ekvp 199477 199476 2026-05-18T13:23:39Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199477 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kartuzy COA.svg|mały|]] '''Gmina Kartuzë''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Kartuzy'') - miastowò-wsowô gmina w [[Kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. Sedzba gminë je w gardze [[Kartuzë]]. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; dolmaczënk: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kartuzy.pl/files/attachments_news/13239495844ee9de10c27c7_idstrategia_kartuzy_projekt14122011.pdf (pl)] {{Kartësczi kréz}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë| ]] nl8g58flvlhu1qtzia5ks3zwim7h5h1 0 5102 199486 187156 2026-05-18T13:29:01Z Iketsi 3254 |!]]→| ]] 199486 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Somonino.gif|mały|]] '''Somònino''' ''([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] Somonino)'' – wieskô gmina w [[Kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Tu dzece w szkòłach są ùczoné [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégó jãzëka]]. === Lëteratura === * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20130406040952/http://www.somonino.vtour.pl/] {{Kartësczi kréz}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Somònino| ]] 4d454328ktncxdpthblo7aqp5wasib0 199487 199486 2026-05-18T13:29:22Z Iketsi 3254 → 199487 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Somonino.gif|mały|]] '''Somònino''' ''([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] Somonino)'' – wieskô gmina w [[Kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Tu dzece w szkòłach są ùczoné [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégó jãzëka]]. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20130406040952/http://www.somonino.vtour.pl/] {{Kartësczi kréz}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Somònino| ]] 1n5kd4xd3byhey57wqnlfslpzvp6tk7 0 5106 199488 191106 2026-05-18T13:29:38Z Iketsi 3254 |!]]→| ]] 199488 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL gmina Sulęczyno COA.svg|mały|Herb]] '''Gmina Sëlëczëno''' ''([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] Gmina Sulęczyno)'' - wieskô gmina w [[Kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 62.7% lëdzy w ti gminie ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù, je to nôwikszi òdsetek personów kaszëbskòjãzëcznych ze wszëtczich gmin w całi Pòlsce, == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140402061224/http://www.gazetakaszubska.pl/48875/niezwykle-wakacje-na-kaszubach-tym-razem-suleczyno (pl)] {{Kartësczi kréz}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno| ]] 58he6yuaa4lmgrk2ijgq0lrr8affysv 0 5123 199509 198910 2026-05-18T14:45:23Z Iketsi 3254 -{{commons|Category:Vatican City}} 199509 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Status Civitatis Vaticanae <br> Stato della Città del Vaticano | miono = Watikańsczi gard | miono-genitiw = Watikanù | fana = Flag of the Vatican City - 2001 version.svg| herb = Coat of arms of the Vatican City.svg | na karce = Location_of_the_Vatican_City_in_Europe.svg | jãzëk = [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczi]], [[Italsczi jãzëk|italsczi]] | stolëca = Watikan | fòrma państwa = teokracëjô | wiéchrzëzna = 0,44 | procent-wòdë = | lëdztwò = 501| rok = 2025 | dëtk = [[eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | himn = <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Inno e Marcia Pontificale.ogg]]</center> Inno e Marcia Pontificale | kòd = VA, VAT | Internet = .va | telefón = 39 |Mònarcha=[[Léón XIV]]|aùtowi kòd=SCV|data ùsôdzenia=11 gromicznika 1929}} '''Watikan''' abò '''Watikańsczi gard''' ([[Łacyńsczi_jãzëk|Łac]]: ''Status Civitatis Vaticanae'', [[Italsczi jãzëk|it]]: ''Stato della Città del Vaticano'') je baro malińczim gardã-państwã, czej leżi bënë italsczégò gardu [[Rzim]], i je nômniszim państwã swiata wedle wiéchrzëznë i wielënë lëdztwa. Tu je Apòstolskô Stolëca. == Historiô == W anticznym czasu Watikan bëł dzélã rzimsczégò jimperium, po jego ùpôdku nôleżał do państwa Odoakra, pòtemù do [[Wschòdnorzimsczé césarstwò|wschòdnorzimsczégò césarstwa]]. W 756 francësczi król Pepin Krótczi ùsadzëł papiéżowi Kòscelne Państwò, chtërnë ùstało jistniec w 1870 czedë òstało pòdbite przez [[Królestwò Italsczi]]<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Panstwo-Koscielne;3953951.html Państwo Kościelne] Encyklopedia PWN</ref>. [[11 gromicznika]] 1929 rząd Italsczi pòdpisał z Apòstolską Stolëcą laterańczé traktaty. Z jich przëczënë pòwstało samòstójne państwò Watikan<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/dwudziestolecie-miedzywojenne/548778/kwestia-rzymska-i-traktaty-lateranskie-burzliwe-relacje-watykansko-wloskie.html Kwestia rzymska i traktaty laterańskie. Burzliwe relacje watykańsko-włoskie] DoRzeczy</ref>. == Geografiô == [[Òbrôzk:Vatican StPeter Square.jpg|mały|left|Watikan]] === Pòłożenié === Leżi w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], na Apenińsczim Półòstrowie, bënë Rzimu. === Wiéchrzëzna === * całownô: 0,44 km² * wiéchrzëzna lądu: 0,44 km² * wiéchrzëzna wòdów: 0 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc jedurny grańcy z [[Italskô|Italską]]: 3,4 km === Klimat === Ùmiarkowany, łagódne, deszczowe zëmë (òd séwnika do maja), gòrącé, sëchë lata (òd maja do séwnika) === Ùsztôłcenié terenu === Teren miesczi; niewiôldżi szpërk === Wësokòsc terenu === * nôniższô wësokòsc: 19 m. n.r.m. (Plac Swiãtego Piotra) * nôwëższi czëp: 78 m (Watikańsczé Ògrody) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === felënk == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 501 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/holy-see-population/ Holy See Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Włosi, Szwajcarzë === Jãzëczi === Òficjalne jãzëczi: [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczi]] ë [[Italsczi jãzëk|italsczi]] === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcë]] 100% === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 100% == Pòliticzny system == Watikan to [[Teokracëjô|teokraticznô]], absolutnô, elekcëjnô [[mònarchiô]]. [[Przédnik kraju|Przédnikã kraju]] je [[papiéż]] z titułã sùwerena. Òd 8 maja je nim [[Léón XIV]]. == Òbaczë téż == * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Papiéż]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://gsearch.vatican.va/search?q=konstantyn+dominik&btnG=Cerca+in&site=default_collection&client=default_frontend&output=xml_no_dtd&proxystylesheet=default_frontend&sort=date%3AD%3AL%3Ad1&entsp=a__policy_documenti&wc=200&wc_mc=1&oe=UTF-8&ie=UTF-8&ud=1&exclude_apps=1&filter=0] {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Watikan]] afxwj4u1pequ5nd6gzw44t5f20tdaz9 0 5143 199898 198763 2026-05-19T11:44:25Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199898 wikitext text/x-wiki '''Człëchòwsczi kréz''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Powiat człuchowski'') – to je pòwiatã w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]] i mô sedzbą w [[Człuchòwò|Człëchòwie]]. == Spòdlowé pòdôwczi == * Wiéchrzëzna: 1574,41 km² * Lëdztwò: 56 826 == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Pòmòrsczé krézë}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Człëchòwsczi kréz| ]] mt16szbgemj1mdtfxtncgl2und1wpfx 0 5159 199379 190353 2026-05-18T12:27:08Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199379 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Prof. Gerard Labuda.jpg|mały|Gerard Labùda]] '''Gerard Labùda''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] Gerard Labuda) - ùr. [[28 gòdnika]] [[1916]] w [[Nowô Hëta|Nowi Hëce]] kòl [[Kartuzë|Kartuz]], ùm. 1 [[rujan]]a 2010 w [[Pòznóń|Poznaniu]] - kaszëbsczi dzejownik, znajôrz [[strzédnowiek]]ù, profesor. Ùcził sã w [[Lëzëno|Lëzënie]], [[Wejrowò|Wejrowie]], a pòtemù w [[Pòznóń|Pòznaniu]]. Béł rektorã [[Pòznańsczi Ùniwersytet|Pòznańsczégò Ùniwersytetu]] w latach 1962-1965. Ten Ùniwersytet je wôżnym môlã m.jin. dlô kaszëbiznë. To béł m. jin. ''doctor honoris causa'' [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]] i [[Szczecëńsczi Ùniwersytet|Szczecëńsczégò Ùniwersytetu]]. Òd 1994 rokù béł czestnym mieszkańcem Gardu [[Gduńsk]]. Mieszkôł w [[Pòznóń|Pòznaniu]]. Aùtor dokôzów pòswiãconëch m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbóm]]. W 1996 rokù òn pisôł, że pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło 19 strëmiannika [[1238]] ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża [[Papiéż Grégòr IX|Gregòra IX]], gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb [[Bògùsłôw I|Bògùsłôw]] ''duce Cassubie''. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło ''dux Slavorum et Cassubie''. [[Barnim III]] (1320-1368) miôwôł w titlù ''dux Cassuborum'' (ksyzã Kaszëbów - lëdzy, chtërny gôdalë pò kaszëbskù). Za żëcégò béł òdznaczony Kòmańdérsczim Krziżã z Gwiôzdą Òrderu Òdrodzeniegò Pòlsczi i jinyma odznaczeniama. Òn béł wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów "Pomorania"|Karno Sztudérów Pòmòraniô]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]], a chcôł bëc pòchòwóny na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jegò grób je w [[Lëzëno|Lëzënie]], téż tu je òd 2016 rokù jegò widzałô szlachòta. We Wejrowie je Ksążnica profesora Gerata Labùdë. == Pismiona (wëbiérk) == * ''Studia nad początkami państwa polskiego'', 1946. * ''Słowiańszczyzna pierwotna'', Warszawa 1954. * ''Fragment dziejów Słowiańszczyzny Zachodniej'', t. 1-3, Poznań 1960, 1964, 1975. * ''Dzieje Zakonu Krzyżackiego w Prusach. Gospodarka-Społeczeństwo-Państwo-Ideologia'' (wraz z [[Marian Biskup|Marianem Biskupem]]), Gdańsk 1986, * ''O Kaszubach'', Gdynia 1991, * ''Kaszubi i ich dzieje'', Gdańsk 1996. * ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'' t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006[https://web.archive.org/web/20230510040144/https://viaf.org/viaf/4384148209332800460008/] * ''Rozważania nad teorią i historią kultury i cywilizacji'' Wydawnictwo Poznańskie 2008. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kaszubi.pl/aktualnosci/aktualnosc/id/2009 Ksążnica] * [http://lccn.loc.gov/n50041312 LCCN] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_85677 Watikan - Bibloteka] * [https://web.archive.org/web/20191206163052/https://ug.edu.pl/search/content/kaszubski Nôdgroda m. Gerarda Labùdë] * [http://www.keko.amu.edu.pl/sites/default/files/oikeios_logos_nr5.pdf téż G. Labùda] * [https://web.archive.org/web/20180211183749/http://www.wirtualnekaszuby.com/przegladaj-filmy2/171-prof-gerard-labuda film] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Labùda Gerard}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] is9gg8w4byp4ijho1picio4lc0yvt7h 0 5163 199378 173678 2026-05-18T12:26:57Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199378 wikitext text/x-wiki '''Martin Shulist''' (ùr. [[28 rujana]] [[1915]] r. w wnożënie [[Wilno (Ontario)|Wilno]] w [[Kanada|Kanadze]] i tam ùm. [[2 gòdnika]] [[2005]] r.) - [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] dzejôrz kùlturë w tich stronach. Jegò stark August Shulist ùrodzył sã w 1858 rokù w [[Lëpùsz]]u. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.wilno.org/culture/crosses.html (en)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Shulist Martin}} [[Kategòrëjô:Kanada]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] cdp9wnc8r3mr5ax2xzmqbflpbkxmxfg 0 5169 199376 189167 2026-05-18T12:25:37Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199376 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Oliwa kathedraal.jpg|mały|Archikatédra gduńskô w Òlëwie]] [[Òbrôzk:Tomb of Dukes of Pomerania in Oliwa Cathedral.png|mały|left|Czôrny grobny kam pòmòrsczich ksyżëców]] [[Òbrôzk:Oliva Kathedrale Kanzel.jpg|mały|left|Kôzalnica w archikatédrze gduńsczi w Òlëwie]] [[Òbrôzk:Plaque with Lord's Prayer in Kashubian language in Oliva Cathedral in Gdańsk.jpg|mały|[[Òjcze Nasz]] pò kaszëbskù na pamiątkòwi tôfli w katédrze w Òlëwie]] [[Òbrôzk:Gduńsk Òlëwa - archikatédra gduńskô (15).JPG|mały|left|Archikatédra gduńskô òb noc]] '''Archikatédra gduńskô''' to je nôwôżniszô stôrodôwnota [[Òlëwa|Òlëwë]] – pòcëstersczi kòscół Swiãti Trójcë, Nôswiãtszi Marii Panienczi i swiãtégò Bernata. Je to swiątnica bazylikòwégò ôrtu. Zachòwało sã tuwò bòkadné wëpòsażenié ([[XVII stolaté|XVII]]-[[XVIII stolaté|XVIII]] st.), w tim òrganë (XVIII st.). W [[1186]] rokù [[Sambòr I]] sprowadzył tu cëstersczich klôsztorników z Kòlbacza ([[Zôpadnô Pòmòrskô]]). Tu je môl pòchòwaniô ksyżeców [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]]. W archikatédrze są pòrtretë achtnionëch przez [[Kaszëbi|Kaszëbów]] pòmòrsczich ksyżëców np. [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]], [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]]. Je òna wôżnym môlã kaszëbsczi kùlturë. Òd [[1831]] rokù béł to parafialny kòscół, w [[1925]] rokù stôł òn sã katédrą, òd [[1976]] rokù miéjszą bazyliką, a òd [[1992]] rokù je to archikatédra. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140707094741/http://www.archikatedraoliwa.pl/zabytki (pl)] * [https://web.archive.org/web/20211118185120/https://www.diecezja.gda.pl/artykuly/duszpasterstwo-kaszubow/duszpasterze-kosciola-katolickiego-na-kaszubach-w-xx-wieku na Kaszubach] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] kxzh4nyeimx5touuvtn8xgfuqa6ioch 0 5176 199377 184608 2026-05-18T12:25:47Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199377 wikitext text/x-wiki Jaromira Labùdda - (ùr. [[24 łżëkwiata]] [[1961]]) w [[Wejrowò|Wejrowie]]. Òna skùncziła strzédną szkòłã w [[Kartuzë|Kartuzach]], a pòlską filologiã na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. Je aùtorką zbiérkù "Kôrba cëchotë" (1986) i jin. Òna napisa ùczbòwniczi do nôùczi [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] zacwierdzoné do ùżëtkù w szkòłach przez mynysterstwò np. "Zdrój słowa". Za lëteracką robòtã w 1984 r. òna dosta nôdgrodã Romana Wróblewsczégò. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * Jaromira Labudda: EDUKACJA KASZUBSKA WCZORAJ I DZIŚ. w: LINGUISTIC REGIONALISM IN EASTERN EUROPE AND BEYOND, Minority, Regional and Literary Microlanguages, edited by Dieter Stern, Motoki Nomachi, Bojan Belić. Peter Lang: Frankfurt am Main 2018, ss. 320 - 334 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n86046988 VIAF] * [http://skarbnicakaszubska.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=120&Itemid=167 Zdrój słowa] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Labudda Jaromira}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 3iwezceuvv4svjj82t9cvpdb3lagqwt 0 5181 199922 190649 2026-05-19T11:56:41Z Iketsi 3254 {{Commons}} 199922 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Emblem of Jerusalem.svg|mały|120px|left]] [[Òbrôzk:Jerusalem Dome of the rock BW 14.JPG|mały|upright=1.4|Jerozolëma]] '''Jerozolëma''' (hebr. ירושלים [[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. Hierosolyma, Aelia Capitolina, arab. القدس) gard w [[Izrael|Izraelu]]. * lëdztwò: 933 113 mieszkańców * wiéchrzëzna: 123 km² Tu w kòscele ''Pater noster'' je tôfla, a na ni [[Òjcze Nasz]] pò kaszëbskù. W szpôsownym ùchwôcenim [[Kaszëbë|Kaszëb]] przez [[Florión Cenôwa|Cenôwã]] Jerozolëma to je [[Wejrowò]]. <br><gallery class=center caption="Jerozolëma - Jerusalem - ירושלים"> Jerusalem-Felsendom-08-2010-gje.jpg Jerusalem-Tempelberg-70-Arkaden-Madrasas-2010-gje.jpg Jerusalem-Klagemauer-02-nachts-2010-gje.jpg Jerusalem-Grabeskirche-12-Paar-2010-gje.jpg Jerusalem-Via Dolorosa-06-Gasse-1985-gje.jpg Jerusalem-Annakirche-10-Bethesda-Ruinen-2010-gje.jpg Jerusalem-Bethesda-06-Gebaeckverkaeufer-2010-gje.jpg Jerusalem-Oelberg-30-Graeber-2010-gje.jpg </gallery> == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999, s. 177. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azëjô]] 8qdvbogok4ih8yw1ab20irzp9dy797g 0 5184 199443 179114 2026-05-18T12:48:08Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199443 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stocznia Gdynia.jpg|mały|Gdińskô òkrãtownia]] [[Òbrôzk:Olza.jpg|mały|Zôczątk òkrãtowni w Gdini]] '''Stocznia Gdynia S.A.''' – òkrãtowniô w [[Gdiniô|Gdini]] jakô mô zôczątk swòjegò pòwstaniô kòl [[1927]] rokù. Òb czas II Swiatowi Wòjnë bëła òkrãtownią miemiecczich pòdwòdnëch òkrãtów (U-bòtów). Zniszczonô òb noc z 18/19 gòdnika 1944 rokù. W gòdnikù 1970 rokù krótkò ti òkrãtowni bëło wiele òfiarów (zabitëch). Tu miało robòtã wiele [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.stocznia.gdynia.pl/aktualnosci.php Òficjalnô starna] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gdiniô]] 8owgppiky74uowetmklci5s6x5ufuy4 0 5189 199784 197453 2026-05-18T18:22:52Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199784 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|mały]] '''Katolëcczi Kòscół''' (rzimsczégò òbrządkù) – nôwikszô na swiece [[Chrzescëjanizna|chrzescëjańskô]] wëzaniowô zrzesznica, głoszącô regle wiarë ë żëcô zwóné [[Katolëcëzna|katolëcëzną]]. Pierszi w nim je [[Biskùp Rzimù]] - Papiéż. W spòleznie z nim je kòlegium [[Biskùp|biskùpów]] z nim zrzeszonych. Dzysô Papiéżã je Léón XIV. Katolëcczi Kòscół je dzysô na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] dominëjącą religiją, wikszosc [[Kaszëbi|Kaszëbów]] je wëznaniô rzimskò-katolecczégò. Pamiãtné słowa ò ùtrzëmanié swòji wiarë ë kùlturë wëpòwiedzôł do Kaszëbów, papiéż [[Jan Paweł II]] w [[Gdiniô|Gdini]] i [[Sopòt|Sopóce]]. Swégò czasu nimò cëskù na germanizacjã prësczich władzów, Katolëcczi Kòscół béł ùznôwóny za òbstojenié pòlskòscë. Bëło tak nimò ùległoscë niechtërnëch biskùpów, bãdącëch – przë znajomòscë pòlsczégò czë kaszëbsczégò jãzëka – z rodowiznë Miemcama. [[Kaszëbsczi jãzëk]] do rzimskò-katolëcczegò òbrzãkù wprowôdzony òstôł w latach 90-tëch XX stalata. Wiele Kaszëbów i ni leno òni - w tim kòscele - mòdlą są ò jak nôchùtszé wëniesenié Słëdżi Bòżégò [[Kònstantin Dominik|Kònstantina Dominika]] na wôłtôrze. Krziże na rozchódnëch drogach zrosłë są z widzënkã zemi Kaszëbów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Small crucifix.jpg|Môłi [[Krziż]] Òbrôzk:Pope Leo XIV 3 (3x4 cropped) (2).jpg|[[Papiéż]] [[Léón XIV]] Òbrôzk:Leonardo da Vinci (1452-1519) - The Last Supper (1495-1498).jpg| Òbrôzk:Perugino - Entrega de las llaves a San Pedro (Capilla Sixtina, 1481-82).jpg| Òbrôzk:President Ronald Reagan and Nancy Reagan meet with Pope John Paul II at the Vatican Library.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Watikan]] * [[Papiéż]] * [[Luce (maskòtka)]] ** [[Katolëcczi Kòscół Armeńsczégò Òbrządkù]] ** [[Katolëcczi Kòscół Bizantińskò-Słowacczégò Òbrządkù]] ** [[Katolëcczi Kòscół Syrijsczégò Òbrządkù]] * [[Kòscół Ewanielëckò-Aùgsbùrsczi w Pòlsczi Repùblice]] * [[Prawòsławié]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół| ]] 8jeyaby95hq016oinu77i351qez8kdh 0 5201 199485 179331 2026-05-18T13:28:41Z Iketsi 3254 |!]]→| ]]; == Bùtnowé lënczi == 199485 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL gmina Czarna Dąbrówka alt COA.svg|mały|Herb Gminë Czôrnô Dąbrówka]] [[Òbrôzk:Pastwisko gmina Czarna Dąbrówka 06.07.10 p.jpg|left|mały|Òdjimk z gminë Czôrnô Dąbrówka]] '''Gmina Czôrnô Dąbrówka''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Czarna Dąbrówka'') to je wieskò gmina w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka| ]] 4lcpohqa00hwxj2ncbkj2y1tmi60q6i 0 5210 199442 181918 2026-05-18T12:47:54Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199442 wikitext text/x-wiki '''Sztefan Fikùs''' (ùr. [[9 gromicznika|9 gr.]] [[1920]] r. w [[Lëzëno|Lëzënie]], ùm. 5 [[rujan]]a 2010 r.) – to béł kaszëbsczi runita, poeta, dzejopisôrz, malownik i dzejôrz spòlëznowi. Béł w wòjskòwi òrkestrze, a òd [[séwnik]]a [[1939]] rokù pòjmańc w miemiecczim lagrze. Po wòjnë ùczëł sã w technikum banowem i robił na banie. Ten kaszëbsczi ùsôdzca je aùtor m.jin. wòjnowëch wspòminków ''Pojmeńczicë'' (1982) zbiérkù ''Moje miasto'' (1985), a téż pòlsczich, dedikòwónëch [[Lãbòrg|Lãbòrgòwi]]. Pisôł téż felietónë; dzélama pòsługiwôł sã [[Lëzëńskô gwara|lëzëńską gwarą]] [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Ùsôdztwò == * „Gôdka o rëbôkach” – debiut * „Kaszëbskô Gwiôzdka z Lęborka” – [[1981]] r. * „Pojmańczice” – [[1982]] r. * „Moje miasto” – [[1985]] r. * „Historia wsi Luzina i okolic w latach 1871–1985” (Historëjô wsë Lëzëno i obende) - [[1992]] r. * „Jak to przódë biwało” – zbiér [[1999]] r. * „A smierc nie przëchôdô” – [[2000]] r. == Lëteratura == * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, s. 174. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://viaf.org/viaf/74270680/ VIAF] * [http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n83145561 Worldcat] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Fikùs Sztefan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] g15zob2bj7nbzhfvmy4x65bl1w8kn6c 0 5226 199441 160758 2026-05-18T12:47:46Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199441 wikitext text/x-wiki '''Sorabistika''' – filologòwô discëplina, zwëkòwô ujmòwónô jakno dzél slawisticzi, zajimôjącô sã badérowaniém jãzëka, lëteraturë, kùlturë i dzejów łużëcczich Serbów. [[Ùniwersytet Karola]] w [[Praga|Pradze]] je wôżnym môlã dlô rozwiju sorabisticzi (òd 1933 rokù bëła tu Katédra Sorabisticzi). Téż [[Warszawa]], Lwów i [[Lipsk]] mają tu znaczënk. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://usvs.ff.cuni.cz/sorabistika.php Ò sorabistice w Pradze (pò czeskù)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Slawistika]] 6eh5uh1prh7efmmsnd57curye605my2 0 5232 199452 187280 2026-05-18T12:49:49Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199452 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sanctus Adalbertus.jpg|mały|left|Swiãti Wòjcech]] [[Òbrôzk:Gniezno Cathedral detail 02.jpg|mały|Swiãti Wòjcech przed smiercą]] [[Òbrôzk:Prag Adalbert von Prag Schädelreliquie.jpg|left|mały]] '''Swiãti Wòjcech''' (czes. Vojtěch, miem. Adalbert; ùr. kòle 956 rokù w [[Czeskô Repùblika|Czechach]], ùm. 23 łżëkwiata 997 kòl Świãtégò Gôju w Prësach) – béł biskùpã [[Praga|Pradżi]] (òd 983 rokù do kòle 989 rokù), pòtemù jakno misjónôrz béł w [[Gduńsk|Gduńskù]] w 997 rokù i òrëchcył wiele mieszkeńców - [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Òn zatrzimôł sã w tim gardze i z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò gardze ''Gyddanyzc'' w żëwòce swiãtégò Wòjcecha. Prësowié gò zabile. Pò smiercë sw. Wòjcecha - biskùpa - bëła w tich stronach ùtwòrzonô organizacjô kòscelnô (w 1000 rokù). Zaczãła sã téż, na pòczątkù XI stalata christianizacjô [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Bëło tej założoné biskùpstwò pòmòrsczé ze stolëcą w [[Kòlbrzég|Kòlbrzegù]]. Ò tim, że ten swiãti miôł mòc czënieniô cëdów bëło pisóne w latach 1260-1292. == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów,; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, s. 21 ISBN 83-86608-65-X. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20120828235752/http://stalbertusdetroit.org/history_and_interior_visual_tour Kòscół swiãtégò Wòjcecha w Detroit, załóżcama chtërnégò bëlë Kaszëbi] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]] sh19bpct8aacfxcbumcpq4wld3hcqbr 0 5235 199453 178262 2026-05-18T12:50:59Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{YouTube}} 199453 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Round Lake, Ontario.png|mały|Òdjimk jezora ''Round Lake'' i jegò òkòlégò]] '''Round Lake''' – to je jezoro w [[Kanada|Kanadze]]. Na jegò brzegù je [[Round Lake Centre (Ontario)]], a to bëła wnożëna [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. W tich stronach długò ùchòwôł sã [[kaszëbsczi jãzëk]] ë zwëczi. == Bùtnowé lënczi == * {{YouTube|MOx1zZpCK6A|krótczi film|archive=https://web.archive.org/web/20210721151225/https://www.youtube.com/watch?v=MOx1zZpCK6A}} [[Kategòrëjô:Kanada]] gp5dgyfdipgf93lt412ukpjzo9h3s07 199613 199453 2026-05-18T15:30:53Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199613 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Round Lake, Ontario.png|mały|Òdjimk jezora ''Round Lake'' i jegò òkòlégò]] '''Round Lake''' – to je jezoro w [[Kanada|Kanadze]]. Na jegò brzegù je [[Round Lake Centre (Ontario)]], a to bëła wnożëna [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. W tich stronach długò ùchòwôł sã [[kaszëbsczi jãzëk]] ë zwëczi. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|MOx1zZpCK6A|krótczi film|archive=https://web.archive.org/web/20210721151225/https://www.youtube.com/watch?v=MOx1zZpCK6A}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kanada]] 2o9rjs9yuhocl0ev5yu39ooad9p8ywl 0 5243 199362 194060 2026-05-18T12:20:27Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199362 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbskô lëteratura''' – lëteratura ùsôdzanô w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]], równak ni le blós przez [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. == Do XIX stalata == Za nôstarszi dzeła napisòné pò kaszëbsku są colemało ùwôżóne Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode [[Szimón Krofey|S. Krofeja]] z rokù 1586, a téż Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá, [[Gduńsk]], [[Michôł Pontanus|Michała Pontanusa]] z rokù 1643. Niejedné dodôwają tu ''Dutki brzeskie'' napisané w 1402 rokù. == XIX stalace == === [[Florión Cenôwa]] === * [[1843]] ''Wiléjá Noveho Roku'' i ''Szczōdráki'' * [[1850]] ''Mały zbiór wyrazów kaszubskich, mających większe podobieństwo z językiem rosyjskim aniżeli polskim'', [[Gduńsk]] * [[1861]] ''Sbornik osnovnych slow kasubskago narecija''; w: Materialy dlja sravnitelnagoi objasnitelnago slovarja i gramatiki; [[Petersburg]] * [[1868]] ''Skôrb Kaszébskosłovjanskjé mové'', [[Swiecé]] * [[1879]] ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', [[Pòznóń]] [[Hieronim Derdowsczi]] == XX stalace == [[Sztefan Bieszk]], [[Jan Bilot]], [[Witóld Bòbrowsczi]], [[Bòlesłôw Bòrk]], [[Alojzy Bùdzysz]], [[Józef Ceynowa]], [[Danuta Charland]], [[Agùstin Chrabkòwsczi]], [[Wanda Czedrowskô]], [[Henrik Dawidowsczi]], [[Aùgùstin Dominik]], [[Jan Drzéżdżón]], [[Sztefan Fikùs]], [[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Francyszk Grucza]], [[Henrik Héwelt]], [[Léòn Heyke]], [[Stanisłôw Janke]], [[Bòlesłôw Jażdżewsczi]], [[Jan Karnowsczi]], [[Aleksander Labùda]], [[Jaromira Labudda]], [[Anna Łajming]], [[Jerzi Łisk]], [[Krystyna Muza]], [[Alojzy Nôgel]], [[Aleksander Majkòwsczi]], [[Marian Majkòwsczi]], [[Antón Peplińsczi]], [[Stanisłôw Pestka]], [[Eugeniusz Prëczkòwsczi]], [[Stanisław Rejter]], [[León Roppel]], [[Jan Rómpsczi]], [[Marión Selin]], [[Jerzi Stachùrzczi]], [[Bòżena Szëmańskô]], [[Jón Szutanbarch]], [[Jan Trepczik]], [[Jan Walkùsz]], [[Bernard Zëchta]] i jin. Wiele z nich mòże nalezc w ''Dërchôj królewiónko, Antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi'', Gdynia 1996 ISBN 8390570564. == XXI stalace == [[Ida Czajinô|Jida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Ana Glëszczińskô]], [[Wòjcech Mëszk]], [[Wacłôw Pòmòrsczi]], [[Robert Żmùda-Trzebiatowsczi]], [[Dark Majkòwsczi]] i jin. W kaszëbsczim jãzëkù pisze wierã wicy jak 80 pisôrzów. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85071709 LC] * [http://data.bnf.fr/12011017/litterature_kachoube/ BnF] * [http://www.pbi.edu.pl/book_reader.php?p=14790&s=1 ''Kaszuby'', 186 - pò pòlskù] == Lëteratura == * Grzybowski J.: Literatura piękna w języku kaszubskim od 1944 roku : bibliografia wydawnictw zwartych, Wojewódzka Biblioteka Publiczna : Biblioteczny Ośrodek Informacji, Gdańsk 1992. {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura| ]] 2lhpqctj1ms7urpfizxqkw92sns1j33 199365 199362 2026-05-18T12:22:03Z Iketsi 3254 Lëteratura <> Bùtnowé lënczi 199365 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbskô lëteratura''' – lëteratura ùsôdzanô w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]], równak ni le blós przez [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. == Do XIX stalata == Za nôstarszi dzeła napisòné pò kaszëbsku są colemało ùwôżóne Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode [[Szimón Krofey|S. Krofeja]] z rokù 1586, a téż Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá, [[Gduńsk]], [[Michôł Pontanus|Michała Pontanusa]] z rokù 1643. Niejedné dodôwają tu ''Dutki brzeskie'' napisané w 1402 rokù. == XIX stalace == === [[Florión Cenôwa]] === * [[1843]] ''Wiléjá Noveho Roku'' i ''Szczōdráki'' * [[1850]] ''Mały zbiór wyrazów kaszubskich, mających większe podobieństwo z językiem rosyjskim aniżeli polskim'', [[Gduńsk]] * [[1861]] ''Sbornik osnovnych slow kasubskago narecija''; w: Materialy dlja sravnitelnagoi objasnitelnago slovarja i gramatiki; [[Petersburg]] * [[1868]] ''Skôrb Kaszébskosłovjanskjé mové'', [[Swiecé]] * [[1879]] ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', [[Pòznóń]] [[Hieronim Derdowsczi]] == XX stalace == [[Sztefan Bieszk]], [[Jan Bilot]], [[Witóld Bòbrowsczi]], [[Bòlesłôw Bòrk]], [[Alojzy Bùdzysz]], [[Józef Ceynowa]], [[Danuta Charland]], [[Agùstin Chrabkòwsczi]], [[Wanda Czedrowskô]], [[Henrik Dawidowsczi]], [[Aùgùstin Dominik]], [[Jan Drzéżdżón]], [[Sztefan Fikùs]], [[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Francyszk Grucza]], [[Henrik Héwelt]], [[Léòn Heyke]], [[Stanisłôw Janke]], [[Bòlesłôw Jażdżewsczi]], [[Jan Karnowsczi]], [[Aleksander Labùda]], [[Jaromira Labudda]], [[Anna Łajming]], [[Jerzi Łisk]], [[Krystyna Muza]], [[Alojzy Nôgel]], [[Aleksander Majkòwsczi]], [[Marian Majkòwsczi]], [[Antón Peplińsczi]], [[Stanisłôw Pestka]], [[Eugeniusz Prëczkòwsczi]], [[Stanisław Rejter]], [[León Roppel]], [[Jan Rómpsczi]], [[Marión Selin]], [[Jerzi Stachùrzczi]], [[Bòżena Szëmańskô]], [[Jón Szutanbarch]], [[Jan Trepczik]], [[Jan Walkùsz]], [[Bernard Zëchta]] i jin. Wiele z nich mòże nalezc w ''Dërchôj królewiónko, Antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi'', Gdynia 1996 ISBN 8390570564. == XXI stalace == [[Ida Czajinô|Jida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Ana Glëszczińskô]], [[Wòjcech Mëszk]], [[Wacłôw Pòmòrsczi]], [[Robert Żmùda-Trzebiatowsczi]], [[Dark Majkòwsczi]] i jin. W kaszëbsczim jãzëkù pisze wierã wicy jak 80 pisôrzów. == Lëteratura == * Grzybowski J.: Literatura piękna w języku kaszubskim od 1944 roku : bibliografia wydawnictw zwartych, Wojewódzka Biblioteka Publiczna : Biblioteczny Ośrodek Informacji, Gdańsk 1992. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85071709 LC] * [http://data.bnf.fr/12011017/litterature_kachoube/ BnF] * [http://www.pbi.edu.pl/book_reader.php?p=14790&s=1 ''Kaszuby'', 186 - pò pòlskù] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura| ]] kkdr6zzw0xe5atbrz7hkkexgn0fupm6 0 5244 199465 195783 2026-05-18T13:09:40Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +https://sloworz.org/museum 199465 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wejherowo palac.jpg|mały|Sedzba mùzeùm – pałac familie Keyserlingków i Przebendowsczich]] '''Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi'''<ref>{{RKJ|2015|153}}</ref> w [[Wejrowò|Wejrowie]] – kùlturowô jinstitucja, jakô pòwsta w [[1968]] rokù. Jegò robota polégô na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów w kraju i za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów Mùzeùm wespółrobi z wielnyma kùlturowima karnama i ùsôdzcama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Tu je np. òstôwizna [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] i jin. Mùzeùm wëdôwô téż wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów, folderë i jinszé). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 04.jpg| Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 06.jpg|[[Kaszëbsczé nótë]] Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac wystawa wzorów kaszubskich 07.jpg| Òbrôzk:Wejherowo, pałac, sala ogrodowa, 2005.jpg| Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 03.jpg| Òbrôzk:Wejherowo, Pałac Przebendowskich.jpg| Òbrôzk:Park Majkowskiego wraz z Pałacem Przebendowskich i Keyserlingów.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzeum.wejherowo.pl Domôcô starna mùzeùm] * [https://web.archive.org/web/20260321133831/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2026/03/kleka-wejherowo-DJK-muzeum.mp3 .mp3] * https://sloworz.org/museum [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Wejrowò]] kwr6zvfrojnsxy2f8bfvx029sq6rze2 0 5245 199361 187114 2026-05-18T12:20:08Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199361 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Barrys Bay Ontario.JPG|mały|Bùdink w Barry's Bay]] '''Barry's Bay, Ontario''' to je miastkò w [[Kanada|Kanadze]], w chtërnym je kòle 1100 mieszkańców. Wiele z nich je òtrokama Kaszëbów. Tu béł i ò [[Kaszëbi|Kaszëbach]] w tim miastkù napisôł dr [[Jan Drzéżdżón]] (1974), a pò nim béł tu [[Sven Gustavsson]] - profesor słowiańsczich jãzëków ze [[Szwedzkô|Szwedzczi]]. Tèż tu w kòscele probòszczem òd 1978 rokù béł ks. [[Ambrose Pick]], a w 2008 rokù òn celebrowôł Mszã Sw. i gôdôł w ni wiele pò kaszëbskù. Kòl niégò w Kanadze béł ks. [[Francyszk Grucza]]. Tu na smãtôrzu mô grób o. [[Alojzy Rekowski]] CSsR - dzejôrz kaszëbsczi kùlturë w Kanadze. Tu w 1934 rokù ùrodzył sã [[Julian Kulas]][https://web.archive.org/web/20160306014246/http://www.barrysbaythisweek.com/2009/01/28/julian-kulas-a-man-of-many-passions]. Òn napisôł słowôrzk ''Kashub-English-Kashub. Kaszubsczi-Anielsczi-Kaszubsczi'' (2009). Tu znóny je [[kaszëbsczi wësziwk]], a w szkòle dzece ùczałë sã òd séwnika 2010 rokù [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20130207132004/http://69.159.225.130/library/Search.aspx Bibloteka] * [https://madvalleycurrent.com/2020/01/13/set-the-table-kashubian-style/ kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu w Barry's Bay, 2020] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kanada]] nopauw45d73cy6xveyuta3vhxvnmfsz 0 5249 199360 192247 2026-05-18T12:19:56Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199360 wikitext text/x-wiki '''Sztefan Bieszk''' (1895–1964), ùrodzony we Fribùrgù (Badenia). Òn béł teòretikiem [[Zrzeszéńcowie|Zrzeszéńców]] - pòétnégò karna, zebrónégò wkół cządnika "[[Zrzesz Kaszëbskô]]" (1933-1939), a pòtemù midzë załóżcama [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]]. Òn pisôł òd 1934 rokù w "Zrzeszi Kaszëbsczi" ò kaszëbsczim pisënkù. Napisôł słôwiącé snôżotã swòji tatczëznë ''Sonety kaszubskie'' (1986) pò kaszëbskù i pò pòlskù. W 1954 rokù béł w sôdzë jakno "niedrëch Lëdowi Pòlsczi". W 1959 rokù ùsadzył gwôsny pisënk, pòstulëjącë òpiarcé lëteracczégò jãzëka na dialektach mającëch nôwicy apartnëch znank i w slédnëch dzesãclatach nôbarżi rëszné w ùróbkù, „a je to gromada dialektów centralnëch zôchódnëch”. Usôdzôł téż dramë. == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 341. * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, s. 180 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20210607094704/https://viaf.org/viaf/101727561/ VIAF] * [https://books.google.de/books?id=CsMYAAAAMAAJ&q=Bieszk&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&hl=pl&source=gbs_word_cloud_r&cad=5] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Bieszk Sztefan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] rhf6kmuhh3pzv8xrwm48stqbqpsjb0e 199363 199360 2026-05-18T12:21:04Z Iketsi 3254 VIAF→{{Kòntrola}} 199363 wikitext text/x-wiki '''Sztefan Bieszk''' (1895–1964), ùrodzony we Fribùrgù (Badenia). Òn béł teòretikiem [[Zrzeszéńcowie|Zrzeszéńców]] - pòétnégò karna, zebrónégò wkół cządnika "[[Zrzesz Kaszëbskô]]" (1933-1939), a pòtemù midzë załóżcama [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]]. Òn pisôł òd 1934 rokù w "Zrzeszi Kaszëbsczi" ò kaszëbsczim pisënkù. Napisôł słôwiącé snôżotã swòji tatczëznë ''Sonety kaszubskie'' (1986) pò kaszëbskù i pò pòlskù. W 1954 rokù béł w sôdzë jakno "niedrëch Lëdowi Pòlsczi". W 1959 rokù ùsadzył gwôsny pisënk, pòstulëjącë òpiarcé lëteracczégò jãzëka na dialektach mającëch nôwicy apartnëch znank i w slédnëch dzesãclatach nôbarżi rëszné w ùróbkù, „a je to gromada dialektów centralnëch zôchódnëch”. Usôdzôł téż dramë. == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 341. * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, s. 180 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://books.google.de/books?id=CsMYAAAAMAAJ&q=Bieszk&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&hl=pl&source=gbs_word_cloud_r&cad=5] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Bieszk Sztefan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] 1nlg8tffnz5yodx1n8xcrd858ild9e9 199364 199363 2026-05-18T12:21:28Z Iketsi 3254 Books.google.de 199364 wikitext text/x-wiki '''Sztefan Bieszk''' (1895–1964), ùrodzony we Fribùrgù (Badenia). Òn béł teòretikiem [[Zrzeszéńcowie|Zrzeszéńców]] – pòétnégò karna, zebrónégò wkół cządnika "[[Zrzesz Kaszëbskô]]" (1933-1939), a pòtemù midzë załóżcama [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]]. Òn pisôł òd 1934 rokù w "Zrzeszi Kaszëbsczi" ò kaszëbsczim pisënkù. Napisôł słôwiącé snôżotã swòji tatczëznë ''Sonety kaszubskie'' (1986) pò kaszëbskù i pò pòlskù. W 1954 rokù béł w sôdzë jakno "niedrëch Lëdowi Pòlsczi". W 1959 rokù ùsadzył gwôsny pisënk, pòstulëjącë òpiarcé lëteracczégò jãzëka na dialektach mającëch nôwicy apartnëch znank i w slédnëch dzesãclatach nôbarżi rëszné w ùróbkù, „a je to gromada dialektów centralnëch zôchódnëch”. Usôdzôł téż dramë. == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 341. * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, s. 180 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://books.google.de/books?id=CsMYAAAAMAAJ&q=Bieszk&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&hl=pl&source=gbs_word_cloud_r&cad=5 Books.google.de] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Bieszk Sztefan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] d8hkui2m98iufd4cfosse2a72paealq 0 5252 199454 192272 2026-05-18T12:51:34Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199454 wikitext text/x-wiki '''Jón Rómpsczi''' ([[8 gòdnika]] [[1913]] – 30 gòdnika [[1969]]), kaszëbsczi ùtwórca, spòlezniany dzejôrz. Jak òn miôł pińcnôsce lat ùmarła jegò matka, a òn mùszôł sóm sobie radzec. Béł zécrã i zarôbiôł w drëkarni, zesôdzôł cządnik "[[Zrzesz Kaszëbskô]]". Zaczął sã ùczëc i zdôł maturã jakno eksterna. Przed wòjną robił jakno referent w wejrowsczi radnicë. W [[II swiatowi wòjna|II swiatowi wòjnie]] przeżiwôł wszëtczé tragedëje, chtërne przeniosła [[Kaszëbi|Kaszëbóm]] òkupacëjô. Béł w [[Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô "Pòmòrsczi Grif"|Krëjamny Wòjskòwi Òrganizacëji "Pòmòrsczi Grif"]], a pòtemù w lagrze [[Stutthof]]. Pò wòjnie skùncził sztudia na ùniwersytece w gardze [[Torń]]. Béł nôleżnikiem [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniô]], ale tu miôł procëmników. Òn òd 1964 rokù béł nôleżnika [[Pòlskô Zjednónô Robòtniczô Partiô|Pòlsczi Zjednóny Robòtniczi Partie]], ale nie ùdżibôł sã z òrądze procemnot, a béł dbë, że nadińdze czas, czej zôwadë rozwijani kaszëbiznë zdżiną. Jegò zbiérk ''Pomión zwonów'' (1970) przeniósł wiérztë sparłãczoné z II swiatową wòjną. Strach ò kawel jãzëka przewijô sã ù niegò równak w zbiérkù pòsmiertnym ''Wiérzte'' (1980)[http://lccn.loc.gov/81139575], np.: "Zabëtô! Bôczë, jaczi tną ję miecze/ I jakô zewsządk sę na nię dôka wlecze –/ Nie widzysz skrëchłé zlepiszcza kol sebie?.../Ach, mowa mojëch tatków, zwęcznô strëna!/ Czë możno, żebë lud ję wôżëł zgubic?!/ Jakbë sę modlëc, szeptac zdrowas z rena?” (''Apartnô fuga''). Napisôł ''Ścinanie kani. Kaszubski zwyczaj ludowy'' (1973). Jegò są słowa kòlãdë „Swiat przed Tobą klãkł”. Òn pisôł téż dramë. == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Geschichte der kaschubischen Literatur : Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, 2. verb. u. erw. Auflage, Sagner, München 1991. * F. Neureiter: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982. * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 341 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n86046941 Worldcat] * [https://web.archive.org/web/20080321122600/http://www.kaszubia.com/pl/teksty/koleda/kol_aut.htm#jr kòlãda „Swiat przed Tobą klãkł”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Rómpsczi Jan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbisce‎]] [[Kategòrëjô:Stutthof]] prg154ast7s325wwsjlj62zdegfxidv 0 5264 199456 196436 2026-05-18T12:51:59Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199456 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Zespół „Kartuzy” - Płock - 000298s.jpg|mały|]] [[Òbrôzk:Zespół „Kartuzy” - Płock - 000295s.jpg|mały|Dzél karna z [[Kartuzë|Kartuz]]]] '''Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca ''Kaszëbë''''' z [[Kartuzë|Kartuz]] – je amatorsczim karnã, chtërnegò zakłôdôrzã bëła [[Marta Bistroń]]. Karno je założony w 1946 r. i do dzysô je propagatorã bòkadnégò kaszëbsczégò fòlkloru na rozmajitëch jimprezach, akademiach, ùroczëznach òrganizowónëch w kraju, jak téż za grëńcama. Na repertuar karna skłôdają sã kaszëbsczé: piosenczi, melodie i [[tuńc]]e. Elemeńta skłôdającé sã na nowi program to nowòroczné zwëczi, swiãtojańskô noc, wiesela a téż tuńce, gôdczi i kaszëbsczi spiéwczi. "Kaszëbë" jakno piérwszé wprowadzëłë dôwné lëdowé jinstrumeńta: bazunë, [[diôbelsczé skrzëpce]] i [[bùrczibas]]ë. Karno wëstãpiwało w filmach [[Kaszëbë (film)|"Kaszëbë"]], "Scënanié Kanie" i jin., a téż òglowòpòlsczich programach radia i telewizje. Karno za swòje artisticzné dobëca dostało régã nôdgrodów, wëprzédnieniów, diplomów i òdznaczeniów, m.jin. Złoti Krziż Zasłëdżi, Medal [[Stolem]]a (1971), Medal 1000-lecô Pòlsczégò Państwa, nôdgroda Ministra Kùlturë i Kùńsztu ë wiele jinëch. Òd 1961 rokù czerownikã karna béł jegò wëchòwank [[Frãcëszk Kwidzińsczi]] (w karnie òd 1952 r.), chtëren òd 1985 r. béł téż jinstruktorã tuńca. Jinstruktorã mùzycznym bëła Celina Leszczëńskô. Czerownik, jinstruktor, kapela i nôleżnicë prôcëją w karnie spòłeczno. == Lëteratura == * Stelmachowska B.: Strój kaszubski, Wrocław : Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, 1959 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kaszuby.kartuzy.pl/ Kaszëbë (pò pòlskù)] * [http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=427901 JADĄ GWIŻDŻE] * [https://web.archive.org/web/20200805103037/http://cyfrowearchiwum.amu.edu.pl/archive?main=kaszubski òdjimczi] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Mùzyka]] bg6o2108kqkgn8y5qeqcqt01qx3p3zn 0 5276 199794 194774 2026-05-18T18:26:27Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199794 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Swiónowsczé Jezoro.JPG|mały|Swiónowsczé Jezoro]] '''Kaszëbsczé Pòjezerzé''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Pojezierze Kaszubskie'') – to zajimô westrzédny pas [[Kaszëbë|Kaszëbów]]. Je tu wiôlgô, jak na niżawné òbéńdë, wiżô krôjnë n.r.m. i ùrozmajiconô rzezba terenu, przede wszëtczim w conie pòjezérnégò pùkla. Òd nôwëższich Szimbarzczich Grzëpów (329 m n.r.m.) teren pòstãpno òpôdô w stronã nordë, pôłnia i wschòdu. To dô tu wiele jezór, a westrzód nich wiôlgòscą wëapartniają sã: Reduńsczé Jezora (Dólné i Górné), [[Òstrzëcczé Jezoro|Òstrzëcczé]], [[Gòwidlińsczé Jezoro|Gòwidlińsczé]] i [[Môùsz]]. Na klimat wërazny cësk mô wiôldżé zjinaczenié wiże. Razã z ji rostã òpôdô wiżô temperaturë lëftu, a zwikszô sã sëma atmòsferowëch òpadów. Długò mòże tu leżëc sniég. [[Òbrôzk:Pojezierze Kaszubskie.PNG|mały|Kaszëbsczé Pòjezerzé na spòdlém krézów, jaczich sã najdiwô ]] Nôtërné roscëznowé ruchno sparłãczoné je z wiele dzejnikama, westrzód chtërnëch do nôwôżniészich nôleżi zarechòwac klimat, òksëpòwy spódk, ùsztôłcenié wiéchrzëznë i wòdné òdnieseniô. Dzysdniowé roscëznowé ruchno pòkôzywô mòcny zrzeszënk z gòspòdarzczim dzejanim człowieka. Nôczãscé spòtikónym drzewã òpisywóny òbéńdë je [[sosna]], rosnącô abò w jednorodnëch drzéwiãcëznach (bòrë sosnowé) abò miészónëch - z [[bùk]]ã abò [[dana|daną]]. Òsoblëwò czãsto spòtikómë jã na piôszczëstëch òbéńdach sandrowëch. Corôz czãscy spòtikóny je [[skòwrónk]], colemało sadzony w lasowym zbiérkù z bùkã, [[dãb]]ã i sosną. Znóné są bùkòwé lasë kòl [[Szimbark]]a. Zdłużą strëgów i nad jezorama wëstãpywają łãdżi. Tu pierszima drzewama są: [[szarô òlszô]], [[wierzba]] (jerzbina) i [[papla]]. [[Òbrôzk:Wiezyca Jezioro Ostrzyckie.jpg|mały|Wëzdrzatk z Wieżëcë]] Tipòwym roscëznowym zbiérkã sparłãczonym z fùchtnym spódkã są nisczé torfòwiszcza, pòdskôcóné gruńtowëma wòdama. Pòrôstają je pierszim dzélã [[strzëna|strzënë]], [[charzt]] i mechë. Tamsam wëstãpywają wrzosowiszcza pòrosłé czerzkama, chtërnëch nôwôżniészim elementã są [[wrzos]]ë, jak téż wielelatné roscënë, trôwë, mechë i narwë. Môlama spòtikómë tu sosnë, brzozë i [[jałówc]]e. Grad lasowatoscë je tu wiôldżi, òsoblëwie na sandrowëch òbéńdach. Mało lasów mô wsowô [[gmina Chmielno]] i miasto [[Żukòwò]]. W ùprawach wërazno panëją tu [[żëto]], pszéńżëto i [[bùlwa|bùlwë]]. Bëlną wiéchrzëznã zabiérają téż pôsné roscënë. Chòwa bëdła je nôbarżi rozwitô na terenach bòkadnëch w łączi i pastwiszcza, swiniô chòwa je za to sparłãczonô z ùprawą bùlew i spòsobã zdobëcô relatiwno tónëch kôrmów socznëch. Ta òbéńda je znónô z plantacji [[Ògardowô pòtrôwnica|pòtrôwniców]] ("kaszëbsczich malënów"). Tu warô zasedzałi òd wieków kaszëbsczi lud, chtëren mô swój [[Kaszëbsczi jãzëk|jãzëk]] i zwëczi. Je téż [[kaszëbskô lëteratura]]. Tu w [[Kartuzë|Kartuzach]] je [[Kaszëbsczé Mùzeum miona Frãcëszka Trédra]]. == Turistika == Kaszëbsczé Pòjezerzé je nôczãscy òdwiedzóną bez turistów òbéńdą Pòmòrsczégò Pòjezerzô. Czinnikama, jaczé mają nôwiãkszi cësk na turistikã w ti òbéńdze, są krôjòbrazowé przëstoji i blëznotë Gduńsczi Aglomeracje, co sprôwiô napłëw turistów tak z Trzëgardu, jak i tëch, co òdwiedzają nã òbéńdë òbczas wëpòczinkù w Trzëgardze. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbë]] * [[Kaszëbskô Szwajcariô]] == Lëteratura == * Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, ISBN 83-04-00363-5 * [[Encyklopedia powszechna PWN]], Warszawa 1974, s. 433 * Pojezierze Kaszubskie, Baranowski, Jerzy (teksty [[Donald Tusk]]) - Warszawa : Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1985, Wyd. 1. * Pojezierze Kaszubskie / Piotrowska H., Sławomir Kadulski S. Warszawa : "Wiedza Powszechna", 1985. ISBN 83-214-0376-X == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/451 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX] (pl) * [https://web.archive.org/web/20160306133516/http://agris.fao.org/agris-search/search/display.do?f=1990/SE/SE90004.xml%3BSE9000005 agris.fao.org] (en) {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 97qdj4yroe8s1ls44yv7oxzthcwrexa 0 5281 199736 191829 2026-05-18T16:26:22Z Iketsi 3254 <ref>{{sloworz.org|34569|43441}}</ref>; [[Kategòrëjô:Mòłdawiô]] 199736 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Republica Moldova| miono = Mòłdawiô | miono-genitiw = Mòłdawie| fana = Flag_of_Moldova.svg| herb = Coat_of_arms_of_Moldova.svg | na karce = Location_Moldova_Europe.png| jãzëk = mòłdawsczi | stolëca = Kiszëniów | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 33 851| procent-wòdë = 1,4 | lëdztwò = 3 474 121 | rok = 2017 | dëtk = mòłdawsczi lej | kòd dëtka = MDL | czasowô cona = +2 | swiãto = [[27 zélnika]]| himn = Limba noastră | kòd = MD | Internet = .md | telefón = 373 |Prezydeńt=Maia Sandu|Premiéra=Alexandru Munteanu}} '''Mòłdawiô'''<ref>{{sloworz.org|34569|43441}}</ref> (téż: '''Mòłdawskô''') – strzódlądowé państwò w pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], jaczé na zôpadze grańczi z [[Rumùńskô|Rumùńską]], a òd pôłniégò, nordë i pòrénkù z [[Ùkrajina|Ùkrajiną]]. Stolëcą Mòłdawsczi je gard Kiszëniów. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Moldadm C.png|mały|Kôrta Mòłdawie]] Leżi w pòrénkòwi Eùropie, na nordowi pòrénk òd [[Rumùniô|Rumùnie]]. === Wiéchrzëzna === *całownô: 33,851 km² *wiéchrzëzna lądu: 32,891 km² *wiéchrzëzna wòdów: 960 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 140. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,885 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Rumùniô]] 683 km, [[Ùkrajina]] 1,202 km === Brzegòwô liniô === 0 km (państwò strzódlądowé) === Klimat === miérny òb zëmã, cepło òb lato === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:MoldRelief.jpg|mały|Fizycznô kôrta Mòłdawie|link=Special:FilePath/MoldRelief.jpg]] pòfałdowóny step, nachilony w pôłniowim czerënkù (w stronã [[Czôrné Mòrze|Czôrnégò Mòrza]]) === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Unnamed Road, Vertiujeni, Moldova - panoramio (25).jpg|mały|Krôjòbrôz Mòłdawie – rzéka Dniestr]] *strzédnô wësokòsc: 139 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 2 m. n.r.m. (rzéka Dniestr) *nôwëższi czëp: 430 m. n.r.m. (Dealul Bălănești) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 74,9% (w tim 55,1% òrnëch gruńtów) *lasë 11,9% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 3,474,121 (wôrtosc szacowónô na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 131. === Etniczné karna === Mòłdawióni 75.1%, Rumùni 7%, Ùkrajincë 6.6%, Gagaùzowie 4.6%, Rëskòwie 4.1%, Bùłgarzë 1.9%, jinszi 0.8% (wôrtoscë szacowóné na 2014) === Jãzëczi === Mòłdawsczi/rumùńsczi 80.2% (òficjalny) (56.7% ùwôżô swój rodny jãzëk za „mòłdawsczi”, chtëren z pòzdrzatkù [[Lingwistika|lingwisticzi]] je tim samim jãzëkã, co rumùńsczi; 23.5% ùwôżô swój rodny jãzëk za „rumùnsczi”), [[Rusczi jãzëk|rusczi]] 9.7%, gagaùzczi 4.2%, [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]] 3.9%, [[Bùłgarsczi jãzëk|bùłgarsczi]] 1.5%, romani 0.3% (wôrtoscë szacowóné na 2014). === Religijné karna === 90,1% [[prawòsławié]] (wôrtoscë szacowóné na 2014) === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 45,2% (w 2017) *wikszé miesczé westrzódczi: Kiszëniów (stolëca) – 725,000 mieszkańców (2015) == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Repùblika Mòłdawiô (mòłd. i rum. ''Republica Moldova'') *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *stolëca: Kiszëniów *czasowô cona: UTC+2 *państwowé swiãto: [[27 zélnika]] – Dzéń Samòstójnotë *nôrodny himn: „Limba noastră” (''Nasza mòwa'') === Wëkònôwczô władza === * pezydent Maia Sandu (òd 24 gòdnika 2020) * premier Natalia Gavrilița (òd 6 zélnika 2021) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament (101 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190107090430/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/md.html Mòłdawiô w „The World Factbook”] {{CIS}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Mòłdawiô]] avyjjskmpvailoz59pp153wq4jd0hwc 199738 199736 2026-05-18T16:27:08Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Mòłdawiô| ]] 199738 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Republica Moldova| miono = Mòłdawiô | miono-genitiw = Mòłdawie| fana = Flag_of_Moldova.svg| herb = Coat_of_arms_of_Moldova.svg | na karce = Location_Moldova_Europe.png| jãzëk = mòłdawsczi | stolëca = Kiszëniów | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 33 851| procent-wòdë = 1,4 | lëdztwò = 3 474 121 | rok = 2017 | dëtk = mòłdawsczi lej | kòd dëtka = MDL | czasowô cona = +2 | swiãto = [[27 zélnika]]| himn = Limba noastră | kòd = MD | Internet = .md | telefón = 373 |Prezydeńt=Maia Sandu|Premiéra=Alexandru Munteanu}} '''Mòłdawiô'''<ref>{{sloworz.org|34569|43441}}</ref> (téż: '''Mòłdawskô''') – strzódlądowé państwò w pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], jaczé na zôpadze grańczi z [[Rumùńskô|Rumùńską]], a òd pôłniégò, nordë i pòrénkù z [[Ùkrajina|Ùkrajiną]]. Stolëcą Mòłdawsczi je gard Kiszëniów. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Moldadm C.png|mały|Kôrta Mòłdawie]] Leżi w pòrénkòwi Eùropie, na nordowi pòrénk òd [[Rumùniô|Rumùnie]]. === Wiéchrzëzna === *całownô: 33,851 km² *wiéchrzëzna lądu: 32,891 km² *wiéchrzëzna wòdów: 960 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 140. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,885 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Rumùniô]] 683 km, [[Ùkrajina]] 1,202 km === Brzegòwô liniô === 0 km (państwò strzódlądowé) === Klimat === miérny òb zëmã, cepło òb lato === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:MoldRelief.jpg|mały|Fizycznô kôrta Mòłdawie|link=Special:FilePath/MoldRelief.jpg]] pòfałdowóny step, nachilony w pôłniowim czerënkù (w stronã [[Czôrné Mòrze|Czôrnégò Mòrza]]) === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Unnamed Road, Vertiujeni, Moldova - panoramio (25).jpg|mały|Krôjòbrôz Mòłdawie – rzéka Dniestr]] *strzédnô wësokòsc: 139 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 2 m. n.r.m. (rzéka Dniestr) *nôwëższi czëp: 430 m. n.r.m. (Dealul Bălănești) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 74,9% (w tim 55,1% òrnëch gruńtów) *lasë 11,9% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 3,474,121 (wôrtosc szacowónô na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 131. === Etniczné karna === Mòłdawióni 75.1%, Rumùni 7%, Ùkrajincë 6.6%, Gagaùzowie 4.6%, Rëskòwie 4.1%, Bùłgarzë 1.9%, jinszi 0.8% (wôrtoscë szacowóné na 2014) === Jãzëczi === Mòłdawsczi/rumùńsczi 80.2% (òficjalny) (56.7% ùwôżô swój rodny jãzëk za „mòłdawsczi”, chtëren z pòzdrzatkù [[Lingwistika|lingwisticzi]] je tim samim jãzëkã, co rumùńsczi; 23.5% ùwôżô swój rodny jãzëk za „rumùnsczi”), [[Rusczi jãzëk|rusczi]] 9.7%, gagaùzczi 4.2%, [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]] 3.9%, [[Bùłgarsczi jãzëk|bùłgarsczi]] 1.5%, romani 0.3% (wôrtoscë szacowóné na 2014). === Religijné karna === 90,1% [[prawòsławié]] (wôrtoscë szacowóné na 2014) === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 45,2% (w 2017) *wikszé miesczé westrzódczi: Kiszëniów (stolëca) – 725,000 mieszkańców (2015) == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Repùblika Mòłdawiô (mòłd. i rum. ''Republica Moldova'') *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *stolëca: Kiszëniów *czasowô cona: UTC+2 *państwowé swiãto: [[27 zélnika]] – Dzéń Samòstójnotë *nôrodny himn: „Limba noastră” (''Nasza mòwa'') === Wëkònôwczô władza === * pezydent Maia Sandu (òd 24 gòdnika 2020) * premier Natalia Gavrilița (òd 6 zélnika 2021) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament (101 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190107090430/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/md.html Mòłdawiô w „The World Factbook”] {{CIS}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Mòłdawiô| ]] an0ejofywye5z2muwgoa02etx6u9w5v 0 5285 199455 196232 2026-05-18T12:51:44Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë; {{Kòntrola}} 199455 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Józef Chełmòwsczi''' (ùr. [[26 gromicznika]] [[1934]] rokù w [[Brusë|Brusach]], ùm. [[6 lëpinca]] 2013 rokù) – artista malôrz, rzezbiôrz i wënalôzôrz.<ref>{{kaszubopedia.pl|chelmowski-jozef}}</ref> W swòjim ùsôdztwie nawlékôł do [[Materialnô kùltura Kaszëb|fòlkloru rodnëch Kaszëb]]. Jegò robòtë wëstawióny są m. jin. w [[Zôpadno-Kaszëbsczé Mùzeùm w Bëtowie|Zôpadno-Kaszëbsczim Mùzeùm w Bëtowie]]. Òn béł wëprzédniony za swòją robòtã m. jin. medalã „Zasłużony Kùlturze ''Gloria Artis''”(w 2006<ref>[http://www.nck.org.pl/pl/wydarzenie/354/medale-zasluzony-kulturze-gloria-artis Józef Chełmowski – biografiô òpùblikòwónô z leżnoscë dostaniô medalu „Gloria Artis”]</ref>) i [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] (w 1996<ref>Jan Antonowicz, ''Medale Stolema przydzielono'', „Norda” 1996, nr 6, s. 4.</ref>). == Lëteratura == * Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.].Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, ss. 495 - 496. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20220816081849/https://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-jozef_chelmowski nôdgroda m. Òskara Kòlberga] * [https://web.archive.org/web/20160305001118/http://www.zaborypark.eco.pl/foto/galeria/dziedzictwo/index.htm Òdjimczi robòtów] * [https://web.archive.org/web/20130818200904/http://ninateka.pl/film/sztuka-ludowa-i-naiwna-jozef-chelmowski Film ò artisce na starnie ninateka.pl] * [https://web.archive.org/web/20200807214049/https://etnomuzeum.eu/zbiory/praca-na-wsi Rzezba „Praca na wsi'”] * [https://web.archive.org/web/20200102103359/https://viaf.org/viaf/259489008/ Józef Chełmòwsczi VIAF] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Chełmòwsczi Józef}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] t5zarmoodjqpqxulbcrrycfxghsezzv 0 5286 199723 183325 2026-05-18T16:18:01Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199723 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:50 Jahre Stadtrechte.JPG|mały|]] [[Òbrôzk:O panu Czôrlińscim Hieronim Derdowski 1880.png|mały|[http://polona.pl/item/804950/6/]]] [[Òbrôzk:Testament Piotra Wielkiego czyli zamiary Moskali zawojowania całego świata.djvu|mały|]] '''Hieronim (Jarosz) Derdowsczi''' ùrôdzëł sã 9 strëmiannika 1852 r w [[Wiele|Wielu]], a ùmarł 13 zélnika 1902 w môlowosce [[Winona (Minnesota)|Winona]], w stónie [[Minnesota]] w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach Americzi]]. Elementarną szkòłã skùńcził w swòji wsë, a w progimnazjum béł w Kùrzãtnikù kòl Lubawë. Béł ùczniã szterech gimnazjów. Z trzech pierszich: w [[Chònice|Chònicach]], Braniewie ë Chełmnie, mùszôł jic précz. Edukacją skùńcził w 1870 r. w Òlsztënkù, dze wierã téż miôł zdac maturã (ni ma równak jegò swiôdectwa). Pò skùńczenim szkòłë nôprzód robił w ksãgarni w [[Pòznań|Pòznanim]] (1870-1872), pózni jakno priwatny szkólny (m.jin w [[Kòbùsewò|Kòbùsewie]] w latach 1875-77). Tej zaczął téż pisac do cządników. W 1877 rokù òn jachôł do [[Pariz]]a, a przëczëną wanodżi bëła wierã chãc òbezdrzeniô wiôldżégò parisczégò wëstôwkù (1877-1878). W Pariżu najmòwôł sã do rozmajitëch robòtów. Òn rôbiôł m.jin. jakno tołmacz, priwatny szkólny miemiecczégò, a nawetka jakno kùczer w kóńsczich czë mechanik w pneumaticznëch elektriszach. Òd 1879 r. béł najãti jakno redaktor ''Gazety Toruńskiej'', gdze, z przerwą (1882-1883) òb jaką szukôł robòtë w cządnikach w jinszich gardach, m.jin. Warszawie, Ceszënie, [[Krakòwò|Krakòwie]] czë nawetka Lwòwie, robił do 1885 r. W tim czasu zaczãłë ùkôzëwac sã jegò ksążkòwé lëteracczé dokôzë. W 1885 r. bez nôdzeji na sztabilné dëtkòwò żëcé, wëjachôł do [[Nordowô Amerika|Nordowô Americzi]]. Na zaczątkù [[gromicznik]]a 1886 r. dojachôł do môlowosce Winona. Tam òn béł redaktorã pismiona ''Wiarus''. Wnet włącził sã w kùlturowé ë pòliticzné żëcé môłégò wnenczas gardu (Winona mia tedë kòl 9 tës. lëdzy, z czegò kòl 3 tës. to bëlë [[Kaszëbi]]. Dnia 21 smùtana 1887 r. w La Crosse w stónie Wisconsin òn sã òżenił z Joanną Lubòwiecką – dôwną ùkòchóną, chtërna pò smiercë òjca (béł procem ti żeńbë), na rôczbã swégò mùlka przëjacha do Americzi (19 smùtana 1887 r.). Z tegò małżeństwa ùrodzëlë sã: Tadeusz Hieronim (ùr. 1889 r.), Felicja Halka (ùr. 1891 r.), Helena (ùr. 1892 r.) ë Maria Hieronima (ùr. 1895 r.). Dwòje pierszich wnetka ùmarło, a Maria Hieronima ùmarła w 1928 r. W 1888 r. òn kùpił ''Wiarusa'' ë drëkarniã. Òd 1889 r. zaczął téż wëdawac kalãdôrze, ksążeczczi do nôbòżéństwa, lëteraturã "jôrmarkòwą". Òtemknął téż ksãgarniã. Pò ùdarze mùskù w 1897 r. corôz barżi psëło sã jegò zdrowié. Béł jednym z nôwôżniszich pòétów [[Kaszëbë|Kaszëbsczi]]. Jegò pòémat "O panu Czorlińscim co do Pucka po sece jachoł", béł wëdóné w 1880 r. (1. ksãga dokôzu ùkôza sã w toruńsczim pismionie ''Przyjaciel'' w cządze òd gòdnika 1879 do strëmiannika 1880; do dzysô bëło szesc wëdaniów "O Panu Czorlińscim...", z czegò òstatné je reprintã 1. wëd.). Je òpublikòwóny tołmaczënk [[Alojzy Rekowski|Rekowsczégò]] z kaszëbsczégò na anielsczi "O Panu Czorlińścim co do Pucka po sece jachoł". Pò anielskù to je ''An 1880 Journey through Kashub, Poland by Hieronim Derdowski. An English translation from the original Kashub by Fr. Aloysius Rekowski'', a téż Hieronim Derdowski: ''Kaszubes at Vienna'' (Kaszëbë pod Widnem) translated from the Kaszubian by [[Blanche Krbechek]] and Stanisław Frymark. Pózni ùkôzałë sã: ''Walek na jarmarku'' (1883; pò pòlskù), "Kaszuba pod Widnem" (1883; pò kaszëbskù; titel zmieniony w 1929 na "Kaszube pod Widnem"[http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=73028&from=publication], a òd 1971 na "Kaszubë pod Widnem"), zwielonô w pôrãnôsce egzemplarzach "Oracyjo pożegnalno dlo Pana Feliksa Czorlińściego na banciecie wieczornym u Mazura w Toruniu w wiliją Zwodzyjosza, w roku Pańścim 1884" (1884; pò kaszëbskù), hùmòreska ''Wracanie żydów do Palestyny i wejście do obiecanej ziemi'' (1884; pò pòlskù z elemeńtama żëdowsczi gôdczi), ''Jasiek z knieji'' (całosc 1885; pò pòlskù), a téż zbiér kaszëbsczich przësłowiów "Nórcyk kaszubści abo koruszk i jedna maca jędrnyj prowde" (Winona : drekował Jarosz Derdowści, 1897). Jegò dokôzë (przede wszëtczim wëjimczi z "O Panu Czôrlińsczim co do Pucka po sece jachoł") są téż w antologiach, m.jin. ''Modrej strunie'' (zbiorowim dokôzu pòd przédnictwã W. Czedrowsczégò, 1973) czë J.Sampa ''Poezji rodnej mowy'' (1985). Pò [[Florian Cenôwa|F. Cenôwie]] òn dali twòrził pò kaszëbskù, ale w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]] tegò dali nicht nie prowadzył. Grób Hieronima Derdowsczégò je w Zjednónëch Krajach Americzi. Òn ùżiwôł rozmajitëch przezwëstków, m. jin. Kaszuba, Jarosz Derdowsczi. To jegò je: "Chto le/ [[kaszëbsczi jãzëk]]/ dobrze znaje/ ten z nim/ òbjachac mòże/ wszëtczé kraje.", a téż: "Nigdze ju nie nalézesz dzys na swiecie kątka, Gdze bë po nôs Kaszubach nie bëła pamniątka." == Lëteratura == * Wiktor Czajewski: Kaszubi: kilka słów o ich życiu i poezyi, Skład Główny w Księgarni Teodora Paprockiego, 1883 [http://www.polona.pl/item/945406/26/ m.jin. "O Panu Czôrlińsczim..."] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Derdowsczi Hieronim}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] tfsyton9z0oy2ie5kjg55h4js6mf09q 199725 199723 2026-05-18T16:18:24Z Iketsi 3254 -' ' 199725 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:50 Jahre Stadtrechte.JPG|mały|]] [[Òbrôzk:O panu Czôrlińscim Hieronim Derdowski 1880.png|mały|[http://polona.pl/item/804950/6/]]] [[Òbrôzk:Testament Piotra Wielkiego czyli zamiary Moskali zawojowania całego świata.djvu|mały|]] '''Hieronim (Jarosz) Derdowsczi''' ùrôdzëł sã 9 strëmiannika 1852 r w [[Wiele|Wielu]], a ùmarł 13 zélnika 1902 w môlowosce [[Winona (Minnesota)|Winona]], w stónie [[Minnesota]] w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach Americzi]]. Elementarną szkòłã skùńcził w swòji wsë, a w progimnazjum béł w Kùrzãtnikù kòl Lubawë. Béł ùczniã szterech gimnazjów. Z trzech pierszich: w [[Chònice|Chònicach]], Braniewie ë Chełmnie, mùszôł jic précz. Edukacją skùńcził w 1870 r. w Òlsztënkù, dze wierã téż miôł zdac maturã (ni ma równak jegò swiôdectwa). Pò skùńczenim szkòłë nôprzód robił w ksãgarni w [[Pòznań|Pòznanim]] (1870-1872), pózni jakno priwatny szkólny (m.jin w [[Kòbùsewò|Kòbùsewie]] w latach 1875-77). Tej zaczął téż pisac do cządników. W 1877 rokù òn jachôł do [[Pariz]]a, a przëczëną wanodżi bëła wierã chãc òbezdrzeniô wiôldżégò parisczégò wëstôwkù (1877-1878). W Pariżu najmòwôł sã do rozmajitëch robòtów. Òn rôbiôł m.jin. jakno tołmacz, priwatny szkólny miemiecczégò, a nawetka jakno kùczer w kóńsczich czë mechanik w pneumaticznëch elektriszach. Òd 1879 r. béł najãti jakno redaktor ''Gazety Toruńskiej'', gdze, z przerwą (1882-1883) òb jaką szukôł robòtë w cządnikach w jinszich gardach, m.jin. Warszawie, Ceszënie, [[Krakòwò|Krakòwie]] czë nawetka Lwòwie, robił do 1885 r. W tim czasu zaczãłë ùkôzëwac sã jegò ksążkòwé lëteracczé dokôzë. W 1885 r. bez nôdzeji na sztabilné dëtkòwò żëcé, wëjachôł do [[Nordowô Amerika|Nordowô Americzi]]. Na zaczątkù [[gromicznik]]a 1886 r. dojachôł do môlowosce Winona. Tam òn béł redaktorã pismiona ''Wiarus''. Wnet włącził sã w kùlturowé ë pòliticzné żëcé môłégò wnenczas gardu (Winona mia tedë kòl 9 tës. lëdzy, z czegò kòl 3 tës. to bëlë [[Kaszëbi]]. Dnia 21 smùtana 1887 r. w La Crosse w stónie Wisconsin òn sã òżenił z Joanną Lubòwiecką – dôwną ùkòchóną, chtërna pò smiercë òjca (béł procem ti żeńbë), na rôczbã swégò mùlka przëjacha do Americzi (19 smùtana 1887 r.). Z tegò małżeństwa ùrodzëlë sã: Tadeusz Hieronim (ùr. 1889 r.), Felicja Halka (ùr. 1891 r.), Helena (ùr. 1892 r.) ë Maria Hieronima (ùr. 1895 r.). Dwòje pierszich wnetka ùmarło, a Maria Hieronima ùmarła w 1928 r. W 1888 r. òn kùpił ''Wiarusa'' ë drëkarniã. Òd 1889 r. zaczął téż wëdawac kalãdôrze, ksążeczczi do nôbòżéństwa, lëteraturã "jôrmarkòwą". Òtemknął téż ksãgarniã. Pò ùdarze mùskù w 1897 r. corôz barżi psëło sã jegò zdrowié. Béł jednym z nôwôżniszich pòétów [[Kaszëbë|Kaszëbsczi]]. Jegò pòémat "O panu Czorlińscim co do Pucka po sece jachoł", béł wëdóné w 1880 r. (1. ksãga dokôzu ùkôza sã w toruńsczim pismionie ''Przyjaciel'' w cządze òd gòdnika 1879 do strëmiannika 1880; do dzysô bëło szesc wëdaniów "O Panu Czorlińscim...", z czegò òstatné je reprintã 1. wëd.). Je òpublikòwóny tołmaczënk [[Alojzy Rekowski|Rekowsczégò]] z kaszëbsczégò na anielsczi "O Panu Czorlińścim co do Pucka po sece jachoł". Pò anielskù to je ''An 1880 Journey through Kashub, Poland by Hieronim Derdowski. An English translation from the original Kashub by Fr. Aloysius Rekowski'', a téż Hieronim Derdowski: ''Kaszubes at Vienna'' (Kaszëbë pod Widnem) translated from the Kaszubian by [[Blanche Krbechek]] and Stanisław Frymark. Pózni ùkôzałë sã: ''Walek na jarmarku'' (1883; pò pòlskù), "Kaszuba pod Widnem" (1883; pò kaszëbskù; titel zmieniony w 1929 na "Kaszube pod Widnem"[http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=73028&from=publication], a òd 1971 na "Kaszubë pod Widnem"), zwielonô w pôrãnôsce egzemplarzach "Oracyjo pożegnalno dlo Pana Feliksa Czorlińściego na banciecie wieczornym u Mazura w Toruniu w wiliją Zwodzyjosza, w roku Pańścim 1884" (1884; pò kaszëbskù), hùmòreska ''Wracanie żydów do Palestyny i wejście do obiecanej ziemi'' (1884; pò pòlskù z elemeńtama żëdowsczi gôdczi), ''Jasiek z knieji'' (całosc 1885; pò pòlskù), a téż zbiér kaszëbsczich przësłowiów "Nórcyk kaszubści abo koruszk i jedna maca jędrnyj prowde" (Winona : drekował Jarosz Derdowści, 1897). Jegò dokôzë (przede wszëtczim wëjimczi z "O Panu Czôrlińsczim co do Pucka po sece jachoł") są téż w antologiach, m.jin. ''Modrej strunie'' (zbiorowim dokôzu pòd przédnictwã W. Czedrowsczégò, 1973) czë J.Sampa ''Poezji rodnej mowy'' (1985). Pò [[Florian Cenôwa|F. Cenôwie]] òn dali twòrził pò kaszëbskù, ale w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]] tegò dali nicht nie prowadzył. Grób Hieronima Derdowsczégò je w Zjednónëch Krajach Americzi. Òn ùżiwôł rozmajitëch przezwëstków, m. jin. Kaszuba, Jarosz Derdowsczi. To jegò je: "Chto le/ [[kaszëbsczi jãzëk]]/ dobrze znaje/ ten z nim/ òbjachac mòże/ wszëtczé kraje.", a téż: "Nigdze ju nie nalézesz dzys na swiecie kątka, Gdze bë po nôs Kaszubach nie bëła pamniątka." == Lëteratura == * Wiktor Czajewski: Kaszubi: kilka słów o ich życiu i poezyi, Skład Główny w Księgarni Teodora Paprockiego, 1883 [http://www.polona.pl/item/945406/26/ m.jin. "O Panu Czôrlińsczim..."] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Derdowsczi Hieronim}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] ktcgg7slxb5h2cs73ew2p5xwsmp33bm 0 5301 199375 192279 2026-05-18T12:25:22Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199375 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lucas Cranach (I) - Johannes Bugenhagen.jpg|mały]] '''Jón Bùgenhagen''' (miem. ''Johannes Bugenhagen, Doctor Pomeranus'') (1485–1558) béł jednym z przédnëch refòrmatorów, téż na miarã nordowëch Miemców, nie leno Pòmòrza. Òn - wspiéróné przez ksyżãt i z pòczątku téż kamiéńsczégò biskùpa, pòstrzégającégò pòtrzébnotã refòrmë Kòscoła - szerzwił deje refòrmacji. Zgódno z wòlą ksyżëca òn ùsadzył „Òrdinacjã kòscelną” (wëd. 1535 r.), chtërna stała sã kònstitucją lëterzczégò Kòscoła na [[Pòmòrskô|Pòmòrzu]]. Wspiéróné przez [[Bògùsłôw X|Bògùsława X]] w 1518 r. napisôł òn w swòjim dokôzu „Pomorania” ò jãzëkòwëch zmianach w rodnym kraju taczé słowa: „Czëż nié chùtkò pò przejimniãcym chrzescëjańsczi wiarë pòmòrzczé miasta, zaniedbiwającë słowiańsczi jãzëk, zaczãłë sã stawac teùtońsczé i germańsczé tak, że ne [miasta], chtërné za [[Kòszalëno|Kòszalënã]] jaż do Pòlsczi òstałë słowiańsczé, zaczãłë miec òdraza do swòjich bracy Pòmòrzónów, ju Miemców.” Czëtającë „słowiańsczé”, trzeba rozmiec [[Kaszëbi|„kaszëbsczé”]]. == Lëteratura == [[Òbrôzk:Bugenhagendenkmal-WB-1.jpg|mały]] *G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 172 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.luther.de/bugenha_pl.html Johannes Bugenhagen] * [https://web.archive.org/web/20130507084956/http://bugenhagenhaus.de/ Dodóm Bugenhagena w Wittenberdze] * [http://www.reformator-bugenhagen.de/ Pommersche Evangelische Kirche Rok Bugenhagena] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Bugenhagen Jan}} [[Kategòrëjô:Pòmòrzani]] [[Kategòrëjô:Miemiecczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Miemcë]] 3qiads3ro197wjuav5rou5t02okez2k 0 5311 199916 190482 2026-05-19T11:53:48Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199916 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kassuben armor.svg|Old CoA of Kashubia|mały|Kaszëbsczi grif]] [[Òbrôzk:Cammin prince-bishopric 1250 (134037781).jpg|mały|Kòl 1250 rokù]] '''Lãbòrskò-bëtowskô Zemia''' historicznô krôjna w òkòlém [[Lãbòrg|Lãbòrga]] i [[Bëtowò|Bëtowa]]. To béł kaszëbsczi dzél [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôchódnégò Pòmòrzô]], chtëren zwëskôł w miemiecczi lëteraturze miono mòdrégò krajikù, ùskarnienia swiata kùlturë i nôtërnégò wiodra jegò mieszkeńców. W latach 1637 - 1657 tu bëło pòlsczé przédnictwò. Tã Zemiã dodelë do [[Królewsczé Prësë|Królewsczich Prës]], a w drobnotach do [[Pòmòrsczé wòjewództwò (Palatinatus Pomeranensis)|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Czedës pò słëpsczi szkòle w prësczi armii zjawiło sã wiele òficérów, nawet generałów mającëch nôzwëska znónëch do dzys w Pòlsce kaszëbsczich rodów, pòchôdającëch przédno z ti zemi abò z [[Gôchë|Gôchów]]. == Lëteratura == * Marian Biskup, Andrzej Tomczak:Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w. : rozmieszczenie własności ziemskiej, sieć parafialna, Toruń ; Warszawa : Państwowe Wydaw. Naukowe, 1955, str. 132 [http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=26287&from=publication] * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, ss. 38 - 39 * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 170. * Reinhold Cramer: ''Geschichte der Lande Lauenburg und Bütow''. E. J. Dalkowski, Königsberg 1858. ** Band 1: ''Die Geschichte.'' [http://books.google.de/books?id=Cc8AAAAAcAAJ] ** Band 2: ''Urkunden.'' [http://books.google.de/books?id=EM8AAAAAcAAJ] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Bernardus Scultetus]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrskô]] 9j6rg6xkdtceokkctrohc1oh4a1kzph 199917 199916 2026-05-19T11:54:04Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Bernardus Scultetus]] 199917 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kassuben armor.svg|Old CoA of Kashubia|mały|Kaszëbsczi grif]] [[Òbrôzk:Cammin prince-bishopric 1250 (134037781).jpg|mały|Kòl 1250 rokù]] '''Lãbòrskò-bëtowskô Zemia''' historicznô krôjna w òkòlém [[Lãbòrg|Lãbòrga]] i [[Bëtowò|Bëtowa]]. To béł kaszëbsczi dzél [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôchódnégò Pòmòrzô]], chtëren zwëskôł w miemiecczi lëteraturze miono mòdrégò krajikù, ùskarnienia swiata kùlturë i nôtërnégò wiodra jegò mieszkeńców. W latach 1637 - 1657 tu bëło pòlsczé przédnictwò. Tã Zemiã dodelë do [[Królewsczé Prësë|Królewsczich Prës]], a w drobnotach do [[Pòmòrsczé wòjewództwò (Palatinatus Pomeranensis)|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Czedës pò słëpsczi szkòle w prësczi armii zjawiło sã wiele òficérów, nawet generałów mającëch nôzwëska znónëch do dzys w Pòlsce kaszëbsczich rodów, pòchôdającëch przédno z ti zemi abò z [[Gôchë|Gôchów]]. == Òbaczë téż == * [[Bernardus Scultetus]] == Lëteratura == * Marian Biskup, Andrzej Tomczak:Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w. : rozmieszczenie własności ziemskiej, sieć parafialna, Toruń ; Warszawa : Państwowe Wydaw. Naukowe, 1955, str. 132 [http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=26287&from=publication] * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, ss. 38 - 39 * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 170. * Reinhold Cramer: ''Geschichte der Lande Lauenburg und Bütow''. E. J. Dalkowski, Königsberg 1858. ** Band 1: ''Die Geschichte.'' [http://books.google.de/books?id=Cc8AAAAAcAAJ] ** Band 2: ''Urkunden.'' [http://books.google.de/books?id=EM8AAAAAcAAJ] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrskô]] o6dmjddvm6nzc1agq35ytsg7bmkqty3 0 5327 199614 178280 2026-05-18T15:31:06Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199614 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-WielkiKack.PNG|mały|Wiôldżi Kack – dzél Gdinie, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Wiôldżi Kack''' to bëła kaszëbskô wies, a dzys je dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]]. Ks. [[Agùstin Hildebrand]] rodã z ti wsë, w swòjim dokôzu „Wiadomości niektóre o dawniejszym archidiakonacie pomorskim”, wëdónym pò pòlskù i pò miemieckù w Pelplinie w 1856 r., w dzélu II pt. „O wschódnym Pòmòrzu, tj. pòlsczim” napisôł ò Kaszëbach. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/648 Kac w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] cmvenx9z7hvamq372xiiqqykeyi5ue6 0 5329 199615 177958 2026-05-18T15:31:43Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199615 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-Oksywie.PNG|mały|LÒksëwié - dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Òksëwié''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Oksywie'', [[miemiecczi jãzëk|niem.]] ''Oxhöft''), przódë stôrô kaszëbskô wies; dzysô dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]]. Tuwò je nôstarszi gdińsczi kòscół, chtëren mô pòczątk w czasach [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]], Przë tim kòscele - na smãtôrzu - pòchòwóny je kaszëbsczi dzéjôrz [[Antón Ôbram]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/437 Oksywie w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] [[Kategòrëjô:Gdiniô]] l2o141lksy5k4waxg2vdh27kxsv1dx7 0 5342 199704 181987 2026-05-18T16:13:09Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199704 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lesno-kosciol1.jpg|mały|left|Stôri kòscół]] {{Wies infobox | Wies=Lésno | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=chònicczi | gmina=Brusë | szôłtëstwò= | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=53 | minutëN=56 | sekùndëN=58 | gradëE=17 | minutëE=42 | sekùndëE=00 | wiżô= | rok=2008 | lëdztwò=669 | gãscëzna= | nr_czér=52 | pòcztowi_kòd=89-634 | reg_tôfla=GCH | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Lesno.jpg | galerëjô_commons=Category:Leśno (powiat chojnicki) |}} [[Òbrôzk:Leśno kościół Podwyżeszenia Krzyża Świętego2 02.07.10 pl.jpg|mały|Leszczińsczi kòscół i òkòlé]] '''Lesno''' kaszëbskô wies pòłożonô w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Brusë|gminie Brusë]]. W 1570 rokù w tich stronach bëło wicy jak 20 [[pszczélk]]ów. Tu w 1938 rokù urodzył sã [[Władisłôw Côrnowsczi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-wladyslaw_czarnowski ''Władysław Czarnowski''] * [https://www.youtube.com/watch?v=9EV6ctxKYwU nawôłnica 2017] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] sem03awmjap1wy6xzqhab23pamlu76y 0 5343 199463 187365 2026-05-18T12:55:42Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199463 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chałëpë - kòscół.JPG|mały|160px|left|Kòscół]] [[Òbrôzk:POL Władysławowo COA.svg|mały|150px|right|Wiôlgòwiesczi herb]] [[Òbrôzk:Chalupy plaza.jpg|mały|160px|Kraj [[Bôłt|Bôłtu]]]] [[Òbrôzk:A-speed ( Oudega (W.).jpg|mały|160px|]] '''Chalëpë''' abò '''Chałëpë''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''<span lang="pl">Chałupy</span>'') - môlowòsc w gminie [[Wiôlgô Wies]]. Òna je nad [[Bôłt|Bôłtã]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], w pòrénkòwi [[Pòmòrskô|Pòmòrsce]]. Administracëjnô słëchô do [[Pùcczi kréz|pùcczégò krézu]]. Òb lato tu òrganizowóné są "Kaszëbsczé Bôtë pòd Żôglama". Dosc krótkò Chalëpów je [[Kùsfeld]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/530 Cejnowa w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://wladyslawowo.pl/wiadomosci/695/wiadomosc/135526/tablice_z_kaszubskimi_nazwami_miejscowosci_stanely_na_terenie_gm Tablice z kaszubskimi nazwami miejscowości ...] * [http://www.chalupy.pl www.chalupy.pl] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Wiôlgô Wies]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 3fw6d29q0u6sfr1c8rgdmgxny42hdph 0 5353 199359 192769 2026-05-18T12:19:06Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199359 wikitext text/x-wiki '''Ferdinand Neureiter''' (1928–2007) – [[Slawistika|slawista]] z [[Aùstriô|Aùstrie]], znajôrz dzejów [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczi lëteraturë]]. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * [http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0004/bsb00046920/image_2 ''Kaschubische Anthologie'', [[Mnichòwò]] 1973]. * ''Geschichte der Kaschubischen Literatur. Versuch einer Zusammenfassenden Darstellung'', Otto Sagner Verlag [[Mnichòwò]] 1978 i 1991. * [http://books.google.de/books?id=VkdIAAAAIAAJ&q=Neureiter&dq=Neureiter&hl=pl&sa=X&ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&ved=0CDAQ6AEwAA ''Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu.'' Pòlsczi dolmaczënk Maria Boduszyńska-Borowikowa, Wydawnictwo Morskie, [[Gduńsk]] 1982]. * [https://www.worldcat.org/title/weirussische-anthologie-ein-lesebuch-zur-weirussischen-literatur-mit-deutschen-ubersetzungen/oclc/822806711&referer=brief_results oclc 822806711 ’’Weissrussische Anthologie. Ein Lesebuch zur Weissrussischen Literatur (mit deutschen Übersetzüng)’’, München 1983]. * ''Recepcja literatury kaszubskiej na niemieckim obszarze językowym, [w:] Kaszubszczyzna w świecie.'' Materiały z konferencji naukowej [[Pilëce]] 1-2 X 1993, [[Wejrowò]] 1994. == Lëteratura == * Z Kaszub do Austrii : korespondencja literatów kaszubskich do Ferdynanda Neureitera / materiały przygotowała, opracowała i wstępem opatrzyła Adela Kuik-Kalinowska ; tłumaczenie listów niemieckich Joanna Flinik ; tłumaczenie listu angielskiego Monika Jones. Gdańsk ; Słupsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie = Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié, 2017 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.worldcat.org/search?q=au%3ANeureiter%2C+Ferdinand&qt=hot_author Worldcat] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Neureiter Ferdinand}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Aùstriô]] 9gvya5b3de5h83088pa45k2bcmi3r7l 0 5357 199514 187302 2026-05-18T14:50:37Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199514 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Wiôlgô Piôsznica | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=pùcczi | gmina=Pùck | szôłtëstwò=[[Domôtówkò]] | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=40 | sekùndëN=56 | gradëE=18 | minutëE=11 | sekùndëE=43 | wiżô= | rok=2007 | lëdztwò=64 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=84-106 | reg_tôfla=GPU | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Intelligenzaktion prusy zachodnie.png|mały|"Intelligenzaktion" w latach 1939–1940]] '''Wiôlgô Piôsznica''' to je wies w [[Gmina Pùck|gminie Pùck]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Krótkò ni w lasach Miemcë — w II swiatowi wòjnie (w latach 1939–1940) — pòmòrdowalë wiele [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i jinëch lëdzy. To bëła [[mùżdżówka]] — pòzabicé w trón — m. jin. kòl 2 tësący Kaszëbów. == Pismienizna == * ''Barbara Bojarska, Piaśnica - miejsce martyrologii i pamięci: z badań nad zbrodniami hitlerowskimi na Pomorzu, Wejherowo'' 2001, ISBN 83-914705-0-4 == Galeriô == <gallery mode="packed" caption="Zabijanié lëdzy i grobë w lasu kòl Wiôldżi Piôsznicë, a w nich wiele pòmòrdowónëch"> Òbrôzk:Piaśnica execution.jpg| Òbrôzk:Piaśnica Forest - Mass grave 02.jpg| Òbrôzk:Piaśnica Forest - Mass grave 01.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/57 1.) ''Piaśnica Wielka'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://web.archive.org/web/20160307040531/http://www.miejscapamieci.org/mapa-polski/mpc/Memorial/mpa/show/mp-place/wejherowo-obelisk-i-tablice-pamiatkowe-ku-czci-ofiar-masowych-egzekucji/] * http://groby.radaopwim.gov.pl/grob/11958/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] ri0pzk2r28mt8l3gws3o4o6r76a9udj 199517 199514 2026-05-18T14:53:19Z Iketsi 3254 Pismienizna→Lëteratura 199517 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Wiôlgô Piôsznica | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=pùcczi | gmina=Pùck | szôłtëstwò=[[Domôtówkò]] | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=40 | sekùndëN=56 | gradëE=18 | minutëE=11 | sekùndëE=43 | wiżô= | rok=2007 | lëdztwò=64 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=84-106 | reg_tôfla=GPU | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Intelligenzaktion prusy zachodnie.png|mały|"Intelligenzaktion" w latach 1939–1940]] '''Wiôlgô Piôsznica''' to je wies w [[Gmina Pùck|gminie Pùck]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Krótkò ni w lasach Miemcë — w II swiatowi wòjnie (w latach 1939–1940) — pòmòrdowalë wiele [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i jinëch lëdzy. To bëła [[mùżdżówka]] — pòzabicé w trón — m. jin. kòl 2 tësący Kaszëbów. == Galeriô == <gallery mode="packed" caption="Zabijanié lëdzy i grobë w lasu kòl Wiôldżi Piôsznicë, a w nich wiele pòmòrdowónëch"> Òbrôzk:Piaśnica execution.jpg| Òbrôzk:Piaśnica Forest - Mass grave 02.jpg| Òbrôzk:Piaśnica Forest - Mass grave 01.jpg| </gallery> == Lëteratura == * ''Barbara Bojarska, Piaśnica - miejsce martyrologii i pamięci: z badań nad zbrodniami hitlerowskimi na Pomorzu, Wejherowo'' 2001, ISBN 83-914705-0-4 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/57 1.) ''Piaśnica Wielka'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://web.archive.org/web/20160307040531/http://www.miejscapamieci.org/mapa-polski/mpc/Memorial/mpa/show/mp-place/wejherowo-obelisk-i-tablice-pamiatkowe-ku-czci-ofiar-masowych-egzekucji/] * http://groby.radaopwim.gov.pl/grob/11958/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] jeasax224reaykn96uupkfqrb6pscq9 0 5359 199703 184019 2026-05-18T16:12:57Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199703 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Skòrzewò | rodzôcz_wsë=Skòrzewa | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kòscersczi | gmina=Kòscérzna | szôłtëstwò=Skòrzewò | miejskô= | wiechrzëzna=17,35 | gradëN=54 | minutëN=10 | sekùndëN=05 | gradëE=17 | minutëE=58 | sekùndëE=13 | wiżô= | rok=2004 | lëdztwò=1326 | gãscëzna=76,25 | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-400 | reg_tôfla=GKS | SIMC= | szôłtës=Czesław Synakowski | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Skorzewo church.jpg|mały|left|Kòscół]] '''Skòrzewò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Skorzewo'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Skorschewo'')) – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]], pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kòscersczi kréz|kòscersczim krézu]], w [[gmina Kòscérzna|gminie Kòscérzna]]. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi [[òbrôzk:Tabliczka DW214.svg|25px]]. Tu je kòscół ë szkòła. Tu bëła stôrô chëcz[http://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%92br%C3%B4zk:Zdroje_Raduni.djvu&page=50] i ùrodzony je ksądz [[Władisłôw Szulëst]], a béł ùrodzony [[Antón Zdrojewsczi]] ùmarłi we [[Francëjô|Francëji]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/706 ''Skorzewo'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] mgpfr18d48pdkmzhmrc0qwb50o3rmkc 0 5361 199702 189835 2026-05-18T16:12:45Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199702 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Łëpawa | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=stołpsczi | gmina=Pòtãgòwò | szôłtëstwò= | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=25 | sekùndëN=07 | gradëE=17 | minutëE=24 | sekùndëE=51 | wiżô= | rok=2006 | lëdztwò=730 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=76-242 | reg_tôfla=GSL | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Łëpôwô - kościół Matki Boskiej Częstochowskiej (3).JPG|mały|left|Kòscół]] '''Łëpawa''' to wies w [[gmina Pòtãgòwò|gminie Pòtãgòwò]], w [[stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je kòscół z kòńca XVIII stalata, a w parkù rosła swiniô wesz (''Myrrhis odorata''). W Łëpawie dzece w szkòle są ùczoné [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégó jãzëka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://pomorskieparki.pl/files/site-pzpk/download/563/Gawron-2_2016.pdf s. 13 ''Myrrhis odorata''] * [http://splupawa.pl/nauczyciele/ szkòła] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Pòtãgòwò]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] 1k4ewugua2nj20rtqshlcf50z2kdxoe 0 5372 199701 177833 2026-05-18T16:12:15Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199701 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Tëchómié | rodzôcz_wsë= | céch_wsë=Òbrôzk:POL gmina Tuchomie COA (1994-2016).png | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=bëtowsczi | gmina=Tëchómié | szôłtëstwò= | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=06 | sekùndëN=56 | gradëE=17 | minutëE=20 | sekùndëE=07 | wiżô= | rok=2006 | lëdztwò=1365 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=77-133 | reg_tôfla=GBY | SIMC= | szôłtës= | www=http://www.tuchomie.pl | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Tëchómie''' ''(téż Tëchóm)'' to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] gminnô [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. W [[1385]] rokù zaczãło sã w ni krzëżacczé panowanié. Wë wsë nachôdô sã ùrzãd gminë. Do dzys tu stoi katolëcczi kòscół z 1905 rokù, jakno ë pòùpadłi lëtersczi. Tu w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] [http://szkola.tuchomie.pl/nauczyciele/]. W Tëchómiu w 1956 rokù ùrodzył sã [[Ludwik Prądzyński]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XII/597 Tuchomie] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié]] 4iiqe1j6zi3qldtafmk6ml763uoeeuu 0 5396 199515 194931 2026-05-18T14:51:14Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; {{Commons}} 199515 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Wòlny Gard Gduńsk | miono = Freie Stadt Danzig| miono-genitiw = Gduńsczi | fana = Flag of the Free City of Danzig.svg | herb = Wappen Freie Stadt Danzig.svg | na karce = Free City Danzig 1930.svg | mòtto = Nec Temere, Nec Timide | jãzëk = miemiecczi | stolëca = Gduńsk | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 1 966 | procent-wòdë = | lëdztwò = 415 000 | rok = 1939 | dëtk = Gduńsczi Gùlden | kòd dëtka = | czasowô cona = +1 | himn = [[Für Danzig]] '' (Dlô Gduńska) <center>[[Òbrôzk:Für Danzig.oga]]</center> |Prezydeńt=Albert Forster|lata jistnienia=1918–1939|aùtowi kòd=DA|data ùsôdzenia=15 lëstopadnika 1920|data lëkwidacji=1 séwnika 1939|kònstitucjô=Kònstitucëjô Wòlnégò Gardu Gduńska}} [[Òbrôzk:Wmgdansk.jpg|mały|Wòlny Gard Gduńsk]] [[Òbrôzk:20 gdanskich guldenow skan.jpeg|mały|20 gùldów]] [[Òbrôzk:1 Gulden (Freie Stadt Danzig 1923) aversum.jpg|mały|1 gùlda z 1923 rokù]] '''Wòlny Gard Gduńsk''' (niem. ''Freie Stadt Danzig'', pól. ''Wolne Miasto Gdańsk'') bëł to w latach 1920-1939 samòstójny gard-państwò pòd òchroną [[Liga Nôrodów|Lidżi Nôrodów]]. We [[Gduńsk|Gduńskù]] pòstãpny rôz òdrodzył sã młodokaszëbsczi ''Gryf'' z dodôwkã béł ''Gryf Kaszubski'', chtërnégò redachtorzë w 1929 rokù ùrobilë [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów]] w [[Kartuzë|Kartuzach]]. Do dzysdzéń ''de iure'' Wòlny Gard Gduńsk nie òstôł zakùńczony. == Ùsôdzenié państwa == Pò I swiatowéj wòjnié w Wersalsczim Traktace pòstanowiono, że Gduńsk ë òkòliczne zemie ùrobią samòstójny krôj pòd protektoratã Lidżi Nôrodów. Wòlny Gard Gduńsk pòstôł 15 smùtana 1920 wedle pòstanowień Wersalsczégò Traktu art. 100-108.<ref>https://www.dawnygdansk.pl/prawo/traktat_wersalski.html</ref> == Sprôwné pòdzelenie == Wedle art. 67 ë 68 [[Kòstitucjô Wòlnégò Gardù Gduńska|Kònstitucji WGG]]<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20070503022901/http://www.danzig-online.pl/grenze/konstytucja.html</ref> Wòlny Gard dzélił sã na 5 krézów ë 267 gmin. * Gardczi Krézë: ** Gduńsk ** Sopòt * Zemsczi Krézë: ** Gduńsczé Wëżawë ** Gduńsczé Niżawë ** Wiôldżé Żëławë (st. [[Nowi Dwór]]) == Lëdztwò == Pòd kùńc bëtnotë państwa w Wòlnym Gardze mieszkało 415 000. * Miemcë ~ 90% * [[Kaszëbi]] ~ 7% * Pòlochë ~ 3% Kaszëbi w wikszoscë mieszkali w zôpôdném parce krézu Wëżawë (np. [[Matarniô]], Klëkòwò) Pòlochë w wikszoscë mieszkali na pôłniu przë grańcë z Pòlską ë w dzélu Gdùńska ''Polenhof''<ref>https://muzeum1939.pl/polacy-w-wolnym-miescie-gdansku-m2wswirtualnie/aktualnosci/3318.html</ref>. == Jãzëczi == Òficjalnym jãzëkã bëł [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]] ë dlô kontaktów z pòlskojãzëcznym lëdztwém (de facto téż z Kaszëbama) bëł [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] art. 4 Kònstiucji WGG.<ref name=":0" /> W Gduńskù ùżiwôny bëł téż dialekt dolnomiemiecczégò ''[[Danziger Missingsch]]'' bãdący miksã wielu jãzëków ùżiwanëch w Gduńsku m.jin. [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]], miemiecczégò, [[Anielsczi jãzëk|anielsczégò]] ëtp. == Wësoczi przedstôwcowie Lidżi Nôrodów w Gduńskù == * 1920 - 1920 – Reginald Tower * 1920 - 1920 – Edward Lisle Strutt * 1920 - 1921 – Bernardo Attolico * 1921 - 1923 – Richard Haking * 1923 - 1926 – Mervyn MacDonnell * 1926 - 1929 – Joost Adriaan van Hamel * 1929 - 1932 – Manfredo Gravina * 1932 - 1934 – Helmer Rosting * 1934 - 1937 – Seán Lester * 1937 - 1939 – Carl Jakob Burckhardt == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, s. 59. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pl.wikisource.org/wiki/Konstytucja_Wolnego_Miasta_Gda%C5%84ska Kònstitucëjô Wòlnégò Gardu Gduńska] * [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19250320226 Art. 14] [[Kategòrëjô:Gduńsk| ]] [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie|Gduńsk]] bxw0ai2ueaqzp9ghv4lcoysrkzkqpcb 0 5402 199461 181448 2026-05-18T12:54:30Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199461 wikitext text/x-wiki '''Alojzy Rekowski''' (''Aloysius J. Rekowski'') przëszedł na swiat w [[1921]] rokù midzë Kaszëbama w [[Kanada|Kanadze]]. Béł òjcem CSsR i dzejôrzem kaszëbsczi kùlturë w Kanadze. W 1981 rokù òn béł w [[Żukòwò|Żukòwie]] na Kaszëbach. Òd 1982 do 1986 rokù bëłë w tidzenikù ''This Week'' (Barry’s Bay) jegò artikle ò [[Kaszëbi|Kaszëbach]] w Ontario. Napisôł achtnioną tam ksążkã ''The Saga of The Kashub People in Poland, Canada, USA'' (1997), ''The saga of the Kashub people in Poland, Canada, USA''. Ontario, CDA: Kaszëbë (2008). Je òpublikòwóny jegò tołmaczënk z kaszëbsczégò na anielsczi H. Derdowsczégò: "O Panu Czorlińścim co do Pucka po sece jachoł". Pò anielskù to je ''An 1880 Journey through Kashub, Poland by Hieronim Derdowski. An English translation from the original Kashub by Fr. Aloysius Rekowski''. Òn ùmarł w [[2006]] rokù, a jegò grób je w [[Barry's Bay, Ontario]]. == Lëteratura == * The proud inheritance : Ontario's Kaszuby / [editor Anna Zurakowska]. Ottawa : The Polish Heritage Institute-Kaszuby, 1991, ss. 66,102 i 147. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://scholar.googleusercontent.com/scholar?q=cache:sZIlIMVPH-AJ:scholar.google.com/+w+szulist&hl=pl&as_sdt=0,5 s. 6, ks. Rekowski] * [http://viaf.org/viaf/106045547/ VIAF] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Rekowski Alojzy}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] e03yo0b6sf5fdall1w9o3grod304rog 199462 199461 2026-05-18T12:55:03Z Iketsi 3254 VIAF→{{Kòntrola}} 199462 wikitext text/x-wiki '''Alojzy Rekowski''' (''Aloysius J. Rekowski'') przëszedł na swiat w [[1921]] rokù midzë Kaszëbama w [[Kanada|Kanadze]]. Béł òjcem CSsR i dzejôrzem kaszëbsczi kùlturë w Kanadze. W 1981 rokù òn béł w [[Żukòwò|Żukòwie]] na Kaszëbach. Òd 1982 do 1986 rokù bëłë w tidzenikù ''This Week'' (Barry’s Bay) jegò artikle ò [[Kaszëbi|Kaszëbach]] w Ontario. Napisôł achtnioną tam ksążkã ''The Saga of The Kashub People in Poland, Canada, USA'' (1997), ''The saga of the Kashub people in Poland, Canada, USA''. Ontario, CDA: Kaszëbë (2008). Je òpublikòwóny jegò tołmaczënk z kaszëbsczégò na anielsczi H. Derdowsczégò: "O Panu Czorlińścim co do Pucka po sece jachoł". Pò anielskù to je ''An 1880 Journey through Kashub, Poland by Hieronim Derdowski. An English translation from the original Kashub by Fr. Aloysius Rekowski''. Òn ùmarł w [[2006]] rokù, a jegò grób je w [[Barry's Bay, Ontario]]. == Lëteratura == * The proud inheritance : Ontario's Kaszuby / [editor Anna Zurakowska]. Ottawa : The Polish Heritage Institute-Kaszuby, 1991, ss. 66,102 i 147. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://scholar.googleusercontent.com/scholar?q=cache:sZIlIMVPH-AJ:scholar.google.com/+w+szulist&hl=pl&as_sdt=0,5 s. 6, ks. Rekowski] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Rekowski Alojzy}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 5z65wzmt1tfwkz37uknk7y9chcmvetg 0 5416 199568 196347 2026-05-18T15:13:44Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rilówkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} 199568 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sorex minutus.jpg|mały|Môlëchnô rilówka]] '''Môlëchnô rilówka''' (''Sorex minutus'') – to je ôrt baro môłégò suska z rodzëznë rilówkòwatëch (''Soricidae''). To je nômiészi susk na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òna żëje np. kòl [[Mirochòwò|Mirochòwa]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rilówkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190701132603/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc4_02.pdf Sorex minutus s. 113] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rilówkòwaté]] qzmd0ugzll6lmk863ft2ncr51cobivh 0 5434 199460 189227 2026-05-18T12:54:19Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199460 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Saint John's wort flowers.jpg|mały|Krziżewé drzéwkò]] '''Krziżewé drzéwkò''' abò '''bòżé drzéwkò''' (''Hypericum perforatum'') to je zelé, chtërnégò [[Kaszëbi]] ùżiwają do léczeniô schòrzałi wątrobë. Gò sã zbiérô do sëszeniô jak òno kwitnie. == Lëteratura == * D. Tyszyńska-Kownacka, Zioła na działce i w ogródku przydomowym, wyd. Wyd. 3, Warszawa: Wydawnictwo Watra, 1984, s. 38 * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 124. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20221009041542/http://www.park.borytucholskie.info/rosliny_w_wierzeniach_i_zwyczajach-157 Bòżé drzéwkò w [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë|Nôrodnym Parkù Tëchòlsczé Bòrë]]] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] lhktxsjalersrewjx8f4qtg99phftpa 0 5448 199372 182575 2026-05-18T12:24:29Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199372 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Acute photosensitivity reaction in EPP (2).jpg|mały|[[Pòrfiria]] - chòroscowy òbjôw]] '''Wieszczi''' je ten chto pò smiercë je czerwòny (Sychta). [[Aleksander Hilferding]] béł w [[Grzmiącô|Grzmiący]] i tam uczuł i napisôł (1862), że wieśzczi czedë ùmrze, a bãdze zachòwané w zark, to òn so dostónie zgło i żwie je, aż nôblëższëch przijacelów, òjca, matkã, jednégò pò drëdżim wcignie. Ò wieszczich są pòdania zwëskóné lëterackò, zrobile to np. [[Alojzy Nôgel]] i [[Krystyna Muza]]. Mòże niejedny wieszczi mielë za żëcô pòrfiriã? == Lëteratura == * Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.].Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, s. 285. * Dr Nadmorski: Kaszuby i Kociewie. Język, zwyczaje, przesądy, podania, zagadki i pieśni ludowe w północnej części Prus Zachodnich, Poznań 1892, s. 60. * Perszon, J.: Na brzegu życia i śmierci : zwyczaje, obrzędy oraz wierzenia pogrzebowe i zaduszkowe na Kaszubach. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 1999 (English summary). * Остатки славян на южном берегу Балтийского Моря, Sankt-Petersburg 1862 (wyd. polskie Resztki Słowian na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego, tłum. Nina Perczyńska, oprac. Jerzy Treder, Gdańsk 1989, s. 152. * Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.VI (1973), s. 144. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://wikisource.org/wiki/O_wieszczych_czyli_upiorach ''O wieszczych czyli upiorach''] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Etnologiô]] rt7dy9o6qxwg0ueznbi37gyswu1ahx1 0 5453 199373 193676 2026-05-18T12:24:39Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199373 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CallunaVulgaris.jpg|mały|Wrzos]] [[Òbrôzk:Lüneburger Heide 080.jpg|mały|Wrzosë]] '''Wrzos''' (''Calluna vulgaris'' (L.) Hull) – wielelatnô roscëna z rodzëznë wrzosowatëch (''Ericaceae'' Juss.). Òn roscë na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], ale rôz czedës bëło gò wicy. Z wrzosu je miód - wrzosnik. Czedës [[Kaszëbi]] na [[zymk]]ù wrzos pôlelë. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 174. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://archive.org/details/archivfrslavis20berluoft/page/570 wrzosz] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] p9ky8bitujmbwf3d6b7iinerhyay3sc 0 5458 199374 187210 2026-05-18T12:24:49Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199374 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Alnus incana rugosa leaves.jpg|mały|Szarô òlszô]] '''Szarô òlszô''' abò '''szarô ólszka''' (''Alnus incana'' (L.) Moench) – to je roscëna z rodzëznë brzózkòwatëch (''Betulaceae'' Gray). To drzéwiã abò wiôldżi czerz colemało rosce kòl rzéków, téż na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] l0kh18luim6f3nlzqly729wbtr54dhv 0 5486 199459 186855 2026-05-18T12:54:08Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199459 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Agrostemma flower kz.jpg|mały|Kąkel]] '''Kąkel''' (''Agrostemma githago'' L.) – to je roscëna z rodzëznë granôtkòwatëch. Czedës na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] bëło to zelëskò colemało w zëmòwim [[żëto|żëce]], a terôzka gò je baro mało np. jeden kwitł w zelëskù na pòlu kòle [[Srôkòjce|Serakòjc]] w [[zélnik]]ù 2014 rokù. Dzys za nim trzeba barżi zdrzec w ògródkù zelësków. == == Kąkel to je téż stôré [[nôzwëskò]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] w 1488 r. napisele gò ''Conkoell''. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/642 Osłanin] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] sxmmc9nlcaqqepj7yclm5utzkvmhgzv 0 5489 199434 189226 2026-05-18T12:45:40Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199434 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sorbus aucuparia owoce 744.jpg|mały|Jarzëbiôk]] '''Jarzëbiôk''' (''Sorbus aucuparia'' L.) – to je drzéwiã abò wiôldżi czierz z rodzëznë różowatëch. Òn rosce téż na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Z jegò brzadem czasem robią tu jarzëbny kornus. Tim brzadem żëwią sã m.jin. [[Cybaba|cybabë]]. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 54. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20221009041542/http://www.park.borytucholskie.info/rosliny_w_wierzeniach_i_zwyczajach-157 Jarzëbôk w [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë|Nôrodnym Parkù Tëchòlsczé Bòrë]]] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] ku69trfq0bz6or2v3nh2h07uwdn5q32 0 5534 199335 193204 2026-05-18T12:01:48Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199335 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Artemisia_vulgaris_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-016.jpg|mały|Bëlëca]] '''Bëlëca''' abò '''pszczeli ùkropnik''' (''Artemisia vulgaris'' L.) – wielelatny roscëna z rodzëznë astrowatëch. To je zeleskò na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Rozmajitoscë == [[Aleksander Majkòwsczi]] w swòi ksążce "Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji" pisôł, że m. jin. bëlëca bëła dóné do pòswiãceniô w [[Matczi Bòsczi Zélny|Matkã Bòską Zelną]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 198. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://alergia.org.pl/lek/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=359 Bëlëca w miesce] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] 6uverp891wz1ay0axssjb3y45y0exeq 0 5544 199861 194750 2026-05-18T19:22:15Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199861 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = ''Schweiz, Confoederatio Helvetica''| miono = Szwajcarskô | miono-genitiw = Szwajcarsczi | fana = Flag of Switzerland (Pantone).svg| herb = Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg | na karce = LocationSwitzerland.png| mòtto = Unus pro omnibus, omnes pro uno| jãzëk = [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[Francësczi jãzëk|francësczi]], [[Italsczi jãzëk|italsczi]], [[Romansch]]| stolëca = Berno | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 41.290 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 8 962 258 | rok = 2023 | dëtk = [[Szwajcarzczi frank]] | kòd dëtka = CHF | czasowô cona = +1 | swiãto = 1 zélnika Bundesfeiertag| himn = Szwajcarsczi Psalm | kòd = CH | Internet = .ch | telefón = 41 |Prezydeńt=Guy Parmelin }} '''Szwajcariô''' abò '''Szwajcarskô''' ([[Miemiecczi jãzëk|miem]]. ''Schweiz'', [[Francësczi jãzëk|fr]]. ''Suisse'', [[Italsczi jãzëk|it]]. ''Svizzera'', romansch ''Svizra,'' [[Dialekt Szwajcarsczi Miemieczégò Jãzëka|sch-de]]. ''Schwiz'') państwò w zôpadni [[Eùropa|Eùropie]]. Ji stolëcą je [[Berno]]. Szwajcarskô òd Wideńsczégò Kòngresù (1815) je neutalnym państwã. Kònféderacëjô przistąpiła do ÒZN w 2002 pò dobétnym referendum 52% głosów za. Nie je partã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczé Ùnji]], ani [[Eùropejskô Ekonomicznô Zona|Eùropejsczé Ekonomiczné Zonë]]. Szwajcarskô je w [[Zona Schengen|Zonie Schengen]], tak jak wszëtczi ji sąsôdzë, co òznaczô brak grańcznych kòntroli. == Jãzëczi == Szwajcarskô mô 4 ùrzãdné jãzëczi, [[Miemiecczi jãzëk|miemieczi]], [[Francësczi jãzëk|francësczi]], [[Italsczi jãzëk|italsczi]] ë [[romansch]]. Kònstitucëjë Kantonów ùsôdzają ùrzãdny jãzëk kantonu. Kòżdodzénnym jãzëkã Szwajcarów z miemieckojãzëcznych kantonów je [[alemańsczi dialekt]] zwôny w Szwajcarsczi ''Schwizerdütsch'', nyn dialekt je apartny w kôżdym kantonié ë nie je zrozumiôły przez lëdzë dlô chtërëch rôdną mòwą je sztandardny miemieczi ''Hochdeutsch''. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Sprachen CH 2000 EN.svg|Jãzëkòwô kôrta Szwajcarsczi Òbrôzk:Bern_007_(35250800705).jpg|[[Berno]] Òbrôzk:United Nations Flags - cropped.jpg|[[Genf]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbskô Szwajcariô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Szwajcarskô| ]] e3meyw49a32gid1vbyz41o4i7fixos5 0 5553 199808 176167 2026-05-18T18:31:32Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199808 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:JuniperRockCreek.JPG|mały|Roscëna ze szlachu jałowców - ''Juniperus occidentalis'' var. ''australis'' w [[Sierra Nevada (U.S.)|Sierra Nevada]], Rock Creek Canyon, California.]] '''Jałówc''' (''Juniperus'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë cyprisowatëch (''Cupressaceae''). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce colemało [[zwëczajny jałówc]]. Do òzdobë mòże tu bëc sadzony ''Juniperus sabina''. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] due2gttamrg38rib5ty23uzh5uqbgj0 0 5635 199333 194754 2026-05-18T12:01:45Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199333 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Calendula officinalis.jpg|mały|Nôcetka]] '''Nôcetka''' abò '''nokce''' (''Calendula officinalis'' L.) – to je roscëna z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae'' Dumort). Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] w ògródkach. Jãzëczkòwé kwiatë nôcetków są pòmòcné przë lékarzeniu wątrobë. === Rozmajitoscë === [[Aleksander Majkòwsczi]] w swòi ksążce "Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji" pisôł, że m. jin. nokce bëłë dóné do pòswiãceniô w Matkã Bòską Zelną. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] [[Kategòrëjô:Léczné roscënë]] 4v2f1wghei16t0a2qz9tis592mrxn3r 0 5644 199825 183227 2026-05-18T18:38:12Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199825 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Caltha palustris - Poland, Pieniny.JPG|mały|Dzerzãga]] [[Òbrôzk:Caltha palustris MHNT.BOT.2005.0.967.jpg|mały|''Caltha palustris'']] '''Dzerzãga''' abò '''kaczińce''' (''Caltha palustris'' L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë jastrownikòwatëch (''Ranunculaceae''). Òna rosce np. na mòkrëch łąkach m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i mô żôłti kwiat, a kwitnie np. w [[łżëkwiôt|łżëkwiôce]] i [[môj]]u. Czedës czasã farbòwalë nią masło. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 110. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] rkqfs3ds5c62c7joyiga8hlmzpnku9l 0 5656 199526 183121 2026-05-18T14:56:26Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199526 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Calla palustris water arum VI08 C H5478.jpg|mały|Tëczk]] '''Tëczk''' (''Calla palustris'' L.) – to je roscëna z rodzëznë arónowatëch (''Araceae''). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce dosc wiele tëczkù i tu gôdają "tëczką swinie tëczą". == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/39927/waniakowa_polskie_gwarowe_nazwy_dziko_rosnacych_roslin_zielnych_2012.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''... NAZWY DZIKO ROSNĄCYCH ROŚLIN ZIELNYCH NA TLE SŁOWIAŃSKIM''] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 6snfiskier55mjoxiugo6g3jrosybd6 0 5658 199433 192273 2026-05-18T12:45:28Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199433 wikitext text/x-wiki '''Marión Selin''' (ùr. [[18 maja]] [[1937]] rokù w [[Jastarniô|Jastarni]] – ùm. [[12 lëpińca]] [[2016]] rokù) – wiele lat béł chòreògrafã w Dodomie Kùlturë w [[Pùck]]ù. Òd [[1991]] rokù béł kùstoszã chëczë - mùzeùm w Jastarny. Jakno pisôrz zadebiutowôł w 1966 r. w cządnikù „Litery” wiérztą ''Mój bôcyk''. Liriczi a prozatorsczé dokôzë pùblikòwôł m.jin. w pismionach: „Norda” (kaszëbsczi dodôwk do „Dziennika Bałtyckiego”) i „Naju Gòchë”. Wiérztë Selina bëłë dolmaczoné na [[Czesczi jãzëk|czesczi]]. W 2000 béł wëprzédniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]], jaczi nadôwóny je bez sztudérsczé karno „Pomorania”. == Ùtwórstwò == * ''Kaszubski kwiat'' (1982, zbiérk wiérztów pò kaszëbskù i pòlskù) * ''Niech wiater niese piesń'' (1996, zbiérk wiérztów pò kaszëbskù) * ''Piesniôrz rëbacczégò żëwòta'' (Wejherowo-Gdynia 2016, antologiô wiérztów, piesniów z nótama, artiklów a wëbrónëch òpòwiescy, w tim téż wòdewil ''Broduzë''). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.worldcat.org/search?q=au%3ASelin%2C+Marian&qt=hot_author Worldcat] * [http://www.nadmorski24.pl/aktualnosci/28546-nie-zyje-marian-selin-kaszubski-tworca.html Marian Selin] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Selin Marión}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] 9xzmeg1irxld5ih5ptibas3t3mgrvbm 0 5666 199357 192285 2026-05-18T12:17:08Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199357 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:HarukiMurakami.png|mały|Murakami w 2005]] '''Haruki Murakami''' (村上春樹, ''Murakami Haruki''; ùr. [[12 stëcznika]] [[1949]] w [[Kioto]]) – znôny szerok w swiece dzysdniowi [[Japòńskô|japòńsczi]] [[runita]] ë dolmôcz. == Biografijô == Ùrodzëł sã w [[Kioto]], młodé lata spãdzëł w [[Kobe]]. Jegò starkã bëł [[buddajizna|buddajsczi]] mnich. Skùńcził [[Drama|dramã]] w Klasykòwim Dzélu Lëteraturë [[Ùniwersytet Waseda|Ùniwersytetu Waseda]] w [[Tokio]] w [[1975]] r. W latach [[1974]]-[[1981]], do grëpë z białką Yoko, sprôwiôł [[Jazz|jazzowim]] klubã "Peter Cat" w dzélu Tokio [[Kokobunji]]. Pierszą swòją pòwiesc, ''Hear the Wind Sing'' ([[1979]]), wëdôł jak bëł 30 lat stôri. Pò tim jak jã napisôł miôł jã wësłóné na lëteracczi kònkùrs, na jaczim to dobëł prawie pierszi plac ë nôdgrodã Gunzō. Nôslédnyma jegò ùsôdztwama bëłë: ''Pinball, 1973'' ([[1980]]) ë ''Przigòda z òwcą'' ([[1982]]). Trilogijô (tzw. Trilogijô Szczura) òsta nôdgrodzonô Lëteracką Nôdgrodą Naoma dla zôczątkùjãcëch [[Runita|runitów]]. Nôslédné ksążczi tacze jak : ''Kùńc Swiata ë Hard-boiled Wonderland'' ([[1985]], nôdgroda Junichi Tanizaki), ''Tuńczë, tuńczë, tuńczë'' ([[1988]]) ë ''Na pôłnié òd grëńcë, na zôpôd òd słuńca'' ([[1992]]) zmòcniłe jegò plac jakno runitë, a téż pòcygnãłé ze sobą zôpôdną pòpùlarnotã, òsoblëwié w [[Zjednóné Kraje Americzi |Zjednónëch Krajach Nordowi Americzi]]. W latach [[1986]]-[[1988]] mieszkôł Haruki Murakami w [[Italskô|Italsce]], dze to napisôł jedną z niewielu, w swòjim ùsôdztwie, [[realnô pòwiesc|realnëch pòwiesców]], ''Norwegian Wood'' ([[1987]]). Ksążka dożda sã swòjegò wiôldżegò sukcesu, a sóm Murakami òstôł sã gwôzdą mediów. W [[1991]] r. przeprowôdzëł sã do [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], dze robił na [[Ùniwersytet Princeton|Ùniwersytece Princeton]], a òd [[1993]] na [[Ùniwersytet Williama Howarda Tafta|Ùniwersytece Williama Howarda Tafta]] w [[Santa Ana (Kalifòrnijô)|Santa Ana]]. Pò [[trzãsenié zemi|trzãseniu zemi]] jacze miało swój plac w [[Kobe]], a téż pò gazowim napôdze sektë [[Nôwëższô Prôwda]] w [[Tokio|tokijsczim]] [[metro|metrze]] w [[1995]] r. przëjachôł nazôd do [[Japòńskô|Japòńsczi]]. W tim to rokù wëdanô òsta ''Kronika ptôcha nacëgôcza'', òtaksowónô przez kritików na nôwikszé lëteracczi dokôz runitë ([[nôgroda Yomiuri]] w [[1996]] r.). W [[1997]] napisôł ''Underground'', w [[1999]] r. ''Sputnik Sweetheart'', a w [[2002]] - ''Kafka nad mòrzã''. Je ùsôdzcą czile zbiérków kôrbionków. Murakami je téż ùsôdzcą dolaczënków z anielsczegò, taczich runitów jakno m.jin. [[Francis Scott Fitzgerald]], [[Raymond Carver]], [[John Irving]], [[Truman Capote]]. Kaszëbsczich dolmaczënków dożda sã proza Haruki Murakamiegò ze starnë wòlnegò karna ùsôdzców sparłãczonegò z kaszëbsczim lëteracczim pòrtalã [[Czëtnica]]. == Ùsôdztwò == === Pòwiescë === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center"|- | colspan="2"|'''Kaszëbsczi dolmaczënk z pòlsczegò wëdôwkù''' | colspan="2"|'''Òridżinalny titel''' |- bgcolor="#FFCCCC" align="center"|- | Rok wëdôwkù | Titel | Rok wëdôwkù | Titel |- | felënk | (an. ''Hear the Wind Sing'') | [[1979]] | 風の歌を聴け<br>''Kaze no uta o kike'' |- | felënk | (an. ''Pinball, 1973'') | [[1980]] | 1973年のピンボール<br>''1973-nen no pinbōru'' |- | 1995 | ''[[Przigòda z òwcą]]'' | [[1982]] | 羊をめぐる冒険<br>''Hitsuji o meguru bōken'' |- | 2004 | ''[[Kùńc swiata ë hard-boiled wonderland]]'' | [[1985]] | 世界の終りとハードボイルド・ワンダーランド<br>''Sekai no owari to hādoboirudo wandārando'' |- | 2006 | ''[[Norwegian Wood]]'' | [[1987]] | ノルウェイの森<br>''Noruwei no mori'' |- | 2005 | ''[[Tuńczë, tuńczë, tuńczë]]'' | [[1988]] | ダンス・ダンス・ダンス<br>''Dansu dansu dansu'' |- | 2003 | ''[[Na pôłnié òd grańcë, na zôpôd òd słuńca]]'' | [[1992]] | 国境の南、太陽の西<br>''Kokkyō no minami, taiyō no nishi'' |- | 2004 | ''[[Kronika ptôcha nacëgôcza]]'' | [[1992]]-[[1995]] | ねじまき鳥クロニクル<br>''Nejimaki-dori kuronikuru'' |- | 2003 | ''[[Sputnik Sweetheart]]'' | [[1999]] | スプートニクの恋人<br>''Supūtoniku no koibito'' |- | 2007 | ''[[Kafka nad mòrzã]]'' | [[2002]] | 海辺のカフカ<br>''Umibe no Kafuka'' |- | 2007 | ''[[Pò smòrkù]]'' | [[2004]] | アフターダーク<br>''Afutā Dāku'' |- | felënk | (jap. ''1Q84'') | [[2009]] | 1Q84<br>''ichi-kew-hachi-yon'' |} === Zbiérczi kôrbionków === * ''[[Slepô wierzba ë spiącô białka]]'' ([[2006]]) * ''[[Wszëtczé bòżé dzecë tańcëją]]'' ([[2008]]) * ''[[The Elephant Vanishes]]'' ([[2003]] w USA) * ''Tōkyō Kitanshū'' ([[2005]] w Japòńsce) === Ekranizacëje === * ''Tony Takitani'' ([[2004]], Japòńskô) * ''Na pôłnié òd grańcë'' ([[2006]], Pòlskô) * ''All God's Children Can Dance'' ([[2007]], USA) * ''Norwegian Wood'' ([[2010]]) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.harukimurakami.com/ Domôcô starna Haruki Murakamiegò] (en) * [http://www.czetnica.org/dolmaczenczi/murakami-haruki/ Kaszëbsczé dolmaczënczi prozë Haruki Murakamiegò] (csb) {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Murakami, Haruki}} [[Kategòrëjô:Pisarze]] qyn145i2daeko4qf2sq4onlhkfaza01 199358 199357 2026-05-18T12:17:30Z Iketsi 3254 -' ' 199358 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:HarukiMurakami.png|mały|Murakami w 2005]] '''Haruki Murakami''' (村上春樹, ''Murakami Haruki''; ùr. [[12 stëcznika]] [[1949]] w [[Kioto]]) – znôny szerok w swiece dzysdniowi [[Japòńskô|japòńsczi]] [[runita]] ë dolmôcz. == Biografijô == Ùrodzëł sã w [[Kioto]], młodé lata spãdzëł w [[Kobe]]. Jegò starkã bëł [[buddajizna|buddajsczi]] mnich. Skùńcził [[Drama|dramã]] w Klasykòwim Dzélu Lëteraturë [[Ùniwersytet Waseda|Ùniwersytetu Waseda]] w [[Tokio]] w [[1975]] r. W latach [[1974]]-[[1981]], do grëpë z białką Yoko, sprôwiôł [[Jazz|jazzowim]] klubã "Peter Cat" w dzélu Tokio [[Kokobunji]]. Pierszą swòją pòwiesc, ''Hear the Wind Sing'' ([[1979]]), wëdôł jak bëł 30 lat stôri. Pò tim jak jã napisôł miôł jã wësłóné na lëteracczi kònkùrs, na jaczim to dobëł prawie pierszi plac ë nôdgrodã Gunzō. Nôslédnyma jegò ùsôdztwama bëłë: ''Pinball, 1973'' ([[1980]]) ë ''Przigòda z òwcą'' ([[1982]]). Trilogijô (tzw. Trilogijô Szczura) òsta nôdgrodzonô Lëteracką Nôdgrodą Naoma dla zôczątkùjãcëch [[Runita|runitów]]. Nôslédné ksążczi tacze jak : ''Kùńc Swiata ë Hard-boiled Wonderland'' ([[1985]], nôdgroda Junichi Tanizaki), ''Tuńczë, tuńczë, tuńczë'' ([[1988]]) ë ''Na pôłnié òd grëńcë, na zôpôd òd słuńca'' ([[1992]]) zmòcniłe jegò plac jakno runitë, a téż pòcygnãłé ze sobą zôpôdną pòpùlarnotã, òsoblëwié w [[Zjednóné Kraje Americzi |Zjednónëch Krajach Nordowi Americzi]]. W latach [[1986]]-[[1988]] mieszkôł Haruki Murakami w [[Italskô|Italsce]], dze to napisôł jedną z niewielu, w swòjim ùsôdztwie, [[realnô pòwiesc|realnëch pòwiesców]], ''Norwegian Wood'' ([[1987]]). Ksążka dożda sã swòjegò wiôldżegò sukcesu, a sóm Murakami òstôł sã gwôzdą mediów. W [[1991]] r. przeprowôdzëł sã do [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], dze robił na [[Ùniwersytet Princeton|Ùniwersytece Princeton]], a òd [[1993]] na [[Ùniwersytet Williama Howarda Tafta|Ùniwersytece Williama Howarda Tafta]] w [[Santa Ana (Kalifòrnijô)|Santa Ana]]. Pò [[trzãsenié zemi|trzãseniu zemi]] jacze miało swój plac w [[Kobe]], a téż pò gazowim napôdze sektë [[Nôwëższô Prôwda]] w [[Tokio|tokijsczim]] [[metro|metrze]] w [[1995]] r. przëjachôł nazôd do [[Japòńskô|Japòńsczi]]. W tim to rokù wëdanô òsta ''Kronika ptôcha nacëgôcza'', òtaksowónô przez kritików na nôwikszé lëteracczi dokôz runitë ([[nôgroda Yomiuri]] w [[1996]] r.). W [[1997]] napisôł ''Underground'', w [[1999]] r. ''Sputnik Sweetheart'', a w [[2002]] - ''Kafka nad mòrzã''. Je ùsôdzcą czile zbiérków kôrbionków. Murakami je téż ùsôdzcą dolaczënków z anielsczegò, taczich runitów jakno m.jin. [[Francis Scott Fitzgerald]], [[Raymond Carver]], [[John Irving]], [[Truman Capote]]. Kaszëbsczich dolmaczënków dożda sã proza Haruki Murakamiegò ze starnë wòlnegò karna ùsôdzców sparłãczonegò z kaszëbsczim lëteracczim pòrtalã [[Czëtnica]]. == Ùsôdztwò == === Pòwiescë === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center"|- | colspan="2"|'''Kaszëbsczi dolmaczënk z pòlsczegò wëdôwkù''' | colspan="2"|'''Òridżinalny titel''' |- bgcolor="#FFCCCC" align="center"|- | Rok wëdôwkù | Titel | Rok wëdôwkù | Titel |- | felënk | (an. ''Hear the Wind Sing'') | [[1979]] | 風の歌を聴け<br>''Kaze no uta o kike'' |- | felënk | (an. ''Pinball, 1973'') | [[1980]] | 1973年のピンボール<br>''1973-nen no pinbōru'' |- | 1995 | ''[[Przigòda z òwcą]]'' | [[1982]] | 羊をめぐる冒険<br>''Hitsuji o meguru bōken'' |- | 2004 | ''[[Kùńc swiata ë hard-boiled wonderland]]'' | [[1985]] | 世界の終りとハードボイルド・ワンダーランド<br>''Sekai no owari to hādoboirudo wandārando'' |- | 2006 | ''[[Norwegian Wood]]'' | [[1987]] | ノルウェイの森<br>''Noruwei no mori'' |- | 2005 | ''[[Tuńczë, tuńczë, tuńczë]]'' | [[1988]] | ダンス・ダンス・ダンス<br>''Dansu dansu dansu'' |- | 2003 | ''[[Na pôłnié òd grańcë, na zôpôd òd słuńca]]'' | [[1992]] | 国境の南、太陽の西<br>''Kokkyō no minami, taiyō no nishi'' |- | 2004 | ''[[Kronika ptôcha nacëgôcza]]'' | [[1992]]-[[1995]] | ねじまき鳥クロニクル<br>''Nejimaki-dori kuronikuru'' |- | 2003 | ''[[Sputnik Sweetheart]]'' | [[1999]] | スプートニクの恋人<br>''Supūtoniku no koibito'' |- | 2007 | ''[[Kafka nad mòrzã]]'' | [[2002]] | 海辺のカフカ<br>''Umibe no Kafuka'' |- | 2007 | ''[[Pò smòrkù]]'' | [[2004]] | アフターダーク<br>''Afutā Dāku'' |- | felënk | (jap. ''1Q84'') | [[2009]] | 1Q84<br>''ichi-kew-hachi-yon'' |} === Zbiérczi kôrbionków === * ''[[Slepô wierzba ë spiącô białka]]'' ([[2006]]) * ''[[Wszëtczé bòżé dzecë tańcëją]]'' ([[2008]]) * ''[[The Elephant Vanishes]]'' ([[2003]] w USA) * ''Tōkyō Kitanshū'' ([[2005]] w Japòńsce) === Ekranizacëje === * ''Tony Takitani'' ([[2004]], Japòńskô) * ''Na pôłnié òd grańcë'' ([[2006]], Pòlskô) * ''All God's Children Can Dance'' ([[2007]], USA) * ''Norwegian Wood'' ([[2010]]) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.harukimurakami.com/ Domôcô starna Haruki Murakamiegò] (en) * [http://www.czetnica.org/dolmaczenczi/murakami-haruki/ Kaszëbsczé dolmaczënczi prozë Haruki Murakamiegò] (csb) {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Murakami, Haruki}} [[Kategòrëjô:Pisarze]] 695rrtg0rnyhlk7n918e7kqt1awsbom 0 5679 199346 173859 2026-05-18T12:05:01Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199346 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Coltsfoot.jpg|mały|Pòdbiôłtk]] '''Pòdbiôłtk''' (''Tussilago farfara'' L.) – to je wielelatny roscëna z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae''). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], a kwitnie np. w [[łżëkwiôt|łżëkwiôce]]. Jegò lëste [[Kaszëbi]] zbiérają i sëszą – to je zelé. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Jan Trepczik]]: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, tom II, s. 36. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Léczné roscënë]] [[Kategòrëjô:Bòtanika]] cj1wa70i4ccspfdfqe701ynsaot3xfs 199351 199346 2026-05-18T12:10:52Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Astrowaté]] 199351 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Coltsfoot.jpg|mały|Pòdbiôłtk]] '''Pòdbiôłtk''' (''Tussilago farfara'' L.) – to je wielelatny roscëna z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae''). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], a kwitnie np. w [[łżëkwiôt|łżëkwiôce]]. Jegò lëste [[Kaszëbi]] zbiérają i sëszą – to je zelé. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Jan Trepczik]]: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, tom II, s. 36. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] [[Kategòrëjô:Léczné roscënë]] 1a1dr1spuh48ohstt0ye7r4xgqk2uje 0 5681 199432 187088 2026-05-18T12:45:14Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199432 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Typha latifolia 02 bgiu.jpg|mały|Wòdnô baszka]] '''Wòdnô baszka''' (''Typha latifolia'' L.) – to je roscëna z rodzëznë baszkòwatëch (''Typhaceae''). Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 202. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf Zróżnicowanie florystyczne zachodniego obrzeża Zatoki Puckiej (północna Polska) s. 13 ''Typha latifolia''] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] enuwy1llgvedewyuzw0av330y76wzmy 0 5692 199535 181309 2026-05-18T14:59:06Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kamélowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199535 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bactrian Camel b d.jpg|mały|[[Dëbeltpùklati kamél]]]] '''Kamél''' (''Camelus'') – to je szlach wiôldżëch susków z rodzëznë kamélowatëch (''Camelidae''). Òne żëją colemało w [[Azëjô|Azëji]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kamélowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kamélowaté]] 6yhjmf9r39egodjcwr1q7bw3omqeb6g 0 5704 199431 187204 2026-05-18T12:45:05Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199431 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:SamolusValerandi2.jpg|mały|Solankòwy jarnik]] '''Solankòwy jarnik''' (''Samolus valerandi'' L.) – to je roscëna z rodzëznë pierwùlcowatëch (''Primulaceae'' Vent).<ref>[[Wim Crusio|Crusio W.E.]], 1982. "Het geslacht ''Samolus'' L." ''Communications of the Dutch Waterplant Society'' 2:13–25.</ref><ref>Crusio W.E., 1984. "Notes on the genus ''Samolus'' L. (Primulaceae)." ''Communications of the Dutch Waterplant Society'', 6:13–16</ref> Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], ale je gò baro mało. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] qiar2adoyqkx76f172pv44anff2jr7e 0 5705 199338 176048 2026-05-18T12:01:51Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199338 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:aster_tripolium.jpeg|mały|Sólnô astra]] '''Sólnô astra''' (''Aster tripolium'' L.) – to je roscëna z rodzëznë astrowatëch. Nalezc ją mòże w nadmòrzczi conie [[Bôłt]]u, dze piôsczi są przeszłé solą. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] oe9r7lz6munafjbiq1fvwxaebwhwrq0 0 5708 199430 189230 2026-05-18T12:44:46Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199430 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg|mały|Łapùcha]] [[Òbrôzk:Melganzenvoet eironde bladeren Chenopodium album.jpg|mały|Młodô łapùcha]] '''Łapùcha''' (''Chenopodium album'' L.) – to je jednorocznô roscëna z rodzëznë łapùchòwatëch. Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], je ji tu wiele. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 194. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20221009041542/http://www.park.borytucholskie.info/rosliny_w_wierzeniach_i_zwyczajach-157 Łapùcha w [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë|Nôrodnym Parkù Tëchòlsczé Bòrë]]] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 637pyp7yxnxe6yjxzkhdw7fala83nri 0 5717 199336 193317 2026-05-18T12:01:49Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199336 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tragopogon tot.jpg|mały|''Tragopogon pratensis'']] '''Kòzobard''' abò '''kòzëcha''' (''Tragopogon'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae''). Òne roscą m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 227. * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 138. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] ary3hmz9i7wifmf0u1c7lt6r3j09zkm 0 5727 199429 186856 2026-05-18T12:44:26Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199429 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Euphorbia helioscopia2.jpg|mały|Psotnik]] '''Psotnik''' (''Euphorbia helioscopia'' L.) – to je jednorocznô roscëna z rodzëznë psotnikòwatëch. To je zelëskò. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://zaborskipark.pl/files/site-zpk/userfiles/pliki/PRZYRODA/Szata%20ro%C5%9Blinna/Lista_roslin_naczyniowych.pdf ''Euphorbia helioscopia''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 9n4mffxmr4lpp60pltfq91ygjpi3211 0 5729 199528 193306 2026-05-18T14:57:34Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Łasëczkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} 199528 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Badger-badger.jpg|mały|Jôpsc]] '''Jôpsc''' (''Meles meles'') – to je rabùszny susk z rodzënë łasëczkòwatëch (''Mustelidae''). Òn żëje w [[las]]ach m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. [[Òbrôzk:European Badger (Meles meles) (W1CDR0001490 BD4).ogg]] == Òbaczë téż == {{#categorytree:Łasëczkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Łasëczkòwaté]] dobm53vs9ak27u9hykxdfyvgv25tk3g 199532 199528 2026-05-18T14:58:17Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199532 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Badger-badger.jpg|mały|Jôpsc]] '''Jôpsc''' (''Meles meles'') – to je rabùszny susk z rodzënë łasëczkòwatëch (''Mustelidae''). Òn żëje w [[las]]ach m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. [[Òbrôzk:European Badger (Meles meles) (W1CDR0001490 BD4).ogg]] == Òbaczë téż == {{#categorytree:Łasëczkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Łasëczkòwaté]] lnny7ny9otdv071x8icjl7ptdtv5951 0 5731 199366 187195 2026-05-18T12:22:51Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199366 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Rubus caesius fruit - Keila.jpg|mały|Pòpielatô jeżëna]] [[Òbrôzk:Bombus lapidarius - Rubus caesius - Valingu.jpg|mały]] '''Pòpielatô jeżëna''' (''Rubus caesius'' L.) – to je czierz z rodzëznë różowatëch (''Rosaceae''). Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf ''Rubus caesius''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] kt6wjscj5uhdcxtus06onvdq21tqu29 199428 199366 2026-05-18T12:44:14Z Iketsi 3254 {{Commons}} 199428 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Rubus caesius fruit - Keila.jpg|mały|Pòpielatô jeżëna]] [[Òbrôzk:Bombus lapidarius - Rubus caesius - Valingu.jpg|mały]] '''Pòpielatô jeżëna''' (''Rubus caesius'' L.) – to je czierz z rodzëznë różowatëch (''Rosaceae''). Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf ''Rubus caesius''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 7ktytl067hgbv0khf28047rkl8gjcbq 0 5735 199367 187208 2026-05-18T12:23:06Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199367 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:JuncusEffusus.jpg|mały|Sycëna]] '''Sycëna''' (''Juncus effusus'' L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë sycënowatëch. == Rozmajitoscë == [[Alojzy Bùdzysz]] w wëdóny w 1982 r. ksążce "Zemja kaszëbskô" òpisôł m. jin. jak knôp zrobił sobie bawidła ze sycënë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190701132603/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc4_02.pdf Przyroda projektowanego rezerwatu „Dolina Mirachowskiej Strugi” na Pojezierzu Kaszubskim s. 53 ''Juncus effusus''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] rkibd996ejcf3kgsxukf2ppz6bsurzd 0 5736 199520 186191 2026-05-18T14:54:26Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199520 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wald-Veilchen.jpg|mały|Lesny proliszk]] [[Òbrôzk:Viola reichenbachiana MHNT.BOT.2015.34.44.jpg|mały|''Viola reichenbachiana'']] '''Lesny proliszk''' (''Viola reichenbachiana'') – to je roscëna z rodzëznë proliszkòwatëch (''Violaceae'' Batsch). Ten proliszk rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], a mòże kwitnąc w [[Łżëkwiat|łżëkwiace]]. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 174. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] mpnab4y261aduji5mo29e8kf0rqdxmo 0 5744 199368 187180 2026-05-18T12:23:18Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199368 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gewone spurrie plant Spergula arvensis.jpg|mały|Pólny kòlińc]] [[Òbrôzk:20160114Spergula arvensis18.jpg|mały|Pólny kòlińc]] '''Pólny kòlińc''' (''Spergula arvensis'' L.) – to je jednorocznô roscëna z rodzëznë granôtkòwatëch (''Caryophyllaceae''). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], tu to je np. zelëskò w ògródkach. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf Zróżnicowanie florystyczne zachodniego obrzeża Zatoki Puckiej (północna Polska) s. 13 ''Spergula arvensis''] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 2n92sinvgf2w3cu007p95an3b2cry8j 0 5745 199521 173935 2026-05-18T14:54:44Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199521 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Illustration_Solanum_dulcamara0.jpg|mały|Klôsztorny kwiat]] '''Słodkògòrzczi lilek''' abò '''klôsztorny kwiat''' (''Solanum dulcamara'' L.) – to je jednorocznô roscëna z rodzëznë lilkòwatëch (''Solanaceae'' L.). Òn mòże rosc kòl brzegù jezora i mô lilewé kwiatë, a mòże zatrëc lëdzy. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 2414k2rmu665q3u99nzz0jcva44qdrs 0 5751 199369 184715 2026-05-18T12:23:39Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199369 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cranberries.jpg|mały|Jagòdë kwasniców]] [[Òbrôzk:Cranberry bog.jpg|mały|Kwasnicë]] '''Kwasnica''' (''Oxycoccus palustris'' Hill) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë kwasnicowatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce dosc wiele kwasniców. Òne mają jagòdë, a je [[Kaszëbi]] zbiérają. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.youtube.com/watch?v=S9U281lAOEk ''Skarb ukryty na bagnach. Kaszubska żurawiana''] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 6jspy0tk0sr9yzndnf59wgyalt3sht8 0 5755 199370 186649 2026-05-18T12:23:49Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199370 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Plantago-maritima-foliage.JPG|mały|Lepiónk]] '''Lepiónk''' (''Plantago maritima'' L.) – to je roscëna z rodzëznë przëdróżnikòwatëch. Lepiónk rosce m.jin. kòl [[Bôłt]]u. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20140001409 ''Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin'', s.10] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 0ze1y2dlk0n152ugvmttgi22zljxz9j 0 5763 199371 192698 2026-05-18T12:24:01Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199371 wikitext text/x-wiki '''Kùltura dëchòwô i fòlklor Kaszëbów''' W lëteraturze je òpis ny kùlturë i fòlkloru, m.jin. pisalë ò tim: [[Aleksander Hilferding|A. Hilferding]] ''Ostatki slavjan na jużnom bjerjegu Baltijskogo morja'' (1862), [[Florian Cenôwa|F. Cenôwa]] - Skôrb Kaszébskosłovjnskjè mòvé (1866-1868), [[Izydor Gùlgòwsczi|I. Gulgòwsczi]] ''Kaszubi'' (1924), A. Fischer ''Zarys etnograficzny Kaszub'' (1929), [[Friedrich Lorentz|F. Lorentz]] ''Zarys etnografii kaszubskiej'' (1934), R. Kukier ''Kaszubi bytowscy'' (1968), [[Bernard Zëchta|B. Zëchta]] ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'' (1967-76); dosc wiele napisôł: L. Malicczi ''Rok obrzędowy na Kaszubach'' (1986), J. Perszón i jin. Ji òsoblëwòta wëchôdô dzélama z dôwny izolacji pòliticzny i etniczno-jãzëkòwy krôjnë Kaszëbów. Mòże to zmerkac m.jin. w wierzeniach w czarzënã, mòce nadprzërodzoné, a téż w mitach. Tikô sã to òsoblëwie nôtërë (np. ùczestnienié słuńca; wëòbrazënk ë miona wiatru i mrozu). W wierzeniach o smiercë trzeba wspòmnąc np. ò wieszczim i zwëkù [[Pùstô noc|pùsti nocë]]. Biwało tak, że stôré pògańsczé wierzenia i òbrzãdë zléwałë sã z chrzescëjańsczima. Widzec to bëło w zwëkach wieselnëch (pisôł ò tim np. [[Bernard Zëchta|Zëchta]]) czë pògrzebòwëch. Dosc dobrze sã ùchòwôł rok òbrzãdowy (m.jin. w wëgónianiém stôrégò roku, a kòle Gód w gwiôzdkach), pôloné są ògnie na św. Jana (sobòtczi), a stôrim zwëkiem bëło scynanié kani, ò czim pisôł np. [[Jan Rómpsczi|Rómpsczi]]. Mòwny òbrôz „nôtërë”, móże pòkazac na stôrodôwné mòdłò - w przëblëżenim - jakno tzw. szterë bôłdze: zemia (z florą i faùną), wòda, òdżiń i wiodro (tu wiater). === Zemia === Na zemi rôz czedës żëlë [[stolem]]i, a òni bëlë jak lëdze, ale tak wiôldżi, że jich głowë przewiższałë nôwiãkszé [[sosna|chójczi]]. Przez jezora òni szlë naprost jak przez plëtã. Stolemi nosëlë dłudżi włosë, a mielë je jasné jak [[len]]. Jak jeden z nich sedzôł na jednym brzegù jezora, a jiny na drëdżim, to òni sobie mòglë letkò pòdac róg z [[tobaka|tobaką]]. Pòd nogama stolemów drżała zemia, że jaż w piekle bëło czëc. Nôwikszima kamieniama òni szmërgelë jak kòłôczama. Stolemi mielë taką mòc, bò jedlë kòńsczé miãso i pilë kòńsczé mlékò. Òni ùsëpele òstrowë i retczi na kaszëbsczëch jezorach, a nawetka całi je zasëpale i tam dzys są łączi. Z czasã stolemi wëmarlë. Swiat roscën je wôżnô dlô lëdzy. Gbùrzë np. seją zôrna zbòżów, żebë bëło co jesc. Wiele Kaszëbów znało swiat roscën nad zwëk, a dokôzywô tego lëdowô bòtanicznô terminologia: a) z lëdowëch wierzeniów: [[kukówczëna kapùsta]], [[kukówczé rãkawice]], bò - jak gôdają - [[kukówka]] miała bëc czedësz białką; [[diôbli ògón]]; b) z chrzescëjańsczich wierzeniów np.: [[Krziżewé drzéwkò|bòżé drzéwkò]], [[czeliszczi Matczi Bòsczi]]; c) z żëcégò [[Katolëcczi Kòscół|Kòscoła]] np.: [[Pòkrãtnik|ksãżi kòlnérz]] itp. Ò szczescym przepòwiôdô sã z [[Kòniczëna|kòniczënë]]. Jak na drzewach przed chëczama je [[gapié gniôzdo]] to panna mòże liczëc na chùtczé òżenienié bò: "Gapié gniôzdo, młodé pannë gniôzdo". [[Mërta]] ùchôdô za znankã nieskalonégò zwëkù, skądka je: "Gdze sã mërtë darzą, tam dzéwczãta próżno ò wieselim marzą". [[Òska]] je schòwą dlô złëch dëchów, temù lëstë ji dërżą ze strachù przed ùderzenim gromù. Swiãconé zela òdgrôdzają przed czarama ë nieszczescym, a [[szatlach]] òdstrôszô złé dëchë i czarownice - bòjec sã jak czarownica, mòra, pùrtk szatlachù. Roscënë bëłë wôżné w czarzënie i wróżbach, jak zeswiôdczô rzeczenié: tuńc na dobri [[len]]. Z zélama parłãczi sã rzeklëna: "Pita [[Krzón|chrzón]] i [[biedrzón]], a ùstanie chòléra" jak to miało bëc czëc „z nieba” òbczas epidemié w [[Gòwidlëno|Gòwidlënie]] (kòl pòł. XIX w.). Dzys roscënë fùnkcjónëją w chrzescëjańsczi òbrzãdowòscë bò: "Brzózka, [[Wierzbòwô palma|wierzba]] i [[dana]] są w służbie ù niebiesczégò Pana" – jich znaczënk na Bòżé Cało, [[Palmòwô Niedzela|Palmòwą Niedzelã]] i [[Gòdé|Gòdë]]. Jak kôże stôri zwëk w Palmòwą Niedzelã katolëcczi Kaszëbi niosą wiétewczi wierzbë do kòscoła, a ksądz je swiãcy. Prãdżi ùczestnieniô zwierzątów są w ùsôdztwie, wierzeniach i frazeòlogii, ùtrzëmywający pamiãc ò jich roli w czarzënie, wróżbach i òbrzãdach. Pòdług Kaszëbów wieżã niejednégò zapadłégò kòscoła òdgrzebôł rogami [[jeléń]]. Jak lëdze ùzdrzelë krziż òd wieżë mògle kòscół òdkòpac. W [[Kòt|kòce]] widzy sã sedlëszcze demónów: Nicht nie wié, co w òpôlonym kòce sedzy i rzeczenié miec/robic òczë jak kòt na grzmòt. [[Kùra]] je chëczą złégò dëcha abò czarownicë, skądka wësłôw diôbłowé pazurë - kùra, pòmòcné w rozmienim rzeczenia kùrë rozgrzebałë wieselé, tj. wieselé sã nie òdbëło. Midzë zwierzãtama wieszczima je [[pies]], chtëren wëje. Tu nôlezi téż norzący przed chëczą [[kret]]. Wëchôdô to z rzeczeniów: pies wëje, żebë òn le kògòs nie wëwił, a téż z: wëniesc kògòs z chëczi i wëtoczëc kògòs z chëczi. Kret mô swój môl w procëmdzejanim bezżeńbie, ùmòcnionym w rzeczeniu deptac kreta. Diôbeł ùrobił [[Kòza|kòzã]] i ùrwôł ji ògón, a wëchôdô to z rzeczeniô: Kòzé pòmôgalë, jaż jé ògón ùrwalë. Parłãczi sã z tim pòmòrzczé wierzenié, że dzéwczã, co sã nie òżeniło, bãdze mùszało pò smiercë kòzë pasc (przed piekłã). Frazeologizm nen czãscy zwëskiwôł [[Aleksander Labùda|A. Labùda]] w felietónach. Wëprowôdzonô z białczi [[kania]] (ptôch) wchôdô do przërównaniów: czekac, tesknic, zdrzec jak kania za deszczã ‘baro czegòs chcec’ i pragnąc jak kania deszczë òkòma wzdëchac jak kania za deszczã, jesz téż pic wòdã jak kania, piszczec jak kania abò czëc sã jak kania bez deszczu (czëc sã lëchò) i ceszëc sã jak kania na deszcz òkòma kania wòłô ò deszcz ‘czej sã czëje głos kani’. Z suszą sparłãczony je prognostik: Czej w ògrodze ùsadnie kania, bãdze lëchô [[Zwëczajnô bania|bania]]. Przerównanié bòjec sã jak kania na swiãtégò Jana ‘baro sã bòjec’ parłãczi sã z wësłôwã [[scynanié kanie]]. Bëło to téż lëdowé widzawiszcze z nordë Kaszëb. Lëterackò pòdskôcëłë òne m.jin. Rompsczégò. Obëczajné widzawiszcze Rómpsczégò "Roztrąbarch" czë òpòwiôdanié Bùdzësza "Roztrębôcz" nawlékają do dôwny zabawë, ùmòcniony w rzeczenim roztrãba(r)cha, roztrãbôcze gònic. To bëło rëchòwónô na òbsmienié letkòwiérnëch, a zabawa pòléga na tim, że kùńsztôrze wmôwialë jim, że je zwierzątkò ò wôrtny i szukóny skórce. Òstôwielë letkòwiérnégò bùten òbczas sarcëstégò mrozu z òtemkłim miechã. Sami timczasã – z trzôskã jakno gònizna – szlë do cepłi chëcze. Ùczałi rozmajice objôsnialë słowò roztrãbôcz abò roztrãbarch. [[Òbrôzk:Gwiżdże - kolędowanie 024.JPG|mały|[[Gwiôzdka]]]] Z dôwnymi praktikama w czarzënie móże parłãczëc do dzys żëwé chòdzenié - przed Gòdama - gwiôzdczi. Westrzód tich przebiérańców są: [[bòcón]], chłop na kòniu, kòzeł i jiné. Niejedny gôdają, że òne są z żôłnérzów Heroda: W drodze żôłnérze zamienilë sã w rozmajité zwierzãta, chtërne sã zagrëzłë i tak Bòżé Dzecątkò ùszło smiercë. Gwiôzdczi bëłë rozmajité, m.jin. ze [[Gduńsk]]a. === Wòda === Ò ji bëcu w òbrôzkù Kaszëb je wiedzëc chòcbë z legeńdë ò stwòrzenim ti krôjnë. Òd stalat mòrzé ([[Bôłt]]), rzéczi, jezora i stawë są eksploatowóné, co sedzy głãbòk w swiądze Kaszëbów. Z sonetu Bieszka wëchôdô, że mòrzé „Kaszëbów żeglowną niwą”. Ùczestnienié wòdë w lëdowym ùsôdztwie òbjôwiô sã w strachù przed nią. Na dnie jezór leżą zatopioné zwònë czë miasta, żëją i manią czekawëch dëchë pòtopionëch dzéwczãt, zwóné redunice; jich ekwiwaleńtama w mòrzu są mòrzëce, a na błotach błotniczi, widzóné jakno czôrni chłopi z lãpą w rãce. Ùprocëmnienié rëbôków do mòrza zastëgło w mnodżich i snôżich metafórach, jakno: mòrze mrëczi jak miedwiédz, rozpùszczô swòje diôblé òrganë, pałãżi sã jak kòt, bùdëje mòstë, pôrscze jak [[Domôcy kóń|kóń]], wërównywô sã jak płôchta. Bôłt zwią babą na pòkùce, bò gôdają tak, że mòrze długò nie pòkùtëje - "mało je cëchò". Do [[Biblëjô|Biblie]] nawlékô zwanié mòrzëcë "wòjskò Faraóna", a do Hómera "mòrskô panna", m.jin. w przërównanim spiewac jak mòrzkô panna. Do wierzeniów sygô pòzwanié "mòrsczi diôbeł" abò kùr diôbeł (Myoxocephalus scorpius). Pòezjã mòrza ùbògacył [[Jan Trepczik|Trepczik]] m.jin. wiérztą Hej mòrze, mòrze. Do kaszëbsczi lëteraturë przeszłë téż jiné elemeńtë fòlkloru, np. krwawô Reduniô (1308) w kòlibiónce [[Hieronim Derdowsczi|Derdowsczégò]] z pòématu "O panu Czorlińscim co do Pucka po sece jachoł" czë òpisënk strasznëch Łebsczich Błotów w [[Aleksander Majkòwsczi|Majkòwsczégò]] "[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]". Rëbôcë pòzwelë apartné môle w ùbrzeżny linie i w ùsztôłcenim dna jezór, hôwing i mòrza, jak téż tzw. tonie, westrzód jaczich - na przëmiarze mionów z [[Pùckô Hôwinga|Pùcczi Hôwindżi]] - wëapartnic móże m.jin. miona: 1) czerënkòwé, tj. pòkôzëjącé cos na lądze, np. Lëtrôk na Pëtlôk(a), tj. jak kòscół lëtersczi w [[Pùck]]ù nałożił sã na młin; Nad Piotrã – pòkôzëjącô na pùcką farã pòd wezwanim sw. Piotra i Pawła; 2) òpisëjącé tóń, a wic ji topògrafiã, np. Zwònica – òd cwiardégò dna, ò jaczé jaż „zwòni” kòtwa, abò ji bòkadnosc, np. Kòmòra – bògatô w rëbë. Bòkadną ùłowinã [[Kaszëbi]] nazywają jakno swiãtégò Piotra toniô abò Piotrowô toniô. Ùczestnienié wòdë stało sã òrãdzą zôkôzu ji zaczapaniô, m.jin. ze strachù przed pòmstwą demónów. Wòda miała wôżną rolą w czarzënie, òsoblëwò wiôlgônocnô i swiãconô na Trzech Królów, bò òna czëszcza. Tu przërównac mòże wësłôwë jastrowô wòda i trzejkrólewô wòda. Rzeczenié rzëcëc kòmùs żabã do stëdni "ò môłi sztrôfie" ùmòcniwô wierzenié, że żaba czëszczi wòdã. Gôdka Krôj ë mòrze wiedno są w spòrze przekôzywô wiédzã racjonalną, czej wiédzã irracjonalną wësłôwiô jinô gôdka: "Swiãti Jack wstrzimôł mòrze, że sã dali pòsëwac ni mòże", wërôstającą z pòmòrzczich legeńd ò sw. Jackù, ò jaczé zadzéwô m.jin. [[Józef Ceynowa|J. Ceynowa]] w "Òksëwsczi legeńdze ò Jacku swiãtim". == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://enrd.ec.europa.eu/enrd-static/app_templates/enrd_assets/pdf/publications-and-media/enrd_magazine/ENRD_MAGAZINE_06_en.pdf Kaszëbsczi tuńc] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 06ifftkmtkyeyxdh2qn4yg0naypg2yp 0 5780 199664 184165 2026-05-18T15:58:50Z Iketsi 3254 {{stub}}→{{Ùzémk artikla}}; [[Kategòrëjô:Parafie]] 199664 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zukowo1.jpg|mały|Pòklôsztorny kòscół w [[Żukòwò|Żukòwie]]]] [[Òbrôzk:Zukowo Kosciol Norbertanek 039.jpg|mały|Wôłtôrz w pòklôsztornym kòscele w [[Żukòwò|Żukòwie]]]] '''Parafijô p.w. Wniebòwzãcô Nôswiãtszi Mariji Panienczi w Żukòwie''' – to je stôrô parafijô w Żukòwie kòl [[Gduńsk|Gduńska]]. Ji je pòklôsztorny kòscół pò sostrach z zôkónu sw. Norberta. Jegò bùdowa bëła napòczãtô w XIII-im stalatim. Klôsztór pòstawic dôł [[Mscëwòj I]]. W tim pòklôsztornym kòscele je czasem w niedzelã Mszô Sw. dlô Kaszëbów i mòże czëc [[kaszëbsczi jãzëk]]. Przë parafiji je mùzeùm z [[Kaszëbsczi wësziwk|kaszëbsczima wësziwkama]]. == Bùtnowé lënczi == [http://powiatkartuski.wkraj.pl/#/49763/8] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Żukòwò]] [[Kategòrëjô:Parafie]] 5p5vxd2nux333lszy72tkl8l5smk6od 199665 199664 2026-05-18T15:59:07Z Iketsi 3254 {{Commons}} 199665 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zukowo1.jpg|mały|Pòklôsztorny kòscół w [[Żukòwò|Żukòwie]]]] [[Òbrôzk:Zukowo Kosciol Norbertanek 039.jpg|mały|Wôłtôrz w pòklôsztornym kòscele w [[Żukòwò|Żukòwie]]]] '''Parafijô p.w. Wniebòwzãcô Nôswiãtszi Mariji Panienczi w Żukòwie''' – to je stôrô parafijô w Żukòwie kòl [[Gduńsk|Gduńska]]. Ji je pòklôsztorny kòscół pò sostrach z zôkónu sw. Norberta. Jegò bùdowa bëła napòczãtô w XIII-im stalatim. Klôsztór pòstawic dôł [[Mscëwòj I]]. W tim pòklôsztornym kòscele je czasem w niedzelã Mszô Sw. dlô Kaszëbów i mòże czëc [[kaszëbsczi jãzëk]]. Przë parafiji je mùzeùm z [[Kaszëbsczi wësziwk|kaszëbsczima wësziwkama]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://powiatkartuski.wkraj.pl/#/49763/8 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Żukòwò]] [[Kategòrëjô:Parafie]] 8mt4g98qxa4pdordb2doytcnlul7gvn 199666 199665 2026-05-18T15:59:16Z Iketsi 3254 -{{Kòntrola}} 199666 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zukowo1.jpg|mały|Pòklôsztorny kòscół w [[Żukòwò|Żukòwie]]]] [[Òbrôzk:Zukowo Kosciol Norbertanek 039.jpg|mały|Wôłtôrz w pòklôsztornym kòscele w [[Żukòwò|Żukòwie]]]] '''Parafijô p.w. Wniebòwzãcô Nôswiãtszi Mariji Panienczi w Żukòwie''' – to je stôrô parafijô w Żukòwie kòl [[Gduńsk|Gduńska]]. Ji je pòklôsztorny kòscół pò sostrach z zôkónu sw. Norberta. Jegò bùdowa bëła napòczãtô w XIII-im stalatim. Klôsztór pòstawic dôł [[Mscëwòj I]]. W tim pòklôsztornym kòscele je czasem w niedzelã Mszô Sw. dlô Kaszëbów i mòże czëc [[kaszëbsczi jãzëk]]. Przë parafiji je mùzeùm z [[Kaszëbsczi wësziwk|kaszëbsczima wësziwkama]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://powiatkartuski.wkraj.pl/#/49763/8 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Żukòwò]] [[Kategòrëjô:Parafie]] ecpco5xgn0wr8502hlzdrj3z6h596j9 0 5781 199347 161217 2026-05-18T12:05:26Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199347 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hieracium pilosella a1.jpg|mały|]] '''Swinié pësczi''' (''Hieracium pilosella'' L.) – są wielelatną roscëna z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae''). Òne roscą m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] t3ukn71a1mzybcr8aremizxhy977h6d 199349 199347 2026-05-18T12:05:49Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Astrowaté]] 199349 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hieracium pilosella a1.jpg|mały|]] '''Swinié pësczi''' (''Hieracium pilosella'' L.) – są wielelatną roscëna z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae''). Òne roscą m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] fc8x798krfit0zrdtz7k33zee0p5cbk 0 5782 199427 187355 2026-05-18T12:44:05Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199427 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Vlas blauwbloeiend (Linum usitatissimum).jpg|120px|left|mały|Len]] [[Òbrôzk:Bytów MZK przędziwo lniane pl.jpg|120px|mały|]] '''Len''' (''Linum usitatissimum'' L.) – to je jednorocznô roscëna z rodzëznë lnowatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosło czedës dosc wiele ti [[Jindustriowô roscëna|jindustriowi roscënë]] na pòlach gbùrów. == Lëteratura == * Ewanielie na kaszëbsczi tołmaczoné, z greczi przełożił na [[kaszëbsczi jãzëk]] ò [[Adam Riszard Sykòra|Adam Ryszard Sikora]].: Nowi Testameńt : ewanielie pò kaszëbskù / z greczi na kaszëbsczi jãzëk przeł. Adam Ryszard Sikora., Gduńsk : Polskapresse. Oddział Prasa Bałtycka, 2014, s. 206 ISBN 9788360203248 978-83-87258-39-9[http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=i&searcharg=9788360203248&searchscope=5&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Szukaj&searchlimits=&searchorigarg=i8391280934] * Léon-Dufour X.:''Słownik Nowego Testamentu'', tłum. i oprac. K. Romaniuk, Poznań, Księgarnia Św. Wojciecha 1981, s. 366 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] [[Kategòrëjô:Bibliowé roscënë]] jxeozjgixnlzbh50elgjrsnvyrh85d5 0 5790 199426 189229 2026-05-18T12:43:52Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199426 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Linaria vulgaris - harilik käokannus Valingu.jpg|mały|Zwùńc]] '''Zwùńc''' abò '''zajączé pësczi''' (''Linaria vulgaris'') to je ôrt wielelatny roscënë z rodzëznë przëdróżnikòwatëch (''Plantaginaceae''). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 132. * [[Bernard Zëchta|B. Sychta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 60 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20221009041542/http://www.park.borytucholskie.info/rosliny_w_wierzeniach_i_zwyczajach-157 Zwónc w [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë|Nôrodnym Parkù Tëchòlsczé Bòrë]]] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 8lxdf7g7ffcudk1pg5sqyh0rc9mxk2k 0 5797 199337 195496 2026-05-18T12:01:50Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199337 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Artemisia campestris.jpeg|mały|Bzdëcha]] [[Òbrôzk:Mrzezyno Artemisia campestris littoral sprout 2010.jpg|mały|left|''Artemisia'' w [[Mrzeżyno|Mrzeżënie]]]] '''Bzdëcha''' (''Artemisia campestris'') – to je roscëna z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae''). To je zeleskò na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òna kwitnie do [[séwnik]]a i mòże rosc m.jin. kòl [[Bôłt]]u. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] qx6b01jpxfr04ymfhqk0e4bd9it2x78 199344 199337 2026-05-18T12:03:07Z Iketsi 3254 -left 199344 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Artemisia campestris.jpeg|mały|Bzdëcha]] [[Òbrôzk:Mrzezyno Artemisia campestris littoral sprout 2010.jpg|mały|''Artemisia'' w [[Mrzeżyno|Mrzeżënie]]]] '''Bzdëcha''' (''Artemisia campestris'') – to je roscëna z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae''). To je zeleskò na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òna kwitnie do [[séwnik]]a i mòże rosc m.jin. kòl [[Bôłt]]u. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] jm9dgneuyinmapoyxzdxu82ax542o1g 0 5815 199558 193599 2026-05-18T15:09:05Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Swiniowaté]] 199558 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:WildZwijn cropped.jpg|mały|Dzëk]] '''Dzëk''' abò '''dzëkô swinia''' (''Sus scrofa'') – lądowi susk z rodzëznë swiniowatëch (''Suidae''). Òń żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òd niegò są domôcé swinie. === Rozmajitoscë === Dzëk je pòpùlarnym łownym zwierzã i jakno taczi dożdôł sã w jãzëkù jachtôrzów wiele òsoblëwëch pòzwów, chtërne pòzwôlają w krótczich słowach gò òpisac. Ò [[jachta|jachce]] i dzëkù napisôł [[Augùstin Dominik]] tak: "..., że béł to nówikszi zwiérz zastrzeloni tegò dnia, pò skończony jachce łowczi òmòczoną w krëwi dzëka chòjnową wietewką zatknął mù w czôpk ë ògłosził gò królã jachtë."<ref>A.Dominik, ''Tóna z pustk'', Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski w Pucku, Puck 1983, s. 45</ref> Nôprzód dzëk wëstãpòwôł w [[Europa|Europë]], nordowi [[Afrika|Africe]] i [[Azëjô|Azëjë]]. Wëstãpòwanié zanôleżi òd klimatë i lëdzy. Jesz w pòczątkach XX wiekù ùwôżony był za szkòdnika dlô gbùrów i jegò robòtë na pòlu. Nie bëło żódnéch zasadów òchronë i dzëki nie bëłë dokôrmióné. == Zmôdżi == Nôlepszim zmôgã je cknienié, le téż maklënk, szmakã i słëch. Wzérny zmôg téż mô dobré, chòc bez to, że òczë mô rozłożoné pò bòkach głowë nié widzy tegò co dzeje sã z przódkù. == Rozrôdzanié == Nôczãscy rodzë sã òd szterech do òsmë sztëk môłëch. Czasã sã zdôrzô nawet dwanôsce sztëk. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Swiniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Augùstin Dominik]]. Tóna z pustk, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski w Pucku, Puck 1983, s. 45 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Swiniowaté]] 1ch8hz4afngl8hxgxoeias2fizcbuuw 0 5828 199530 188025 2026-05-18T14:57:49Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Łasëczkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} 199530 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Otter.jpg|mały|Wëdra]] '''Wëdrë''' (''Lutrinae'') – to są rabùszné susczi z rodzënë łasëczkòwatëch. Wëdra żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Łasëczkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Łasëczkòwaté]] pngb1s1bhk69cfegmjr9adr9ziisjsz 0 5839 199334 193131 2026-05-18T12:01:47Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199334 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Solidago virgaurea var. leiocarpa 02-2.jpg|mały|''Solidago virgaurea'']] '''Szczotecznik''' (''Solidago'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë astrowatëch. Jak napisôł [[Bernard Zëchta]] dlô [[Kaszëbi|Kaszëbów]] to mòże bëc téż ôrt ''Solidago serotina''. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972, tom V, s. 240 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] ra0irvvstsg6p7gxpjb63mt456htxec 0 5848 199826 178923 2026-05-18T18:38:30Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199826 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Corylus avellana shrub.jpg|mały|''Corylus avellana'']] '''Leszczëna''' (''Corylus'' L.) – to je szlach drzéwiãt i krzów z rodzëznë brzózkòwatëch (''Betulaceae'' Gray). Leszczëna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i tu biwałë kòsze ùplotłé z leszczënë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] o2y96gpakh1ilt275lvtj44k6st8jj9 0 5885 199425 187100 2026-05-18T12:43:44Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199425 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Anemone ranunculoides group.jpg|mały|Żôłtô kòzogrëzc]] '''Żôłtô kòzogrëzc''' (''Anemone ranunculoides'' L.) – to je roscëna z rodzëznë jastrownikòwatëch (''Ranunculaceae''). Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] isugykx3jn54nxldt28izyqov71w88i 0 5889 199440 180272 2026-05-18T12:46:49Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199440 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:A Blume 33 020be wp1.jpg|mały|Dzëkô róża]] '''Dzëkô róża''' (''Rosa canina'' L.) – to je czerz z rodzëznë różowatëch (''Rosaceae''). Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], a [[Kaszëbi]] zbiérają brzôd dzëczi różë. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 56. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://luczaj.com/rocznik%20dendrologiczny%202008.pdf [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 1lprwip4li6471o2vhf5g20dcmzokud 199458 199440 2026-05-18T12:53:20Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199458 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:A Blume 33 020be wp1.jpg|mały|Dzëkô róża]] '''Dzëkô róża''' (''Rosa canina'' L.) – to je czerz z rodzëznë różowatëch (''Rosaceae''). Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], a [[Kaszëbi]] zbiérają brzôd dzëczi różë. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 56. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://luczaj.com/rocznik%20dendrologiczny%202008.pdf {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] np3b8mj9wqogmrkp5ue12ttzen2br0j 0 5894 199824 181064 2026-05-18T18:37:50Z Iketsi 3254 {{stub}}→{{Ùzémk artikla}} 199824 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sambucus nigra 004.jpg|mały|Czôrny bes]] '''Czôrny bes''' (''Sambucus nigra'' L. ) – to je czerz z rodzëznë besowatëch (''Caprifoliaceae'' Juss.). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 66. {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 66oc0hh6qo9lgsat4g0h8by808t3tzt 0 5901 199573 192356 2026-05-18T15:16:45Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] 199573 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cat in tree03.jpg|mały|Kòt na drzéwiãcu]] [[Òbrôzk:Oczy kota domowego -Aw58-.JPG|mały|Kòt]] '''Domôcy kòt''' abò '''pùjk''' (''Felis silvestris catus'', czedës téż ''Felis catus'' abò ''Felis (silvestris) domesticus'') – to je susk miãsojôdny z rodzëznë kòtowatëch. Człowiek wenerùje gò za niszczenié [[Domôcô mësz|mëszów]] i szùrów. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] kòtë są w chëczach òd baro dôwnëch czasów. === Historëjô === Kòta ùdomôcóno prawie 4000 lat p.n.e. Gatùnk kòta domôcégò pòchòdzy bòdôj òd kòta nùbijsczégò, ale w Europie òn machtôł sã ze [[dzéczi kòt|żbikiem]]. W antikòwim Egipce béł swiãti ë identificérowôny z bòżëną Baset. W strzédniowieczy Europie kòtë bëłë sparłãczóné z czarownicoma i niszczôné. === Charakteristika === Kòt domôcy mô baro dobri wãch, słëch i wid przë nisczim widze dnia. Të kòtë, co są doma żëją do 20 lat, a të, chtërne są na wòlé do 7-8 lat. Na swiece je baro wiele rasów, bò jaż 100. Nôbarżi znóné to: persczi, britańsczi, birmańsczi, kartuzczi, syjamsczi, sybirsczi, europejsczi i abisyńsczi. === Rozmajitoscë === [[Kaszëbi]] gôdają: Czej kòt sã mëje, przińdą gòsce. Kòt je dokôzcą bôjków i mitów np.: „Kòt w bótach” == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòtowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bibliografjô == # „Nowa Encyklopedia Powszechna”, Wyd. PWN, Tom III, Warszawa, 1995 r. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] 4pu513h04oual0exaja7go9m9hi061c 199581 199573 2026-05-18T15:18:49Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] 199581 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cat in tree03.jpg|mały|Kòt na drzéwiãcu]] [[Òbrôzk:Oczy kota domowego -Aw58-.JPG|mały|Kòt]] '''Domôcy kòt''' abò '''pùjk''' (''Felis silvestris catus'', czedës téż ''Felis catus'' abò ''Felis (silvestris) domesticus'') – to je susk miãsojôdny z rodzëznë kòtowatëch. Człowiek wenerùje gò za niszczenié [[Domôcô mësz|mëszów]] i szùrów. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] kòtë są w chëczach òd baro dôwnëch czasów. === Historëjô === Kòta ùdomôcóno prawie 4000 lat p.n.e. Gatùnk kòta domôcégò pòchòdzy bòdôj òd kòta nùbijsczégò, ale w Europie òn machtôł sã ze [[dzéczi kòt|żbikiem]]. W antikòwim Egipce béł swiãti ë identificérowôny z bòżëną Baset. W strzédniowieczy Europie kòtë bëłë sparłãczóné z czarownicoma i niszczôné. === Charakteristika === Kòt domôcy mô baro dobri wãch, słëch i wid przë nisczim widze dnia. Të kòtë, co są doma żëją do 20 lat, a të, chtërne są na wòlé do 7-8 lat. Na swiece je baro wiele rasów, bò jaż 100. Nôbarżi znóné to: persczi, britańsczi, birmańsczi, kartuzczi, syjamsczi, sybirsczi, europejsczi i abisyńsczi. === Rozmajitoscë === [[Kaszëbi]] gôdają: Czej kòt sã mëje, przińdą gòsce. Kòt je dokôzcą bôjków i mitów np.: „Kòt w bótach” == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòtowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bibliografjô == * „Nowa Encyklopedia Powszechna”, Wyd. PWN, Tom III, Warszawa, 1995 r. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] o3zxl9ge1759xrkkk5nn4y507a1xz45 0 5907 199549 192360 2026-05-18T15:06:08Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199549 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Goat family.jpg|mały|Kòza]] [[Òbrôzk:Strohbären-Empfingen-2000.jpg|mały|Òwiti w grochòwiczé miedwiédz òdwiédzôł chëcze Kaszëbów]] '''Domôcô kòza''' (''Capra hircus, syn. Capra hirca'') – to je susk z rodzëznë wòłowatëch (''Bovidae''). Òna słëchô do dzegwnëch zwiérzãt. M. jin. [[Kaszëbi]] miéwają te kòzë òd dôwnëch czasów, ale mléka òd nich ni ma wiele. Kòzłë – zwëk òbchòdzony na Kaszëbach w [[Stôri Rok]]. Checzë òdwiédzéwô tej karno przezeblôkańców, wëstrzód nich bëłë zwiérzãta (bòcón, miedwiédz i kòzéł). == Lëteratura == * Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków, t.II (1968), s. 225. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòzë]] k4kptrdx3jvgzuf3yih4rbckwalfcc2 199551 199549 2026-05-18T15:06:48Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòzë|hideroot=on|mode=pages}} 199551 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Goat family.jpg|mały|Kòza]] [[Òbrôzk:Strohbären-Empfingen-2000.jpg|mały|Òwiti w grochòwiczé miedwiédz òdwiédzôł chëcze Kaszëbów]] '''Domôcô kòza''' (''Capra hircus, syn. Capra hirca'') – to je susk z rodzëznë wòłowatëch (''Bovidae''). Òna słëchô do dzegwnëch zwiérzãt. M. jin. [[Kaszëbi]] miéwają te kòzë òd dôwnëch czasów, ale mléka òd nich ni ma wiele. Kòzłë – zwëk òbchòdzony na Kaszëbach w [[Stôri Rok]]. Checzë òdwiédzéwô tej karno przezeblôkańców, wëstrzód nich bëłë zwiérzãta (bòcón, miedwiédz i kòzéł). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòzë|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków, t.II (1968), s. 225. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòzë]] qgjg9pz4r59jlmh2qy7faf628jw3cs8 0 5920 199552 192604 2026-05-18T15:07:19Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mëszowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199552 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Мышь_2.jpg|mały|Domôcô mësz]] [[Òbrôzk:Mus musculus front teeth.jpg|mały|Ùgriz]] '''Domôcô mësz''' (''Mus musculus'') – to je grëzôk z rodzëznë mëszowatëch. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] biwô z nima jiwer w chëczach. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mëszowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mëszowaté]] limtwdwsscv6qkm215xf8c4fd7rfj90 0 5923 199872 179593 2026-05-18T19:28:32Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199872 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Apus apus 01.jpg|mały|Jaskùlc]] [[Òbrôzk:Gierzwaluw Apus apus Jos Zwarts 2.tif|mały|Jaskùlce]] '''Jaskùlc''' (''Apus apus'') – to je wanożny ptôch z rodzëznë jaskùlcòwatëch (''Apodidae''). Te ptôchë mają gniôzda i młodé na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], ale òb zëmã jich tu ni ma. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 326. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] 0idxob47heyfpua06pothhi9ucfagms 0 5932 199439 189584 2026-05-18T12:46:37Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199439 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Equisetum telmateia, Ormskirk, Lancashire 1.jpg|mały|Stolemnô chòszczka]] '''Stolemnô chòszczka''' (''Equisetum telmateia'' Ehrh.) – to je roscëna z rodzëznë chòszczkòwatëch (''Equisetaceae''). Òna mòże bëc wicy jak 1 m długô. Ta chòszczka rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160417095532/http://www.kurierbytowski.com.pl/kurier/wp-content/uploads/Ziemia_bytowska_niska_rozdz.pdf ''Equisetum telmateia''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] nf7kflflyx9adtc4ulwz59hle0th3v6 0 5935 199438 167263 2026-05-18T12:46:30Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199438 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cladonia_rangiferina.jpg|mały|Zôdësznik]] [[Òbrôzk:Cladonia rangifera underside.JPG|mały|''C. rangiferina'']] '''Zôdësznik''' abò '''strzébrzny mech''' (''Cladonia rangiferina'') – to je narwa. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] w bòrach rosce gò jesz dosc wiele. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.pnbt.com.pl/kacik_kaszubski-349,325,545 Zôdësznik] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biologijô]] 4yv62u7cten9k926im4p0pkm9aa1nnv 0 5948 199348 171256 2026-05-18T12:05:38Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199348 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Arctium tomentosum - villtakjas.jpg|mały|Pajiczënowaty grëzlôk]] [[Òbrôzk:Bombus lapidarius - Arctium tomentosum - Keila.jpg|mały]] [[Òbrôzk:Arctium tomentosum MHNT.BOT.2011.2.13.jpg|mały|''Arctium tomentosum'']] '''Pajiczënowaty grëzlôk''' (''Arctium tomentosum'') – to je dwalatnô roscëna z rodzëznë astrowatëch. Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] kdymepyv9oa0fxyoe7nz5toq2kou5vf 199350 199348 2026-05-18T12:05:53Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Astrowaté]] 199350 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Arctium tomentosum - villtakjas.jpg|mały|Pajiczënowaty grëzlôk]] [[Òbrôzk:Bombus lapidarius - Arctium tomentosum - Keila.jpg|mały]] [[Òbrôzk:Arctium tomentosum MHNT.BOT.2011.2.13.jpg|mały|''Arctium tomentosum'']] '''Pajiczënowaty grëzlôk''' (''Arctium tomentosum'') – to je dwalatnô roscëna z rodzëznë astrowatëch. Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] pajf14l4cqih6j2tyq9gsznown9qs0d 0 5965 199810 190165 2026-05-18T18:32:44Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199810 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=0000ff| farba=ffffff| apartne miono=Prekmürščina| kraj, òbénda1=[[Sloweńskô]] ë [[Madżarskô]]| lëczba= kòl 80.000| môl=-| rodzëzna=[[Jindoeùropejsczé jãzëczi]] * [[Słowiańsczé jãzëczi]] ** [[Pôłniowòsłowiańsczé jãzëczi|Pòłniowòsłowiańsczi jãzëk]] *** [[Slowensczi jãzëk|slowensczi]] ****'''prekmùrsczi'''| alfabét=[[łacëzniany alfabét|łacëzniany]]| kraj, òbénda2=| agencëjô=-| iso1=| iso2=| sil=| kòd=sr| znankównik=| jãzëk=|znankòwnik2= }} '''Prekmùrsczi jãzëk''' - jãzëk z [[Pôłniowòsłowiańsczé jãzëczi|pôłniowosłowiańsczégò]] karna [[Słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]], chtërnym gôdô kòl 80.000 Prekmùrów. Prekmùrsczi je czasã uznôwóny za apartny dialekt slowensczégò jãzëka. Czedës w Madżarsczi pisale ò nim w dokumeńtach jakno ò wandalsczim jãzëkù (''lingua vandalica''). [[Òbrôzk:Ozbalt gutsman d-w-wö 1789 00a.jpg|mały|left|]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi]] enx5p1obspfblf9oxnwttgctu03ex4m 0 5979 199890 197096 2026-05-18T20:54:33Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199890 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Галка (Corvus monedula), Царицыно.jpg|mały|Mòrës]] [[Òbrôzk:Corvus monedula 004.jpg|mały|Mòrës]] [[Òbrôzk:Coloeus monedula MHNT.ZOO.2010.11.172.3.jpg|mały|''Coloeus monedula '']] '''Mòrës''' (''Coloeus monedula'' syn. ''Corvus monedula'') – to je ôrt strzédnégò ptôcha z rodzëznë krëkòwatëch (''Corvidae''). Òn żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] kòl bùdinków. Òb [[jeséń]] òn mòże dzobac brzôd krëszczi. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Krëkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 370. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Krëkòwaté]] ab5klnl2y1jfkq1smdrgr6b6k6u4x5x 0 5981 199858 193546 2026-05-18T18:51:14Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199858 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Portrait of a red fox in Rautas fjällurskog (cropped).jpg|mały]] '''Lës''' (''Vulpes vulpes'') – to je susk z rodzëznë psowatëch (''Canidae''). Charakteristny wëzdrzatk: dł.50-90, dł.òg. 30-50 cm., wys.35-45cm. wôga 2,5-10 kg. grëbi, miętczi futro, òd żółtorudigò do rudbrunigò, spôd jasnoszari do biôłigò, kùńc òguna biôłi, mòdi òd lësa sã szaromòdri.<ref>Heiko Bellman, Rodzinny atlas przyrody,warszawa 2008, ISBN 978-83-7243-606</ref> Wëstôpiwô w Eurazji, Afryce, nordowi Ameryce. W Polsce rozszérzoné je w całim krôjù. Zamieszkiwô lasaë, pòela i łãczié a nôbarżi lùbi lasë wewestrzôdku pôla. Żëje raczi sôm. Łǜczi sã w Prôrë le na sezo. Je zwierzãcem wszëtkòżerném.<ref>http://www.lowiecki.pl/biologia/lis.php</ref> == Òbaczë téż == * [[Tósz]] * [[Złocësti szakal]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Susczi]] szmr6200ze62mpiw49r8j1i0i4ud7eb 0 5983 199596 175912 2026-05-18T15:24:45Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199596 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Acorus calamus1.jpg|mały|Zwëczajny kalmùs]] '''Zwëczajny kalmùs''' (''Acorus calamus'' L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë kalmùsowatëch (''Acoraceae''). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] ry46wqfl1q05ypsyfd4x037o9fbe0rg 0 5985 199829 183051 2026-05-18T18:39:26Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199829 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:20170623Nymphaea alba2.jpg|mały|Wòdnô leliô]] [[Òbrôzk:Cleaned-Illustration Nymphaea alba.jpg|mały]] '''Wòdnô leliô''' abò '''biôłi kòblun''' (''Nymphaea alba'' L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë kòblunowatëch (''Nymphaeaceae''). Wòdnô leliô rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òna je tu òbjimniãti dzélową òchrónią. Wòdnô leliô mô snôżé, wiôldżé kwiatë, òtemkłé òb dzéń, chtërne płëwają na wòdze. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 76. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 3k5agojhigm6ekzjp8khu51s8nrp0h5 0 5994 199844 186940 2026-05-18T18:46:24Z Iketsi 3254 == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199844 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Jadamòwé | rodzôcz_wsë=Jadamòwów | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kòscérsczi | gmina=Kòscérzna | szôłtëstwò=Jadamòwé | miejskô= | wiechrzëzna=11,66 | gradëN=54 | minutëN=03 | sekùndëN=44 | gradëE=18 | minutëE=05 | sekùndëE=36 | wiżô=135 | rok=2006 | lëdztwò=420 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-423 | reg_tôfla=GKS | SIMC= | szôłtës=Franciszek Okuniewski | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Jadamòwé - kòscół.JPG|mały|left|Kòscół]] '''Jadamòwé''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Niedamowo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]], w [[gmina Kòscérzëna|gminie Kòscérzëna]]. Tu je kòscół ë szkòła. W òbéńdze [[szołtëstwò|szôłtëstwa]] pòłożoné sã mniészé kòlonie: Piékło, Smólniczi, Kòwôlczi ë Nowé Jadamòwé. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Jadamòwé” òsta wprowadzónô 4 lëpińca 2013<ref>[https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] tm3fr4bop5zxhqah7gcraq4hh7oda8w 0 5996 199821 176063 2026-05-18T18:36:04Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Òbaczë téż == 199821 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Advent wreath.jpg|mały|Adwańtowi wińc]] '''Adwańt''' – to je czas czekaniô, szëkòwaniô sã do [[Gòdë|Gòdów]]. == Òbaczë téż == * [[Kòlãda (Bernata Zëchtë)]] * [[Skłôdanié żëczbów]] * [[Wilëjô Gòdów]] * [[Gòdë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] gjcix9lxi1ve49ws8uqzow5nga91ypi 199823 199821 2026-05-18T18:37:07Z Iketsi 3254 === Szëkba === {{Szëkba|Adwańt}} 199823 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Advent wreath.jpg|mały|Adwańtowi wińc]] '''Adwańt''' – to je czas czekaniô, szëkòwaniô sã do [[Gòdë|Gòdów]]. == Òbaczë téż == * [[Kòlãda (Bernata Zëchtë)]] * [[Skłôdanié żëczbów]] * [[Wilëjô Gòdów]] * [[Gòdë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} === Szëkba === {{Szëkba|Adwańt}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] o1actwhboj2gvdoeqhxxvilprx2mgf0 0 6080 199833 184842 2026-05-18T18:41:22Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to ' 199833 wikitext text/x-wiki '''Wiôldżi Pòst''' – to je w [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczim kòscele]] czas pòstnégò jestkù (np. [[Bùlwa|bùlwë]], sledze). [[Kòscół]] ùstanowił, że [[Jastrë]] przëpôdoją wiedno w niedzelã pò pierszi zymkòwi pôłni miesąca. Czas jastrowëch òbchòdów mòże tej trafiac midzë 22 strëmiannika a 25 łżëkwiata (5 niedzél). Temù tej Wiôldzi Pòst przëpôdô rôz chùtczi, rôz pózni, ale wiedno dérëje 40 dni. W tim czasu przëpôdô szesc niedzél, z chtërnëch ostatni (6) je Palmòwô. [[Òbrôzk:Christ_del_piombo.jpg|mały|Sebastiano del Piombo,Christus niosãcy krziż]] * [[Pòpielnô Strzoda]] Wiôldżi Pòst rozpòczinô sã Pòpiélcową Strzodą. Ksądz sëpie na głowë lëdzy palmòwi pòpiół z łońsczégò rokù i gôdô: Pamiãtôj człowiekù, że pichã jes i w pich sã òbrócysz. [[Pòpielnô Strzoda]] – to je pierszi dzéń Wiôldżigò Pòstu przed Jastrama. * [[Niedzela Palmòwô]] Szóstô niedzela Wiôldżégò Pòstu (Palmòwô) rozpòczinô Wiôldżi Tidzéń. Lëdze przënoszają do kòscoła palmë, chtërne pò pòswiãcenim bãdą zaktłé za swiãté òbrazë i kòl kropelniców, żebë chrónic chëczë òd złégò. * Wiôldżi Czwiôrtk W Wiôldżi Czwiôrtk òdprôwiô sã òstatną przed Jastrama Mszã sw., pò ni Nôswiãtszi Sakrameńt je zaniosłi do cemnicë /co mô przëpòminac zamkniãcé Christusa w sôdzë/. Na wdôr tegò, że z Jezësa zjãlë ruchna, z wôłtôrza zjimô sã òbrësczi, lëchtôrze i krziże. Do Wiôldżi Sobòtë nie mdã téż grałë òrganë ani zwòniłë zwónë. * Wiôldżi Piątk W Wiôldżi Piątk, jinaczi Płaczëbògã, ksądz naczinô ceremónie òd leżeniô krzyża, ni ma Mszë sw., na kùńc òbrzãdów Nôswiãtszi Sakrameńt przenôszô sã do Pańsczégò Grobù. W Płaczëbòga béł jadłé sëchi chléb i sëché bùlwë. == Wiôgòpòstné nôbòżéństwa == Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] jaż do drëdżi swiatowi wòjnë lëdze pòscëlë baro òstro. Starkòwie pòwiôdelë, że panewczi na całé 40 dni pòstu bëłë wëszorowóné i zamkłé w kòmòrze. Nie jôdało sã miãsa, leno [[Slédz|sledze]]. Òkróm tegò do zbawieniô dëszë przënôlégało téż rozdawac klëczné. Kromiagów bëło wiedno kòl kòscołów fùl, tej nie bëło z tim biédë. Wicy czasu przeznôczało sã na nôbòżéństwa i [[mòdlëtwë]]. We wiele dodómach do dzysô òdmôwiô sã kòrunkã, a w piątczi i niedzele chòdzy na pòstné nôbòżéństwa: [[Gòrzczé Żale]] i [[Droga Krziżewô|Krziżewą Drogã]]. Gòrzczé Żale òdprôwiô sã wiedno w niedzelã. Tak je ju òd kùńca XVII wiekù. Jich autorã je ks. Benik – misjónôrz z Warszawë. Drogã Krziżewą spiéwô sã òd pòczątkù XVIII stolecégò. === Rzeczónka === "Żur i slédz, to są dwaji pòstny bracô." == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] ghbj5nmedq82ymo95sldvpgxnzxrhpr 0 6115 199437 179190 2026-05-18T12:46:21Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199437 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Anemone_sylvestris_120508b.jpg|mały|Lesnô kòzogrësc]] '''Lesnô kòzogrësc''' (''Anemone sylvestris'' L.) – to je roscëna z rodzëznë jastrownikòwatëch (''Ranunculaceae''). Jak pisze w swòim słowôrzu [[Bernard Zëchta]] òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abcm_01.pdf Anemone sylvestris] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 1rokgwe7mcsey3l98ldwmplz6c4mcpi 0 6158 199831 189250 2026-05-18T18:39:53Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199831 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Желтоголовый королёк (Regulus regulus), Битцевский лес.jpg|mały|right|]] '''Zwëczajny mëszélc''' abò '''mëszikról''' (''Regulus regulus'') — to je môłi ptôch z rodzëznë mëszélcowatëch (''Regulidae''). Òn mô kòl 9 cm długòscë ë je òliwkòwò-zelony farwë, a na głowie mô żôłtawą prãgã czôrną na ùbrzegù. To je jeden z chrónionëch na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] ptôchów. <center><gallery> Regulus regulus regulus MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|'' Regulus regulus regulus '' Regulus regulus azoricus MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|'' Regulus regulus azoricus '' Regulus regulus inermis MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|'' Regulus regulus inermis '' Regulus regulus teneriffae MHNT.ZOO.2010.11.jpg|'' Regulus regulus teneriffae '' </gallery></center> == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 352. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] lzg2y7n5oebzk5sx6boaucdqrvj0eqk 0 6183 199700 186821 2026-05-18T16:11:41Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199700 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Szopa, school.jpg|mały|Szkòła]] '''Szopa''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]], w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Srôkòjce|gminie Srôkòjce]] w òbéńdze [[Kaszëbsczi Krôjòbrazny Park|Kaszëbsczégò Krôjòbraznégò Parkù]]. Wies je òbéńdze [[szołtëstwò|szôłtëstwa]] [[Bąckô Hëta]]. Tu w szkòle dzece i młodzëzna ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://malaszkola.eu/szkola/nauczyciele/ Szkòła] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Srôkòjce]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 27iofjeyl5qpoxxzmig5tb7nxej4p51 0 6193 199527 185046 2026-05-18T14:56:55Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199527 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Geum rivale flower - Keila.jpg|mały|Parzelnica]] '''Parzelnica''' (''Geum rivale'') – to je roscëna z rodzëznë różowatëch. Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], a kwitnie np. w [[môj]]u. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 144. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 6lx73g8gx7tkao9doaguw18mgsflmh0 0 6196 199507 193924 2026-05-18T14:44:55Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199507 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Република Северна Македонија| miono = Repùblika Nordowi Macedonie | miono-genitiw = Macedonie | fana = Flag of Macedonia.svg| herb = Coat of arms of North Macedonia.svg| na karce = Europe-Macedonia.svg| mòtto = Слобода или смрт за Македонија<br>(Wòlnosc lub smierc dla Macedonie) | jãzëk = [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] | stolëca = Skòpje | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 25 713| procent-wòdë = 1,9 | lëdztwò = 2 103 721 | rok = 2017 | dëtk = macedońsczi denar | kòd dëtka = MKD | czasowô cona = +1 | swiãto = [[8 séwnika]]| himn = „Denes nad Makedonija” | kòd = MK | Internet = .mk | telefón = 389 |Prezydeńt=Gordana Siłjanowska-Dawkowa|Premiéra=Hristijan Mickoski}}'''Nordowô Macedoniô''' (do 2019: '''Macedońskô'''; [[macedońsczi jãzëk|maced.]] Република Северна Македонија) – państwò w pôłniowi Eùropie, na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]]. Stolëcą je gard [[Skòpje]]. Òd 2020 nôleży do NATO. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Macedonia.svg|mały|Nordowô Macedoniô na tle szerszégò historiczno-geògraficznégò regionu Macedoniô]] Leżi w pôłniowò-pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], na nordã òd [[Greckô|Grecje]]. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Macedonia-CIA_WFB_Map.png|mały|Kôrta Macedonie]] *całownô: 25,713 km² *wiéchrzëzna lądu: 25,433 km² *wiéchrzëzna wòdów: 280 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 150. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 838 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Albańskô|Albaniô]] (181 km), [[Bùlgarskô|Bùłgariô]] (162 km), [[Greckô|Grecjô]] (234 km), [[Kosovë|Kòsowò]] (160 km), [[Serbskô|Serbiô]] (101 km) === Brzegòwô liniô === 0 km (państwò strzódlądowé) === Klimat === cepło i sëchò òb lato i jeséń, dosc chłodno i snieżësto òb zëmã. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:R.o.Macedonia topography.svg|mały|Fizycznô kôrta Macedonie]] górzësté z głãbòczima dolënama; trzë wiôldżé jezora, przez kòżdé bieżi państwòwô grańca; rzéka Wardar rozdzelô Macedoniã na dwa dzéle === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Mount Korab, Republic of Macedonia.jpg|mały|Góra Kòrab (2,764 m. n.r.m)]] *strzédnô wësokòsc: 741 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 50 m. n.r.m. (rzéka Wardar) *nôwëższi czëp: 2,764 m. n.r.m. (góra Kòrab) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë: 44,3% (w tim 16,4% òrnëch gruńtów) *lasë: 39,8% (stój na 2011 r.) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 2,103,721 (stój na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 145. === Etniczné karna === [[Òbrôzk:35_1_юные_македонцы.jpg|mały|Macedończicë]] Macedończicë 64.2%, Albańczicë 25.2%, Tërcë 3.9%, Cëgóni 2.7%, Serbòwie 1.8%, jinszi 2.2% (wôrtoscë szacowóné na 2002) === Jãzëczi === * [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] (òficjalny) 66,5%, [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] 25,1%, [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] 3,5%, romani 1,9%, [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] 1,2% *Miészëznowé jãzëczi są w òficjalnym (kòle macedońsczégò) ùżëcym w gminach, w jaczich co nômni 20% mieszkańców nôleżi do gwësny jãzëkòwi miészëznë. === Religijné karna === [[Òbrôzk:Church_of_Saint_Naum.JPG|mały|[[Prawòsławié|Prawòsławny]] mònastér swiãtégò Naùma]] Macedońsko Prawòsławnô Cerkwiô 64,8%, mùzułmanie 33,3% === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 57,3% (w 2017 r.) *wikszé miesczé westrzódczi: [[Skòpje]] (stolëca) – 503,000 mieszkańców (w 2015 r.) == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Repùblika Macedoniô ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] ''Република Македонија'') *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *stolëca: Skòpje *czasowô cona: UTC+1 *państwowé swiãto: 8 séwnika – Dzéń Samòstójnotë *nôrodny himn: „Denes nad Makedonija” (''Dzysô nad Macedonią'') === Wëkònôwczô władza === * pezydent Ǵorge Iwanow (òd 12 maja 2009) * premier Zoran Zaew (òd 31 maja 2017) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament – Zéńdzenié Repùbliczi Macedoniô (mac. ''Собрание на Република Македонија'') == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180128152123/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html Macedoniô w „The World Factbook”]{{commons|Category:Macedonia}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] jroggv32neiq3q26n6qbq0ke0167882 199508 199507 2026-05-18T14:45:03Z Iketsi 3254 -{{commons|Category:Macedonia}} 199508 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Република Северна Македонија| miono = Repùblika Nordowi Macedonie | miono-genitiw = Macedonie | fana = Flag of Macedonia.svg| herb = Coat of arms of North Macedonia.svg| na karce = Europe-Macedonia.svg| mòtto = Слобода или смрт за Македонија<br>(Wòlnosc lub smierc dla Macedonie) | jãzëk = [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] | stolëca = Skòpje | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 25 713| procent-wòdë = 1,9 | lëdztwò = 2 103 721 | rok = 2017 | dëtk = macedońsczi denar | kòd dëtka = MKD | czasowô cona = +1 | swiãto = [[8 séwnika]]| himn = „Denes nad Makedonija” | kòd = MK | Internet = .mk | telefón = 389 |Prezydeńt=Gordana Siłjanowska-Dawkowa|Premiéra=Hristijan Mickoski}}'''Nordowô Macedoniô''' (do 2019: '''Macedońskô'''; [[macedońsczi jãzëk|maced.]] Република Северна Македонија) – państwò w pôłniowi Eùropie, na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]]. Stolëcą je gard [[Skòpje]]. Òd 2020 nôleży do NATO. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Macedonia.svg|mały|Nordowô Macedoniô na tle szerszégò historiczno-geògraficznégò regionu Macedoniô]] Leżi w pôłniowò-pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], na nordã òd [[Greckô|Grecje]]. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Macedonia-CIA_WFB_Map.png|mały|Kôrta Macedonie]] *całownô: 25,713 km² *wiéchrzëzna lądu: 25,433 km² *wiéchrzëzna wòdów: 280 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 150. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 838 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Albańskô|Albaniô]] (181 km), [[Bùlgarskô|Bùłgariô]] (162 km), [[Greckô|Grecjô]] (234 km), [[Kosovë|Kòsowò]] (160 km), [[Serbskô|Serbiô]] (101 km) === Brzegòwô liniô === 0 km (państwò strzódlądowé) === Klimat === cepło i sëchò òb lato i jeséń, dosc chłodno i snieżësto òb zëmã. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:R.o.Macedonia topography.svg|mały|Fizycznô kôrta Macedonie]] górzësté z głãbòczima dolënama; trzë wiôldżé jezora, przez kòżdé bieżi państwòwô grańca; rzéka Wardar rozdzelô Macedoniã na dwa dzéle === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Mount Korab, Republic of Macedonia.jpg|mały|Góra Kòrab (2,764 m. n.r.m)]] *strzédnô wësokòsc: 741 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 50 m. n.r.m. (rzéka Wardar) *nôwëższi czëp: 2,764 m. n.r.m. (góra Kòrab) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë: 44,3% (w tim 16,4% òrnëch gruńtów) *lasë: 39,8% (stój na 2011 r.) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 2,103,721 (stój na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 145. === Etniczné karna === [[Òbrôzk:35_1_юные_македонцы.jpg|mały|Macedończicë]] Macedończicë 64.2%, Albańczicë 25.2%, Tërcë 3.9%, Cëgóni 2.7%, Serbòwie 1.8%, jinszi 2.2% (wôrtoscë szacowóné na 2002) === Jãzëczi === * [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] (òficjalny) 66,5%, [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] 25,1%, [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] 3,5%, romani 1,9%, [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] 1,2% *Miészëznowé jãzëczi są w òficjalnym (kòle macedońsczégò) ùżëcym w gminach, w jaczich co nômni 20% mieszkańców nôleżi do gwësny jãzëkòwi miészëznë. === Religijné karna === [[Òbrôzk:Church_of_Saint_Naum.JPG|mały|[[Prawòsławié|Prawòsławny]] mònastér swiãtégò Naùma]] Macedońsko Prawòsławnô Cerkwiô 64,8%, mùzułmanie 33,3% === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 57,3% (w 2017 r.) *wikszé miesczé westrzódczi: [[Skòpje]] (stolëca) – 503,000 mieszkańców (w 2015 r.) == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Repùblika Macedoniô ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] ''Република Македонија'') *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *stolëca: Skòpje *czasowô cona: UTC+1 *państwowé swiãto: 8 séwnika – Dzéń Samòstójnotë *nôrodny himn: „Denes nad Makedonija” (''Dzysô nad Macedonią'') === Wëkònôwczô władza === * pezydent Ǵorge Iwanow (òd 12 maja 2009) * premier Zoran Zaew (òd 31 maja 2017) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament – Zéńdzenié Repùbliczi Macedoniô (mac. ''Собрание на Република Македонија'') == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180128152123/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html Macedoniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] n6248uqzqik4hm86iulxz6yjjjhaoo1 199754 199508 2026-05-18T16:33:39Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199754 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Република Северна Македонија| miono = Repùblika Nordowi Macedonie | miono-genitiw = Macedonie | fana = Flag of Macedonia.svg| herb = Coat of arms of North Macedonia.svg| na karce = Europe-Macedonia.svg| mòtto = Слобода или смрт за Македонија<br>(Wòlnosc lub smierc dla Macedonie) | jãzëk = [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] | stolëca = Skòpje | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 25 713| procent-wòdë = 1,9 | lëdztwò = 2 103 721 | rok = 2017 | dëtk = macedońsczi denar | kòd dëtka = MKD | czasowô cona = +1 | swiãto = [[8 séwnika]]| himn = „Denes nad Makedonija” | kòd = MK | Internet = .mk | telefón = 389 |Prezydeńt=Gordana Siłjanowska-Dawkowa|Premiéra=Hristijan Mickoski}}'''Nordowô Macedoniô''' (do 2019: '''Macedońskô'''; [[macedońsczi jãzëk|maced.]] Република Северна Македонија) – państwò w pôłniowi Eùropie, na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]]. Stolëcą je gard [[Skòpje]]. Òd 2020 nôleży do NATO. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Macedonia.svg|mały|Nordowô Macedoniô na tle szerszégò historiczno-geògraficznégò regionu Macedoniô]] Leżi w pôłniowò-pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], na nordã òd [[Greckô|Grecje]]. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Macedonia-CIA_WFB_Map.png|mały|Kôrta Macedonie]] *całownô: 25,713 km² *wiéchrzëzna lądu: 25,433 km² *wiéchrzëzna wòdów: 280 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 150. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 838 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Albańskô|Albaniô]] (181 km), [[Bùlgarskô|Bùłgariô]] (162 km), [[Greckô|Grecjô]] (234 km), [[Kosovë|Kòsowò]] (160 km), [[Serbskô|Serbiô]] (101 km) === Brzegòwô liniô === 0 km (państwò strzódlądowé) === Klimat === cepło i sëchò òb lato i jeséń, dosc chłodno i snieżësto òb zëmã. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:R.o.Macedonia topography.svg|mały|Fizycznô kôrta Macedonie]] górzësté z głãbòczima dolënama; trzë wiôldżé jezora, przez kòżdé bieżi państwòwô grańca; rzéka Wardar rozdzelô Macedoniã na dwa dzéle === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Mount Korab, Republic of Macedonia.jpg|mały|Góra Kòrab (2,764 m. n.r.m)]] *strzédnô wësokòsc: 741 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 50 m. n.r.m. (rzéka Wardar) *nôwëższi czëp: 2,764 m. n.r.m. (góra Kòrab) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë: 44,3% (w tim 16,4% òrnëch gruńtów) *lasë: 39,8% (stój na 2011 r.) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 2,103,721 (stój na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 145. === Etniczné karna === [[Òbrôzk:35_1_юные_македонцы.jpg|mały|Macedończicë]] Macedończicë 64.2%, Albańczicë 25.2%, Tërcë 3.9%, Cëgóni 2.7%, Serbòwie 1.8%, jinszi 2.2% (wôrtoscë szacowóné na 2002) === Jãzëczi === * [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] (òficjalny) 66,5%, [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] 25,1%, [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] 3,5%, romani 1,9%, [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] 1,2% *Miészëznowé jãzëczi są w òficjalnym (kòle macedońsczégò) ùżëcym w gminach, w jaczich co nômni 20% mieszkańców nôleżi do gwësny jãzëkòwi miészëznë. === Religijné karna === [[Òbrôzk:Church_of_Saint_Naum.JPG|mały|[[Prawòsławié|Prawòsławny]] mònastér swiãtégò Naùma]] Macedońsko Prawòsławnô Cerkwiô 64,8%, mùzułmanie 33,3% === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 57,3% (w 2017 r.) *wikszé miesczé westrzódczi: [[Skòpje]] (stolëca) – 503,000 mieszkańców (w 2015 r.) == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Repùblika Macedoniô ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] ''Република Македонија'') *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *stolëca: Skòpje *czasowô cona: UTC+1 *państwowé swiãto: 8 séwnika – Dzéń Samòstójnotë *nôrodny himn: „Denes nad Makedonija” (''Dzysô nad Macedonią'') === Wëkònôwczô władza === * pezydent Ǵorge Iwanow (òd 12 maja 2009) * premier Zoran Zaew (òd 31 maja 2017) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament – Zéńdzenié Repùbliczi Macedoniô (mac. ''Собрание на Република Македонија'') == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180128152123/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html Macedoniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] cqb30pix0l1e6cvqj2b3s9kgp4m30jw 199755 199754 2026-05-18T16:33:52Z Iketsi 3254 -' ' 199755 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Република Северна Македонија| miono = Repùblika Nordowi Macedonie | miono-genitiw = Macedonie | fana = Flag of Macedonia.svg| herb = Coat of arms of North Macedonia.svg| na karce = Europe-Macedonia.svg| mòtto = Слобода или смрт за Македонија<br>(Wòlnosc lub smierc dla Macedonie) | jãzëk = [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] | stolëca = Skòpje | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 25 713| procent-wòdë = 1,9 | lëdztwò = 2 103 721 | rok = 2017 | dëtk = macedońsczi denar | kòd dëtka = MKD | czasowô cona = +1 | swiãto = [[8 séwnika]]| himn = „Denes nad Makedonija” | kòd = MK | Internet = .mk | telefón = 389 |Prezydeńt=Gordana Siłjanowska-Dawkowa|Premiéra=Hristijan Mickoski}}'''Nordowô Macedoniô''' (do 2019: '''Macedońskô'''; [[macedońsczi jãzëk|maced.]] Република Северна Македонија) – państwò w pôłniowi Eùropie, na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]]. Stolëcą je gard [[Skòpje]]. Òd 2020 nôleży do NATO. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Macedonia.svg|mały|Nordowô Macedoniô na tle szerszégò historiczno-geògraficznégò regionu Macedoniô]] Leżi w pôłniowò-pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], na nordã òd [[Greckô|Grecje]]. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Macedonia-CIA_WFB_Map.png|mały|Kôrta Macedonie]] *całownô: 25,713 km² *wiéchrzëzna lądu: 25,433 km² *wiéchrzëzna wòdów: 280 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 150. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 838 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Albańskô|Albaniô]] (181 km), [[Bùlgarskô|Bùłgariô]] (162 km), [[Greckô|Grecjô]] (234 km), [[Kosovë|Kòsowò]] (160 km), [[Serbskô|Serbiô]] (101 km) === Brzegòwô liniô === 0 km (państwò strzódlądowé) === Klimat === cepło i sëchò òb lato i jeséń, dosc chłodno i snieżësto òb zëmã. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:R.o.Macedonia topography.svg|mały|Fizycznô kôrta Macedonie]] górzësté z głãbòczima dolënama; trzë wiôldżé jezora, przez kòżdé bieżi państwòwô grańca; rzéka Wardar rozdzelô Macedoniã na dwa dzéle === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Mount Korab, Republic of Macedonia.jpg|mały|Góra Kòrab (2,764 m. n.r.m)]] *strzédnô wësokòsc: 741 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 50 m. n.r.m. (rzéka Wardar) *nôwëższi czëp: 2,764 m. n.r.m. (góra Kòrab) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë: 44,3% (w tim 16,4% òrnëch gruńtów) *lasë: 39,8% (stój na 2011 r.) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 2,103,721 (stój na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 145. === Etniczné karna === [[Òbrôzk:35_1_юные_македонцы.jpg|mały|Macedończicë]] Macedończicë 64.2%, Albańczicë 25.2%, Tërcë 3.9%, Cëgóni 2.7%, Serbòwie 1.8%, jinszi 2.2% (wôrtoscë szacowóné na 2002) === Jãzëczi === * [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] (òficjalny) 66,5%, [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] 25,1%, [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] 3,5%, romani 1,9%, [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] 1,2% *Miészëznowé jãzëczi są w òficjalnym (kòle macedońsczégò) ùżëcym w gminach, w jaczich co nômni 20% mieszkańców nôleżi do gwësny jãzëkòwi miészëznë. === Religijné karna === [[Òbrôzk:Church_of_Saint_Naum.JPG|mały|[[Prawòsławié|Prawòsławny]] mònastér swiãtégò Naùma]] Macedońsko Prawòsławnô Cerkwiô 64,8%, mùzułmanie 33,3% === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 57,3% (w 2017 r.) *wikszé miesczé westrzódczi: [[Skòpje]] (stolëca) – 503,000 mieszkańców (w 2015 r.) == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Repùblika Macedoniô ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] ''Република Македонија'') *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *stolëca: Skòpje *czasowô cona: UTC+1 *państwowé swiãto: 8 séwnika – Dzéń Samòstójnotë *nôrodny himn: „Denes nad Makedonija” (''Dzysô nad Macedonią'') === Wëkònôwczô władza === * pezydent Ǵorge Iwanow (òd 12 maja 2009) * premier Zoran Zaew (òd 31 maja 2017) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament – Zéńdzenié Repùbliczi Macedoniô (mac. ''Собрание на Република Македонија'') == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180128152123/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html Macedoniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 2nq3ghm76zi77ckz8c2bnc1ym7rlcq6 0 6220 199436 184925 2026-05-18T12:46:11Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199436 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Puck port.jpg|mały|Pòrt w [[Pùck]]ù]] [[Òbrôzk:Mierzeja Helska.jpg|mały|Pùckô Hôwinga i òkòlé - satelitarny òdjimk]] '''Pùckô Hôwinga''' je zôpadnym dzélem [[Gduńskô Hôwinga|Gduńsczi Hôwindżi]]. To są snôdczé wòdë [[Bôłt]]u nôbarżi pòdajné na cësk zgnojeniów w òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi. Nôwôżniészima pòrtama nad Pùcką Hôwingą są: [[Pùck]], [[Hél]] i [[Jastarniô]]. Tu w 2018 rokù ù wiele rëbów bëło widzec znanczi chòrobów, do chtërnëch mòże doprowadzec biwanié w zgnojonym òkrãżém. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pomorskieparki.pl/aktualnosci-14/pzpk-quotnaturalnie-zakreceniquot-na-kaszubach/ [[Film]]] * [http://www.kzg.pl/index.php/srodowisko_przyrodnicze,obszary_chronione,korytarze_i_bariery_ekologiczne] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bôłt]] [[Kategòrëjô:Roztoczi]] efswo7urezovyqlf5qrovq0iq38b54b 0 6265 199699 184390 2026-05-18T16:11:31Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199699 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jeleńska Huta 1.jpg|mały|]] '''Jeléńskô Hëta''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[Gmina Szëmôłd|gminie Szëmôłd]]. Tu dzece w szkòle są ùczoné [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégó jãzëka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/557 Jeleńska huta w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://jelenskahuta.edupage.org/teachers/ szkòła] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] rxlnvn7in408q0ltcbycv984lmi34it 0 6280 199582 183981 2026-05-18T15:19:37Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199582 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL RUMSKO 11.jpg|mały|Rãbskò]] '''Rãbskò''' abò '''Rëmskò''' – to je stôrô kaszëbskô wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[Gmina Główczëce|gminie Główczëce]]. Tu ùrodzył sã [[Christian Graf von Krockow]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/11 ''Rumska'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Główczëce]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 4vlin19m3by6327kipkktbyiut4qnjq 0 6376 199698 186713 2026-05-18T16:11:19Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199698 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:2007-07-16- Karwia- Widok z Centrum Handlowego na północ, 4-42 rano.jpg|mały|Karwiô]] '''Karwiô''' (pòl. ''Karwia'', miem. ''Karwen'') je wsą nad sztrądã [[Bôłt]]u na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], w gminie [[Wiôlgô Wies]], w ji zôpadnym parce. Pierszô zmiónka ò Karwiô pòchôdô z [[1274]] rokù. W XX-im stolatim miôł plac zacht rozwij wsë dzãka turistice. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20140001832 Karwia] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Wiôlgô Wies]] 22dfoscn0f5zyo19906kdf5c5zrscg3 0 6485 199696 162200 2026-05-18T16:10:59Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199696 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Molnlycke downtown.jpg|mały|]] [[Òbrôzk:Wendelsbergs Folkhögskola-maj 2009.jpg|mały|Ùniwersytet Wendelsberg]] '''Mölnlycke''' je gardã w [[Szwedzkô|Szwedzce]]. * wiéchrzëzna: 7.97 km² * lëdztwò: 14 439 mieszkańców ([[2003]]) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.harryda.se/ Gmina Härryda] * [http://www.wendelsberg.se/ Lëdowi Ùniwersytet ''Wendelsberg''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szwedzkô]] 25a50ruljs91cohtlrhaawdd3q43b60 199697 199696 2026-05-18T16:11:08Z Iketsi 3254 -' ' 199697 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Molnlycke downtown.jpg|mały|]] [[Òbrôzk:Wendelsbergs Folkhögskola-maj 2009.jpg|mały|Ùniwersytet Wendelsberg]] '''Mölnlycke''' je gardã w [[Szwedzkô|Szwedzce]]. * wiéchrzëzna: 7.97 km² * lëdztwò: 14 439 mieszkańców ([[2003]]) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.harryda.se/ Gmina Härryda] * [http://www.wendelsberg.se/ Lëdowi Ùniwersytet ''Wendelsberg''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szwedzkô]] rol1dzwzagxipcg89holbttq4d1fq28 0 6519 199694 187049 2026-05-18T16:09:59Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199694 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kołobrzeg COA.svg|mały|120px|left|Kòlbrzesczi herb]] [[Òbrôzk:Kolobrzeg Basilica 2007-07.jpg|mały|120px|Kòlbrzeskô kònkatédra]] [[Òbrôzk:Atlas Van der Hagen-KW1049B10 060-DUCATUS POMERANIAE Tabula Generalis, in qua sunt DUCATUS POMERANIAE, STETTINENSIS CASSUBIAE, VANDALIAE et BARDENSIS, PRINCIPATUS RUGIAE ac INSULAE, COMITATUS GUSKOVIENSIS.jpeg|mały|430px|M. jin. DUCATUS CASSUBIAE kòl 1690 rokù]] '''Kòlbrzég''' (we zdrojach: ''Kòlbrzèg'' (Cenôwa); pòl. ''Kołobrzeg'', miem. ''Kolberg'') - gard ë gmina w [[Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie]]. Tu je mòżlëwé słonowòdowé kąpanié. Kòl 1370 rokù tu bëło gôdóné pò kaszëbskù. * Nadanié gardnëch prôw: 1255 * Wiéchrzëzna: 25,7 km² * Lëdztwò: 46 830 mieszkańców (2014) == Òbaczë téż == [[Kaszëbi]] == Lëteratura == * [[Stefan Ramułt]]:''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Redakcja i korekta Jerzy Treder, Gdynia'' [[2011]], 533. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kolobrzeg.eu Domôcô starna gardu] * [http://koszalin7.pl/img/historia/mapy/1654_pomorze.jpg Cassuben, 1654] * [http://books.google.pl/books?id=J5JgKpdz1LMC&pg=PA182&dq=cassubia&hl=pl&sa=X&ei=NFJ0VKKTL4P8ygPdqoKwBQ&redir_esc=y#v=onepage&q=cassubia&f=false Cassubia - Colberg] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/105 Kołobrzeg w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] t63ji21kyt05ghiay4hmo3me9umntpq 199695 199694 2026-05-18T16:10:16Z Iketsi 3254 500px 199695 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kołobrzeg COA.svg|mały|120px|left|Kòlbrzesczi herb]] [[Òbrôzk:Kolobrzeg Basilica 2007-07.jpg|mały|120px|Kòlbrzeskô kònkatédra]] [[Òbrôzk:Atlas Van der Hagen-KW1049B10 060-DUCATUS POMERANIAE Tabula Generalis, in qua sunt DUCATUS POMERANIAE, STETTINENSIS CASSUBIAE, VANDALIAE et BARDENSIS, PRINCIPATUS RUGIAE ac INSULAE, COMITATUS GUSKOVIENSIS.jpeg|mały|500px|M. jin. DUCATUS CASSUBIAE kòl 1690 rokù]] '''Kòlbrzég''' (we zdrojach: ''Kòlbrzèg'' (Cenôwa); pòl. ''Kołobrzeg'', miem. ''Kolberg'') – gard ë gmina w [[Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie]]. Tu je mòżlëwé słonowòdowé kąpanié. Kòl 1370 rokù tu bëło gôdóné pò kaszëbskù. * Nadanié gardnëch prôw: 1255 * Wiéchrzëzna: 25,7 km² * Lëdztwò: 46 830 mieszkańców (2014) == Òbaczë téż == [[Kaszëbi]] == Lëteratura == * [[Stefan Ramułt]]:''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Redakcja i korekta Jerzy Treder, Gdynia'' [[2011]], 533. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kolobrzeg.eu Domôcô starna gardu] * [http://koszalin7.pl/img/historia/mapy/1654_pomorze.jpg Cassuben, 1654] * [http://books.google.pl/books?id=J5JgKpdz1LMC&pg=PA182&dq=cassubia&hl=pl&sa=X&ei=NFJ0VKKTL4P8ygPdqoKwBQ&redir_esc=y#v=onepage&q=cassubia&f=false Cassubia - Colberg] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/105 Kołobrzeg w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] h2gygk48irunyt2bofi18nxc2p8s0b5 0 6526 199693 162365 2026-05-18T16:09:19Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199693 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kungälv, sedd från Fars hatt, den 4 juli 2006.JPG|mały]] '''Kungälv''' je gardã w [[Szwedzkô|Szwedzce]]. * wiéchrzëzna: 10.96 km² * lëdztwò: 21 139 mieszkańców ([[2005]]) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kungalv.se Gmina Kungälv] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szwedzkô]] 0eeot8qvjpd2k9zmd7gvo89m0ima5tp 0 6530 199691 188389 2026-05-18T16:08:55Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199691 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Domkyrkan i Uppsalas stadsbild.jpg|mały|Katédra w Uppsali]] [[Òbrôzk:Uppsala by air 17-Apr-2009.jpg|Uppsala by air 17-Apr-2009.jpg]] '''Uppsala''' je gardã w [[Szwedzkô|Szwedzce]]. * wiéchrzëzna: 47.86 km² * lëdztwò: 197 787 mieszkańców ([[2010]]) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20090526080028/http://www.uppsala.se/ Gmina Uppsala] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szwedzkô]] aki6zy9svj0khlho8658w0x4zy1x8rm 199692 199691 2026-05-18T16:09:11Z Iketsi 3254 |mały 199692 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Domkyrkan i Uppsalas stadsbild.jpg|mały|Katédra w Uppsali]] [[Òbrôzk:Uppsala by air 17-Apr-2009.jpg|mały|Uppsala by air 17-Apr-2009.jpg]] '''Uppsala''' je gardã w [[Szwedzkô|Szwedzce]]. * wiéchrzëzna: 47.86 km² * lëdztwò: 197 787 mieszkańców ([[2010]]) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20090526080028/http://www.uppsala.se/ Gmina Uppsala] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szwedzkô]] ngcdc6lsxz9tb0gyo69y67y9wf29v6s 0 6548 199435 179483 2026-05-18T12:46:00Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199435 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jelgava aerial view.jpg|mały|]] [[Òbrôzk:Latvia-Jelgava city.png|mały|]] '''Jelgava''' je [[Łotwa| łotewsczim]] gardã. * wiéchrzëzna: 60 km² * lëdztwò: 61 623 mieszkańców ([[2016]]) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.jelgavnieki.lv/ Domôcô starna gardu] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Łotwa]] jdw6xa91e8f0h5gvx0e8nu60sj7wsf2 0 6550 199423 183865 2026-05-18T12:41:58Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199423 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bulwar nad słupią.jpg|mały|Słëpiô w [[Słëpsk]]ù]] [[Òbrôzk:Tuchlino (rzeka Słupia).JPG|mały|Słëpiô w [[Tëchlëno|Tëchlënie]]]] '''Słëpiô''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] Słupia) to je rzéka dłużawë 138 km. Òna wpłiwô do [[Bôłt]]u. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/850 ''Słupa'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] mdctxwsappieg8j5ab9xfcguo0kejb5 0 6560 199722 192180 2026-05-18T16:17:13Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199722 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Darżlubie - Cross 01.jpg|mały|Krziż w Darżlëbim]] [[Òbrôzk:Darżlëbie (szkòła).JPG|mały|Szkòła w Darżlëbim]] '''Darżlëbié''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Darzlubie'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbską]] wsą w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]], w [[Gmina Pùck|gminie Pùck]]. Tu przë dardze stoi sklep groszek i [[kaplëczka]] sw. Rózelë z I pòłowë XIX stalata. Dlô turistów je tu plac "U Kaszuba". == Historëjô == Pierszé wiadło ò ti wsë je zapisóné w 1296 rokù - tëdë òna słëcha jakno "Darsolube" do ricerza Redosłôwa ze Strëdżi. Wies dłudżi lata słëcha do cëstersów. == Òbaczë téż == * [[Wiôlgô Piôsznica]] * [[Żarnówc]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kaszebskodzecnica.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=109&Itemid=133 Legenda] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] hrb79mu2jw0o2neehwsh1tf4grykiny 0 6591 199561 193572 2026-05-18T15:10:14Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199561 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stary pies.jpg|mały|Òwczôrk miemiecczi]] '''Tósz''' (abò '''domôcy pies'''; [[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] ''Canis lupus f. familiaris syn. Canis familiaris'', ''Canis lupus familiaris'') – rabùszny susk z rodzëznë psowatëch, òbłaszczëwiony òtrok [[Szary wilk|szarégò wilka]]. Òd czasu òbswòjeniô pòwstało wiele ôrtów tószów, chtërne mòcno jinaczą sã czej chòdzy ò mòrfòlogiã i ùżëtkòwé znanczi. Żle to jidze ò ùżëtkòwé znanczi tósz mòże bëc brëkòwóny jakò: * tósz òbronny: òwczôrk miemiecczi, rottweiler, doberman; * tósz jachtarsczi: pointer, wyżłë, ògarë, chartë; * tósz pasterszczi: border collie, welsh corgi, òwczôrk australijsczi, kelpie; * tósz òpiekùn; * tósz retôrz; * tósz szandarzën: òwczôrk miemiecczi, sznaucer. == Òbaczë téż == * [[Psy klészcz]] * [[Jôpscownik]] * [[Klatôk]] * [[Ratler]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psë]] mu2g8fgfx71ttgse0k9yrony16n4n8t 199562 199561 2026-05-18T15:10:22Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Psë| ]] 199562 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stary pies.jpg|mały|Òwczôrk miemiecczi]] '''Tósz''' (abò '''domôcy pies'''; [[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] ''Canis lupus f. familiaris syn. Canis familiaris'', ''Canis lupus familiaris'') – rabùszny susk z rodzëznë psowatëch, òbłaszczëwiony òtrok [[Szary wilk|szarégò wilka]]. Òd czasu òbswòjeniô pòwstało wiele ôrtów tószów, chtërne mòcno jinaczą sã czej chòdzy ò mòrfòlogiã i ùżëtkòwé znanczi. Żle to jidze ò ùżëtkòwé znanczi tósz mòże bëc brëkòwóny jakò: * tósz òbronny: òwczôrk miemiecczi, rottweiler, doberman; * tósz jachtarsczi: pointer, wyżłë, ògarë, chartë; * tósz pasterszczi: border collie, welsh corgi, òwczôrk australijsczi, kelpie; * tósz òpiekùn; * tósz retôrz; * tósz szandarzën: òwczôrk miemiecczi, sznaucer. == Òbaczë téż == * [[Psy klészcz]] * [[Jôpscownik]] * [[Klatôk]] * [[Ratler]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psë| ]] izs9fxyyn6e55vdpy2t3ryjcpap8hn0 0 6604 199571 195536 2026-05-18T15:15:34Z Iketsi 3254 {{#categorytree:Kòtowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199571 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Panthera leo persica M.jpg|mały|Azjacczi lew (''Panthera leo persica'') – w [[Zoolodżny ògard|zoolodżnym ògardze]]]] '''Lew''' (''Panthera leo'') – to je susk z rodzëznë kòtowatëch. Ten rabùszny zwiérz je w herbie m.jin. [[Pùck]]a. == Òbaczë téż == * [[Brunô hiena]] {{#categorytree:Kòtowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] l34iwqlxrmtydolanrfi0lsuwapeo8x 0 6612 199543 194229 2026-05-18T15:01:14Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199543 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Karwieńskie Błoto Drugie - Horse 02.jpg|mały|]] [[Òbrôzk:Campeonato Argentino de Polo 2010 - 5237109478 e7ed034169 o.jpg|mały|Domôcy kóń]] [[Òbrôzk:Austria-01145 - Old Carriages (21639898542).jpg|mały|]] '''Domôcy kóń''' (''Equus caballus'' L.) – to je niepôrokòpëtny susk z rodzëznë kòniowatëch (''Equidae''). Miészańcem tegò kònia mòże bëc [[muła]]. Kùczer rozmieje sã òbchôdac z kòniama. Czasã kònie np. zaprzãgłé do wòza mògą sã równak spłoszëc, a tedë je niebezpiek. == Przësłowié == * ''Kóń mô wikszi łep, niech sã jiscy.'' == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòniowaté]] g86ppf21jcrdt9toqa4lkk814d3blyc 199913 199543 2026-05-19T11:51:40Z Iketsi 3254 {{Commons}} 199913 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Karwieńskie Błoto Drugie - Horse 02.jpg|mały|]] [[Òbrôzk:Campeonato Argentino de Polo 2010 - 5237109478 e7ed034169 o.jpg|mały|Domôcy kóń]] [[Òbrôzk:Austria-01145 - Old Carriages (21639898542).jpg|mały|]] '''Domôcy kóń''' (''Equus caballus'' L.) – to je niepôrokòpëtny susk z rodzëznë kòniowatëch (''Equidae''). Miészańcem tegò kònia mòże bëc [[muła]]. Kùczer rozmieje sã òbchôdac z kòniama. Czasã kònie np. zaprzãgłé do wòza mògą sã równak spłoszëc, a tedë je niebezpiek. == Przësłowié == * ''Kóń mô wikszi łep, niech sã jiscy.'' == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòniowaté]] 9lnmwih2ff6k6a5dje6zexqciyvfkwz 0 6615 199531 192358 2026-05-18T14:58:00Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Łasëczkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} 199531 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ilder.jpg|mały|Zwëczajné twòrze]] '''Zwëczajny twórz''' (''Mustela putorius'') – to je rabùszny susk z rodzëznë łasëczkòwatëch. Òn żëje m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i chwôtô np. [[Domôcô mësz|mëszë]], a nawetka [[Kùra|domôcé kùrë]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Łasëczkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Łasëczkòwaté]] tv5y86ciixvdjse9mdcfbozid5arz9j 0 6631 199422 177868 2026-05-18T12:41:37Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199422 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Czarne COA.svg|mały|120px|Herb Czôrnégò]] '''Czôrné''' (abò téż: '''Hąmersztén'''; we zdrojach: ''Hamersteyn'' 1395, ''Hamersteyn'' 1466, ''Amersthyn'' 1493, ''Hamersztyn'', ''Czarne'' (Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich), ''Czôrnè'' (Cenôwa), ''Hômersztin'' (Cenôwa); pòl. ''Czarne''; miem. ''Hammerstein'') - garc w człuchòwsczim krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. * Lëdztwò gardu: 6.035 ([[2008]]) * Wiéchrzëzna gardu: 46,39 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/743 Czarne w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] parxmn4ebxoqr6gl0fn1mvsiemz21gr 0 6703 199457 187047 2026-05-18T12:53:05Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199457 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Police COA.svg|mały|120px|Pòlëcczi herb]] '''Pòlëca''' (we zdrojach: ''Polyz'' 1249, ''Poliz'' 1249, ''Pulitzs'' 1253, ''Politz'' 1253, ''Poltze'' 1577 (Stefano Bonsignori), ''Pölitz''; pòl. ''Police'', miem. ''Pölitz'') - krézewi gard w [[Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie]] nad [[Łarpia|Łarpią]] ë [[Domiąża|Domiążą]]. * Lëdztwò gardu: 34.120 ([[2009]]) Wiéchrzëzna gardu: 37,31 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/589 ''Police'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/495 ''Poelitz'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] fp8g6g513v7rjq3oiacsdwyvymtex9x 0 6720 199416 181110 2026-05-18T12:39:24Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199416 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Pčela na maslačku 2.JPG|mały|Miodnô pszczoła na [[mlécz]]u]] ''''Miodnô pszczoła'''' (''Apis mellifica'' L., syn. ''Apis mellifera'' L.) – tó je ôrt ze szlachù [[pszczoła]] i rodzëznë prôwdzëwëch pszczołowatëch. == Wëstãpianié == Hòdowónô przez człowieka ju w starożitnim [[Egipt|Egipce]]. Dôwni wëstãpòwa w Europie, Azji i Africe, a dzysô je na całim swiece. Miodnô pszczoła żëje w familiach zwónëch rojama, chtërné skłôdają sã z robòtnic,samców (trónów)i pszczeli matczi(królewiónczi). Żëją wiedno w wiôldżich rodzëznach, Rój mòże liczëc òd 10 000 do 80 000 òwadów. Zanôléżno òd sprawióny robòtë, maja rozmajitą bùdowniã i ùfarbòwanié. == Pòzdrzatk i dzejanié == === Robòtnice === Mają długòtã 1,5 cm. Cało tegò òwôda je czôrno-żôłté i prawie całé we włoskach. Mają 12- człónowi różczi. Ji maklënë są dosc krótczé, a skrzidła przezérné. Na tëlnëch òdnogach mają kòsziczczi, chtërne są do przënoszeniô kwiatowégò piszkù. Pszczołë mògą latac òd wczasnégò zymkù tam, gdze są kwiatë z chtërnëch mògą wząc kwiatowi piszk i nektar (kwiatny sok). Zajimajã sã fùdrowaniém królewionczi i pònarwów, bùdowaniém flastra, wërôbianiém miodë i pierzdżi, òchróną gniôzda, zbieraniem nektarë i kwiatowégò piszkù. Òb czas 1 sekundë lôtaniégò robią òd 3 do 6 métrów i walą skrzidłama 190 razë. === Pszczôlô matka === Mô długòtã 25 mm i nié mô na nogach kòsziczków. Żëje kòle 5 lat i zajimô sã skłôdanięm jajów ( kòl 750 000 w całim zëcim. Larwë wëkluwają sã z jôj, chtërne matka zniosła w wòskòwëch kòmórkach wãdzë. Pònarwë robotnic i trónów fudrowóné są mléczkã przez pierszi 3-4 dni żëcégò, larwë namienioné na króléwiónczi przez całé czas rostë. Rozwij òd jaja do dozdrzelałégò warô w przëtrôfkù robòtnicë 21 dni, tróna 24 dni, królewiónczi 16 dni.Pszczelô matka mô gargùle żuwaczkòwé, chtërné wëdzelają substancëje hormonalné. Dzãka nima decidëje ò sprôwianim sã robòtnic (bùdowaniô plastrów abò jinszi dzejanié). Felënk matczi zaczinô nieprządk w plecónce i całowny rozprzig pszelégò rojë. === Trónë === Z niezaòdzónëch jôj wërôstają trôte, to znaczi trónë, chtërne nié mają żągłów. Wëstãpiają blós òd zymkù do lata. Òdbëwają kòpùlacëjã z młodëma matkama, a pózni są wënëkùnë przez robòtnice za rój i dżiną. == Rozmajitoscë == * Baro cekawé je jak pszczołë mògą sã dogadac, swòjima "tuńcama", chtëre mają przekazac, jak dalekò i w jaczi stronie swiata mòże nalézc pòżëtk. * Ób zëmã pszczołë ókrãżają królewiónkã, bë kòl ni bëło 25 stopni cepła. Żëwią sã te miodã z plôstrów. * Wëchòwóno wiele zortów pszczół midzë jinima: kaukazką, nordową, italską,ùkrajińską. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.agrofakt.pl/dofinansowanie-dla-pszczelarzy-pieniadze-czekaja/ Dëtczi dlô pszczelarzi] * [http://www.rastko.net/rastko-ka/index.php/kultura--kultura-mainmenu-31/254-kaszubskie-pszczelarstwo-ludowe-w-wietle-sownikow-b-sychty Pszczelarstwò] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] a1k65ijwxkiuxwvxqagz0irg9quswxj 0 7047 199905 194793 2026-05-19T11:48:05Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] 199905 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Las Kabacki.jpg|mały]] '''Las''' – zajimô wiôldżi sztëk zemi, na chtërny roscą drzéwiãtã, krze roscënë i żëją tam zwierzãta. Kòżdé drzewò skłôdô sã z: kòrzeniów, pnia, wietewków, lëstów i brzadu. To dô ôrtë drzewów i krzów: * lëstowaté, * jiglënowé. Drzewa lëstowaté gùbią lëstë na zëmã. Drzewa jiglënowé przez całi rok są zeloné ,jich jigłë òstôwają na wietewkach nawetka w zëmie. Drzewa lëstowaté to: dąb, bùk, wierzba, jarzëbina, grôbk, jasón, papla, wijąg, brzózczi. Drzewa jiglënowé to: dana, chójka, skòwrónk i jodła. Krze: leszczena, jeżëna, malëna, jałówc, kalëna, smarglëna. Malinczi roscënë: parpac, wrzos, mech, jagòda, bòrówka, zwóna, pòtrôwnica, grzëbë. Szëchtë roscënów w lese: *rëda; *pòdscelënk (jiglëna, lëstë, wietewczi); *lasëzna (roscënë); *gajewizna (krze); *drzéwiãta (jiglënowé, lëstowaté). '''[[Zwierzëna]] lasowô''': * òwadë (mrówka, chrobôk, gòwniôrz, mùcha, przmiél, łasëca, mòra, pajk); * gadzënë (wieszczórka, padalc, żmijô); * ptôchë (słowik, dzëdzón, kùkùczka, sowa, cybaba, skórc); * sysczi (dzëk, jeleń, zaja, sarna, wilk, lës, jiglnik). Grzëbë w najich lasach: [[brzezan]], maslôk, peperlëszka, prôwdzëwk, ridz, ùzémk, pòmùrchel, pùtrus, bòrzón, gãsy grzib, pãpk. '''Sistematicô''' W zależnotë òd przejątich kriteriów lasë mòżna dzelëc na wiele spòsobów, np. biorąc pòd uwagã klimat i strefowi ùkład roslinoscë, lasë mòżna dzelëc na: * lasë strefë równikòwé, * lasë strefë pòdrównikòwé, * lasë sëchi strefë zwrotnikòwé, * lasë strefë pòdzwrotnikòwé, * lasë strefë ùmiarkòwané. Z ùwadzi na jich skłôd i przenależnosc geograficzną mômë: * lasë jiglënowé, * lasë lëstowaté, * lasë mieszóné. Z ùwadzi na zagòspòdarowanié lasów mòżna zróżnicowac je na: * lasë òchrónné, * lasë gòspòdarczé, * lasë òdroslowé. Chòrobë lasu trza rozpatriwac w ùkładze dinamicznym jakim je ekosistem lesny. Do chòrobòtwórczich i szkòdotwórczich czynników są zaliczóne: * abiotyczné czynniczi chòrobòwé * pòżarë lasów, * wyładowaniô elektriczné, * grôd, * wiater, * nisczi ceplëzna, * wesoczi ceplëzna, * niekòrzistné warunczi swietlné, * niekòrzistné warunczi wòdné, * kwasné deszcze * biotyczné czynniczi chòrobòwé * cëzożiwné òwadë, * cëzożiwné grzëbë. '''Jak przënôlégò zachòwiwac sã w lese:''' *Nie niszczimë pòtrusów. *Nie cëskómë smieców. *Nie zbierómë grzëbów chtërnych nie znajesz. *Nie zbierómë malinczich grzëbów. *Nie zriwómë wietewków. *Nie trzôskùjemë. *Nie płoszimë zwierzënë. *Nie niszczimë ptôszich gniôzdów. == Lëteratura == * J. Labudda „Zôrno mòwë”, D. Pioch "Kaszëbë Zemia i lëdze" E.Gołąbek, „Kaszëbsczi słowôrz normatywny". == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] rqzgj6xdiw3a8s2es6xte2sn7bu1xxw 0 7092 199726 183903 2026-05-18T16:18:51Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199726 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbskô Karznica''' – to je wies w [[gmina Pòtãgòwò|gminie Pòtãgòwò]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. To pò [[Miemiecczi jãzëk|miemieckù]] bëła ''Wendisch Karstnitz'', ale ju w latach 1938–1945 ''Ramnitz''. == Òbaczë téż == * [[Wendowie]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/208 4.) ''Wendisch Karstnitz - Kaszubska Karznica'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Pòtãgòwò]] kpmwhoan2gscqyin4apx9jhoum3nrkv 0 7119 199690 183560 2026-05-18T16:08:36Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199690 wikitext text/x-wiki '''Starzno''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Starzno'') – to je kaszëbskô [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[gmina Kòczała|gminie Kòczała]]. W 1712 rokù w tich stronach [[pszczélk]] mógł bëc człowiek widzałi, bò zemia tu je do gbùrzeniô lëchô. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ar2Cg2f5HSU&list=UUrS0TPbAdwXNGIOuic-msIg&index=10 ò pszczélkach 1939r.] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/279 ''Starzno'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://web.archive.org/web/20080511200600/http://www.koczala.hiazintus.com/starzno.htm ''Starzno''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòczała]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] g5wtxblfzhegyfk425h1s8imopx1v18 0 7150 199837 161932 2026-05-18T18:43:11Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199837 wikitext text/x-wiki '''Krzeszowice'''- gard w [[Małopòlsczé wòjewództwò|małopòlsczim wòjewództwie]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] bcedpywd4vxvkag4he5ruk4vwqi2x4x 0 7155 199807 190094 2026-05-18T18:31:12Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199807 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Parchowo church.jpg|mały|270px|Kòscół w Parchòwie]] [[Òbrôzk:Parchowo fragment wsi 06.07.10 p.jpg|mały|Widzënk z Parchòwa]] '''Parchòwò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Parchowo'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Parchòwò|gminie Parchòwò]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/862 ''Parchowo'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://web.archive.org/web/20170911090930/http://zsp.edupage.org/text/?text=text/text6&subpage=5 szkòła] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Parchòwò]] [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] ow4u2rcp2u98vb3r18xyi1lsjjemchj 0 7166 199489 179343 2026-05-18T13:30:17Z Iketsi 3254 |!]]→| ]]; ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 199489 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL gmina Damnica COA.svg|mały|Herb]] '''Gmina Damnica''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Damnica'') – to je wieskô gmina w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]]. W ti gminie je m. jin. wies [[Bòbrowniczi]]. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; dolmaczënk: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Damnica| ]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] 90a09pcvfmg90srftsf8l69x79cfmqu 0 7168 199504 161514 2026-05-18T14:40:35Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199504 wikitext text/x-wiki '''Gmina Kãpice''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Kępice'') – to je miastowò-wsowô gmina w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kãpice| ]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] a4q99onvb1x6p5hag736leiiom176zl 0 7169 199503 161515 2026-05-18T14:36:53Z Iketsi 3254 |!]]→| ]]; {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199503 wikitext text/x-wiki '''Gmina Stołpskò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Słupsk'') – to je wieskô gmina w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò| ]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] 80ypu378b3lbn9p51ichb7hzl3mw96m 0 7181 199689 189325 2026-05-18T16:08:24Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë; |!]]→| ]]; ' - je '→' – je '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199689 wikitext text/x-wiki '''Gmina Céwice''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Cewice'') – je wieską gminą w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. 23 môlëznë w gminie mają nadóné òficjalné kaszëbsczé pòzwë<ref>[https://web.archive.org/web/20190624093236/http://mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl/download/86/13576/stan09042019ost.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20150820020838/http://www.gazetakaszubska.pl/55611/gminie-cewice-mieszkancy-zdecyduja-kaszubskich-nazwach ''Czy w gminie Cewice mieszkańcy zdecydują o kaszubskich nazwach miejscowości?''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Céwice| ]] e81do5g6ve4w204ib7rnisx5p8pktgz 0 7184 199688 181860 2026-05-18T16:08:13Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199688 wikitext text/x-wiki '''Łówcz''' – to je [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[gmina Łãczëce|gminie Łãczëce]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/751 Łówcz w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Łãczëce]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] czoj2e4nmja0qbqf6p3zjtx8kdx44v9 0 7187 199687 182315 2026-05-18T16:08:06Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199687 wikitext text/x-wiki '''Kòstkòwò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Kostkowo'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Kostkow'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Gniéwino|gminie Gniéwino]], w [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/475 ''Kostkowo'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://www.szskostkowo.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=226:edukacja-kaszubska&catid=34:aktualnoci&Itemid=96 Szkòła] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Gniéwino]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] 3tvrz66v1zsd7t2dhrk5bkwp5n0kn09 0 7205 199564 183199 2026-05-18T15:11:40Z Iketsi 3254 199564 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:EnglishCockerSpaniel wb.jpg|mały]] == Charakteristika == Spaniel to je jedna z nôstarszich rasow [[pies|psów]] [[jachta]]rsczich. Mô bëlny wãch, rôd (szlachǜje) cknie, przënôszô (aportùje)to co mù kôrzesz. To je baro rozumni i letczi do tresérowaniô pies. Dzys nôbarżi to je pies towarzëszny, chtëren lubi rozegracëje i szpacèrë. Je tëż baro łaszczëwi. Spaniel to je niewiôldżi pies ò wëważóni sylwetce. Długòsc òd kãbù do ógóna mô bëc takô jak jegò wësokòsc. == Historëjô == Spaniele to je baro stôrô rasa. Jegò prototip mòżna òbaczëc w rzezbie z czasów Filipa II Macedońsczégò. Pòdobni psë miałë bëc znôny tëż w Kartadżinie. W VII i VIIIw. jistniałë psë klatati ò dłudżich, zwisłich ǜszach ǜziwónych do jachté. Jǜ w 914 rokǜ mòzna nôlëzc zapisënk, w chtërnim ǜżëto słowa ''spaniel'. W XVI wiekù bëłë wëkòrzistiwôné do płoszéniô ptochów wòednych. W 1859 rokǜ na wëstôwkǜ w Birmingham ǜżëto pòzwë ''cocker''. Pòzwa ''spaniel'' pòchòdzy òd słowa ''Hispaniola'' albò ''Espagnol'' co miałobë wskôziwac na jegò Szpańszczi pòchódzenié. Do Angli òne doszłë razã z swòima szpańszczéma pônoma. Z tegò czasù móżna nalézc wiele wzmiónków ò ti rasé w literatùrze anielsczi m.in. w sztùkach [[William Shakesper|Williama Shakespearea]]. W XVII i XVIII wiekù spaniele dzelóno na ''psë na piepiórczi'' i ''psë na bażantë'', albò na wòdné i zemsczi. == Anatomijô == * '''Rost''': 39–45 centimetrów * '''Wôga''': 12–14 kilów * '''Rǜchno''': jedwabni, głôdkczé, krótczé na łbie, dłëgszszé na pǜklǜ. Mòże bëc sztiwné albò skróconé. * '''Farba''': jednofarwnô (czornô, złotô, brǜnô) i wielofarwnô. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rasë psów|hideroot=on|mode=pages}} == Biografjô == * ,,Wybierz psa dla siebie", K. von der Leyen, Wyd. Świat Książki * ,,Psy", L. J. Dobrovuka, Wyd. DELTA * ,,Nowa Encyklopedia Powszechna", PWN, tom I, Warszawa 1995r. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psë]] 1xcw6yu2ehog19ar6p6cl4m2qf8gsl2 199566 199564 2026-05-18T15:12:29Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Rasë psów]] 199566 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:EnglishCockerSpaniel wb.jpg|mały]] == Charakteristika == Spaniel to je jedna z nôstarszich rasow [[pies|psów]] [[jachta]]rsczich. Mô bëlny wãch, rôd (szlachǜje) cknie, przënôszô (aportùje)to co mù kôrzesz. To je baro rozumni i letczi do tresérowaniô pies. Dzys nôbarżi to je pies towarzëszny, chtëren lubi rozegracëje i szpacèrë. Je tëż baro łaszczëwi. Spaniel to je niewiôldżi pies ò wëważóni sylwetce. Długòsc òd kãbù do ógóna mô bëc takô jak jegò wësokòsc. == Historëjô == Spaniele to je baro stôrô rasa. Jegò prototip mòżna òbaczëc w rzezbie z czasów Filipa II Macedońsczégò. Pòdobni psë miałë bëc znôny tëż w Kartadżinie. W VII i VIIIw. jistniałë psë klatati ò dłudżich, zwisłich ǜszach ǜziwónych do jachté. Jǜ w 914 rokǜ mòzna nôlëzc zapisënk, w chtërnim ǜżëto słowa ''spaniel'. W XVI wiekù bëłë wëkòrzistiwôné do płoszéniô ptochów wòednych. W 1859 rokǜ na wëstôwkǜ w Birmingham ǜżëto pòzwë ''cocker''. Pòzwa ''spaniel'' pòchòdzy òd słowa ''Hispaniola'' albò ''Espagnol'' co miałobë wskôziwac na jegò Szpańszczi pòchódzenié. Do Angli òne doszłë razã z swòima szpańszczéma pônoma. Z tegò czasù móżna nalézc wiele wzmiónków ò ti rasé w literatùrze anielsczi m.in. w sztùkach [[William Shakesper|Williama Shakespearea]]. W XVII i XVIII wiekù spaniele dzelóno na ''psë na piepiórczi'' i ''psë na bażantë'', albò na wòdné i zemsczi. == Anatomijô == * '''Rost''': 39–45 centimetrów * '''Wôga''': 12–14 kilów * '''Rǜchno''': jedwabni, głôdkczé, krótczé na łbie, dłëgszszé na pǜklǜ. Mòże bëc sztiwné albò skróconé. * '''Farba''': jednofarwnô (czornô, złotô, brǜnô) i wielofarwnô. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rasë psów|hideroot=on|mode=pages}} == Biografjô == * ,,Wybierz psa dla siebie", K. von der Leyen, Wyd. Świat Książki * ,,Psy", L. J. Dobrovuka, Wyd. DELTA * ,,Nowa Encyklopedia Powszechna", PWN, tom I, Warszawa 1995r. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rasë psów]] int335esffrwsgd3bx1h7qlblvi6jr0 0 7278 199840 193519 2026-05-18T18:45:14Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199840 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=000066| farba=ffffff| apartne miono=English| kraj, òbénda1= ''de facto côłi swiat - [[lingua franca]]''| lëczba= kòl kòl 400 milionów ([[rodnô mòwa]]), kòl 700 mln. ([[Drëdżi jãzëk|L2]])| môl=-| rodzëzna= [[Jindoeùropejsczé jãzëczi]] * [[Germańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpadnogermańsczé jãzëczi]] *** [[anglo-frizyjsczé jãzëczi]] *** [[Anielsczé jãzëczi]] **** Anielsczi jãzëk| alfabét= łacëzniany| kraj, òbénda2= [[Wiôlgô Britanijô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Aùstralëjô]], [[Kanada]] ë 55 jinszych| agencëjô=| iso1=en| iso2=eng| iso3=eng| sil=ENG| kòd=en| znankównik=Anielskô| jãzëk=anielsczi|znankòwnik2=anielsczégò }} '''Anielsczi jãzëk''' (''English, the English language'') – jãzëk z zôpadnégò karna rodzëznë germańsczich jãzëków, rodny dlô kòl 370 miliónów lëdzy<ref>[https://www.ethnologue.com/language/eng ''English'' na starnie Ethnologue]</ref>. Je ùrzãdnym jãzëkã w 59 państwach, m. jin. w [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]], [[Aùstralëjô|Aùstralii]], [[Kanada|Kanadze]]. Nôwôżniészi dzysdzéń midzënôrodny jãzëk (''[[lingua franca]]''), co je skùtkã kòlonialny politiczi Britijsczégò Jimperium w XIX st. i wiôldżégò swiatowégò znaczënkù [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] w XX i XXI st. [[Òbrôzk:Anglospeak (subnational version).svg|mały|center|upright=2|Teritoria, w chtërnëch anielsczi je ùrzãdowim jãzëkã abò rodną mòwą wikszoscë lëdztwa]] == Bëtnota jãzëka == [[:en:List_of_countries_and_territories_where_English_is_an_official_language#Sovereign_states|''Lësta państw z anielsczim jakò ùrzãdnym jãzëkã (pò anielskù)'']] Anielsczi jãzëk pò II swiat. wòjnié òstôł globalnym jãzëkã. Je to jãzëk biznésòwych jinteresów ë midzënôrodnych relacëji. Je [[Robòczi jãzëk|robòczym jãzëkã]] wilu firm ë òrganizacëji np. [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczéj Ùnji]] (''de facto''; de iure je 24 ùrzãdnych j.) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jindoeùropejsczé jãzëczi]] dinph9yttate5dlduxmdbhz9yufzkad 0 7293 199832 161555 2026-05-18T18:40:10Z Iketsi 3254 {{stub}}→{{Ùzémk artikla}} 199832 wikitext text/x-wiki '''Tenczynek'''- wieś w [[Małopòlsczé wòjewództwò|małopòlsczim wòjewództwie]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò]] otj8kgzyorzzm78x6fzf7hh0786g64a 0 7302 199811 183989 2026-05-18T18:33:00Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199811 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Rowy - kosciol.jpg|mały|Kòscół w Rowach]] '''Rowë''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Rowy'') – to je wies w [[Gmina Ùszcz|Gminie Ùszcz]], w [[Stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je kòscół. == Lëteratura == * Czesław Piskorski, Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka Warszawa, 1980, s. 232 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Ùszcz]] c2b6o2r01kl0zc6981gbrkhuixnqtgh 0 7306 199474 192785 2026-05-18T13:22:18Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}} 199474 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Legal status of German in Europe.svg|mały|Niemiecczi jãzëk]] [[Òbrôzk:Legal status of German in the world.svg|frameless|upright=1.5|right]] '''Niemiecczi jãzëk'''<ref>{{RKJ|2014|170}}</ref> (téż '''miemiecczi jãzëk'''<ref>{{RKJ|2020|169}}</ref>) (''deutsche Sprache'') – to je jãzëk ùrzãdny w [[Niemieckô|Niemiecczi]], [[Aùstriô|Aùstrii]], [[Liechtenstein|Liechtensteinie]], dzélu [[Szwajcarskô|Szwajcarsczi]] i jinëch państwach. {| class="wikitable" border="1" |+Alfabét ! Wiôldzé | [[A]] | [[Ä]] | [[B]] | [[C]] | [[D]] | [[E]] | [[F]] | [[G]] | [[H]] | [[I]] | [[J]] | [[K]] | [[L]] | [[M]] | [[N]] | [[O]] | [[Ö]] | [[P]] | [[Q]] | [[R]] | [[S]] | [[ẞ]] | [[T]] | [[U]] | [[Ü]] | [[V]] | [[W]] | [[X]] | [[Y]] | [[Z]] |- ! Môłé | a | ä | b | c | d | e | f | g | h | i | j | k | l | m | n | o | ö | p | q | r | s | ß | t | u | ü | v | w | x | y | z |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jindoeùropejsczé jãzëczi]] c9j5dgwfg8sq2b6lvwfw4o3h1x8ii8s 0 7412 199686 196131 2026-05-18T16:07:57Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199686 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nisse d apres nature ill jnl fal.png|mały|[[Grzëbë|Grzib]] i krôsniã]] '''Krôsniã''' – to je pòzwanié, chtërno sygô do wierzeniów. Òno mô czerwòné òbùcé. [[Kaszëbi]] nad Łebą gôdalë na krôsniãta - drobné. Òne rôd żëłë w dodomach za piéckã abò pòd kòminkã, pòd pòdłogą czë w mëszi dzurze. Niechtërné lubiłë mieszkac w stóni kòl kòniów. Jesz jiné miałë swòje chëczë zrëchtowóné pòd krzama besu abò głãbòk w zemi. Miałë brodë dłëgszé jak òne same są. Jich kòniama bëłë mëszë. Òne lubiłë mùzykã ë tuńc. Tima co bëlë jima dobri, np. òstôwialë dlô nich na kòminkù garnuszk mléka, pòmôgałë w chëczi np. robiłë pòrządk w jizbach czë wëgniôtałë chlebòwé casto abò pòmôgałë przë skrobanim [[Bùlwa|bùlew]], a téż dojenim krów. Òne mògłë płacëc złotima dëtkama. [[Domôcy kóń|Kònióm]] òne plotłë grzëwë i ògónë w warkòcze. Lëchim gòspòdënióm òne robiłë na psotã np. rozléwałë mlékò czë gaszëłë wid. Nie lubiłë téż, czej chtos zbiérôł zela w wilëją sw. Jana, bò to bëła jich robòta. Òne mògą wzyc dzeckò z kòlibczi i dac swòje<ref>http://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%92br%C3%B4zk:Zdroje_Raduni.djvu&page=56</ref>. Wierã dzysdnia krôsniãta są z [[Kaszëbë|Kaszëbsczi]] wëcygnioné - òkrãtama do [[Szwedzkô|Szwedzczi]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 236-238. * [[:Òbrôzk:Zdroje Raduni.djvu|Zdroje Raduni – Przewodnik po Szwajcaryi Kaszubskiej]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Etnologiô]] [[Kategòrëjô:Szwedzkô]] p39w2d86s910m9ae1eltj877vla5zxi 0 7435 199866 193295 2026-05-18T19:26:16Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199866 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Parque Adam Mickiewicz, Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 06.jpg|mały|Òlëwsczi Park]] [[Òbrôzk:Oliwa Palace in Gdańsk074.JPG|mały|Pałac òpôtów]] '''Òlëwsczi Park''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Park Oliwski'') - mô 11,3 ha, a je stôrodôwnotą w [[Òlëwa|Òlëwie]] kòl [[Òlëwskô Strëga|Òlëwsczi Strëdżi]]. Ten park m. A. Mickiewicza mô wôrtosc bòtaniczną i je wôrtnym dokùmeńtã ògrodniczégò kùńsztu, chtëren mô kòl 250 lat. W nim są: dzél parkù pòzwóny „francësczim” - wëkònóné kòl 1760 rokù, a téż Stôwk Kôłpi i Lëpòwô Alé. Pësznym dzélã parkù wierã je ògardowi parter kwiatowò-pażëcowi, jaczimù towarzą pò wschódny ë zôchòdny stronie grôbkòwé szpalérë. Zberczi ògardowégò parteru w sztôłce bùrbòńsczich liljów są òzdobioné òbcãtima w sztôłce kùżlów - cësama. Krótkò błotka stoją sztaturë ksyżëców: [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]] ë [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] een3z3ut3wupf594gh6wngbd6ajr5gw 0 7438 199415 190029 2026-05-18T12:39:02Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199415 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk_Oliwa_-_Pałac_Opatów_(ubt).jpg|mały|Òpacczi Pałac w [[Òlëwa|Òlëwie]]]] '''Òpacczi Pałac w Òlëwie''' (([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Pałac Opatów w Oliwie'') – béł przebùdowóny w latach 1754 - 1756, a je òdbùdowóny w 1965 rokù. Terô w nim je Nôrodné Mùzeum w [[Gduńsk]]ù (kùńszt artistów z XIX i XX stalata). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160429032030/http://viaf.org/viaf/156399155/ VIAF] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] ait8ufeglqo4xqgrq8p05uf9o4abbss 0 7440 199876 162971 2026-05-18T19:31:15Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199876 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk Walenty parafia.jpg|mały|Kòscół sw. Walãtégò w Gdùńskù]] '''Parafiô p.w. sw. Walãtégò w Gdùńskù''' – to je stôrô parafiô w Matarni - dzélu [[Gduńsk]]a. Matarniô razã ze wsama z òkòlégò òd kùńca XIII stalata słëcha cëstersom. Kòscół zbùdowóny je na gòticczé mòdło. Parafiô je òd XIII/XIV stalata. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Parafie]] 8sfwp8jwvl00j6cf60ykdhl14xuujuf 0 7445 199616 172295 2026-05-18T15:32:10Z Iketsi 3254 VIAF→{{Kòntrola}} 199616 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dzielnice Gdansk Wrzeszcz.svg|mały|Wrzészcz – dzél [[Gduńsk]]a, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Wrzészcz''' – to je dzys dzél [[Gduńsk]]a. XIX stalata bëła to wierã dlô Kaszëbów ''Langforda''. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] j77r2ubg4jfjiynw4c96ay55euw7ew2 0 7448 199867 182000 2026-05-18T19:26:28Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199867 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nadole - museum 19.jpg|mały|Stôrô draszmaszina z [[Nôdolé|Nôdolégò]]]] '''Draszmaszina''' – to bëła maszina ùżiwónô w gbùrzëznie do draszowaniô (òddzélaniô zôrnów zbòżô òd kłosów), terô to colemało robi kòmbajn. Òna mòże miec pasowé kòło. == Lëteratura == * Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.].Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, s. 146. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] [[Kategòrëjô:Maszinë]] muny7et9ouivbf95mh2a2s50tusj8pw 0 7479 199685 194695 2026-05-18T16:07:18Z Iketsi 3254 VIAF→{{Kòntrola}} 199685 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Lucyna Sorn''' (ùr. [[10 lëpinca]] [[1974]] w [[Gdiniô|Gdinie]]). Pò Spòdleczny Szkòle w Mòstach ë Liceùm w Gdinie, òna sztudérowa pedagògikã na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. Òna robi w Spòdleczny Szkòle w [[Mòstë|Mòstach]] w gminie Kòsôkòwò jakò szkólnô òd wczasny edukacje, ùczi [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] ë prowadzy téż regionalné karno, chtërno tuńcëje i òdwiedzało [[Cyper]]. Pisze tekstë zrzeszony z kaszëbską kùlturą, pò pòlskù a téż pò kaszëbskù. Razã z jinyma (T. Sorn, A. Pająk) napisa ùczbòwnik „Z kaszëbsczim w szkòle", [[Gduńsk]] 2009. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20091127155647/http://spmosty.republika.pl/programjkaszubskiego.pdf Program nauczania języka kaszubskiego z elementami wiedzy o Kaszubach „Z kaszëbsczim w szkòle”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Sorn Lucyna}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] k2hndbzmk5h3682jramnbh6jt7m9wcd 0 7501 199684 188111 2026-05-18T16:05:30Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199684 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gminy z językiem pomocniczym.png|mały|21.02.2014]] '''Pòmòcny jãzëk''' – to je jãzëk, w chtërnym lëdze mògą składac wniosczi (w mòwie abò na pismie) w gminie. Tikô sã to lëdzy, jaczi pòsługiwają sã regionalnyma abò miészëznowima jãzëkama, a mòże to bëc np. [[kaszëbsczi jãzëk]]. Mòżlëwòta brëkòwaniô pòmòcnégò jãzëka òznôczô, że òsobë nôleżącé do miészëznë mają prawò do: 1) sczerowiwaniô do òrganów gminë w pòmòcnym jãzëkù w pisowny abò gãbny fòrmie wniosków; 2) zwënégòwaniô, na wërazné żëczenié, òdpòwiescë téż w pòmòcnym jãzëkù w pisowny abò gãbny fòrmie. Na spòdlim wnioskù zajinteresowónëch lëdzy trzeba zezwòlëc na pòsługiwanié sã abò przëjãcé nôzwësków w brzmienim w regionalnym abò miészëznowim jãzëkù. Kaszëbsczi je pòmòcny jãzëk w gminach: * [[Gmina Lëniô]] òd 2012 r. * [[Gmina Lëzëno]] òd 2014 r. * [[Gmina Parchòwò]] òd 2006 r. * [[Gmina Serakòjce]] òd 2007 r. * [[Gmina Żukòwò]] òd 2013 r. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170000823 ''Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym'' (Dz.U. 2017 poz. 823)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] [[Kategòrëjô:Lingwistika]] ajmbcg2s0slhr64pkl01m5w0w80ccvq 0 7516 199683 183945 2026-05-18T16:05:19Z Iketsi 3254 |!]]→| ]]; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199683 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Główczyce (województwo pomorskie) 1.jpg|mały|Kòscół]] '''Główczëce''' ([[Pòlsczi jãzëk|pol]] ''Główczyce'') – są [[Kaszëbë|kaszëbską]] wsą w [[Gmina Główczëce|gminie Główczëce]], w [[Stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Tu je kòscół zbùdowóny w 1891 rokù i przez stalata mieszkelë [[Kaszëbi]]. == Rozmajitoscë == [[Aleksander Majkòwsczi]] napisôł, że Remùs béł w Główczëcach jak piorën spôlił swiątiniã, "w chtërny zgasëlë mòwã tich, co jã zbùdowelë (...)." == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/609 ''Główczyce'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://gok-glowczyce.pl/ kùltura] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Główczëce| ]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] jfvum8nteidx7d0p811n4szalz9aypa 0 7542 199682 182309 2026-05-18T16:05:05Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199682 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Grzybno - kościół Niepokalanego Poczęcia NMP (2).jpg|mały|Grzëbno]] '''Grzëbno''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Grzybno'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. W Grzëbnie w 2008 rokù mieszkało 1189 lëdzy. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/893 Grzybno] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] dcox9e6rtnvkok2530isiz36pqnk74r 0 7544 199681 178897 2026-05-18T16:04:58Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199681 wikitext text/x-wiki '''Kalëska''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. Krótkò ti wsë w lasach Miemcë - w II swiatowi wòjnie pòmòrdowalë sta lëdzy. W Kalëskach w 2005 rokù mieszkało 220 lëdzy == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://groby.radaopwim.gov.pl/grob/13119/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 2u3wvslkodrmfqks1zk9mpfoj0y4iif 0 7547 199680 183319 2026-05-18T16:04:49Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199680 wikitext text/x-wiki '''Swiónowskô Hëta''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/474 Sianowska Huta] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 2i0o7gk9b6dm2z3xtys016yi8ufztat 0 7549 199679 183751 2026-05-18T16:04:38Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199679 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stara Huta - dom szachulcowy.jpg|mały|]] '''Stôrô Hëta''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] Stara Huta; ''Starahutta'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/219 1.) Stara Huta w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 7nrlgb9y0f9w1zpjzy1ugfru90vlkn6 0 7603 199495 187273 2026-05-18T13:31:27Z Iketsi 3254 Przëpisë 199495 wikitext text/x-wiki '''Romuald Byzewski''' (ùr. [[10 rujana]] 1842 w [[Wiôlgô Wies|Karwi]] - ùm. [[30 rujana]] 1905) to béł ksądz, francyszkana - OFM. Òd chrztu miôł miono Jón. Pò skùńczenim gimnazjum w [[Wejrowò|Wejrowie]] òn béł òd 1861 rokù w klôsztorze [[Francyszkanié|Francyszkanów]] w tim gardze. Pò sztudérowaniu w [[Belgijskô|Belgijsce]] dożdôł sã ksãżëch swiãceniów, chtërne przëjimnął [[5 zélnika]] 1866. Òn béł profesorã w Prësach, ale jak òstré ùstawë kùlturkampfù, sczerowóné procëm katolëcczémù Kòscołowi nie dôwałë klôsztoróm pòkù òn trafił w 1875 rokù do [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]] ë béł ksãdzã tam, a pòmôgôł m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbóm]]. W môlowosce Winona òn béł probòszczã ë pòmôgôł [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczémù]] jak òn wëdôwôł ''Wiarusa''<ref>"Rev. Romuald Byzewski: An Advocate for the Polish People" by Sherlyn Meiers and Marty Byzewski [https://web.archive.org/web/20150610211324/http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~atpc/heritage/articles/byzewski-romuald.html]i</ref>. Òn ùmarł w 1905 rokù, a [http://www.usgwarchives.net/wi/cemetery/images/brown/franciscanfathers/byzewskioromuald.jpg jegò grób] je w Zjednónëch Krajach Americzi. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == [[Władisłôw Szulëst|Szulist W]].: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, ss. 26,51,74,75,79 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Byzewski Romuald}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] iaps8ls465u2ictz9kvfgwa6b45dzyb 199496 199495 2026-05-18T13:32:00Z Iketsi 3254 Òbrôzk 199496 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Reverend Jan Romuald Byzewski, OFM.jpg|mały]] '''Romuald Byzewski''' (ùr. [[10 rujana]] 1842 w [[Wiôlgô Wies|Karwi]] - ùm. [[30 rujana]] 1905) to béł ksądz, francyszkana - OFM. Òd chrztu miôł miono Jón. Pò skùńczenim gimnazjum w [[Wejrowò|Wejrowie]] òn béł òd 1861 rokù w klôsztorze [[Francyszkanié|Francyszkanów]] w tim gardze. Pò sztudérowaniu w [[Belgijskô|Belgijsce]] dożdôł sã ksãżëch swiãceniów, chtërne przëjimnął [[5 zélnika]] 1866. Òn béł profesorã w Prësach, ale jak òstré ùstawë kùlturkampfù, sczerowóné procëm katolëcczémù Kòscołowi nie dôwałë klôsztoróm pòkù òn trafił w 1875 rokù do [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]] ë béł ksãdzã tam, a pòmôgôł m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbóm]]. W môlowosce Winona òn béł probòszczã ë pòmôgôł [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczémù]] jak òn wëdôwôł ''Wiarusa''<ref>"Rev. Romuald Byzewski: An Advocate for the Polish People" by Sherlyn Meiers and Marty Byzewski [https://web.archive.org/web/20150610211324/http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~atpc/heritage/articles/byzewski-romuald.html]i</ref>. Òn ùmarł w 1905 rokù, a [http://www.usgwarchives.net/wi/cemetery/images/brown/franciscanfathers/byzewskioromuald.jpg jegò grób] je w Zjednónëch Krajach Americzi. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == [[Władisłôw Szulëst|Szulist W]].: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, ss. 26,51,74,75,79 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Byzewski Romuald}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 60vlzsgedy9z5e88iz155goxcqfxmod 0 7710 199886 185734 2026-05-18T20:52:54Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199886 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zgorzałe 29 - dom szachulcowy.jpg|mały|Chëcz w Zgòrzałim]] '''Zgòrzałé''' – kaszëbskô wies w [[Kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[gmina Stãżëca|gminie Stãżëca]]. Òna je w [[Kaszëbsczi Krôjòbrazny Park|Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/584 Zgorzałe w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Stãżëca]] qsa3cpfwr6mbl9gdkg2inlulmz49p6w 0 7721 199490 179350 2026-05-18T13:30:29Z Iketsi 3254 |!]]→| ]]; ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 199490 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL gmina Borzytuchom COA.svg|mały|Herb Gminë Bòrzëtëchómié]] '''Gmina Bòrzëtëchómié''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Borzytuchom'') – to je wieskò gmina w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Bòrzëtëchómié| ]] 1gmij7d2ff0v308iu93tnd1lp1u51zs 199491 199490 2026-05-18T13:30:38Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199491 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL gmina Borzytuchom COA.svg|mały|Herb Gminë Bòrzëtëchómié]] '''Gmina Bòrzëtëchómié''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Borzytuchom'') – to je wieskò gmina w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Bòrzëtëchómié| ]] sknltlsqqvgn3mv2vm1l45w0ea7bzog 0 7726 199421 184532 2026-05-18T12:41:13Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë; {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199421 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Warszawa Bank Pekao SA (1).JPG|mały|Pekao Tower, warszawskô sedzba bankù]] '''Bank Polska Kasa Opieki Spółka Akcyjna''' (Bank Pekao, Pekao, Pekao SA, dôwni PeKaO) – pòlsczi bank, jaczi pòwstôł 17 strëmiannika 1929, jakò państwòwi kòmercyjny bank w pòstacje akcyjny stowôrë. Òd 1998 notérowóny na Gełdze Wôrtoscowëch Papiorów w [[Warszawa|Warszawie]]. W latach 1999–2017 kòntrolowany przez UniCredit. 7 czerwińca 2017 roku zarząd nad bankã przëjimnãlë spółczi pòwiązany ze Skôrbã Państwa. W 2020 rokù procent kòl nich mòże béc 0,01% na 12 miesący. == Pòdzélënk akcjonariatu bankù == * PZU SA – 20,00%, * Polski Fundusz Rozwoju SA – 12,80%, * Aviva OFE – 5,06%, * NN PTE S.A. – 5,03% * pòòstałi inwestorzë – 57,1%<ref>[https://www.pekao.com.pl/relacje-inwestorskie/akcje/akcjonariat.html Akcjonariat Banku Pekao S.A. (stón na 20 séwnika 2020)].</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.pekao.com.pl/ Bank Pekao] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Banczi]] jplr09musxvsa740nqdw1d467pn74aq 0 7727 199617 199089 2026-05-18T15:32:40Z Iketsi 3254 {{Commons}} 199617 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bank Santander Polska.jpg|mały]] '''Erste Bank Polska''' – to je bank w [[Pòlskô|Pòlsce]]. Òn je òd 1988 rokù. <!-- Ten bank słëchô w wiôldzim dzélu do [[Szpańskô|szpańsczégò]] karna. --> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Banczi w Pòlsce|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.erste.pl/ Erste Bank Polska] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Banczi w Pòlsce]] 7igcj7qr8ojp9d1rogztz9qur7edb45 0 7728 199420 191100 2026-05-18T12:40:35Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199420 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Alior Bank (ulica Władysława IV, Gdynia) - 001.JPG|mały|Alior Bank w Gdinie]] [[Òbrôzk:Logo-Alior-Bank-SVG.svg|mały|Logo Alior Bank]] '''Alior Bank''' – to je bank w Pòlsce. W 2008 rokù [[Italskô|italsczi]] karno dostało zgòdã na òtemkniącé tegò bankù. Z niegò mòże miec kreditną kôrtã ''paypass'' i ni mùszi za wiele w swòjim miészkù za dëtkama szëkac. W tim bankù w 2018 rokù włożëna pieniãdzów sã barżi òpłôca jak [[PKO Bank Polski]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.aliorbank.pl/pl/ Alior Bank] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Banczi]] b7ty1soapkc5214yne1pikggov17t9o 0 7729 199419 169567 2026-05-18T12:40:07Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199419 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nordea Bank Bydgoszcz.jpg|mały|Tu béł bank - Nordea Bank Polska]] '''Nordea Bank Polska''' – to béł bank w [[Pòlskô|Pòlsce]]. Òn béł òd 2001 rokù, a sedzbã miôł w [[Gdiniô|Gdinie]]. Ten bank słëchôł do midzënôrodnégò karna. W 2014 rokù òn zrzesził sã z bankiem - [[PKO Bank Polski]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.nordea.pl/] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Banczi]] mbj69405nisuz09aqxdzqgrtk29rqa6 199424 199419 2026-05-18T12:42:35Z Iketsi 3254 -[] 199424 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nordea Bank Bydgoszcz.jpg|mały|Tu béł bank - Nordea Bank Polska]] '''Nordea Bank Polska''' – to béł bank w [[Pòlskô|Pòlsce]]. Òn béł òd 2001 rokù, a sedzbã miôł w [[Gdiniô|Gdinie]]. Ten bank słëchôł do midzënôrodnégò karna. W 2014 rokù òn zrzesził sã z bankiem - [[PKO Bank Polski]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.nordea.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Banczi]] mbsi99477h27c1exa77jymyysp2z9rg 0 7732 199418 161719 2026-05-18T12:39:53Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199418 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BOS Bydgoszcz.jpg|mały|]] '''Bank Ochrony Środowiska (BOŚ)''' – to je bank w [[Pòlskô|Pòlsce]]. Òn je òd dosc wiele lat, a sedzbã mô w [[Warszawa|Warszawie]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.bosbank.pl Bank] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Banczi]] qd8cqbtmaai7i9ucqc3zq7humxif4rs 0 7763 199862 194601 2026-05-18T19:23:43Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199862 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = New Zealand<br />Aoteaora |miono = Nowô Zelandzkô |miono-genitiw = Nowi Zelandie |fana = Flag of New Zealand.svg |herb = Coat of arms of New Zealand.svg |na karce = New_Zealand_in_its_region.svg |mòtto = fëlëje òficjalné rzeczenié |jãzëk = [[anielsczi jãzëk|anielsczi]], [[māori]], Nowô Zelandsczi jãzëk migowy |stolëca = Wellington |fòrma państwa = Kònstitucëjnô mònarchijô |wiéchrzëzna = 268.680 |procent-wòdë = 2,2% |lëdztwò = 4,5 mln |dëtk = Nowô Zelandsczi Dolar | kòd dëtka = NZD |czasowô cona = +12/+13 |swiãto = 6 gromicznika (Dzéń Waitangi)<ref>[https://teara.govt.nz/en/public-holidays/print Public holidays.] TeAra</ref>. |himn = God Defend New Zealand |kòd = NZ |Internet = .nz |telefón = 64 |rok=-|Prezydeńt=Cindy Kiro|Mònarcha=Karól III|Premiéra=Christopher Luxon }} '''Nowô Zelandzkô''' – je państwã na òstrowach [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> New_Zealand_topographic_map.jpg|Mapa Nowi Zelandie New Zealand on the globe (Oceania centered).svg|Nowô Zelandzkô na karce Zemi </gallery> == Òbaczë téż == * [[Aùstralëjô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstralëjô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralëji i Oceanije]] 8v1n4c4a7ongagjcxu6tg1l57k7a9yl 0 7798 199718 184163 2026-05-18T16:16:09Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199718 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mieroszyno - Rye fields.jpg|mały|[[Żëto]] kòl Mierëszëna]] '''Mierëszëno''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Pùck|gminie Pùck]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Pierszô zmiónka ò Mierëszënie pòchôdô z 1286 rokù - [[Mscëwòj II]]. Tu w mierësczi Spòdleczny Szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://mieroszyno-sp.edu.pl/index.php/pracownicy Szkòła] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/353 1.) (kasz. Mjereszeno) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] sy5d5qcul0l2q5bn5nwx3bvrg0yym2y 199719 199718 2026-05-18T16:16:16Z Iketsi 3254 -{{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199719 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mieroszyno - Rye fields.jpg|mały|[[Żëto]] kòl Mierëszëna]] '''Mierëszëno''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Pùck|gminie Pùck]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Pierszô zmiónka ò Mierëszënie pòchôdô z 1286 rokù - [[Mscëwòj II]]. Tu w mierësczi Spòdleczny Szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://mieroszyno-sp.edu.pl/index.php/pracownicy Szkòła] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/353 1.) (kasz. Mjereszeno) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] ku5et47zcksnlzqt88tb6qcfmvqf9xg 0 7807 199925 197434 2026-05-19T11:58:21Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199925 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:NatCopper.jpg|mały|Kòper]] '''Kòper''' (łac. ''cuprum'') – to je [[chemiczny pierwiôstk]], metal. Stoplëna kòpru i cënë to je bronza, a bronzowô mòże bëc np. sztatura. * Symbòl: Cu * Lëczba atomòwô: 29 * Temperatura topnieniô: 1084,62 °C * Atomòwô masa 63,5463 == Òbaczë téż == * [[Dil]] == Lëteratura == * [[Jerzi Nacel]] (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, [[Gduńsk]] 2013 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.google.pl/search?q=zwartnik&ie=UTF-8&sa=Search&channel=fe&client=browser-ubuntu&hl=pl&gws_rd=cr,ssl&ei=uCC1VPu5O9PhaJTqgJAD#channel=fe&hl=pl&q=K%C3%B2prze] {{Cządowi_ùstôw_pierwińcòw}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòper]] 8z6g7dkf8a5zi0lghwyb1q51i3n1spp 0 7826 199479 198780 2026-05-18T13:25:13Z Iketsi 3254 Lëteratura 199479 wikitext text/x-wiki '''Ataka Dënów na pòlsczich frajbitrów kòl Pùcka w 1571 rokù''' – bëła [[29 lëpinca]], to wnenczas dënskô flota wpłënãła do [[Pùckô Hôwinga|Pùcczi Hôwindżi]] i ùprowadza òkrãtë i frajbitrów òd Pùcka do [[Kòpenhaga|Kòpenhadżi]]. == Lëteratura == * Wacław Odyniec, Jerzy R. Godlewski ''Pomorze Gdańskie: Koncepcje obrony i militarnego wykorzystania od XIII wieku do roku 1939'' (Warszawa 1982) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bôłt]] c1tl9q0tlj77rznebp10dem1p2hzezc 0 7829 199417 179373 2026-05-18T12:39:39Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199417 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Muszla Jakubowa w Sandomierzu.JPG|mały|Darga je òznakòwónô mùszlą swiãtégò Jakùba]] [[Òbrôzk:POL gmina Pałecznica COA.jpg|mały|Herb Pałecznicë]] '''Małopòlskô stegna sw. Jakùba''' – [[Pielgrzimka|pielgrzimkòwô]] [[Stegna sw. Jakùba|darga sw. Jakùba]] w [[Małopòlskô|Małopòlsce]], w [[Pòlskô|Pòlsce]]. Òna prowadzy z [[Sandomierz]]a do [[Krakòwò|Krakòwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.malopolskadroga.swjakub.pl/ Òglowé jinformacje] * [http://www.facebook.com/pages/Ma%C5%82opolska-Droga-%C5%9Bw-Jakuba/107805335942007 Funpage] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Pòdkarpacczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Lubelsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Swiãtokrzësczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Turistika]] ji5j3ld9c7vh1r2t7l9xl6mlfzu4mg5 0 7908 199842 186595 2026-05-18T18:45:45Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} 199842 wikitext text/x-wiki '''Friedhelm Hinze''' (ùr. [[4 zélnika]] 1931 rokù, ùm. [[5 gromicznika]] 2004 rokù w [[Berlëno|Berlënie]]) − to béł jãzëkòznajôrz i kaszëbista ùrodzony w związkòwim kraju [[Meklenbùrskô-Przédné Pòmrë]]. Béł wëprzédniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] „za baderné robòtë nad kaszëbsczim dialektã [sic!], a òsoblëwie prowadzenié dali słowarza [[Friedrich Lorentz|F. Lorentza]]”<ref>''Stolemy 82'', „Pomerania” 1983, nr 7, s. 48.</ref>. == Nôùkòwé robòtë == *''Die deutschen Lehnwörter im Kaschubischen (Pomoranischen)'' (1961) *''Wörterbuch und Lautlehre der deutschen Lehnwörter im Pomoranischen (Kaschubischen)'' (1965) *''Die Schmolsiner Perikopen'' (1967)/[[Perikòpë smôłdzyńsczé]] *''Altkaschubisches Gesangbuch'' (1967) *''Herausgabe und Fortführung des Pomoranischen Wörterbuches'' (1958–1983) Biwało, że òn z [[Miemieckô Demòkratny Repùblika|Miemiecczi Demòkratny Repùbliczi]] pisôł pò kaszëbskù np.: *''Żëcé é dzeło Gotthelfa Matthiasa Bronischa. Badéra kaszëbskji mowë'', „Pomerania” 1990, nr 5-6 (205-206), s. 43-44. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Hinze Friedhelm}} [[Kategòrëjô:Miemcë]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] ggqeil66idqvhf6gbtlthezqv3pa1kq 199843 199842 2026-05-18T18:45:57Z Iketsi 3254 -' ' 199843 wikitext text/x-wiki '''Friedhelm Hinze''' (ùr. [[4 zélnika]] 1931 rokù, ùm. [[5 gromicznika]] 2004 rokù w [[Berlëno|Berlënie]]) − to béł jãzëkòznajôrz i kaszëbista ùrodzony w związkòwim kraju [[Meklenbùrskô-Przédné Pòmrë]]. Béł wëprzédniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] „za baderné robòtë nad kaszëbsczim dialektã [sic!], a òsoblëwie prowadzenié dali słowarza [[Friedrich Lorentz|F. Lorentza]]”<ref>''Stolemy 82'', „Pomerania” 1983, nr 7, s. 48.</ref>. == Nôùkòwé robòtë == *''Die deutschen Lehnwörter im Kaschubischen (Pomoranischen)'' (1961) *''Wörterbuch und Lautlehre der deutschen Lehnwörter im Pomoranischen (Kaschubischen)'' (1965) *''Die Schmolsiner Perikopen'' (1967)/[[Perikòpë smôłdzyńsczé]] *''Altkaschubisches Gesangbuch'' (1967) *''Herausgabe und Fortführung des Pomoranischen Wörterbuches'' (1958–1983) Biwało, że òn z [[Miemieckô Demòkratny Repùblika|Miemiecczi Demòkratny Repùbliczi]] pisôł pò kaszëbskù np.: *''Żëcé é dzeło Gotthelfa Matthiasa Bronischa. Badéra kaszëbskji mowë'', „Pomerania” 1990, nr 5-6 (205-206), s. 43-44. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Hinze Friedhelm}} [[Kategòrëjô:Miemcë]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 7cezez34lcaaubq67rpbgqv3v9uvodm 0 7927 199715 193359 2026-05-18T16:15:40Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199715 wikitext text/x-wiki '''Cémno''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Gmina Tëchómié|gminie Tëchómié]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/687 ''Ciemne'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié]] n64mx6qnjjnug3qr7ec9o6nuyaq32kl 0 7944 199484 182244 2026-05-18T13:28:32Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; ' - to '→' – to ' 199484 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Miastko COA 1.svg|mały|Herb Gminë Miastkò]] '''Gmina Miastkò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Miastko'') – to je miastowò-wsowô gmina w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Sedzba gminë je w gardze [[Miastkò]]. === Lëteratura === * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Miastkò| ]] 760y8h570roclpy5fmmmetksvyf9tt3 199500 199484 2026-05-18T13:33:04Z Iketsi 3254 → 199500 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Miastko COA 1.svg|mały|Herb Gminë Miastkò]] '''Gmina Miastkò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Miastko'') – to je miastowò-wsowô gmina w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Sedzba gminë je w gardze [[Miastkò]]. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Miastkò| ]] iq281q3jlnxj70pkfyiz8oflz3wecgy 0 7968 199714 173679 2026-05-18T16:15:29Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199714 wikitext text/x-wiki '''Smólniczi''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Smolniki'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]], w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Serakòjce|gminie Serakòjce]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/912 Smolniki] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Serakòjce]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 073rc0nl63yc7uahva5wet9e5iacxzd 199721 199714 2026-05-18T16:16:37Z Iketsi 3254 -' ' 199721 wikitext text/x-wiki '''Smólniczi''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Smolniki'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]], w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Serakòjce|gminie Serakòjce]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/912 Smolniki] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Serakòjce]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 1r8syvzwb7h9634r7u2bjgdbgnmp4tb 0 8007 199716 181741 2026-05-18T16:15:50Z Iketsi 3254 {{stub}}→{{Ùzémk artikla}}; ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199716 wikitext text/x-wiki '''Kôłpino''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Kònôrzënë|gminie Kònôrzënë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/41 4.) Kiełpin w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kònôrzënë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] pezaeou8olkwbqelb88h6m9e4y9ihjy 199720 199716 2026-05-18T16:16:30Z Iketsi 3254 -' ' 199720 wikitext text/x-wiki '''Kôłpino''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Kònôrzënë|gminie Kònôrzënë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/41 4.) Kiełpin w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kònôrzënë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 3joq510yddulxvk6emy46ru7vuifjed 0 8035 199717 186912 2026-05-18T16:15:59Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199717 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bãccz (2).JPG|mały|]] '''Bącz''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Bącz'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. Òna je w [[Kaszëbsczi Krôjòbrazny Park|Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/121 Bącz w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://web.archive.org/web/20091024045338/http://geocities.com/belgrau/Bacz.i.Olszowe.Bloto.html ''Bącz i Olszowe Błoto''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] dte2rm97divs1mm5zwh9i2np7ye94xj 0 8078 199869 163674 2026-05-18T19:27:22Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to ' 199869 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk krakowiec-gorki zachodnie.svg|mały|Krakówc ë Zôpadné Górczi – dzél [[Gduńsk]]a, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Krakówc ë Zôpadné Górczi''' – to je dzél [[Gduńsk]]a. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] gsamed1tec6mhcej0pxcojtgb0b075d 0 8080 199818 178238 2026-05-18T18:34:52Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199818 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk osowa.svg|mały|Òsowô – dzél [[Gduńsk]]a, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Òsowô''' – to je dzél [[Gduńsk]]a. Wierã czedës pò kaszëbskù bëła to wies Òsowô Góra. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/649 2.) Osowa Góra w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] ibyfudos5qbm1eeii0aysiew6r3q4vr 0 8085 199812 174215 2026-05-18T18:33:33Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199812 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk brzezno.svg|260px|mały|Brzézno – dzél [[Gduńsk]]a, czerwòno zamalowóné na kôrce]] [[Òbrôzk:Muelle de Brzezno, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 03.jpg|mały|left|Brzézno]] '''Brzézno''' – to je dzél [[Gduńsk]]a. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gduńska]] 4fji51c21oeh5puczicx1nidhg9ai34 0 8087 199618 183476 2026-05-18T15:33:04Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199618 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk Nowy port.svg|mały|Nowi Pòrt - dzél [[Gduńsk]]a, czerwiono zamalowóné na mapie]] '''Nowi Pòrt''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Nowy Port'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Neufahrwasser'') – to je dzél [[Gduńsk]]a. Òn je òd [[1772]] rokù. [[Òbrôzk:Kapitanat Portu Gdansk.jpg|left|mały|Nowi Pòrt]] == Lëteratura == * ''Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka'' 2010, s. 112. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/304 Nowyport w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gduńska]] ov64qjeipiz672xnfd7yte1ypilcov6 199621 199618 2026-05-18T15:33:49Z Iketsi 3254 -left 199621 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk Nowy port.svg|mały|Nowi Pòrt - dzél [[Gduńsk]]a, czerwiono zamalowóné na mapie]] '''Nowi Pòrt''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Nowy Port'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Neufahrwasser'') – to je dzél [[Gduńsk]]a. Òn je òd [[1772]] rokù. [[Òbrôzk:Kapitanat Portu Gdansk.jpg|mały|Nowi Pòrt]] == Lëteratura == * ''Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka'' 2010, s. 112. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/304 Nowyport w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gduńska]] 58nqzk4fatu9x88z0btfn2l0mtqmf1e 0 8090 199619 178447 2026-05-18T15:33:16Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199619 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zaspa mlyniec.svg|mały|Zaspa-Młińc - dzél [[Gduńsk]]a, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Zaspa-Młińc''' – to je dzél [[Gduńsk]]a. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/450 1.) Zaspa w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gduńska]] b9s8rbaq50s78szqrd5le1vspvejni1 0 8096 199874 163689 2026-05-18T19:29:46Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to ' 199874 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sopot mapa dzielnice swiemirowo.png|mały|Smirowò - dzél [[Sopòt]]u, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Smirowò''' – to je dzél [[Sopòt]]u. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Sopòtu]] 9kwd7qu3w3w8qz0lak86yc0cabgbfki 0 8104 199519 190676 2026-05-18T14:54:09Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199519 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bactrian Camel b d.jpg|mały|Dëbeltpùklati kamél]] [[Òbrôzk:Kamelja Ljubezen - Zoo Ljubljana.webm|mały|Dëbeltpùklati kamél]] '''Dëbeltpùklati kamél''' (''Camelus ferus'' L.) – to je ôrt wiôldżégò suska z rodzëznë kamélowatëch. Òn żëje colemało w [[Azëjô|Azëji]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kamélowaté]] k07pdur9qdphzemzy47nn12shd7wbmc 199534 199519 2026-05-18T14:58:59Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kamélowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199534 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bactrian Camel b d.jpg|mały|Dëbeltpùklati kamél]] [[Òbrôzk:Kamelja Ljubezen - Zoo Ljubljana.webm|mały|Dëbeltpùklati kamél]] '''Dëbeltpùklati kamél''' (''Camelus ferus'' L.) – to je ôrt wiôldżégò suska z rodzëznë kamélowatëch. Òn żëje colemało w [[Azëjô|Azëji]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kamélowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kamélowaté]] sr0ze5l9hlonolstdg6ybk65ifyjhus 0 8133 199813 190914 2026-05-18T18:33:43Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199813 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-MałyKack.PNG|mały|Môłi Kack - dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] [[Òbrôzk:Kościół Matki Boskiej Bolesnej, Mały Kack (Gdynia).jpg|260px|mały|Môłi Kack - kòscół]] '''Môłi Kack''' – to je dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]]. Tu je kòscół. [[Òbrôzk:Klein-Katz-Sammlung Duncker (5363461).jpg|mały|]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/651 Kacyk w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] ayi5qczbd4khu8s7c30a69z66hvuyzg 0 8158 199891 163884 2026-05-18T20:55:00Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to ' 199891 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cross on Kamienna Góra in Gdynia - view from Adama Mickiewicza Street.jpg|260px|mały|Krziż]] [[Òbrôzk:Gdynia-KamiennaGora.PNG|mały|Kamiannô Góra - dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Kamiannô Góra''' – to je dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] fzjpgkr1zair99riyvumy4gpfzfysr2 199892 199891 2026-05-18T20:55:10Z Iketsi 3254 - → – 199892 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cross on Kamienna Góra in Gdynia - view from Adama Mickiewicza Street.jpg|mały|Krziż]] [[Òbrôzk:Gdynia-KamiennaGora.PNG|mały|Kamiannô Góra – dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Kamiannô Góra''' – to je dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] gduzqjsezhb1klhgh8qndzg9qbzn5gw 0 8159 199620 178437 2026-05-18T15:33:29Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199620 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-Orlowo.PNG|mały|Òrłowò - dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Òrłowò''' – to je dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]]. Tu w lese rosce [[kaszëbskô wika]]. [[Òbrôzk:Pier gdynia orlowo.jpg|center|mały|500px|Òrłowò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/668 3.) Orłowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] cff2pk50q26l4fs2zh6eymfdru3p9ez 0 8170 199574 177420 2026-05-18T15:17:05Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; Kòtowaté 199574 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cougar at Cougar Mountain Zoological Park 2.jpg|mały|Pùma - w [[Zoolodżny ògard|zoolodżnym ògardze]]]] '''Pùma''' (''Puma concolor'' L.) – to je susk z rodzëznë kòtowatëch. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòtowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] 0iftgks7uogv49sfukmsti8yfz94nzv 199575 199574 2026-05-18T15:17:15Z Iketsi 3254 - → – 199575 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cougar at Cougar Mountain Zoological Park 2.jpg|mały|Pùma – w [[Zoolodżny ògard|zoolodżnym ògardze]]]] '''Pùma''' (''Puma concolor'' L.) – to je susk z rodzëznë kòtowatëch. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòtowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] 89chdb1ipwf3rt3l0azoikk3ojhnxmu 0 8192 199630 198876 2026-05-18T15:43:06Z Iketsi 3254 abò '''Tómk Fópka'''<ref>[https://web.archive.org/web/20250531115403/https://www.gov.pl/attachment/05541e12-83b3-4757-8e2e-7793c85e12df PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA KASZUBSKIEGO – POZIOM ROZSZERZONY – kwiecień 2020 r.]</ref> 199630 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tomasz Fopke.JPG|mały|Tomôsz Fópka]] '''Tomôsz Fópka''' abò '''Tómk Fópka'''<ref>[https://web.archive.org/web/20250531115403/https://www.gov.pl/attachment/05541e12-83b3-4757-8e2e-7793c85e12df PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA KASZUBSKIEGO – POZIOM ROZSZERZONY – kwiecień 2020 r.]</ref> ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Tomasz Fopke'') - ùr. [[10 lëpinca]] [[1973]] rokù w [[Gdiniô|Gdinie]] – ùkùńczył Mùzyczną Akademią w [[Gduńsk]]ù jakno spiéwôk i teatrownik. Je kòmpòzytorą, dërëgentã, spiéwôkã<ref>https://web.archive.org/web/20160305084216/http://www.zukowo.pl/aktualnosc-2328-Zukowskie_Lato_Muzyczne_2013_dobieglo_konca.html</ref> ë runitą z Chwaszczëna. Òn béł zastãpnikã burméstra gminë [[Żukòwò]], a je dirigeńtã chùru Lutnia z Lëzëna i nôleżnikã m. jin. ZK-P, a téż dzejôrzã kaszëbsczi, kùlturalny rësznotë. Czile jegò wiérztów je w antologii “Mësla dzecka” (2001r.). Wëdôwizna “Region” z Gdini wëda w 2003r. jegò zbiérk eroticznëch wiérztów “Szlachama kùsków” i dokôz mùzyczny “Pierszô Kaszëbskô Pasja” (2002)<ref>https://web.archive.org/web/20160304103208/http://odroda.kaszubia.com/02-02/ps_pasejo.htm</ref>. Òn je laureatã m. jin. nôdgrôdë miona R. Wróblewsczégò (2001r.) i Òglowòpòlsczégò Lëteracczégò Kònkùrsu m. M. Stryjewskiego w [[Lãbòrg]]ù (2002r.). W 2007 rokù òn béł wëprzidniony Medalã Stolema. Òn je wespółautorã spiéwnika “Piesnie Rodny Zemi”, a na niwiznie ùsôdztwa piesniów (tekstë, mùzyka), wespółdzejô z wiele karnama i ùtwórcama (np. [[Jerzi Stachùrzczi|J. Stachùrsczi]] i [[Eugeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]). == Òbaczë téż == * [[Zbigniew Jankowski (aktór)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Fópka Tomôsz}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] 76iw7tq6lz5puda43xl97c8ayewl2tw 0 8221 199678 184148 2026-05-18T16:04:21Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199678 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-ChwarznoWiczlino.PNG|260px|mały|Chwôrzno-Wiczlëno – dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Chwôrzno-Wiczlëno''' – to je dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/660 2.) ''Chwarzno'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] sbrspk7a8hzajh9bir11zza02gr9swm 0 8223 199830 174065 2026-05-18T18:39:39Z Iketsi 3254 - → – 199830 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-Leszczynki.PNG|mały|Leszczinczi - dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Leszczinczi''' – są dzélã gardu [[Gdiniô|Gdini]]. {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] 2xau01wvs7ejnrlrldz0fnqy703u971 0 8226 199814 175993 2026-05-18T18:34:02Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199814 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-DzialkiLesne.PNG|mały|Lasowé Gruńtë - dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Lasowé Gruńtë''' – są dzélã gardu [[Gdiniô|Gdini]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] 090jekdjgr475fmdr38i26cirayi58x 0 8227 199625 178461 2026-05-18T15:35:22Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199625 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-Cisowa.PNG|mały|Cësowô – dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Cësowô''' – to je dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]]. Tu òd 1936 rokù biwałë kaszëbsczé dożniwczi. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/707 Cisowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] rffu0fqyu9yrmqjmxb5ejmcgomusam6 0 8228 199624 178432 2026-05-18T15:35:05Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199624 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-Obluze.PNG|mały|Òblëżé – dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Òblëżé''' – to je dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]], a bëła wies. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/330 Obuż w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] 2hwplalcczbyg8o12ze0wymfo9c1n7u 0 8229 199623 178431 2026-05-18T15:34:56Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199623 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-Pogorze.PNG|260px|mały|Pògòrzé – dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Pògòrzé''' – to je dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]], a bëła baro stôrô wies. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/505 Pogòrze w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] 059pcm11si3g4gj3ws0bh6clrk2yt9l 0 8230 199895 178436 2026-05-18T20:57:45Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} 199895 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-Redlowo.PNG|mały|Redłowò - dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Redłowò''' – to je dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/388 Radłowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] [[Òbrôzk:Redlowo.jpg|800px|mały|Redłowò]] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] s15hs1mor3cqaqu4xd8unibmp1p6cvj 0 8231 199626 178430 2026-05-18T15:35:52Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199626 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-WitominoLesniczowka.PNG|mały|Witomino-Lesyństwò – dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Witomino-Lesyństwò''' – to je dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]], a bëło [[lesyństwò]] i jeden bùdink. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/160 2.) Wytomin w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] 7c1l4g0rtmz8ykb1bh7zyil5fwf39jw 0 8232 199627 178429 2026-05-18T15:36:04Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199627 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-WitominoRadiostacja.PNG|mały|Witomino-Radiostacjô - dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Witomino-Radiostacjô''' – to je dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]], a bëła wies. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/159 Wytomin w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] 3e5weiga914s7ehyeksdqu8pr814izn 0 8236 199819 182411 2026-05-18T18:35:11Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199819 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk Suchanino.svg|mały|Cëgónczi - dzél [[Gduńsk]]a, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Cëgónczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Suchanino'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Zigankenberg'') – to są dzélã [[Gduńsk]]a. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gduńska]] 3sg2cjoatnggsfwsihrnykxgq8ih2y4 0 8241 199870 182413 2026-05-18T19:27:34Z Iketsi 3254 {{stub}}→{{Ùzémk artikla}}; ' - to '→' – to ' 199870 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk rudniki.svg|mały|Rudniczi - dzél [[Gduńsk]]a, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Rudniczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Rudniki'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Bürgerwiesen'') – to są dzélã [[Gduńsk]]a. Tu dosc krótkò je òbczëszczalniô sztokù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gduńska]] 8daz4zd031fafloodp5exki8cfokuev 199871 199870 2026-05-18T19:27:46Z Iketsi 3254 - → – 199871 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk rudniki.svg|mały|Rudniczi – dzél [[Gduńsk]]a, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Rudniczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Rudniki'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Bürgerwiesen'') – to są dzélã [[Gduńsk]]a. Tu dosc krótkò je òbczëszczalniô sztokù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gduńska]] t00n3kalo15qdot0nm4f4xxqrxtz744 0 8243 199868 183479 2026-05-18T19:27:09Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199868 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Przymorze Małe.svg|mały|Môłé Przëmòrzé – dzél [[Gduńsk]]a, czerwòno zamalowóné na kôrce]] [[Òbrôzk:Okraglak Przymorze ubt.JPG|mały|Kòscół]] '''Môłé Przëmòrzé''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Przymorze Małe'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Konradshammer'') – to je dzél [[Gduńsk]]a. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gduńska]] h4rce28g8ggngtx9yl1byryeav1ul6s 0 8247 199850 192941 2026-05-18T18:48:12Z Iketsi 3254 == Przëpisë == {{Przëpisë}}; {{Kòntrola}} 199850 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Natalia Szroeder 2016 (cropped).JPG|alt=|mały|Natalia Szroeder (2016)]] '''Natalia Szroeder''' (spòtikô sã téź pisënk ''Szréder''<ref>Elżbiéta Prëczkòwskô, Jadwiga Héwelt, ''W jantarowi krôjnie'', Gduńsk 2015, s. 178.</ref>; ùr. [[20 łżëkwiata]] [[1995]] rokù w [[Bëtowò|Bëtowie]]) – spiéwôrka z [[Kaszëbë|Kaszëb]], kòmpòzytorka, pòlskô i kaszëbskô wòkalëstka i aùtorka tekstów. Ùrodzëła sã w [[Bëtowò|Bëtowie]], w familii Joannë i Jaromira Szrédrów. Mëma je szkólną kaszëbsczégò jãzëka i mùzyczi, prowadzy razã z bratã Môrcënã karno fòlkloristiczné „Mòdrôczi” w [[Parchòwò|Parchòwie]] (chtërné przódë bëło prowadzoné bez ji tatã, a starka Natalie, Waldemara Kapiszkã). W karnie „Mòdrôczi” Natalia sã ùczëła grac na skrzëpkach, spiewac i wëstãpòwac na binie. Za dzecnëch lat bëła téż nôleżniczką karna „Spiéwné kwiôtczi”<ref>[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], ''Rozwij dzysdniowi mùzyczi kaszëbsczi na przëkładze sétmë lat dzejaniégò karna „Spiéwné kwiôtczi”'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 157.</ref>. Jakno młodé dzéwczã, czedë mieszkała w domôcym Parchòwie, pòkôza sã w [[Telewizjô|telewizyjnym]] programie „Òd dzecnicë do Wòpòla”. Bëła midzë jinyma nôdgrodzônô w programie „Mòżnota na zdobiwk”, czedë zwënégòwała piąti plac. Swòje spiéwónczi zaczãła pisac pòd cëskã [[Michael Jackson|Michaela Jacksona]], [[Justin Timberlake|Justina Timberlake’a]] i [[Rihanna|Rihanny]]. Ji pierszi hit „Pòtrzébny je drëch” béł w kaszebszczim jãzëkù. Pózni znóny raper [[Liber]] z Pòznaniô przërôcził jã do wëspółrobòtë nad platką „Duetë”, wëdóną w 2014 rokù. Platka zawiérô tekstë aùtorstwa rapera, a Natalia Szroeder spiéwô refrenë. Òd tégò czasu Natalia spiéwô blós po pòlskù. Wëstãpùje na widzałich festiwalach, jak Opole czë Sopot. Ji mùzyczné zainteresowania są zacht szeroczé i òbjimają m.jin. [[pop]], [[folk]], [[rap]], [[hip-hop]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.eska.pl/news/kim_jest_natalia_szroeder_-_kaszubska_gwiazdka_ktora_spiewa_wszystkiego_na_raz_z_liberem_info_video_foto/42002 ''Kim jest Natalia Szroeder – kaszubska gwiazdka, która śpiewa Wszystkiego Na Raz z Liberem?''] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Mùzyka]] il38jc0dmpk4m7050rkuvjrynsdwh9r 0 8273 199854 193416 2026-05-18T18:49:12Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199854 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sławutowo 01.jpg|mały|Sławùtowò]] '''Sławùtowò''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Pùck|gminie Pùck]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Miescy sã tuwò Pòmòrskô Strzédnowiecznô Òsada, w jaczi òbôczëc mòżna m.jin. zrãbòwé chëczë (wëbùdowané bez ùżiwaniô gòzdzów) i palisadã. Òsadã òdtwòrzëlë na spòdlim robòtów archeòlogów na Pòmòrzim. Òsada je eféktã staraniów Fùndacje „Sławny Gród”<ref>[http://radiokaszebe.pl/kleka-2014-07-31-csb Klëka, 2014.07.31 ([[Radio Kaszëbë]])]</ref>. „Pomerania” w 2016 pòjinfòrmòwa, że Małgòrzata Wòzniôk, szôłtëska Sławùtowa, wëcmanim z mieszkańcama ti wsë jesz wcyg piastëją stôri zwëk rozkòscérzaniô wiadłów, np. ò pòdatkach, za pòmòcą drzewianégò [[klëka|kòzła]]<ref>''Kòzeł'', „Pomerania” 2016, nr 10, s. 27.</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.slawutowo.pl/ Gard Słowión] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/795 Sławutowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] s3zhmyow4epx6jhv8oyfmdwrqx525x5 0 8274 199677 184796 2026-05-18T16:04:10Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199677 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zdrada - Cross 01.jpg|mały|Zdrada - krziż]] '''Zdrada''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Pùck|gminie Pùck]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/542 ''Zdrada'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] s1v5ykt27s12p37f7hnhesfinez9i75 199713 199677 2026-05-18T16:15:08Z Iketsi 3254 - → – 199713 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zdrada - Cross 01.jpg|mały|Zdrada – krziż]] '''Zdrada''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Pùck|gminie Pùck]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/542 ''Zdrada'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] lfm3i5nsuy032h7guy0xm1qdrl0u0ca 0 8302 199676 181956 2026-05-18T16:04:01Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199676 wikitext text/x-wiki '''Barłomino''' – to je kaszëbskô [[wies]] w [[Gmina Lëzëno|gminie Lëzëno]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/109 ''Barłomino'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Lëzëno]] b1o0sp2ajwhuh2s7jkjnartjwg1kq9w 0 8312 199675 181841 2026-05-18T16:03:53Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199675 wikitext text/x-wiki '''Òrlé''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Orle'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[gmina Wejrowò|gminie Wejrowò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/586 5). Orle w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Wejrowò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] cyldgqp787gr0lguzg1l1zf3spb0s7c 0 8354 199674 194925 2026-05-18T16:03:46Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199674 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Museum of the Second World War in Gdańsk 2025b.jpg|mały|Mùzeum II Swiatowi Wòjnë w 2025 rokù]] '''Mùzeùm II Swiatowi Wòjnë we [[Gduńsk]]ù''' je jinstitucją, chtërna je òtemkłi òd [[strëmiannik]]a 2017 rokù. Sedzba Mùzeum je we Gduńskù. Tu są sta ekspònatów, chtërne pòmògają lepi rozmiec co to je wòjna. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzeum1939.pl/ Domôcô starna Mùzeum] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Mùzea]] ml43ldsaq9agzu8ux9x2umbtgj5fa22 0 8357 199712 173657 2026-05-18T16:14:53Z Iketsi 3254 {{commons|Category:Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni}} 199712 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:140429-POL-Gdynia-Muzeum_MW.jpg|mały|Mùzeum]] '''Mùzeum Wòjnowi Marinarczi w Gdini''' je jinstitucją z 1953 rokù. Mùzeum zbiérô stôré rzecze sparłãczoné z Wòjnową Marinarką RP i tu mòże je òbzérac. Sedzbą Mùzeum je gard [[Gdiniô]]. Dłëgszi czas rekruce z [[Kaszëbë|Kaszëb]] nie mògle służëc w wòjnowi òkrãcëznie, szlë za to do kòpalni. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzeummw.pl/ Domôcô starna Mùzeum] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gdiniô]] hwoayqb9kedtrcjtwq0vozcpyvui8w0 0 8408 199848 187035 2026-05-18T18:47:17Z Iketsi 3254 {{Commons}} {{Kòntrola}} 199848 wikitext text/x-wiki '''Òskòwò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Oskowo''<ref>Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 15 marca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (Monitor Polski 1947, nr 37, poz. 297)</ref>) – to je wies w [[Gmina Céwice|gminie Céwice]], w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Òficjalnô [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskô]] pòzwa wsë w fòrmie „Òskòwò” òsta wprowadzónô 18 lëpińca 2016<ref>[https://web.archive.org/web/20190624093236/http://mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl/download/86/13576/stan09042019ost.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Céwice]] nzkoyiq3wcfeh90ysz7l31y61s4jfuy 0 8415 199893 188050 2026-05-18T20:56:17Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199893 wikitext text/x-wiki '''Òblëwice''' – to je kaszëbskô [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]], w [[Gmina Nowô Wies|gminie Nowô Wies]]. Tuwò je posąg "Matczi Bòżi ''ò''blëwicczi" i stôri smãtôrz niemiecczi.[http://fotoexploracje.manifo.com/obliwice-woj-pomorskie] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/330 Obliwiec w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Nowô Wies]] rcvzcrutgjgeom3tyejvwrozwvadq4r 0 8418 199887 198308 2026-05-18T20:53:05Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199887 wikitext text/x-wiki '''Dzechlëno''' – to je [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]], w [[Gmina Nowô Wies|gminie Nowô Wies]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/269 ''Dziechlino'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Nowô Wies]] 68ond1fku61e97w24px1iv7tkcywd3y 0 8574 199563 192357 2026-05-18T15:10:56Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rasë psów|hideroot=on|mode=pages}} 199563 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Irish wolfhound giaccomo.JPG|mały|Jeden z chartów]] '''Chartë''' – to są rasë [[Pies|domôcégò psa]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rasë psów|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rasë psów]] rygu3rapkzxdeuyfhcxbakmxc2oshdr 0 8607 199815 186390 2026-05-18T18:34:13Z Iketsi 3254 {{stub}}→{{Ùzémk artikla}}; ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199815 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:View from Sidon's Sea Castle, Sidon, Lebanon.jpg|mały|Sydón]] '''Sydón''' (téż Sidon, Zidon abò Sajda; arab. صيدا Ṣaydā; hebr. צִידוֹן Ẓidon) – to je dosc wiôldżi gard w [[Liban|Libanie]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Liban]] a8a8nhmpjbovrm0hs12mmwnhbae12d3 0 8625 199711 184383 2026-05-18T16:14:41Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199711 wikitext text/x-wiki '''Papiérniô''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Lëpùsz|gminie Lëpùsz]], w [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/296 ''Lipuska papiernia'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Lëpùsz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] bq7ewasfhth0vibn20pefu2vm4h9v3h 0 8628 199492 169322 2026-05-18T13:30:51Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199492 wikitext text/x-wiki '''Òbjezerzé''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Objezierze'') – to je wies w [[Gmina Trzebielëno|gminie Trzebielëno]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Trzebielëno]] 08sce1nfkbatbgn6q5313gsogkef30p 0 8630 199494 169334 2026-05-18T13:31:11Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 199494 wikitext text/x-wiki '''Ùlëszkòjce''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Uliszkowice'') – to je wies w [[Gmina Trzebielëno|gminie Trzebielëno]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Trzebielëno]] 0ufc4lvzhnlspq2i8nqupeugvx5giob 0 8660 199846 192942 2026-05-18T18:46:53Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199846 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:JordanRiver cs.svg|mały|Biég rzéczi na kôrce]] [[Òbrôzk:PikiWiki Israel 21500 The Jorden River.JPG|mały|Jordan]] '''Jordan''' – rzéka dłużawë 251 km w [[Azëjô|Azëji]], m.jin. w [[Izrael|Jizraelu]]. == Jordan w kaszëbsczi kùlturze == W szpôsownym ùchwôcenim [[Kaszëbë|Kaszëb]] przez [[Florión Cenôwa|Cenôwã]] Jordan to je [[Pùtnica]]. Nadczidka ò rzéce pòjôwiô sã téż w pòwiescë „[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]” [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] we fragmeńce: ::''Boczë: Naju rzeka v lese, to Jordan, a naju jezoro, to [[Galilejsczé Jezoro|Genezaret]], chdze Svjęti Pjoter beł rebokjem.''<ref>[http://literat.ug.edu.pl/remus/0006.htm ''VI – Jak Remus szukoł Straszka na pustkovju a v gromadze z Martą zaczął chodzëc na nowukę.'']</ref> == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: ''Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów'' // J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: ''Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów'', Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999, s. 177. * Knéga Zôczątków, z hebrajsczégò jãzëka na [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] przełożił ò [[Adam Riszard Sykòra|Adam Ryszard Sikora OFM]], Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015, s. 83 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azëjô]] mtwalmxsn46ihm0d8dyxbnhyll54baa 0 8670 199628 178955 2026-05-18T15:36:24Z Iketsi 3254 ' - je '→' – je '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199628 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Polish Governmental and Diplomatic Plaque.svg|mały|]] '''Minysterstwò Administracji i Cyfrizacji''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]:Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji) – je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno bëło òd [[21 lëstopadnika]] 2011 rokù do 2015 rokù, a zajimało sã m.jin. dotacjama np. na kaszëbiznã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://mac.gov.pl/szukaj/kaszubski (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlitologijô]] rjaxv3fnl96hr1eerklwpallp7qskj5 0 8682 199894 196296 2026-05-18T20:57:11Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199894 wikitext text/x-wiki '''Kòmisjô Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów''' – to je jedna z [[Sejm|sejmòwëch]] kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã sprawama kùlturowi spadkòwiznë i tim cobë lëdzë bëlë sobie równy pòdług prawa. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/agent.xsp?symbol=KOMISJAST&NrKadencji=9&KodKom=MNE Kòmisjô] * [http://orka.sejm.gov.pl/opinie7.nsf/nazwa/plan_mne/$file/plan_mne.pdf marzec 2015 (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Sejmòwé kòmisje]] sfmhx8fcbj727pvaminmy529m3igomr 0 8709 199649 178185 2026-05-18T15:52:46Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199649 wikitext text/x-wiki '''Dzãgel''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wnożëna w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Kònôrzënë|gminie Kònôrzënë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/293 1.) Dzięgiel w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kònôrzënë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] le5ecoo63tcv1actxgxauxokofimhz9 199650 199649 2026-05-18T15:52:53Z Iketsi 3254 -' ' 199650 wikitext text/x-wiki '''Dzãgel''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wnożëna w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Kònôrzënë|gminie Kònôrzënë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/293 1.) Dzięgiel w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kònôrzënë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] oyav7b3au8waqjujgdrqyzcc5z2dgx1 0 8711 199710 192579 2026-05-18T16:14:32Z Iketsi 3254 {{stub}}→{{Ùzémk artikla}}; ' - je '→' – je '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199710 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stanford University view of the Oval.jpg|mały|Ùniwersytet Stanforda]] '''Ùniwersytet Stanforda''' (''Stanford University'' abò ''Leland Stanford Junior University'') – je wôżnym amerikańsczim môlã dlô rozwiju nôùczi òd 1891 rokù. Na nim uczi sã kòl 16 tësãców sztudérów. == Òbaczë téż == * [[Zjednóné Kraje Americzi]] == Bùtnowé lënczi == {{commons|Category:Stanford University}} * [http://www.stanford.edu/ Stanford University] * [http://searchworks.stanford.edu/browse?start=6597034 Bibloteka] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë]] cjuslk9hh9mgyuebfimw22ap76aoxv3 0 8715 199648 178170 2026-05-18T15:52:40Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199648 wikitext text/x-wiki '''Łączé''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Lëpińce|gminie Lëpińce]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu ùrodzył sã prof. [[Klémãs Zmùda Trzebiatowsczi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/634 2.) Łąki w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Lëpińce]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] lnc4joluszmoe4sl1bpohor7li8w547 0 8721 199647 187300 2026-05-18T15:52:31Z Iketsi 3254 ' - je '→' – je '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199647 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Rozalii z Palermo w Wierzchucinie.jpg|mały|Kòscół z lat 1929 - 1930]] '''Wiérzchùcëno''' – je wiôlgą [[Kaszëbë|kaszëbską]] wsą w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]], w [[Krokòwa|gminie Krokòwò]]. == Historëjô == Pò 1918 r. do 1945r. Wiérzchùcëno òstało w Niemiecczi Rzeszë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304114553/http://sp-wierzchucino.home.pl/osiagniecia/konkurs.html] == Òbaczë téż == * [[Wiôlgô Piôsznica]] * [[Żarnówc]] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Krokòwò]] b2006xy27445w35whjfizmsqputecnc 0 8728 199805 183959 2026-05-18T18:30:13Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199805 wikitext text/x-wiki '''Wiérzchòwò''' – to je wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]], w [[Gmina Człëchòwò|gminie Człëchòwò]]. Tu ùrodzył sã [[Jerzi Jeschke]] - biskùp. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/415/ ''Wierzchowo'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Człëchòwò]] 4i7t7kygytiau6anca3vtj9xfuy98c5 0 8737 199804 183889 2026-05-18T18:30:02Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199804 wikitext text/x-wiki '''Wiczechë''' – to je wies w [[Gmina Czôrné|gminie Czôrné]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/534 ''Geglenfelde'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrné]] bhofwntz5f56f2jvj78lgf1lnxolfe6 0 8791 199646 187726 2026-05-18T15:52:03Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199646 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL WRZEŚCIE 11141.jpg|mały|Wrzescé]] '''Wrzescé''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Wrzeście'') – to je wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Stołpskò|gminie Stołpskò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20201124040659/http://spwrzescie.slupsk.pl/index.php/jezyk-kszubski/15-jezyk-kszubski/258-jezyk-kaszubski-2019-20 Szkòła] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò]] qe9zwxu78zicbuudvgr6628pjouckvx 0 8842 199803 183126 2026-05-18T18:29:52Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199803 wikitext text/x-wiki '''Wlinkówkò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Włynkówko'') – to je wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Stołpskò|gminie Stołpskò]]. Tu dzecë i młodzëzna w szkòle chòdzą na lekcje [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://spwlynkowko.edupage.org/photos/?photo=teachers/-17&gallery=6# Szkòła] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò]] dinhifia9ome7h2u8badejk9cqpr1yi 0 8860 199802 183905 2026-05-18T18:29:44Z Iketsi 3254 {{Commons}}; ' - to '→' – to ' 199802 wikitext text/x-wiki '''Płaszewò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Płaszewo'') – to je wies w [[Gmina Kòbëlnica|gminie Kòbëlnica]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/208 5.) ''Wendisch Plassow - Płaczewo Kaszubskie'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica]] 8od9g0s2lumwffqinywk71fwcfrngvw 199806 199802 2026-05-18T18:30:28Z Iketsi 3254 -' ' 199806 wikitext text/x-wiki '''Płaszewò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Płaszewo'') – to je wies w [[Gmina Kòbëlnica|gminie Kòbëlnica]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/208 5.) ''Wendisch Plassow - Płaczewo Kaszubskie'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica]] jjn0taqboq362ss5x31ddjrkim7gi31 0 8861 199645 187235 2026-05-18T15:51:37Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199645 wikitext text/x-wiki '''Kùńczewò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Kończewo'') – to je wies w [[Gmina Kòbëlnica|gminie Kòbëlnica]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu dzece w szkòle są ùczoné [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégó jãzëka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160912223819/http://spkonczewo.kobylnica.pl/Nauczyciele_sp6_category,2QQid,2.html m.jin. ''język kaszubski''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòbëlnica]] gpxlnxtr1okv4lo5omcv2alej3w3ntj 0 8921 199612 177986 2026-05-18T15:30:37Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199612 wikitext text/x-wiki '''Pawłówkò''' – to je wies w [[Gmina Przechlewò|gminie Przechlewò]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/913 Pawłówko w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Przechlewò]] mrb9h4dmici0knlsjzlfhuyf2x3k6xh 0 8922 199611 180257 2026-05-18T15:30:25Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} 199611 wikitext text/x-wiki '''Płaszczëca''' – to je wies w [[Gmina Przechlewò|gminie Przechlewò]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/557 Giemły w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Przechlewò]] cuee24e7asgb6i8ud27e4llp9hh07q2 199622 199611 2026-05-18T15:34:07Z Iketsi 3254 -' ' 199622 wikitext text/x-wiki '''Płaszczëca''' – to je wies w [[Gmina Przechlewò|gminie Przechlewò]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/557 Giemły w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Przechlewò]] k182wtblkehxtt4vakch44l6248v9uv 0 8924 199610 186572 2026-05-18T15:30:16Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} 199610 wikitext text/x-wiki '''Sąpólno''' – to je wies w [[Gmina Przechlewò|gminie Przechlewò]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu dlô turistów co płëną [[Brda|Brdą]] je snôzi plac na ji ùbrzegù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/362 Sąpolna w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Przechlewò]] dtf2i1jj8bu5at30nh64pm1s93a0aep 0 8925 199889 169356 2026-05-18T20:53:43Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}} 199889 wikitext text/x-wiki '''Żółna''' – to je wies w [[Gmina Przechlewò|gminie Przechlewò]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Przechlewò]] 98av08fytr1lh8escu7dpd56m4iqas3 0 8928 199816 166305 2026-05-18T18:34:25Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199816 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Acker-Witwenblume Knautia arvensis.jpg|mały|''Knautia arvensis'']] '''Głowôcz''' (''Knautia'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë szczecowatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce ôrt tegò szlachù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 80z0zaab4or9nemt7mvq75q4vz61hb4 0 8930 199644 183887 2026-05-18T15:51:28Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199644 wikitext text/x-wiki '''Wiôldzé Pietrzëkòwò''' – to je wies w [[Gmina Kòczała|gminie Kòczała]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/119 ''Pietrzykowy'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòczała]] ljso7vbwhjmsqs0zni2k08k8ejueijl 0 8935 199643 172736 2026-05-18T15:51:21Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199643 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Przechlewo - kościół św. Anny.jpg|mały|Kòscół w Przechlewie]] '''Przechlewò''' – to je [[Kaszëbi|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Przechlewò|gminie Przechlewò]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je sedzba gminë Przechlewò. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/126 Przechlewo] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Przechlewò]] cv8vlclrgrgfmv21ynj91pazc89mnyj 0 8936 199636 183886 2026-05-18T15:49:22Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199636 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kościół NMP w Koczale.JPG|mały|]] '''Kòczała''' – to je wies w [[Gmina Kòczała|gminie Kòczała]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je sedzba gminë Kòczała. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/236 ''Koczała'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòczała]] e30nk6yh0gjiusguaf9cajksqlal1mu 199637 199636 2026-05-18T15:49:30Z Iketsi 3254 -' ' 199637 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kościół NMP w Koczale.JPG|mały|]] '''Kòczała''' – to je wies w [[Gmina Kòczała|gminie Kòczała]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je sedzba gminë Kòczała. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/236 ''Koczała'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòczała]] 0a1zahwylg0q4jsksuqi9gltbdyymwh 0 8946 199635 183960 2026-05-18T15:49:12Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199635 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Rychnowy church.jpg|mały|Kòscół w Rëchnowach]] '''Rëchnowë''' – to je wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]], w [[Gmina Człëchòwò|gminie Człëchòwò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/73 ''Rychnowy'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Człëchòwò]] 5qtnx91rf9oeorm67muasesuwgfofls 0 9009 199499 168849 2026-05-18T13:32:41Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199499 wikitext text/x-wiki '''Bòżónka''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Bożanka'') – to je wies w [[Gmina Trzebielëno|gminie Trzebielëno]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Trzebielëno]] e97c7510a26yic1u09hrp04x6utn53y 0 9010 199497 168911 2026-05-18T13:32:14Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199497 wikitext text/x-wiki '''Dólno''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Dolno'') – to je wies w [[Gmina Trzebielëno|gminie Trzebielëno]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Trzebielëno]] 7cbq827ols2rypsg3uvtdj3q3hmwr9b 0 9011 199493 168954 2026-05-18T13:31:02Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 199493 wikitext text/x-wiki '''Gùmiéńc''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gumieniec'') – to je wies w [[Gmina Trzebielëno|gminie Trzebielëno]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Trzebielëno]] fxkcuy6acazd4rf7gdfcjxc9w014vbn 0 9037 199638 188861 2026-05-18T15:50:02Z Iketsi 3254 ' - je '→' – je '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199638 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Herb Polski.svg|mały|]] '''Minysterstwo Dëtkòwiznë''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]: ''Ministerstwo Finansów'') – je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno je òd wiele lat, a zajimô sã dëtkòwizną (pùblicznyma financama). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.gov.pl/finanse Minysterstwò Dëtkòwiznë] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô]] i7harzgzp5czx940lpgntxw6uoaungs 199641 199638 2026-05-18T15:50:20Z Iketsi 3254 -' ' 199641 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Herb Polski.svg|mały|]] '''Minysterstwo Dëtkòwiznë''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]: ''Ministerstwo Finansów'') – je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno je òd wiele lat, a zajimô sã dëtkòwizną (pùblicznyma financama). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.gov.pl/finanse Minysterstwò Dëtkòwiznë] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô]] nbpd9e7tg756j45bdpzlkw8b50ogqfu 0 9038 199639 188862 2026-05-18T15:50:05Z Iketsi 3254 ' - je '→' – je '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199639 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Herb Polski.svg|mały|]] '''Minysterstwo Gbùrzeniô i Rozwiju Wsë''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]:''Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi'') – je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno je òd 1999 rokù, a zajimô sã gbùrzenim, rozwijem wsë, zjôdną przerobiną, rëbaczenim ë weterinarym i fitosanitarnym dozérënkã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.pl/web/rolnictwo Minysterstwò Rolnictwa i Rozwoju Wsi] * [http://www.minrol.gov.pl/pol/Wyszukaj?q=kaszuby Kaszëbë (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô]] 1zcd079e6r0bzgqraxrpj0q7u6zzhd6 199640 199639 2026-05-18T15:50:14Z Iketsi 3254 -' ' 199640 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Herb Polski.svg|mały|]] '''Minysterstwo Gbùrzeniô i Rozwiju Wsë''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]:''Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi'') – je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno je òd 1999 rokù, a zajimô sã gbùrzenim, rozwijem wsë, zjôdną przerobiną, rëbaczenim ë weterinarym i fitosanitarnym dozérënkã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.pl/web/rolnictwo Minysterstwò Rolnictwa i Rozwoju Wsi] * [http://www.minrol.gov.pl/pol/Wyszukaj?q=kaszuby Kaszëbë (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô]] fss482tqmmthhdcupfa21ws8urgtk78 0 9069 199786 197450 2026-05-18T18:23:13Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199786 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POLSKA mapa powiaty2.png|mały|Mapa pòdzeleniégò [[Pòlskô|Pòlsczi]] na krezë]] '''Kréz''' abò '''pòwiôt''' abò téż [[pòlaszenié|spòlaszoné]] '''pòwiat''' je jednostką [[sprôwné pòdzelenié|sprôwnégò pòdzeleniégò]] we różnëch [[państwò|państwach]]. Krezë są na przikłôd w [[Pòlskô|Pòlsczi]] (''powiat''), [[Czeskô|Czesczi]] (''okres'') ë w [[Miemieckô|Miemiecczi]] (''Landkreis'' abò ''Kreis''). W Pòlsczi są krezë jednostką sprôwnégò pòdzeleniégò ë [[òbéńdowô samòsprôwnota|òbéńdowi samòsprôwnotë]] 2. stãpienia, jakô òbchwacô dzél [[wòjewództwò|wòjewództwa]] ë rozdzélô sã na [[gmina|gminë]]. Krézowi zawijôk rechtëje [[ùstawa]] ze [[5 czerwińca]] [[1998]] ò krézowi samòsprôwnoce ([[Dzénnik Ùstawów Pòlszczi Repùbliczi|Dz. Ù]] 2013.0.595 ze zmianama). Zwëkòwò gôdô sã ò '''zemsczich krezach''' ë '''gardnich krezach''' jak we [[midzëwòjnié|midzëwòjnim]], le taczégò rozgrańczeniégò ni znô ùstawa. Bëlno je gôdôc ò '''krezach''', tak tej ò samòsprôwnych jednostkach chtërné òbchwacają pôrã gminów ë pòsôdają włôsné ùrzãdë òpisané we ùstawie, ë ò '''[[gard na prawach krezu|gardach na prawach krezu]]''', dze ùrzãdë gminny sprôwë pòsôdają téż ùstawòwò krézowé nadôwczi ë ùdowierzenia. W Pòlsczi je dzysô 380 krezów, w tëm 66 gardów na prawach krezu. W Czesczi są krezë jednostką sprôwnégò pòdzeleniégò, chtërna je mniészô niżle [[czesczé kraje|krôj]] ë wikszô niżle [[czesczé zrzeszënë|zrzeszëna]]. Czesczé krezë są dzysô prakticzno znesoné, òstawionô je krézowô òrganizacëjô leno dlô [[sądownô władza|sądowny władzë]], [[policëjô|policëjé]] (dôwné krézowé prowadnictwa bëłë òbrocené w tzw. òbéńdowé òddzéle), [[archiwùm|archiwów]] ë dlô statistnëch pòtrzebów. Miemieckô rozdzélô sã na 295 krezów ë 107 gardów wëapartnionëch z krezu. Pòdle miemiecczégò gminnégò prawa, kréz je zrzeszã gminów ë jednostką sprôwnégò pòdzeleniégò. Jegò òbéńda je sprôwionô na zasadach samòsprôwnotë. Lëczba, wiôlgosc ë ùdowierzenia krezów zanôlegają na rozpòrajeniach [[stôworné kraje Miemiecczi|stôwornëch krajów]]. == Òbaczë téż == * [[wòjewództwò]] * [[spisënk krezów w Czesczi]] * [[spisënk krezów w Miemiecczi]] * [[spisënk krezów w Pòlsczi]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jednostczi sprôwnégò pòdzeleniégò]] [[Kategòrëjô:Krezë| ]] 1u1iey55qytznhbe0ei6rijpblvioi0 0 9089 199787 197451 2026-05-18T18:23:17Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199787 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wojewodztwa.svg|mały|Pòdzelënk Pòlsczi na wòjewództwa]] '''Wòjewództwò''' je to jednostka [[sprôwné pòdzelenié|sprôwnégò pòdzeleniégò]] nôwëższégò stãpieniô w [[Pòlskô|Pòlsce]]. Òd [[1990]] wòjewództwa są jednostką dërżéniowégò òbéńdowégò pòdzelënkù dlô rządowégò sprôwianiégò, a òd [[1999]] téż [[òbéńdowô samòsprôwnota|òbéńdowi samòsprôwnotë]]. W Pòlsce je ninia 16 szesnôsce wòjewództwów. Jich zawijôk rechtëje ùstawa ze 5 czerwińca 1998 ò wójewòdzczi samòsprôwnoce. Pòdzelenié pòlsczi òbéńdë na wòjewództwa mô pòczątczi w cządze [[dzélnicowé rozbicé Pòlsczi|dzélnicowégò rozbicégò]], czegò rëchtã je jich rozmajitosc wòlim wiéchrzëznë we [[Repùblika Òbu Nôrodów|Pierszi Repùblice]]. Nôstôrszé wòjewództwa pòwstôwałë ù przełómaniégò XIV i XV stolata. Pierwòszno bëłë samòstójnëma wòjskòwëma zrzeszama we wëznaczonëch regionach krôju, chtërné bëłë sprôwioné przez [[wòjewòda|wòjewòdów]], chtërnëch mianowôł włôdca. == Òbaczë téż == * [[kréz]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wòjewództwa Pòlsczi Repùbliczi]] [[Kategòrëjô:Jednostczi sprôwnégò pòdzeleniégò]] otofuxkj9s75h0tb26p9ux2x5w46mip 0 9093 199788 197464 2026-05-18T18:23:23Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199788 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Canadian postal district map.svg|mały|Kôrta pòcztowëch rejonów w [[Kanada|Kanadze]]]] '''Pòcztowi kòd''' abò '''pòcztowi adresowi numer''' – réga cyfrów abò cyfrów ë lëtrów dodôwanô do adresu, jakô mô za zgrôw ùłatwianié zortowaniégò [[pòczta|pòcztowëch]] przeséłków. Pòcztowi kòd jidentifikëje zwëkòwò nadawczi ë przënôléżny [[pòcztowi ùrząd]]. Fòrmë ë spòsobë ùżiwkù tëch kòdów są rozmajité we rozmajitëch państwach. Pòcztowi adresowi numer béł ju w [[1857]] [[rok]]ù w [[London]]ie. Dalszé próbë wcygnieniégò pòcztowëch kòdów prowadzëła [[Miemieckô]] òbczas [[drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowy wòjnë]]. Rzeszëło to sã òsoblëwò z tëm, że na pòcztach ùbëwało prôcowników z dobrą znajemnotą geògrafijé, ë téż z rozszérzającą sã òbéńdą, na chtërné trzeba bëło dorãczëwac przeséłczi miemiecczëm żôłnérzom. To bëło w [[1941]]. W [[1958]] pòcztowé kòde wprowôdzëła [[Argentina]], w [[1959]] [[Wiôlgô Britanijô]], w [[1963]] [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]], a w [[1964]] [[Szwajcarskô]]. W [[Pòlskô|Pòlsczi]] brëkëje sã pòcztowé adresowé numerë òd [[1972]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòdë]] [[Kategòrëjô:Jidentifikatorë]] aenbq9lqhci0z8031vsgt9d3o0iwbgg 0 9170 199642 190477 2026-05-18T15:50:45Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199642 wikitext text/x-wiki '''Damroka''' (projekt ''Damroka Kaszëbë Joł'') je mùzycznym karnã jaczé graje kaszëbskòjãzëkòwégò fòlka z elementama rockù. Pòwstôło w [[2010|2010 rokù]]. Założëlë je [[Damroka Kwidzyńskô]] ([[spiéw]], autorka tekstów) ë Marek Romanowski ([[keyboard]], kompozytor). Mùzyczné karno Damroka zadebutowało w [[2011|2011 rokù]] platą ''Kaszëbë Joł''. W [[2013|2013 rokù]] wëchôdô singel «Takô jem», w [[2015|2015 rokù]] — plata ''Made in Kaszëbë''. == Diskògrafijô == ;Sztudijné platë * ''Kaszëbë Joł'' — (Soliton, [[2011]]); * ''Made in Kaszëbë'' — [[2015]]. ;Single * «Takô jem» — [[2013]]. == Nôleżnicë == * [[Damroka Kwidzyńskô]] — [[spiéw]], autorka tekstów; * Marek Romanowski — [[keyboard]], kompozytor; * Krzysztof Paul, Michał Zienkowski, Andrzej Ciborski — [[gitara]]; * Robert Kuśmierski, Paweł Zagańczyk — [[akordeon]]; * Grzegorz Sycz — [[perkùsëjô]]; * Michał Górecki, Tomek Przyborowicz — [[basowó gitara]]; * Natalia Janik — [[skrzëpczi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.soliton.edubawi.pl/index.php?p242,damroka-kasz-b-jol Katalog. Muzyka rozrywkowa. Folk & Szanty. Damroka. Kaszëbë Joł Promocja] (Soliton); * [https://web.archive.org/web/20140808055021/http://kartuzy.info/wiadomosc,12087,Lokalni-muzycy-pracuja-pelna-para.html Lokalni muzycy pracują pełną parą] (Kartuzy.info); * [https://web.archive.org/web/20190416024455/https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/11076_damroka_kasz_b_jol_walczy_o_tytul_plyty_folkowej_roku.html Damroka Kaszëbë Joł walczy o tytuł płyty folkowej roku] (Express Kaszubski); * [https://web.archive.org/web/20190416024455/https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/14182_tak_jem_nowy_energetyczny_singiel_damroki_posluchaj.html Takô jem — nowy energetyczny singiel Damroki (posłuchaj)] (Express Kaszubski); * [http://www.reverbnation.com/damroka Damroka. Songs] (Reverbnation.com); * [https://www.facebook.com/pages/Damroka/158257974189097?sk=info Damroka] ([[Facebook]]). {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Rockòwé karna]] 8f16wbsop290xxvlemljou2561c1vnh 0 9198 199667 187658 2026-05-18T16:00:03Z Iketsi 3254 N 199667 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Map of South Tyrol (de).png|mały|Pôłniowi Tirol – kôrta]] [[Òbrôzk:Language distribution in South Tyrol, Italy 2001.png|mały|Pôłniowi Tirol – jãzëczi]] [[Òbrôzk:Cartello parco Vedrette di Ries-Aurina.JPG|mały|Pôłniowi Tirol – dwa jãzëczi na tôflë]] '''Pôłniowi Tirol''' (miem. ''Südtirol'', italsczi ''Alto Adige'') je dzélã [[Tirol]]u. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.suedtirol.info/pl/ (pl) * http://www.bz-bx.net/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Tirol]] 7hvrui5dz92jfh7rl7dtd3ylsh2lkgq 0 9229 199663 169108 2026-05-18T15:58:07Z Iketsi 3254 ' - je '→' – je '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199663 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sierakowice kościół św. Jana Chrzciciela 06.07.10 p.jpg|mały|]] '''Parafiô sw. Jana Chrzcëcela w Serakòjcach''' – je òd 1983 rokù. Tu dosc krótkò tegò parafialnégò kòscoła w [[Srôkòjce|Serakòjcach]] je dosc nowi smãtôrz. Tu mòże czëc [[kaszëbsczi jãzëk]]. == Zdrzë téż == [[Swiãti Jón Chrzcëcél]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.diecezja-pelplin.pl/dekanaty-i-parafie?pid=126&sid=346:Parafia-Swietego-Jana-Chrzciciela] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] dpa1yxn68cijkysixvjf7k53ena37a7 0 9230 199662 169105 2026-05-18T15:57:11Z Iketsi 3254 ' - je '→' – je '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199662 wikitext text/x-wiki '''Parafiô Nôswiãtszégò Serca Pana Jezësa w Lëni''' – je òd 1923 rokù. Ji parafialny kòscół je w [[Lëniô|Lëni]]. Tu mòże czëc [[kaszëbsczi jãzëk]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.diecezja-pelplin.pl/dekanaty-i-parafie?pid=126&sid=342:Parafia-Najswietszego-Serca-Pana-Jezusa] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] blroc9gc7qofhsy89hgngyegvyekb32 0 9235 199817 187534 2026-05-18T18:34:36Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199817 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sende St. Heinrich 07.jpg|mały|Szëmón Cyrenejczik]] '''Szëmón Cyrenejczik''' – pòdług [[Ewanieliô|Ewanieliów]] jak òn szedł z pòla włożele na niegò krziż, żebë gò niósł za [[Jezës]]a. Wspòmink ò Szëmónie Cyrenejczikù je w trzech [[Ewanieliô|Ewanieliach]]: Mt 27,32; Mk 15,21 i Łk 23,26. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nowi Testameńt]] 2ircxo3fzf1gp9gh94twbl4iad7pdx9 0 9267 199661 190228 2026-05-18T15:56:58Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199661 wikitext text/x-wiki '''Lista terminów w sądze''' – to je wëkôz sądowëch sprawów spisónëch pò rédze, tak jak òne mają bëc gwësnégò dnia rozsądzëwóné. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190408053944/http://www.gdynia.sr.gov.pl/pl/e-wokanda np. [[Gdiniô]]] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wëszëzna]] r4wr6gx3vyg6vmwfmq8zn4v41ux48en 0 9270 199660 174181 2026-05-18T15:56:49Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to ';{{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199660 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Phoenix dactylifera100 4209.JPG|mały|Prôwdzëwô daktila]] [[Òbrôzk:Dates on date palm.jpg|mały|Daktilë na prôwdzëwi daktilë]] '''Prôwdzëwô daktila''' abò '''daktilowô palma''' (''Phoenix dactylifera'') – to je palma, a ji brzôd to je [[daktila]]. M. jin. w [[Azëjô|Azëji]] òna rosce. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.fao.org/docrep/t0681E/t0681e02.htm] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 8j6ucgz2twtudbr3w6fxiqwqihxorrw 0 9315 199554 198265 2026-05-18T15:07:40Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mëszowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199554 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Apodemus flavicollis (Ratiborice).jpg|mały|Lasowô mësz]] [[Òbrôzk:Apodemus flavicollis, Helsinki, Finland.jpg|mały|Lasowô mësz wëzérô z jómczi]] '''Lasowô mësz''' (''Apodemus flavicollis'') – to je grëzôk z rodzëznë mëszowatëch. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òna biwô w lasach, a mòże téż bëc w chëczach òb zëmã. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mëszowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190701132603/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc4_02.pdf ''Apodemus flavicollis'' s. 111] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mëszowaté]] a06nmiis0dbyc7ipffwq8sowqabs7tj 0 9316 199555 198266 2026-05-18T15:07:48Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mëszowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199555 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Myszarka polna.jpg|mały|Pólnô mësz]] '''Pólnô mësz''' (''Apodemus agrarius'') – to je grëzôk z rodzëznë mëszowatëch. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òna biwô w lasach. Òna zjôdô np. semiona. Biwają lata, że jich je baro wiele. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190701132603/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc4_02.pdf ''myszy polnej'' s. 112] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mëszowaté]] ckhbbfhj9nju3dcsmobwo9vswe1clg7 199556 199555 2026-05-18T15:07:54Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mëszowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199556 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Myszarka polna.jpg|mały|Pólnô mësz]] '''Pólnô mësz''' (''Apodemus agrarius'') – to je grëzôk z rodzëznë mëszowatëch. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òna biwô w lasach. Òna zjôdô np. semiona. Biwają lata, że jich je baro wiele. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mëszowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190701132603/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc4_02.pdf ''myszy polnej'' s. 112] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mëszowaté]] llma31ham0fscdp9x3g3hbf43js0fds 0 9319 199557 192606 2026-05-18T15:08:08Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mëszowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199557 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wanderratte(IMG 8022).jpg|mały|Wanożny szur]] '''Wanożny szur''' (''Rattus norvegicus'') – to je grëzôk z rodzëznë mëszowatëch (''Muridae''). M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] biwô z nim jiwer np. w [[chléw]]ach. Òn wôżi 250–350 g. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mëszowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mëszowaté]] dtwkf6nfj709ssdha3c5hcrfatobdm5 0 9322 199567 185400 2026-05-18T15:13:34Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rilówkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} 199567 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Crocidura russula shrew.jpg|mały|Aksamińtnô rilówka]] '''Aksamińtnô rilówka''' (''Sorex araneus'') – to je ôrt suska z rodzëznë rilówkòwatëch. Òna je 55 do 82 mm długô, a żëje m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Aksamińtnô rilówka je zwiksza òwadojôdny, ale w biédze mòże zjadac semiona drzewiãtów. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 374. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rilówkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Rilówkòwaté]] polfviu2ggtrfhc7cs6sf8k5m34qrj6 0 9337 199756 195845 2026-05-18T16:38:35Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}; {{Bez òdjimka}}; {{Kòntrola}}; Krystyna Muza-Kaczmarek 199756 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Kristina Mùza''' (Krystyna Muza-Kaczmarek) (ùrodzëła sã [[31 zélnika]] 1952 r. w Starzënie ([[pùcczi kréz]]). W 1968 r. skùńcza Spòdleczną… Szkòłã w Wiôldżi Wsë, a w 1972 r. Ekònomiczné Liceùm w [[Żukòwò|Żukòwie]]. W tim samim rokù zaczãła sztudérowac pòlonistikã na Gduńsczim Ùniwersytece. Titel magistra dosta w 1977 r. W latach 1979-85 robia jakno szkólnô òd pòlsczégò jãzëka w spòdleczny szkòle w Wiôldżi Wsë. Òna zadebiutowa w 1973 r. w cządnikù "Pomerania" dwùma kaszëbsczima wiérztama. W 1976 r. dobëła trzecy plac w lëteracczim kònkùrsu òrganizowónym przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], a w 1978 r. pierszi. W 1981 r. wëda zbiérk wiérztów "Mamota". Ji pòeticzné dokôzë są… np. w ksążce T. Lipsczégò "Remusowi kròm. Wypisy z literatury kaszubskiej" (1990). == Òbaczë téż == * [[Kònkùrs]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pbl.ibl.poznan.pl/dostep/index.php?s=d_biezacy&f=zapisy_szczeg&p_zapis=539491 Dzysdniowi ùtwórce piszący pò kaszébskù] * [http://naszekaszuby.pl/modules/artykuly/print.php?articleid=97 ''Krystyna Muza-Kaczmarek, w: Pisarze kaszubscy Ziemi Puckiej''] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Mùza Kristina}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 9ry5diwpp0v6idcso3d77pb8oe8sr1y 199757 199756 2026-05-18T16:38:57Z Iketsi 3254 -… 199757 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Kristina Mùza''' (Krystyna Muza-Kaczmarek) (ùrodzëła sã [[31 zélnika]] 1952 r. w Starzënie ([[pùcczi kréz]]). W 1968 r. skùńcza Spòdleczną… Szkòłã w Wiôldżi Wsë, a w 1972 r. Ekònomiczné Liceùm w [[Żukòwò|Żukòwie]]. W tim samim rokù zaczãła sztudérowac pòlonistikã na Gduńsczim Ùniwersytece. Titel magistra dosta w 1977 r. W latach 1979-85 robia jakno szkólnô òd pòlsczégò jãzëka w spòdleczny szkòle w Wiôldżi Wsë. Òna zadebiutowa w 1973 r. w cządnikù "Pomerania" dwùma kaszëbsczima wiérztama. W 1976 r. dobëła trzecy plac w lëteracczim kònkùrsu òrganizowónym przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], a w 1978 r. pierszi. W 1981 r. wëda zbiérk wiérztów "Mamota". Ji pòeticzné dokôzë są np. w ksążce T. Lipsczégò "Remusowi kròm. Wypisy z literatury kaszubskiej" (1990). == Òbaczë téż == * [[Kònkùrs]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pbl.ibl.poznan.pl/dostep/index.php?s=d_biezacy&f=zapisy_szczeg&p_zapis=539491 Dzysdniowi ùtwórce piszący pò kaszébskù] * [http://naszekaszuby.pl/modules/artykuly/print.php?articleid=97 ''Krystyna Muza-Kaczmarek, w: Pisarze kaszubscy Ziemi Puckiej''] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Mùza Kristina}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 2floz81tbna0eijbnminygeb5l1k29m 199758 199757 2026-05-18T16:41:28Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +1 https://kaszubskieforumkultury.pl/2021/04/06/nowa-wystawa-poczet-pisarzy-kaszubskich-czesc-2/ 199758 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Kristina Mùza''' (Krystyna Muza-Kaczmarek) (ùrodzëła sã [[31 zélnika]] 1952 r. w Starzënie ([[pùcczi kréz]]). W 1968 r. skùńcza Spòdleczną… Szkòłã w Wiôldżi Wsë, a w 1972 r. Ekònomiczné Liceùm w [[Żukòwò|Żukòwie]]. W tim samim rokù zaczãła sztudérowac pòlonistikã na Gduńsczim Ùniwersytece. Titel magistra dosta w 1977 r. W latach 1979-85 robia jakno szkólnô òd pòlsczégò jãzëka w spòdleczny szkòle w Wiôldżi Wsë. Òna zadebiutowa w 1973 r. w cządnikù "Pomerania" dwùma kaszëbsczima wiérztama. W 1976 r. dobëła trzecy plac w lëteracczim kònkùrsu òrganizowónym przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], a w 1978 r. pierszi. W 1981 r. wëda zbiérk wiérztów "Mamota". Ji pòeticzné dokôzë są np. w ksążce T. Lipsczégò "Remusowi kròm. Wypisy z literatury kaszubskiej" (1990). == Òbaczë téż == * [[Kònkùrs]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pbl.ibl.poznan.pl/dostep/index.php?s=d_biezacy&f=zapisy_szczeg&p_zapis=539491 Dzysdniowi ùtwórce piszący pò kaszébskù] * [http://naszekaszuby.pl/modules/artykuly/print.php?articleid=97 ''Krystyna Muza-Kaczmarek, w: Pisarze kaszubscy Ziemi Puckiej''] * https://kaszubskieforumkultury.pl/2021/04/06/nowa-wystawa-poczet-pisarzy-kaszubskich-czesc-2/ {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Mùza Kristina}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 1a49esz5d4fb0x80bumtkzqs4saxfyp 0 9341 199565 176789 2026-05-18T15:12:02Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rasë psów|hideroot=on|mode=pages}} 199565 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:German Pinscher.JPG|mały|Strzédny pinczer]] '''Pinczerë''' – są karnã rasów [[Pies|psów]]. Jednym z nich je strzédny pinczer. [[Môłpi pinczer]] mòże bëc jizbòwi pies. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rasë psów|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rasë psów]] prkitu726gmi53jau40uamrfc6zhtmo 0 9342 199659 186416 2026-05-18T15:56:38Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199659 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Das-Abendmahl-1565-pluderhosen.jpg|mały|Chłop w bùksëszczach]] '''Bùksëszcza''' – to bëłë krótczé suknowé bùksë do kòlón abò jesz krótszé. == Lëteratura == * [[Jan Trepczik]]: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, tom II, s. 27. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://polona.pl/item/cassuben-in-ihrer-sonntags-tracht,OTIyODAzOTI/0/#info:metadata Kaszëbsczé bùksëszcza na niedzelã kòl 1827 r.?] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òbùca]] etqtedw2rxhbv38uwgdhwoq864h0ya8 0 9355 199525 181257 2026-05-18T14:56:10Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199525 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:L14cobra.jpg|mały|Egipsczi òkùlôrnik]] '''Egipsczi òkùlôrnik''' (''Naja haje'') – to je òrt gadzënë z rodzëznë ''Elapidae''. Jegò jôd je baro niebezpieczny dlô lëdzy. Òn żëje w [[Afrika|Africe]] np. na sawannie == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gadzënë]] n8713bv07gj4fbqn759pi0lavc5ssr1 0 9358 199545 187586 2026-05-18T15:01:37Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199545 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tony dobbin.jpg|mały|Dżokej]] '''Dżokej''' (''Jockey'') – to je [[miónkôrz]] w miónkach na kòniach. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòniowaté]] h7yfxaqbhu4p6rfmw0hl9zkkkw1rqjk 0 9359 199544 183690 2026-05-18T15:01:24Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199544 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Donkey in Clovelly, North Devon, England.jpg|mały|Domôcy òseł]] [[Òbrôzk:The Flight into Egypt-1500 Vittore Carpaccio.jpg|mały|]] '''Domôcy òseł''' (''Equus africanus asinus'') – to je niepôrokòpëtny susk z rodzëznë kòniowatëch. Miészańcem tegò òsła i kònia mòże bëc [[muła]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòniowaté]] oueoccp1qmmqoj89ku756fthc7toadc 0 9404 199753 196576 2026-05-18T16:32:58Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199753 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Bacon and Potato Soup Kartoflanka, 01.JPG|mały|Szëmrzëca]] '''Szëmrzëca''' – to je zupa m. jin. z [[Bùlwa|bùlwama]]<ref>kartoflanka[http://pl.wiktionary.org/wiki/kartoflanka]</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.V (1972), s. 248. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùchnia]] 2a20r0r346w2hc32gglzoyk212qacd5 0 9407 199834 194381 2026-05-18T18:42:22Z Iketsi 3254 '''-→''' - 199834 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Barcelona collage.JPG|mały|Barcelona]] [[Òbrôzk:Godlobarcelona.jpg|mały]] '''Barcelona''' – Gard w nordowò-schòdny Szpanii nad Strzódzemnym Mòrzã. Stolëcą regionu Katalonia i autonomiczné wespòlëznë ò ti sami pòzwie. Drëdzi co do wiôlgòscë gard Szpanii. Całé miasto mô kòle 5 milionów lëdzy i je szóstim co do wiôlgòscë karnem miejszczim w Europejsczi Unii<ref>Demographia: World Urban Areas - Demographia, Maj 2014</ref><ref>World Urbanization Prospects - Department of Economic and Social Affairs, United Nations, 2007</ref><ref>"Population by sex and age groups on 1 January" - Eurostat, 2012</ref><ref>Competitive Cities in the Global Economy, OECD Territorial Reviews - Organization for Economic Cooperation and Development, 2006</ref>. Stôrodôwnotë ( zabytki i atrakcje turystyczne) W Barcelonie je dzewiãc òbiektów z lëstë swiatowé spôdkowiznë UNESCO, sédmë bùdownëch dzeł Antóna Gaudi, bòlëca [[Swiãti Paweł|swiãtégò Pawła]] i Pałac Katalońsczé Mùzyczi. Niechtërne z nich to: '''Park Güell''' - stolemny ògard architekturny A. Gaudiégò. Park je òbëszłi murem, w chtërnym są bùdinczi z 1900-1914 rokù. '''Casa Mila''' - bùdink, chtërny pòwstôł w 1906 - 1910 rokù, wëzdrzi tak, jakbë béł zrobiony z jednégò skalnégò blokù - ( A. Gaudi). '''Sagrada Familia''' - kòscôł je znakã Barcelonë, bùdowóny òd 1882 rokù ąż do dzysu, terô mô 115 m. wësokòscë i je jednym z nôwëższich kòscołów na swiece. W 2010r. Òjc Swiãti Benedykt XVI kònsekrowôł gò do gòdnoscë bazyliczi mniejszi. '''Cripta de la Colonia Güell''' - môłi kòscôłk, chtërny A. Gaudi wëbùdowôł dlô robòcych lëdzy z Barcelonë. Pò dzys dzéń nie je ùkóńczony bò zafelało dëtków. '''Pałac Katalońsczé muzyczi''' - snôżi, stôrodôwny bùdink z kòncertową zalą, wëbùdowôny w latach 1905-1908. [[Òbrôzk:Barcelona vs Inter 2019 2.jpg|mały| FC Barcelona ]] '''Szpòrtowé klubë''' - Nôwikszim balowim klubã je FC Barcelona, chtërny pòwstôł w 1899 r. i béł wiele razy méstrã Szpanii, 11 razy dobëwca Superpùchara Szpanii, a 26 razy dobëł Pùchar Szpanii. Drëdzim wiôldzim karnem je RCD Espanyol Barcelona, pòwstôł w 1900 rokù, wiele razy béł finalistą Pùcharu Szpanii i dwa razë w Lidze [[Eùropa|Europë]], je téż méstrem grë w bala białków. W 1992 rokù w Barcelonie bëłë latné olimpijsczé jigrzëska i wiele jinszich imprez: Mésterzkò Europe i swiata w judo, w płëniãcô, w chòdze szpòrtowim i wiele jinszich. Kòżdégò rokù òdbiwają sã Maratónë de Barcelona na 42.195 km.i wiôldzi znóne na całim swiece pòkazë akrobate latawców. == Òbaczë téż == * [[Madrit]] == Lëteratura == == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Szpańskô]] [[Kategòrëjô:Katalońskô]] 5mejtsveaim3euomnt16st9jxawpbrx 0 9408 199860 197292 2026-05-18T19:21:51Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199860 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:WiezaWidokowaSiemierzyckaGora.jpeg|mały|www.kaszubskipierscien.pl]] [[Òbrôzk:Siemierzyckagora.jpg|mały|www.bytow.com.pl]] '''Szëmrëca''' abò '''Semierzëckô Góra''' – to je nôwëższi wëszańc łësënowi mòrenë na Bëtowsczim Pòjezerzim<ref>„Geògrafia Kaszëb” – Jan Mòrdawsczi, Gduńsk 2008, s. 23.</ref>, mô wësokòsc 256,5m n.r.m.<ref>Arkusz N-33-071-D (Tuchomie). Wojskowa Mapa Topograficzna 1:50 000. Sztab Generalny WP, 1987.</ref>, je w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim pòwiace]], w [[gmina Bëtowò|gminie Bëtowò]], na pôłnié òd Wiôldzégò Płótowa i na zôpôd òd [[Rekòwò|Rekòwa]]. To je nôwôższi czëp dôwnégò [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|Pòmòrsczégò Ksãżstwa]]. Òd 2005r. na czëpie je drewnianô widzënkòwô wieża. [[Òbrôzk:Gora Siemierzycka.jpeg|mały|Szëmrëca]] Teren wëszańca je òbjimniãti òsoblëwą òbéńdą òchronë sedlëszcza "Rekòwsczé Lasë". Na pòrénk òd wëszańca są 4 môłé jezora: Czôrnik, Môłô Bòrëja, Płoczëca, Wiesczé Jezoro, a dali wikszé Wiôlgô Bòrëja. W 1950 rokù ùrzãdowim zarządzenim bëła wprowadzonô pòzwa ''Siemierzycka Góra'' w môl miemiecczi pòzwë Schiemritz Berg<ref>Zarządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 3 listopada 1950 r. (M.P. z 1950 r. Nr 134, poz. 1720, s. 1071)</ref>. == Lëteratura == * Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.V (1972), s. 248. == Òbaczë téż == * [[Zosynk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pùńktë]] [[Kategòrëjô:Pòjezerza]] [[Kategòrëjô:Bëtowsczé Pòjezerzé]] 0m5w6dmrbd0fea9xf5xadcz6ep5tlxd 0 9421 199859 198593 2026-05-18T18:52:15Z Iketsi 3254 -' ' 199859 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flag of Vilnius.svg|mały|Fana Wilna]] [[Òbrôzk:Grand Coat of arms of Vilnius.svg|mały|Herb Wilna]] [[Òbrôzk:Vilnius Old Town Skyline at dusk, Lithuania - Diliff.jpg|mały|Panorama Wilna]] '''Wilno''' ([[Lëtewsczi jãzëk|lët.]] Vilnius, [[pòlsczi jãzëk|pòl.]] Wilno, [[biôłorusczi jãzëk|biôł.]] Вільня) – stolëca [[Lëtwa|Lëtwë]], do 1795 stolëca Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa w Rzeczpòspòlëti Óbëdwóch Nôrodów, òd 1920 do 1922 jakno stolëca Strzédny Lëtwë, w latach 1922-1939 w grańcach II RP (jakno stolëca wileńsczégò wòjewództwa), na Wileńsczim Pòmòrzim, nad Wilią, przë ùbiédze rzéczi Wilejczi. Lëczba miestnëch lëdzy w 2015 rokù wëniosła 542 990<ref>[https://web.archive.org/web/20210501080015/https://osp.stat.gov.lt/en/statistiniu-rodikliu-analize?portletFormName=visualization&hash=73c1a737-2e38-4d0d-b308-e1f70c17da20= Statistics Lithuania — Population at the beginning of the year by city / town and year].</ref>. Nôwiãkszé w ùprocemnienim do wiéchrzeznë miasto w krajach Bôłtu, wiôldżé gòspòdarczé, finansowé, industriowé centróm; banowi, dargòwi, fligrowi transpòrt; centróm kùlturë i nôùczi, 8 ùniwersytetów, w tim Wilëńsczi. Je wiôldżim religijnym centróm, przeszło 40 rzimskòkatolëcczich kòscołów, 20 [[Prawòsławié|prawòsławnëch]] cerkwi, 3 żëdowsczé sinagòdżi, karaimskô kienesa. Wilno je òsoblëwie centrum pòlsczi kùlturë i nôùczi na Lëtwie. Dzejają tu chòcbë: Pòlsczé Téatralné Studio, Pòlsczi Téater, Fùndacjô Pòlsczi Kùlturë na Lëtwie, Pòlsczi Ùniwersytet. Miasto miôło prawò do aktu wëbieraniô króla<ref>Polska Encyklopedia Szlachecka, t. I, Warszawa 1935, s. 42.</ref>. == Demògrafia == W Wilnie mieszkô kòl 543 tës. lëdzy (2015). Wikszosc spòleznë (63,2%) to Lëtwini. Mieszkôńcë z jinszëch nôrodów to Pòlôsze (16,5%), Rusczi (12%), Biôłorusëni (3,5%), Żëdzë (0,4%) i jinszé nôrodowòscë (4,4%)<ref>[https://web.archive.org/web/20170507093431/http://osp.stat.gov.lt/home Oficialiosios statistikos portalas]</ref>. Piérszi spisënk lëdzy béł w 1873 r. Wedle niegò tedë w Wilnie bëło 96 tës. mieszkańców, a w tim wicy niż połwa to Żëdzë <ref>Czarkowski, Ludwik: ''Wilno w latach 1867-85 (Ze wspomnień osobistych).'' Wilno 1929, str.21.</ref>. == Historiô miasta == Piérszô zmiónka ò miesce pòchôdô dopiérze z 1323 r. z lëstu wiôldzédò ksãca Giedymina do papiéża Jana XXIII. W latach 1365 i 1383 Wilno najachalë Krzëżôcë, chtërny spôlëlë miasto. W 1387 rokù Lëtwa przëjãła chrzest. W tim téż rokù Wilno nabëło magdebùrsczé miejsczé prawa<ref>Stanisław Alexandrowicz, Geneza i rozwój sieci miasteczek Białorusi i Litwy do połowy XVII wieku, w: Acta Baltico-Slavica, t. VII, Białystok 1970, s. 48.</ref>. W 1419 rokù ksążã Witóld zaczął bùdowac piérszi mùrowóny zómk, pózni zwóny Dólnym. Nawetka pò smiércë Witolda (1430) Wilno òstało sedzëbą wiôldżich lëtewsczich ksãżątów. W 1441 Kadzmiérz Jagiélónczëk pòtwierdzył miejsczé prawa. W latach 1503-1522 òstałé wëbùdowòné òbronné mùrë. W czasach zëgmùntowsczich nôbarżi zmieniwało sã miasto. Pòwsta tedë mennica, arsenał, młinë, mòst na Wilejce, wiele szpitalów i pałaców. Robielë przë tim architekcë i italsczi wërzinôrze. Wilno òd tegò czasu je miastem wiele nôrodów. W 1579<ref>Władysław Konopczyński, Dzieje Polski nowożytnej, t. I, 1936, s. 163.</ref> rokù król Sztefón Batori Akademiã, chtërną prowadzëlë jezuicë, a je ùzémkiem Wilensczégò Ùniwersytetu. Rozrost Wilna zatrzëmôł wiôldżi òdżin w 1610<ref>Wilno. Przewodnik krajoznawczy Juljusza Kłosa Prof. Uniwersytetu St. Batorego. Wydanie trzecie poprawione, Wydawnictwo Wileńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Wilno 1937, s. 21 i 140.</ref>. A téż wiele lëdzy w 1655rokù wëmòrdowalé Rusczi. W 1795 r. nalazło sã w rusczim zabòrze, a jesz bëło stolëcą gùbernii. W XIX stalatim Wilno bëło môlã, dze rozwiajało sã wiele patrjiotnëch òrganizacëjów, przëkładno filomatów, filaretów. Pò lëstopadnikòwim pòwstanim Rusczi zamklë ùniwersytet. Òb czas stëcznikòwégò pòwstaniô w òkòlim Wilna dzejałë sã òstré wòjarze. W latach 1915-1918 r. Wilno zajimalë Niemcë. Òb czas wòjnë 1920 dobëła je Czerwònô Armia, i tak téż bëło w 1939 rokù drëdżi rôz. Sowiecë przëkôzalë miasto Lëtwinóm. Pòzni òb czas wòjnë wiele lëdzy wësedlono, a miasto òstało zbómbardowóné. Pò 1944 r. zaczãlë miasto zamieszkiwac Lëtwinowie i Pòlôszë. Òd 1917 r. Wilno je stolëcą samòstójny Lëtwë. == Stôrodôwnotë == [[Òbrôzk:Vilnus_Montage_(2016).png|mały|Widoczi z Wilna]] [[Òbrôzk:Vilnius Modern Skyline At Dusk, Lithuania - Diliff.jpg|mały|Wilno stolëca Lëtwë]] W 1994 rokù Wilno òstało wpisóné na spisënk swiatowi spôdkòwiznë UNESCO. W miesce je kòl 40 kòscołów. === Gòtëcczé stôrodôwnotë === * Wieża Giedymina * Kòscół sw. Anë * Kòscół sw. Francëszka i sw. Bernata * Kòscół sw. Mikòłaja === Renesansowé stôrodôwnotë === * Dólny zómk === Barokòwé stôrodôwnotë === * Kaplëca sw. Kadzmiérza * Wilensczi Ùniwersytet * Kòscół p.w. Wniebòwzãca NMP * Kòscół sw. Michała * Mònastér sw. Dëcha * Cerkwiô i klôsztór Bazylianów * Kòscół sw. Jakùba i Filipa * Kòscół sw. Jana Chrzcëcela i Jana Éwagelistë * Kòscół swiãti Katarzënë * Kòscół sw. Piotra i Paùla * Kòscół sw. Rafała * Kòscół sw. Teresë === Klasycësticzné stôrodôwnotë === * Bazylika sw. Stanisława i Władisława * Rôtësz * Pôłôc w Werkach * Ewangeléckò-refòrmòwóny kòscół === Eklekticzné i neòstilowé stôrodôwnotë === * Chùralnô synagòga * Aùgbùrskò-éwangelicczi kòscół * Filharmòniô * Mùzeùm Òfiar Lëdzczich mòrdów === Mòderné stôrodôwnotë sprzed 1939 === * Wniesenié Trzech Krziżi * Bernardinsczi smãtôrz w Zarzéczu * Smãtôrz na Antokòlu * Smãtôrz Piotra i Paùla * Smãtzôrz sw. Rafała na Pióromònce * Smãtôrz na Kalarëji * Ewangelëcczi smãtôrz * Karaimsczi smãtôrz * Żëdowsczi smãtôrz * Mùzelmańsczi smãtôrz == Òbaczë téż == * [[Wilno (Ontario)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/492 Wilno] w „Geògraficznym słowarzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów” {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lëtwa]] 6pclzwi9otu80yl5olvcjokzwftsuec 0 9424 199523 177454 2026-05-18T14:55:32Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199523 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Martes martes crop.jpg|mały|Lasowô kùna]] '''Lasowô kùna''' (''Martes martes'') – to je rabùszny susk z rodzënë łasëczkòwatëch. Òna żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Łasëczkòwaté]] 77vg777ueu7q44osedxzzwx3ntqpv55 199529 199523 2026-05-18T14:57:39Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Łasëczkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} 199529 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Martes martes crop.jpg|mały|Lasowô kùna]] '''Lasowô kùna''' (''Martes martes'') – to je rabùszny susk z rodzënë łasëczkòwatëch. Òna żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Łasëczkòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Łasëczkòwaté]] p5lojuglx5424wxyfz9iqjj68da515m 0 9426 199524 169304 2026-05-18T14:55:54Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199524 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gryllotalpa gryllotalpa MHNT.jpg|mały|Zwëczajny pòdwiôd]] '''Zwëczajny pòdwiôd''' (''Gryllotalpa gryllotalpa'') – to je ôrt òwada z rodzëznë pòdwiôdowatëch (''Gryllotalpidae''). Z nima mielë skweres ògardownicë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] dxyxmjintmn03y3jvuicnrgr90ijcwh 0 9440 199915 187344 2026-05-19T11:53:19Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199915 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gold-crystals.jpg|mały|Złoto]] '''Złoto''' ([[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] ''aurum'') – to je [[chemiczny pierwiôstk]], metal. * Symbòl: Au * Lëczba atomòwô: 79 * Temperatura topnieniô: 1064,18 °C * Atomòwô masa 196,966569 == Lëteratura == * [[Jerzi Nacel]] (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, [[Gduńsk]] 2013 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Cządowi ùstôw pierwińcòw}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiczné pierwiôstczi]] 6rtqislm8w90oikcr36lh62xdddyokr 0 9441 199835 171328 2026-05-18T18:42:49Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199835 wikitext text/x-wiki == Andrzejczi == [[Òbrôzk:Andrzejki smutny.jpg|mały|céń rzucany przez figùrã z wosku]] [[Òbrôzk:Siemiradzki_Noc-Andrzeja_1867.jpg|mały|Òbrôz H. Semiradzczégò "Noc sw. Andrzeja - Wróżbita", 1867]] '''Andrzejczi'''- dzéń swiãtęgò Andrzeja, chtërny òbchòdzóny je 30 lëstopadnika. W dzéń przed, tak tej 29 lëstopadnika dzéwczãta robią sobie wróżbë, chtëre mają za zadanié przepòwiedzec jak bãdze nazewôł sã ich ùkòchóny. Dzysô przepòwiesce robióne są i przez knòpów i białczi. Swiãtô Andris je patrónã [[Szkòckô|Szkòcje]], [[Grecjô|Grecje]] i [[Rosja|Rosje]]. == Historiô == ùwôżô sã, że swiãto to pòchòdzy ze [[starożôtnej Grecji]], bo miono Andris(''Andress'') z greki ''aner, andros'' òznyczô chłop. Dôwni w Pòlsce dzéń ten nie béł leżnoscą do pospólny zabawë i zéńdzeniów młodzëznë, uchowa sã pamiãc ò wróżbòwech zwëkach. Czile starszych infòrmatorów przëbócziwô zwëk wkładaniô przez pannę pòd pòdëszkã- w noc przed dnia swiãtégò- kôrtków z chłopsczima mionama. Wëcydniãtô reno kôrtka òznôczô miono przińdnégò chłopa. == Dzéń sw. Andrzeja w Polsce == W Polsce tegò dnia powszechne zabawë z rozmajitima wróżbama, colemało z przepòwiôdanim przińdnoscë ze sztôłtu lóny na wòdã pszczelënë. Drëdżim òbòwiązkòwôm elementem zabawô je wróżenié ze skòrzniów. Bótë ùczãstników zabawy ùstawioné są w rôdze, jeden za dredżim. Pòsôdôcz abò pòsôdôczka skòrznia, chtërny pierszi przestąpi próg bãdze żeniałô nôpierwi. == Dzéń sw. Andrzeja w innëch krajach == * [[Niemcy]] W Niemczech Andrzejczi òbchòdzóny są w ten sam dzén co w Polsce. ù nich dzéwczãta, chtërne ni mają chłopa, a bë chcałë mùszą prosëc ò pòmòc sw. Andrisa, a téż jak bãdą szłë spac mùszą bëc wëzeblokłi i wtedë w nocë przësni sã im ten jediny. * [[Ukraina]] Na ùkrainie dzéń ten przepôdô 13 gòdnika. Na andrziéjkòwôch zôbawach przede wszëtczim sã wróżô, do zabôwô ùżiwô są téż bómków i plińców, chtërne mają pomóc w nalizéniu chłopa. * Szkocja Swiãtô Andrys je patrónã Szkocji i tam 30 lëstopadnika, czej dzéń swiãtégò je Swiãtem Narodnym- je to dzéń bankerczszi. == Bibliografiô == * Ogrodowska, B. (2001) Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce. Mały słownik. Warszawa: Verbinum * Chwalba, A. (red.) (2005) Obyczaje w Polsce. Od średniowiecza do czasów współczesnych. Warszawa: PWN * Czesław Witkowski, ''Doroczne polskie obrzędy i zwyczaje ludowe'', wyd. Muzeum Etnograficzne w Krakowie, 1965 Kraków. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òbrzãdowi rok]] [[Kategòrëjô:Swiãta]] 4r2fq8ix9ur6rvjiyrttxakvxk9r35p 199838 199835 2026-05-18T18:43:45Z Iketsi 3254 - → – 199838 wikitext text/x-wiki == Andrzejczi == [[Òbrôzk:Andrzejki smutny.jpg|mały|céń rzucany przez figùrã z wosku]] [[Òbrôzk:Siemiradzki_Noc-Andrzeja_1867.jpg|mały|Òbrôz H. Semiradzczégò "Noc sw. Andrzeja - Wróżbita", 1867]] '''Andrzejczi''' – dzéń swiãtęgò Andrzeja, chtërny òbchòdzóny je 30 lëstopadnika. W dzéń przed, tak tej 29 lëstopadnika dzéwczãta robią sobie wróżbë, chtëre mają za zadanié przepòwiedzec jak bãdze nazewôł sã ich ùkòchóny. Dzysô przepòwiesce robióne są i przez knòpów i białczi. Swiãtô Andris je patrónã [[Szkòckô|Szkòcje]], [[Grecjô|Grecje]] i [[Rosja|Rosje]]. == Historiô == ùwôżô sã, że swiãto to pòchòdzy ze [[starożôtnej Grecji]], bo miono Andris(''Andress'') z greki ''aner, andros'' òznyczô chłop. Dôwni w Pòlsce dzéń ten nie béł leżnoscą do pospólny zabawë i zéńdzeniów młodzëznë, uchowa sã pamiãc ò wróżbòwech zwëkach. Czile starszych infòrmatorów przëbócziwô zwëk wkładaniô przez pannę pòd pòdëszkã- w noc przed dnia swiãtégò- kôrtków z chłopsczima mionama. Wëcydniãtô reno kôrtka òznôczô miono przińdnégò chłopa. == Dzéń sw. Andrzeja w Polsce == W Polsce tegò dnia powszechne zabawë z rozmajitima wróżbama, colemało z przepòwiôdanim przińdnoscë ze sztôłtu lóny na wòdã pszczelënë. Drëdżim òbòwiązkòwôm elementem zabawô je wróżenié ze skòrzniów. Bótë ùczãstników zabawy ùstawioné są w rôdze, jeden za dredżim. Pòsôdôcz abò pòsôdôczka skòrznia, chtërny pierszi przestąpi próg bãdze żeniałô nôpierwi. == Dzéń sw. Andrzeja w innëch krajach == * [[Niemcy]] W Niemczech Andrzejczi òbchòdzóny są w ten sam dzén co w Polsce. ù nich dzéwczãta, chtërne ni mają chłopa, a bë chcałë mùszą prosëc ò pòmòc sw. Andrisa, a téż jak bãdą szłë spac mùszą bëc wëzeblokłi i wtedë w nocë przësni sã im ten jediny. * [[Ukraina]] Na ùkrainie dzéń ten przepôdô 13 gòdnika. Na andrziéjkòwôch zôbawach przede wszëtczim sã wróżô, do zabôwô ùżiwô są téż bómków i plińców, chtërne mają pomóc w nalizéniu chłopa. * Szkocja Swiãtô Andrys je patrónã Szkocji i tam 30 lëstopadnika, czej dzéń swiãtégò je Swiãtem Narodnym- je to dzéń bankerczszi. == Bibliografiô == * Ogrodowska, B. (2001) Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce. Mały słownik. Warszawa: Verbinum * Chwalba, A. (red.) (2005) Obyczaje w Polsce. Od średniowiecza do czasów współczesnych. Warszawa: PWN * Czesław Witkowski, ''Doroczne polskie obrzędy i zwyczaje ludowe'', wyd. Muzeum Etnograficzne w Krakowie, 1965 Kraków. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òbrzãdowi rok]] [[Kategòrëjô:Swiãta]] qilr6shxao05gv6kfuszmpoc0gcnhz7 0 9443 199924 187352 2026-05-19T11:57:53Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199924 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Silver crystal.jpg|mały|Strzébro]] [[Òbrôzk:POLONIA - Antoni Madeyski.jpg|mały|''Polonia'']] '''Strzébro''' (łac. ''argentum'') – to je [[chemiczny pierwiôstk]], metal. *Symbòl: Ag *Lëczba atomòwô: 47 *Temperatura topnieniô: 961,78 °C *Atomòwô masa 107,8682 == Lëteratura == * [[Jerzi Nacel]] (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, [[Gduńsk]] 2013 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Cządowi ùstôw pierwińcòw}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiczné pierwiôstczi]] 4uzngr81a0lvidj3lloud9hy5lxzwnh 0 9459 199553 183359 2026-05-18T15:07:29Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mëszowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199553 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mouse and trap 01.gif|mały|Klôtka na mëszë]] '''Klôtka na mëszë''' – to je przërëchtënk do chwôtaniô i zabijaniô mëszów. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mëszowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mëszowaté]] gnmurokmtdr6pkbaxajtmwm740ewq3k 0 9473 199533 181717 2026-05-18T14:58:55Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kamélowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199533 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Arabian camel with young.jpg|mały|Dromader z młodim]] '''Dromader''' (''Camelus dromedarius'') – to je ôrt wiôldżégò suska z rodzëznë kamélowatëch (''Camelidae''). Dzëkò òn wierã żił w [[Afrika|Africe]] i [[Azëjô|Azëji]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kamélowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kamélowaté]] 4zry41b1p3u9z0421ekljz9jjmk9qh7 0 9476 199759 195250 2026-05-18T17:24:32Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Technika]] 199759 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Anemometer.jpg|mały|Wiatromierz]] [[Òbrôzk:Cup-Anemometer-Animation.gif|mały|]] '''Wiatromierz''' – to je przërëchtënk do mierzeniô chùtkòsce gónu gazów i ceklënów, a nôbarżi wiatru. Niejedne wiatromierze pòkôzëją téż czierënk gónu. == Òbaczë téż == * [[Termòméter]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Fizyka]] [[Kategòrëjô:Technika]] 1k5b3utit8n4yae7q7wvrapwcvqke9i 0 9484 199820 198907 2026-05-18T18:35:40Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Adwańt]] 199820 wikitext text/x-wiki '''Gòdë''' abò '''Swiãta Bòżégò Narodzeniô''' – w tradicji chrzescëjańszczi to swiãto upamiãtniwô narodzenié Jezësa w Betlejem. To je liturgiczné swiãto, przëpôdającé na 25 [[gòdnik]]a. Przed Gòdama je kòl trzëtidzéniowi czas czekaniô - sztërë [[Niedzela|niedzelë]], jinaczi [[Adwańt|adwent]]. == Symbolë Gòdów == '''Gòdowé drzéwkò''' [[Gòdowé drzéwkò]] abò danka to je przëstrojoné drzéwkò [[Dana|danë]] pòstawioné we [[Wilëjô Gòdów|Wilëjã Gòdów]], a wëniosłé colemało na [[Matczi Bòsczi Gromiczny|Gromiczną]]. Zwëk strojeniô danczi przëwãdrowôł na pòlsczé zemie w XIX stolecym z [[Miemieckô|Miemców]]. Wszëtczi òbstrojënczi na tim drzëwkù bëłë czedës do jedzeniô: kùszczi, jabka, òrzechë i wiele jinszich. Dzysô to drzewkò stroji sã w kùgle, pazłotka, lińcuchë i swiécczi, a pòd nim kładze sã rozmajité darënczi<ref>Najô domôcëzna, [[Banino]]-Pelplin 2005, ISBN 83-7380-231-2</ref>. [[Òbrôzk:Christmas tree-choinka.jpg|mały]] '''Òpłôtk''' [[Òpłôtk]] béł ju znóny np. [[Inkòwie|Inkóm]]. Òn je znóny w Pòlsce òd XVIII stolecégò. Je to znanka jednotë i miru, òsoblëwie w rodzëznie. Òn je ǜżiwóny w òbrządkach i znóny we wiele religiach swiata. Je to pòdługòwati lëst wëpiekłégò, pszénégò casta, chtëren je wëzwëskiwóny we wiliowëch òbrządkach (dzelenié sã òpłatkã). Do 1920 rokù nen zwëk nie béł na Kaszëbach znóny<ref>Danuta Pioch, Żëcé codniowé na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], [[Gduńsk]] 2008, ISBN 978-83-87258-11-3</ref>. [[Òbrôzk:Gerard van Honthorst 001.jpg|miniatyr|mały|Narodzénié [[Jezës]]a, malôrz - [[Gerrit van Honthorst]] (1592–1656)]] == Òbaczë téż == * [[Kòlãda (Bernata Zëchtë)]] * [[Skłôdanié żëczbów]] * [[Wilëjô Gòdów]] * [[Adwańt]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|COsPeV0AVYE|Czej snôżô Panna}} * {{YouTube|0aku90FhB0c|Królowie jadą}} * {{YouTube|WrU5iNQINH4|Gwiôzdka}} * [https://web.archive.org/web/20061101030716/http://www.kaszubia.com/de/texte/kasch_weihnachtslied/weih_kasch.htm Kòlãdë] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Religijô]] odt7yqyy6qr442l923kgxahcxtewxua 199822 199820 2026-05-18T18:36:45Z Iketsi 3254 === Szëkba === {{Szëkba|Gòdë}} 199822 wikitext text/x-wiki '''Gòdë''' abò '''Swiãta Bòżégò Narodzeniô''' – w tradicji chrzescëjańszczi to swiãto upamiãtniwô narodzenié Jezësa w Betlejem. To je liturgiczné swiãto, przëpôdającé na 25 [[gòdnik]]a. Przed Gòdama je kòl trzëtidzéniowi czas czekaniô - sztërë [[Niedzela|niedzelë]], jinaczi [[Adwańt|adwent]]. == Symbolë Gòdów == '''Gòdowé drzéwkò''' [[Gòdowé drzéwkò]] abò danka to je przëstrojoné drzéwkò [[Dana|danë]] pòstawioné we [[Wilëjô Gòdów|Wilëjã Gòdów]], a wëniosłé colemało na [[Matczi Bòsczi Gromiczny|Gromiczną]]. Zwëk strojeniô danczi przëwãdrowôł na pòlsczé zemie w XIX stolecym z [[Miemieckô|Miemców]]. Wszëtczi òbstrojënczi na tim drzëwkù bëłë czedës do jedzeniô: kùszczi, jabka, òrzechë i wiele jinszich. Dzysô to drzewkò stroji sã w kùgle, pazłotka, lińcuchë i swiécczi, a pòd nim kładze sã rozmajité darënczi<ref>Najô domôcëzna, [[Banino]]-Pelplin 2005, ISBN 83-7380-231-2</ref>. [[Òbrôzk:Christmas tree-choinka.jpg|mały]] '''Òpłôtk''' [[Òpłôtk]] béł ju znóny np. [[Inkòwie|Inkóm]]. Òn je znóny w Pòlsce òd XVIII stolecégò. Je to znanka jednotë i miru, òsoblëwie w rodzëznie. Òn je ǜżiwóny w òbrządkach i znóny we wiele religiach swiata. Je to pòdługòwati lëst wëpiekłégò, pszénégò casta, chtëren je wëzwëskiwóny we wiliowëch òbrządkach (dzelenié sã òpłatkã). Do 1920 rokù nen zwëk nie béł na Kaszëbach znóny<ref>Danuta Pioch, Żëcé codniowé na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], [[Gduńsk]] 2008, ISBN 978-83-87258-11-3</ref>. [[Òbrôzk:Gerard van Honthorst 001.jpg|miniatyr|mały|Narodzénié [[Jezës]]a, malôrz - [[Gerrit van Honthorst]] (1592–1656)]] == Òbaczë téż == * [[Kòlãda (Bernata Zëchtë)]] * [[Skłôdanié żëczbów]] * [[Wilëjô Gòdów]] * [[Adwańt]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|COsPeV0AVYE|Czej snôżô Panna}} * {{YouTube|0aku90FhB0c|Królowie jadą}} * {{YouTube|WrU5iNQINH4|Gwiôzdka}} * [https://web.archive.org/web/20061101030716/http://www.kaszubia.com/de/texte/kasch_weihnachtslied/weih_kasch.htm Kòlãdë] === Szëkba === {{Szëkba|Gòdë}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Religijô]] toci72rtioqkx4hqw14f30h701ulfu3 0 9539 199633 196293 2026-05-18T15:48:24Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199633 wikitext text/x-wiki '''Kòmisjô Edukacji, Nôùczi i Młodzëznë''' – to je jedna ze sztabilnëch [[Sejm|sejmòwëch]] kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã pòùczëną, pòlitiką rozwiju nôùczi, spòrtã dzecy i młodzëznë, a téż jinima jistnyma sprawama. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.sejm.gov.pl/komisje/www_enm.htm {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Sejmòwé kòmisje]] s437qpylhpfx94j7qgiih20z7mpuid3 199634 199633 2026-05-18T15:48:45Z Iketsi 3254 Òbrôzk 199634 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Komisja Edukacji, Nauki i Młodzieży Sejm 2016.JPG|mały]] '''Kòmisjô Edukacji, Nôùczi i Młodzëznë''' – to je jedna ze sztabilnëch [[Sejm|sejmòwëch]] kòmisjów. W ni są pòsélce. Òna zajimô sã pòùczëną, pòlitiką rozwiju nôùczi, spòrtã dzecy i młodzëznë, a téż jinima jistnyma sprawama. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.sejm.gov.pl/komisje/www_enm.htm {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Sejmòwé kòmisje]] 7ac85lwi9nqkozjnblpuw5n6nq6nvv2 0 9557 199653 168813 2026-05-18T15:55:19Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199653 wikitext text/x-wiki '''Agùstin Lew-Czedrowsczi''' (ùrodzony [[14 séwnika]] [[1873]] rokù w [[Brzézno Szlachecczé|Brzéznie Szlachecczim]] - zabiti [[1939]] rokù) - béł [[wójt]] [[Brzézno Szlachecczé|Brzézna Szlachecczégò]] pò 1920 rokù. Miemcë mają go zabiti w chònicczi Dolëznie Smiercë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.zkp.gochy.pl/index.php?id=134,138 Augustyn Lew-Kiedrowski] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi|Lew-Czedrowsczi Agùstin]] 8w2pxrzrsx625xu5r7qbsbq15x719ju 0 9559 199654 183407 2026-05-18T15:55:29Z Iketsi 3254 ' - je '→' – je '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199654 wikitext text/x-wiki '''Rota''' (pòl. ''Rota - tekst przysięgi'') – je fòrmą przësëdżi, np. w pòlsczim wòjskù: ''Ja żołnierz Wojska Polskiego przysięgam<br /> ''służyć wiernie Rzeczypospolitej Polskiej,<br /> ''bronić jej niepodległości i granic.<br /> ''Stać na straży Konstytucji,<br /> ''strzec honoru żołnierza polskiego,<br /> ''sztandaru wojskowego bronić.<br /> ''Za sprawę mojej Ojczyzny,<br /> ''w potrzebie krwi własnej ani życia nie szczędzić.<br /> ''Tak mi dopomóż Bóg''. Òna w wòjskù bëła òbrzészkiem też dlô [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pl.wikisource.org/wiki/Rota_%28tekst_przysi%C4%99gi%29 rotë] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô]] cnyv24qe0z5g1bmmn0omtruvy3rnk08 14 9560 199570 177685 2026-05-18T15:14:08Z Iketsi 3254 {{Commons}} 199570 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Susczi]] 3nd0leypwve7emsr71dotxs9f31yxl1 0 9561 199539 177339 2026-05-18T15:00:25Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199539 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Takhi Hustai.jpg|mały|Przewalsczégò kóń]] '''Przewalsczégò kóń''' (''Equus przewalskii'') – to je niepôrokòpëtny susk z rodzëznë kòniowatëch. Òn jesz mòże żëc dzëkò w [[Azëjô|Azji]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòniowaté]] 55m9pfkhbeqs9rrmt65uewaiohmmm5s 0 9581 199855 195177 2026-05-18T18:49:20Z Iketsi 3254 == Przëpisë == {{Przëpisë}} 199855 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Canis lupus 265b.jpg|mały|Szari wilk]] '''Szari wilk''' abò '''wilk''' (''Canis lupus'') – to je rabùszny susk z rodzëznë psowatëch (''Canidae''). Na [[Pòmòrskô|Pòmòrzim]] wilczi zaczãłë pòjawiac sã znôwù w slédnëch latach. W 2015 mielë jich pòtkóné mieszkańcë [[Lëpùsz|Lëpùsza]]<ref>[http://www.dziennikbaltycki.pl/strefa-agro/wiadomosci/a/wilki-sieja-groze-w-kaszubskich-lasach,12389044 ''Wilki sieją grozę w kaszubskich lasach'']</ref>. W gòdnikù 2016 czile òsobników nagrała kamera w Nadlesyństwie Chòczewò<ref>[https://web.archive.org/web/20180208162428/http://www.dziennikbaltycki.pl/strefa-agro/wiadomosci/a/lesna-kamera-nagrala-spacerujacego-wilka-w-choczewie-wideo,12370476/ ''Leśna kamera nagrała spacerującego wilka w Choczewie'']</ref>. == Przësłowié == * [[Domôcy kóń|Kóń]] czëje wilka na milã. == Òbaczë téż == * [[Bruny miedwiédz]] * [[Wilkòwór tasmańsczi]] * [[Szari zajc]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Susczi]] fihntcm09z66e79ce1xhv0mhn745phq 0 9612 199883 170956 2026-05-18T19:36:32Z Iketsi 3254 {{stub}}→{{Ùzémk artikla}}; ' - to '→' – to ' 199883 wikitext text/x-wiki '''Glësnica''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gliśnica'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] môłô kòlonia w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Czôrnô Dãbrówka|gminie Czôrnô Dãbrówka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka]] rnej7dxwmiklcl1zxzjca9a5m99y972 0 9615 199729 187439 2026-05-18T16:20:23Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199729 wikitext text/x-wiki '''Òsowò Lãbòrsczé''' (pòl. ''Osowo Lęborskie'') – to je wies w [[gmina Céwice|gminie Céwice]] w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Òficjalnô [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskô]] pòzwa wsë w fòrmie „Òsowò Lãbòrsczé” òsta wprowadzónô 9 łżëkwiata 2019<ref>[https://web.archive.org/web/20190624093236/http://mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl/download/86/13576/stan09042019ost.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/655 6.) Osowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Céwice]] jkl789hzpor91xdltjei8k98jvre4rs 0 9642 199655 187639 2026-05-18T15:55:40Z Iketsi 3254 ' - je '→' – je '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199655 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ministry of National Education Poland 2.jpg|left|mały|Minysterstwò Nôrodny Edukacji]] [[Òbrôzk:Polish Governmental and Diplomatic Plaque.svg|mały|]] '''Minysterstwò Nôrodny Edukacji''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Ministerstwo Edukacji Narodowej'') – je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno je wierã òd 1944 rokù, a zajimô sã edukacją, m.jin. kaszëbizną. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.men.gov.pl/ Minysterstwò Nôrodny Edukacji] * [http://www.men.gov.pl/index.php/component/search/?searchword=kaszubski&searchphrase=all&Itemid=1] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlitika]] [[Kategòrëjô:Pòùczëna]] 4dzl38j6zawlbei25ga3qbiltwvkw1g 0 9657 199537 177460 2026-05-18T14:59:38Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kamélowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199537 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Vicunacrop.jpg|mały|Wigòniô]] '''Wigòniô''' (''Vicugna vicugna'') – to je ôrt suska z rodzëznë kamélowatëch (''Camelidae''). Dzëkò òna żëje w górach w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kamélowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kamélowaté]] 7xjai63ojty58sd5mdt12lle1q0pl4o 0 9713 199542 187664 2026-05-18T15:00:49Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199542 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Anoniem 002.JPG|mały|Diliżansë]] '''Diliżans''' – to bëła wiôlgô zamkłi kòłòwi tërlëka na sztërë abò szesc [[Domôcy kóń|kòni]] ùżiwónô do pòłòwë XIX stalata do wòżeniô lëdzy i pòcztowëch przesélków na wëbrónëch trasach pòdług rozłożeniô gòdzyn jazdë. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòniowaté]] pnl8u2n1krylagyajvqlv5ua4nu4i2l 0 9843 199538 193293 2026-05-18T15:00:15Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199538 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Equus ferus caballus 002.JPG|mały|Jedno z kóńsczich òczu]] [[Òbrôzk:Chestnuts-2.jpg|mały|left|]] '''Kóńsczé òczë''' (''Torus carpeus'' abò ''tarseus'') – to są jakbë bardówczi bez sërzchlë na nogach np. [[Domôcy kóń|kònia]] z rodzëznë kòniowatëch. [[Kaszëbi]] gôdelë, że jak kóń wléze w wòdã, to òn na te dôwné òczë widzi. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 197. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kòniowaté]] p5yiu6apyeew8vbfyfdrxgpc0xp6vlz 199548 199538 2026-05-18T15:05:04Z Iketsi 3254 Galeriô 199548 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jument bretonne de l'écomusée de la Bintinais - détail sur la châtaigne.jpg|mały|Jedno z kóńsczich òczu]] '''Kóńsczé òczë''' (''Torus carpeus'' abò ''tarseus'') – to są jakbë bardówczi bez sërzchlë na nogach np. [[Domôcy kóń|kònia]] z rodzëznë kòniowatëch. [[Kaszëbi]] gôdelë, że jak kóń wléze w wòdã, to òn na te dôwné òczë widzi. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Chestnuts-2.jpg| Òbrôzk:Chestnut horse 3.JPG| Òbrôzk:Chestnut horse 1.JPG| Òbrôzk:Equus ferus caballus 002.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 197. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kòniowaté]] nncjvik2oc6cpzirhk6m0scvu0uqpwq 0 9864 199481 198781 2026-05-18T13:27:22Z Iketsi 3254 → 199481 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Infection of the pulp space of the thumb.jpg|mały|Strzélón]] '''Strzélón''' (łac. ''panaritium'') – to je zariwnô chòrosc pôlca. Jak napisôł [[Bernard Zëchta]] [[Kaszëbi]] nibë tã chòrosc lékarzą przez krzôsanié kamã ò kam nad chòrim pôlcą, tak że skrë strzélają prosto na renã. == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 185 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] hhgck4nqr3xxznfxj9p0e6p5aplyxr4 0 9876 199578 177489 2026-05-18T15:18:14Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] 199578 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Serval in Tanzania.jpg|mały|Serwal]] '''Serwal''' (''Leptailurus serval'') – to je susk z rodzëznë kòtowatëch. Ten zwiérz żëje stronama w [[Afrika|Africe]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòtowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] bhe1v7el79kghzqz4hw5vqsnmxta6pq 0 9880 199541 171393 2026-05-18T15:00:42Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199541 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Andalusier - Kopf.jpg|mały|Ùzda z wãdzëdłã]] '''Ùzda''' – to je wôżny dzél [[òbsodlënk]]ù abò slë na zwierza z rodzëznë kòniowatëch np. [[Domôcy kóń|kònia]]. Òna mòże bëc z wãdzëdłã abò bez niegò. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòniowaté]] tvrzj6cdivgtbs6rulmwv64hknigrcz 0 9987 199354 198227 2026-05-18T12:11:39Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Astrowaté]] 199354 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:29121022Wegdistel Hockenheimer Rheinbogen2.jpg|mały|Zjeżony òst]] '''Zjeżony òst''' (''Carduus acanthoides'' L.) – to je dwalatnô roscëna z rodzëznë astrowatëch. Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf s. 18 Carduus acanthoides] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] clidao3k7yofnhdb4koa8guyo8o29t1 0 9989 199591 173806 2026-05-18T15:22:55Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199591 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Vaccinium corymbosum a2.jpg|mały|Bòrówczi]] '''Wësokô bòrówka''' (''Vaccinium corymbosum'' L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë wrzosowatëch (''Ericaceae''). Ta bòrówka mòże rosc m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], jak ją zasadzy. Òna mô jagòdë, a je [[Kaszëbi]] zbiérają. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] byqmtwsizbamh478x3uc1urz5brk2hn 0 9996 199656 192529 2026-05-18T15:55:50Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199656 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard= Kwidzëno| dopełniacz= Kwidzëna| adjektiw_mask=Kwidzënsczi| adjektiw_fem=Kwidzënskô| céch=POL_Kwidzyn_COA.svg| fana=POL Kwidzyn flag.svg| karta=POL_Kwidzyn_map.svg| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=kwidzënsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=Sebastian Kasztelan| adres_um=ul. Warszawska 19| kod_poczt_um=82-500| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=21,54| stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29| wysokość=19,2–82| rok=2016| lëdztwò=38.553| gęstość=1798,8| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 55| pòcztowi kòd= 82-500 do 82-505| registracëjné tôfle=GKW| TERYT=2207011| SIMC=0932790| www=http://www.kwidzyn.pl| }} [[Òbrôzk:POL Kwidzyn COA.svg|mały|100px|right|Kwidzëńsczi herb]] '''Kwidzëno''' (pòl. ''Kwidzyn''; miem. ''Marienwerder'') - krézewi gard w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]] nad [[Liwa|Liwą]]. * Lëdztwò gardu: 38.849 ([[2014]]) * Wiéchrzëzna gardu: 21,54 km² == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu to téż: ''*Kwedīns'' (Górnowicz), ''in Quedin'' 1233, ''de Quedina'' 1235, ''Insula Sancte Marie'' 1236, ''Quidin'' 1251, ''Marienwerder'' 1336, ''Margenwerder'' 1340, ''Merginwerder'' 1340, ''Merginwerdir'' 1346, ''Quedzyn alias Marienwerder'' < 1454, ''Qwedzyn'' 1470, ''Quidzin'' 1513, ''Quidzyn alias Marienwerder'' 1517, ''do Kwidzyna'' 1565, ''ku Kwidzyniu'' 1565, ''za Kwidzynem'' 1565'' ''na Kwidzynie'' 1565, ''Quidzi?'' 1612 (Langenes), ''Kwidzyn'' 1687, ''Kvjdzéno'' (Cenôwa); ''Kwidzëno'' (Ramułt); gw. ''Kfjidz.in''; == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] 8py77ku6i05ny6aosa07uojk141r7yp 0 10045 199598 173969 2026-05-18T15:25:19Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199598 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flowers February 2008-4.jpg|mały|Pnącô marzónka]] '''Pnącô marzónka''' (''Galium aparine'' L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë prząszczkòwatëch. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òna rosce. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] sdpfe3c3tz22wn7j2lhf9qwrghirm8i 0 10046 199599 180319 2026-05-18T15:25:36Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}} 199599 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bombus sylvarum (male) - Knautia arvensis - Keila2.jpg|mały|Pólny głowôcz]] '''Pólny głowôcz''' (''Knautia arvensis'' (L.) Coult.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë szczecowatëch (''Caprifoliaceae''). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce ten ôrt. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 176. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] e39t0j5mrav83wunhjwa14fxntf3txd 0 10077 199540 171811 2026-05-18T15:00:37Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199540 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Teatr Wielki w Warszawie p7 3.jpg|mały|Sztërëkòniowi zaprzig]] [[Òbrôzk:Horses of Basilica San Marco bright.jpg|mały|Stôri sztërëkòniowi zaprzig w kùńszce]] '''Sztërëkòniowi zaprzig''' (''quadriga'') – to je wóz na dwùch kòłach z rzimsczich czasów zaprzãgły w sztërë kònie òkóm se. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòniowaté]] mzn9sl7n1p063xv855soi9i16g4kddb 0 10090 199498 182069 2026-05-18T13:32:32Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 199498 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BogislawIV.Siegel.JPG|mały|Sztãpel Bògùsława IV]] '''Bògùsłôw IV''' (ùr. kòl 1254 rokù - ùm. 1309 rokù) – to béł ksyżëc [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadny Pòmòrsczi]] òd 1278 rokù. Òn miôł sztãpel z słowã: ''... Kassubie''. == Lëteratura == * [[Gerard Labùda]]: Historia Kaszubów w dziejach Pomorza, t. 1: Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006, s. 109 (pò pòlskù) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi]] 58u4qdf4s76xodohw3adbriezjubsia 0 10111 199546 194236 2026-05-18T15:01:51Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199546 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Procesión de huasos en Marchigüe, Chile (18 Sept. 1920).jpg|mały|Procesjô - kawalkada]] [[Òbrôzk:JUNIN La Oriental 001.jpg|mały|Kawalkada]] '''Kawalkada''' – to je karno lëdzy na [[Domôcy kóń|kòniach]]. Òna mòże bëc np. paradą abò procesją. Jak pisze [[Eugeniusz Prëczkòwsczi]] przed biskùpã na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] w 1926 rokù jacha kawalkada. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Pryczkowski E.: "Królowa Kaszub", Sianowo - Banino 2002, s. 47 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Kòniowaté]] ro6n5feu9rc7jsjdzruylnmh7tz1lvr 199547 199546 2026-05-18T15:02:03Z Iketsi 3254 - → – 199547 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Procesión de huasos en Marchigüe, Chile (18 Sept. 1920).jpg|mały|Procesjô – kawalkada]] [[Òbrôzk:JUNIN La Oriental 001.jpg|mały|Kawalkada]] '''Kawalkada''' – to je karno lëdzy na [[Domôcy kóń|kòniach]]. Òna mòże bëc np. paradą abò procesją. Jak pisze [[Eugeniusz Prëczkòwsczi]] przed biskùpã na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] w 1926 rokù jacha kawalkada. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Pryczkowski E.: "Królowa Kaszub", Sianowo - Banino 2002, s. 47 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Kòniowaté]] q7ehrt3lqxy4tp7rfddyxr30jds7h9f 0 10126 199657 193014 2026-05-18T15:56:11Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë 199657 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cinnamomum verum vs Cinnamomum burmanni.jpg|mały|Cynamón – z lewi stronë z ôrtu ''Cinnamomum verum'']] '''Cynamón''' (téż: '''cymt''', '''kanél'''<ref>[http://skarbnicakaszubska.pl/wp-content/uploads/2016/11/Slownik_1-1.pdf Eùgeniusz Gòłąbk, ''Słowôrz pòlskò-kaszëbsczi'']</ref>) – to je òbrobiónô kóra cynamònówca (nôczãscy ôrtu ''Cinnamomum verum''). Kóra zbiérónô je 2-3 razë w rokù òb czas deszczowégò cządu. Sërowina krótkò fermentëje i je czëszczónô. Pòwstôwają pasyczi, jaczé trzeba obsëszëc w słuńcu. Òb czas tegò procesu pasyczi stają sã żôłtobruné i zwijają sã z obùch strón – twòrzą sã dwie sparłãczoné rérczi. Tak przërëchtowónô sërowina trôfiô do hańdlu pòd pòzwą „cynamón”<ref>Zofia Włodarczyk, ''Rośliny biblijne. Leksykon.'' Kraków 2011.</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/picture_gallery/07/south_asia_sri_lanka0s_spice_of_life/html/1.stm {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Przëprawa]] [[Kategòrëjô:Léczné roscënë]] o848wwek0nu7gp103tl0hus3ae2se08 0 10137 199658 193096 2026-05-18T15:56:19Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199658 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bombus hortorum - Linaria vulgaris - Valingu.jpg|mały|Ògardowi pszmiél]] '''Ògardowi pszmiél''' (''Bombus hortorum'') – to je ôrt òwada z rodzëznë pszczołowatëch (''Apidae''). Òn mô dosc dłudżi sysôcz, a żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s.208 ISBN 83-04-00363-5 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pszmiéle]] akvl5eztonlcvr3gtkfrgsvydgwphht 0 10166 199863 193653 2026-05-18T19:24:14Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199863 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Paraguay <br>Tetã Paraguái |miono = Paragwaj |miono-genitiw = Paragwaju |fana = Flag of Paraguay.svg |herb = Coat of arms of Paraguay.svg |na karce = LocationParaguay.svg |mòtto = "Paz y justicia" |jãzëk = [[Szpańsczi_jãzëk|Szpańsczi]], [[guarani]] |stolëca = Asuncion |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 406.752 |procent-wòdë = 2,3 |lëdztwò = 7.012.433 | rok = 2018 |dëtk = Paragwajsczi guarani | kòd dëtka = PYG |czasowô cona = -4 |swiãto = |himn = Paraguayos, ¡República o muerte! |- = - |kòd = PY |Internet = .py |telefón = 595|Mònarcha=|Premiéra=|Prezydeńt=Santiago Peña }} '''Paragwaj''' (''República del Paraguay'') – je państwã w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Stolëca i nôwikszi gard to [[Asuncion]]. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Paragwaju"> Standing_jaguar.jpg|[[Jagùar]] Guacamaya_en_su_habitat.jpg|Papùga czerwiònô ara </gallery> <gallery mode="packed"> Ipê_roxo_(ype-tabebuia_impetiginosa)_cemiterio_São_Paulo_Brazil.jpg|Tabebuia impetiginosa Guaranis.jpg|Lëdze guarani </gallery> <gallery mode="packed"> Saltos_del_Monday111.JPG|Wòdospôd del Monday Ñacunday-salto_vista_panoramica.png|wòdospôd del Nacunday </gallery> <gallery mode="packed"> Puente_San_Roque_y_Costanera.jpg|Mòst Sw. Roque i Kostanera Palacio_de_los_López.jpg|Palacio de los Lopez </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] [[Kategòrëjô:Paragwaj]] eudyd4kyw47dcv4wq8bgk8262tqifg2 0 10173 199873 174218 2026-05-18T19:29:00Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199873 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lanz LK30.jpg|mały|Stôrô kòpôczka, chtërną cygnãłë kònie]] [[Òbrôzk:Openluchtmuseum Ootmarsum, Maaimachine.jpg|mały|Stôrô kòpôczka z diszlą]] '''Kòpôczka''' – to je maszina — wierã jesz gdzes ùżiwónô w gbùrzëznie — do wëbiéraniô [[Bùlwa|bùlew]], ale zbiérac je mùszôł rãkama np. w kòsz. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] bba52xp2vuaamzkiy6nzxdlvmwlj9ui 0 10182 199550 193139 2026-05-18T15:06:40Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòzë|hideroot=on|mode=pages}} 199550 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Catgut.jpg|mały|Katgut]] '''Katgut''' – to je flakòwô nitka, chtërnã brëkùją chirurdzë. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] mògą téż gò ùżëwac. Katgut mòże bëc z flaków [[Domôcô kòza|kòzë]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòzë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] [[Kategòrëjô:Kòzë]] i896kyld4wa6k0s9q1a4n5t8buvmzu2 0 10187 199875 172229 2026-05-18T19:29:56Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to ' 199875 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sowing machine Nordsten.jpg|mały|Régòwô séwnica do zbòżégò]] '''Séwnica''' – to je maszina do seniô np. zbòża ùżiwónô w gbùrzëznie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] iemn4g0r2rc7kry5a4jpxt72ramw3ie 0 10206 199339 193109 2026-05-18T12:01:52Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199339 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Solidago canadensis 20050815 248.jpg|mały|Kanadny szczotecznik]] [[Òbrôzk:Solidago3.jpg|mały|A - S. gigantea; B - S. canadensis]] '''Kanadny szczotecznik''' (''Solidago canadensis'' L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë astrowatëch. Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] pjgrbj06oiffv7qfs9tyl0bhgv5uo5w 0 10207 199342 193152 2026-05-18T12:01:57Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199342 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Solidago virgaurea PR5.jpg|mały|Zwëczajny szczotecznik]] [[Òbrôzk:Solidago virgaurea-IMG 8619.jpg|mały|Zwëczajny szczotecznik]] '''Zwëczajny szczotecznik''' (''Solidago virgaurea'' L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae''). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] spi5icrvpp7e6rtju3dslh97cpy1iu7 0 10225 199849 192747 2026-05-18T18:47:43Z Iketsi 3254 == Przëpisë == {{Przëpisë}} 199849 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:WZT Wisła.jpg|mały|Wisła — pierszi serijno produkòwóny pòlsczi zdrzélnik]] '''Zdrzélnik''' (téż '''telewizór''', '''telewizer'''; '''telewzérnik'''<ref>{{RKJ|2016|25}}</ref>) – elektroniczné ùrządzenié namienioné zdalnémù òdbiorowi rësznégò òbrazu, jaczi je nadôwóny przez [[Telewizjô|telewizjã]] i skłôdô sã z bezrësznych òbrazów, chtërne pòkazëją sã jeden za dredżim z czãstotlëwòscą 25 abò 30 òbrazów na sekùndã (czë téż jiną). Pòjedinczi òbrôz nazéwô sã „klôtką” i dzeli sã na niwné i pionowé linie. Tipòwé wôrtoscë linii to 625 (europejsczi standard) i 525 (amerikańsczi standard). == Kaszëbskô nazwa == Do ùtwòrzeniô [[jistnik]]a „zdrzélnik” (chtëren stoji nawetka zapisóny w [[Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej|leksykònie]] ksãdza [[Bernat Sëchta|Bernata Sëchtë]]<ref>''Zdřėlńik'' [w:] B. Sëchta, ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Wrocław 1973, t. VI, s. 206. </ref>) òstôł ùżëti tradicyjny kaszëbsczi [[czasnik]] „zdrzec”<ref>{{RKJ|2016|117}}</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Technika]] [[Kategòrëjô:Telewizjô]] ckqwogjijmmsbqblpxqahmgpr379xmd 0 10271 199906 194542 2026-05-19T11:49:00Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë; {{Kòntrola}} 199906 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lutherrose.svg|mały|Lëtrowô róża]] [[Òbrôzk:Martin_Luther_by_Cranach-restoration.tif|mały|[[Môrcën Lëter]]]] '''Lëterstwò''' (jinszé pòzwë: '''lëteranizm''', '''lëtrzëzna''', '''lëterskô wiara''') – jedna òd głównëch doktrinów [[Protestancëzna|protestancëznë]]. Pòdstawòwi zasadë lëtersczi wiarë ùsztôłcone òstałë w wënikù biôtczi [[Môrcën Lëter|Môrcëna Lutra]] i jegò zwòlenników równo procëm nadùżëców [[Katolëcczi Kòscół|rzëmskòkatolëcczégò Kòscoła]], jak i procëm barżi radikalnëch protestancczich doktrinów ([[anabaptizm]], [[kalwinizm]] itd.). Lëterstwò òdwòłiwô sã do pòdstawòwëch protestancczich prawidłów („leno Pismiona”, „leno Christus”, „leno łaska”, „leno wiara”). [[Chrzest]] jawi sã jednym z dwùch [[sakrameńt]]ów, ùdzeliwóny je dzecóm, [[Swiãtô Kòmóniô]] wëstãpùje pòd dwiema pòstacama, a bëtnosc Christusa w ni rozmieją jakò kònsubstancjacjã. W zwëkù je òglowô [[spòwiédz]], chòc ùznawónô je téż spòwiédz jindiwidualnô. Wszëtcë òchrzcony jawią sã pòwòłónyma do pòwszechny kapłańsczi służbë, chtërnô zasôdzô sã na codniowi miłoscë do Bòga i lëdzy. Dëchòwnyma – chtërny przédnikùją religijnym òbrzãdóm – mògą równak bëc leno òsobë òdpòwiednio przërëchtowóny i kònsekrowóny. Lëterską wiarã wëznôwô wicy jak 72 mln lëdzy na całim swiece<ref>[https://web.archive.org/web/20160303191730/https://www.lutheranworld.org/sites/default/files/LWI-Statistics-2013-EN.pdf ''The Lutheran World Federation – 2013 Membership Figures'']</ref>. Z przëczënë rozmajitëch geògraficznëch, historicznëch i dogmaticznëch czinników lëterstwò nie jawi sã równak jednorodnym kòscołã. Jistnieje w nim czile wiôldżich kòscelnëch sztrukturów, jaczé baro mòckò różnią sã żlë jidze ò dogmaticzné i prakticzné sprawë – Swiatowô Lëterskô Federacjô, Midzënôrodnô Lëterskô Radzëzna, Kònfesjonalnô Ewangelëckô Lëterskô Kònferencjô. Òkróm òpisónëch wëżi jistnieje téż réga lëterskich religijnëch związków, chtërne nie wchôdają w taczé wikszé sztrukturë. Fòrmalno nôwikszim lëterskim kòscołã jawi sã dzysdzéń Kòscół Szwëcje (kòl 6,9 mln wëznôwców). Lëtersczi kòscołë pòdzelëc mòże na liberalné i kònfesjonalné. Wiãkszosc liberalnëch wchôdô do Swiatowi Lëtersczi Federacje (nôleżi do ni téż wiãkszosc „stôrich” państwowëch kòscołów Stôrégò Swiata). Kònfesjonalné lëtersczi kòscołë są barżi kònserwatiwné (nie ùznôwają na przëmiôr białgłowsczégò kapłaństwa czë jednopłcowich slubów). Wiãkszosc kònfesjonalnëch kòscołów wchôdô do Midzënôrodny Lëtersczi Radzëznë. Nôwikszim, i dzysdnia jedurnym, lëtersczim kòscołã w [[Pòlskô|Pòlsce]] je [[Kòscół Ewanielëckò-Aùgsbùrsczi w Pòlsczi Repùblice|Ewangelëckò-Augsbursczi Kòscół w RP]]. W 2014 licził òn wicy jak 60 tës. nôleżników w 133 parafiach<ref>''Mały Rocznik Statystyczny Polski 2015'', Warszawa 2015, s. 113. ISSN 1640-3630.</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * Andrzej Rykała, ''Mniejszości religijne w Polsce'', Łódź 2011, s. 57. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] hijkfy5wqofzl9sr7l96pdh2h5l72o0 0 10340 199603 177678 2026-05-18T15:26:20Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199603 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tapirus pinchaque portrait.jpg|mały|Górowi tapir]] '''Górowi tapir''' (''Tapirus pinchaque'') – to je niepôrokòpëtny susk z rodzëznë tapirowatëch (''Tapiridae''). Òn żëje w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Susczi]] 5v2nvp70b8lrvuo1ynyxvqxxqjg4lti 0 10351 199852 172941 2026-05-18T18:48:32Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199852 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pasta_2006_5.jpg|mały|Niechtërne ôrtë jitalsczich nudlów]] '''Nudle''' – wiktowi produkt, zrobiony z [[Mąka|mączi]], [[Wòda|wòdë]] i nieczedë jajów (gôdómë wtedë ò nudlach jajecznëch), a téż jinëch składników, ò szeroczi gamie ształtów i zastosowaniów. == Historiô == Nôstarszé nudle nalazłé òstałë w Chinach – bëłë sztërë tësące lat stôré i miałë kòl 20 calów długòscë. Nalezlë je we wsë z czasu neòlitu nad brzegã Żôłti Rzéczi. To nôstarszé òdkrëté przez archeòlogów jedzenié. Wedle legeńdë do Eùropë miôł je pòdobno sprowadzëc wenecczi wanożnik Marco Polo. Je to jednak blós legeńda, bò ju tësąc lat wczasni, w II wiekù naji erë, rzimsczi badôcz Galen wspòmniôł ò tegò zortu jôdze<ref>[http://archive.aramcoworld.com/issue/201301/pasta.s.winding.way.west.htm ''Pasta's Winding Way West'']</ref>, równak Mùhammad al-Idrisi ùdokùméntowôł jistnienié sëszonëch nudlów (taczich, jak dzysdniowi) w pôłniowi [[Italskô|Jitalsczi]], na [[Sycyliô|Sycylii]] i w Trabii kòl XII wiekù, to je jesz przed narodzenim Marco Polo. == Produkcjô == [[Òbrôzk:Tagliatelle al sole, detail.jpg|mały|Tagliatelle sëszony na słuńcu]] [[Òbrôzk:Spaghetti (4578373726).jpg|mały|Spaghetti]] Na proces produkcëji nudlów skłôdają sã: przërëchtowanié surowców, spòrządzenié casta, fòrmòwanié, wërzinanié, sëszenié, sortowanié i pakòwanié produktu gòtowégò. Pòdstawòwim surowcã do produkcëji nudlów je nudlowi griz (semolina) abò nudlowô mąka, chtërny skłôd jinaczi sã òd składu mączi stosowóny do produkcëji chleba (m.jin. zawiérô òna wiãcy glutenu). Równo mąka do produkcëji nudlów, jak i semolina są òtrzymywóné z  twardi pszénicë.  Dobrą nudlową mąkã mòżna téż òtrzëmac z òdpòwiednio dobrónëch mieszónków zwëczajny pszénicë<ref>Aleksander (red.) Lempka: ''Towaroznawstwo produktów spożywczych''. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, 1975, s. 376.</ref> Kòlejnym wôżnym surowcã je wòda. Winnô òna spełniëwac wëmagania wòdë przeznaczony do picô. Ji  dodôwk je ò prawie 50% mniészi niż w przëpôdkù casta przeznaczonégò do produkcëji chleba. W zależnoscë òd spòsobù wëtwôrzaniô casta, wòda stosowónô do wërobù nudlów pòwinna miec pasowną temperaturã. W przëtrôfkù produkcji z mąki, chtërna nie pòchôdô z pszénicë twardi, abò téż dlô wzbògaceniô produktu, stosëje sã dodôwk jajów. Jinyma składnikama dodôwónyma do nudlów mògą bëc midzë jinyma barwniczi (np. karotenojidë, sok ze szpinakù). Fòrmòwanié nudlów òdbywô sã na zasadze tłoczeniô pòd cësnienim, krajaniô abò téż wëcëskaniô. Nudlóm nadôwô sã rozmajité sztôłtë. Spòtykóné są m.jin. szlôfczi, rurczi, mùszelczi, swiderczi, nitczi, blewiązczi, a téż òkazjowé sztôłtë związóné ze swiãtama. Tradycyjné nudle Daleczégò Wschòdu, fòrmòwané są rãczno, pòprzez rolowanié i rozcąganié wiele razy skłôdónégò pòdłùżnégò sztëczka casta. Nudle domòwi robòtë, m.jin. w pòlsczi kùchni, robi  sã przez cãcé zrolowónégò płata rozwałkòwónégò cenkò casta, przez co òtrzimùje sã blewiązczi zbliżoné do włosczich tagliatelle, przed gòtowaniém letkò pòdsëszóné na stolnicë. Pò ùfòrmòwaniù nudle pòddôwô sã sëszeniu. Sëszenié nudlów przebiégô w trzech etapach: #Sëszenié wstãpné – stosëje sã tuwò pòwietrzé ò nisczi fùchtnoscë i dosc wësoczi temperaturë, abë zapòbiéc sklejaniu sã nudlów). #Sëszenié główné – zwiãkszenié fùchtnoscë prowadzy do równomiérnégò sëszeniô nudlów. #Sëszenié kùńcowé – dosëszenié do kùńcowi fùchtnoscë, stosowóné dlô fòrmów ò wiôldżëch rozmiarach. Pò wësëszenim i pòsortowanim, nudle są pakòwóné – w hańdlu są òne dostãpny nôczãscy w kòl półkilowëch òpakòwaniach. == Nudle w diece człowieka == Nudle są półproduktã, co òznôczô, że przed zjedzenim nôleżi gò òdpòwiednio przëszëkòwac (wëjątk stanowią nudle skrobiowé, pòwszechno znóné pòd nazwą chińsczich nudlów, chtërne mòżna spòżëwac bez wczasniészi termiczny òbróbczi). Nudle, w leżnoscë òd fòrmë, gòtëje sã òd czile do czilenôsce minut. Dobrze ùgòtowóné nudle mùszą bëc ''al dente'', to je stawiac zãbóm letczi òpór w czasu jedzeniô i nie rozpłëwac sã òd razu w gãbie. Temù, że mają w se wiele skrobi i pòwszechno sã je spòżiwô, nudle są – pòdobno jak jinné produktë zbòżowé –głównym zdrzódłã wãglowòdanów w diece. Nudle jawią sã równo pòdstawą niechtërnëch danió, jak i biwają dodôwkã do zupów. Mògą bëc pòdôwóny z zósama, żëłtim i biôłim sérã, a téż na słodkò. Nudle (''jit. pasta'') są jednym z pòdstawòwëch daniów jitalsczi kùchni.<ref>Jan (red.) Gawęcki, Lech (red.) Hryniewiecki: ''Żywienie człowieka. podstawy nauki o żywieniu''. Warszawa: wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 145. <nowiki>ISBN 83-01-13294-9</nowiki></ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùchniô]] 84z15h1iriqhqewsn7or6zhhxr53aek 0 10362 199605 180314 2026-05-18T15:26:46Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199605 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pulsatilla vulgaris-700px.jpg|mały|Zwëczajnô grużdżelnica]] '''Zwëczajnô grużdżelnica''' (''Pulsatilla vulgaris'' L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë jastrownikòwatëch (''Ranunculaceae''). Òna rosce m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 170. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] is3hq419p9nccdrc3773j3di55gfnlw 199608 199605 2026-05-18T15:27:29Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} 199608 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pulsatilla vulgaris-700px.jpg|mały|Zwëczajnô grużdżelnica]] '''Zwëczajnô grużdżelnica''' (''Pulsatilla vulgaris'' L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë jastrownikòwatëch (''Ranunculaceae''). Òna rosce m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 170. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 62m9hd8oimt74rhj9ktd7v1rl1awe61 0 10374 199577 177415 2026-05-18T15:18:07Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{#categorytree:Kòtowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199577 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cheetah Botswana.jpg|mały|]] '''Gepard''' (''Acinonyx'') – to je szlach rabùsznëch susków z rodzëznë kòtowatëch (''Felidae''). Ten zwiérz żëje w [[Afrika|Africe]] i [[Azëjô|Azje]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòtowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] 15duhgy7h9glq3vgyk20285spy3gofi 0 10378 199606 175873 2026-05-18T15:26:59Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199606 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Deckchair 600.jpg|mały|Légôczczi]] '''Légôczka''' - to je zort mébla, chtëren przëdaje sã do òdpòczinkù na sedząckù. Òb [[lato]] mòże na ni wnetka leżëc. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Méble]] r11ndnya6dkadjeqjhkqpzqeotnikle 199607 199606 2026-05-18T15:27:10Z Iketsi 3254 - → – 199607 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Deckchair 600.jpg|mały|Légôczczi]] '''Légôczka''' – to je zort mébla, chtëren przëdaje sã do òdpòczinkù na sedząckù. Òb [[lato]] mòże na ni wnetka leżëc. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Méble]] dp0yqv114m6nxap6gd1j4g3zuvn3vmn 0 10390 199600 172916 2026-05-18T15:25:46Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199600 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sambucus racemosa a2.jpg|mały|Kòralowi bes]] '''Kòralowi bes''' (''Sambucus racemosa'' L. ) – to je ôrt roscënë z rodzëznë ''Adoxaceae''. Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] ed21dn554vrddfy6lyhfc94hmxqd49q 0 10391 199609 172937 2026-05-18T15:29:09Z Iketsi 3254 {{stub}}→{{Ùzémk artikla}}; ' - to '→' – to '; {{Commons}} 199609 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Potentilla reptans beauvais-carriere-bracheux 60 20062008 1.jpg|mały|''Potentilla reptans'']] '''Pòwroznik''' (''Potentilla'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë różowatëch (''Rosaceae'' Juss.). Òne roscą m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Ôrtã z tegò szlachù je [[Gãsé zelé|gãsy pòwroznik]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] f9878dyq0lmuwnmsxjostcw31bpmwrq 0 10392 199601 172936 2026-05-18T15:25:56Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199601 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Viltganzerik DSCF1834.JPG|mały|Strzébrzny pòwroznik]] '''Strzébrzny pòwroznik''' (''Potentilla argentea'' L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë różowatëch (''Rosaceae'' Juss.). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] m6gjeh2ys9en482kwpkfrobw4oeu238 0 10393 199597 172935 2026-05-18T15:24:59Z Iketsi 3254 {{stub}}→{{Ùzémk artikla}}; ' - to '→' – to ' 199597 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Potentilla erecta01.jpg|mały|Lasowi pòwroznik]] '''Lasowi pòwroznik''' (''Potentilla erecta'') – to je ôrt roscënë z rodzëznë różowatëch (''Rosaceae'' Juss.). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] ab4o6cz14e0botluxf101synztzr1mz 0 10394 199604 172934 2026-05-18T15:26:31Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199604 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:PP Na Popovickem kopci 042 Potentilla heptaphylla.jpg|mały|Sétmelëstkòwi pòwroznik]] '''Sétmelëstkòwi pòwroznik''' (''Potentilla heptaphylla'' L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë różowatëch (''Rosaceae'' Juss.). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 722c4c02u4gglj5py6030x6cesysh5n 0 10398 199828 177178 2026-05-18T18:39:09Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199828 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Thrush Nightingale.ogv|mały|[[Szari słowik]], ''Luscinia luscinia'']] [[Òbrôzk:XN Luscinia megarhynchos 017.ogg|mały|''Luscinia megarhynchos'' spiéwô]] '''Słowik''' (''Luscinia'') – to szlach môłëch ptôchów z rodzëznë mùsznikòwatëch (''Muscicapidae''). Òn biwô m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] 571qfff8rbh3rsn5zs5jzeggrawczk1 0 10449 199602 174586 2026-05-18T15:26:08Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}} 199602 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Astuccio di legno.jpg|mały|Stôri piórkòwnik]] [[Òbrôzk:Skolni penal.jpg|left|mały|Piórkòwnik]] '''Piórkòwnik''' – to bëło pùdełkò do trzimaniô w nim np. [[Òłówk|òłówków]] i gùmë do gùmkòwaniô, a téż jinëch pisarsczich materiałów. Dzysô w nim je czãsto wiele plasticzëznë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] o0otgbool1ip9p1ey4mv3utvwpus069 0 10453 199592 173680 2026-05-18T15:23:12Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199592 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Oliwa Zoo in Gdańsk.JPG|mały|Ptôsznice w [[Gduńsk]]ù]] '''Ptôsznica''' – to je wiôlgô klôtka dlô dzëczëch ptôchów. W ni lëdze mògą je òbzerac. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] mes0rh6f2ael4pwmb3man3aq3vhfyc2 0 10455 199827 179385 2026-05-18T18:38:54Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199827 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wappen des Landschaftsverbandes Westfalen-Lippe.svg|mały|120px|Herb Westfalów]] [[Òbrôzk:Coat of Arms of Westphalia.svg|mały|Stôri (prësczi) herb Westfalów]] [[Òbrôzk:Locator map Westfalen in North Rhine-Westphalia.svg|mały|Westfale - czerwiono pòmalowòné)]] '''Westfale''' (miem. ''Westfalen'') – są krôjną w [[Miemieckô|Miemiecczi Federacëjny Repùblice]]. Òne òbjimają òd 16 000 do 22 000 km² wiéchrzëznë i są krótkò rzéczi [[Rejn]]. Tu mieszkô dzél katolëków i lëtrów. {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Miemieckô]] brg4c32alc0sas5qdpmbknc03qanvxn 0 10463 199343 173764 2026-05-18T12:02:00Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199343 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Arctium lappa02.jpg|mały|Wikszi grëzlôk]] [[Òbrôzk:LeafOnOrgon.gif|mały|Lëst wikszégò grëzlôka]] '''Wikszi grëzlôk''' (''Arctium lappa'') – to je ôrt dwalatny roscënë z rodzëznë astrowatëch. Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc5_02.pdf] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] l2kdn13zkzvqbmq2h92ld06xj88dsdy 0 10464 199352 193213 2026-05-18T12:11:18Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Astrowaté]] 199352 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cirsium palustre inflorescence - Niitvälja.jpg|mały|Błotny kagùlc]] '''Błotny kagùlc''' (''Cirsium palustre'' (L.) Scop.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae''). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], a [[Kaszëbi]] mògą na niegò gadac kagùlc. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf ''Zróżnicowanie florystyczne zachodniego obrzeża Zatoki Puckiej (północna Polska)''] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] 3pm05ozx6xay70fgji3903vat67dpcw 0 10466 199340 187183 2026-05-18T12:01:54Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199340 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cirsium vulgare - Keila1.jpg|mały|Lancetowaty kagùlc]] '''Lancetowaty kagùlc''' (''Cirsium vulgare'' (Savi.) Ten.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae''). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] hz5fpjffbrhd4rrx0qrus0yn05djkst 0 10508 199918 199174 2026-05-19T11:54:25Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Lãbòrskò-bëtowskô Zemia]] 199918 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Bernardus Scultetus''' (ùr. kòl [[1455]] rokù w [[Lãbórg|Lãbòrgù]] – ùm. [[30 lëpinca]] [[1518]] rokù w [[Rzim|Rzimie]]), ksądz, pisôrz. Béł wôżnym ksãdzem w [[Katolëcczi Kòscół|kòscele katolëcczim]]. W latach 1513–1517 to béł pisôrz kòl papiéża Léòna X. Òn nazwôł se ''Cassubius'' [[Kaszëbi|Kaszëba]] w 1488 rokù. == Òbaczë téż == * [[Lãbòrskò-bëtowskô Zemia]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://books.google.de/books?id=lQ8LAQAAMAAJ&q=cassubius+prutenus&dq=cassubius+prutenus&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwiFktH00tHLAhVJJpoKHSjSBpwQ6AEIQjAC Onomastica] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Scultetus Bernardus}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] tsy9fm5vobcq9cas19sh4t06rb79kix 0 10548 199839 190006 2026-05-18T18:44:56Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} 199839 wikitext text/x-wiki '''Dzéle mòwë''' – klasë słów jãzëka, wëdzeliwóné na spòdlim jich znank [[Syntaksa|syntaksycznëch]], [[Mòrfòlogiô|mòrfòlogicznëch]] i [[Semantika|semanticznëch]]. Kòżdi dzél mòwë charakterizëje sã gwôsnym systemã gramaticznëch kategòriów. Na przëmiôr w kaszëbiznie [[jistnik]] charakterizëje sã kategòriama [[Ôrt (gramatika)|ôrtu]], [[Lëczba (gramatika)|lëczbë]] i [[Przëpôdk|przëpôdkù]]. W [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]] wëapartnic mòże taczé dzéle mòwë<ref>Duliczenko A. D., ''Zapadnosławianskije jazyki. Kaszubskij jazyk'' [w:] ''Jazyki mira. Sławianskije jazyki.'', Moskwa 2005, s. 390. ISBN 5-87444-216-2</ref><ref>''Ùchwôlënk nr 7/RJK/2012 z dnia 29.06.2012 r. w sprawie stosowaniô słowiznë sparłãczony z gramaticzną terminologią – fleksjô'', „Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2012, s. 34-39.</ref>: *znaczeniowé: [[jistnik]], [[znankownik]], [[zamiono]], [[wielnik]], [[Czasnik w kaszëbsczim jãzëkù|czasnik]], [[przëczasnik]]; *pòmòcniczé: [[przëmiónk]], [[wiąznik]], [[partikla]], [[krziknik]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gramatika]] cp17r74vqxetmdo1eo7x1ak2azml7fy 0 10550 199845 174073 2026-05-18T18:46:39Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199845 wikitext text/x-wiki '''Jistnik''' (abò '''substantiw'''<ref>''Ùchwôlënk nr 7/RJK/2012 z dnia 29.06.2012 r. w sprawie stosowaniô słowiznë sparłãczony z gramaticzną terminologią – fleksjô'', „Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2012, s. 37.</ref>) – klasa pełnoznacznëch słów ([[Dzéle mòwë|dzél mòwë]]), chtërna zawiérô pòzwë przedmiotów i żëjącëch jistot. W [[zdanié|zdaniu]] mòże wëstãpòwac przede wszëtczim jakò [[pòdmiot]] i [[dopełnienié]]. W kaszëbsczim jãzëkù jistnik charakterizëje sã kategòriama [[Ôrt (gramatika)|ôrtu]], [[Lëczba (gramatika)|lëczbë]] i [[Przëpôdk|przëpôdkù]]. Do te w jistnikach chłopsczégò ôrtu w [[Pòjedinczô lëczba|pòjedinczi lëczbie]] wërôżô sã kategoriô żëwòtnoscë/nieżëwòtnoscë. Jistniczi chłopsczégò ôrtu, chtërne òznôczają òsobë, charakterizëją sã òsoblëwą kategorią chłopskòpersonowoscë. Òdmianã jistników przez przëpôdczi nazéwô sã [[Deklinacjô|deklinacją]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gramatika]] s9qk7lm91cnkmatplaz7mw90nqjbc8l 0 10552 199851 174075 2026-05-18T18:48:21Z Iketsi 3254 {{Commons}} {{Kòntrola}} 199851 wikitext text/x-wiki '''Nazéwôcz''' (abò '''nominatiw'''<ref>'''Ùchwôlënk nr 7/RJK/2012 z dnia 29.06.2012 r. w sprawie stosowaniô słowiznë sparłãczony z gramaticzną terminologią – fleksjô'', „Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2012, s. 38.</ref>; [[łacynsczi jãzëk|łac.]] ''casus nominativus'') – jeden òd pòdstawòwëch [[przëpôdk|przëpôdków]] w [[Nominatiwné jãzëczi|nominatiwnëch jãzëkach]]. Na ògle [[przëpôdk]] ten òznôczô [[agens]]a, chtëren òd stronë [[syntaksa|syntaksë]] czãsto je [[pòdmiotã]]. Nazéwôcz je m.jin. jednym òd sétmë przëpôdków [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gramatika]] dvbgb0jwsehbmygt9p9qu8vap1mawe4 0 10557 199853 183688 2026-05-18T18:48:48Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë; {{Kòntrola}} 199853 wikitext text/x-wiki '''Nôrzãdzôcz''' (abò '''jinstrumental'''<ref>''Ùchwôlënk nr 7/RJK/2012 z dnia 29.06.2012 r. w sprawie stosowaniô słowiznë sparłãczony z gramaticzną terminologią – fleksjô'', „Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2012, s. 38.</ref>; [[łacyńsczi jãzëk|łac.]] ''casus instrumentalis'') – jeden òd zanôleżnëch [[przëpôdk]]ów, nôpierszą fùnkcją chtërnégò je wërażenié nôrzãdza, jinstrumentu, chtërnym [[agens]] wpłiwô na jinszé òbiektë. Czasã nôrzãdzôcz mòże wërażac rolã [[Agens|agensa]] w pasywnëch kònstrukcjach. Ùżëcé nôrzãdzôcza z [[przëmiónk]]ama taczima jak „nad”, „pòd”, „midzë” służi pòkôzaniu jaczégòs placu dzejaniô. Nôrzãdzôcz je m.jin. jednym òd sétmë przëpôdków [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. We wespółczasny lëteracczi kaszëbiznë w nôrzãdzôczu [[Pòjedinczô lëczba|pòjedińczi lëczbë]] jistników chłopsczégò i dzecnégò ôrtu brëkòwóny je kùnôszk -''ã''. W nôrzãdzôczu [[Wielnô lëczba|wielny lëczbë]] jistników wszëtczich [[Deklinacjô|deklinacji]] przewôżô [[Dualnô lëczba|dualny]] kùnôszk – ''ama''. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gramatika]] c1fia2m8awi0v9i7eb5ik0n2kiq6blr 0 10562 199911 174094 2026-05-19T11:51:08Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë; {{Kòntrola}} 199911 wikitext text/x-wiki '''Przëpôdk''' – [[gramatika|gramaticznô]] kategòriô, przez chtërną òdmieniają sã [[Jistnik|jistniczi]], [[Znankòwnik|znankòwniczi]], [[Wielnik|wielniczi]], [[Zamiono|zamiona]], [[mionoczasnik|mionoczasniczi]] (temù téż pòzéwô sã jich òglowò [[Miono (lingwistika)|mionama]]). W niechtërnëch jãzëkach przez przëpôdczi òdmieniają sã téż [[Czasnik|czasniczi]]. Kategòriô przëpôdkù odzdrzadlëwô rozmajité fùnkcje dóny fòrmë słowa. Òdmianã słów przez przëpôdczi nazéwô sã [[Deklinacjô|deklinacją]]. Teoriã deklinacje òpracowóno w IV st. p.n.e. w [[Greckô|Grecczi]]. Grecë nadalë téż przëpôdkóm pòzwë, chtërne òstałë przedolmaczoné na [[Łacyńsczi jãzëk|łacënã]] przez Rzëmian. Jãzëczi, w chtërnëch wëstãpùją przëpôdczi, mają jich na ògle òd 4 do 7. Trôfiają sã téż jãzëczi z leno dwùma przëpôdkama, jak [[Bùłgarsczi jãzëk|bùłgarsczi]] (na ògle są to jãzëczi, jaczé dôwni miałë jich wicy, ale jich system przëpôdków ùproscëł sã). Nawetka w jãzëkach z wiôlgą lëczbą przëpôdków ([[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] i [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] – 7, [[Łacyńsczi jãzëk|łacëna]] – 6/7, greczëzna – 5) kòżdi przëpôdk mòże miec czile [[Syntaksa|syntaksycznëch]] fùnkcjów. W jãzëkach, chtërne ni mają przëpôdków, jistnieją alternatiwné spòsobë pòkôzaniô roli słowa w [[Zdanié|zdanim]]: pòrządk słów, ùżëcé [[przëmiónk|przëmiónków]] i [[pòmiónk|pòmiónków]]. W [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim]] jãzëkù wëstãpùje sétmë przëpôdków<ref>G. Stone, ''Cassubian'' [w:] ''The Slavonic Languages''', New York 1993, s. 768. ISBN 0-415-04755-2.</ref> # [[nazéwôcz]]; # [[rodzôcz]]; # [[dôwôcz]]; # [[winowôcz]]; # [[nôrzãdzôcz]]; # [[môlnik]]; # [[wòłôcz]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gramatika]] 7fcfyj0swb3tgii1visj7tw4pq4p40j 0 10615 199345 193214 2026-05-18T12:04:37Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199345 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:555 Sonchus palustris.jpg|mały|Błotny mléczôk]] '''Błotny mléczôk''' (''Sonchus palustris'' L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae''). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] anyyq7ddcrxuq8jv8cyetj191kjex4y 0 10616 199353 198211 2026-05-18T12:11:27Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Astrowaté]] 199353 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Illustration Sonchus arvensis0.jpg|mały|Pólny mléczôk]] '''Pólny mléczôk''' (''Sonchus arvensis'' L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae''). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] 09uck58cvwmu9f1imeu8qqlc9br2cic 0 10622 199594 174286 2026-05-18T15:23:56Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199594 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cerastium arvense - Acker-Hornkraut Detail.JPG|mały|''Cerastium arvense'']] '''Rogùtka''' (''Cerastium'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë granôtkòwatëch (''Caryophyllaceae''). Jegò ôrtë roscą m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 97dw1qusotg0o30zkijnk9kx4r9zc8k 0 10624 199522 187095 2026-05-18T14:54:58Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199522 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cerastium vulgatum closeup 001.JPG|mały|Zwëczajnô rogùtka]] '''Zwëczajnô rogùtka''' (''Cerastium holosteoides'' Fr. em. Hyl.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë granôtkòwatëch (''Caryophyllaceae''). Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 4mag75n9hpnyege5ejc5klqxl1iues7 0 10625 199595 187192 2026-05-18T15:24:22Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199595 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cerastium semidecandrum sl1.jpg|mały|Piôskòwô rogùtka]] '''Piôskòwô rogùtka''' (''Cerastium semidecandrum'' L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë granôtkòwatëch (''Caryophyllaceae''). Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] lqosl4pn9c5pjvlj1vqh0uhsa95zcwy 0 10631 199593 174279 2026-05-18T15:23:48Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199593 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Thymus serpyllum1.jpg|mały|Piôskòwô macerzónka]] '''Piôskòwô macerzónka''' (''Thymus serpyllum'' L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë głëszkòwatëch (''Lamiaceae''). M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òna rosce. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://repozytorium.amu.edu.pl/bitstream/10593/8590/1/08_Maria_Henslowa_Z_badan_nad_wiedza_163-212.pdf {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 8lmz5csnpp5dk1jtk531v9i2q1enhpx 0 10668 199847 187044 2026-05-18T18:47:08Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë; {{Kòntrola}} 199847 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Żebrowò | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kòscérsczi | gmina=Kôrsëno | szôłtëstwò=Bòrsk | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=53 | minutëN=55 | sekùndëN=49 | gradëE=17 | minutëE=56 | sekùndëE=58 | wiżô= | rok= | lëdztwò= | gãscëzna= | nr_czér= | pòcztowi_kòd= | reg_tôfla= | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Żebrowò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Żebrowo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] sedlëna w [[gmina Kôrsëno|gminie Kôrsëno]], w [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Leżi w òbéńdze [[Tëchòlsczé Bòrë|Tëchòlsczich Bòrów]]. Wchôdô w skłôd szôłtëstwa [[Bòrsk]]<ref>[http://www.bip.ires.pl/gfx/karsin/files/pliki_do_pobrania/statut_gminy_karsin.pdf ''Statut gminy Karsin'']</ref>. Òficjalną kaszëbską pòzwã „Żebrowò” wprowadzëlë 26 maja 2014<ref>[https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kôrsëno]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 8nsmxsiw6lfpfene0bzlyplzoz4i7l5 0 10732 199580 195538 2026-05-18T15:18:35Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] 199580 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Panthera tigris virgata.jpg|mały|Kaspijsczi tigris w 1899 rokù]] '''Kaspijsczi tigris''' (''Panthera tigris virgata'') – to béł pòdôrt suska z rodzëznë kòtowatëch (Felidae). Ten zwiérz wëdżinął, a żił w [[Azëjô|Azje]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòtowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160412015936/http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/caspiantiger.htm] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] [[Kategòrëjô:Azëjô]] cqtgagbuu1prosujoeynzq678zfbluw 0 10733 199579 198208 2026-05-18T15:18:25Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] 199579 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Panthera tigris altaica 2.JPG|mały|Sybirsczi tigris]] '''Sybirsczi tigris''' (''Panthera tigris altaica'') – to je pòdôrt suska z rodzëznë kòtowatëch (''Felidae''). Ten zwiérz jesz nie wëdżinął, a żëje w [[Azëjô|Azje]], ale tëch tigrisów je mało. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòtowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305172700/http://catsg.org/index.php?id=567] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] [[Kategòrëjô:Azëjô]] i65cz4639upvqhxosxjkc6v940hf0s6 0 10734 199576 195537 2026-05-18T15:17:55Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{#categorytree:Kòtowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199576 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tigress at Jim Corbett National Park.jpg|mały|Azjacczi tigris]] [[Òbrôzk:A walk with the Tigress.webm|mały|Azjacczi tigris]] '''Azjacczi tigris''' (''Panthera tigris'') – to je ôrt wiôldżégò suska z rodzëznë kòtowatëch (''Felidae''). Ten zwiérz żëje w [[Azëjô|Azje]] i je niebezpieczny dlô lëdzy Do tegò ôrtu tigrisów słéchô m. jin. pòdôrt [[sybirsczi tigris]], a np. pòdôrt [[kaspijsczi tigris]] wëdżinął. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kòtowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.facebook.com/pages/21st-Century-Tiger/475818205444/] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kòtowaté]] [[Kategòrëjô:Azëjô]] 859ligw5zylmvkii19j7fxnjv143sgj 0 10781 199586 175715 2026-05-18T15:21:03Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199586 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gray351.png|mały|Kòlanowô przedżiblëna]] [[Òbrôzk:Knie ct.gif|mały|Kòlano]] '''Kòlanowô przedżiblëna''' (''Articulatio genus'') – to je ù człowieka nôwikszô [[przedżiblëna]], chtërna łączi ùdowi gnôt z [[Gòléń|gòlénią]]. Je w ni téż szipka, òna je dosc môłim gnôtã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://id.ndl.go.jp/auth/ndlsh/00577610] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Przedżiblënë]] smhhda14j1gz8zjyxzwhcu5aj485oca 0 10782 199888 193045 2026-05-18T20:53:21Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199888 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Facial erysipelas.jpg|mały|Róża na skórze]] [[Òbrôzk:Erysipelas in a foot.jpg|mały|]] '''Róża''' (''Erysipelas'') – je chòroscą ù lëdzy. Ji lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy [[bakteria]] ''Streptococcus pyogenes'' abò ''Streptococcus agalactiae''. Ta chòrosc biwô m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] 3tpec7sks7juygeud5rgvw5rfk2olow 0 10783 199585 175734 2026-05-18T15:20:42Z Iketsi 3254 {{stub}}→{{Ùzémk artikla}}; {{Kòntrola}} 199585 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pistacia lentiscus (male flowers).jpg|mały|''Pistacia lentiscus'']] [[Òbrôzk:Ab food 12.jpg|mały|Pistacjô - òrzeszczi]] '''Pistacjô''' (''Pistacia'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë ''Anacardiaceae''. Òne roscą m.jin. w [[Afrika|Africe]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 3k48vvjcjzpm8p9acgilz4qu8xuf01v 0 10788 199559 193596 2026-05-18T15:09:10Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ {{#categorytree:Swiniowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199559 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sow with piglet.jpg|mały|Swinie]] '''Domôcô swinia''', '''domôcô sjinia''' (''Sus scrofa domesticus'' abò ''Sus domesticus'') – to je pòdôrt abò órt lądowégò suska z rodzëznë swiniowatëch (''Suidae''). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] gbùrze mają jich wiele òd lat. Òna wierã je pòdôrtã [[dzëk]]a. Czedës dlô gbùrów òna bëła wôżnô, a zeżéra wiele [[Bùlwa|bùlew]]. Òn swini to je knôrz. Jedna swinia mòże miec kòl dwanôsce sztëk prosãtów. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Swiniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego - Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 16. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Swiniowaté]] f7dakbm3v3nws2n0bhunna9g2pq4qz7 199560 199559 2026-05-18T15:09:25Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199560 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sow with piglet.jpg|mały|Swinie]] '''Domôcô swinia''', '''domôcô sjinia''' (''Sus scrofa domesticus'' abò ''Sus domesticus'') – to je pòdôrt abò órt lądowégò suska z rodzëznë swiniowatëch (''Suidae''). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] gbùrze mają jich wiele òd lat. Òna wierã je pòdôrtã [[dzëk]]a. Czedës dlô gbùrów òna bëła wôżnô, a zeżéra wiele [[Bùlwa|bùlew]]. Òn swini to je knôrz. Jedna swinia mòże miec kòl dwanôsce sztëk prosãtów. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Swiniowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego - Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 16. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Swiniowaté]] 7894ig0wlhtql3segk1b6f9zw8vluub 0 10790 199590 175729 2026-05-18T15:22:31Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199590 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Numida meleagris -Serengeti National Park, Tanzania-8 (1).jpg|mały|Zwëczajnô perlita]] '''Zwëczajnô perlita''' (''Numida meleagris'') – to je ptôch z rodzënë ''Numididae''. [[Kaszëbi]] chòwelë je czasã jak [[Kùra|kùrë]], ale nie bëło jich wiele. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] m4gh63n1ccexsy38jdpxpsjcybpqrqu 0 10798 199588 176605 2026-05-18T15:21:33Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199588 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Myristica fragrans - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-097.jpg|mały|Przëprawòwi mùskatówc]] [[Òbrôzk:Muscade.jpg|mały|Mùskatówé òrzechë]] '''Przëprawòwi mùskatówc''' (''Myristica fragrans'') – to je ôrt roscënë z rodzëznë ''Myristicaceae''. Òn rosce m.jin. w [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 6y28c7wy0tn0ku25nnr5wmjq71w53vf 0 10804 199584 175767 2026-05-18T15:20:18Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199584 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Balsamum peruvianum1.JPG|mały|Peruwiańsczi balzam]] '''Peruwiańsczi balzam''' – to je lék, chtëren wëcékô z ùszkòdzony kòrë drzewa ''Myroxylon balsamum var. pereirae'', chtërno rosce w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Òn je np. do lékarzeniô skórë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] 058wxiy2iz62d7abbkak1qvtazz3bbh 0 10813 199709 194296 2026-05-18T16:14:09Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199709 wikitext text/x-wiki '''Zastãpòwnô stara''' – to je stara ò dzeckò, jak ni mògą mù òpieczi i wëchòwaniégò zagwësnic jegò [[Starszi (rodzëzna)|starszi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20170617115920/http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20160000575 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Prawò]] cdsi59fefzjwyp58vgmdzo1wsmeuwxt 0 10824 199587 176270 2026-05-18T15:21:16Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199587 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Rutabaga, variety nadmorska.JPG|mały|Wrëczi]] [[Òbrôzk:Swede - rutabaga - veggiegroup.jpg|mały|Wrëczi bez jarmùżu]] [[Òbrôzk:Nadole - museum 16.jpg|mały|left|[[Wrëknica]]]] '''Wrëk''' (''Brassica napus var. napobrassica'') – to je zort roscënë z rodzëznë ''Brassicaceae''. Òn je [[Kaszëbi|Kaszëbóm]] znóny òd dłudżégò czasu. Jak wrëczi bez jarmùżu pòkraji we wrëknicë òne są dlô [[Krowa|krów]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 1bormot3yvgn4u7o06otnokuwrp9lc0 0 10827 199707 193289 2026-05-18T16:13:53Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199707 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Methuselah Stained glass.jpg|mały|Metuszelach]] '''Metuszelach''' (מְתוּשָׁלַח) – to je pòstacjô z [[Knéga Zôczątków|Knédżi Zôczątków]] (Zo 5,21-27). Òn béł sënã [[Henoch (syn Jereda)|Henocha]]. == Lëteratura == * ''Knéga Zôczątków, z hebrajsczégò jãzëka na [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] przełożił ò [[Adam Riszard Sykòra|Adam Ryszard Sikora OFM]]'', Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015, s. 33. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Knéga Zôczątków]] lzyvxfvjuho4acrrb1s9slhbb1bn06e 199708 199707 2026-05-18T16:14:00Z Iketsi 3254 - → – 199708 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Methuselah Stained glass.jpg|mały|Metuszelach]] '''Metuszelach''' (מְתוּשָׁלַח) – to je pòstacjô z [[Knéga Zôczątków|Knédżi Zôczątków]] (Zo 5,21–27). Òn béł sënã [[Henoch (syn Jereda)|Henocha]]. == Lëteratura == * ''Knéga Zôczątków, z hebrajsczégò jãzëka na [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] przełożił ò [[Adam Riszard Sykòra|Adam Ryszard Sikora OFM]]'', Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015, s. 33. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Knéga Zôczątków]] s4qqzabhhxm8eptixck179o75p7ryvs 0 10828 199706 193290 2026-05-18T16:13:42Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199706 wikitext text/x-wiki '''Henoch''' (חֲנוֹךְ) – to je pòstacjô z [[Knéga Zôczątków|Knédżi Zôczątków]] (Zo 5,19–21). Òn béł baro pòbòżnym sënã [[Jered]]a. Jegò sënã béł [[Metuszelach]]. == Lëteratura == * ''Knéga Zôczątków, z hebrajsczégò jãzëka na [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] przełożił ò [[Adam Riszard Sykòra|Adam Ryszard Sikora OFM]]'', Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015, s. 33. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Knéga Zôczątków]] trpq8h5iiso7cs5jr8c9j6kdz4v7ueb 0 10857 199589 176005 2026-05-18T15:22:16Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199589 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:N Ipoa D1600.JPG|mały|Wòdny lëbòszczk]] [[Òbrôzk:Harvested - Kangkong (3446711239).jpg|mały|Wòdny lëbòszczk]] '''Wòdny lëbòszczk''' (''Ipomoea aquatica'' L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë pòwijôczowatëch (''Convolvulaceae'' Juss.). Òn je do jedzeniô, a rosce m. jin. w [[Azëjô|Azje]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 6gof2rz5vtbtidmup8ly39b6a2vo93r 0 10879 199583 176630 2026-05-18T15:20:08Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199583 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Datura str tat3.JPG|mały|''Datura stramonium'']] '''Òstropòsc''' (''Datura'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë lilkòwatëch (''Solanaceae'' L.). [[Zwëczajnô òstropòsc]] to dlô [[Kaszëbi|Kaszëbòw]] mòże bëc òstropòsc. == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta|B. Sychta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 344. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 6co4mvlomx9f77o8ogfnpbb8ot16450 0 10908 199879 193370 2026-05-18T19:33:19Z Iketsi 3254 |*]]→| ]] 199879 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Antarctica (orthographic projection).svg|mały|Antarktida]] [[Òbrôzk:Antarctica relief map with locations.jpg|mały|Antarktida - kôrta]] '''Antarktida''' – je nôbarżi pôłniowim kòntinentã na [[Zemia|Zemi]]. Tu je pôłniowi zemsczi dżib, a żëją np. [[pingwin|pingwinë]]. Òna je kòl [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]]. == Pòdôwczi == * Wiéchrzëzna: 14 miliónów km² [[Òbrôzk:Daniel Burton at the South Pole.jpg|mały|]] == Galeriô == <gallery> Òbrôzk: 061212-nordkapp.jpg Òbrôzk:GletscherMM.jpg Òbrôzk:Fryxellsee Opt.jpg Òbrôzk:Mount Erebus Aerial 2.jpg Òbrôzk:Aurore australe - Aurora australis.jpg </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Antarktida| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] 1o78g53x8cgc9u1ca4tddmpqc6naow3 0 10984 199632 188859 2026-05-18T15:46:14Z Iketsi 3254 ' - je '→' – je '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199632 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Polish Governmental and Diplomatic Plaque.svg|mały|]] '''Minysterstwò Cyfrizacji''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]: Ministerstwo Cyfryzacji) – je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno je òd 2015 rokù, a zajimô sã cyfrizacją. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.pl/web/cyfryzacja (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlitologijô]] nmay63aak09o7nhtaal0n6o00w11m1j 0 10985 199631 188860 2026-05-18T15:46:13Z Iketsi 3254 ' - je '→' – je '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199631 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Polish Governmental and Diplomatic Plaque.svg|mały|]] '''Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]].: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji) – je jednym z minysterstwów we [[Warszawa|Warszawie]]. Òno zajimô sã m.jin. [[Kaszëbi|kaszëbizną]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20161023103834/http://jezyki-mniejszosci.pl/jm/jezyki-charakterystyka/kaszubski/9185,kaszubski.html (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlitologijô]] 16v9pp4v0pxueztz9c3xvdev9jjcrtl 0 11028 199536 177626 2026-05-18T14:59:12Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kamélowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199536 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Vicunacrop.jpg|mały|Wigòniô je z szlachù lama]] '''Lama''' (''Lama'') – to je szlach susków z rodzëznë kamélowatëch (''Camelidae''). Òne żëją w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kamélowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kamélowaté]] tvv0y8yjf2g1xyfp7bsevikkp7hs3lb 0 11067 199751 193543 2026-05-18T16:32:30Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199751 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kalander.jpg|mały|Stôri kalander]] '''Kalander''' – to je papiórnô maszina ùżiwónô np. do robieniô papióru. Òn mô walce, chtërne sã òbrôcają. == Òbaczë téż == * [[Maszina do szëcô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Maszinë]] d64fmcbi55sw66ou9tzn46v08rxln3x 0 11068 199705 194903 2026-05-18T16:13:30Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199705 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Old Swiss table knives.JPG|mały|Stôré prosté noże]] '''Prosti nóż''' – to je rãczné nôrzãdo np. do smarowaniô [[Chléb|chleba]]. Òn mô strënã i chrzept noża. == Òbaczë téż == * [[Chłopsczi nóż]] * [[Skrobajk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Noże]] ozsxgd89k2jrstlmftg19d1eahqeh1a 0 11071 199671 194901 2026-05-18T16:02:21Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199671 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Swiss army knife closed 20050612.jpg|mały|Chłopsczi nóż ze [[Szwajcarskô|Szwajcarsczi]]]] '''Chłopsczi nóż''' – to je zort rãcznégò nôrzãda ze skłôdónym òstrim. Òn je chłopóm wiele razy pòtrzébny żebë np. cos ùprawic i mòże miec rozmajité dodôwczi. == Òbaczë téż == * [[Skrobajk]] * [[Prosti nóż]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Noże]] 6d92e0utlhlxcm4xqlrbw8q170hzo62 0 11072 199670 194900 2026-05-18T16:02:06Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199670 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Schaelmesser.jpg|mały|Skrobajk]] '''Skrobajk''' – to je zort rãcznégò nôrzãda z wëdżiãtim òstrim do skrobaniô np. [[Bùlwa|bùlew]]. == Òbaczë téż == * [[Chłopsczi nóż]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Noże]] 5jl7m5qd979crdj6hkl0ipgjl41gvci 0 11270 199752 197133 2026-05-18T16:32:42Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199752 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pl-gdynia-kolibki-stadnina.jpg|mały|Kònie w Kòlibkach]] '''Kòlibczi''' – to béł kòlibsczi zemsczi majątk dosc krótkò [[Gdiniô|Gdinie]]. Dzysó to je w Gdinie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/260 Kolebki w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gdiniô]] r04xodgrg80nqf3794sloydgv0x10lx 0 11370 199669 193288 2026-05-18T16:01:54Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199669 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nuremberg chronicles f 21r.png|mały|prawo|]] '''Białka Lota''' – to je pòstacjô z [[Knéga Zôczątków|Knédżi Zôczątków]] (Zo 19). Òna miała z Lotem dwie córczi w Sodomie, równak mia z te gardu ùcekac i sã nie òbzerac. „Ale białka [Lota] òbezdrzała sã za se i stała sã stołpã solë.” == Lëteratura == * ''Knéga Zôczątków, z hebrajsczégò jãzëka na [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] przełożił ò [[Adam Riszard Sykòra|Adam Ryszard Sikora OFM]]'', Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015, s. 54 - 55. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Knéga Zôczątków]] 8n4yg4wisijpour74afq1m05luzuvuf 0 11424 199341 197369 2026-05-18T12:01:56Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199341 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sunflowers helianthus annuus.jpg|mały|Słuńcowniczi]] [[Òbrôzk:Sunflower Seeds Kaldari.jpg|mały|Zôrna słuńcownika]] '''Zwëczajny słuńcownik''' (''Helianthus annuus'' L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae'') ze szlachù [[słuńcownik]]. [[Kaszëbi]] mògą na niegò gadac leno słuńcownik. Òn terô rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], ale czedës òn rosł le w amerikańsczich stronach. Z jegò zôrna mòże robic jôdny òléj. == Rozmajitoscë == [[Aleksander Majkòwsczi]] w swòi ksążce "Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji" pisôł, że m. jin. zôrna słonecznjika bëłë dóné do pòswiãceniô w Matkã Bòską Zelną. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Astrowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astrowaté]] kip72crcdiwk27pdai8wjiec02t5zcv 0 11473 199856 181041 2026-05-18T18:49:34Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë; {{Kòntrola}} 199856 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sting_in_2018_(cropped).jpg|mały|Sting w 2018]] '''Sting''' (ùr. [[2 rujana]] [[1951]] w Wallsend jakò Gordon Matthew Sumner) – [[Wiolgô Britaniô|britijsczi]] mùzyk, mùltiinstrumentalista, kòmpòzytór i wòkalista. == Żëcopis == === Dzectwò i ùczba === Gordon Matthew Sumner ùrodzył sã w [[Wallsend]], robòtniczi dzélnicë [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]] w [[Angliô|Anglii]]. Je nôstarszim z szterëch dzecy małżeństwa Audrey Cowell i Ernesta Sumnera. Mô brata Philipa i téż dwie sostry: Angelę i Anitę. Sumner został wychòwóny w tradicji [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]] (jegò starka pòchòdzyła z [[Irlandiô|irlandsczi]] familie). Ùczbã zaczął w katolëcczi spòdlowi szkòle St. Cuthbert's. Pò tim złożëł egzamin wstãpny na Ùniwersytet Warwick w [[Coventry]], żebë sztudérowac anielską filologiã. Sztùdérowôł tam jeden semester i wrócył do Newcastle, gdze przez pół rokù robił na bùdowie. Pózni robił w administracji jakno ùrzãdnik. W latach 1971-1974 chòdzył do szkòły ò profilu pedagogicznym. Pò tim przez dwa lata robił jakno szkólny w rzimskòkatolëcczi spòdlowi szkòle w [[Cramlington]]. == Kariera artisticznô == === Pòczątk === Òd nômłodszëch lat chcôł òstac mùzykańtã. Na pòczątkù spiôwôł z [[dżez]]owama karnama, taczima jak Phoenix Jazzmen, Last Exit czë [[The Newcastle Big Band]]. === Kariera z The Police === W 1977 rokù Sting, [[Stewart Copeland]] i [[Henry Padovani]] usadzëlë w [[Londin]]ie [[rock|rockòwé]] karno [[The Police]]. Karno wëdało czile znónëch albùmów i zdobëło 6 [[Nagroda Grammy|nadgrôd Grammy]] na pòczątkù lat òsmëdzesątëch. Jich òstatny albùm ''Synchronicity'' ùkazôł sã w 1983 rokù. Òd 1986 rokù Sting rozpòczął karierã w pòjedinkã. === Kariera w pòjedinkã === ===== Lata 80. ===== [[Òbrôzk:Raoni and singer Sting.jpg|mały|left|Sting, łżëkwiat 1989]] W séwnikù 1981 roku Sting miôł pierszą prezentacjã w pòjedinkã, na kòncercë dlô [[Amnesty International]]. Zaśpiéwôł tam „Roxanne”, „Message In A Bottle” i téż „I Shall Be Released”. Kòle Stinga bëlë tam téż [[Eric Clapton]], [[Jeff Beck]] czë [[Phil Collins]]. [[Òbrôzk:Sting by Yancho Sabev cropped.jpg|mały|Òb czas kòncertu]] W 1982 rokù wëdôł singiel „Spread a Little Happiness”, chtëren nôlôzł sã w filmie „Brimstone & Treacle”. Swòją pierszą platã wëdôł w 1985 rokù. W 1986 rokù òstôł wëdóny kòncertowi albùm „Bring on the Night”. ===== Lata 90. ===== Pò smiercë swòjegò òjca (1989) Sting w 1991 rokù wëdôł platã ò title „The Soul Cages”. Albùm zdobëł titel platinowi platë w [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] <ref name="IFPI"> IFPI: Sting (fiń.). www.ifpi.fi. [dostęp 2010-08-04]</ref>. Drëgą platkã – „Acoustic Live in Newcastle” Sting nagrôł jesénią 1991 rokù, na trase „The Soul Cages Tour”. [[Òbrôzk:Sting und das Bundesjugendorchester.jpg|mały]] === Aktorskô kariera === W 1978 pòjawił sã, do grëpë z nôleżnikama karna [[Sex Pistols]], w filmie ''Chto ùszmitnął Bambi?'' (''Who Killed Bambi?''). Film nie òstôł równak ukòńczóny. Òficjalnô tej Sting pierszi rôz pòkôzôł sã w filmie ''[[Quadrophenia (film)|Quadrophenia]]'' [[Franc Roddam|Franca Roddama]]. Nôwôżniészô rola Stinga to pòstac Feyda-Rauthy w filmie science fiction [[David Lynch|Davida Lyncha]], pt. ''[[Diuna (film)|Diuna]]'' (1984). Pòtemù zôgrôł w filmie Franca Roddama, '''The Bride'' (1985) <ref name="IFPI"></ref>. Wëstãpił téż w dramace ''Giulia e Giulia'' (1987) [[Peter Del Monte|Petera Del Monte]] i téż pòjawił sã w filmie ''The Adventures of Baron Munchausen'' (1988) [[Terry Gilliam|Terry’ego Gilliama]]. W 1995 rokù wëstãpił w ''The Grotesque''/''Gentlemen Don't Eat Poets'' [[John-Paul Davidson|Johna-Paula Davidsona]]. Sting wëstãpiwôł téż w [[Telewizjô|telewizyjnëch]] produkcjach (''Captain Planet and the Planeteers'', ''[[Simpsonowie|Simpsonach]]'' i ''[[Ally McBeal]]''). == Sprawë priwatné == W latach 1976–1984 béł chłopã aktórki [[Frances Tomelty]]. W 1992 pòslëbił [[Trudie Styler]] – aktórkã i producentkã filmową. Jich nômłodsza córka, Eliot Sumner, téż je spiéwôczką, a sën (z Frances Tomelty), Joe Sumner, je liderã karna [[Fiction Plane]]. == Kalãdôrz == * 1979: ''Quadrophenia'' – jakò Ace Face * 1980: ''Radio On'' – jakò „Tylko jak Eddie” * 1981: ''Artemis 81'' – jakò Helith * 1981: ''Urgh! A Music War'' – jakò Sting (basysta i wòkalista [[The Police]]) * 1982: ''Brimstone & Treacle'' – jakò Martin Taylor * 1984: ''Diuna'' – jakò Feyd-Rautha Harkonnen * 1985: ''The Bride'' – jakò baron Charles Frankenstein * 1987: ''Giulia e Giulia'' – jakò Daniel Osler * 1988: ''The Adventures of Baron Munchausen'' – jako Herojiczny Òficéra * 1988: ''Stormy Monday'' – jakò Finney * 1990-1992: ''Captain Planet and the Planeteers'' – jakò Zarm (dubbing) * 1993: ''Peter and the Wolf: A Prokofiev Fantasy'' – jakò brawãdnik * 1995: 'The Grotesque''/''Gentlemen Don't Eat Poets'' – jakò Fledge * 1995: ''Plenty'' – jakò Mick * 1998: ''Lock, Stock and Two Smoking Barrels'' – jakò JD * 2003: ''Everest: The Mountain at the Millennium, Vol. 1'' jako prowadzący * 2007: ''''Bee Movie'' – jakò òn sóm (dubbing) * 2009: ''Brüno'' jakò „Gòłąbk Pòkòju” * 2016: ''Zoolander 2'' – jakò òn sóm == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyka]] 4rm4fmlc1pm93pc3wwvhiuh3byvn4qm 199857 199856 2026-05-18T18:49:47Z Iketsi 3254 -' ' 199857 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sting_in_2018_(cropped).jpg|mały|Sting w 2018]] '''Sting''' (ùr. [[2 rujana]] [[1951]] w Wallsend jakò Gordon Matthew Sumner) – [[Wiolgô Britaniô|britijsczi]] mùzyk, mùltiinstrumentalista, kòmpòzytór i wòkalista. == Żëcopis == === Dzectwò i ùczba === Gordon Matthew Sumner ùrodzył sã w [[Wallsend]], robòtniczi dzélnicë [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]] w [[Angliô|Anglii]]. Je nôstarszim z szterëch dzecy małżeństwa Audrey Cowell i Ernesta Sumnera. Mô brata Philipa i téż dwie sostry: Angelę i Anitę. Sumner został wychòwóny w tradicji [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]] (jegò starka pòchòdzyła z [[Irlandiô|irlandsczi]] familie). Ùczbã zaczął w katolëcczi spòdlowi szkòle St. Cuthbert's. Pò tim złożëł egzamin wstãpny na Ùniwersytet Warwick w [[Coventry]], żebë sztudérowac anielską filologiã. Sztùdérowôł tam jeden semester i wrócył do Newcastle, gdze przez pół rokù robił na bùdowie. Pózni robił w administracji jakno ùrzãdnik. W latach 1971-1974 chòdzył do szkòły ò profilu pedagogicznym. Pò tim przez dwa lata robił jakno szkólny w rzimskòkatolëcczi spòdlowi szkòle w [[Cramlington]]. == Kariera artisticznô == === Pòczątk === Òd nômłodszëch lat chcôł òstac mùzykańtã. Na pòczątkù spiôwôł z [[dżez]]owama karnama, taczima jak Phoenix Jazzmen, Last Exit czë [[The Newcastle Big Band]]. === Kariera z The Police === W 1977 rokù Sting, [[Stewart Copeland]] i [[Henry Padovani]] usadzëlë w [[Londin]]ie [[rock|rockòwé]] karno [[The Police]]. Karno wëdało czile znónëch albùmów i zdobëło 6 [[Nagroda Grammy|nadgrôd Grammy]] na pòczątkù lat òsmëdzesątëch. Jich òstatny albùm ''Synchronicity'' ùkazôł sã w 1983 rokù. Òd 1986 rokù Sting rozpòczął karierã w pòjedinkã. === Kariera w pòjedinkã === ===== Lata 80. ===== [[Òbrôzk:Raoni and singer Sting.jpg|mały|left|Sting, łżëkwiat 1989]] W séwnikù 1981 roku Sting miôł pierszą prezentacjã w pòjedinkã, na kòncercë dlô [[Amnesty International]]. Zaśpiéwôł tam „Roxanne”, „Message In A Bottle” i téż „I Shall Be Released”. Kòle Stinga bëlë tam téż [[Eric Clapton]], [[Jeff Beck]] czë [[Phil Collins]]. [[Òbrôzk:Sting by Yancho Sabev cropped.jpg|mały|Òb czas kòncertu]] W 1982 rokù wëdôł singiel „Spread a Little Happiness”, chtëren nôlôzł sã w filmie „Brimstone & Treacle”. Swòją pierszą platã wëdôł w 1985 rokù. W 1986 rokù òstôł wëdóny kòncertowi albùm „Bring on the Night”. ===== Lata 90. ===== Pò smiercë swòjegò òjca (1989) Sting w 1991 rokù wëdôł platã ò title „The Soul Cages”. Albùm zdobëł titel platinowi platë w [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] <ref name="IFPI"> IFPI: Sting (fiń.). www.ifpi.fi. [dostęp 2010-08-04]</ref>. Drëgą platkã – „Acoustic Live in Newcastle” Sting nagrôł jesénią 1991 rokù, na trase „The Soul Cages Tour”. [[Òbrôzk:Sting und das Bundesjugendorchester.jpg|mały]] === Aktorskô kariera === W 1978 pòjawił sã, do grëpë z nôleżnikama karna [[Sex Pistols]], w filmie ''Chto ùszmitnął Bambi?'' (''Who Killed Bambi?''). Film nie òstôł równak ukòńczóny. Òficjalnô tej Sting pierszi rôz pòkôzôł sã w filmie ''[[Quadrophenia (film)|Quadrophenia]]'' [[Franc Roddam|Franca Roddama]]. Nôwôżniészô rola Stinga to pòstac Feyda-Rauthy w filmie science fiction [[David Lynch|Davida Lyncha]], pt. ''[[Diuna (film)|Diuna]]'' (1984). Pòtemù zôgrôł w filmie Franca Roddama, '''The Bride'' (1985) <ref name="IFPI"></ref>. Wëstãpił téż w dramace ''Giulia e Giulia'' (1987) [[Peter Del Monte|Petera Del Monte]] i téż pòjawił sã w filmie ''The Adventures of Baron Munchausen'' (1988) [[Terry Gilliam|Terry’ego Gilliama]]. W 1995 rokù wëstãpił w ''The Grotesque''/''Gentlemen Don't Eat Poets'' [[John-Paul Davidson|Johna-Paula Davidsona]]. Sting wëstãpiwôł téż w [[Telewizjô|telewizyjnëch]] produkcjach (''Captain Planet and the Planeteers'', ''[[Simpsonowie|Simpsonach]]'' i ''[[Ally McBeal]]''). == Sprawë priwatné == W latach 1976–1984 béł chłopã aktórki [[Frances Tomelty]]. W 1992 pòslëbił [[Trudie Styler]] – aktórkã i producentkã filmową. Jich nômłodsza córka, Eliot Sumner, téż je spiéwôczką, a sën (z Frances Tomelty), Joe Sumner, je liderã karna [[Fiction Plane]]. == Kalãdôrz == * 1979: ''Quadrophenia'' – jakò Ace Face * 1980: ''Radio On'' – jakò „Tylko jak Eddie” * 1981: ''Artemis 81'' – jakò Helith * 1981: ''Urgh! A Music War'' – jakò Sting (basysta i wòkalista [[The Police]]) * 1982: ''Brimstone & Treacle'' – jakò Martin Taylor * 1984: ''Diuna'' – jakò Feyd-Rautha Harkonnen * 1985: ''The Bride'' – jakò baron Charles Frankenstein * 1987: ''Giulia e Giulia'' – jakò Daniel Osler * 1988: ''The Adventures of Baron Munchausen'' – jako Herojiczny Òficéra * 1988: ''Stormy Monday'' – jakò Finney * 1990-1992: ''Captain Planet and the Planeteers'' – jakò Zarm (dubbing) * 1993: ''Peter and the Wolf: A Prokofiev Fantasy'' – jakò brawãdnik * 1995: 'The Grotesque''/''Gentlemen Don't Eat Poets'' – jakò Fledge * 1995: ''Plenty'' – jakò Mick * 1998: ''Lock, Stock and Two Smoking Barrels'' – jakò JD * 2003: ''Everest: The Mountain at the Millennium, Vol. 1'' jako prowadzący * 2007: ''''Bee Movie'' – jakò òn sóm (dubbing) * 2009: ''Brüno'' jakò „Gòłąbk Pòkòju” * 2016: ''Zoolander 2'' – jakò òn sóm == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyka]] fnwpunvj7y0oa6bhvcxmqwixzyzc17x 0 11642 199902 193354 2026-05-19T11:46:41Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199902 wikitext text/x-wiki '''Sztëmsczi kréz''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Powiat sztumski'') – to je krezã w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]] z sedzbą w [[Sztëm|Sztëmie]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Pòmòrsczé krézë}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé krézë]] mcbm2ttujaqv9mdqmjldopimro2omxl 0 11644 199901 193351 2026-05-19T11:46:15Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199901 wikitext text/x-wiki '''Nowòdwòrsczi kréz''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Powiat nowodworski'') – to je krezã w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]] z sedzbą w [[Nowi Dwór|Nowim Dwòrze]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Pòmòrsczé krézë}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé krézë]] o6a0gmmrywv451i3m91dpiunlqkta8b 0 11652 199884 194640 2026-05-18T19:37:34Z Iketsi 3254 ' '→' ' 199884 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = المملكة المغربية <br> ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ |miono = Królestwò Marokańsczé |miono-genitiw = Maroka |fana = Flag of Morocco.svg |herb = Coat_of_arms_of_Morocco.svg |na karce = LocationMorocco striped2.png |jãzëk = arabsczi, berbersczi, francësczi |stolëca = Rabat |fòrma państwa = Kònstitucëjnô mònarchijô |wiéchrzëzna =716,550 |procent-wòdë = |lëdztwò =37 387 585 | rok = 2018 |dëtk = Marokańsczi dirham | kòd dëtka = MAD |czasowô cona = +1 |swiãto =18 lëstopadnika |himn =‏النشيد الشريف (al-Nashid al-Sharif) |kòd = MA |Internet = .ma |telefón = 212|Mònarcha=Muhammad VI|Premiéra=Aziz Achannusz }} '''Marokò''' – to je państwò w nordowi [[Afrika|Africe]], ze stolecznym gardã [[Rabat]]. * Ledztwò: 37,387,585 mieszkańców (2024)<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20221202191738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/morocco/ Morocco] The World Factbook [2025-08-31]</ref> * Wiéchrzëzna: 716,550 km²<ref name=":0" /> * Nôrodné swiãto: 18 lëstopadnika (swiãto samòstójnoty)<ref>[https://www.morocco.com/about-morocco/public-holidays/ Morocco Official, Public and National Holidays] Morocco.com [2025-08-31]</ref>, 30 lëpińca (swiãto króla)<ref name=":1">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Maroko;4169097.html Maroko] Encyklopedia PWN [2025-08-31]</ref>. Greńcze z [[Algieriô|Algierską]], [[Szpańskô|Szpańską]], [[Zôpadnô Sahara|Zôpadny Saharą]]<ref name=":1" /> (nëuznoném państwã, chtëre greńczë z [[Maùretaniô|Maùretanią]]).[[Òbrôzk:Map_of_Morocco_from_CIA_World_Factbook.png|mały|left|Karta Maroka]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] rgqxp5e4jsjv40kp5h1sw12vtbtdr5z 0 11708 199789 197590 2026-05-18T18:24:06Z Iketsi 3254 -' '' 199789 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bartolomeo Montagna - Saint Paul - Google Art Project.jpg|mały|Swiãti Paweł]] '''1. Lëst do Tesaloniczanów (''1Tes'')''' – béł bodôj napisóny kòle 50/51 rokù pò Chr. przez [[Swiãti Paweł|swiãtégò Pawła]]. Na ten czas wëznôczô sã cząd drëdżi apòstolsczi rézë. Lëst je wierã nôstarszim pismiona Nowégo Testameńtu, a napisóny je do wierzącëch w Tesalonice. M. jin. są w nim widzec taczi sprawë: Pòdzãkòwanié za łasczi (1,2–5). Nawrócenié òd bóżków do Bòga (1,9). Brzadné dzejanié Apòsztoła (2,7–12). Doprowadzenié do sztabilizacji chrzescëjańszi gminë (3,8). Drëdżé przińdzenié Christusa na slédny sąd (4,13-17). == Òbaczë téż == * [[Biblëjô]] == Lëteratura == * "Swięté Pismiona Nowégo Testameńtu", Gduńsk-Pelplin 1993, ss. 376 - 381. [[Eùgeniusz Gòłąbk|Eugeniusz Gołąbk]] (skaszëbił) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Bibliô]] mw1zlfuy346pzuzvx6f6w4ci9nqsr7u 0 11758 199880 199229 2026-05-18T19:33:35Z Iketsi 3254 |mały 199880 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Persian Language Location Map.svg|mały|Kôrta distribùcje persczégò jãzëka]] '''Persczi jãzëk''' – jãzëk persczégò nôrodu, przënôleżący do karna [[Irańsczi jãzëk|irańsczich jãzëków]]. To je rodnô mòwa dlô kòl 110 milionów lëdzy. Persczi jãzëk je rozkòscerzony i òficjalno brëkòwóny przede wszëtczim w [[Iran|Iranie]], [[Afganistón|Afganistanie]] i [[Tadżikistan|Tadżikistanie]] w trzech wzôjno zrozëmiałich standarizowónëch wariantach: irańsczim persczim (w Iranie), ''dari'' (w Afganistanie) i ''tadżicczim'' (w Tadżikistanie). Perskòjãzëczné lëdztwò mieszkô téż w [[Ùzbekistan|Ùzbekistanie]] (tadżicczi wariant jãzëka). Dlô zapisu persczégò jãzëka w Iranie i Afganistanie ùżiwô sã persczégò alfabétu, jaczi je skrewniony z arabsczim alfabétã. W Tadżikistanie ùżiwô sã [[cyrilica|cyrilicë]]. == Alfabét == {| style="font-family:Arial; font-size:30px; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ا | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ب | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | پ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ت | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ث | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ج | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | چ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ح |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | خ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | د | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ذ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ر | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ز | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ژ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | س | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ش |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ص | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ض | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ط | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ظ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ع | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | غ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ف | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ق |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ک | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | گ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ل | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | م | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ن | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | و | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ه | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ی |} == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C Perskô Wikipediô] [[Kategòrëjô:Jindoirańsczé jãzëczi]] 2zkutvf0zm1gpr93cb5st7cuo9yyea0 0 11883 199746 195530 2026-05-18T16:30:47Z Iketsi 3254 {{Commons}} {{Kòntrola}} 199746 wikitext text/x-wiki '''Duszan Władisłôw Pażdżersczi'''<ref>Fòrma brëkòwónô przez Radzëznã Kaszëbszczégò Jãzëka w ji „Biuletynie” z 2020; „Pomerania” w 2006 brëkòwała fòrmã ''Duszón Pazdzersczi''; RKJ we wczasniészich latach brëkòwała fòrmã ''Pażdjersczi''.</ref> ([[Serbsczi jãzëk|serb.]] Dušan-Vladislav Pažđerski/Душан-Владислав Пажђерски; ùr. 21 strëmiannika 1967 w Zenice w [[Bòsniô i Hercegòwina|Bòsnie i Hercegòwinie]]) – serbsczi [[slawistika|slawista]], leksykògraf, dolmacz, pòpùlarizatór serbsczi i kaszëbsczi kùlturë. == Biografiô == Ùrodzył sã w Zenice w Bòsnie i Hercegowinie. Je sënã Lecha Pażdżersczégò, slawistë i lektora pòlszczégò jãzëka na Filologicznym Fakùltece w [[Belgrad|Belgradze]] i Fakùltece Filozofii w Nowim Sadze. Do spòdleczny i strzédny szkòłë chòdzył w Nowim Sadze w [[Serbiô|Serbie]]. W 1992 skùńcził pòlską filologiã, slawistikã i biblotékòznastwò w [[Belgrad|Belgradze]]. Do 1996 rokù robił w nôstarszi serbsczi wëdawiznie „Macérz serbskô”. W 1997 przëjachôł do [[Pòlskô|Pòlsczi]]. Robił nôprzódka na Uniwersytece Adama Mickiewicza w Pòznaniu, a òd 2000 na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]] w katedrze slawisiticzi, dze w 2005 rokù zrobił dochtorat. We [[Gduńsk|Gduńskù]] zacekawił sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkã]] i kùlturã i udbôł so, ze wezmie sã za jich rozkòscérzanié. == Nôùkòwô robòta == Je aùtorã wielnëch jãzëkòznôwczich i etnolingwisticznëch dokazów i dolmaczeń, w tim przełożënków kaszëbsczi lëteraturë na [[Serbsczi jãzëk|serbską mòwã]]. Dlô serbsczich czëtińców przërëchtowôł antologiã „Kaszëbsczé lëdowé pòwiôstczi”<ref>''Кашупске народне приповетке [антологија]'', przërecht.. i tł. Dušan-Vladislav Paždjerski, Београд 2010.</ref>. Sygnął téż do òpòwiôdaniów A. Bùdzysza i w 2010 òpùblikòwôł pò serbskù jegò dokôz „Żelezôcë a sól”<ref>Алози Будзиш, ''Жeлезaки и со'' (Превео са кашупског Душан Владислав Пажђерски) (w:) „Kњижеви Преглед” 2010 nr 2, s. 322–324.</ref>. Pòstãpnym wëdónym w Serbie kaszëbisticznym dokazã Duszana Pażdżersczégò béł zbiérk artiklów „Кашупске теме” (''Kaszëbsczé témë'')<ref>Душан Владислав Пажђерски, ''Кашупске теме'', Београд 2014.</ref>. Wikszosc tekstów w ti ksążce to jazëkòznôwczé dokazë, ale je w ni téż recenzje, przedmòwa do antologie kaszëbsczégò lëdowégò ùtwórstwa, artikel z leżnoscë 100. roczëznë [[Bernat Sëchta|Bernata Sëchtë]] i [[Jan Trepczik|Jana Trepczika]]<ref>Dariusz Majkòwsczi, ''Pò serbskù ò rodny mòwie Kaszëbów'', „Pomerania” 2015 nr 3, s. 52.</ref>. Duszan Pażdżersczi zajimô sã téż leksykògrafiã. W 2009 òpùblikòwôł „Pólskò-serbsczi słowôrz roscënów”<ref>''Poljsko-srpski rečnik biljaka. Polsko-serbski słownik roślin. Sa srpsko-poljskim i latinsko – poljsko-srpskim indeksom'', Beograd, 2009.</ref>. Zajimô sã téż robòtą kòl twòrzeniégò pierszégò kaszëbskò-serbsczégò słowarza. == Zasłudżi dlô kaszëbsczi kùlturë == Òkróm swòji nôùkòwi [[Kaszëbistika|kaszëbisticzni]] robòtë, Duszan Pażdżersczi przëczënił sã do pòwstaniô jinternétowi biblotéczi „Rastkò Kaszëbë”<ref>[https://web.archive.org/web/20160729185927/http://www.rastko.net/rastko-ka/ Archiwùm starnë „Rastkò Kaszëbë”]</ref> (bëła zrëszónô w maju 2004 i zamkłô w 2016 z brakù dotacji)<ref>Adam Łuczyński, ''Kaszubszczyzna w mediach elektronicznych. Zarys dziejów'' (w:) „Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2018, s. 213-214.</ref>. Béł nôleżnikã [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka|Radzeznë Kaszëbsczégò Jãzëka]]. Je téż, wespół z Paùlã Szczëptã, załóżcą Stowôrë Remùs. W 2006 wëprzédniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za swój wkłôd w propagòwanié kaszëbiznë westrzód sztudérów i w jinternece<ref>''Medale Stolema'', „Pomerania” 2006 nr 6, s. 41.</ref>. == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == *''Miôł ùdba jinternetowégò pòrtalu'', „Pomerania” 2006 nr 6, s. 42. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Serbskô]] [[Kategòrëjô:Slawistika]] [[Kategòrëjô:Jãzëkòznôwcë]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 6p7jnzk2iszglmysootc4bgzk60csod 0 11941 199749 193133 2026-05-18T16:32:12Z Iketsi 3254 ' - òn'→' – òn' 199749 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Carabus coriaceus1.jpg|mały|Skórowô szczipówka]] [[Òbrôzk:Carabus coriaceus a2.jpg|mały|Skórowô szczipówka – òna]] '''Skórowô szczipówka''' (''Carabus coriaceus'') – to je dosc wiôldżi bączk rabùszny z rodzëznë szczipówkòwatëch (''Carabidae''). Òna żëje np. w lasach m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i je tu òbjimniãti òchrónią. Skórowô szczipówka ni mòże latac. Òna jachtuje przë bieganiu. == Lëteratura == * Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s. 208 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] a7romxghya4147vwmtypg38xa0pp9d8 0 11946 199744 193217 2026-05-18T16:29:57Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Eùropa]] 199744 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republica Moldovenească Nistreană <br>(Република Молдовеняскэ Нистрянэ) <br>Приднестровская Молдавская Республика <br>Придністровська Молдавська Республіка|lëdztwò=469 000|telefón=373|Internet=felënk|kòd=felënk|himn=Мы славим тебя, Приднестровье (Më sławimë cã, Pòdniéstrze)|swiãto=[[2 séwnika]] ë [[5 gòdnika]]|kòd dëtka=RUP, PRB,|dëtk=pòdniéstrowsczi rubel|rok=2018|procent-wòdë=2,35%|miono=Pòdniéstrze|wiéchrzëzna=4 163 km2|fòrma państwa=repùblika|stolëca=Tiraspol|jãzëk=[[Mołdawsczi]], [[Rusczi jãzëk|rusczi]], [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]]|na karce=Transnistria in Europe.svg|herb=Transnistria-coa.svg|fana=Flag of Transnistria (state).svg|miono-genitiw=Pòdniéstrowsczi|Prezydeńt=Wadim Krasnosielsczi|Premiéra=Aleksandr Rozenberg|Mònarcha=|aùtowi kòd=PMR}} '''Pòdniéstrze''' ([[Rumùńsczi jãzëk|rum]]./mòłd. ''Transnistria''; [[Rusczi jãzëk|rus]]. Приднестровье, trb. ''Pridniestrowie''; [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkr]]. Придністров’я, trb. ''Prydnistrowia''), òficjanié '''Pòdniéstrzańskô Mołdawskô Repùblika''' (rum./mołd. ''Republica Moldovenească Nistreană'' (mołd. cër. Република Молдовеняскэ Нистрянэ, trb. ''Riepublika Mołdowieniaske Nistriane''), ros. Приднестровская Молдавская Республика, trb. ''Pridniestrowskaja Mołdawskaja Riespublika''; ukr. Придністровська Молдавська Республіка, trb. ''Prydnistrowśka Mołdawśka Respublika''). De iure aùtonomiczny región w pòrénkòwej [[Mòłdawiô|Mołdawji]], de facto nieùznawône państwò ze stolecą w Tiraspòlu, na lewim sztrądze [[Dniéster|Dniésterù]] ë prawòsztrądòwi gard [[Bender]] (''Tighina''). Krôj òderwôł sã òd Mołdawji 2 séwnika 1990 rokù, déklarując òstanié w ZSRR. Samòstójnotã zadéklarowało 5 gòdnika tégò rokù. Je ùznônë blós bez [[Abchazja|Abchazjã]] ë [[Półniowa Òsetja|Półniową Òsetjã]], le òne ni są ùznanë przez ÒNZ. Fana Pòdniéstrza pòzbawionô bëła rôdzécczégò céchòwaniô w latach 1990-2000. Òd 2017 rokù rusczié nôrôdné céchë są trôktòwané tak samò jak pòdniéstrowsczié.<ref>https://wyborcza.pl/7,75399,21444578,naddniestrze-bedzie-uzywalo-rosyjskiej-flagi-na-rowni-z-wlasnymi.html</ref> == Demografiô == === Lëdztwò === Demògraficzné datë ticzące Pòdniéstrza są ze spisënków w latach 1989, 2004 ë 2015. W rokù 1989 ni ùwzglãdniono gardu Bender. {| class="wikitable" !Nôródnota !1989 |- | align="center" |Mołdawianié | align="center" |39,9% |- | align="center" |Rusczë | align="center" |25,5% |- | align="center" |Ùkrajińcë | align="center" |28,3% |- | align="center" |Jinsze nôródnotë | align="center" |6,4% |- !Lëdztwò w całoscë !546 400 |} {| class="wikitable" !Nôródnota !2004 |- | align="center" |Mołdawianié | align="center" |31,9% |- | align="center" |Rusczë | align="center" |30,3% |- | align="center" |Ùkrajińcë | align="center" |28,8% |- | align="center" |Bułgarë | align="center" |2% |- | align="center" |Pòlochë | align="center" |2% |- | align="center" |Gagauzë | align="center" |1,5% |- | align="center" |Jinsze nôródnotë | align="center" |3,4% |- !Lëdztwò w całoscë !555 500 |} {| class="wikitable" !Nôródnota !2015 |- | align="center" |Mołdawiônë | align="center" |28,6% |- | align="center" |Rusczë | align="center" |29,1% |- | align="center" |Ùkrajińcë | align="center" |22,9% |- | align="center" |Bułgarë | align="center" |2,4% |- | align="center" |Gagauzë | align="center" |1,1% |- | align="center" |Pòdniéstrzanë | align="center" |0,2% |- | align="center" |Jinsze nôródnotë | align="center" |1,9% |- | align="center" |Felënk nôródnotë | align="center" |14% |- !Lëdztwò w całoscë !475,373 |} Do lat 60 XX w. Mołdawiônë szlachùwali nôwinkszi òdsétk lëdztwa. Reprejé jãzëkòwé ë nôródnotòwé, szparłatnioné przesëlniômë do ZSRR ë téż jindustrializacjô ë jimigracjô z ZSRR zmniészëłë jich lëczbã w òpòzëcjô do Rusjôn ë Ùkrajińców. Nen trend ni zmieniôł sã pò ùpadkłù ZSRR dzë w 1989 Mołdawiôn bëło 40%, le w 2004 ju 32%. Wedle spsënkù z 2015 r. lëdztwò Pòdniéstrza zmôlało ò 80 000 lëdzë ë Rusczë są nôwinkszą nôródnotą (29,1%). === Jãzëczi === Ùrzãdnymi jãzëkami są mołdawsczi (je to môlowi rumùńsczi pisôny cërëlicą), rusczi ë ùkrajińsczi. Rusczi je jãzëczém administracji ë lingua franca. === Religjô === Wedle statystik, 91% lëdzë Pòdniéstrza szlachùje do cérkwi prawòsławnéj, a 4% do katolicczégò kòscóła. Katolëcë to przednô norda, dzë mieszkôją Pòlochë. == Sprôwné pòdzélenié == [[Òbrôzk:Naddniestrze-administracja.png|mały|Sprôwné rajony Pòdniéstrza]] Pòdniéstrze je pòdzélone na 7 rajonów (w tim dwa gardowe): # Rajon Kamjankô (złoti) # Rajon Rëbnicô (zeloni) # Rajon Dubasari (czerwioni) # Rajon Grigoriopol (żółti) # Rajon Słobodja (liliewi) # Gard Bender (apfelzynowi) # Gard Tiraspol (jasnozeloni) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] lvl7d1314km99o2fu0cv45kojagd91w 0 11947 199745 187994 2026-05-18T16:30:23Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Eùropa]] 199745 wikitext text/x-wiki {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+<big><big>'''Tiraspol'''</big></big> | align="center" |[[Òbrôzk:Coat_of_Arms_of_Tiraspol_1847.svg|centruj|86x86px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Flagge_der_Tiraspol.png|centruj|140x140px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |[[Herb Tiraspola|Herb]] | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" |[[Fana Tiraspola|Fana]] |- | colspan="2" align="center" |[[Òbrôzk:Tiraspolsowjet_kramar.jpg|centruj|250x250px]] |- |[[Bùrméster]] | align="left" |[[Oleg Dovgopol]] |- |[[Wiéchrzëzna]] |53 km² |- |[[Pòłożenié]]: |46°51′N 29°38′E46°51′N 29°38′E |- |[[Lëdztwò]] <small>([[2015]])</small> |133 807 |- |[[Czerënkòwi numer]] | +373 533 |+ |[[Pòcztowi kòd]] |MD 3300 |- |[[Registracëjné tôfle]] |T |- | colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" | '''Adresa:''' <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> ---- <font size="-1">https://web.archive.org/web/20220510095551/https://tirasadmin.org/</font> |} [[Òbrôzk:Calle_Tiraspol.jpg|mały|Troléjbùs we pòdniéstrowczéj fanie]] '''Tiraspol''' ([[Rumùńsczi jãzëk|rum]]./moł. ''Tiraspol/Тираспол,'' [[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Тира́споль,'' [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkr]]. ''Тирасполь'') je [[Stolëca|stolëcą]] nieùznanégò [[Pòdniéstrze|Pòdniéstrza]], òficjôlnie trzëci nôwinkszi gard [[Mòłdawiô|Mòłdawskô]]. Gard je na pòrénkòwim sztrądzé [[Dniéster|Dniéstera]]. Dzésdniòwi Tiraspol bëł ùsôdzòny przez [[Ruskô|rusczégò]] generalissima Alexandra Suvorova w 1792 rokù. Gard swiãtùje swòje swiãto [[14 rujana]]<ref>https://web.archive.org/web/20070930014842/http://www.tiraspoltimes.com/node/276</ref>. == Etimologiô == Toponim skłôda sã z dwóch grecczich słów ''Τύρας'' (greckô miono na rzékã [[Dniéster]]) ë ''polis'' czëli gard. == Historiô == === Klasicznô historiô === Tiras bëł [[Greckô|grecką]] kòlònią mionowaną ''Miletus'' prawdòpòdonié ùsôdzóną kòl 600 r. p.n.cz., ùsôdzóny kòl 10 kilométrów òd muni Dniéstera. Kòl 50 r. p.n.cz. bëł zdôbitë bez [[Tracjô|Tracjã]]. W 56 r. n.cz. [[Rzimsczé Jimperium|Rzimiónié]] òdbùdôwali gard ë prziłączëli do prowinji ''Moesji.'' Chùtkò pò tim gard bëł zôbity bez [[Gotë|Gotów]]. === Ruskô ùsôdzédznié === [[Ruskô Jimperium]] pòdbiło zemiô do [[Dniéster|Dniéstera]] òd [[Òsmańsczié Jimperium|Òsmańsczégò Jimperium]]. W 1792 r. [[Ruskô]] armjiô wëbùdowałô fòrtifikacjã do trzëmóniô stróżi zôpôdnéj grańcë. Feldmarszôłk Alexander Suvorov je ùznôwóny za ùsôdzównika gardu. === Sowjecczi Tiraspol === Pò rusczéj révolucji Mòładawskô Aùtonomicznô Socjalistëcznô Repùblika Rôdzéckô bëła ùsôdzóna w 1924, ze [[Stolëca|stolëcą]] w [[Bałta|Bałcé]]. Repùblika mióła trzë ùrzãdné jãzëczi: [[Rumùńsczi jãzëk|rumùńsczi]], [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]] ë [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Stolëca bëła zmiénionô na Tiraspol 1929 rokù. W 1940 rokù przez pakt Ribbentrop-Mołotov ZSRR wskazała [[Rumùńskô]] bë ta òddôła [[Bessarabjiô]]. Ë ùsôdzóno nową rôdzécką repùblikã Mòłdawską Socjalistëczną Repùblikã Rôdzécką z dzésdniowéj [[Mòłdawiô|Mòłdawskô]] (z [[Pòdniéstrze|Pòdniéstrzém]]). === Postsamòstójnotné === W [[27 stëcznika|27 stëcznikù]] 1990 rokù pò referendum gard Tiraspol ògłósił samòstójnotã ë gard kòl ''[[Bender]]'' téż to miół zrobioné. [[2 séwnika]] 1990 Tiraspol stôł sã stolëcą nowéj rôdzécczéj repùbliczi [[Pòdniéstrze|Pòdniéstrza]]. == Szpòrt == Dwa przédné karna [[Bala|futbalã]] są: ''[[Sheriff Tiraspol]]'' ë ''[[FC Tiraspol]].'' Sheriff je nôdobiwkòwim karnã mòłdawsczégò futbala. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] l43dvry77pqgccomddsduujvlknclvn 0 11957 199741 195598 2026-05-18T16:28:21Z Iketsi 3254 {{Commons}} {{Kòntrola}} 199741 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Paweł Adamowicz prezydent miasta 2018.jpg|mały|Paweł Adamowicz - bùrméster Gduńska 1998-2019 (z WdG 2018-2019)]] '''Wszëtkò dlô Gduńska (WdG)''' (pòl. ''Wszystko dla Gdańska'') – pòliticzné karno z sëdzëbą we Gduńskù. == Historjô == Karno Wszëtkò dlô Gduńska mióło ùsôdzënié w 2018 przez bùrméstera Paweła Adamowicza. W tim samim rokù òdczas samòrządnich wëbòrów 2018 karno wëstôwiło kandidatów do gardowéj radzëznë ë Paweła Adamowicza na bùrméstera. Òbczas drëdżij tërë nen kandidat miół dobëté z 64,8%. 22 stëcznika 2019 pò zabójstwié bùrméstera Adamowicza ògłoszono kandydaturã Aleksanrdë Dulkiewicz w wëbòrach 3 stëmiannika 2019 chtëra mióła dobëté z 82,2% pòparcé. == Strukturô ë aktiwistë == === Òrganizacjô === [[Òbrôzk:Piotr Grzelak.JPG|mały|Piotr Grzelak - przédnik WdG]] W skład władz karna wchodzą 3 òrganë: Zarząd (reprézénatcjô), Radzëznô (nadzór), ë Komisjô Réwizijnô (nadzór), na czele stoji Przédnik. === Władze gardu === ==== Bùrméstrë ==== {| class="wikitable" |+ !Miono Nôzwëskò !òd !do |- |[[Paweł Adamòwicz|Paweł Adamowicz]] |26 rujana 1998 |14 stëcznika 2019 |- |[[Aleksandra Dulkiewicz]] |11 marca 2019 |pełni fùnkcjã |} ==== Vicebùrméstrë ==== {| class="wikitable" |+ !Miono Nôzwëskò !òd !do |- |[[Aleksandra Dulkiewicz]] |20 strëmiannika 2017 |14 stëcznika 2019 |- |[[Piotr Kowalczuk]] |11 gòdnika 2014 |9 smùtana 2020 |- |[[Piotr Grzelak]] |1 stëcznika 2015 |pełni fùnkcjã |} ==== Radzëni ==== {| class="wikitable" |+ !Miono Nôzwëskò !òd !do |- |Beata Dunajewska |2 grudnia 2010 |pełni fùnkcjã |- |Teresa Wasilewska |29 stycznia 2015 |pełni fùnkcjã |- |Andrzej Stelmasiewicz |19 listopada 2018 |pełni fùnkcjã |- |Piotr Dzik |2002 |pełni fùnkcjã |- |Wojciech Błaszkowski |2006 |pełni fùnkcjã |- |Katarzyna Czerniewska |22 listopada 2018 |pełni fùnkcjã |- |Bogdan Oleszek |1998 |pełni fùnkcjã |} == Koalicjô w Radzëznié Gardu Gduńska == [[Òbrôzk:Poland Gdansk Parliament 2018.svg|mały|Skład Radzëznë 2018-2023KO - żółtiPiS - mòdri WdG - czerwòni]] 17 gòdnika 2018 w Ùrzãdzé Gardu Gduńska mióła pòdpisône "Deklaracjô ò koòpòracji dlô miészczanék ë miészkańców Gduńska" (pòl. ''„Deklaracji o współpracy dla mieszkanek i mieszkańców Gdańska”''), midzë karnã Wszëtkò dlô Gduńska ë Òbòwôtélską Koalicją (KO). Deklaracjô je céchã midzë karnã WdG ë KO w Radzëznié. Na céch koòpòracji Paweł Adamowicz pòwółał na sztelã vicebùrméstra Piotra Borawsczégò, radzëzniégò KO. == Politëczné mëslë == Wiele nôleżników karna bëło czëdës nôleżnikamë PO. Karno pòarło kandidatów Eùropejsczéj Koalicji w wëbòrach do Eùropejsczégò Parlamentù 2019, w tim kandidaturã Magdaleny Admowicz. Pòparcé òtrzimôł téż Piotr Adamowicz w wëbòrach do pòlsczégò parlamentù 2019. Òdczas czérwcòwich wëbòrrów prezidencczich 2020 karno zbierało pòdpisë dlô Rafała Trzaskowsczégò. == Pòparcé w wëbòrach == [[Òbrôzk:Aleksandra Dulkiewicz.JPG|mały|Aleksandra Dulkiewicz - bùrméstrzëni Gduńska òd 2019]] === Radzëznô === {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |Wëbòrë ! colspan="2" |Głosë ! rowspan="2" |mandatë |- |'''Lëczbô''' |'''%''' |- |2018 |39 612 |19.13% |6/43 |} === Bùrméster === {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |Wëbòrë ! rowspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |I tëra ! colspan="2" |II tëra ! rowspan="2" |Mandat ! rowspan="2" |Bôczënczi |- |'''Głosów''' |% |'''Głosów''' |% |- |2018 |[[Paweł Adamòwicz|Paweł Bogdan Adamowicz]] |77966 |36.97% |129683 |64.80% |Jo |Dobëta z Kacprã Płażyńsczim (PiS) |- |2019 |[[Aleksandra Dulkiewicz|Aleksandra Maria Dulkiewicz]] |139 790 |82,22% | colspan="2" |'''fëlenk''' |Jo |Dobëta z Grzegorzã Braunã i Markã Skibą |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticzné partie]] c3mw5isizaitrby9yelir8mgvntfcs7 0 11978 199739 186541 2026-05-18T16:27:37Z Iketsi 3254 kat.; == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} 199739 wikitext text/x-wiki '''Kiszëniów''' ([[Rumùńsczi jãzëk|rum]]. ''Chișinău'', cyryl. Кишинэу, wym. [{{IPA|kiʃiˈnəw}}]; ros. Кишинёв) – stolëca ë nôwikszi gard [[Mòłdawiô|Mòłdawijë]] na prawie landu. Wiéchrzëzna gardu skłôdô 571 km², lëdztwò 690 000 (stój na 2018). Je ùsadłe nad rzéką [[Byk (rzéka)|Byk]] == Historëjô == Kiszëniów założony w 1436 roku. [[Òbrôzk:Мэрия,_Кишинев,_Республика_Молдова_Primaria,_Chisinau,_Republica_Moldova_City_Hall,_Chisinau,_Republic_of_Moldova_(50714726236).jpg|mały|Ratusz w Kiszëniówe ]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòłdawiô]] hi75x5nfau8mu86pd3jzygulksz8wai 199740 199739 2026-05-18T16:28:00Z Iketsi 3254 Òbrôzk 199740 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Мэрия,_Кишинев,_Республика_Молдова_Primaria,_Chisinau,_Republica_Moldova_City_Hall,_Chisinau,_Republic_of_Moldova_(50714726236).jpg|mały|Ratusz w Kiszëniówe]] '''Kiszëniów''' ([[Rumùńsczi jãzëk|rum]]. ''Chișinău'', cyryl. Кишинэу, wym. [{{IPA|kiʃiˈnəw}}]; ros. Кишинёв) – stolëca ë nôwikszi gard [[Mòłdawiô|Mòłdawijë]] na prawie landu. Wiéchrzëzna gardu skłôdô 571 km², lëdztwò 690 000 (stój na 2018). Je ùsadłe nad rzéką [[Byk (rzéka)|Byk]] == Historëjô == Kiszëniów założony w 1436 roku. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòłdawiô]] 8wpw32sk6ctx71x3a4qrvjfjnpq7nzs 199882 199740 2026-05-18T19:36:00Z Iketsi 3254 Rôtësz 199882 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Мэрия,_Кишинев,_Республика_Молдова_Primaria,_Chisinau,_Republica_Moldova_City_Hall,_Chisinau,_Republic_of_Moldova_(50714726236).jpg|mały|Rôtësz]] '''Kiszëniów''' ([[Rumùńsczi jãzëk|rum]]. ''Chișinău'', cyryl. Кишинэу, wym. [{{IPA|kiʃiˈnəw}}]; ros. Кишинёв) – stolëca ë nôwikszi gard [[Mòłdawiô|Mòłdawijë]] na prawie landu. Wiéchrzëzna gardu skłôdô 571 km², lëdztwò 690 000 (stój na 2018). Je ùsadłe nad rzéką [[Byk (rzéka)|Byk]] == Historëjô == Kiszëniów założony w 1436 roku. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòłdawiô]] kv18qyi2wgoz8cb1z9wiuw6a0epgb7w 0 11980 199750 193135 2026-05-18T16:32:21Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199750 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lasius.flavus.jpg|mały|Zwëczajnô pòdzemnica]] '''Zwëczajnô pòdzemnica''' (''Lasius flavus'') – to je ôrt dosc môłi mrówczi z rodzëznë mrówkòwatëch (''Formicidae''). Òna żëje np. w ògrodach m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jich [[Mrowiszcze|mrowiszcza]] mògą miec sztôłt môłëch piôskòwëch kòpców. == Lëteratura == * Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s. 207 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20170506162549/http://czlowiekiprzyroda.eu/wyd/34.pdf m.jin. ''Lasius flavus''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] t88khomy849qkpnfv1t8n5ob9qlm3la 0 11986 199673 194896 2026-05-18T16:03:28Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199673 wikitext text/x-wiki '''Trzëfarwny proliszk''' abò '''jaskùlczé òczka''' (''Viola tricolor'' L.) – to je roscëna z rodzëznë proliszkòwatëch (''Violaceae'' Batsch). Ten proliszk rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Nadmòrzczi proliszk (''V. tricolor subsp. curtisii'' (E. Forster) Syme. = ''V. tricolor var. maritima'' Schweigg.) rosce m. jin. na dunach kòl [[Bôłt]]u. <gallery> Òbrôzk:Viola_tricolor_LC0041.jpg|[[Òbrôzk:Cscr-featured.svg|15px]] ''Viola tricolor'' Òbrôzk:Wildes stiefmuetterchen.JPG|''Viola tricolor''<br />var. ''tricolor'' Òbrôzk:Viola_tricolor_whole.jpg|''Viola tricolor'' Òbrôzk:Fiołek trójbarwny Viola tricolor var. maritima.jpg|''Viola tricolor''<br />var. ''maritima'' Òbrôzk:Viola_tricolor.jpg|''Viola tricolor'' Òbrôzk:Viola tricolor 2006.jpg|''Viola tricolor'' Òbrôzk:Styvmorsviol.jpg|''Viola tricolor'' Òbrôzk:viola_tricolor.jpeg|''Viola tricolor'' Òbrôzk:Fiołek ogrodowy wisnia6522.jpg Òbrôzk:Viola tricolor maritima.jpg|''Viola tricolor''<br />var. ''maritima'' </gallery> == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta|B. Sychta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 84 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 9wow0fh90kqbj82vktzltb90i038j90 0 11992 199734 186594 2026-05-18T16:24:37Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199734 wikitext text/x-wiki '''Perikòpë smôłdzyńsczé''' – to są rãkòpisë ze [[Smôłdzëno|Smôłdzëna]] pòwstałé na przełómanim XVII i XVIII w. [[Perikòpa|Perikòpë]] są do stronë 256, a razã je 520 strón tekstu. Jegò aùtorã bë mógł bëc pastor J.M. Spòrgius. W drëdżim dzélu są jesz niejedne mòdlëtwë np. [[Òjcze Nasz|Òjcze nasz]], a ni le lekcje i ewangelie. Te dwajãzëczné kaszëbskò-niemiecczi rãkòpisë wëdôł i òmówił F. Hinze w 1967 r. == Lëteratura == * Tréder J.: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, ss. 75-76 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lëteratura]] gcrjn7vlrcpb2jx0ii1ozribd1a1svj 199735 199734 2026-05-18T16:24:43Z Iketsi 3254 -' ' 199735 wikitext text/x-wiki '''Perikòpë smôłdzyńsczé''' – to są rãkòpisë ze [[Smôłdzëno|Smôłdzëna]] pòwstałé na przełómanim XVII i XVIII w. [[Perikòpa|Perikòpë]] są do stronë 256, a razã je 520 strón tekstu. Jegò aùtorã bë mógł bëc pastor J.M. Spòrgius. W drëdżim dzélu są jesz niejedne mòdlëtwë np. [[Òjcze Nasz|Òjcze nasz]], a ni le lekcje i ewangelie. Te dwajãzëczné kaszëbskò-niemiecczi rãkòpisë wëdôł i òmówił F. Hinze w 1967 r. == Lëteratura == * Tréder J.: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, ss. 75-76 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lëteratura]] 6yrgco0za2qcu5869nghk800yrgu41n 0 11996 199733 199140 2026-05-18T16:23:50Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199733 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Mateùsz Titës Meyer''' (ùr. 26 [[Gromicznik|gromicznika]] [[1991]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – kaszëbsczi spòleznowi dzejôrz, lëterackò-mùzyczny ùtwórca, dolmaczéra, szkólny ë òrganista. Pierszi Kaszëba, jaczi zwëskiwô z prawa do pisënkù swòjëch pòdôwków leno pò kaszëbskù, téż w òficjalnëch papiórach. == Biografiô == === Dzecné ë młodzëznowé lata === Mateùsz Titës Meyer je ùrodzony 26 gromicznika 1991 we [[Wejrowò|Wejrowie]]. Pòchôdô z kaszëbsczi wsë, [[Lewinkò]] w [[Gmina Lëniô|gminie Lëniô]], w jaczi do dzysô lëdze dërch gôdają pò kaszëbskù. Ju w dzecnëch latach, dzãka apartnym kaszëbsczim zwëkóm, jaczé bëłë żiw w ti wsë, òdkrił swòją kaszëbską swiądã.<ref name=":0">[https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/2156343,1,kaszuba-poza-systemem.read Kaszuba poza systemem, M. Bunda, Polityka, 04.03.2022]</ref> W latach 1998–2004 ùcził sã w Spòdleczny Szkòle w [[Pòbłocé|Pòbłocym]], 2004–2007 w Gimnazjum m. [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]] w [[Strzépcz|Strzépczu]] ë w latach 2007–2010 w I Òglowòsztôłcącym Liceùm we [[Wejrowò|Wejrowie]]. W latach 2002–2006 chòdzył téż do Państwòwi Mùzyczny Szkòłë we [[Wejrowò|Wejrowie]] (w klase [[Pùzon|pùzonu]]) ë w latach 2008–2012 do Diecezjalnégò Òrganistowsczégò Sztudióm w [[Pelplin|Pelplënie]] (w klase [[Òrganë|òrganów]]). W 2005 rokù béł jednym z załóżców Gminowi Dãti Òrkestrë w [[Gmina Lëniô|Lëni]], dlô jaczi aranżowôł dokazë filmòwi, rozriwkòwi ë kaszëbsczi mùzyczi.<ref>[https://www.gminalinia.com.pl/kultura-i-sport/gmina-orkiestra-deta/ Gminna Orkiestra Dęta w Lini]</ref> Òd 2004 rokù, za czasów ùczbë w Spòdleczny Szkòle w [[Pòbłocé|Pòbłocym]], zaczął pòznawac lëteracczi zapisënk kaszëbsczégò jãzëka, czegò ùcził sã pòtemù téż w Gimnazjum w [[Strzépcz|Strzépczu]]. Bez 3 lata béł przedstôwcą strzépsczégò Gimnazjum na [[Kaszëbsczé Diktando|Kaszëbsczim Diktandze]], a téż na Gimnazjowëch Kònkùrsach Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Òb czas ùczbë w strzédny szkòle we [[Wejrowò|Wejrowie]] béł załóżcą Karna Lubòtników Kaszëbiznë, jaczé miôł starã przerobic na midzëklasowé karno ùczbë kaszëbsczégò jãzëka - doszło do te w 2010 r., czedë kùńcził szkòłã.<ref name=":0" /> W tim czasu jakno przedstôwca szkòłë dobéł: * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim|XXIII Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim]] na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]], * [[Krézowô Òlimpiada Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim|X Krézową Òlimpiadã Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim]] w [[Rëmiô|Rëmi]], * V Nôùkòwą Òlimpiadã [[Kaszëbskò-Pòmòrskô Wëższô Szkòła we Wejrowie|KPSW]] we Wejrowie z Wiédzë ò spòleznie ë Nônowszi historie, * I Kònkùrs wiédzë ò [[Paùel Nipkow|Paùlu Nipkòwie]] w [[Lãbórg|Lãbòrgù]], * [[Pòmòrsczi Festiwal Kaszëbsczi Frantówczi "Kaszëbsczé spiewë"|VIII Pòmòrsczi Festiwal Kaszëbsczi Frantówczi "Kaszëbsczé spiewë"]] w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Reprezeńtowôł swòje Liceùm téż na kaszëbsczich warkòwniach "Ambasador Regionu"<ref>[https://www.facebook.com/Projekt-Ambasador-Regionu-138362569533086/ Ambasador Regionu - strona na Facebooku]</ref>, òrganizowónëch w 2010 rokù bez [[Karno Sztudérów „Pòmòrania”|Karno Sztudérów "Pòmòraniô"]]. Pòd cëskã direkcje szkòłë zrezignowôł z pisaniô maturë z kaszëbsczégò jãzëka, równak jegò gãbnô matura z pòlsczégò jãzëka sparłãczonô bëła z pòchôdanim pòzwów kaszëbsczich môlëznów w dokazach [[Florión Cenôwa|Floriana Cenôwë]] ë [[Hieronim Derdowsczi|Hieronima Derdowsczégò]].<ref name=":0" /> W 2010 rokù zaczął sztudérowac pòlską filologiã ze szpecjalizacją szkólno-kaszëbisticzną na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]], z czegò pò pierszim rokù zrezignowôł. === Ùtwórstwò ë artisticzné dzejania === Pierszé kaszëbsczé ë pòlsczé tekstë ùsadzôł òd rujana 2008 r. do smùtana 2009 r. na priwatnym fòtoblogù, a òd stëcznika 2010 r. na niefąksjonérëjącym ju blogù [https://tites.kashubia.com tites.kashubia.com]. Jakno ùtwórca lëtraturë zadebiutowôł pòlskòjãzëkòwą pòwiastką "Moje strony" w pòkònkùrsowim zbiérkù "Ziemia wejherowska, to takie miejsce gdzie...", wëdónym w 2009 rokù bez [[Wejrowsczi kréz|Krézowé Sztarostwò we Wejrowie]]. Jakno kaszëbskòjãzëkòwi ùsôdca zadebiutowôł artiklã pt. "Pòczëjë Kaszëbsczégò Dëcha" ë wiérztą "Pùrtk z Lewinka" w smùtanowim numrze [[Pomerania|Pòmeranie]] w 2010 rokù<ref>[http://www.bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/17220/edition/14888/?format_id=2 Pomerania, listopad 2010]</ref>, a w 1. numrze "Klëczi" (jinfòrmatorze [[Gmina Lëniô|gminë Lëniô]]) z 2011 rokù, prozatorsczim tekstã pt.: "Môłô bôjka ò mòji òjcowiznie".<ref>[https://www.gminalinia.com.pl/files/download/3553/SKMBT_C22016080511300.pdf Klëka nr 1, 2011]</ref> Pòtemù pisôł do [[Pomerania|Pòmeranie]], [[Stegna|Stegnë]], [[Skra|Skrë]], [[Dziennik Bałtycki|Bôłtëcczégò Dzénnika]] ë [[Gazeta Świętojańska|Swiãtojańsczi Gazétë]]<ref>[https://gazetaswietojanska.org/author/m-meyer/ Gazeta Świętojańska, archiwum tekstów]</ref>. Jegò kaszëbskòjãzëkòwé tekstë bëłë drëkòwóné w antologiach dokazów, jaczé dobëłë w kònkùrsu "Powiew Weny" w 2010<ref>[http://www.wejherowo.pl/files/nowiny/wena_2010.pdf Powiew Weny 2010 - publikacja]</ref> ë 2011<ref>[https://docplayer.pl/55108068-Powiatowa-i-miejska-biblioteka-publiczna-w-wejherowie-im-aleksandra-majkowskiego-wejherowski-konkurs-literacki-powiew-weny.html Powiew Weny 2011 - publikacja]</ref> rokù. Je dobiwcą przédnëch nôdgrodów pòeticczich miónków "Złoté Jaje" w Kartuzach z 2011 ë 2012 rokù.<ref>[http://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=2385&com_mode=thread&com_order=1 Złoté Jaje - wyniki, naszekaszuby.pl]</ref> W 2012 rokù wëdôł pierszi zbiérk wiérztów pt.: '''"... zamkłô w słowach"'''.<ref>[https://lubimyczytac.pl/ksiazka/4972759/zamklo-w-slowach "... zamkłô w słowach", lubimyczytac.pl]</ref> Sparłãczony z karnã ùsôdców kaszëbsczi lëtraturë [[ZYMK]] ë z [[Teater ZYMK|Teatrã ZYMK]]. 18 strëmiannika 2011 rokù w [[Lëzëno|Lëzënie]] zadebiutowôł mùzyczno, jakno ùsôdca tekstów ë mùzyczi do binowégò dokazu [[Adóm Hébel|Adama Hébla]] pt.: "Smãtkòwô Spiéwa", w jaczim téż zagrôł pòstacjã titlowégò Smãtka<ref>[http://belok.kaszubia.com/wiadla/smatkowo-spiewa Smãtkòwô spiéwa - belok.kaszubia.com]</ref>. W pòstãpnëch latach wëstãpiwôł téż m. jin.: w jinscenizacje dokazu "Jiwer òstatnëch"<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215343/http://belok.kaszubia.com/wiadla/jiwer-ostatnech Jiwer òstatnëch - belok.kaszubcia.com]</ref> [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]], a w "Scynanim kanie" we wiele placach na całëch Kaszëbach. Òd 2011 do 2015 rokù wëstãpiwôł téż w programie [["Gôdómë pò kaszëbskù"]] w [[Twòja Telewizjô Mòrskô|Telewizje TTM]], a w latach 2015–2016 prowadzył lëteracką aùdicjã [[LARK]] w [[Radio Kaszëbë]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160409160756/http://radiokaszebe.pl/lark-to-je-nowo-leteracko-audicjo-radia-kaszebe/ LARK, audycja w Radio Kaszëbë]</ref> W latach 2015–2016 béł bëtnikã Gdińsczich Scenarnikòwëch Warkòwniów w [[Gdińskô Filmòwô Szkòła|Gdińsczi Filmòwi Szkòle]], jaczé skùńcził z wëprzédnienim za kaszëbskòjãzëkòwi scenarnik do filmù na spòdlim lëdowi pòwiôstczi ze Słowôrza [[Bernat Sëchta|Zëchtë]]. W latach 2016–2017 béł bëtnikã warkòwniów "Krącymë Film" w redzczi [[Fabrika Kùlturë w Redze|Fabrice Kùlturë]]<ref>[https://www.facebook.com/studioczarnazebra/videos/805875886230812 Film kręcimy - relacja na Facebooku]</ref>. W 2020 rokù dobéł XXI [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]] we Wejrowie, w kategòrie "dokôz na binã"<ref>[https://nadmorski24.pl/aktualnosci/46492-znamy-laureatow-tegorocznych-konkursow-literackich Wyniki XXI Konkursu im. Jana Drzeżdżona]</ref>. Mô titel Wiôldżégò Méstra Kaszëbsczégò Pisënkù XIX [[Kaszëbsczé Diktando|Kaszëbsczégò Diktanda]] z 2020 rokù w [[Réda|Redze]]. W 2021 rokù w drëkù pòkazałë sã dwa dokazë, jaczich béł tłómaczérą: "Hewò je mój dodóm, dze je mój Bóg"<ref>[https://www.gdynia.pl/aktualnosci-9,6470/tam-dom-moj-gdzie-bog-moj-opowiesc-utrwalona-na-fotografiach,554597 Hewò je mój dodóm, dze je mój Bóg - informacja w serwisie gdynia.pl 01.02.2021]</ref> ë "Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemie"<ref>[https://dziennikbaltycki.pl/przigode-alicje-w-cedaczny-zemie-slynna-ksiazke-lewisa-carrolla-przetlumaczono-na-jezyk-kaszubski/ar/c13-15642580 Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemi, Dziennik Bałtycki 02.06.2021]</ref>. Za nen drëdżi dokôz dobéł [[Kònkùrs Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi Lëtraturë w Kòscérznie "Costerina"|Kònkùrs Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi Lëtraturë "Costerina"]] 2021 w Kòscérznie w kategòrie dolmaczënków.<ref>[http://www.bibliotekakoscierzyna.pl/konkurs-literatury-kaszubskiej-i-pomorskiej-2021-ogloszenie-wynikow/ Costerina 2021 - wyniki]</ref> === Spòleznowé dzejania ë warkòwé żëcé === W latach 2010–2011 béł nôleżnikã [[Karno Sztudérów „Pòmòrania”|Karna Sztudérów "Pòmòraniô"]], w jaczim béł gòspòdarzã chëczë Pòmòrańców w [[Łãczëńskô Hëta|Łãczińsczi Hëce]]. W tim czasu zrëchtowôł XXIV [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim]], warkòwnie [[Remùsowô Kara]] w [[Pilëce|Pilëcach]], a téż pòmôgôł przë prowadzenim miedzënôrodnégò projechtu "Seven Senses of Kashubia" w [[Òstrzëce|Òstrzëcach]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215345/https://docplayer.pl/7353181-Informacja-o-dzialalnosci-klubu-studenckiego-pomorania-w-latach-2010-2013.html Sprawozdanie z działalności KS Pomorania]</ref> W 2012 rokù ùsadzył nakładczi tłómaczącé Facebooka, YouTube ë Google na kaszëbsczi jãzëk.<ref>[https://tvn24.pl/pomorze/widzy-mie-s-zamiast-lubie-to-czyli-facebook-po-kaszubsku-ra271381 "Widzy mie sã!" zamiast "Lubię to!", czyli Facebook po kaszubsku, tvn24.pl, 17.08.2012] </ref> W latach 2012–2013 ë w 2015 cygnął akcje wësyłaniô wniosków do miéwców Facebooka ò rëszenié òficjalnégò tłómaczeniô pòrtalu na kaszëbsczi jãzëk.<ref>[https://wiadomosci.onet.pl/trojmiasto/facebook-po-kaszubsku-jo/xmx6fz3 Facebook po kaszubsku? Jo!, onet.pl, 13.10.2015]</ref> W 2013 rokù, jakno pierszi Kaszëba, zwëskôł z prawa do zapisywaniô swòjëch pòdôwków pò kaszëbskù w òficjalnëch papiórach - personkôrce ë paszpòrce.<ref name=":0" /> W latach 2011–2016 béł przédnikã stowôrë [[Kaszëbskô Jednota]], chtërny béł jednym z załóżców.<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215342/http://kaszebsko.com/zarzad.html Zarząd Kaszëbsczi Jednotë]</ref> Jakno przédnik KJ béł jednym z ùdbòdôwców kònkùrsu [[Méster Bëlnégò Czëtaniô|"Méster Bëlnégò Czëtaniô"]] ë [[Miónczi Jedny Wiérztë|"Miónków Jedny Wiérztë"]], jaczé w latach 2013–2015 wëspółrëchtowôł z [[Janina Borchmann|Janiną Bòrchmann]] w [[Spòleznowô Biblioteka Gminë Wejrowò|Spòleznowi Bibliotece Gminë Wejrowò m. A. Labùdë w Bólszewie]]. Dôł téż ùdbã na stwòrzenié [[Swiãto Kaszëbsczi Fanë|Swiãta Kaszëbsczi Fanë]], jaczé òd 2012 rokù je fejrowóné na całëch Kaszëbach.<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=83&cntnt01returnid=26 Swiãto Kaszëbsczi Fanë 2012]</ref> W 2013 rokù mët z [[Gracjana Pòtrëkùs|Gracjaną Pòtrëkùs]] zrëchtowôł dwa Kaszëbsczé Plenerë - Lëteracczi ë Malarsczi na [[Głodnica|Głodnicë]],<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=215&cntnt01returnid=26 Kaszëbsczi Lëteracczi Plener 2013]</ref> a w 2014 rokù pòmagôł w òrganizacje Hókéjowégò Wikeńdu na Kaszëbach<ref>[http://kaszebsko.com/hokej Hókéjowi Wikeńd na Kaszëbach 2014]</ref> ë prowadzył akcjã zéńdzeniów z ùczniôkama wejrowsczich szkòłów, cobë zachãcywac jich do ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=282&cntnt01returnid=26 Akcjô promòcje ùczbów kaszëbsczégò jãzëka we Wejrowie]</ref> W 2016 rokù, jakno przedstôwca Kaszëbów, wprowadzył [[Kaszëbskô Jednota|Kaszëbską Jednotã]] do [[Wòlnô Eùropejskô Przëstojizna (EFA)|Wòlny Eùropejsczi Przëstojiznë]] (an. European Free Alliance).<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=358&cntnt01returnid=47 KJ w EFA]</ref> W 2019 rokù wëspółùsadzył [[Fùndacjô Kaszëbskô|Fùndacjã Kaszëbską]], w jaczi prowadzy projechtë pòpùlarizëjącé kaszëbiznã w jinternece, m. jin.: profil Kaszëbskò-pòlsczi słowôrz na Facebookù,<ref>[https://www.facebook.com/Sloworz Kaszëbskò-pòlsczi słowôrz na Facebookù]</ref> Kònkùrs na [[Kaszëbsczé Słowò Rokù]],<ref>[https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-co-po-larwie-kaszubskie-slowo-roku-2021,nId,5781340#crp_state=1 Co po larwie? Kaszubskie Słowo Roku 2021, rmf24.pl, 20.01.2022]</ref> a téż [[Jinternetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka]].<ref>https://sloworz.org/</ref> W latach 2019–2020 prowadzył akcjã [[Watchdog na Kaszëbach 2.0|Watchdog na Kaszëbach]],<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/watchdog-na-kaszubach Watchdog na Kaszubach 2020]</ref> w jaczi sprawdzył wëdawanié subwencje na ùczbã kaszëbsczégò jãzëka w szkòłach ë samòrządzënach na Kaszëbach. W 2021 rokù zrobił przezérk gazétniczëch artiklów ò Kaszëbach, sprawdzywającë stereotipòwé ë krziwdzącé zamkłotë sparłãczoné z Kaszëbama. Jakno pòdrëchòwanié dzejaniô òpùblikòwôł pòradnik: "Jak gadac ë pisac ò Kaszëbach?"<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/jak-mowic-i-pisac-o-kaszubach Poradnik: Jak mówić i pisać o Kaszubach?, Gdańsk 2021]</ref> W 2021 zaczął téż prowadzëc akcjã [[Mòje stronë 2021]]<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/moje-strone Mòje stronë 2021 - strona projektu]</ref>, w jaczi zbiérô òdjimczi tôflów z dëbeltjãzëkòwima pòzwama môlëznów na Kaszëbach, sprawdzywającë jichną jãzëkòwą pòprawnotã. W latach 2011–2012 béł gazétnikã [[Radio Kaszëbë|Radia Kaszëbë]]. W 2013 rokù robił w [[Wëdôwizna Region|Wëdawiznie Region]] w [[Gdiniô|Gdinie]]. W latach 2013–2016 béł òrganistą w [[Mrzeżëno|Mrzeżënie]], a pòtemù w latach 2016–2017 w [[Bòlszewò|Bólszewie]]. Prowadzył w tëch placach warkòwnie z kaszëbsczégò jãzëka dlô nôleżników parafialnëch chùrów. W latach 2014–2016 béł téż kasztelanã Szklónégò Zómkù Ksyżëstwa Wichrowëch Mòrzów w [[Òsłónino|Òsłoninie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220814205604/http://www.szklanyzamek.pl/index.php Szklany Zamek Księstwa Wichrowych Mórz]</ref> W latach 2017–2021 mieszkôł ë robił we [[Warszawa|Warszawie]]. Béł tam sparłãczony z Òbëwatelską Sécą Watchdog Pòlskô, skùńcził Szkòłã Trenérów Bùtenrządowëch Òrganizacjów, jaczi je nôleżnikã òd 2019 rokù. Robił téż w Ceńtrze Òbëwatelsczi Edukacje, dze pòznawôł pedagògikã Sztôłtëjącégò Òceniwaniô. Òd séwnika 2021 rokù je szkólnym kaszëbsczégò jãzëka w [[Naja Szkòła|Naji Szkòle]] we [[Wejrowò|Wejrowie]] ë òrganistą w [[Pasyjno-Marijné Sanktuarium we Wejrowie|Pasyjno-Marijnym Sanktuarium we Wejrowie]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} <references group=""></references> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbisce]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Mùzycë]] __NONEWSECTIONLINK__ 3dvkjrcaxyrie5bxi6athux6yckxawq 0 12017 199672 197019 2026-05-18T16:03:02Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199672 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Wòjcech Błaszkòwsczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pol.]] Wojciech Błaszkowski; ùr. [[1908]] w [[Gòwidlëno|Gòwidlënie]] - ùm. [[2001]] rokù) – to béł etnograf. Ùsôdzca etnografnëch dokazów, np. ''„Hafty regionalne na Pomorzu Gdańskim”'' (1983) czë ''„Haft kaszubski”'' (1965). Òn ùmarł w [[2001]] rokù, a pòchòwóny je w [[Wejrowò|Wejrowie]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20220716124559/https://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-wojciech_blaszkowski nôdgroda m. Òskara Kòlberga] * [https://www.muzeaskansenowskie.eu/wojciech-jozef-blaszkowski-1908-2001/ ''Wojciech Józef Błaszkowski''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Błaszkòwsczi Wòjcech}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] n3jocgzlyxruktrlx1yhtb10x6hn5k0 0 12019 199652 194909 2026-05-18T15:54:49Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199652 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Żukowo - klasztor (3).jpg|mały|]] '''Parafialné Mùzeùm w Żukòwie''' je jinstitucją kùlturë założoną w 1991 rokù. Jegò robòta polégô na rozkoscérzanim kùlturë m. jin. [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. W nim są téż kaszëbsczé nôdpisë. Sedzbą Mùzeum je [[Żukòwò]] — zarô przë stôrim bùdinkù kòscoła, w chtërnym czedës mòdlełë sã norbertanczi. W nim je m.jin. dosc wiele stôrëch wësziwków np. òrnôt wëszëti przez [[Jadwiga Ptôch|Jadwigã]] i [[Zofiô Ptôch|Zofiã Ptôch]]. == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm Kòscersczi Zemi]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://archive.ph/IQ2C9 ò Mùzeum] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Mùzea|Żukòwie]] klbxro22ll6vqdhtkle3ki2jpkvef4y 0 12043 199731 191379 2026-05-18T16:22:16Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}}; {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199731 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|mióno=ks. Frãcëszk Blachnicczi|òryginalné mióno=ks. Franciszek Blachnicki|titel=Tczëwôrtny Bòżi Słëga <br> prezbitéra|òbrôzk=Franciszek_Blachnicki.jpg|òpisënk òbrôzka=ks. Frãcëszk Blachnicczi|môl dzejaniégò={{Państwò pòdôwczi Pòlskô}} <br> [[Zôpôdné Miemieckô]]|data nôrôdzenégò=24 strëmiannika 1921|môl nôrôdzenégò=[[Rybnik|Rëbnik]], [[Górny Szląsk (prowincjô)|Górny Szląsk]], [[Prësë]], [[Weimarskô Repùblikô]]|data nôrôdzeniégò=24 strëmiannika 1921|môl nôrôdzeniégò=[[Rybnik|Rëbnik]], [[Górny Szląsk (prowincjô)|Górny Szląsk]], [[Prësë]], [[Weimarskô Repùblikô]]|data smiercë=27 gromicznika 1987|môl smiercë=[[Carlsberg (Nadreniô-Palatinat)|Carlsberg]], [[Nadreniô-Palatinat]], [[Zôpôdné Miemieckô]]|lëżnosc smiercë=òtrëcé|môl spòczinkù=[[Kòscół Bëlnégò Pastùrza w Kroscénkù nad Dunajcã]]|1. fónkcjô=Przédny mòdératóra Rësznotë Wid-Żëcé|1. fónkcjô cząd=1954/1969-1981|wëznanié=[[katolëcëzna|rzimskòkatolëcczé]]|kòscół=[[Katolëcczi Kòscół]]|jinkardinacjô=[[Katòwickô archidiecezjô]]|prezbitérat=25 czerwińca 1950|jinternetowô starna=https://web.archive.org/web/20220701101624/http://www.blachnicki.oaza.pl/}} '''ks. Frãcëszk Blachnicczi''' (ùr. 24 strëmiannika 1921 r. w [[Rybnik|Rëbnikù]], ùm. 27 gromicznika 1987 r. w Carlsbergù) '''-''' pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëccz]]<nowiki/>i ksądz, kandidat na wôłtôrzë, załóżca i dëszëwni tatk [[Rësznota Wid-Żëcë|Rësznotë Wid-Żëcë]]- jedny z rësznot òdrodë [[Katolëcczi Kòscół|Kòscoła]] pòdług ùczbë II Watikańsczégò Sobòru, Krucjatë Wëzwòlenia Człowieka, Chrzescëjańsczi Służbë Wëzwòleniégó Nôrôdów,  a téż pòspólnotów kònsekrowanégò żëcégò: Jinstitutu Niekalóny Mëmczi Kòscoła, Pòspólnotë Christusa Słëgi i Ùnië Kapłanów Christusa Słëdżi, Tczëwôrtny Słëga Bòżi == Żëcé == === Młodosc === Ks. Frãcëszk Blachnicczi ùrodzëł sã 24 strëmiannika 1921 rokù w [[Rybnik|Rëbnikù]] na Szląskù w wieledzecny rodzëznie Józefa Blachnicczégò i Mari''ë'' z dodómù Miller. Do gimnazjum chòdzëł w Tarnowsczich Górach; béł baro aktiwny w harcerstwie. W 1938 rokù zdôł matùrã;w séwnikù wstãpił do wòjska. Biôtkowôł òn w séwnikòwi kampanië 1939 rokù jaż do kapitulacë. W rujanié 1940 rokù zaczął dzejac w kònspiracjë. W strëmiannikù 1940 rokù mùsiał ùchodzëc przed Gestapo. Złapany w Zawichòscë i zamknãti w sôdzë pò czilëtidzeniowim przësłëchù òstał wëwiezóny do lagru w [[Oświęcim|Òswiãcëmiù]]. Béł tam,z numrã 1201,bez 14 miesąców, z czegò bez 9 miesąców w karny kómpanië,w blokù 13 ,a téż bez wnetka miesąc w bąkrze.  W séwnikù 1941 rokù przewiezóni do przesłëchòwni sôdzë w [[Zabrze|Zabrzù]], pòtim w [[Katowice|Katowicach]]. W strëmiannikù 1942 rokù òstał skôzóny na sztrofã smiercë bez zeseczenié za kònspiracijną dzejnotã procëm III Rzeszë. Pò pònad 4,5 miesącach żdaniégò na wëkonanié wërokù òstał obłaskawiony,a sztrofã smiercë zamieniono mù na 10 lët sôdzë pò skuńczeniém wòjnë.<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20211130172026/http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=6 Ks. Frãcëszk Blachnicczi- Żëwòt]- zarchiwizowóné z [http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=6 négò adresù]</ref> Bëł to jedurny przepôdk niewëkonaniégò sztrofë smiercë na harcérzù w historië. === Nawrócenié === Òbczas bëtnoscë na òddzéle B-1 17 czerwińca 1942 rokù w kluzë smiercë Frãcëszk, nimò deklarowany niewiarë, radikalno zjinaczëł swòją pòstawã,bò, jak scwierdzëł, òtrzimôł tedë òd Bòga darënk wiarë, chterën bezzùstónkòwò prowadzëł go bez żëcé, a nën dzéń pòzwał „nôwiãkszim dniã żëcégò”. Pòdług jegò òpisënku z dëszëwnégò dzénnika z 1961 rokù mia to plac òbczas czëtaniégò ksążczi, w chterny nôlôzł wëjimczi z Ewaniélië, przede wszëstczim z Kôzaniégò na Górzë. Tedë òn zrozmiał,że jistnieje miłota absolutnô, czësto bezzweskòwnô. Odkrëł,że Bóg kòchô, bò wëpłiwô to z Jegò nôtërë. Bóżą miłotã uznôł za òdpòwiesc na pëtanié o cwék żëcégò i rëtënk dlô lëdzy. To wëdarzenié stało sã pónktã zwrotnym w jegò żëcém. Pòd jegò cëskã pòdjimnął pòstanowienié całkòwitégò òddaniégò sã na służbã Bògù.  Òn bëł dbë ,że zmartwichwstał dëszëwno. Bëł to zaczôtk stegny, chtërna doprowadzëła gò do założënkù [[Rësznota Wid-Żëcé|Rësznotë Wid-Żëcé]]. === Kapłaństwò i òazowô rësznota === 17 łżëkwiata 1945 rokù òstał wëswòbòdzoni bez amerikańsczé wòjska,a pò skuńczeniém wòjnë wstãpił do Szląsczi Dëszëwni Seminarëjë w Krakòwié. Sztuderował na [[Teologòwi Fakùltet Jagiellońsczégò Uniwersitetù|Teologòwim Fakùltecë]] [[Jagiellońsczi Uniwersitet|Jagiellońsczégò Uniwersitetù]]. Òtrzimawszi magisterium z teolodżëjë, 25 czerwińca 1950 rokù òtrzimôł ksãżowsczé swicenié. Jakno wikari robił pòsobicą w czilu parafijach katòwicczi diecezjë. W dëszpastursczi robòcë miôł wiôldżi bôczënk na sztôłtowanié elitarnych karnów. Wërobił òn spòsób dzecynnych zamkłich rekòlekcëjów (Òaza Dzecy Bòżich). W latach 1954-1956 òbczas wëwiezenégò szląsczich biskùpów brał ùdzél w òbradach krëjamny Kùrië w Katòwicach. Bez rok béł bùten diecezjë w Niekalonowié, gdzë sztuderował dëchòwòsc ë spòsobë apòsztolsczi robòtë ò. Maksymiliana Kolbegò. W rujanie 1956 rokù brał ùdzél w òrganizowanien pòwrotù biskùpów do diecezji. W tim sómim rokù zacził robòtã w Dëszpastursczim Referacë Kùrii diecezjalni w Katòwicach i w redakcëji tidzénnika „Gość Niedzielny”.<ref name=":0" /> Zòrganizował ë prowadzëł Katécheticzny Òstrzódk ,a òd 1957 rokù spolëznową, procëmalkòhòlową akcëjã pòd pòzwą ''Krucjata Strzëmòwnoscë'' ,chtërna przëbrała sztôłt rësznotë religijno-mòralny òdrodë, òpiartégò ò dëchòwé wskôzë ò M. Kòlbégò.<ref name=":1">Robert Derewenda, Agnésa Salamucha: ''Gwôłtownik Bòżégò Królestwa'', ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]].) Niedziela, nr 25, 2015-06-21</ref> Krucjata wëdôwa swòj dwùtidzennik „ Niepokalana zwycięża”.29 zélnika 1960 rokù Centrala Krucjatë Strzëmòwnoscë w [[Katowice|Katòwicach]] òstała zamkła bez władze państwòwé,a w strëmiannikù 1961 rokù ks. Blachnicczégò zamknãto na 4 miesącë w sôdzë w Katòwicach (tim sómim,gdzë bëł òbczas wòjnë). Pò tim òtrzimał wërok dalszich 13 miesąców sôdzë w zawieszém na trzë lata, pò czim òstał zwòlniony. W rujanie 1961 rokù ks. Blachnicczi pòdjimnął sã dalszégò sztuderowania na [[Katolëcczi Lubelsczi Uniwersytet|Katolëcczim Lubelsczim Uniwersytecie]] (licencjat: „Spòsób przeżëcòwô-wëchòwni dzecynnych zamkłich rekòlekcëjów” ; doktorat: „Wskôza Bòskò-lëdzka F.X. Arnolda jakno fòrmalnô wskôza pastoralny i dëszpastursczy teolodżëji”).W latach 1964-1972 robił na KUL-u jakno asystent i adiunkt, pòspółtworzëł Instytut Pastoralny Teolodżëjë. W czerwińcu 1972 rokù zerzekł sã pòsadë na KUL-u na céch oprzécczi wedle niezacwierdzenia habilitacjë ("Eklezjologòwô dedukcjô pastoralny teolodżëjë) bez Ministerstwò Ùczbë. W tim dzélu ùczałi dzëjnotë òpùblikòwał kòl 100 ùczałëch i pòpùlarnich dokôzów. Wërobił,pòdług ùczbë  II Watikańsczégò Sobòru personalisticzno-eklezjologòwą ùdbã pastoralny teolodżëji. Prowadzëł wëkłôdë pastoralno-ùczałé w rozmajitëch gardach Pòlsczi. Wërobił ùdbã i zwelë spòsobòlogòwë pòd fùndamentalną katéchetikã i pastoralną teolodżëjã ogłową.  W latach 1964-1980 ks. F. Blachnicczi rozwijał òżëwioną dzëjnotã w òbrëmim pòsobòrowy òdrodë liturgii w [[Pòlskô|Pòlscë]]. Założëł „Lùbelsczé Karno Liturgistów ”. Bez 10 lat bëł rëdachtorã „Biuletynu Odnowy Liturgii”. Òd rokù 1967 bëł Krajowim Dëszpasturzã Liturgiczni Służbë. Wërobił ùdbã i spòsobë pòsobòrowy fòrmacjô liturgiczni służbë. W 1963 rokù ks. F. Blachnicczi pòdjimnął na nowo prowadzënié òazowich rekòlekcëjów. Spòsób 15-dniowëch rekòlekcëjów przeżëcòwich zastosowôł pòmalë do apartnëch karnów młodzëzny, dozdrzeniałich i cawnych rodzëznów. Fòrmacëjnô robòta zaczãta w rekòlekcëjni òazë, bëła prowadzóna dali w môłim karné w parafië. Ks. Francësk ùsadzëł brëkowne dlô ni pòmòcë. W nën spòsób òazë rozwinãłë sã w ''Rësznotã Żëwégò Kòscoła'', pòtim pòzwaną '''Rësznotã Wid-Żëcë.'''<ref name=":0" /> Célã Rësznotë,chtërna objimnãła lëdzy wszëstczich stónów i wiekowëch karnów, je wëchòwanié dozdrzeniałich chrzescëjanów ë zrealizowanié sobòrowi wizjë [[Katolëcczi Kòscół|Kòscoła]]- póspólnotë pòspólnotów. Rësznota rozkòścérzała sã w Pòlscë nimò rozmajitëch bùtnowëch żemkłòscë. Przemikał téż na Słowacjë i do Czesczi ,a nawetka do Bòliwië. Podjimnôwał nowë dejë, ùkazëwanë bez ks. Blachnicczégò -w rokù 1979 : [[Krucjata Wëzwòlenia Człowieka|Krucjatë Wëzwòlenia Człowieka]] w célù przedobëcégò alkòhòlizmù, w rokù 1980- obmëslënk Wiôldżi Ewanielizacjë „Ad Christum Redemptorem” dlô doszorowania z [[Ewanieliô|Ewanieliã]] do kôżdégò człowieka w [[Pòlskô|Pòlscë]]. Òbczas karnawałù  „[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnoscë]]” (1980-1981) ks. Frãcëszk Blachnicczi pòwòłał do jistnieniégò Samòstojną Chrzescëjanską Spolëznową Słëżbã, chtërna mióła na célu rozkòscérzac dejã „Prôwda- Krziż- Wëzwòlenié”,a tej dzëjac w dëchù chrzescëjansczi spolëznowi ùdbë i rësznotë wëzwòleniégò bez przemòcë. 10 gòdnika 1981 rokù ks. Blachnicczi wëjachał do [[Rzim|Rzimù]], gdzë zastôł gò [[Wòjenny ùstôw w Pòlsce (1981-1983)|wòjenny ùstôw]]. W rokù 1982 wcygnął w pòlsczim òstrzódku „Marianum” w Carlbergù w [[Niemieckô|FRN]] i zacził òrganizowanié Midzënôrodnégò Centrum Ewanielizacjë Wid-Żëcé. Prowadzëł w nima dëszpastursczą robòtã westrzódk pòlsczich emigrantów. Wcyg cygnącë spòlëznowò-wëzwòleniową robòtã,wëdôwôł biuletin „Prawda-Krzyż-Wyzwolenie”,a w czerwińcù 1982 rokù założëł „Chrzescëjańską Służbë Wëzwòleniégò Nôrôdów”- zrzeszenié,chtërnë gromadzëło Pòlochów i przedstôwców jinszëch nôrodów Eùropé Westrzédno-Pòrénkòwi kòl deji bùtnowi samòstojnotë i jednotë nôrodów w biôtce ò wëzwòlenié. Nã spòlëznowò-wëzwòleniową dzéjnotã prowadzëł z (religijnëch pòbudek),jinspirowani ùczbą Jóna Pawła II,wiérny reglë „wid-żëcé”. Jesz w Pòlsce,a pòtim téż za greńcą, nawiãziwał ekùmeniczé łączbë z apartnëmi rësznotami òdrodë. === Smiërc ë beatifikacijny proces === Ks. Frãcëszk Blachnicczi ùmôrł nôglë w [[Carlsberg (Nadreniô-Palatinat)|Carlsbergù]] 27 gromicznika 1987 rokù. Óstał pòchòwôny na smãtorzù w ti wsë. 1 łżëkwiata 2000 rokù jegò cało òstało przeniesóne do [[Kroscénkò nôd Dùnajcã|Kroscënka nôd Dùnajcã]],gdzë spòcziwa w kòscelë Christusa Belnégò Pastérza  w dôlni kaplëcë. Z ùdbë Jinstitutu Niekalóny Mëmczi Kòscoła i Centrum Wid-Żëce w Kroscënkù nôd Dùnajcã 9 gòdnika 1995 rokù òstał zaczãti beatifikacyjny proces w katòwicczi archidiecezjë. Chutni (21 łżëkwiata 1995 rokù) Apòstolskô Stolëca wëdôła tpzw. Nihil obstat, czëli pòzwóléństwò na jegò zaczãcë. Pòstulatorã procesù òstał [[Bp. Adóm Wòdarczik|ks. Adóm Wodarczik]] (dzys téż pòmòcny biskùp katòwicczy archidiecezji), a wicepòstulatorã- ks. Stanisłôw Adómiôk == Dzëła ks. Blachnicczégò == Obczas swòji dëszpasturszczy dzëjnotë ks. Frãcëszk Blachnicczi pòwòwôł do zëcégò wiele katolecczich dzëłów. Nôbarżi wôrtnima z nich są: === Rësznota Wid- Żëcé === ''Resznota Wid-Żëcé (do 1976 rokù Òaza Żëwégò Kòscoła) to'' rësznota òdrodë Kòscoła pòdle ùczbë II Watikanszczégò Sobòrù,mająca swòjé kòrzenié w pierszi òazowi rézë,jaką ks.Blachnicczi zorganizowôł z ministrantama w 1954 rokù. Chòc nôbarżi znôna je młodzëznowô wietew òazë ,to gromadzy òna lëdzy apartnégò wiekù i sztądu. Spòdlim Rësznotë je fòrmacjô w môłich karnach i  15-dniôwë rekòlekcyjnë òazë. Rodzëznowo-żeniałą wietwą Rësznotë je Domòcy Kòscół === Krucjata Wezwòleniégò Człowieka === Krucjata Wëzwòleniégò Człowieka to rësznota na rzecz rozkòscerzaniégò trzézwòscë,chterną ks.Blachnicczi ògłosył 8 czerwińca 1979 rokù w bëtnoscë [[Jan Paweł II|sw. Jóna Paùela II]]. Ji célã je òsygniãcé bez człowieka fùl dëszëwny wòlnoscë bez ùwòlnienié gò òd nôłogów, przedë wszëstczim alkòholowégò. Nôlëżnicë Krucjatë pòdjimają pòst òd napitków rozmiany jakno całowne wërzeczenié sã jich pòd wszelëjaką pòstacą i w kôżdi jiloscë. Je òn wiedno sparłãczony z klãczbą za alkòhòlików ë za Krucjatã.<ref name=":1" /> === Jinstitut Niekalóny Mëmczi Kòscoła === Jinstitut Niekalóny Mëmczi Kòscoła to białogłowsczi swiecczi jinstitut na diecezjalnim prawié, założóny bez ks. Blachnicczégò w 1958 rokù. Zrzesza òn białczi,chternë chcą bez kònsekrowónë żecë słùżëc Kòscołowi,a przedë wszëstczim Rësznocë Wid-Żecë.<ref>[https://www.inmk.org.pl/o-nas/ Ò najù], inmk.org.pl </ref> === Ùniô Kapłanów Christusa Słëdżi === Ùniô Kapłanów Christusa Słëdżi to kapłanskô stowôra,chterną ks. Blachnicczi ùsadzëł w 1980 rokù,a erigowôł 15 zélnika 2000 rokù òrdinariùsz tarnòwsczi diecezji [[bp. Wiktór Skwòrc]]. Zrzesza òn katolëcczich kapłanów, chterni są mòderatorama Rësznotë Wid-Żëcé.<ref>[http://ukchs.oaza.pl/nowa/o-nas/ Ò najù], ukchs.oaza.pl</ref> == Cësk == Dzëjnota ks. Frãcëszk Blachnicczégò wëwôrłô stolëmny cësk na sztôłt dzysdniowégò pòlsczégò Kòscoła. Pòmimo,że pòspólnotë dlô katolecczi młodzëznë pòwstawałë ju chùtni,to Rësznota Wid-Żecë bëła pierszą rësznotą tegò ôrtù, dzëjającą w Pòlsce na tak wiôlgą miarã.<ref name=":2">https://deon.pl/wiara/wiara-i-spoleczenstwo/kim-bylby-dzis-ksiadz-franciszek-blachnicki,1227686</ref> Stwòrzoné bez ks. Blachnicczégò fòrmacijné mòdło stôło sã spòdlim dlô wielu katolëcczich pòspólnotów.  Òn téż jakno pierszi przeniósł na pòlsczi gruńt wiele rozwiązaniów II Watikansczégò Sobòru,mdąc jegò wiôldżim lubòtnikã. Wòlnotny charakter òazë i radikalni antikòmunizm ks. Blachnicczégò ùsztôłtowôł wielù òpòzicëjnëch dzëjorzów,a téż wielù pòzdrzéjszich pòlitików ë parlamentarzistów.<ref name=":2" /> Tëch òstatnich zrzesza ùsadzóné w 2011 rokù [[Parlamentné Karno Nôlëżników ë Lubòtników Rësznotë Wid- Żecë ë Katolëcczy Akcëjë]]<ref>https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/agent.xsp?symbol=ZESPOL&Zesp=693</ref> (w latach 2011-2019 Parlamentnô Karno Nôlëżników i Lubòtników Rësznotë Wid-Żecë, Katolëcczy Akcëji i Stowôrë Katolëcczich Rodzëznów)<ref>https://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/agent.xsp?symbol=ZESPOL&Zesp=306</ref><ref>https://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/agent.xsp?symbol=ZESPOL&Zesp=182</ref>. == Spiérczi i pòdszuk w sprawié smiercë == Òficjalną przëczëną smiercë ks. Frãcëszka Blachnicczégò béł [[płëcny zator]]. Równak nôgłosc ti smiercë, dzywnë ji leżnoscë, a téż zaangażowanié kapłana w antikòmunisticzną dzëjnotã spòwòdowôłë, że zaczãto pòddôwac w wątplëwòtã ji nôtërnosc. Prowôdzóni w latach 2001-2005 bez [[Jinstitut Nôrôdny Pamiãcë]] pòdszuk dokôzôł,że ks. Francësk bëł inwigilowóny bez [[Słëżba Bezpiékù|Słëżbã Bezpiékù]]. Zajimac sã tim mielë Jolanta i Andris Gòntarczikòwié- nôbliższi jegò wespółrobòtnicë i ageńcë SB. Wskazóno téż, że ksądz mógł òstac òtrëti.<ref>Lészk Szëmòwsczi: [https://web.archive.org/web/20070605233500/http://www.polskieradio.pl/krajiswiat/polityka/artykul7835.html Feminizm w słëżbié Krémla], polskieradio.pl , 2007-05-24 ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]),[przëstãp 2020-04-23], [zarchiwizowóné z [http://www.polskieradio.pl/krajiswiat/polityka/artykul7835.html négò adrésù] (2007-06-05)]</ref> Pòdle zeznaniów swiôdków ks. Francësk miôł òbczas pòpôłniowi zdrzémczi nôglë lëchò sã pòczëc, a z jegò lëpów miôł lecyc biôło-szari szum. Nimò tich dokôzów 6 lepińca 2006 rokù prokùrator Oddzélowi [[Kòmisjô Stopkòwaniégò Przesprawów Procëm Pòlsczémù Nôrôdowi|Kòmisjë Stopkòwaniégò Przesprawów Procëm Pòlsczémù Nôrôdowi]] w [[Katowice|Katòwicach]] Ewa Kòj umòrziła pòdszuk w sprawie zabójstwa ks. Francëska Blachnicczégò, uważając je za niesygającé<ref>[https://ipn.gov.pl/download/1/74654/6072006ZabojstwoksFranciszkaBlachnickiegowdniu27021987rwCarlsberguS23-05-Zk.pdf Pòstanowienié ò ùmòrzeniém pòdszukù]. ipn.gov.pl, [[Pòlsczi jãzëk|(pòl.)]] 2006-07-06 [przestãp 2023-01-03].</ref>. Pòdszuk òsta na nowo pòdjimnãti 21 łżëkwiata 2020 rokù bez przesłëchòwny pion IPN w Katòwicach na skùtk kòniecznoscë zbadérowaniégò nowich dokôzów, chternë nie bëłë znónë w 2006 rokù.<ref>[https://www.tvp.info/47800512/sledztwo-ws-smierci-franciszka-blachnickiego-wznowione-ruch-swiatlo-zycie-oaza-wieszwiecej Śledztwo ws. śmierci ks. Franciszka Blachnickiego wznowione]. tvp.info, 2020-04-29 [przëstãp 2023-01-03].</ref><ref>[https://ipn.gov.pl/pl/dla-mediow/komunikaty/96933,Podjecie-na-nowo-sledztwa-w-sprawie-zabojstwa-ks-Franciszka-Blachnickiego.html Podjęcie na nowo śledztwa w sprawie zabójstwa ks. Franciszka Blachnickiego], ipn.gov.pl, 2020-05-04 [przestãp 2023-01-03]</ref> W jegò òbrëmienim 13 rujana 2020 rokù w Kroscënkù nôd Dùnajcã òdbëła sã ekshumacjô cała ks. Blachnicczégò w célu ùstôleniégò prôwdzëwich przeczënów smiercë kapłana.<ref>Mack Gòrnicczi: [https://opoka.org.pl/News/Polska/2020/ekshumacja-slugi-bozego-franciszka-blachnickiego-w-tle-sledztwo-ipn-w-sprawie-otrucia Ekshùmacjô Słëdżi Bòżégò ks. Frãcëszka Blachnicczégò- w tle pòdszuk w sprawie òtrëcégò] ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]), opoka.org.pl, 2020-10-19 [przëstãp 2023-01-03]</ref> Pòdszuk nen je baro kritikòwany, a pòdszukòwnim zarzëca sã wielné zaniweczenia, m.in. nieprzeprowadzenié jaż do 2020 rokù ekshumacjë cała ks. Blachnicczégò, nimò dbë Ùstôwu Sądowi Medicinë, nieprzesłëchanié fónkcjonariuszów SB, chtërni razã z Gòntarczikama  bralë ùdzël w òperacjë „Yon”, czë òbniechanié kònfrontacjë tich òstatnich z zeznaniama swiadków i skòmpletowaniégò dokumentacjë. 14 strëmiannika 2023 rokù mia plac prasowô kònferencjô, na jaczi przédnik [[Jinstitut Nôrôdny Pamiãcë|IPN]], Karól Nawrocczi, ministéra sprawiedlëwòscë i przédny prokùratóra [[Zbigórz Zobro]],a téż przédnik Pòdszukòwnégò Dzélù IPN Andris Pòzorsczi mielë pòdôné wiadło,że pòdlë wëników pòdszukù smierc ks. Frãcëszka Blachnicczégò nastãpiła na skùtk zamòrdarzeniégò przez pòdônié òfiérze smiertelnich toksicznich substancjów. Wëkôzałë to procésowé czënnotë, jaczé bëłë przeprowadzóné w [[Pòlskô|Pòlsce]], a téż na môlach [[Niemieckô|Miemiecczi]], [[Aùstriô|Aùstrijczi]] i [[Madżarskô|Madżarsczi]] przez Òddzélową [[Kòmisjô Stopkòwaniégò Przesprawów Procëm Pòlsczémù Nôrôdowi|Kòmisjã Stopkòwaniégò Przesprawów Procëm Pòlsczémù Nôrôdowi]] w [[Katowice|Katòwicach]].<ref>[https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/180534,Ks-Franciszek-Blachnicki-ofiara-komunistycznej-zbrodni-ustalil-Instytut-Pamieci-.html Ks. Frãcëszk Blachnicczi òfiarą kòmùnisticzni przesprawë-miôł ùstaloné Jinstitut Nôrôdny Pamiãcë], ipn.gov.pl, [[Pòlsczi jãzëk|(pòl.)]] 2023-03-14 [przëstãp 2024-01-02]. </ref> == Dokôzë == Ks. Frãcëszk Blachnicczi ùsadzëł, abò pòspółstwòrził wiele ksążkòwich dokôzów. Wëdôwcą wielu z nich, a téż starżnikã dëszëwni érbë kapłana je Jinstitut mióna ks. Frãcëszka Blachnicczégò. Hewò jich lësta<ref>http://katalog.nukat.edu.pl/search/query?match_1=PHRASE&field_1=a&term_1=Blachnicki,+Franciszek+%281921-1987%29.+&sort=relevance&pageNumber=1&theme=nukat</ref>: * ''Kerigmaticznô òdroda katechezë: (rozeznanié w problematicë) [Kerygmatyczna odnowa katechezy: (zorientowanie w problematyce)] (Krakòwò,1966)'' * Stosënk nôtërë do łasczi jakno teòlogòwo-pastoralny tôkel [Stosunek natury do łaski jako problem teologiczno-pastoralny] (Warszawa,1966) * Wprowadzenié do liturgië: zbiérny dokôz [Wprowadzenie do liturgii: praca zbiorowa] (Pòznań, Księgarnia św. Wojciecha, 1967) * Fùńdamentalnô katechetikô: skript dlô sztudérów KLU [Katechetyka fundamentalna: skrypt dla studentów KUL] (Lublëno, KLU, 1970) * Òglowô pastoralnô teòlodżëjô. Dz. 1. Wstãp do pastoralny teòlodżëjë, teòlogòwé regle dëszpasturstwa [Teologia pastoralna ogólna. Cz.1. Wstęp do teologii pastoralnej, teologiczne zasady duszpasterstwa] (Lublëno, KLU, 1970) * ''Òdroda eùcharisticzny katechezë w widze wskôzë z 25.V.1967[Odnowa katechezy eucharystycznej w świetle instrukcji z 25.V.1967]'' (Katòwice, Wyd. Kurii Diecezjalnej: Księgarnia św. Jacka, 1970) * ''Eklezjologòwô dedukcjô pastoralny teòlodżëjë [Eklezjologiczna dedukcja teologii pastoralnej''] (Lubl''ëno'', KLU, 1971) * ''Môłi katéchizm: przërëchtowanié do pierszégò fùlownégò ùczãstnictwa w Mszë sw. i sakrameńtu pòkùtë [Mały katechizm: przygotowanie do pierwszego pełnego uczestnictwa we Mszy św. i sakramentu pokuty''] (Katòwice, Wyd. Kurii Diecezjalnej: Księgarnia św. Jacka, 1971) * Òglowô pastoralnô teòlodżëjô. Dz. 2. ''Eklezjologòwô dedukcjô pastoralny teòlodżëjë [Teologia pastoralna ogólna. Cz.2. Eklezjologiczna dedukcja teologii pastoralnej] (Lublëno, KLU, 1971)'' * ''Mëszlë, wëznania, testameńt [Myśli, wyznania, testament''] (Lublëno, KLU, 1973) * Òglowô liturgikô [Liturgika ogólna] (Lublëno, KLU, 1973) * ''Òaza Nowégò Żëcégò I stãpniégò: ùczbòwnik dlô mòderatorów i animatorów. Dz. A, Òglowi [Oaza Nowego Życia I stopnia: podręcznik dla moderatorów i animatorów. Cz. A, Ogólna''](Krosciénkò, Diakonia Deuterokatechumenatu Ruchu Światło-Życie, 1977) * ''Òaza Nowégò Żëcégò I stãpniégò: ùczbòwnik dlô mòderatorów i animatorów. Dz. B, Drobnotowi [Oaza Nowego Życia I stopnia: podręcznik dla moderatorów i animatorów. Cz. B, Szczegółowa''](Krosciénkò, Diakonia Deuterokatechumenatu Ruchu Światło-Życie, 1977) * ''Prawa Nowégò Żëcégò: ùczbòwnik ÒNŻ I stãpnégò. Dz. C, Zapisownik ùczãstnika Òazë Nowégò Żëcégò I stãpnégò [Prawa Nowego Życia: podręcznik ONŻ I stopnia. Cz. C, Notatnik uczestnika Oazy Nowego Życia I stopnia]'' (Krosciénkò, Diakonia Deuterokatechumenatu Ruchu Światło-Życie, 1977) * Wôrtné znanczi eklezjalny rësznotë[''Istotne cechy ruchu eklezjalnego]'' (Światło- Życie, 1981) * ''Trzë gôdczi ksãdza Frãcëszka Blachnicczégò [Trzy przemówienia księdza Franciszka Blachnickiego]'' (Księgarnia Św. Stanisława, 1982) * ''Nowi wid nôdzëjë [Nowe światło nadziei''] (Wrocław, RKS NSZZ Solidarność, 1983) * W òbliczim zbrodni''ë:testameńt ks. Jerzégò Pòpiéłuszczi [W obliczu zbrodni: testament księdza Jerzego Popiełuszki] (1984)'' * ''Pòkój w wòlnocë dlô Eùropë: Gôdczi na midzënôrôdną kònferencjã Swiatowégò Kòngresu Słowaków [Frieden in Freiheit für Europa: Referate aus der internationalen Konferenz des Weltkongress der Slowaken 1983]'' (Mnichòwò, Slovak World Congress, 1984) * Wiôlgô kr''ë''jamnota w Christusù i w Kòscele: marijny charizmat R''ësznotë Wid- Żëcé'' ''[Tajemnica wielka w Chrystusie i w Kościele: charyzmat maryjny Ruchu Światło-Życie''] (Światło-Życie, 1983) * Prôwda-krziż- w''ëzwòlenié: kù pòlsczi teòlodżëjë wëzwoleniégò'' [''Prawda – krzyż – wyzwolenie: ku polskiej teologii wyzwolenia]'' (Carlsberg, Maximilianum, 1985) * Nowi wid nôdz''ëjë'' ''[Nowe światło nadziei''] (Warszawa, Wyd. Spółdzielcze KOS, 1985) * Charizmat i wiérnota: do R''ësznotë Wid- Żëcé z bùtna: 1981-1984 [Charyzmat i wierność: do Ruchu Światło-Życie z Obczyzny: 1981–1984]'' (Carlsberg, Maximilianum Wyd. Międzynarodowego Centrum Ewangelizacji Światło-Życie, 1985) * ''Charizmat "Wid-Żëcé- spòdlowé tekstë [Charyzmat „Światło-Życie”: teksty podstawowe]'' (Kroscénkò, Światło-Życie, 1987) * ''Zdrzenia w widze łasczi: kôrtczi wërwóné z pamiãtnika dlô dëszów na stegnie òczëszczeniégò [Spojrzenia w świetle łaski: kartki wyrwane z pamiętnika dla dusz na drodze oczyszczenia''] (Światło-Życie, 1987) * ''Paschalné Triduum; ùczbòwnik dlô dëszpasturzów i dlô liturgiczny słëżbë [Triduum paschalne; podręcznik dla duszpasterzy i dla służby liturgicznej''] (Lubl''ë''no, Światło-Życie, 1988) * ''Gòdzënë Tabòru [Godziny Taboru''] (Carlsberg; Lub''lë''no, Światło-Życie, 1989) * ''Z ksãdzã Frãcëszkã Blachnicczim ò òazach,Ò [Z księdzem Franciszkiem Blachnickim o oazach, chrześcijaństwie konsekwentnym, polityce i o polskiej teologii wyzwolenia''] (Światło-Życie, 1991) * ''Krejamnota żëwégò Kòscoła:rekòlekcyjné kònferencje[Tajemnica żywego Kościoła: konferencje rekolekcyjne''] (Lubl''ë''no, Światło-Życie, 1992) * Kòscół jakno pòspólnota [Kościół jako wspólnota (Lubl''ë''no, Światło-Życie, 1992) * ''Rekòlekcje dlô Pòspólnotë Kapłanów Christusa Słëgi [Rekolekcje dla Wspólnoty Kapłanów Chrystusa Sługi] (Lublëno, Światło-Życie, 1994)'' * ''Rekòlekcyjnô òaza Diakònië Rësznotë Wid- Żëcé- katéchezë [Oaza rekolekcyjna Diakonii Ruchu Światło-Życie: katechezy''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 1995) * ''Ò mòdlëtwie [O modlitwie]'' (Katòwice, Światło-Życie, 1995) * ''Liturgiô dwùgôdką [Liturgia dialogiem]'' (Lubl''ë''no, Światło-Życie, 1996) * ''Swiãtosc w widze filozofië religië: fenomenologiczné sztudium na spódku romana Władisa Jóna Grabsczégò "W ceniém kòlegiatë" [Świętość w świetle filozofii religii: studium fenomenologiczne na tle powieści Władysława Jana Grabskiego „W cieniu kolegiaty”'' ](Lublin, Światło-Życie, 1997) * ''Kim je człowiek [Kim jest człowiek]'' (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 1999) * ''Pónie, naùczcë najù mòdlëc sã. T.1[Panie naucz nas modlić się. T.1''] (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 1999) * ''Pónie, naùczcë najù mòdlëc sã. T.2[Panie naucz nas modlić się. T.2]'' (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 1999) * ''Wòlni i wëzwalający [Wolni i wyzwalający]'' (Kroscénkò, Światło-Życie, 1999) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: fòrmacyjné pòmòcë do zéńdzeniów i celebracje[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: pomoce formacyjne do spotkań i celebracje]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2000) * ''Jô dôwôm mòjé żëcé[Życie moje oddaję]'' (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Jaż më duńdzemë do doskònałégò człowieka[Aż dojdziemy do człowieka doskonałego''] (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Hewò Nenka twòja[Oto Matka twoja]'' (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Celt zéńdzeniégò[Namiot spotkania''] (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Jeżlë wa sã nie òtmienita[Jeśli się nie odmienicie\'' (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Hewò Òblubiéńc nôdchôdô[Oto Oblubieniec nadchodzi''] (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Abstinencczé credo Krucjatë Wëzwòleniégò Człowieka [Abstynenckie credo Krucjaty Wyzwolenia Człowieka]'' (Wrocław, Wyd. Apis; Krościenko, na zlec. Fundacji Światło-Życie, 2000) * ''Krziżowô stegna: w dardze z Calsbergu do Kroscénka: Wiôldżi Pòst, 31 strëmiannika 2000 r.[Droga krzyżowa: w drodze z Carlsbergu do Krościenka: Wielki Post, 31 marca 2000 r.''] (Katòwice, Fundacja Światło-Życie, Parafia św. Michała Archanioła, 2000) * ''Testameńt[Testament''] (Pòznań, Fundacja Światło-Życie, 2000) * ''Mdzejta jak pòsłëszné dzece [Bądźcie jak posłuszne dzieci]'' (Kroscénkò, Instytut im. Ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Jednota i diakòniô: wëbiér tekstów [Jedność i diakonia: wybór tekstów]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytutu im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2001) * ''Trzë nawrócenia[Trzy nawrócenia]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2001) * ''Ewanieliô wëzwòleniégò [Ewangelia wyzwolenia]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2001) * ''Ò kònsekwentnim chrzescëjanstwie i ò pòlsczi teòlodżëjë wëzwoleniégò[O chrześcijaństwie konsekwentnym i o polskiej teologii wyzwolenia''] (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytutu im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2001) * ''Sôdzowé rekòlekcje: notczi z "zômkłich rekòlekcjów", òdprawianych w Centralny Sôdzë w Katòwicach w cządze òd 15 strëmiannika do 19 lëpińca 1961 r. [Rekolekcje więzienne: notatki z „rekolekcji zamkniętych” odprawianych w Centralnym Więzieniu w Katowicach w czasie od 15 marca do 19 lipca 1961 r.]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytutu im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2001) * ''Lubòtnicë czë chrzescëjanowie? Katechumenat na dzysdniową gòdzënã [Sympatycy czy chrześcijanie? Katechumenat na dzisiejszą godzinę]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytutu im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2002) *''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok 1,Jezës'' ''Christus [Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 1, Jezus Chrystus''] (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok'' ''2,Niekalónô'' ''[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 2, Niepokalana]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok'' ''3 Swiãti Dëch[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 3, Duch Święty]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok 4'' ''Kòscół[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 4, Kościół''] (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok'' ''5'' ''Słowò Bòżé[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 5, Słowo Boże]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok'' ''6'' ''Mòdlëtwa[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 6, Modlitwa''] (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Mòdlëtwô tãtniącô żëcém: ùmëslënczi nôd Różańcã [Modlitwa tętniąca życiem: refleksje nad różańcem]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2003) * ''Łapicë na stegnie do swiãtoscë[Pułapki na drodze do świętości''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2003) * ''Wëroczi Bòżi Òpatrznoscë- lëstë z wòjnowégò cządu[Wyroki Bożej Opatrzności: listy z czasu wojny]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2003) * ''Liturgiczny krąg do czëtaniôw rokù B[Krąg liturgiczny do czytań roku C''] (Kroscénkò, Stowarzyszenie Diakonia Ruchu Światło-Życie, 2003) * ''Noc w wid przemieniónô[Noc w światło przemieniona]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2004) * ''Eùcharystiô- jôda na smiérc i żëcé[Eucharystia – pokarm na śmierć i życie''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2004) * ''Postsovieticum, a tej Nie wòlno Cë bëc niewòlnikã[Postsovieticum czyli Nie wolno ci być niewolnikiem]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2004) * Krucjata Wëzwòleniégò Człowieka, a tej Dzéło Niekalóny, Mëmczi Człowieka ''[Krucjata Wyzwolenia Człowieka czyli Dzieło Niepokalanej, Matki Kościoła: podręcznik''] (Kroscénkò, Stowarzyszenie Diakonia Ruchu Światło-Życie, 2004) * ''Kù pòlsczi teòlodżëjë wëzwoleniégò[Ku polskiej teologii wyzwolenia]'' (Chrześcijańska Służba Wyzwolenia Narodów, 2004) * ''Jô òddôł mòjé żëcé za Kòscół[Życie swoje oddałem za Kościół''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2005) * ''Fùńdamentalnô katechetikô[Katechetyka fundamentalna''] (Warszawa, Wyd. Salezjańskie, 2006) * ''Òaza Nowégò Żëcégò I stãpniégò: ùczbòwnik[Oaza Nowego Życia I stopnia dla rodzin: podręcznik]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2006) * ''Òaza Nowégò Żëcégò II stãpniégò[Oaza Nowego Życia II stopnia: podręcznik]'' (Krakòwò, Światło-Życie, 2006) * ''Lekcjónôrz rekòlekcjowich òazów Rësznotë Wid- Żëcé [Lekcjonarz oaz rekolekcyjnych Ruchu Światło-Życie]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2006) * ''Przekòniwnô mòc miłotë[Przekonująca moc miłości''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2007) * ''Òsta nama pòwierzónô Ewanieliô- wëkłôdë z kerigmaticzi, a tej teòrëjë ewanielizacjë[Została nam powierzona Ewangelia: wykłady z kerygmatyki, czyli teorii ewangelizacji''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2007) * ''Christus Słëga widã Kòscoła [Chrystus Sługa światłem Kościoła''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2007) * ''A z ti smiercë żëcé strzikô- wëbiérk tekstów ò krejamnocë krziża [A z tej śmierci życie tryska: wybór tekstów o tajemnicy krzyża''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2007) * ''Ewanielizacjowé rekòlekcje: ùczbòwnik[Rekolekcje ewangelizacyjne: podręcznik]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2007) * ''Më dowierzëlë miłocë i ò ni swiadczëmë: ewanielizacjowé kònferencje [Uwierzyliśmy miłości i o niej świadczymy: konferencje ewangelizacyjne''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Ugôdô òblubiéńczi miłotë[Przymierze oblubieńczej miłości''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Jidąc, róbta ùczniôkama:rozmëszlania ò ùczniôkach Póna[Idąc, czyńcie uczniami: rozważania o uczniach Pana]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Charizmat Wid-Żëcé w słëżbie òdrodë môlowégó kòscoła[Charyzmat Światło-Życie w służbie odnowy kościoła lokalnego]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Ewanielizacjô w procesù bùdérowaniégò "nowi parafië"[Ewangelizacja w procesie budowania „nowej parafii”''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Liturgiczny krąg do czëtaniôw rokù B [Krąg liturgiczny do czytań roku B''](Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Chto mô ùszë do słëchanégó [Kto ma uszy do słuchania...''] (Krakòwi, Wyd. Światło-Życie, 2009) * ''Òblicza Dëcha[Oblicza Ducha]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2009) * ''Wëzwóleni w Christusu: ùczbòwnik parafialnych rekòlekcjów [Wyzwoleni w Chrystusie: podręcznik rekolekcji parafialnych]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2009) * ''Pòsłani w dëchu Christusa Słëdżi: rekòlekcje dlô Pòspólnotë Kapłanów Christusa Słëgi, 1980 r.[Posłani w duchu Chrystusa Sługi: rekolekcje dla Wspólnoty Kapłanów Chrystusa Sługi, 1980 r.''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2009) * ''Lubòtnicë czë chrzescëjanowie? Katechumenat na dzysdniową gòdzënã'' ''[Sympatycy czy chrześcijanie? Katechumenat na dzisiejszą godzinę]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2009) * ''Żegnóny Jerzi: nie miejta w sercu nienawiscë[Błogosławiony Jerzy: nie miejcie w sercu nienawiści]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2010) * ''Krąg liturgiczny do czytań roku A'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2010) * ''Pedagogia ministrancka: (Katechetyka szczegółowa. Cz. 5)'' (Warszawa, Wyd. Salezjańskie, 2011) * ''Miłota- seks,eros, agape[Miłość – seks, eros, agape''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2011) * ''Żëwi Kòscół[Kościół żywy]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2011) * ''Òn wrócył mie wid[On przywrócił mi wzrok''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2011) * ''Swiadectwò nieniżebnégò[Świadectwo niepokornego]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Wiara i swiadectwò[Wiara i świadectwo]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Òaza Bòżich Dzecy I stãpnégò: ùczbòwnik[Oaza dzieci bożych I stopnia: podręcznik]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Stegna nowégò żëcégò: zapisownik ùczãstnika fòrmacjë pò Òazie Nowégò Żëcégó I stãpnégò[Droga nowego życia: notatnik uczestnika formacji po Oazie Nowego Życia I stopnia''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Stegna ùsłësznotë [Droga posłuszeństwa]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Usłësznota wiarë[Posłuszeństwo wiary''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Òsmë pòewanielizacjowich zéńdzeniów: zapisownik ùczãstnika[Osiem spotkań poewangelizacyjnych: notatnik uczestnika]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Zarizikòwac wiarã[Zaryzykować wiarę]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2013) * ''Cëż to je òaza: w 50-tą roczëznã pierszi òazë Niekalóny w Szlachtowi[Co to jest oaza: w 50-tą rocznicę pierwszej oazy Niepokalanej w Szlachtowej''](Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2013) * ''Chcemë le so nie zabôczëc wiôldżich Bòżich dokôzów: rola pamiãcë w bënowim i pòspólnotowim żëcém[Wielkich dzieł Boga nie zapominajmy: rola pamięci w życiu wewnętrznym i wspólnotowym''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2013) * ''Celebracje "Dzesãcù kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë"[Celebracje „Dziesięciu kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej”'' ](Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2013) * ''Wprowadzenié do dzydniowi pastoralny teòlodżëjë:òd pastoralnoteòlogòwi apriorëznë do Kòscoła- sakrameńtu pòspólnotë [Wprowadzenie do współczesnej teologii pastoralnej: od pastoralnoteologicznego aprioryzmu do Kościoła – sakramentu wspólnoty''](Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2014) * ''Hewó Pón jidze: hòmilijë do liturgicznych czëtaniôw na dni Agweńtu (17-24 gòdnika) i na Gòdowi cząd[Oto Pan przybywa: homilie do czytań liturgicznych na dni Adwentu (17-24 grudnia) i okresu Narodzenia Pańskiego]'' (Kraków, Wyd. Światło-Życie, 2014) * ''Stegna nowégò żëcégò:kònspektë dlô animatorów do 11 ewanielicznich kôrbiónków: 1 etap deùterokatechùmenalny fórmacjë[Droga nowego życia: konspekty dla animatorów do 11 rozmów ewangelicznych: I etap formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2014) * ''Liturgiô a pòspólnota[Liturgia a wspólnota''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2015) * ''Jakô òdroda liturgië?[Jaka odnowa liturgii?]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2015) * ''Pieczãc charizmatù[Pieczęć charyzmatu]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2015) * ''Ewanielizacjô pòdle planu Ad Christum Redemptorem: ùczbòwnik[Ewangelizacja według planu Ad Christum Redemptorem: podręcznik]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2015) * ''W słëżbie Niekalóny[W służbie Niepokalanej''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2017) * ''Eùcharystiô: paschalné żëcé chrzescëjóna[Eucharystia: paschalne życie chrześcijanina]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2017) == Upamiãtnienié i uczestnienia == === Szasëje, place i ronda mióna ks. Frãcëszka Blachnicczégò === * [[Krakòwò]]- szasë''ja'' (ùstanowionô w 1991 r.)<ref>https://web.archive.org/web/20230103143730/http://www.kmk.krakow.pl/artykul_nazwy_ulic.html</ref><ref>https://dawnemapykrakowa.pl/zmiany-nazw-w-krakowie/</ref><ref>https://www.krakow.pl/instcbi/209469,inst,89201,2435,instcbi.html</ref> * [[Sosnowiec|Sosnówc]]- szasëja<ref>https://pl.mapy.cz/zakladni?x=19.1741491&y=50.2911381&z=16&source=osm&id=14817</ref> * [[Tarnowsczé Gòrë]]-szasëja i rondo<ref>https://taxi919.pl/taxi/tarnowskie-gory/ulica/imienia-ks-dr-franciszka-blachnickiego.html</ref><ref>https://mapa.livecity.pl/ulica/imienia%20Ks.%20dr%20Franciszka%20Blachnickiego,Tarnowskie%20G%C3%B3ry,20402</ref> * [[Òstrołãka]]- szasëja<ref>https://www.moja-ostroleka.pl/art/1592895670/ulica-blachnickiego-odebrana-po-wielu-perturbacjach-wazny-szlak-na-osiedlu-centrum-jest-gotowy-zdjecia</ref><ref>https://mapa.targeo.pl/blachnickiego-franciszka-ul-ks/ostroleka-07-410/ulica</ref> * [[Òksëwié|Gdiniô-Òksëwié]] - plac<ref>https://www.gdynia.pl/co-nowego,2774/plac-ks-blachnickiego-na-oksywiu,416998</ref><ref>https://gdansk.gosc.pl/gal/spis/1554634.Plac-ks-Franciszka-Blachnickiego</ref> === Szkòłë mióna ks. Frãcëszka Blachnicczégò === * [[Tarnowsczé Gòrë]]- [[Spòdlëcznô Szkòła nr 3 w Tarnowsczich Gòrach|Spòdlëcznô Szkòła nr 3]]<ref>https://sp3tg.edupage.org/text6/</ref> * [[Jastrzębie-Zdrój]]- [[Spòdlëcznô Szkòła nr 13 w Jastrzãbiù- Zdrzódlë|Spòdlëcznô Szkòła nr 13]]<ref>https://naszatrzynastka.pl/</ref><ref>https://mapa.targeo.pl/szkola-podstawowa-nr-13-im-ks-franciszka-blachnickiego-44-335-jastrzebie-zdroj~19010980/szkola-podstawowa/adres</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230103145233/https://bip.jastrzebie.pl/artykul/5261/52218/dane-podstawowe</ref> * [[Jodłowa]]- [[Spòdlëcznô Szkòła nr 1 w Jodłowi|Spòdlëcznô Szkòła nr 1]]<ref>https://web.archive.org/web/20230103143730/http://zs1.jodlowa.eu/</ref> === Filmë ò ks. Frãcëszkù Blachnicczim === * [[2016]]- Przepòwiôdôcz nié ùmiérô. Ks. Frãcëszk Blachnicczi (Prorok nie umiera. Ks. Franciszek Blachnicki)<ref>https://katowice.ipn.gov.pl/pl3/aktualnosci/38211,Emisje-filmu-Prorok-rzecz-o-ks-Franciszku-Blachnickimquot-w-rez-Adama-Krasnickie.html</ref><ref>https://www.filmweb.pl/film/Prorok+nie+umiera.+Ks.+Franciszek+Blachnicki-2016-790109</ref> * [[2021]]- Blachnicczi. Żëcé i wid (Blachnicki. Życie i światło)<ref>https://vod.tvp.pl/filmy-dokumentalne,163/blachnicki-zycie-i-swiatlo,342422</ref> === Uczestnienia === * [[Òrdér Òdrodë Pòlsczi|Kòmandérsczi Krziż Òrdérù Òdrodë Pòlsczi]]- uczestnióny 17 gromnicznika 1994 r. (pòsmiértno)<ref>https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19940220173</ref> * [[Òswiãcëmsczi Krziż]]- uczestniony 5 maja 1995 r. (pòsmiértno) == Bibliografiô == *ks. Frãcëszk Blachnicczi:Bibliografiô dokôzów ks. F. Blachnicczégò [Bibliografia prac ks. F. Blachnickiego]. Krosciénko: Wydawnictwo Światło-Życie, 2002. ISBN 83-89238-10-1. *''Ksądz Frãcëszk Blachnicczi 1921-1987 [Ksiądz Franciszek Blachnicki 1921-1987],'' Pòd redakcją Gizelë Skòp, Światło-Życie 1991. *ks. Frãcëszk Blachnicczi:''Wëroczi Bòżi Òpatrznoscë- lëstë z wòjnowégò cządu'' [Wyroki Bożej Opatrzności. Listy z czasu wojny]. Krakòwò: Wydawnictwo Światło-Życie, 2003. <nowiki>ISBN 83-89238-20-9</nowiki>. *ks. Frãcëszk Blachnicczi: Sôdzowé rekòlekcje[Rekolekcje Więzienne]. Kroscénkò: Wydawnictwo Światło-Życie, 2001. <nowiki>ISBN 83-915375-2-8</nowiki>. *ks. Adóm Wòdarczik: Prorok Żëwégò Kòscoła [Adam Wodarczyk: Prorok żywego Kościoła.] Katòwice: Emmanuel, 2008. <nowiki>ISBN 978-83-86704-31-6</nowiki>. *Robert Derewenda: Dzéło wiarë. Historiô Rësznotë Wid- Żëcé w latach 1950-1985 [Dzieło wiary. Historia Ruchu Światło-Życie w latach 1950-1985.] Krakòwò: Wydawnictwo Światło-Życie, 2010. <nowiki>ISBN 978-83-7535-044-9</nowiki>. *Brodzczich Krësztof, Wòjnów Józef:Òazë Rësznota Wid- Żëcé [Oazy Ruch Światło-Życie]. Warszawa: Książka i Wiedza, 1988. <nowiki>ISBN 83-05-12042-2</nowiki>. * [https://web.archive.org/web/20211130172026/http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=6 ks. Frãcëszk Blachnicczi. Żëwòt.]blachnicki.oaza.pl. [[Pòlsczi jãzëk|(pòl.)]][przëstãp 2015-12-17]. [zarchiwizowóné z [http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=6 négò adresu] (2019-12-20)]. * [https://web.archive.org/web/20211130173211/http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=15 ks. Franciszek Blachnicki. Kalãdarium]. blachnicki.oaza.pl.[[Pòlsczi jãzëk|(pòl.)]] [przëstãp 2015-12-17]. [zarchiwizowóné z [http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=15 négò adresu] (2017-10-24)]. * [https://ipn.gov.pl/download/1/74654/6072006ZabojstwoksFranciszkaBlachnickiegowdniu27021987rwCarlsberguS23-05-Zk.pdf Pòstanowienié ò ùmòrzeniém pòdszukù]. ipn.gov.pl, [[Pòlsczi jãzëk|(pòl.)]] 2006-07-06 [przestãp 2023-01-03]. *Andris Grajewsczi. Wëzwanié ks. Blachniczczégò [Wyzwanie ks. Blachnickiego.] „Trybuna Śląska”, s. 11, Nr 303 z 29 gódnika 1999. *Juliusz Niekrasz. ''Z dzéjów AK na Szląskù[Z dziejów AK na Śląsku],'' Warszawa 1985, 59. <nowiki>ISBN 83-211-0646-3</nowiki>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20211222191344/http://blachnicki.oaza.pl/ Òficjalnô starna ò ks. Blachnicczim]. blachnicki.oaza.pl ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]) [przëstãp 2015-12-17]. [zarchiwizowóné z [http://blachnicki.oaza.pl négò adresù] (2023-01-03)] * [http://wzrostwiary.blogspot.com/search/label/ks.%20Franciszek%20Blachnicki/ Cytatë ks. Frãcëszka Blachnicczégò.]([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]) * [https://web.archive.org/web/20170330184653/http://www.zaufaj.com/ks-f-blachnicki.html ks. Frãcëszk Blachnicczi – biografiô]. zaufaj.com. ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]) [przëstãp 2015-12-17]. [zarchiwizowóné z [http://www.zaufaj.com/ks-f-blachnicki.html négò adresù] (2017-03-30)]. {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] eyagtugcmkua623bzxjk1oswwja33yb 199732 199731 2026-05-18T16:22:48Z Iketsi 3254 ' '→' ' 199732 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|mióno=ks. Frãcëszk Blachnicczi|òryginalné mióno=ks. Franciszek Blachnicki|titel=Tczëwôrtny Bòżi Słëga <br> prezbitéra|òbrôzk=Franciszek_Blachnicki.jpg|òpisënk òbrôzka=ks. Frãcëszk Blachnicczi|môl dzejaniégò={{Państwò pòdôwczi Pòlskô}} <br> [[Zôpôdné Miemieckô]]|data nôrôdzenégò=24 strëmiannika 1921|môl nôrôdzenégò=[[Rybnik|Rëbnik]], [[Górny Szląsk (prowincjô)|Górny Szląsk]], [[Prësë]], [[Weimarskô Repùblikô]]|data nôrôdzeniégò=24 strëmiannika 1921|môl nôrôdzeniégò=[[Rybnik|Rëbnik]], [[Górny Szląsk (prowincjô)|Górny Szląsk]], [[Prësë]], [[Weimarskô Repùblikô]]|data smiercë=27 gromicznika 1987|môl smiercë=[[Carlsberg (Nadreniô-Palatinat)|Carlsberg]], [[Nadreniô-Palatinat]], [[Zôpôdné Miemieckô]]|lëżnosc smiercë=òtrëcé|môl spòczinkù=[[Kòscół Bëlnégò Pastùrza w Kroscénkù nad Dunajcã]]|1. fónkcjô=Przédny mòdératóra Rësznotë Wid-Żëcé|1. fónkcjô cząd=1954/1969-1981|wëznanié=[[katolëcëzna|rzimskòkatolëcczé]]|kòscół=[[Katolëcczi Kòscół]]|jinkardinacjô=[[Katòwickô archidiecezjô]]|prezbitérat=25 czerwińca 1950|jinternetowô starna=https://web.archive.org/web/20220701101624/http://www.blachnicki.oaza.pl/}} '''ks. Frãcëszk Blachnicczi''' (ùr. 24 strëmiannika 1921 r. w [[Rybnik|Rëbnikù]], ùm. 27 gromicznika 1987 r. w Carlsbergù) '''-''' pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëccz]]<nowiki/>i ksądz, kandidat na wôłtôrzë, załóżca i dëszëwni tatk [[Rësznota Wid-Żëcë|Rësznotë Wid-Żëcë]]- jedny z rësznot òdrodë [[Katolëcczi Kòscół|Kòscoła]] pòdług ùczbë II Watikańsczégò Sobòru, Krucjatë Wëzwòlenia Człowieka, Chrzescëjańsczi Służbë Wëzwòleniégó Nôrôdów,  a téż pòspólnotów kònsekrowanégò żëcégò: Jinstitutu Niekalóny Mëmczi Kòscoła, Pòspólnotë Christusa Słëgi i Ùnië Kapłanów Christusa Słëdżi, Tczëwôrtny Słëga Bòżi == Żëcé == === Młodosc === Ks. Frãcëszk Blachnicczi ùrodzëł sã 24 strëmiannika 1921 rokù w [[Rybnik|Rëbnikù]] na Szląskù w wieledzecny rodzëznie Józefa Blachnicczégò i Mari''ë'' z dodómù Miller. Do gimnazjum chòdzëł w Tarnowsczich Górach; béł baro aktiwny w harcerstwie. W 1938 rokù zdôł matùrã;w séwnikù wstãpił do wòjska. Biôtkowôł òn w séwnikòwi kampanië 1939 rokù jaż do kapitulacë. W rujanié 1940 rokù zaczął dzejac w kònspiracjë. W strëmiannikù 1940 rokù mùsiał ùchodzëc przed Gestapo. Złapany w Zawichòscë i zamknãti w sôdzë pò czilëtidzeniowim przësłëchù òstał wëwiezóny do lagru w [[Oświęcim|Òswiãcëmiù]]. Béł tam,z numrã 1201,bez 14 miesąców, z czegò bez 9 miesąców w karny kómpanië,w blokù 13 ,a téż bez wnetka miesąc w bąkrze.  W séwnikù 1941 rokù przewiezóni do przesłëchòwni sôdzë w [[Zabrze|Zabrzù]], pòtim w [[Katowice|Katowicach]]. W strëmiannikù 1942 rokù òstał skôzóny na sztrofã smiercë bez zeseczenié za kònspiracijną dzejnotã procëm III Rzeszë. Pò pònad 4,5 miesącach żdaniégò na wëkonanié wërokù òstał obłaskawiony,a sztrofã smiercë zamieniono mù na 10 lët sôdzë pò skuńczeniém wòjnë.<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20211130172026/http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=6 Ks. Frãcëszk Blachnicczi- Żëwòt]- zarchiwizowóné z [http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=6 négò adresù]</ref> Bëł to jedurny przepôdk niewëkonaniégò sztrofë smiercë na harcérzù w historië. === Nawrócenié === Òbczas bëtnoscë na òddzéle B-1 17 czerwińca 1942 rokù w kluzë smiercë Frãcëszk, nimò deklarowany niewiarë, radikalno zjinaczëł swòją pòstawã,bò, jak scwierdzëł, òtrzimôł tedë òd Bòga darënk wiarë, chterën bezzùstónkòwò prowadzëł go bez żëcé, a nën dzéń pòzwał „nôwiãkszim dniã żëcégò”. Pòdług jegò òpisënku z dëszëwnégò dzénnika z 1961 rokù mia to plac òbczas czëtaniégò ksążczi, w chterny nôlôzł wëjimczi z Ewaniélië, przede wszëstczim z Kôzaniégò na Górzë. Tedë òn zrozmiał,że jistnieje miłota absolutnô, czësto bezzweskòwnô. Odkrëł,że Bóg kòchô, bò wëpłiwô to z Jegò nôtërë. Bóżą miłotã uznôł za òdpòwiesc na pëtanié o cwék żëcégò i rëtënk dlô lëdzy. To wëdarzenié stało sã pónktã zwrotnym w jegò żëcém. Pòd jegò cëskã pòdjimnął pòstanowienié całkòwitégò òddaniégò sã na służbã Bògù.  Òn bëł dbë ,że zmartwichwstał dëszëwno. Bëł to zaczôtk stegny, chtërna doprowadzëła gò do założënkù [[Rësznota Wid-Żëcé|Rësznotë Wid-Żëcé]]. === Kapłaństwò i òazowô rësznota === 17 łżëkwiata 1945 rokù òstał wëswòbòdzoni bez amerikańsczé wòjska,a pò skuńczeniém wòjnë wstãpił do Szląsczi Dëszëwni Seminarëjë w Krakòwié. Sztuderował na [[Teologòwi Fakùltet Jagiellońsczégò Uniwersitetù|Teologòwim Fakùltecë]] [[Jagiellońsczi Uniwersitet|Jagiellońsczégò Uniwersitetù]]. Òtrzimawszi magisterium z teolodżëjë, 25 czerwińca 1950 rokù òtrzimôł ksãżowsczé swicenié. Jakno wikari robił pòsobicą w czilu parafijach katòwicczi diecezjë. W dëszpastursczi robòcë miôł wiôldżi bôczënk na sztôłtowanié elitarnych karnów. Wërobił òn spòsób dzecynnych zamkłich rekòlekcëjów (Òaza Dzecy Bòżich). W latach 1954-1956 òbczas wëwiezenégò szląsczich biskùpów brał ùdzél w òbradach krëjamny Kùrië w Katòwicach. Bez rok béł bùten diecezjë w Niekalonowié, gdzë sztuderował dëchòwòsc ë spòsobë apòsztolsczi robòtë ò. Maksymiliana Kolbegò. W rujanie 1956 rokù brał ùdzél w òrganizowanien pòwrotù biskùpów do diecezji. W tim sómim rokù zacził robòtã w Dëszpastursczim Referacë Kùrii diecezjalni w Katòwicach i w redakcëji tidzénnika „Gość Niedzielny”.<ref name=":0" /> Zòrganizował ë prowadzëł Katécheticzny Òstrzódk ,a òd 1957 rokù spolëznową, procëmalkòhòlową akcëjã pòd pòzwą ''Krucjata Strzëmòwnoscë'' ,chtërna przëbrała sztôłt rësznotë religijno-mòralny òdrodë, òpiartégò ò dëchòwé wskôzë ò M. Kòlbégò.<ref name=":1">Robert Derewenda, Agnésa Salamucha: ''Gwôłtownik Bòżégò Królestwa'', ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]].) Niedziela, nr 25, 2015-06-21</ref> Krucjata wëdôwa swòj dwùtidzennik „ Niepokalana zwycięża”.29 zélnika 1960 rokù Centrala Krucjatë Strzëmòwnoscë w [[Katowice|Katòwicach]] òstała zamkła bez władze państwòwé,a w strëmiannikù 1961 rokù ks. Blachnicczégò zamknãto na 4 miesącë w sôdzë w Katòwicach (tim sómim,gdzë bëł òbczas wòjnë). Pò tim òtrzimał wërok dalszich 13 miesąców sôdzë w zawieszém na trzë lata, pò czim òstał zwòlniony. W rujanie 1961 rokù ks. Blachnicczi pòdjimnął sã dalszégò sztuderowania na [[Katolëcczi Lubelsczi Uniwersytet|Katolëcczim Lubelsczim Uniwersytecie]] (licencjat: „Spòsób przeżëcòwô-wëchòwni dzecynnych zamkłich rekòlekcëjów” ; doktorat: „Wskôza Bòskò-lëdzka F.X. Arnolda jakno fòrmalnô wskôza pastoralny i dëszpastursczy teolodżëji”).W latach 1964-1972 robił na KUL-u jakno asystent i adiunkt, pòspółtworzëł Instytut Pastoralny Teolodżëjë. W czerwińcu 1972 rokù zerzekł sã pòsadë na KUL-u na céch oprzécczi wedle niezacwierdzenia habilitacjë ("Eklezjologòwô dedukcjô pastoralny teolodżëjë) bez Ministerstwò Ùczbë. W tim dzélu ùczałi dzëjnotë òpùblikòwał kòl 100 ùczałëch i pòpùlarnich dokôzów. Wërobił,pòdług ùczbë  II Watikańsczégò Sobòru personalisticzno-eklezjologòwą ùdbã pastoralny teolodżëji. Prowadzëł wëkłôdë pastoralno-ùczałé w rozmajitëch gardach Pòlsczi. Wërobił ùdbã i zwelë spòsobòlogòwë pòd fùndamentalną katéchetikã i pastoralną teolodżëjã ogłową.  W latach 1964-1980 ks. F. Blachnicczi rozwijał òżëwioną dzëjnotã w òbrëmim pòsobòrowy òdrodë liturgii w [[Pòlskô|Pòlscë]]. Założëł „Lùbelsczé Karno Liturgistów ”. Bez 10 lat bëł rëdachtorã „Biuletynu Odnowy Liturgii”. Òd rokù 1967 bëł Krajowim Dëszpasturzã Liturgiczni Służbë. Wërobił ùdbã i spòsobë pòsobòrowy fòrmacjô liturgiczni służbë. W 1963 rokù ks. F. Blachnicczi pòdjimnął na nowo prowadzënié òazowich rekòlekcëjów. Spòsób 15-dniowëch rekòlekcëjów przeżëcòwich zastosowôł pòmalë do apartnëch karnów młodzëzny, dozdrzeniałich i cawnych rodzëznów. Fòrmacëjnô robòta zaczãta w rekòlekcëjni òazë, bëła prowadzóna dali w môłim karné w parafië. Ks. Francësk ùsadzëł brëkowne dlô ni pòmòcë. W nën spòsób òazë rozwinãłë sã w ''Rësznotã Żëwégò Kòscoła'', pòtim pòzwaną '''Rësznotã Wid-Żëcë.'''<ref name=":0" /> Célã Rësznotë,chtërna objimnãła lëdzy wszëstczich stónów i wiekowëch karnów, je wëchòwanié dozdrzeniałich chrzescëjanów ë zrealizowanié sobòrowi wizjë [[Katolëcczi Kòscół|Kòscoła]]- póspólnotë pòspólnotów. Rësznota rozkòścérzała sã w Pòlscë nimò rozmajitëch bùtnowëch żemkłòscë. Przemikał téż na Słowacjë i do Czesczi ,a nawetka do Bòliwië. Podjimnôwał nowë dejë, ùkazëwanë bez ks. Blachnicczégò -w rokù 1979 : [[Krucjata Wëzwòlenia Człowieka|Krucjatë Wëzwòlenia Człowieka]] w célù przedobëcégò alkòhòlizmù, w rokù 1980- obmëslënk Wiôldżi Ewanielizacjë „Ad Christum Redemptorem” dlô doszorowania z [[Ewanieliô|Ewanieliã]] do kôżdégò człowieka w [[Pòlskô|Pòlscë]]. Òbczas karnawałù  „[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnoscë]]” (1980-1981) ks. Frãcëszk Blachnicczi pòwòłał do jistnieniégò Samòstojną Chrzescëjanską Spolëznową Słëżbã, chtërna mióła na célu rozkòscérzac dejã „Prôwda- Krziż- Wëzwòlenié”,a tej dzëjac w dëchù chrzescëjansczi spolëznowi ùdbë i rësznotë wëzwòleniégò bez przemòcë. 10 gòdnika 1981 rokù ks. Blachnicczi wëjachał do [[Rzim|Rzimù]], gdzë zastôł gò [[Wòjenny ùstôw w Pòlsce (1981-1983)|wòjenny ùstôw]]. W rokù 1982 wcygnął w pòlsczim òstrzódku „Marianum” w Carlbergù w [[Niemieckô|FRN]] i zacził òrganizowanié Midzënôrodnégò Centrum Ewanielizacjë Wid-Żëcé. Prowadzëł w nima dëszpastursczą robòtã westrzódk pòlsczich emigrantów. Wcyg cygnącë spòlëznowò-wëzwòleniową robòtã,wëdôwôł biuletin „Prawda-Krzyż-Wyzwolenie”,a w czerwińcù 1982 rokù założëł „Chrzescëjańską Służbë Wëzwòleniégò Nôrôdów”- zrzeszenié,chtërnë gromadzëło Pòlochów i przedstôwców jinszëch nôrodów Eùropé Westrzédno-Pòrénkòwi kòl deji bùtnowi samòstojnotë i jednotë nôrodów w biôtce ò wëzwòlenié. Nã spòlëznowò-wëzwòleniową dzéjnotã prowadzëł z (religijnëch pòbudek),jinspirowani ùczbą Jóna Pawła II,wiérny reglë „wid-żëcé”. Jesz w Pòlsce,a pòtim téż za greńcą, nawiãziwał ekùmeniczé łączbë z apartnëmi rësznotami òdrodë. === Smiërc ë beatifikacijny proces === Ks. Frãcëszk Blachnicczi ùmôrł nôglë w [[Carlsberg (Nadreniô-Palatinat)|Carlsbergù]] 27 gromicznika 1987 rokù. Óstał pòchòwôny na smãtorzù w ti wsë. 1 łżëkwiata 2000 rokù jegò cało òstało przeniesóne do [[Kroscénkò nôd Dùnajcã|Kroscënka nôd Dùnajcã]],gdzë spòcziwa w kòscelë Christusa Belnégò Pastérza  w dôlni kaplëcë. Z ùdbë Jinstitutu Niekalóny Mëmczi Kòscoła i Centrum Wid-Żëce w Kroscënkù nôd Dùnajcã 9 gòdnika 1995 rokù òstał zaczãti beatifikacyjny proces w katòwicczi archidiecezjë. Chutni (21 łżëkwiata 1995 rokù) Apòstolskô Stolëca wëdôła tpzw. Nihil obstat, czëli pòzwóléństwò na jegò zaczãcë. Pòstulatorã procesù òstał [[Bp. Adóm Wòdarczik|ks. Adóm Wodarczik]] (dzys téż pòmòcny biskùp katòwicczy archidiecezji), a wicepòstulatorã- ks. Stanisłôw Adómiôk == Dzëła ks. Blachnicczégò == Obczas swòji dëszpasturszczy dzëjnotë ks. Frãcëszk Blachnicczi pòwòwôł do zëcégò wiele katolecczich dzëłów. Nôbarżi wôrtnima z nich są: === Rësznota Wid- Żëcé === ''Resznota Wid-Żëcé (do 1976 rokù Òaza Żëwégò Kòscoła) to'' rësznota òdrodë Kòscoła pòdle ùczbë II Watikanszczégò Sobòrù,mająca swòjé kòrzenié w pierszi òazowi rézë,jaką ks.Blachnicczi zorganizowôł z ministrantama w 1954 rokù. Chòc nôbarżi znôna je młodzëznowô wietew òazë ,to gromadzy òna lëdzy apartnégò wiekù i sztądu. Spòdlim Rësznotë je fòrmacjô w môłich karnach i  15-dniôwë rekòlekcyjnë òazë. Rodzëznowo-żeniałą wietwą Rësznotë je Domòcy Kòscół === Krucjata Wezwòleniégò Człowieka === Krucjata Wëzwòleniégò Człowieka to rësznota na rzecz rozkòscerzaniégò trzézwòscë,chterną ks.Blachnicczi ògłosył 8 czerwińca 1979 rokù w bëtnoscë [[Jan Paweł II|sw. Jóna Paùela II]]. Ji célã je òsygniãcé bez człowieka fùl dëszëwny wòlnoscë bez ùwòlnienié gò òd nôłogów, przedë wszëstczim alkòholowégò. Nôlëżnicë Krucjatë pòdjimają pòst òd napitków rozmiany jakno całowne wërzeczenié sã jich pòd wszelëjaką pòstacą i w kôżdi jiloscë. Je òn wiedno sparłãczony z klãczbą za alkòhòlików ë za Krucjatã.<ref name=":1" /> === Jinstitut Niekalóny Mëmczi Kòscoła === Jinstitut Niekalóny Mëmczi Kòscoła to białogłowsczi swiecczi jinstitut na diecezjalnim prawié, założóny bez ks. Blachnicczégò w 1958 rokù. Zrzesza òn białczi,chternë chcą bez kònsekrowónë żecë słùżëc Kòscołowi,a przedë wszëstczim Rësznocë Wid-Żecë.<ref>[https://www.inmk.org.pl/o-nas/ Ò najù], inmk.org.pl </ref> === Ùniô Kapłanów Christusa Słëdżi === Ùniô Kapłanów Christusa Słëdżi to kapłanskô stowôra,chterną ks. Blachnicczi ùsadzëł w 1980 rokù,a erigowôł 15 zélnika 2000 rokù òrdinariùsz tarnòwsczi diecezji [[bp. Wiktór Skwòrc]]. Zrzesza òn katolëcczich kapłanów, chterni są mòderatorama Rësznotë Wid-Żëcé.<ref>[http://ukchs.oaza.pl/nowa/o-nas/ Ò najù], ukchs.oaza.pl</ref> == Cësk == Dzëjnota ks. Frãcëszk Blachnicczégò wëwôrłô stolëmny cësk na sztôłt dzysdniowégò pòlsczégò Kòscoła. Pòmimo,że pòspólnotë dlô katolecczi młodzëznë pòwstawałë ju chùtni,to Rësznota Wid-Żecë bëła pierszą rësznotą tegò ôrtù, dzëjającą w Pòlsce na tak wiôlgą miarã.<ref name=":2">https://deon.pl/wiara/wiara-i-spoleczenstwo/kim-bylby-dzis-ksiadz-franciszek-blachnicki,1227686</ref> Stwòrzoné bez ks. Blachnicczégò fòrmacijné mòdło stôło sã spòdlim dlô wielu katolëcczich pòspólnotów.  Òn téż jakno pierszi przeniósł na pòlsczi gruńt wiele rozwiązaniów II Watikansczégò Sobòru,mdąc jegò wiôldżim lubòtnikã. Wòlnotny charakter òazë i radikalni antikòmunizm ks. Blachnicczégò ùsztôłtowôł wielù òpòzicëjnëch dzëjorzów,a téż wielù pòzdrzéjszich pòlitików ë parlamentarzistów.<ref name=":2" /> Tëch òstatnich zrzesza ùsadzóné w 2011 rokù [[Parlamentné Karno Nôlëżników ë Lubòtników Rësznotë Wid- Żecë ë Katolëcczy Akcëjë]]<ref>https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/agent.xsp?symbol=ZESPOL&Zesp=693</ref> (w latach 2011-2019 Parlamentnô Karno Nôlëżników i Lubòtników Rësznotë Wid-Żecë, Katolëcczy Akcëji i Stowôrë Katolëcczich Rodzëznów)<ref>https://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/agent.xsp?symbol=ZESPOL&Zesp=306</ref><ref>https://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/agent.xsp?symbol=ZESPOL&Zesp=182</ref>. == Spiérczi i pòdszuk w sprawié smiercë == Òficjalną przëczëną smiercë ks. Frãcëszka Blachnicczégò béł [[płëcny zator]]. Równak nôgłosc ti smiercë, dzywnë ji leżnoscë, a téż zaangażowanié kapłana w antikòmunisticzną dzëjnotã spòwòdowôłë, że zaczãto pòddôwac w wątplëwòtã ji nôtërnosc. Prowôdzóni w latach 2001-2005 bez [[Jinstitut Nôrôdny Pamiãcë]] pòdszuk dokôzôł,że ks. Francësk bëł inwigilowóny bez [[Słëżba Bezpiékù|Słëżbã Bezpiékù]]. Zajimac sã tim mielë Jolanta i Andris Gòntarczikòwié- nôbliższi jegò wespółrobòtnicë i ageńcë SB. Wskazóno téż, że ksądz mógł òstac òtrëti.<ref>Lészk Szëmòwsczi: [https://web.archive.org/web/20070605233500/http://www.polskieradio.pl/krajiswiat/polityka/artykul7835.html Feminizm w słëżbié Krémla], polskieradio.pl , 2007-05-24 ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]),[przëstãp 2020-04-23], [zarchiwizowóné z [http://www.polskieradio.pl/krajiswiat/polityka/artykul7835.html négò adrésù] (2007-06-05)]</ref> Pòdle zeznaniów swiôdków ks. Francësk miôł òbczas pòpôłniowi zdrzémczi nôglë lëchò sã pòczëc, a z jegò lëpów miôł lecyc biôło-szari szum. Nimò tich dokôzów 6 lepińca 2006 rokù prokùrator Oddzélowi [[Kòmisjô Stopkòwaniégò Przesprawów Procëm Pòlsczémù Nôrôdowi|Kòmisjë Stopkòwaniégò Przesprawów Procëm Pòlsczémù Nôrôdowi]] w [[Katowice|Katòwicach]] Ewa Kòj umòrziła pòdszuk w sprawie zabójstwa ks. Francëska Blachnicczégò, uważając je za niesygającé<ref>[https://ipn.gov.pl/download/1/74654/6072006ZabojstwoksFranciszkaBlachnickiegowdniu27021987rwCarlsberguS23-05-Zk.pdf Pòstanowienié ò ùmòrzeniém pòdszukù]. ipn.gov.pl, [[Pòlsczi jãzëk|(pòl.)]] 2006-07-06 [przestãp 2023-01-03].</ref>. Pòdszuk òsta na nowo pòdjimnãti 21 łżëkwiata 2020 rokù bez przesłëchòwny pion IPN w Katòwicach na skùtk kòniecznoscë zbadérowaniégò nowich dokôzów, chternë nie bëłë znónë w 2006 rokù.<ref>[https://www.tvp.info/47800512/sledztwo-ws-smierci-franciszka-blachnickiego-wznowione-ruch-swiatlo-zycie-oaza-wieszwiecej Śledztwo ws. śmierci ks. Franciszka Blachnickiego wznowione]. tvp.info, 2020-04-29 [przëstãp 2023-01-03].</ref><ref>[https://ipn.gov.pl/pl/dla-mediow/komunikaty/96933,Podjecie-na-nowo-sledztwa-w-sprawie-zabojstwa-ks-Franciszka-Blachnickiego.html Podjęcie na nowo śledztwa w sprawie zabójstwa ks. Franciszka Blachnickiego], ipn.gov.pl, 2020-05-04 [przestãp 2023-01-03]</ref> W jegò òbrëmienim 13 rujana 2020 rokù w Kroscënkù nôd Dùnajcã òdbëła sã ekshumacjô cała ks. Blachnicczégò w célu ùstôleniégò prôwdzëwich przeczënów smiercë kapłana.<ref>Mack Gòrnicczi: [https://opoka.org.pl/News/Polska/2020/ekshumacja-slugi-bozego-franciszka-blachnickiego-w-tle-sledztwo-ipn-w-sprawie-otrucia Ekshùmacjô Słëdżi Bòżégò ks. Frãcëszka Blachnicczégò- w tle pòdszuk w sprawie òtrëcégò] ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]), opoka.org.pl, 2020-10-19 [przëstãp 2023-01-03]</ref> Pòdszuk nen je baro kritikòwany, a pòdszukòwnim zarzëca sã wielné zaniweczenia, m.in. nieprzeprowadzenié jaż do 2020 rokù ekshumacjë cała ks. Blachnicczégò, nimò dbë Ùstôwu Sądowi Medicinë, nieprzesłëchanié fónkcjonariuszów SB, chtërni razã z Gòntarczikama  bralë ùdzël w òperacjë „Yon”, czë òbniechanié kònfrontacjë tich òstatnich z zeznaniama swiadków i skòmpletowaniégò dokumentacjë. 14 strëmiannika 2023 rokù mia plac prasowô kònferencjô, na jaczi przédnik [[Jinstitut Nôrôdny Pamiãcë|IPN]], Karól Nawrocczi, ministéra sprawiedlëwòscë i przédny prokùratóra [[Zbigórz Zobro]],a téż przédnik Pòdszukòwnégò Dzélù IPN Andris Pòzorsczi mielë pòdôné wiadło,że pòdlë wëników pòdszukù smierc ks. Frãcëszka Blachnicczégò nastãpiła na skùtk zamòrdarzeniégò przez pòdônié òfiérze smiertelnich toksicznich substancjów. Wëkôzałë to procésowé czënnotë, jaczé bëłë przeprowadzóné w [[Pòlskô|Pòlsce]], a téż na môlach [[Niemieckô|Miemiecczi]], [[Aùstriô|Aùstrijczi]] i [[Madżarskô|Madżarsczi]] przez Òddzélową [[Kòmisjô Stopkòwaniégò Przesprawów Procëm Pòlsczémù Nôrôdowi|Kòmisjã Stopkòwaniégò Przesprawów Procëm Pòlsczémù Nôrôdowi]] w [[Katowice|Katòwicach]].<ref>[https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/180534,Ks-Franciszek-Blachnicki-ofiara-komunistycznej-zbrodni-ustalil-Instytut-Pamieci-.html Ks. Frãcëszk Blachnicczi òfiarą kòmùnisticzni przesprawë-miôł ùstaloné Jinstitut Nôrôdny Pamiãcë], ipn.gov.pl, [[Pòlsczi jãzëk|(pòl.)]] 2023-03-14 [przëstãp 2024-01-02]. </ref> == Dokôzë == Ks. Frãcëszk Blachnicczi ùsadzëł, abò pòspółstwòrził wiele ksążkòwich dokôzów. Wëdôwcą wielu z nich, a téż starżnikã dëszëwni érbë kapłana je Jinstitut mióna ks. Frãcëszka Blachnicczégò. Hewò jich lësta<ref>http://katalog.nukat.edu.pl/search/query?match_1=PHRASE&field_1=a&term_1=Blachnicki,+Franciszek+%281921-1987%29.+&sort=relevance&pageNumber=1&theme=nukat</ref>: * ''Kerigmaticznô òdroda katechezë: (rozeznanié w problematicë) [Kerygmatyczna odnowa katechezy: (zorientowanie w problematyce)] (Krakòwò,1966)'' * Stosënk nôtërë do łasczi jakno teòlogòwo-pastoralny tôkel [Stosunek natury do łaski jako problem teologiczno-pastoralny] (Warszawa,1966) * Wprowadzenié do liturgië: zbiérny dokôz [Wprowadzenie do liturgii: praca zbiorowa] (Pòznań, Księgarnia św. Wojciecha, 1967) * Fùńdamentalnô katechetikô: skript dlô sztudérów KLU [Katechetyka fundamentalna: skrypt dla studentów KUL] (Lublëno, KLU, 1970) * Òglowô pastoralnô teòlodżëjô. Dz. 1. Wstãp do pastoralny teòlodżëjë, teòlogòwé regle dëszpasturstwa [Teologia pastoralna ogólna. Cz.1. Wstęp do teologii pastoralnej, teologiczne zasady duszpasterstwa] (Lublëno, KLU, 1970) * ''Òdroda eùcharisticzny katechezë w widze wskôzë z 25.V.1967[Odnowa katechezy eucharystycznej w świetle instrukcji z 25.V.1967]'' (Katòwice, Wyd. Kurii Diecezjalnej: Księgarnia św. Jacka, 1970) * ''Eklezjologòwô dedukcjô pastoralny teòlodżëjë [Eklezjologiczna dedukcja teologii pastoralnej''] (Lubl''ëno'', KLU, 1971) * ''Môłi katéchizm: przërëchtowanié do pierszégò fùlownégò ùczãstnictwa w Mszë sw. i sakrameńtu pòkùtë [Mały katechizm: przygotowanie do pierwszego pełnego uczestnictwa we Mszy św. i sakramentu pokuty''] (Katòwice, Wyd. Kurii Diecezjalnej: Księgarnia św. Jacka, 1971) * Òglowô pastoralnô teòlodżëjô. Dz. 2. ''Eklezjologòwô dedukcjô pastoralny teòlodżëjë [Teologia pastoralna ogólna. Cz.2. Eklezjologiczna dedukcja teologii pastoralnej] (Lublëno, KLU, 1971)'' * ''Mëszlë, wëznania, testameńt [Myśli, wyznania, testament''] (Lublëno, KLU, 1973) * Òglowô liturgikô [Liturgika ogólna] (Lublëno, KLU, 1973) * ''Òaza Nowégò Żëcégò I stãpniégò: ùczbòwnik dlô mòderatorów i animatorów. Dz. A, Òglowi [Oaza Nowego Życia I stopnia: podręcznik dla moderatorów i animatorów. Cz. A, Ogólna''](Krosciénkò, Diakonia Deuterokatechumenatu Ruchu Światło-Życie, 1977) * ''Òaza Nowégò Żëcégò I stãpniégò: ùczbòwnik dlô mòderatorów i animatorów. Dz. B, Drobnotowi [Oaza Nowego Życia I stopnia: podręcznik dla moderatorów i animatorów. Cz. B, Szczegółowa''](Krosciénkò, Diakonia Deuterokatechumenatu Ruchu Światło-Życie, 1977) * ''Prawa Nowégò Żëcégò: ùczbòwnik ÒNŻ I stãpnégò. Dz. C, Zapisownik ùczãstnika Òazë Nowégò Żëcégò I stãpnégò [Prawa Nowego Życia: podręcznik ONŻ I stopnia. Cz. C, Notatnik uczestnika Oazy Nowego Życia I stopnia]'' (Krosciénkò, Diakonia Deuterokatechumenatu Ruchu Światło-Życie, 1977) * Wôrtné znanczi eklezjalny rësznotë[''Istotne cechy ruchu eklezjalnego]'' (Światło- Życie, 1981) * ''Trzë gôdczi ksãdza Frãcëszka Blachnicczégò [Trzy przemówienia księdza Franciszka Blachnickiego]'' (Księgarnia Św. Stanisława, 1982) * ''Nowi wid nôdzëjë [Nowe światło nadziei''] (Wrocław, RKS NSZZ Solidarność, 1983) * W òbliczim zbrodni''ë:testameńt ks. Jerzégò Pòpiéłuszczi [W obliczu zbrodni: testament księdza Jerzego Popiełuszki] (1984)'' * ''Pòkój w wòlnocë dlô Eùropë: Gôdczi na midzënôrôdną kònferencjã Swiatowégò Kòngresu Słowaków [Frieden in Freiheit für Europa: Referate aus der internationalen Konferenz des Weltkongress der Slowaken 1983]'' (Mnichòwò, Slovak World Congress, 1984) * Wiôlgô kr''ë''jamnota w Christusù i w Kòscele: marijny charizmat R''ësznotë Wid- Żëcé'' ''[Tajemnica wielka w Chrystusie i w Kościele: charyzmat maryjny Ruchu Światło-Życie''] (Światło-Życie, 1983) * Prôwda-krziż- w''ëzwòlenié: kù pòlsczi teòlodżëjë wëzwoleniégò'' [''Prawda – krzyż – wyzwolenie: ku polskiej teologii wyzwolenia]'' (Carlsberg, Maximilianum, 1985) * Nowi wid nôdz''ëjë'' ''[Nowe światło nadziei''] (Warszawa, Wyd. Spółdzielcze KOS, 1985) * Charizmat i wiérnota: do R''ësznotë Wid- Żëcé z bùtna: 1981-1984 [Charyzmat i wierność: do Ruchu Światło-Życie z Obczyzny: 1981–1984]'' (Carlsberg, Maximilianum Wyd. Międzynarodowego Centrum Ewangelizacji Światło-Życie, 1985) * ''Charizmat "Wid-Żëcé- spòdlowé tekstë [Charyzmat „Światło-Życie”: teksty podstawowe]'' (Kroscénkò, Światło-Życie, 1987) * ''Zdrzenia w widze łasczi: kôrtczi wërwóné z pamiãtnika dlô dëszów na stegnie òczëszczeniégò [Spojrzenia w świetle łaski: kartki wyrwane z pamiętnika dla dusz na drodze oczyszczenia''] (Światło-Życie, 1987) * ''Paschalné Triduum; ùczbòwnik dlô dëszpasturzów i dlô liturgiczny słëżbë [Triduum paschalne; podręcznik dla duszpasterzy i dla służby liturgicznej''] (Lubl''ë''no, Światło-Życie, 1988) * ''Gòdzënë Tabòru [Godziny Taboru''] (Carlsberg; Lub''lë''no, Światło-Życie, 1989) * ''Z ksãdzã Frãcëszkã Blachnicczim ò òazach,Ò [Z księdzem Franciszkiem Blachnickim o oazach, chrześcijaństwie konsekwentnym, polityce i o polskiej teologii wyzwolenia''] (Światło-Życie, 1991) * ''Krejamnota żëwégò Kòscoła:rekòlekcyjné kònferencje[Tajemnica żywego Kościoła: konferencje rekolekcyjne''] (Lubl''ë''no, Światło-Życie, 1992) * Kòscół jakno pòspólnota [Kościół jako wspólnota (Lubl''ë''no, Światło-Życie, 1992) * ''Rekòlekcje dlô Pòspólnotë Kapłanów Christusa Słëgi [Rekolekcje dla Wspólnoty Kapłanów Chrystusa Sługi] (Lublëno, Światło-Życie, 1994)'' * ''Rekòlekcyjnô òaza Diakònië Rësznotë Wid- Żëcé- katéchezë [Oaza rekolekcyjna Diakonii Ruchu Światło-Życie: katechezy''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 1995) * ''Ò mòdlëtwie [O modlitwie]'' (Katòwice, Światło-Życie, 1995) * ''Liturgiô dwùgôdką [Liturgia dialogiem]'' (Lubl''ë''no, Światło-Życie, 1996) * ''Swiãtosc w widze filozofië religië: fenomenologiczné sztudium na spódku romana Władisa Jóna Grabsczégò "W ceniém kòlegiatë" [Świętość w świetle filozofii religii: studium fenomenologiczne na tle powieści Władysława Jana Grabskiego „W cieniu kolegiaty”'' ](Lublin, Światło-Życie, 1997) * ''Kim je człowiek [Kim jest człowiek]'' (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 1999) * ''Pónie, naùczcë najù mòdlëc sã. T.1[Panie naucz nas modlić się. T.1''] (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 1999) * ''Pónie, naùczcë najù mòdlëc sã. T.2[Panie naucz nas modlić się. T.2]'' (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 1999) * ''Wòlni i wëzwalający [Wolni i wyzwalający]'' (Kroscénkò, Światło-Życie, 1999) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: fòrmacyjné pòmòcë do zéńdzeniów i celebracje[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: pomoce formacyjne do spotkań i celebracje]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2000) * ''Jô dôwôm mòjé żëcé[Życie moje oddaję]'' (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Jaż më duńdzemë do doskònałégò człowieka[Aż dojdziemy do człowieka doskonałego''] (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Hewò Nenka twòja[Oto Matka twoja]'' (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Celt zéńdzeniégò[Namiot spotkania''] (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Jeżlë wa sã nie òtmienita[Jeśli się nie odmienicie\'' (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Hewò Òblubiéńc nôdchôdô[Oto Oblubieniec nadchodzi''] (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Abstinencczé credo Krucjatë Wëzwòleniégò Człowieka [Abstynenckie credo Krucjaty Wyzwolenia Człowieka]'' (Wrocław, Wyd. Apis; Krościenko, na zlec. Fundacji Światło-Życie, 2000) * ''Krziżowô stegna: w dardze z Calsbergu do Kroscénka: Wiôldżi Pòst, 31 strëmiannika 2000 r.[Droga krzyżowa: w drodze z Carlsbergu do Krościenka: Wielki Post, 31 marca 2000 r.''] (Katòwice, Fundacja Światło-Życie, Parafia św. Michała Archanioła, 2000) * ''Testameńt[Testament''] (Pòznań, Fundacja Światło-Życie, 2000) * ''Mdzejta jak pòsłëszné dzece [Bądźcie jak posłuszne dzieci]'' (Kroscénkò, Instytut im. Ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Jednota i diakòniô: wëbiér tekstów [Jedność i diakonia: wybór tekstów]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytutu im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2001) * ''Trzë nawrócenia[Trzy nawrócenia]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2001) * ''Ewanieliô wëzwòleniégò [Ewangelia wyzwolenia]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2001) * ''Ò kònsekwentnim chrzescëjanstwie i ò pòlsczi teòlodżëjë wëzwoleniégò[O chrześcijaństwie konsekwentnym i o polskiej teologii wyzwolenia''] (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytutu im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2001) * ''Sôdzowé rekòlekcje: notczi z "zômkłich rekòlekcjów", òdprawianych w Centralny Sôdzë w Katòwicach w cządze òd 15 strëmiannika do 19 lëpińca 1961 r. [Rekolekcje więzienne: notatki z „rekolekcji zamkniętych” odprawianych w Centralnym Więzieniu w Katowicach w czasie od 15 marca do 19 lipca 1961 r.]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytutu im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2001) * ''Lubòtnicë czë chrzescëjanowie? Katechumenat na dzysdniową gòdzënã [Sympatycy czy chrześcijanie? Katechumenat na dzisiejszą godzinę]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytutu im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2002) *''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok 1,Jezës'' ''Christus [Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 1, Jezus Chrystus''] (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok'' ''2,Niekalónô'' ''[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 2, Niepokalana]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok'' ''3 Swiãti Dëch[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 3, Duch Święty]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok 4'' ''Kòscół[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 4, Kościół''] (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok'' ''5'' ''Słowò Bòżé[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 5, Słowo Boże]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok'' ''6'' ''Mòdlëtwa[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 6, Modlitwa''] (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Mòdlëtwô tãtniącô żëcém: ùmëslënczi nôd Różańcã [Modlitwa tętniąca życiem: refleksje nad różańcem]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2003) * ''Łapicë na stegnie do swiãtoscë[Pułapki na drodze do świętości''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2003) * ''Wëroczi Bòżi Òpatrznoscë- lëstë z wòjnowégò cządu[Wyroki Bożej Opatrzności: listy z czasu wojny]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2003) * ''Liturgiczny krąg do czëtaniôw rokù B[Krąg liturgiczny do czytań roku C''] (Kroscénkò, Stowarzyszenie Diakonia Ruchu Światło-Życie, 2003) * ''Noc w wid przemieniónô[Noc w światło przemieniona]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2004) * ''Eùcharystiô- jôda na smiérc i żëcé[Eucharystia – pokarm na śmierć i życie''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2004) * ''Postsovieticum, a tej Nie wòlno Cë bëc niewòlnikã[Postsovieticum czyli Nie wolno ci być niewolnikiem]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2004) * Krucjata Wëzwòleniégò Człowieka, a tej Dzéło Niekalóny, Mëmczi Człowieka ''[Krucjata Wyzwolenia Człowieka czyli Dzieło Niepokalanej, Matki Kościoła: podręcznik''] (Kroscénkò, Stowarzyszenie Diakonia Ruchu Światło-Życie, 2004) * ''Kù pòlsczi teòlodżëjë wëzwoleniégò[Ku polskiej teologii wyzwolenia]'' (Chrześcijańska Służba Wyzwolenia Narodów, 2004) * ''Jô òddôł mòjé żëcé za Kòscół[Życie swoje oddałem za Kościół''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2005) * ''Fùńdamentalnô katechetikô[Katechetyka fundamentalna''] (Warszawa, Wyd. Salezjańskie, 2006) * ''Òaza Nowégò Żëcégò I stãpniégò: ùczbòwnik[Oaza Nowego Życia I stopnia dla rodzin: podręcznik]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2006) * ''Òaza Nowégò Żëcégò II stãpniégò[Oaza Nowego Życia II stopnia: podręcznik]'' (Krakòwò, Światło-Życie, 2006) * ''Lekcjónôrz rekòlekcjowich òazów Rësznotë Wid- Żëcé [Lekcjonarz oaz rekolekcyjnych Ruchu Światło-Życie]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2006) * ''Przekòniwnô mòc miłotë[Przekonująca moc miłości''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2007) * ''Òsta nama pòwierzónô Ewanieliô- wëkłôdë z kerigmaticzi, a tej teòrëjë ewanielizacjë[Została nam powierzona Ewangelia: wykłady z kerygmatyki, czyli teorii ewangelizacji''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2007) * ''Christus Słëga widã Kòscoła [Chrystus Sługa światłem Kościoła''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2007) * ''A z ti smiercë żëcé strzikô- wëbiérk tekstów ò krejamnocë krziża [A z tej śmierci życie tryska: wybór tekstów o tajemnicy krzyża''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2007) * ''Ewanielizacjowé rekòlekcje: ùczbòwnik[Rekolekcje ewangelizacyjne: podręcznik]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2007) * ''Më dowierzëlë miłocë i ò ni swiadczëmë: ewanielizacjowé kònferencje [Uwierzyliśmy miłości i o niej świadczymy: konferencje ewangelizacyjne''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Ugôdô òblubiéńczi miłotë[Przymierze oblubieńczej miłości''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Jidąc, róbta ùczniôkama:rozmëszlania ò ùczniôkach Póna[Idąc, czyńcie uczniami: rozważania o uczniach Pana]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Charizmat Wid-Żëcé w słëżbie òdrodë môlowégó kòscoła[Charyzmat Światło-Życie w służbie odnowy kościoła lokalnego]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Ewanielizacjô w procesù bùdérowaniégò "nowi parafië"[Ewangelizacja w procesie budowania „nowej parafii”''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Liturgiczny krąg do czëtaniôw rokù B [Krąg liturgiczny do czytań roku B''](Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Chto mô ùszë do słëchanégó [Kto ma uszy do słuchania...''] (Krakòwi, Wyd. Światło-Życie, 2009) * ''Òblicza Dëcha[Oblicza Ducha]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2009) * ''Wëzwóleni w Christusu: ùczbòwnik parafialnych rekòlekcjów [Wyzwoleni w Chrystusie: podręcznik rekolekcji parafialnych]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2009) * ''Pòsłani w dëchu Christusa Słëdżi: rekòlekcje dlô Pòspólnotë Kapłanów Christusa Słëgi, 1980 r.[Posłani w duchu Chrystusa Sługi: rekolekcje dla Wspólnoty Kapłanów Chrystusa Sługi, 1980 r.''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2009) * ''Lubòtnicë czë chrzescëjanowie? Katechumenat na dzysdniową gòdzënã'' ''[Sympatycy czy chrześcijanie? Katechumenat na dzisiejszą godzinę]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2009) * ''Żegnóny Jerzi: nie miejta w sercu nienawiscë[Błogosławiony Jerzy: nie miejcie w sercu nienawiści]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2010) * ''Krąg liturgiczny do czytań roku A'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2010) * ''Pedagogia ministrancka: (Katechetyka szczegółowa. Cz. 5)'' (Warszawa, Wyd. Salezjańskie, 2011) * ''Miłota- seks,eros, agape[Miłość – seks, eros, agape''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2011) * ''Żëwi Kòscół[Kościół żywy]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2011) * ''Òn wrócył mie wid[On przywrócił mi wzrok''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2011) * ''Swiadectwò nieniżebnégò[Świadectwo niepokornego]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Wiara i swiadectwò[Wiara i świadectwo]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Òaza Bòżich Dzecy I stãpnégò: ùczbòwnik[Oaza dzieci bożych I stopnia: podręcznik]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Stegna nowégò żëcégò: zapisownik ùczãstnika fòrmacjë pò Òazie Nowégò Żëcégó I stãpnégò[Droga nowego życia: notatnik uczestnika formacji po Oazie Nowego Życia I stopnia''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Stegna ùsłësznotë [Droga posłuszeństwa]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Usłësznota wiarë[Posłuszeństwo wiary''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Òsmë pòewanielizacjowich zéńdzeniów: zapisownik ùczãstnika[Osiem spotkań poewangelizacyjnych: notatnik uczestnika]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Zarizikòwac wiarã[Zaryzykować wiarę]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2013) * ''Cëż to je òaza: w 50-tą roczëznã pierszi òazë Niekalóny w Szlachtowi[Co to jest oaza: w 50-tą rocznicę pierwszej oazy Niepokalanej w Szlachtowej''](Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2013) * ''Chcemë le so nie zabôczëc wiôldżich Bòżich dokôzów: rola pamiãcë w bënowim i pòspólnotowim żëcém[Wielkich dzieł Boga nie zapominajmy: rola pamięci w życiu wewnętrznym i wspólnotowym''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2013) * ''Celebracje "Dzesãcù kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë"[Celebracje „Dziesięciu kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej”'' ](Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2013) * ''Wprowadzenié do dzydniowi pastoralny teòlodżëjë:òd pastoralnoteòlogòwi apriorëznë do Kòscoła- sakrameńtu pòspólnotë [Wprowadzenie do współczesnej teologii pastoralnej: od pastoralnoteologicznego aprioryzmu do Kościoła – sakramentu wspólnoty''](Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2014) * ''Hewó Pón jidze: hòmilijë do liturgicznych czëtaniôw na dni Agweńtu (17-24 gòdnika) i na Gòdowi cząd[Oto Pan przybywa: homilie do czytań liturgicznych na dni Adwentu (17-24 grudnia) i okresu Narodzenia Pańskiego]'' (Kraków, Wyd. Światło-Życie, 2014) * ''Stegna nowégò żëcégò:kònspektë dlô animatorów do 11 ewanielicznich kôrbiónków: 1 etap deùterokatechùmenalny fórmacjë[Droga nowego życia: konspekty dla animatorów do 11 rozmów ewangelicznych: I etap formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2014) * ''Liturgiô a pòspólnota[Liturgia a wspólnota''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2015) * ''Jakô òdroda liturgië?[Jaka odnowa liturgii?]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2015) * ''Pieczãc charizmatù[Pieczęć charyzmatu]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2015) * ''Ewanielizacjô pòdle planu Ad Christum Redemptorem: ùczbòwnik[Ewangelizacja według planu Ad Christum Redemptorem: podręcznik]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2015) * ''W słëżbie Niekalóny[W służbie Niepokalanej''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2017) * ''Eùcharystiô: paschalné żëcé chrzescëjóna[Eucharystia: paschalne życie chrześcijanina]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2017) == Upamiãtnienié i uczestnienia == === Szasëje, place i ronda mióna ks. Frãcëszka Blachnicczégò === * [[Krakòwò]]- szasë''ja'' (ùstanowionô w 1991 r.)<ref>https://web.archive.org/web/20230103143730/http://www.kmk.krakow.pl/artykul_nazwy_ulic.html</ref><ref>https://dawnemapykrakowa.pl/zmiany-nazw-w-krakowie/</ref><ref>https://www.krakow.pl/instcbi/209469,inst,89201,2435,instcbi.html</ref> * [[Sosnowiec|Sosnówc]]- szasëja<ref>https://pl.mapy.cz/zakladni?x=19.1741491&y=50.2911381&z=16&source=osm&id=14817</ref> * [[Tarnowsczé Gòrë]]-szasëja i rondo<ref>https://taxi919.pl/taxi/tarnowskie-gory/ulica/imienia-ks-dr-franciszka-blachnickiego.html</ref><ref>https://mapa.livecity.pl/ulica/imienia%20Ks.%20dr%20Franciszka%20Blachnickiego,Tarnowskie%20G%C3%B3ry,20402</ref> * [[Òstrołãka]]- szasëja<ref>https://www.moja-ostroleka.pl/art/1592895670/ulica-blachnickiego-odebrana-po-wielu-perturbacjach-wazny-szlak-na-osiedlu-centrum-jest-gotowy-zdjecia</ref><ref>https://mapa.targeo.pl/blachnickiego-franciszka-ul-ks/ostroleka-07-410/ulica</ref> * [[Òksëwié|Gdiniô-Òksëwié]] - plac<ref>https://www.gdynia.pl/co-nowego,2774/plac-ks-blachnickiego-na-oksywiu,416998</ref><ref>https://gdansk.gosc.pl/gal/spis/1554634.Plac-ks-Franciszka-Blachnickiego</ref> === Szkòłë mióna ks. Frãcëszka Blachnicczégò === * [[Tarnowsczé Gòrë]]- [[Spòdlëcznô Szkòła nr 3 w Tarnowsczich Gòrach|Spòdlëcznô Szkòła nr 3]]<ref>https://sp3tg.edupage.org/text6/</ref> * [[Jastrzębie-Zdrój]]- [[Spòdlëcznô Szkòła nr 13 w Jastrzãbiù- Zdrzódlë|Spòdlëcznô Szkòła nr 13]]<ref>https://naszatrzynastka.pl/</ref><ref>https://mapa.targeo.pl/szkola-podstawowa-nr-13-im-ks-franciszka-blachnickiego-44-335-jastrzebie-zdroj~19010980/szkola-podstawowa/adres</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230103145233/https://bip.jastrzebie.pl/artykul/5261/52218/dane-podstawowe</ref> * [[Jodłowa]]- [[Spòdlëcznô Szkòła nr 1 w Jodłowi|Spòdlëcznô Szkòła nr 1]]<ref>https://web.archive.org/web/20230103143730/http://zs1.jodlowa.eu/</ref> === Filmë ò ks. Frãcëszkù Blachnicczim === * [[2016]]- Przepòwiôdôcz nié ùmiérô. Ks. Frãcëszk Blachnicczi (Prorok nie umiera. Ks. Franciszek Blachnicki)<ref>https://katowice.ipn.gov.pl/pl3/aktualnosci/38211,Emisje-filmu-Prorok-rzecz-o-ks-Franciszku-Blachnickimquot-w-rez-Adama-Krasnickie.html</ref><ref>https://www.filmweb.pl/film/Prorok+nie+umiera.+Ks.+Franciszek+Blachnicki-2016-790109</ref> * [[2021]]- Blachnicczi. Żëcé i wid (Blachnicki. Życie i światło)<ref>https://vod.tvp.pl/filmy-dokumentalne,163/blachnicki-zycie-i-swiatlo,342422</ref> === Uczestnienia === * [[Òrdér Òdrodë Pòlsczi|Kòmandérsczi Krziż Òrdérù Òdrodë Pòlsczi]]- uczestnióny 17 gromnicznika 1994 r. (pòsmiértno)<ref>https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19940220173</ref> * [[Òswiãcëmsczi Krziż]]- uczestniony 5 maja 1995 r. (pòsmiértno) == Bibliografiô == *ks. Frãcëszk Blachnicczi:Bibliografiô dokôzów ks. F. Blachnicczégò [Bibliografia prac ks. F. Blachnickiego]. Krosciénko: Wydawnictwo Światło-Życie, 2002. ISBN 83-89238-10-1. *''Ksądz Frãcëszk Blachnicczi 1921-1987 [Ksiądz Franciszek Blachnicki 1921-1987],'' Pòd redakcją Gizelë Skòp, Światło-Życie 1991. *ks. Frãcëszk Blachnicczi:''Wëroczi Bòżi Òpatrznoscë- lëstë z wòjnowégò cządu'' [Wyroki Bożej Opatrzności. Listy z czasu wojny]. Krakòwò: Wydawnictwo Światło-Życie, 2003. <nowiki>ISBN 83-89238-20-9</nowiki>. *ks. Frãcëszk Blachnicczi: Sôdzowé rekòlekcje[Rekolekcje Więzienne]. Kroscénkò: Wydawnictwo Światło-Życie, 2001. <nowiki>ISBN 83-915375-2-8</nowiki>. *ks. Adóm Wòdarczik: Prorok Żëwégò Kòscoła [Adam Wodarczyk: Prorok żywego Kościoła.] Katòwice: Emmanuel, 2008. <nowiki>ISBN 978-83-86704-31-6</nowiki>. *Robert Derewenda: Dzéło wiarë. Historiô Rësznotë Wid- Żëcé w latach 1950-1985 [Dzieło wiary. Historia Ruchu Światło-Życie w latach 1950-1985.] Krakòwò: Wydawnictwo Światło-Życie, 2010. <nowiki>ISBN 978-83-7535-044-9</nowiki>. *Brodzczich Krësztof, Wòjnów Józef:Òazë Rësznota Wid- Żëcé [Oazy Ruch Światło-Życie]. Warszawa: Książka i Wiedza, 1988. <nowiki>ISBN 83-05-12042-2</nowiki>. * [https://web.archive.org/web/20211130172026/http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=6 ks. Frãcëszk Blachnicczi. Żëwòt.]blachnicki.oaza.pl. [[Pòlsczi jãzëk|(pòl.)]][przëstãp 2015-12-17]. [zarchiwizowóné z [http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=6 négò adresu] (2019-12-20)]. * [https://web.archive.org/web/20211130173211/http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=15 ks. Franciszek Blachnicki. Kalãdarium]. blachnicki.oaza.pl.[[Pòlsczi jãzëk|(pòl.)]] [przëstãp 2015-12-17]. [zarchiwizowóné z [http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=15 négò adresu] (2017-10-24)]. * [https://ipn.gov.pl/download/1/74654/6072006ZabojstwoksFranciszkaBlachnickiegowdniu27021987rwCarlsberguS23-05-Zk.pdf Pòstanowienié ò ùmòrzeniém pòdszukù]. ipn.gov.pl, [[Pòlsczi jãzëk|(pòl.)]] 2006-07-06 [przestãp 2023-01-03]. *Andris Grajewsczi. Wëzwanié ks. Blachniczczégò [Wyzwanie ks. Blachnickiego.] „Trybuna Śląska”, s. 11, Nr 303 z 29 gódnika 1999. *Juliusz Niekrasz. ''Z dzéjów AK na Szląskù[Z dziejów AK na Śląsku],'' Warszawa 1985, 59. <nowiki>ISBN 83-211-0646-3</nowiki>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20211222191344/http://blachnicki.oaza.pl/ Òficjalnô starna ò ks. Blachnicczim]. blachnicki.oaza.pl ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]) [przëstãp 2015-12-17]. [zarchiwizowóné z [http://blachnicki.oaza.pl négò adresù] (2023-01-03)] * [http://wzrostwiary.blogspot.com/search/label/ks.%20Franciszek%20Blachnicki/ Cytatë ks. Frãcëszka Blachnicczégò.]([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]) * [https://web.archive.org/web/20170330184653/http://www.zaufaj.com/ks-f-blachnicki.html ks. Frãcëszk Blachnicczi – biografiô]. zaufaj.com. ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]) [przëstãp 2015-12-17]. [zarchiwizowóné z [http://www.zaufaj.com/ks-f-blachnicki.html négò adresù] (2017-03-30)]. {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] 4rp5z3nswmvx7i72kfidyoq2h1ifh9q 0 12195 199730 190493 2026-05-18T16:21:43Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199730 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Prussian gods (Peckols, Perkunas, Potrimpo).jpg|mały|Prësczi bògòwie (Peckols, Perkunas, Potrimpo)]] '''Pòlitejizm''' (z [[Starogrecczi|stgr]]. πολύς ''polys – "lëczny"'' + θεός ''theos – "bóg"''), abò '''wielobóżstwò –''' wiara w bëtnosc wieloraczëch bògów (np. [[religijô Słowianów]], [[Religjiô starożëtni Grecji|religijô starożëtni Grecji]], [[Religijô starożëtnégò Rzimu|starożëtnégò Rzimu]], [[Religijiô starożëtnégò Egiptu|starożëtnégò Egiptu]], [[wierzenia Azteków]], [[shinto]], [[hindujizm]]) Wedle [[Judajizm|judajizmu]], [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwa]] ë [[Islam|islamu]], wielobóżstwò je [[Grzéch|grzéchã]]. W pòlitejisticznëch religiach bògòwie mają zdefiniowané òsobòwoscë ë sferë, chternima sã zajimają (np. [[Ùraniczné bóżstwò|ùraniczné bóżstwë]], [[Telluriczné bóżstwò|telluriczné]]). Na przemiar w [[Starożëtnô Grecjô|starożëtni Grecji]] [[Pòsejdón]] béł bògã [[Mòrze|mòrza]], a [[Afrodita]] – bòżëną [[Miłota|miłotë]]. Pòlitejisticzné bóżstwë mògą w [[Mit|mitach]] rodzëc sã, zakòchac sã, biôtkòwac sã midzë sobą. Zazwëczôj nié sã wielewiedzącé ni wielemògącé, chòc sã strodżészi niż lëdzë ë niesmiertelni. Znanką wikszoscé pòlitejisticznëch religiów je bëtnosc [[Panteón|panteónów]], czëlë hierarchijów bóżstw. Bògów zazwëczôj łączi [[krewniactwò]] abò [[małżeństwò]]. Pòlitejistë mają téż [[Mitologia|mitologiã]] - historie o bògach, ò zôczątkò swiata ë jinszé. Wedle [[Islam|islamu]] ë [[Judajizm|judajizmu]] nawet niechterné òdłamë [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwa]] to pòlitejisticzné religie, bò mają kùlt [[Swiãtô Trójca|Swiãti Trójcë]] == Zobacz też == * [[Monotejizm]] * [[Religijô Słowian]] * [[Religijô Prësôków]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlitejizm]] [[Kategòrëjô:Religijô]] dezrcukc1otkse1p9q9k0pqjjrvaf2p 0 12242 199836 190425 2026-05-18T18:43:00Z Iketsi 3254 ' - je '→' – je '; {{Kòntrola}} 199836 wikitext text/x-wiki '''Czasnik''' – je partiã mòwë òznôczającym aktiwnosc abò stan. Òdpòwiôdô na pëtania: ''co robi?, co sã z nim dzeje?, w jaczim je stanie?'' Je samòstójnym partã mòwë; w zdanim mô fùnkcjã òrzeczeniô. Czasnik òtmieniwô sã przez: òsobë, lëczbë, czasë, ôrtë, ùstawë, tribë. W kaszëbiznie wëapartniwô sã sétmë òsobów czasnika, trzë w pòjedinczny lëczbie, trzë we wielny lëczbie, ''trzë w pòdwójny lëczbie'' ë pòczestną fòrmã {| class="wikitable" |+ !Pòjedincznô lëczba !''Pòdwójnô lëczba'' !Wielnô lëczba |- |1. Jô |''1. Ma'' |1. Më |- |2. Të |''2. Wa'' |2. Wa |- |3. Òn, òna, òno |''3. Òna/Ònej'' |3. Òni/Òne |- | colspan="3" |'''Pòczestnô fòrma:''' Wë |} W kaszëbsczim jãzëkù wëapartniwô sã sztërë kòniugacjowé mòdła òtmianë. Spòdlim pòdzélu na kòniugacje w kaszëbsczim jãzëkù je fòrma 1. ë 2. òsobë pòjedinczny lëczbë ternégò czasu: * '''Kòniugacjô I''' ''-ã, -esz (wiozã, wiezesz)'' * '''Kòniugacjô II''' ''-ã, -isz (robiã, robisz)'' * '''Kòniugacjô III''' ''-óm, -ôsz (gróm, grôsz)'' * '''Kòniugacjô IV''' ''-ém, -ész (wiém, wiész)'' == Òtmiana czasnika przez òsobë i lëczbë == ==== Ternôzniészi czas ==== {| class="wikitable" |+ ! colspan="3" |Kòniugacjô I '''''-ã, -esz'' (pisac)''' |- |'''Pòjedincznô lëczba''' |'''''Pòdwójnô lëczba''''' |'''Wielnô lëczba''' |- |Jô pisz-'''ã''' |''Ma pisz-'''ema''''' |Më pisz-'''emë''' |- |Të pisz-'''esz''' |''Wa pisz-'''eta''''' |Wa pisz-'''eta''' |- |Òn pisz-'''e''' |''Òna/Ònej pisz-'''eta''''' |Òni pisz-'''ą''' |- | colspan="3" |Wë pisz-'''ece''' |} {| class="wikitable" |+ ! colspan="3" |Kòniugacjô II '''''-ã, -isz'' (pòlaszëc)''' |- |'''Pòjedincznô lëczba''' |'''''Pòdwójnô lëczba''''' |'''Wielnô lëczba''' |- |Jô pòlasz-'''ã''' |''Ma pòlasz-'''ima''''' |Më pòlasz-'''imë''' |- |Të pòlasz-'''isz''' |''Wa pòlasz-'''ita''''' |Wa pòlasz-'''ita''' |- |Òna pòlasz-'''i''' |''Òna/Ònej pòlasz-'''ita''''' |Òni pòlasz-'''ą''' |- | colspan="3" |Wë pòlasz-'''ice''' |} {| class="wikitable" |+ ! colspan="3" |Kòniugacjô III '''''-óm, -ôsz'' (kòchac)''' |- |'''Pòjedincznô lëczba''' |'''''Pòdwójnô lëczba''''' |'''Wielnô lëczba''' |- |Jô kòch-'''óm''' |''Ma kòch-'''óma''''' |Më kòch-'''ómë''' |- |Të kòch-'''ôsz''' |''Wa kòch-'''ôta''''' |Wa kòch-'''ôta''' |- |Òn kòch-'''ô''' |''Òna/Ònej kòch-'''ôta''''' |Òni kòch-'''ają''' |- | colspan="3" |Wë kòch-'''ôce''' |} {| class="wikitable" |+ ! colspan="3" |Kòniugacjô IV '''''-ém, -ész'' (wiedzec)''' |- |'''Pòjedincznô lëczba''' |'''''Pòdwójnô lëczba''''' |'''Wielnô lëczba''' |- |Jô wi-'''ém''' |''Ma wi-'''éma''''' |Më wi-'''émë''' |- |Të wi-'''ész''' |''Wa wi-'''éta''''' |Wa wi-'''éta''' |- |Òn wi-'''é''' |''Òna/Ònej wi-'''éta''''' |Òni wi-'''edzą''' |- | colspan="3" |Wë wi-'''éce''' |} {| class="wikitable" |+ ! colspan="3" |Czasnik ''bëc'' |- |'''Pòjedincznô lëczba''' |'''''Pòdwójnô lëczba''''' |'''Wielnô lëczba''' |- |Jô jem |''Ma jesma'' |Më jesmë |- |Të jes |''Wa jesta'' |Wa jesta |- |Òn je |''Òna/Ònej jesta'' |Òni są |- | colspan="3" |Wë jesce |} ==== Rozkazëjący nôdżib (rozkazownik) ==== * pò cwiardëch spółzwãkach {| class="wikitable" |+ |'''Pòjedincznô lëczba''' |'''''Pòdwójnô lëczba''''' |'''Wielnô lëczba''' |- | | |Më pros-'''ëmë''' |- |Të pros-'''ë''' |''Wa pros-'''ëta''''' |Wa pros-'''ëta''' |- |Òn '''niech''' prose | |Òni '''niech''' proszą |- | colspan="3" |Wë pros-'''ëce''' |} * pò mitczich spółzwãkach {| class="wikitable" |+ |'''Pòjedincznô lëczba''' |'''''Pòdwójnô lëczba''''' |'''Wielnô lëczba''' |- | | |Më mërgn-'''imë''' |- |Të mërgn-'''i''' |''Wa mërgn-'''ita''''' |Wa mërgn-'''ita''' |- |Òn '''niech''' mërgnie | |Òni '''niech''' mergną |- | colspan="3" |Wë mergn-'''ice''' |} * rozkazownik zakùńczony na spółzwãkã '''''-j''''' {| class="wikitable" |+ |'''Pòjedincznô lëczba''' |'''''Pòdwójnô lëczba''''' |'''Wielnô lëczba''' |- | | |Më lej-'''më''' |- |Të lej |''Wa lej-'''ta''''' |Wa lej-'''ta''' |- |Òn '''niech''' leje | |Òni '''niech''' leją |- | colspan="3" |Wë lej-'''ce''' |} ==== Ùszłi czas ==== {| class="wikitable" |+ | colspan="3" |'''Pòjedincznô lëczba''' | rowspan="2" |'''''Pòdwójnô lëczba''''' | colspan="2" |'''Wielnô lëczba''' |- |'''Chłopsczi ôrt''' |'''Białogłowsczi ôrt''' |'''Dzecny ôrt''' |'''Chłopsczi ôrt''' |'''Białogłowsczi ôrt''' |- |Jô pisôł |Jô pisała |Jô pisało |''Ma pisała'' |Më piselë |Më pisałë |- |Të pisôł |Të pisała |Të pisało |''Wa pisała'' |Wa piselë |Wa pisałë |- |Òn pisôł |Òna pisała |Òno pisało |''Òna/Ònej pisała'' |Òni piselë |Òne pisałë |- | colspan="6" |Wë piselë |} ==== Archajiznowi ùszłi czas ==== {| class="wikitable" |+ |- | colspan="3" |'''Pòjedincznô lëczba''' | rowspan="2" |'''''Pòdwójnô lëczba''''' | colspan="2" |'''Wielnô lëczba''' |- |'''Chłopsczi ôrt''' |'''Białogłowsczi ôrt''' |'''Dzecny ôrt''' |'''Chłopsczi ôrt''' |'''Białogłowsczi ôrt''' |- |Jô '''jem''' pisôł |Jô '''jem''' pisała |Jô '''jem''' pisało |''Ma '''jesma''' pisała'' |Më '''jesmë''' piselë |Më '''jesmë''' pisałë |- |Të '''jes''' pisôł |Të '''jes''' pisała |Të '''jes''' pisało |''Wa '''jesta''' pisała'' |Wa '''jesta''' piselë |Wa '''jesta''' pisałë |- |Òn '''je''' pisôł |Òna '''je''' pisała |Òno '''je''' pisało |''Òna/Ònej '''jesta''' pisała'' |Òni '''są''' piselë |Òne '''są''' pisałë |- | colspan="6" |Wë '''jesce''' piselë |} ==== Òpisowi ùszłi czas ==== {| class="wikitable" |+ |'''Pòjedincznô lëczba''' |'''''Pòdwójnô lëczba''''' |'''Wielnô lëczba''' |- |Jô '''móm''' pisóné |''Ma '''móma''' pisóné'' |Më '''mómë''' pisóné |- |Të '''môsz''' pisóné |''Wa '''môta''' pisóné'' |Wa '''môta''' pisóné |- |Òn '''mô''' pisóné |''Òna/Ònej '''môta''' pisóné'' |Òni '''mają''' pisóné |- | colspan="3" |Wë '''môce''' pisóné |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle mòwë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] n8hwfz8z2yeislkar7fb0pmcn12m66s 0 12305 199742 191648 2026-05-18T16:28:57Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} 199742 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Independent State of Samoa|miono=Samòstójne Państwò Samoa|fana=Flag of Samoa.svg|miono-genitiw=Samoa|herb=Coat of arms of Samoa.svg|mòtto=Samoa is founded on God|na karce=Samoa - Location Map (2013) - WSM - UNOCHA.svg|jãzëk=Samoansczi, [[Anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Apia|fòrma państwa=mònarchiô|wiéchrzëzna=2,831|rok=2023|lëdztwò=205,500|czasowô cona=+13|swiãto=1 stëcznika|himn=The Banner of Freedom|kòd=WS|Internet=.ws|telefón=685|dëtk=tala|kòd dëtka=WST|procent-wòdë=|Premiéra=Laʻauli Leuatea Schmidt|Mònarcha=Tuimalealiʻifano Vaʻaletoa Sualauvi II|Prezydeńt=}} '''Samoa''' ('''Samòstójne Państwò Samoa''', [[Anielsczi jãzëk|en]]. ''Independent State of Samoa'') je państwã na òstrowach [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Stolëcznym gardã je [[Apia]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w Pòlinezji, na dwóch wùlkanicznëch òstrowach ë sédmë mniészi òstrowach na [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]<ref name=":1">[https://bluegreenatlas.com/climate/samoa_climate.html The climate of Samoa] Blue Green Atlas</ref>, w zôpadny dzéli archipelagu Samoa. === Wiéchrzëzna === 2,831 km²<ref name=":0">[https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-67766232 Samoa country profile] BBC news [2025-08-20]</ref> === Brzegòwô liniô === 403 km<ref>[https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-by-coastline#:~:text=Table_title:%20Russia%20Table_content:%20header:%20%7C%20Country%20%7C,402%20%7C%20Country%20Coastline%20(mi):%20249.80%20%7C Countries by coastline] World Population Review</ref><ref>[https://www.worlddata.info/oceania/samoa/index.php Samoa: data and statistics] World data info</ref> === Klimat === Tropikalny, równikowi, mòrsczi, wësoczé cepłoty ë mòkrosc<ref name=":1" />. === Ùsztôłcenié terenu === Wùlkaniczne òstrowë, przédno górë, lasë na 50% wiéchrzëzni<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Samoa-Warunki-naturalne;4575299.html Samoa. Warunki naturalne] Encyklopedia PWN</ref> === Wësokòsc terenu === * nôniższô wësokòsc: 0 (Spòkójny Òcean) * nôwëższi czëp: 1,858 (czëp Mauga Silisili)<ref>[https://peakery.com/region/samoa-mountains/ Samoa mountains] peakery</ref> == Demografiô == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 220,528<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/samoa-population/ Samoa Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref>. === Religijné karna === Kòngregacjonaliscë 27%, [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcë]] 19%, Mòrmoni 18%, Metodiscë 12%, Kòscołë Bòże 10%, zaòstałe chrzescëjańsczé wëznania ë Bahaici, Mùzułmanie, Hindùiscë, Żëdzë <16%, bezbòżnictwò ok. 1% (2021)<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/samoa/ 2022 Report on International Religious Freedom: Samoa] US Department of State</ref>. === Ùrbanizacjô === Wikszosc mieszkańców żëje na wiesczi terenach, òk. 82.58% (2024)<ref>[https://tradingeconomics.com/samoa/rural-population-percent-of-total-population-wb-data.html Samoa - Rural Population] Trading Economics</ref> == Pòliticzny system == * pòliticzny ùstôw: mònarchiô<ref name=":2">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Samoa-Ustroj-polityczny;4575298.html Samoa. Ustrój polityczny] Encyklopedia PWN</ref><ref name=":3">[https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-samoa-zachodnie,nId,2025152 Samoa zachodnie] Encyklopedia Interia</ref> === Wëkònôwczô władza === * O le Ao o le Malo (przédnik kraju): Tuimalealiʻifano Vaʻaletoa Sualauvi II (òd 21 lëpińca 2017)<ref name=":4">[https://www.dfat.gov.au/geo/samoa/samoa-country-brief Samoa country brief] Australian Government</ref> * premier Laʻauli Leuatea Schmidt (29 zélnika 2025)<ref name=":4" /> === Ùstawòdôwczô władza === Jednojizbowi parlament, Ùstawòdôwczô Gromada, 49 na piãcolatną kadencjã<ref name=":2" /><ref name=":3" /> == Historiô == W 1722 Òlender Abel Tasman òdkrëł archipelag, a francuz Louis-Antoine de Bougainville nazwał go Òstrowë Żeglôrzów<ref name=":0" />. W latach 1899–1919 bëło kòlonią [[Niemieckô|Niemiec]]<ref name=":3" />, z przëczënë I swiatowéj wòjny dostôło sã pòd kòntrolã [[Nowô Zelandzkô|Nowi Zelandie]]<ref name=":0" />. 1 stëcznika 1962 zwëskało samòstójnotã<ref>[https://teara.govt.nz/en/photograph/4202/celebration-of-samoas-independence-day Celebration of Samoa’s Independence Day] Te Ara [2025-08-20]</ref>, jakò Samoa Zôpadné. W 1970 dołãczëłô do Wespòlëzna Nôrôdów<ref name=":3" />. Samoa zjinaczëło miono w 1997<ref>[https://www.nps.gov/npsa/learn/historyculture/history-and-the-islands-of-samoa.htm History and the Islands of Samoa] National Park of American Samoa [2025-08-20]</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{Aùstralëjô i Òceaniô}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralëji i Oceanije]] k6h0a2h9slzdvm9zwi3pyy6x71leoat 199743 199742 2026-05-18T16:29:06Z Iketsi 3254 {{Aùstralëjô i Òceaniô}} 199743 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Independent State of Samoa|miono=Samòstójne Państwò Samoa|fana=Flag of Samoa.svg|miono-genitiw=Samoa|herb=Coat of arms of Samoa.svg|mòtto=Samoa is founded on God|na karce=Samoa - Location Map (2013) - WSM - UNOCHA.svg|jãzëk=Samoansczi, [[Anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Apia|fòrma państwa=mònarchiô|wiéchrzëzna=2,831|rok=2023|lëdztwò=205,500|czasowô cona=+13|swiãto=1 stëcznika|himn=The Banner of Freedom|kòd=WS|Internet=.ws|telefón=685|dëtk=tala|kòd dëtka=WST|procent-wòdë=|Premiéra=Laʻauli Leuatea Schmidt|Mònarcha=Tuimalealiʻifano Vaʻaletoa Sualauvi II|Prezydeńt=}} '''Samoa''' ('''Samòstójne Państwò Samoa''', [[Anielsczi jãzëk|en]]. ''Independent State of Samoa'') je państwã na òstrowach [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Stolëcznym gardã je [[Apia]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w Pòlinezji, na dwóch wùlkanicznëch òstrowach ë sédmë mniészi òstrowach na [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]<ref name=":1">[https://bluegreenatlas.com/climate/samoa_climate.html The climate of Samoa] Blue Green Atlas</ref>, w zôpadny dzéli archipelagu Samoa. === Wiéchrzëzna === 2,831 km²<ref name=":0">[https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-67766232 Samoa country profile] BBC news [2025-08-20]</ref> === Brzegòwô liniô === 403 km<ref>[https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-by-coastline#:~:text=Table_title:%20Russia%20Table_content:%20header:%20%7C%20Country%20%7C,402%20%7C%20Country%20Coastline%20(mi):%20249.80%20%7C Countries by coastline] World Population Review</ref><ref>[https://www.worlddata.info/oceania/samoa/index.php Samoa: data and statistics] World data info</ref> === Klimat === Tropikalny, równikowi, mòrsczi, wësoczé cepłoty ë mòkrosc<ref name=":1" />. === Ùsztôłcenié terenu === Wùlkaniczne òstrowë, przédno górë, lasë na 50% wiéchrzëzni<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Samoa-Warunki-naturalne;4575299.html Samoa. Warunki naturalne] Encyklopedia PWN</ref> === Wësokòsc terenu === * nôniższô wësokòsc: 0 (Spòkójny Òcean) * nôwëższi czëp: 1,858 (czëp Mauga Silisili)<ref>[https://peakery.com/region/samoa-mountains/ Samoa mountains] peakery</ref> == Demografiô == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 220,528<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/samoa-population/ Samoa Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref>. === Religijné karna === Kòngregacjonaliscë 27%, [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcë]] 19%, Mòrmoni 18%, Metodiscë 12%, Kòscołë Bòże 10%, zaòstałe chrzescëjańsczé wëznania ë Bahaici, Mùzułmanie, Hindùiscë, Żëdzë <16%, bezbòżnictwò ok. 1% (2021)<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/samoa/ 2022 Report on International Religious Freedom: Samoa] US Department of State</ref>. === Ùrbanizacjô === Wikszosc mieszkańców żëje na wiesczi terenach, òk. 82.58% (2024)<ref>[https://tradingeconomics.com/samoa/rural-population-percent-of-total-population-wb-data.html Samoa - Rural Population] Trading Economics</ref> == Pòliticzny system == * pòliticzny ùstôw: mònarchiô<ref name=":2">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Samoa-Ustroj-polityczny;4575298.html Samoa. Ustrój polityczny] Encyklopedia PWN</ref><ref name=":3">[https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-samoa-zachodnie,nId,2025152 Samoa zachodnie] Encyklopedia Interia</ref> === Wëkònôwczô władza === * O le Ao o le Malo (przédnik kraju): Tuimalealiʻifano Vaʻaletoa Sualauvi II (òd 21 lëpińca 2017)<ref name=":4">[https://www.dfat.gov.au/geo/samoa/samoa-country-brief Samoa country brief] Australian Government</ref> * premier Laʻauli Leuatea Schmidt (29 zélnika 2025)<ref name=":4" /> === Ùstawòdôwczô władza === Jednojizbowi parlament, Ùstawòdôwczô Gromada, 49 na piãcolatną kadencjã<ref name=":2" /><ref name=":3" /> == Historiô == W 1722 Òlender Abel Tasman òdkrëł archipelag, a francuz Louis-Antoine de Bougainville nazwał go Òstrowë Żeglôrzów<ref name=":0" />. W latach 1899–1919 bëło kòlonią [[Niemieckô|Niemiec]]<ref name=":3" />, z przëczënë I swiatowéj wòjny dostôło sã pòd kòntrolã [[Nowô Zelandzkô|Nowi Zelandie]]<ref name=":0" />. 1 stëcznika 1962 zwëskało samòstójnotã<ref>[https://teara.govt.nz/en/photograph/4202/celebration-of-samoas-independence-day Celebration of Samoa’s Independence Day] Te Ara [2025-08-20]</ref>, jakò Samoa Zôpadné. W 1970 dołãczëłô do Wespòlëzna Nôrôdów<ref name=":3" />. Samoa zjinaczëło miono w 1997<ref>[https://www.nps.gov/npsa/learn/historyculture/history-and-the-islands-of-samoa.htm History and the Islands of Samoa] National Park of American Samoa [2025-08-20]</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstralëjô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralëji i Oceanije]] 37jtbe4tvqrx828i57c2gyjcf90aar1 0 12312 199792 194434 2026-05-18T18:25:15Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199792 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Al Shahada.jpg|mały|Szahada]] [[Òbrôzk:Kabaa (January 2003).jpg|mały|Swiãtnica Al Kaba w Mekce, cel pielgrzimki]] '''Islam''', '''mahòmetanizm''' to je religijô monoteistycznô, pòwstała w VII stalata na [[Arabsczi Półòstrów|Arabsczim Półòstrowie]]<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/islam;3915558.html Islam] Encyklopedia PWN [2025-08-29]</ref>. Wedle Islamu slédnym prorokiem bëł Mahòmet, a jej swiãtã knégã je Kòran<ref name=":1">[https://wydarzenia.interia.pl/tematy-islam,gsbi,6797 Islam] Interia Wydarzenia [2025-08-29]</ref>. Swiãtnicą w islamie je [[Meczet]]<ref>[https://www.britannica.com/topic/mosque mosque] Encyclopedia Britannica [2025-08-29]</ref>. Wëznôwca islamu to mùzułmón<ref name=":0" />. Przédnëmi czerënkã islamu sã sùnnizm, szyizm i charydżyzm. Islam skłôda sã z piãcu fùńdameńców, sã to<ref name=":1" />: * szahada - wëznanié wiary w jedurnego Bòga Allaha i proroka Mahòmeta Tekst wëznania: ''Nié mô Bòga nad Allaha a Mahòmet je jegò prorokã''<ref>[https://mzr.pl/deklaracja-wiary-szahada/ Deklaracja wiary – szahada] Muzułmański Związek Religijny w RP [2025-08-29]</ref> ([[Arabsczi jãzëk|ar.]] لَا إِلٰهَ إِلَّا الله مُحَمَّدٌ رَسُولُ الله, lā ʾilāha ʾillā-llāh, muḥammadun rasūlu-llāh) * salat - mòdlëtwa odmawiana piãc rôzy codzéń * zakat - klëczné na rzecz potrzebujących * sawm - pòst w miesącu ramadan, * hadżdż - pielgrzimka do Mekki przënômni rôz w żëcu == Islam w Pòlsce == Pierszi mùzułmónie zjôwili sã w [[Pòlskô|Pòlsce]] w XIV stalata, bëli to Litewsczi Tatarzy, chtërzy zamieszkoli w [[Wiôldżé Ksãżstwò Lëtewsczé|Wiôldżim Ksãżstwã Lëtewsczim]], a pòtemù w [[Repùblika Òbu Nôrodów|Repùblice Òbu Nôrodów]]. Do dzys mieszkają oni w Bohonikach i Kruszynianach na terenie [[Pòdlasczé wòjewództwò|pòdlasczégò wòjewództwa]]. Tam sã także nôjstarsze Meczety. Dzysdnia w Pòlsce Islam wëznaje kòle 20-30 tësąców lëdzi<ref name=":1" />. [[Òbrôzk:Meczet w Gdańsku.JPG|mały|Meczet w Gduńsku]] Tatarsczi Meczet je także w [[Gduńsk|Gduńsku]]. Òficjalno je w ùżëtkù òd 1990<ref>Selim Chazbijewicz, [https://meczetwgdansku.com/tatarzy-w-gdansku/ Tatarzy w Gdańsku] Meczet w Gdańsku [2025-08-29]</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Religijô]] pc2riqbbm261697cy8x2d0x6n77qj5c 0 12361 199885 193975 2026-05-18T19:38:18Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Sùdan]] 199885 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republic of South Sudan|miono=Repùblika Pôłniowego Sùdanu|fana=Flag of South Sudan.svg|miono-genitiw=Pôłniowego Sùdanu|herb=Coat of arms of South Sudan.svg|mòtto=Justice, Liberty, Prosperity<br>Sprawiedlëwosc, Wòlnosc, Dobrocëzna|na karce=Location South Sudan AU Africa.svg|jãzëk=[[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Dżuba|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=644 329|rok=2024|lëdztwò=12,703,714|dëtk=pôłniowosùdanczi funt|kòd dëtka=SSP|czasowô cona=+3|himn=South Sudan Oyee!|kòd=SS|Internet=.ss|telefón=211|Prezydeńt=Salva Kiir Mayardit|data ùsôdzenia=9 lëpińca 2011|aùtowi kòd=SS }} '''Pôłniowi Sùdan''' je państwã w [[Afrika|Africe]]. Stolëcznym gardã je [[Dżuba]]. Krôj ten pòwstał 9 lëpińca 2011 i je nômłodszim państwã na swiece<ref>''[https://www.wionews.com/photos/these-nations-didn-t-exist-before-1993-7-youngest-countries-in-the-world-1762193241483/1762193241486 These nations didn’t exist before 1993: 7 youngest countries in world]'' [online], Wion [dost. 2026-04-03] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. Zwëskał samòstójnotã ôd [[Sùdan|Sùdanu]], po dłudżij wòjnë domôcej. Greńczë z [[Sùdan|Sùdanã]], [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralą Afriką]], [[Ùgandô|Úgandą]], [[Keniô|Kenią]] i [[Etiopiô|Etiopią]]<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20220706110837/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-sudan/ ''South Sudan''] The World Factbook [dost. 2025-11-23] (an.).</ref>. * lëdztwo w 2024 bëło 12,703,714<ref name=":0" />. * wiéchrzëzna je 644,329 km²<ref name=":0" /> == Òbaczë téż == * [[Sùdan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] bs4vwro3nimi5wovu25hisbgslnonnt 0 12384 199724 195233 2026-05-18T16:18:13Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199724 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:O panu Czôrlińscim Hieronim Derdowski 1880.png|mały|Òbkłôdka ''O panu Czôrlińscim'' z 1880]] '''Kaszëbsczi Himn''' – pòpùlarnô kaszëbskô piesń ò patrioticzny wëmòwie, jaczi aùtorã je [[Hieronim Derdowsczi]], chtërën ùmiescëł go w ùtworze [[Ò panu Czôrlińsczim co do Pùcka pò sécë jachôł]]. Muzykã skómpònował w 1921 [[Féliks Nowowiejsczi]]<ref>[https://naszekaszuby.pl/modules/artykuly/article.php?articleid=47 artykuly-Kaszubski herb, flaga, hymn, święto : Nasze Kaszuby] naszekaszuby.pl</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20251211054841/http://pl.kaszubia.com/kaszubi/hymny-kaszubskie/marsz-kaszubski-hieronima-derdowskiego/ Marsz Kaszubski – Hieronima Derdowskiego] Kaszubia.com</ref>. Na mòcy ùchwały Nôczelny Rady Kaszëbskò-Pòmòrsczégo Zrzeszenia z dnia 21 stëcznika 2017 je to himn Kaszëb<ref>[https://www.kaszubi.pl/article/view/hymn-kaszubski Hymn Kaszubski] Kaszubi.pl</ref><ref>[https://www.utw-rumia.pl/media/files/ii-konkurs-o-kaszubach-symbole_ulxpfRx.pdf Symbole Kaszub hymn, godło, flaga, nazwa i stolica Kaszub] </ref>. == Tekst piesni == {| class="wikitable" |+ !Tekst zgódny z aktualnym pisënkã kaszëbszczëgo jãzëka !Tekst z pierwòtnym pisënkã |- | :: Tam gdze Wisła òd Krakòwa :: W pòlsczé mòrze płënie :: Pòlskô wiara, pòlskô mòwa :: Nigdë nie zadżinie. <br> ::Ref. :: Nigdë do zgùbë :: Nié przińdą Kaszëbë, :: Marsz, marsz za wrodżém! ::Më trzimómë z Bòdżém. <br> ::Më z Niemcami wieczi całé ::Krwawe wiedlë wòjnë. ::Wòlné piesni wiedno brzmiałë ::Bez gòrë i chòjnë. <br> ::Ref. Nigdë do zgùbë... <br> ::Przëszed Krzëżôk w twôrdi blasze, ::Pôlëł wsë i miasta, ::Za to jegò cepë naszé ::Grzmòcełë lat dwasta. <br> ::Ref. Nigdë do zgùbë... <br> ::Nôs zawòłôł do swéj rotë ::Pòlsczi król Jadżéłło, ::Téj w niemiecczëch karkach gnôtë] ::Trzeszczałë jaż miło. <br> ::Ref. Nigdë do zgùbë... <br> ::Gdze król Kazmiérz gnôł Krzëżôka? ::Gnôł gò pòd Chònice! ::Bë gò zgniôtłë, jak robôka, ::Kaszëbsczé kłonice. <br> ::Ref. Nigdë do zgùbë... <br> ::Czéj rôz naju òkrãtama ::Szwedë najechalë, ::Mr żesmë jich kapuzama ::Z Pùcka wenëkalë. <br> ::Ref. Nigdë do zgùbë... <br> ::Krzëżã swiãtym przëżegnónë ::Sec, séczéra, kòsa, ::Z tëm Kaszëba w piekle stónie, ::Diôbłu ùtrze nosa. <br> ::Ref. Nigdë do zgùbë... <br> ::Nasz Stanisłôw Kòstka swiãty, ::Co sã ù nas rodzëł, ::Nié dopùscy, bë zawzãty ::Wróg nam dłùgò szkòdzëł. <br> ::Ref. Nigdë do zgùbë... <br> ::Płaczą matczi nad sënama ::Płączą dzys dzewice, ::Hola, jész je Bóg nad nama ::Dôł cepë, kłonice. <br> ::Ref. Nigdë do zgùbë... | ::Tam, gdze Wisła od Krakowa ::W polscie morze płynie, ::Polsko wiara, polsko mowa ::Nigde nie zadzinie. <br> ::Ref. ::Nigde do zgube ::Nie przyńda Kaszube, ::Marsz, marsz za wrodziem ! ::Me trzemąme z Bodziem. <br> ::Me z Mniemcami wiecie całe ::Krwawe wiedle wojne, ::Wolne plesnie wjedno brzmniałe ::Bez gore i chojne. <br> ::Ref. Nigde do zgube... <br> ::Przeszed Krzyżok w twardy blasze, ::Poleł wse i mniasta, ::Za to jego cepe nasze ::Grzmocłe lot dwa sta. <br> ::Ref. Nigde do zgube... <br> ::Nos zawołoł do swy rote ::Polsci krol Jadziełło, ::Tej w mniemniecciech karkach gnote ::Trzeszczałe, jaż mniło. <br> ::Ref. Nigde do zgube... <br> ::Gdze krol Kazmnierz gnoł Krzyżoka? ::Gnoł go pod Chonice ! ::Bo go zgnietłe, jak roboka, ::Kaszubscie kłonice. <br> ::Ref. Nigde do zgube... <br> ::Ciej roz naju okrętami ::Szwede najechale. ::Me żesme jech kapuzami ::Z Pucka wenekale <br> ::Ref. Nigde do zgube... <br> ::Krzyżem swiętym przeżegnanie, ::Sec, seciera, kosa, ::Z tem Kaszuba w piekle stanie, ::Djobłu utrze nosa. <br> ::Ref. Nigde do zgube... <br> ::Nasz Stanisłow Kostka swięty, ::Co sę u nos rodzeł, ::Nie dopuscy, be zawzęty ::Wróg nąm długo szkodzeł. <br> ::Ref. Nigde do zgube... <br> ::Płaczą matcie nad senami, ::Płaczą dzys dzewice, ::Hola, Jesz je Bóg nad nami, ::Doł cepe, kłonice. <br> ::Ref. Nigde do zgube... |} == Òbaczë téż == * [[Zemia Rodnô]] * [[Fana Kaszëbsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] mep9kpb25dkfjetc6q2nixy303aaoqx 4 12528 199516 199303 2026-05-18T14:52:35Z Iketsi 3254 {{/S+|Pismienizna|1|csb}} 199516 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {| class="wikitable" |+ !Bùtnowé lënczi |[https://csb.wikipedia.org/w/index.php?sort=create_timestamp_desc&search=insource%3A%2F%3D%5Cs*B%C3%B9tnow%C3%A9+l%C3%ABnczi%5Cs*%3D%2F+-hastemplate%3ACommons&title=Specjaln%C3%B4%3ASzukaj&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 ?] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/0|0]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/1|1]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/2|2]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/3|3]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/4|4]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/5|5]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/6|6]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/7|7]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/8|8]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/9|9]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/10|10]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/11|11]] |[[:Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/12+|12+]] |- |2026-05-12 || {{%T|65.54|65.54 (3648)}} || {{%T|21.04|21.04 (1171)}} || {{%T|8.59|8.59 (478)}} || {{%T|2.71|2.71 (151)}} || {{%T|0.95|0.95 (53)}} || {{%T|0.47|0.47 (26)}} || {{%T|0.27|0.27 (15)}} || {{%T|0.16|0.16 (9)}} || {{%T|0.11|0.11 (6)}} || {{%T|0.02|0.02 (1)}} || {{%T|0.02|0.02 (1)}} || {{%T|0.04|0.04 (2)}} || {{%T|0|0 (0)}} || {{%T|0.09|0.09 (5)}} |- |2026-05-13 || {{%T|63.42|63.42 (3533)}} || {{%T|21.27|21.27 (1185)}} || {{%T|9.8|9.8 (546)}} || {{%T|3.05|3.05 (170)}} || {{%T|1.18|1.18 (66)}} || {{%T|0.5|0.5 (28)}} || {{%T|0.29|0.29 (16)}} || {{%T|0.16|0.16 (9)}} || {{%T|0.11|0.11 (6)}} || {{%T|0.04|0.04 (2)}} || {{%T|0|0 (0)}} || {{%T|0.04|0.04 (2)}} || {{%T|0.04|0.04 (2)}} || {{%T|0.11|0.11 (6)}} |- |2026-05-14 || {{%T|61.93|61.93 (3451)}} || {{%T|21.63|21.63 (1205)}} || {{%T|10.62|10.62 (592)}} || {{%T|3.36|3.36 (187)}} || {{%T|1.17|1.17 (65)}} || {{%T|0.48|0.48 (27)}} || {{%T|0.29|0.29 (16)}} || {{%T|0.18|0.18 (10)}} || {{%T|0.13|0.13 (7)}} || {{%T|0.04|0.04 (2)}} || {{%T|0|0 (0)}} || {{%T|0.04|0.04 (2)}} || {{%T|0.04|0.04 (2)}} || {{%T|0.11|0.11 (6)}} |- |2026-05-15 || 58.99 (3287) || 22.74 (1267) || 11.93 (665) || 3.72 (207) || 1.24 (69) || 0.54 (30) || 0.31 (17) || 0.18 (10) || 0.13 (7) || 0.04 (2) || 0 (0) || 0.04 (2) || 0.04 (2) || 0.13 (7) |- |2026-05-16 || 56.94 (3173) || 23 (1282) || 13.49 (752) || 3.84 (214) || 1.24 (69) || 0.63 (35) || 0.31 (17) || 0.18 (10) || 0.13 (7) || 0.04 (2) || 0.02 (1) || 0.02 (1) || 0.05 (3) || 0.13 (7) |- |2026-XX-XX |{{%T|{{#expr: (({{NUMBEROFARTICLES:R}} - ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/0|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/1|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/2|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/3|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/4|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/5|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/6|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/7|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/8|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/9|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/10|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/11|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/12+|R}})) / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}}} ({{#expr: (({{NUMBEROFARTICLES:R}} - ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/0|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/1|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/2|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/3|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/4|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/5|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/6|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/7|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/8|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/9|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/10|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/11|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/12+|R}})))}}) |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/0|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/0|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/0}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/1|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/1|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/1}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/2|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/2|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/2}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/3|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/3|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/3}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/4|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/4|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/4}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/5|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/5|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/5}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/6|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/6|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/6}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/7|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/7|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/7}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/8|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/8|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/8}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/9|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/9|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/9}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/10|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/10|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/10}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/11|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/11|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/11}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/12+|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/12+|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}} ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/12+}})}} |} <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> <h3 class="mw-collapsible-heading">2026-03</h3> <div class="mw-collapsible-content"> *2026-03-27 <code>pl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|pl|N}}; {{/S+|Galeria|34138|pl}}; {{/S+|Zobacz też|213589|pl}}; {{/S+|Przypisy|1161185|pl}}; {{/S+|Linki zewnętrzne|2438|pl}}; {{/S+|\{\{Commons|12760|pl}}; *2026-03-27 <code>szl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|szl|N}}; {{/S+|Galeryjŏ|322|szl}}; ; {{/S+|Przipisy|1400|szl}}; {{/S+|Linki zewnyntrzne|126|szl}}; {{/S+|\{\{Commons|362|szl}}; *2026-03-27 <code>hsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|hsb|N}}; {{/S+|Galerija|66|hsb}}; ; {{/S+|Nóžki|3191|hsb}}; {{/S+|Žórła|6156|hsb}}; {{/S+|Wotkazaj|2297|hsb}}; {{/S+|\{\{Commons|5798|hsb}}; *2026-03-27 <code>dsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|dsb|N}}; {{/S+|Galerija|428|dsb}}; ; {{/S+|Žrědła|538|dsb}}; {{/S+|Wótkaze|387|dsb}}; {{/S+|\{\{Commons|1362|dsb}}; ---- * 2026-03-27 pl Art: 1 690 890; Galeria: 31162 (1.84%); Zobacz też: 213589 (12.63%); Przypisy: 1161185 (68.67%); Linki zewnętrzne: 2438 (0.14%); \{\{Commons: 12760 (0.75%); * 2026-03-27 szl Art: 60 103; Galeryjŏ: 322 (0.54%); ; Przipisy: 1400 (2.33%); Linki zewnyntrzne: 126 (0.21%); \{\{Commons: 362 (0.6%); * 2026-03-27 hsb Art: 14 238; Galerija: 66 (0.46%); ; Nóžki: 3191 (22.41%); Žórła: 6156 (43.24%); Wotkazaj: 2297 (16.13%); \{\{Commons: 5798 (40.72%); * 2026-03-27 dsb Art: 3444; Galerija: 428 (12.43%); ; Žrědła: 538 (15.62%); Wótkaze: 387 (11.24%); \{\{Commons: 1362 (39.55%); ---- {| class="wikitable" |+ ! ! ! ! ! ! ! ! |- |2026-03-27 |pl |1 690 890 |Galeria: 31162 (1.84%); |Zobacz też: 213589 (12.63%); |Przypisy: 1161185 (68.67%) |Linki zewnętrzne: 2438 (0.14%) |\{\{Commons: 12760 (0.75%) |- |2026-03-27 |szl |60 103 |Galeryjŏ: 322 (0.54%) | |Przipisy: 1400 (2.33%) |Linki zewnyntrzne: 126 (0.21%) |\{\{Commons: 362 (0.6%) |- |2026-03-27 |hsb |14 238 |Galerija: 66 (0.46%) |Nóžki: 3191 (22.41%) |Žórła: 6156 (43.24%) |Wotkazaj: 2297 (16.13%) | \{\{Commons: 5798 (40.72%) |- |2026-03-27 |dsb |3444 |Galerija: 428 (12.43%) | |Žrědła: 538 (15.62%) |Wótkaze: 387 (11.24%) |\{\{Commons: 1362 (39.55%) |} </div> </div> ---- <div class="mw-collapsible"> <h3 class="mw-collapsible-heading">2026-04</h3> <div class="mw-collapsible-content"> {| class="wikitable sortable" |+ ! !K. !A. !<s>Galerëjô</s> !Òbaczë téż !\{\{Przëpisë !Bùtnowé lënczi !\{\{Commons |- |2026-03-29 ||csb ||5536 ||0.78% (43) ||2.31% (128) ||2.17% (120) ||26.61% (1473) ||4.03% (223) |- |2026-03-30 ||csb ||5536 ||0.81% (45) ||2.49% (138) ||2.64% (146) ||27.87% (1543)||4.68% (259) |- |2026-03-31 ||csb ||5538 ||0.83% (46) ||2.53% (140) ||2.71% (150) ||29.25% (1620) ||5.4% (299) |- ! ! K. !! A. !!\&lt;gallery ! style="text-align:left; font-size: 85%;" | * pl:''[{{/S|insource:"Zobacz też"|pl}} "Zobacz też"]'' * szl:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Zobŏcz tyż\s*{{=}}/|szl}} /=\s*Zobŏcz tyż\s*=/] * hsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Hlej tež\s*{{=}}/|hsb}} /=\s*Hlej tež\s*=/] * dsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Glědaj teke\s*{{=}}/|dsb}} /=\s*Glědaj teke\s*=/] * cs:''[{{/S|insource:"Související články"|cs}} "Související články"]'' * sk:''[{{/S|insource:"Pozri aj"|sk}} "Pozri aj"]'' * en:''[{{/S|insource:"See also"|en}} "See also"]'' * de:''[{{/S|insource:"Siehe auch"|de}} "Siehe auch"]'' * eo:''[{{/S|insource:"Vidu ankaŭ"|eo}} "Vidu ankaŭ"]'' ! style="text-align:left; font-size: 85%;" | * <nowiki><references></nowiki> * pl:''[{{/S|insource:"Przypisy"|pl}} "Przypisy"]'' * szl:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Przipisy\s*{{=}}/|szl}} /=\s*Przipisy\s*=/] * hsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Nóžki\s*{{=}}/|hsb}} /=\s*Nóžki\s*=/] * dsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Nóžki\s*{{=}}/|dsb}} /=\s*Nóžki\s*=/] ** +[{{/S|insource:/{{=}}\s*Nožki\s*{{=}}/|dsb}} /=\s*Nožki\s*=/] ** +[{{/S|insource:/{{=}}\s*Žrědła\s*{{=}}/|dsb}} /=\s*Žrědła\s*=/] * cs:''[{{/S|insource:"Reference"|cs}} "Reference"]'' * sk: ''[{{/S|insource:"Referencie"|sk}} "Referencie"]'' * en:''[{{/S|insource:"References"|en}} "References"]'' * de:''[{{/S|insource:"Einzelnachweise"|de}} "Einzelnachweise"]'' * eo:''[{{/S|insource:"Referencoj"|eo}} "Referencoj"]'' ! style="text-align:left; font-size: 85%;" | * pl:''[{{/S|insource:"Linki zewnętrzne"|pl}} "Linki zewnętrzne"]'' * szl:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Linki zewnyntrzne\s*{{=}}/|szl}} /=\s*Linki zewnyntrzne\s*=/] * hsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Wotkazaj\s*{{=}}/|hsb}} /=\s*Wotkazaj\s*=/] * dsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Wótkaze\s*{{=}}/|dsb}} /=\s*Wótkaze\s*=/] * cs:''[{{/S|insource:"Externí odkazy"|cs}} "Externí odkazy"]'' * sk:''[{{/S|insource:"Pozri aj"|sk}} "Pozri aj"]'' * en:''[{{/S|insource:"External links"|en}} "External links"]'' * de:''[{{/S|insource:"Weblinks"|de}} "Weblinks"]'' * eo:''[{{/S|insource:"Eksteraj ligiloj"|eo}} "Eksteraj ligiloj"]'' !!\{\{Commons |- |2026-04-09 ||pl ||1 691 002||{{%t|2.34|3=(39487)}} ||{{%t|12.63|3=(213648)}} ||{{%t|68.71|3=(1161912)}} ||{{%t|25.54|3=(431956)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||szl||60 103||{{%t|1.52|3=(915)}} ||{{%t|0.16|3=(95)}} ||{{%t|0.15|3=(90)}} ||{{%t|0.21|3=(126)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||hsb||14 238||{{%t|4.75|3=(676)}} ||{{%t|1.21|3=(172)}} ||{{%t|22.41|3=(3191)}} ||{{%t|16.13|3=(2297)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||dsb||3444||{{%t|16.58|3=(571)}} ||{{%t|1.98|3=(68)}} ||{{%t|37.47|3=({{#expr: 108+648+534}})}} ||{{%t|11.24|3=(387)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||cs ||589 694||{{%t|7.83|3=(46147)}} ||{{%t|18.62|3=(109816)}} ||{{%t|74.07|3=(436853)}} ||{{%t|77.32|3=(456023)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||sk ||259 208||{{%t|3.67|3=(9507)}} ||{{%t|26.31|3=(68190)}} ||{{%t|50.55|3=(131036)}} ||{{%t|31.3|3=(81140)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||en ||7 166 313||{{%t|2.63|3=(188533)}} ||{{%t|25.35|3=(1816956)}} ||{{%t|89.05|3=(6382097)}} ||{{%t|43.67|3=(3130035)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||de ||3 111 906||{{%t|4.46|3=(138754)}} ||{{%t|15.11|3=(470345)}} ||{{%t|60.26|3=(1875287)}} ||{{%t|67.67|3=(2106192)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||eo ||384 071||{{%t|7.84|3=(30122)}} ||{{%t|27.85|3=(106970)}} ||{{%t|32.36|3=(124279)}} ||{{%t|49.81|3=(191292)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- ! !K. !! A. !![{{/S|insource:/\<gallery/|csb}} /=\s*\&lt;gallery\s*=/]!! [{{/S|insource:/{{=}}\s*Òbaczë téż\s*{{=}}/|csb}} /=\s*Òbaczë téż\s*=/] !! [{{/S|hastemplate:Przëpisë}} hastemplate:<br>Przëpisë] !! [{{/S|insource:/{{=}}\s*Bùtnowé lënczi\s*{{=}}/|csb}} /=\s*Bùtnowé lënczi\s*=/]!! [{{/S|hastemplate:Commons}} hastemplate:<br>Commons] |- |2026-04-01 ||csb ||5538 ||{{%t|1.01|3=(56)}} ||{{%t|2.53|3=(140)}} ||{{%t|2.89|3=(160)}} ||{{%t|29.23|3=(1619)}} ||{{%t|6.16|3=(341)}} |- |2026-04-02 ||csb ||5538 ||{{%t|1.07|3=(59)}} ||{{%t|2.58|3=(143)}} ||{{%t|3.03|3=(168)}} ||{{%t|29.94|3=(1658)}} ||{{%t|7.1|3=(393)}} |- |2026-04-03 ||csb ||5539 ||{{%t|1.1|3=(61)}} ||{{%t|3.83|3=(212)}} ||{{%t|3.14|3=(174)}} ||{{%t|32.17|3=(1782)}} ||{{%t|8.9|3=(493)}} |- |2026-04-04 ||csb ||5541 ||{{%t|1.1|3=(61)}} ||{{%t|3.83|3=(212)}} ||{{%t|3.18|3=(176)}} ||{{%t|32.38|3=(1794)}} ||{{%t|9.11|3=(505)}} |- |2026-04-05 ||csb ||5541 ||{{%t|1.17|3=(65)}} ||{{%t|4.51|3=(250)}} ||{{%t|3.63|3=(201)}} ||{{%t|33.55|3=(1859)}} ||{{%t|10.54|3=(584)}} |- |2026-04-06 ||csb ||5543 ||{{%t|1.17|3=(65)}} ||{{%t|4.73|3=(262)}} ||{{%t|3.66|3=(203)}} ||{{%t|33.81|3=(1874)}} ||{{%t|10.81|3=(599)}} |- |[https://browse.library.kiwix.org/viewer#wikipedia_csb_all_maxi_2026-04/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna 2026-04-07] ||csb ||5543 ||{{%t|1.32|3=(73)}} ||{{%t|5.21|3=(289)}} ||{{%t|4.8|3=(266)}} ||{{%t|35.06|3=(1944)}} ||{{%t|12.17|3=(675)}} |- |2026-04-08 ||csb ||5546 ||{{%t|2.33|3=(129)}} ||{{%t|5.97|3=(331)}} ||{{%t|7.99|3=(443)}} ||{{%t|36.12|3=(2003)}} ||{{%t|17.6|3=(976)}} |- |2026-04-09 ||csb ||5549 ||{{%t|2.49|3=(138)}} ||{{%t|6.67|3=(370)}} ||{{%t|8.38|3=(465)}} ||{{%t|36.53|3=(2027)}} ||{{%t|18.31|3=(1016)}} |- |2026-04-10 ||csb ||5549 ||{{%t|2.5|3=(139)}} ||{{%t|7.75|3=(430)}} ||{{%t|8.69|3=(482)}} ||{{%t|36.84|3=(2044)}} ||{{%t|18.83|3=(1045)}} |- |2026-04-12 ||csb ||5550 ||{{%t|2.45|3=(141)}} ||{{%t|7.98|3=(443)}} ||{{%t|8.79|3=(488)}} ||{{%t|36.76|3=(2041)}} ||{{%t|19.2|3=(1066)}} |- |2026-04-13 ||csb ||5552 ||{{%t|2.61|3=(145)}} ||{{%t|8.45|3=(469)}} ||{{%t|8.95|3=(497)}} ||{{%t|37.27|3=(2069)}} ||{{%t|19.88|3=(1104)}} || {{%t|{{#expr: (5552-1250)/5552*100 round 2}}|3=({{#expr: (5552-1250)}})}} |- |2026-04-14 ||csb ||5553 ||{{%t|2.65|3=(147)}} ||{{%t|8.93|3=(496)}} ||{{%t|9.08|3=(504)}} ||{{%t|38.25|3=(2124)}} ||{{%t|21.16|3=(1175)}} || {{%t|{{#expr: (5553-1249)/5553*100 round 2}}|3=({{#expr: (5553-1249)}})}} |- |2026-04-15 ||csb ||5554 ||{{%t|2.72|3=(151)}} ||{{%t|9.77|3=(543)}} ||{{%t|9.25|3=(514)}} ||{{%t|39.01|3=(2167)}} ||{{%t|22.18|3=(1232)}} || {{%t|{{#expr: (5554-1246)/5554*100 round 2}}|3=({{#expr: (5554-1246)}})}} |- |2026-04-16 ||csb ||5559 ||{{%t|2.73|3=(152)}} ||{{%t|10.97|3=(610)}} ||{{%t|9.39|3=(522)}} ||{{%t|39.74|3=(2209)}} ||{{%t|23.1|3=(1284)}} || {{%t|{{#expr: (5559-1262)/5559*100 round 2}}|3=({{#expr: (5559-1262)}})}} |} * 2026-04-24 5561 <gallery\s: 2.86% (159) Òbaczë téż: 12.16% (676) Przëpisë: 9.66% (537) Bùtnowé: 40.77% (2267) Commons: 24.89% (1384) * 2026-04-28 5563 <gallery\s: 2.89% (161) Òbaczë téż: 13.27% (738) Przëpisë: 10.08% (561) Bùtnowé: 42.01% (2337) Commons: 26.5% (1474) * 2026-04-29 5564 <gallery\s: 2.93% (163) Òbaczë téż: 14.07% (783) Przëpisë: 10.15% (565) Bùtnowé: 42.94% (2389) Commons: 27.57% (1534) * 2026-04-30 5564 <gallery\s: 2.97% (165) Òbaczë téż: 14.47% (805) Przëpisë: 10.23% (569) Bùtnowé: 43.17% (2402) Commons: 28.09% (1563) * 2026-05-04 5566 <gallery\s: 2.98% (166) Òbaczë téż: 15.56% (866) Przëpisë: 10.33% (575) Bùtnowé: 44.34% (2468) Commons: 29.28% (1630) * 2026-05-06 5567 <gallery\s: 3% (167) Òbaczë téż: 16.56% (922) Przëpisë: 10.44% (581) Bùtnowé: 45.18% (2515) Commons: 30.48% (1697) * 2026-05-07 5567 <gallery\s: 3.02% (168) Òbaczë téż: 18.27% (1017) Przëpisë: 10.45% (582) Bùtnowé: 46.33% (2579) Commons: 31.88% (1775) * 2026-05-11 5566 <gallery\s: 3.04% (169) Òbaczë téż: 18.88% (1051) Przëpisë: 10.49% (584) Bùtnowé: 46.89% (2610) Commons: 32.99% (1836) * 2026-05-15 5572 <gallery\s: 3.1% (173) Òbaczë téż: 19.94% (1111) Przëpisë: 11.16% (622) Bùtnowé: 49.5% (2758) Commons: 42.77% (2383) <gallery\s: {{/S+|\<gallery|173|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> Òbaczë téż: {{/S+|Òbaczë téż|1111|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> Przëpisë: {{/S+|Przëpisë|622|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> Bùtnowé: {{/S+|Bùtnowé|2758|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> Commons: {{/S+|Commons|2383|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> ---- <nowiki>|2026-04-XX ||csb ||</nowiki>{{NUMBEROFARTICLES:R}}<nowiki> ||{{%t|2.72|3=(151)}} ||{{%t|9.77|3=(543)}} ||{{%t|9.25|3=(514)}} ||{{%t|39.01|3=(2167)}} ||{{%t|22.18|3=(1232)}} || {{%t|{{#expr: (5554-1246)/5554*100 round 2}}|3=({{#expr: (5554-1246)}})}}</nowiki> ---- ---- * {{/S+|\<gallery|1280|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> * {{NUMBEROFARTICLES:R}}-NNN * csb: [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?search=-insource%3A%2FImage%3A%2F+-insource%3A%2F%C3%92br%C3%B4zk%3A%2F+-deepcat%3AKal%C3%A3darium+-insource%3A%2F.svg%2Fi+-insource%3A%2F.png%2Fi+-insource%3A%2F.jpg%2Fi+-insource%3A%2F.jpeg%2Fi+-insource%3A%2F.gif%2Fi&title=Specjaln%C3%B4%3ASzukaj&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 bez obrazka] * bez obrazka: ** csb: 39.89% (2216); -Kalãdarium: 23.04% (1280) [https://petscan.wmcloud.org/?ores_type=any&referrer_name=&links_to_all=&talk_page_exists=both&active_tab=tab_templates_n_links&negcats=Kal%C3%A3darium&ns%5B0%5D=1&before=&larger=&categories=F%C3%B9%C5%84damentn%C3%A9+kateg%C3%B2r%C3%ABje&interface_language=en&show_soft_redirects=both&max_statements=&cb_labels_yes_l=1&edits%5Bbots%5D=both&manual_list_wiki=&project=wikipedia&links_to_any=&templates_any=&manual_list=&sparql=&depth=18&templates_no=Bez+%C3%B2br%C3%B4zka&edits%5Banons%5D=both&show_redirects=both&cb_labels_any_l=1&since_rev0=&search_max_results=500&langs_labels_yes=&output_compatability=catscan&outlinks_any=&edits%5Bflagged%5D=both&rxp_filter=&smaller=&templates_yes=&search_filter=&language=csb&show_disambiguation_pages=both&sitelinks_no=&page_image=no&outlinks_yes=&cb_labels_no_l=1&min_sitelink_count=&after=&ores_prob_from=&min_redlink_count=1&doit=][https://petscan.wmcloud.org/?page_image=no&links_to_no=&sitelinks_any=&langs_labels_no=&sparql=&interface_language=en&ns%5B0%5D=1&sparql_server=wikidata&output_limit=&langs_labels_yes=&depth=18&min_statements=&since_rev0=&subpage_filter=either&project=wikipedia&templates_no=Bez+%C3%B2br%C3%B4zka&common_wiki=auto&search_query=&minlinks=&sortorder=ascending&rxp_filter=&wikidata_item=no&cb_labels_any_l=1&before=&after=&labels_no=&min_redlink_count=1&max_age=&language=csb&show_disambiguation_pages=both&categories=F%C3%B9%C5%84damentn%C3%A9+kateg%C3%B2r%C3%ABje&search_max_results=500&min_sitelink_count=&max_sitelink_count=&smaller=&active_tab=tab_templates_n_links&cb_labels_no_l=1&outlinks_any=&outlinks_yes=&show_soft_redirects=both&ores_prob_to=&cb_labels_yes_l=1&search_filter=&namespace_conversion=keep&doit=] ** csb: 2026-04-15 1264/5555; 2200/5555 ** pl: 29.21% (494098) [https://petscan.wmcloud.org/?cb_labels_any_l=1&interface_language=en&cb_labels_no_l=1&talk_page_exists=both&search_max_results=500&common_wiki=auto&before=&search_wiki=&language=pl&show_redirects=both&minlinks=&output_compatability=catscan&max_age=&referrer_name=&categories=Kategorie&project=wikipedia&max_identifiers=&active_tab=tab_categories&outlinks_any=&sparql_server=wikidata&labels_yes=&depth=18&wpiu=any&min_redlink_count=1&output_limit=&max_statements=&wikidata_label_language=&labels_no=&ores_prob_to=&show_soft_redirects=both&negcats=&rxp_filter=&outlinks_no=&templates_yes=&page_image=no&edits%5Bbots%5D=both&since_rev0=&sitelinks_no=&search_filter=&cb_labels_yes_l=1&manual_list=&source_combination=&sitelinks_yes=&ores_type=any&ns%5B0%5D=1] ** szl: 77.73% (46774) [https://petscan.wmcloud.org/?sitelinks_yes=&min_identifiers=&sortby=none&rxp_filter=&search_max_results=500&links_to_no=&labels_no=&subpage_filter=either&cb_labels_any_l=1&templates_yes=&sitelinks_no=&langs_labels_no=&links_to_any=&namespace_conversion=keep&categories=Przod%C5%84o+zajta&max_statements=&outlinks_yes=&templates_no=&labels_any=&ores_prob_to=&referrer_url=&cb_labels_yes_l=1&minlinks=&ns%5B0%5D=1&page_image=no&edits%5Banons%5D=both&max_sitelink_count=&show_redirects=both&language=szl&links_to_all=&sitelinks_any=&langs_labels_any=&interface_language=en&min_redlink_count=1&max_identifiers=&cb_labels_no_l=1&project=wikipedia&larger=&manual_list_wiki=&depth=18&outlinks_any=&common_wiki=auto&min_sitelink_count=&maxlinks=&doit=] ** hsb: 29.77% (4238) [https://petscan.wmcloud.org/?interface_language=en&min_sitelink_count=&maxlinks=&project=wikipedia&depth=18&pagepile=&wpiu=any&wikidata_source_sites=&language=hsb&page_image=no&cb_labels_no_l=1&min_redlink_count=1&after=&show_disambiguation_pages=both&outlinks_no=&max_identifiers=&max_age=&max_statements=&langs_labels_no=&output_limit=&outlinks_yes=&min_statements=&wikidata_label_language=&templates_no=&show_soft_redirects=both&talk_page_exists=both&cb_labels_any_l=1&subpage_filter=either&wikidata_item=no&ns%5B0%5D=1&ores_prob_from=&sparql_server=wikidata&sitelinks_yes=&search_max_results=500&common_wiki_other=&search_query=&namespace_conversion=keep&categories=%21H%C5%82owna+kategorija&common_wiki=auto&templates_yes=&cb_labels_yes_l=1&before=&wikidata_prop_item_use=&format=html&search_wiki=&doit=] ** dsb: 22.83% (786) [https://petscan.wmcloud.org/?search_max_results=500&outlinks_yes=&categories=%21G%C5%82owna+kategorija&project=wikipedia&referrer_name=&search_filter=&langs_labels_any=&referrer_url=&show_redirects=both&edits%5Banons%5D=both&maxlinks=&templates_no=&min_sitelink_count=&links_to_no=&pagepile=&max_statements=&subpage_filter=either&active_tab=tab_categories&max_sitelink_count=&wikidata_item=no&wikidata_label_language=&cb_labels_no_l=1&ns%5B0%5D=1&sitelinks_no=&sparql=&talk_page_exists=both&page_image=no&outlinks_any=&edits%5Bflagged%5D=both&common_wiki=auto&links_to_all=&min_statements=&depth=18&minlinks=&wikidata_prop_item_use=&language=dsb&cb_labels_any_l=1&interface_language=en&cb_labels_yes_l=1&larger=&labels_no=&sortby=none&common_wiki_other=&smaller=&doit=] ** cs: 42.18% (248854) [https://petscan.wmcloud.org/?manual_list_wiki=&langs_labels_any=&cb_labels_yes_l=1&pagepile=&source_combination=&search_wiki=&wikidata_prop_item_use=&search_max_results=500&outlinks_yes=&langs_labels_no=&after=&search_filter=&depth=18&show_soft_redirects=both&search_query=&sortorder=ascending&edits%5Bflagged%5D=both&language=cs&active_tab=tab_categories&wikidata_item=no&output_limit=&categories=Hlavn%C3%AD+kategorie&referrer_name=&ns%5B0%5D=1&templates_yes=&common_wiki=auto&cb_labels_no_l=1&page_image=no&minlinks=&max_statements=&project=wikipedia&wpiu=any&namespace_conversion=keep&sitelinks_yes=&sparql_server=wikidata&min_redlink_count=1&subpage_filter=either&maxlinks=&cb_labels_any_l=1&ores_prediction=any&outlinks_no=&sitelinks_no=&interface_language=en&max_age=&referrer_url=&templates_no=] ** sk: 39.48% (102371) [https://petscan.wmcloud.org/?min_redlink_count=1&interface_language=en&talk_page_exists=both&langs_labels_yes=&project=wikipedia&langs_labels_no=&search_filter=&language=sk&max_identifiers=&depth=18&ores_prediction=any&cb_labels_yes_l=1&sortby=none&source_combination=&templates_yes=&page_image=no&after=&wikidata_source_sites=&ores_prob_from=&cb_labels_any_l=1&edits%5Bflagged%5D=both&smaller=&show_disambiguation_pages=both&wikidata_item=no&sitelinks_any=&templates_no=&negcats=&sortorder=ascending&manual_list=&cb_labels_no_l=1&search_max_results=500&outlinks_yes=&templates_any=&sparql_server=wikidata&ns%5B0%5D=1&edits%5Bbots%5D=both&categories=Z%C3%A1kladn%C3%A9+kateg%C3%B3rie&common_wiki=auto&outlinks_any=&outlinks_no=&subpage_filter=either&links_to_all=&minlinks=&labels_no=] ** en: >500000 [] ** de: >500000 [] ** eo: 33.82% (129952) [https://petscan.wmcloud.org/?search_max_results=500&ores_prediction=any&interface_language=en&search_wiki=&depth=18&sitelinks_yes=&show_soft_redirects=both&labels_any=&edits%5Bflagged%5D=both&templates_any=&cb_labels_any_l=1&page_image=no&maxlinks=&cb_labels_no_l=1&outlinks_no=&links_to_all=&links_to_any=&categories=%C4%88io&sparql=&ns%5B0%5D=1&outlinks_yes=&language=eo&search_filter=&wikidata_source_sites=&min_identifiers=&sortby=none&cb_labels_yes_l=1&referrer_name=&langs_labels_any=&show_disambiguation_pages=both&langs_labels_no=&output_compatability=catscan&minlinks=&min_statements=&sitelinks_any=&subpage_filter=either&since_rev0=&show_redirects=both&edits%5Banons%5D=both&max_identifiers=&langs_labels_yes=&labels_no=&project=wikipedia&doit=] * dsb: [{{/S|-insource:/{{=}} Žrědła {{=}}/ insource:/{{=}}\s*Žrědła\s*{{=}}/|dsb}} -insource:/= Žrědła =/ insource:/=\s*Žrědła\s*=/] * dsb: [{{/S|insource:/\<ref/ -insource:/{{=}}\s*Nóžki\s*{{=}}/ -insource:/{{=}}\s*Žrědła\s*{{=}}/ -insource:/{{=}}\s*Nožki\s*{{=}}/|dsb}} insource:/\<ref/ -insource:/=\s*Nóžki\s*=/ -insource:/=\s*Žrědła\s*=/ -insource:/=\s*Nožki\s*=/] == <code><nowiki>{{</nowiki>[[:Category:Nôpiérwi pò kaszëbskù|Nôpiérwi pò kaszëbskù]]<nowiki>}}</nowiki></code> == {| class="wikitable" |+ |{{%t|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Nôpiérwi pò kaszëbskù|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}}} ({{PAGESINCATEGORY:Nôpiérwi pò kaszëbskù}}) <code><nowiki>{{</nowiki>[[:Category:Nôpiérwi pò kaszëbskù|Nôpiérwi pò kaszëbskù]]<nowiki>}}</nowiki></code> |} * 2026-04-09 — 0.29% (16) * 2026-04-12 — 0.45% (25) * 2026-04-15 — 0.63% (35) * 2026-04-16 — 0.81% (45) * 2026-04-23 — 1.17% (65) * 2026-04-29 — 1.71% (95) * 2026-05-01 — 1.89% (105) * 2026-05-04 — 2.07% (115) * 2026-05-11 — 2.25% (125) * 2026-05-16 — 2.42% (135) * {{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH2}}-{{CURRENTDAY2}} — {{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Nôpiérwi pò kaszëbskù|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}% ({{PAGESINCATEGORY:Nôpiérwi pò kaszëbskù}}) ---- </div><!-- 2026-04--> </div><!-- 2026-04--> ---- <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> <h3 class="mw-collapsible-heading">+</h3> <div class="mw-collapsible-content"> <code>+<br> |-<br> |2026-04-08<br> |'''csb'''<br> |{{NUMBEROF|ARTICLES|csb|N}}<br> |{{/S+|\<gallery|139|csb|raw=1}}<br> |{{/S+|Òbaczë téż|430|csb|raw=1}}<br> |{{/S+|\{\{Przëpisë|482|csb|raw=1|flag=i}}<br> |{{/S+|Bùtnowé lënczi|2044|csb|raw=1}}<br> |{{/S+|\{\{Commons|1045|csb|raw=1|flag=i}} </code> ---- * 2026-04-02 {{/S+|Rozmajitoscë|37|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Dopisënczi|39|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Słôwny lëdze|20|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpisënczi|4|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Òbôczë téż|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Zdrzë téż|12|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpise|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Bùtnowé pòwrózczi|6|csb}} * <s>2026-04-03 {{/S+|Bùtnowë lënczi|61|csb}}</s> → 0 (2026-04-03) * 2026-04-03 {{/S+|Przësłowié|123|csb}} * 2026-04-03 {{/S+|Przësłowia|6|csb}} * 2026-04-05 {{/S+|Biografiô|18|csb}} * 2026-04-05 {{/S+|Lëteratura|741|csb}} * 2026-04-05 {{/S+|Rozmajitoscë|37|csb}} * 2026-04-07 {{/S+|Przëpisczi|169|csb}} * <s>2026-04-15 {{/S+|Czëtôj téż|1|csb}}</s> → 0 (2026-04-15) * 2026-04-15 {{/S+|\{\{msg|12|csb}} * 2026-04-16 {{/S+|Zdroje|35|csb}} * <s>2026-05-01 {{/S+|Bùtnowé lënczie|13|csb}}</s> → 0 (2026-05-01) * 2026-05-01 {{/S+|Spisënk zamkłoscë|1|csb}} (Spis treści) * <s>2026-05-18 {{/S+|Pismienizna|1|csb}}</s> → 0 (2026-05-18) ---- * [[Brëkòwnik:Iketsi/2]] * [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?search=miono-genitiw%3F&title=Specjaln%C3%B4:Szukaj&go=Bi%C3%A9j%21&ns0=1 miono-genitiw?] </div><!-- + --> </div><!-- + --> kl1ggx0v0dmu3e9a31hdbbobvcpsiy2 14 12926 199466 198170 2026-05-18T13:10:28Z Iketsi 3254 [[Wiki:Statistika]] 199466 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ __EXPECTUNUSEDCATEGORY__ * [[Wiki:Statistika]] * {{[[Szablóna:Commons|Commons]]}}→{{[[Szablóna:CountExtLinks|CountExtLinks]]}} {{Special:Prefixindex/Kategòrëjô:Bùtnowé lënczi/}} [[Kategòrëjô:Meta-starnë Wikipediji]] fsltwtzdqt0idfj9fftahm9ezubyanb 0 12947 199728 199288 2026-05-18T16:20:01Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 199728 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Słôwòmir Jan Krause''' (ùr. 2. rujana 1965 w Starzënie)<ref name="słôwòmirjankrause">[https://web.archive.org/web/20070809120903/http://www.czetnica.org/slowomir-jan-krause/ Czëtnica]</ref> – je pisôrz. == Òbaczë téż == * [[Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070906021221/http://zymk.net/ Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich Przédnô starna] * [https://web.archive.org/web/20070809120903/http://www.czetnica.org/slowomir-jan-krause/ starna] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Krause, Słôwòmir}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 06s54lmq3j0bjeftf468lzxwgvdfw4i 0 12979 199355 199298 2026-05-18T12:15:42Z Iketsi 3254 {{Commons}}; {{Kòntrola}} 199355 wikitext text/x-wiki '''Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich'''<ref>[https://web.archive.org/web/20070906021221/http://zymk.net/ Przédnô starna Zéńdzeniô Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich] [online], zymk.net [przëstãp 2026-05-17] (archiwùm w 2007 rokù) (pòlsczi). </ref> ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Spotkanie Młodych Kaszubskich Twórców'') – stowôra zrzeszającą młodëch lëdzy, chtërny zajimają sã pisaniém dokôzów pò kaszëbskù. == Òbaczë téż == * [[Róman Drzéżdżón]] * [[Adóm Hébel]] * [[Pioter Cëskòwsczi]] * [[Słôwòmir Jan Krause]]<ref name="słôwòmirjankrause">[https://web.archive.org/web/20070809120903/http://www.czetnica.org/slowomir-jan-krause/ Czëtnica]</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070906021221/http://zymk.net/ Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich Przédnô starna] * [https://web.archive.org/web/20070809120903/http://www.czetnica.org/slowomir-jan-krause/ starna] [[Słôwòmir Jan Krause]] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] ojvikr41udkpd3jy1cf11xbnhmwwbjx 199356 199355 2026-05-18T12:16:08Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 199356 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich'''<ref>[https://web.archive.org/web/20070906021221/http://zymk.net/ Przédnô starna Zéńdzeniô Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich] [online], zymk.net [przëstãp 2026-05-17] (archiwùm w 2007 rokù) (pòlsczi). </ref> ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Spotkanie Młodych Kaszubskich Twórców'') – stowôra zrzeszającą młodëch lëdzy, chtërny zajimają sã pisaniém dokôzów pò kaszëbskù. == Òbaczë téż == * [[Róman Drzéżdżón]] * [[Adóm Hébel]] * [[Pioter Cëskòwsczi]] * [[Słôwòmir Jan Krause]]<ref name="słôwòmirjankrause">[https://web.archive.org/web/20070809120903/http://www.czetnica.org/slowomir-jan-krause/ Czëtnica]</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070906021221/http://zymk.net/ Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich Przédnô starna] * [https://web.archive.org/web/20070809120903/http://www.czetnica.org/slowomir-jan-krause/ starna] [[Słôwòmir Jan Krause]] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] 5m93e6eoe2fi416al89iekkpzdqx1aq 199651 199356 2026-05-18T15:53:51Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} 199651 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich'''<ref>[https://web.archive.org/web/20070906021221/http://zymk.net/ Przédnô starna Zéńdzeniô Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich] [online], zymk.net [przëstãp 2026-05-17] (archiwùm w 2007 rokù) (pòlsczi). </ref> ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Spotkanie Młodych Kaszubskich Twórców'') – stowôra zrzeszającą młodëch lëdzy, chtërny zajimają sã pisaniém dokôzów pò kaszëbskù. == Òbaczë téż == * [[Róman Drzéżdżón]] * [[Adóm Hébel]] * [[Pioter Cëskòwsczi]] * [[Słôwòmir Jan Krause]]<ref name="słôwòmirjankrause">[https://web.archive.org/web/20070809120903/http://www.czetnica.org/slowomir-jan-krause/ Czëtnica]</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070906021221/http://zymk.net/ Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich Przédnô starna] * [https://web.archive.org/web/20070809120903/http://www.czetnica.org/slowomir-jan-krause/ starna] [[Słôwòmir Jan Krause]] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] fgprd447idmajfugnpidowaesyhmkwi 0 12981 199464 2026-05-18T13:09:01Z Iketsi 3254 #TAM [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi]] 199464 wikitext text/x-wiki #TAM [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi]] pp4makclukq5xolap7bt1l7928vsygr 14 12982 199472 2026-05-18T13:21:28Z Iketsi 3254 N 199472 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlitika]] 7p0wqlfkvr8p13ptf0l9qnutelfujyi 14 12983 199569 2026-05-18T15:14:05Z Iketsi 3254 N 199569 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Susczi]] 3nd0leypwve7emsr71dotxs9f31yxl1 14 12984 199572 2026-05-18T15:15:49Z Iketsi 3254 N 199572 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Susczi]] 3nd0leypwve7emsr71dotxs9f31yxl1 14 12985 199668 2026-05-18T16:00:29Z Iketsi 3254 N 199668 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Italskô]] 207cw3jwah6eh1uj07v985525j8hgl7 14 12986 199737 2026-05-18T16:26:47Z Iketsi 3254 N 199737 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] ckzb69r1np8eyz9x3krrs32a7tsoezh