Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 56 200082 198759 2026-05-19T20:53:47Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ https://radiokaszebe.pl/index.php/news/rumia-kampania-przeciw-blednej-odmianie-nazwy-miasta-827 200082 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Rëmiô| dopełniacz=Rëmi| adjektiw_mask=Rëmsczi| adjektiw_fem=Rëmskô| céch=POL Rumia COA.svg| fana=POL Rumia flag.svg| karta=Rumia_location_map.svg| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=wejrowsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Michał Pasieczny| adres_um=Sobiesczégò 7| kod_poczt_um=84-230| tel_um=58 671-94-52| fax_um=58 671-94-17| mail_um=| wiéchrzëzna=262,0| stopniN=54|minutN=34|stopniE=18|minutE=24| wysokość=| rok=2004| lëdztwò=44&nbsp;156| gęstość=1343,8| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=84-230| registracëjné tôfle=GWE| TERYT=6222915021| SIMC=| www=http://www.rumia.eu| }} '''Rëmiô''' (pòl. ''Rumia'', miem. ''Rahmel'') je gardã ë gminą w [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]] w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim województwù]]. Rëmiô mô greńcã z [[Gdiniô|Gdinią]] ë [[Réda|Redą]]. Rëmiô robi za mieszkaniowi slôd dlô Gdini. Razã z [[Wejrowò|Wejrowã]] ë Redą ùsôdzô wespòlëznã trzëch gardów - [[Môłé Trójgardze]]. W latach [[1975]] - [[1998]] Rëmiô słëchaa gdóńsczémù wòjewództwù. Tu mô sedzbã [[radio Kaszëbë]], chtërno nadaje dosc wiele pò kaszëbskù. [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków]] w artiklu 11, ùst. 1a pòdaje, że taczi radio dlô m. jin. Kaszëbów mô bëc. == Miona gardu w zdrojach == w zdrojach: ''Rumina'' 1220, ''Rumnam'' 1235, ''Rumpna'' 1245, ''Rumnam'' 1291, ''Rumna'' 1295, ''Ronna'' (krónika òlëwsczégò klôsztora), ''Romna'' (krónika òlëwsczégò klôsztora), ''Rumńa'' (Lorentz), ''Romele'' 1399, ''Rumija'' 1570, ''Rumia'' 1570, ''Romla'' 1582, ''Rumie'' 1583, ''Romlia'' 1598, ''Rahmele'' 1584, ''Romla'' 1584, ''Ramelaw'' 1602, ''z Rumiei'' 1627, ''Rameln'' 1655, ''Ramel'' 1659, ''Rumia'' 1678, ''Rahmel'' 1796, ''Rëmjå'' 1866, ''Rumia'' (SG), ''Rumie'' 1912, ''Rumija'' 1912, ''Rémjô, krol. é szlach. (Rahmel)'' (Cenôwa), ''Rëḿå'' (Lorentz, Zëchta), ''(Stårå) Rëḿå'' (Tréder) Je nôwikszim gardã pòlsczim, jaczi nie je stolëcą krézu. === Pòłożenié === Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 54°34' N, dôłgòta - 18°24' E. === Pòdôwczi === Wedle pòdôwków z [[2002]] rokù, Rëmiô mô wiéchrzëznã 32,86 km², w tim: * rólné ùżëtczi: 26% * lasowé ùżëtczi: 44% Gard zajëmô 2,56% wiéchrzëznë krézu. * Bùdżetowé wzątczi ([[2004]] plan): mln zł * Bùdżetowé wëdôwczi ([[2004]] plan): mln zł === Lëdztwô === Pòdôwczi z [[30 czerwińca]] [[2004]]: {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; text-align:right;" !Òpisënk || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Białczi || colspan=2|Chłopi |- |jednostczi|| sztaturë || % || sztaturë || % || sztaturë || % |-- |lëdztwo || '''44&nbsp;156''' || 100 || 22&nbsp;574 || 51,1 || 21&nbsp;582 || 48,9 |-- |gãscëzna lëdzy<br />(sztatur/km²) || colspan=2| 1343,8 || colspan=2| 687 || colspan=2| 656,8 |} Wedle pòdôwków z [[2002]] rokù, strzédny wzątk na mieszkańca béł 1189,86 zł. == Sąsadné gminë == [[Gdiniô]], [[Kòsôkòwò]], [[Pùck]], [[Réda]], [[Wejrowò]] === Historëjô === * [[1 lëpińca]] 2017 rokù tu béł [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]. <!-- * [[VI wiek p.n.e.|VI]]-[[IV wiek p.n.e.]] osada (wykopaliska) pochodząca z wczesnej [[epoka żelaza|epoki żelaza]] * [[1215]] - pierwsza wzmianka. Dokument, w którym książę pomorski [[Świętopełk|Świętopełek]] nadaje tutejsze ziemie opactwu [[Cystersi|cystersów]] z [[Oliwa (miejscowość)|Oliwy]]. Pozostaje w ich posiadaniu do [[1772]]. * [[1870]] - doprowadzenie [[kolej|kolei]] * [[10 lutego]] [[1920]] wkroczenie Wojska Polskiego * [[13 marca]]-[[27 marca]] [[1945]] - òbarna Markòwcowi Górë http://free.of.pl/x/xzn/index2.htm * [[1939]]-[[1945]] Rëmiô dobëta bez hitlerzów w Miemiecczi Rzeszë * [[1954]] - [[prawa miejskie]] - pòwstaa z parłãczeniô wsów: Rëmiô, [[Zôgòrzé]], [[Biôłô Rzéka]], [[Szmelta]] i [[Rëmiô-Janowò|Janowò]], a od [[1 stycznia]] [[2001]] roku wsë [[Kazmiérz]] (na decyzëjô copniãtô czile miesãdzów pózdni). --> === Słôwny lëdze === * [[Jerzi Tréder]] * <!-- W Rëmi ùrodzëła sã w [[1943]] rokù [[Erika Steinbach]], przedniczka miemiecczégò "Zrzeszëniô Wënekónëch" i [[Edmund Wittbrodt]] - minister Nôrodny Edùkacëjë w rządze [[Jerzy Buzek|Jerzego Buzka]]. Rëmiô je téż òjczëstim gardã aktorczi [[Katarzyna Kurowska|Katarzyny (Joanny) Kurowskiej]]. --> === Stôrodôwnotë === * <center> [[Òbrôzk:Remio_1.jpg|mały|330px|center|Gardnô panorama]] </center> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.rumia.pl http://www.rumia.pl - Òficjalnô rëmskô starna] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/7 Rumia w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * https://radiokaszebe.pl/index.php/news/rumia-kampania-przeciw-blednej-odmianie-nazwy-miasta-827 {{Wejrowsczi kréz}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] 32hrr9aqmi5m8ssn5sb8pkecos529i0 0 1420 199941 184248 2026-05-19T12:06:15Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199941 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chodowiecki Raubdruck 1781.jpg|mały|Daniel Chodowiecki, ''Rozdzelenié Pòlsczi'' (1781)]] '''Daniel Miklosz Chodowiecki''' (ùrodzony [[16 rujana]] [[1726]] we [[Gduńsk|Gduńskù]], ùmarłi [[7 gromicznika]] [[1801]] w [[Berlëno|Berlënie]]) béł sënã gduńsczégò kùpca ë nôwidzalszim prësczim malownikã ë zòbrôzcą kùńca XVIII stolatô. Pòrtrétowôł pòlską szlachtã ë Gduńsk, òd [[1797]] béł za Direktora Berlëńsczi Akademiji Kùńsztu. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Chodowiecki Daniel}} [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] lxrbdkge6shqtzpb35jc9ihc68ixtef 0 1423 199943 192440 2026-05-19T12:07:38Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; {{Commons}} 199943 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Erik af Pommern.jpg|mały|Krónowanié Erika Pòmòrsczégò na króla Dëńsczi, Szwedzczi ë Norwesczi]] [[Òbrôzk:Erikafpommernsdanskeunionssegl.jpg|mały|Sztãpel Erika Pòmòrsczégò brëkòwóny w latach 1398–1435]] [[Òbrôzk:Armoiries Eric de Poméranie, roi de Danemark.svg|120px|mały|]] '''Erik Pòmòrsczi''' (''Erik I''- pòmòrsczi titel, ''Erik af Pommern'' - dënsczi titel, ''Erik av Pommern (Erik XIII)'' - szwédzczi titel, ''Erik av Pommern (Erik III)'' - norwesczi titel) bëł sënã [[Warcësłôw VII|Warcësława VII-gò]] ë Mariji Meklenbùrsczi, ùrodzëł sã w [[1382]] rokù w [[Darłowò|Dirlowie]]. Na rëchcenim dostôł miono Bògùsłôw, pò starkù [[Bògùsłôw V|Bògùsławie V-im]], bùdownikù zómkù w Dirlowie. W [[1388]] rokù wzãti za swòje przez swoją cotkã, dëńską królewą Magòrzatã I-szą (Margrete), przëcygnął do [[Roskilde]] w Dëńsczi. W [[1389]] erbòwôł òd ny Norwesczé Królestwò, w [[stëcznik]]ù [[1396]] òstôł wëlowóny królã Dëńsczi, a w [[lëpinc]]u- Szwedzczi. [[20 czerwińca]] [[1397]], jakno rezultat starë Magòrzatë I, na zómkù w Kalmarze ([[Szwedzkô]]) miôł plac ùgôdënk midzë [[Dëńskô|Dëńską]], [[Szwedzkô|Szwedzką]] ë [[Norweskô|Norweską]], zwóny [[Kalmarskô_Ùnijô|Kalmarską Ùniją]]. Ji pierszim królã òstôł Erik Pòmòrsczi, równak jaż do smiercë Magòrzatë w [[1412]] z nią dzélëł władzã nad [[Skandinawijô|Skandinawiją]]. W [[1405]] mia plac żeńba Erika z Filipiną ''(Phillippa)''- córką anielsczégò króla [[Henrik IV|Henrika IV-gò]]. Zgrôwã Erika bëła wiôlgô skandinawskô imperëjô z centróm w Dëńsce. W [[1429]] rokù w gardze [[Helsingør]] nad zwãżëną [[Øresund]] wprowôdzëł mòrsczi [[col]] dlô òkrãtów wpłëwającëch ë wëpłëwającëch z [[Bôłt]]u. Przez wicy jak 4 stalata nen col dowôł dënsczémù państwù zacht zwësk. Dejadë dosc chùtkò wdôł sã Erik w marachùjącé wòjnë z [[Hanza|Hanzą]], a przez to narôsta òpòzycëjô procëm niemù. Òsoblëwò wiele procëmników miôł westrzód [[Szwedë|Szwedów]], chtërny òskarżëwelë gò téż ò fawòrizowanié [[Dënowie|Dënów]] ë [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]] przë òbsadzëwanim ùrzãdów. W [[1439]] mùszôł ùstąpic z tronu ë wëcopôł sã do zómkù na [[Gòtlandijô|Gòtlandiji]]. Stamtądka wiele razë napôdôł jakno pirata na òkrãtë, ë dlôte dostôł pòzwã "pòslédnégò wikinga Bôłtu". W [[1449]] béł znôwu w Dirlowie, tu rozbùdowôł zómk ë jakno Erik I miôł przëjãté przédnictwò nad stołpsczim dzélã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] òd [[Bògùsław IX|Bògùsława IX-gò]]. Ùmar [[3 maja]] [[1459]] rokù, pòchòwalë gò w mariacczim kòscele w Dirlowie. {| align="center" border="2" cellpadding="8" cellspacing="0" !Pòprzédca !Lësta panowników !Nôslédnik |----- |align="center" width="33%"|[[Magòrzata I]] ''(Margrete 1.)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Dëńsczi]] |align="center" width="34%"|[[Krësztof III Bajersczi]] ''(Christoffer 3. af Bayern)'' |----- |align="center" width="33%"|[[Magòrzata I]] ''(Margreta)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Norwesczi]] |align="center" width="34%"|[[Krësztof III Bajersczi]] ''(Christoffer af Bayern)'' |----- |align="center" width="33%"|[[Magòrzata I]] ''(Margareta)'' |align="center" width="33%"|[[Lësta panowników Szwedzczi]] |align="center" width="34%"|[[Karol VIII]] ''(Karl Knutsson Bonde)'' |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyżëce Zôpadny Pòmòrsczi]] [[Kategòrëjô:Dëńskô]] [[Kategòrëjô:Szwedzkô| ]] [[Kategòrëjô:Skandinawijô]] n4awy5ogi4zp4hble4sf43wd0cfg89h 0 1426 200086 199502 2026-05-20T11:39:53Z Rzadtymczasowy 19437 historiô cd. 200086 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= <small><small>Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen</small></small> |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto%20pl Motto UE], european-union.europa.eu</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji|24 jãzëczi]] |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= [[Ùgòda ò Maastricht]]<br>[[Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]<br>[[Lizbóńskô Ùgòda]] |Mònarcha= [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat - Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnégò cządu – 1949 rokù pòwsta Radzëzna Eùropë, a 1951 r. Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fùnksnérowanim ùnie zajimô sã m.jin. [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé Lizbóńsczi Ùgòdë 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fùnksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta spòdlowich prôw Eùropejsczi Ùnie]]. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} [[Himn Eùropejsczi Ùnie]] (''Òda do redotë'') na kaszëbsczi przedolmaczëł m.jin. Zbigniéw Jankòwsczi<ref>J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces integracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny Eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949 ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô plan integracje wëróbkù wãgla i stalë. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951 przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Néderlandzkô]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë, jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã i Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom). 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë Eùropejsczé Wspólnotë Wãgla i Stalë, Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë i Eùroatomu<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã pózni jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref name=":3">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. W latach 80. XX stalatégò eùropejskô integracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT ([[Anielsczi jãzëk|an]]. ''European Strategic Programme for Research in Information Technologies'')<ref name=":3" />. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë<ref name=":3" />. === Ùniô === [[Òbrôzk:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|mały|Ùgòda z Maastricht]] 7 gromicznika 1992 rokù w òlendersczim [[Maastricht]] je pòdpisónô [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]], jakô twòrzi regle tikającë sã przińdnégò pòspólnégò dëtka, zagrańcowi pòliticzi i bezpiekù, le téż wikszi wespółrobòtë w òbrëmim wëmiaru sprawiedlëwòtë i bënowich zachów. 1 smùtana 1993 rokù òficjalno pòwstôwô Eùropejskô Ùniô<ref name=":4">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1990-99_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1990–1999], european-union.europa.eu.</ref>. Pòwstôwô jednorodny rënk, jaczi fónksnérëje na spòdlim 4 wòlnot: wòlny przepłiw lëdzy, towarów, ùsłëgów i kapitału. 1 stëcznika 1993 rokù je jinaùgùracjô jednorodnégò rënkù, chòc part wòlnégò przepłiwù ùsłëgów pòtikô sã z opòzdzënkã<ref name=":4" />. Rok pózni w żëcé wchòdzy ùgòda, jakô ùsadzô Eùropejską Gòspòdarczą Òbéńdã, rozkòscerzającô jednorodny rënk na kraje EFTA (Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu). 1 stëcznika 1995 rokù do Eùropejsczi Ùnie dołãczają [[Aùstriô|Óstriackô]], [[Fińskô]] i [[Szwedzkô|Szwédzkô]]. 26 strëmiannika 1995 rokù, na spòdlim ùgôdënkù z Schengen, midzë sétmoma krajama EÙ ([[Belgijskô|Belgiô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Szpańskô]], [[Luksembùrg]], [[Néderlandzkô]], [[Niemieckô]], [[Pòrtugalskô]]) zniesonô je paszpòrtowô kòntrola. Do 2021 rokù strefa Schengen òbjimie 26 państw<ref name=":4" />. 2 rujana 1997 rokù pòdpisónô je ùgòda z Amsterdamu, jaczi refòrmë mają pòcwierdzëc pòzycjã EÙ na swiecie. 1 stëcznika 1999 rokù pòwstôwô eùro. Przódë ùżiwóné leno w transakcjach bezpieniãżnych w 11 krajach EÙ (bez Grecczi)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31998R2866 Council Regulation (EC) No 2866/98 of 31 December 1998 on the conversion rates between the euro and the currencies of the Member States adopting the euro], eur-lex.europa.eu, 31 gòdnika 1998.</ref>, a òd 2002 fónksnérëje jakno òficjalny dëtk – przë czim Wiôlgô Britaniô, Dëńskô i Szwédzkô rezygnëją z wprowadzeniô eùro. 26 gromicznika przédnicë EÙ pòdpisëją ùgòdã z Nicei, jakô mô zrefòrmowac jinstytucje, bë EÙ mògła fónksnérowac jakno ùniô 25 państw i przëjic pòstãpnëch nôleżników<ref name=":5">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2000-09_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2000–2009], european-union.europa.eu.</ref>. 1 maja 2004 rokù mô plac nôwikszé rozrzeszwianié Eùropejsczi Ùnie. Dołãczô do ni mët 10 krajów: Cyper, Czeskô, Estoniô, Lëtewskô, Łotwa, Malta, Pòlskô, Słowackô, Słoweńskô i Madżarskô<ref name=":5" />. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. == Geògrafiô == === Nôleżnikòwé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżnikòwé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[Òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francëjô|Francëskô]], [[Òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Néderlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota |- | align="center" |1973 |[[Òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Dëńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wspólnota |- | align="center" |1981 |[[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[Òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[Òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[Òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[Òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Słoweńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[Òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[Òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|mały|250x250px|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref>Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref>[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô aneksjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[Òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[Òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[Òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="200"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] o4x8iegc2v3x4qrqohmsluu2f2tecd6 200087 200086 2026-05-20T11:44:30Z Rzadtymczasowy 19437 drobn., jãzëk 200087 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= <small><small>Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen</small></small> |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto%20pl Motto UE], european-union.europa.eu</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji|24 jãzëczi]] |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= [[Ùgòda ò Maastricht]]<br>[[Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]<br>[[Lizbóńskô Ùgòda]] |Mònarcha= [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat - Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnégò cządu – 1949 rokù pòwsta Radzëzna Eùropë, a 1951 r. Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fùnksnérowanim ùnie zajimô sã m.jin. [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé Lizbóńsczi Ùgòdë 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fùnksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta spòdlowich prôw Eùropejsczi Ùnie]]. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} [[Himn Eùropejsczi Ùnie]] (''Òda do redotë'') na kaszëbsczi przedolmaczëł m.jin. Zbigniéw Jankòwsczi<ref>J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces integracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny Eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949 ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô plan integracje wëróbkù wãgla i stalë. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951 przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Néderlandzkô]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë, jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã i Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom). 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë Eùropejsczé Wspólnotë Wãgla i Stalë, Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë i Eùroatomu<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã pózni jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref name=":3">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. W latach 80. XX stalatégò eùropejskô integracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT ([[Anielsczi jãzëk|an]]. ''European Strategic Programme for Research in Information Technologies'')<ref name=":3" />. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë<ref name=":3" />. === Ùniô === [[Òbrôzk:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|mały|Ùgòda z Maastricht]] 7 gromicznika 1992 rokù w òlendersczim [[Maastricht]] je pòdpisónô [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]], jakô twòrzi regle tikającë sã przińdnégò pòspólnégò dëtka, zagrańcowi pòliticzi i bezpiekù, le téż wikszi wespółrobòtë w òbrëmim wëmiaru sprawiedlëwòtë i bënowich zachów. 1 smùtana 1993 rokù òficjalno pòwstôwô Eùropejskô Ùniô<ref name=":4">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1990-99_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1990–1999], european-union.europa.eu.</ref>. Pòwstôwô jednorodny rënk, jaczi fónksnérëje na spòdlim 4 wòlnot: wòlny przepłiw lëdzy, towarów, ùsłëgów i kapitału. 1 stëcznika 1993 rokù je jinaùgùracjô jednorodnégò rënkù, chòc part wòlnégò przepłiwù ùsłëgów pòtikô sã z opòzdzënkã<ref name=":4" />. Rok pózni w żëcé wchòdzy ùgòda, jakô ùsadzô Eùropejską Gòspòdarczą Òbéńdã, rozkòscerzającô jednorodny rënk na kraje EFTA (Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu). 1 stëcznika 1995 rokù do Eùropejsczi Ùnie dołãczają [[Aùstriô|Óstriackô]], [[Fińskô]] i [[Szwedzkô|Szwédzkô]]. 26 strëmiannika 1995 rokù, na spòdlim ùgôdënkù z Schengen, midzë sétmoma krajama EÙ ([[Belgijskô|Belgiô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Szpańskô]], [[Luksembùrg]], [[Néderlandzkô]], [[Niemieckô]], [[Pòrtugalskô]]) zniesonô je paszpòrtowô kòntrola. Do 2021 rokù strefa Schengen òbjimie 26 państw<ref name=":4" />. 2 rujana 1997 rokù pòdpisónô je ùgòda z Amsterdamu, jaczi refòrmë mają pòcwierdzëc pòzycjã EÙ na swiecie. 1 stëcznika 1999 rokù pòwstôwô eùro. Przódë ùżiwóné leno w transakcjach bezpieniãżnych w 11 krajach EÙ (bez Grecczi)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31998R2866 Council Regulation (EC) No 2866/98 of 31 December 1998 on the conversion rates between the euro and the currencies of the Member States adopting the euro], eur-lex.europa.eu, 31 gòdnika 1998.</ref>, a òd 2002 fónksnérëje jakno òficjalny dëtk – przë czim Wiôlgô Britaniô, Dëńskô i Szwédzkô rezygnëją z wprowadzeniô eùro. 26 gromicznika przédnicë EÙ pòdpisëją ùgòdã z Nicei, jakô mô zrefòrmowac jinstytucje, bë EÙ mògła fónksnérowac jakno ùniô 25 państw i przëjic pòstãpnëch nôleżników<ref name=":5">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2000-09_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2000–2009], european-union.europa.eu.</ref>. 1 maja 2004 rokù mô plac nôwikszé rozrzeszwianié Eùropejsczi Ùnie. Dołãczô do ni mët 10 krajów: Cyper, Czeskô, Estoniô, Lëtewskô, Łotwa, Malta, Pòlskô, Słowackô, Słoweńskô i Madżarskô<ref name=":5" />. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. == Geògrafiô == === Nôleżnikòwé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżnikòwé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[Òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francëjô|Francëskô]], [[Òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Néderlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota |- | align="center" |1973 |[[Òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Dëńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wspólnota |- | align="center" |1981 |[[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[Òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[Òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[Òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[Òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Słoweńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[Òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[Òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|mały|250x250px|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref>Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref>[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô akcesjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[Òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[Òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[Òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="200"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] ifa43eu4gfov32mta41nnsjwf387nu5 200088 200087 2026-05-20T11:45:03Z Rzadtymczasowy 19437 drobn., jãzëk 200088 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= <small><small>Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen</small></small> |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto%20pl Motto UE], european-union.europa.eu</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji|24 jãzëczi]] |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= [[Ùgòda z Maastricht]]<br>[[Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]<br>[[Lizbóńskô Ùgòda]] |Mònarcha= [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat - Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnégò cządu – 1949 rokù pòwsta Radzëzna Eùropë, a 1951 r. Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fùnksnérowanim ùnie zajimô sã m.jin. [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé Lizbóńsczi Ùgòdë 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fùnksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta spòdlowich prôw Eùropejsczi Ùnie]]. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} [[Himn Eùropejsczi Ùnie]] (''Òda do redotë'') na kaszëbsczi przedolmaczëł m.jin. Zbigniéw Jankòwsczi<ref>J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces integracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny Eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949 ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô plan integracje wëróbkù wãgla i stalë. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951 przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Néderlandzkô]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë, jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã i Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom). 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë Eùropejsczé Wspólnotë Wãgla i Stalë, Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë i Eùroatomu<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã pózni jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref name=":3">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. W latach 80. XX stalatégò eùropejskô integracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT ([[Anielsczi jãzëk|an]]. ''European Strategic Programme for Research in Information Technologies'')<ref name=":3" />. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë<ref name=":3" />. === Ùniô === [[Òbrôzk:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|mały|Ùgòda z Maastricht]] 7 gromicznika 1992 rokù w òlendersczim [[Maastricht]] je pòdpisónô [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]], jakô twòrzi regle tikającë sã przińdnégò pòspólnégò dëtka, zagrańcowi pòliticzi i bezpiekù, le téż wikszi wespółrobòtë w òbrëmim wëmiaru sprawiedlëwòtë i bënowich zachów. 1 smùtana 1993 rokù òficjalno pòwstôwô Eùropejskô Ùniô<ref name=":4">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1990-99_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1990–1999], european-union.europa.eu.</ref>. Pòwstôwô jednorodny rënk, jaczi fónksnérëje na spòdlim 4 wòlnot: wòlny przepłiw lëdzy, towarów, ùsłëgów i kapitału. 1 stëcznika 1993 rokù je jinaùgùracjô jednorodnégò rënkù, chòc part wòlnégò przepłiwù ùsłëgów pòtikô sã z opòzdzënkã<ref name=":4" />. Rok pózni w żëcé wchòdzy ùgòda, jakô ùsadzô Eùropejską Gòspòdarczą Òbéńdã, rozkòscerzającô jednorodny rënk na kraje EFTA (Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu). 1 stëcznika 1995 rokù do Eùropejsczi Ùnie dołãczają [[Aùstriô|Óstriackô]], [[Fińskô]] i [[Szwedzkô|Szwédzkô]]. 26 strëmiannika 1995 rokù, na spòdlim ùgôdënkù z Schengen, midzë sétmoma krajama EÙ ([[Belgijskô|Belgiô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Szpańskô]], [[Luksembùrg]], [[Néderlandzkô]], [[Niemieckô]], [[Pòrtugalskô]]) zniesonô je paszpòrtowô kòntrola. Do 2021 rokù strefa Schengen òbjimie 26 państw<ref name=":4" />. 2 rujana 1997 rokù pòdpisónô je ùgòda z Amsterdamu, jaczi refòrmë mają pòcwierdzëc pòzycjã EÙ na swiecie. 1 stëcznika 1999 rokù pòwstôwô eùro. Przódë ùżiwóné leno w transakcjach bezpieniãżnych w 11 krajach EÙ (bez Grecczi)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31998R2866 Council Regulation (EC) No 2866/98 of 31 December 1998 on the conversion rates between the euro and the currencies of the Member States adopting the euro], eur-lex.europa.eu, 31 gòdnika 1998.</ref>, a òd 2002 fónksnérëje jakno òficjalny dëtk – przë czim Wiôlgô Britaniô, Dëńskô i Szwédzkô rezygnëją z wprowadzeniô eùro. 26 gromicznika przédnicë EÙ pòdpisëją ùgòdã z Nicei, jakô mô zrefòrmowac jinstytucje, bë EÙ mògła fónksnérowac jakno ùniô 25 państw i przëjic pòstãpnëch nôleżników<ref name=":5">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2000-09_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2000–2009], european-union.europa.eu.</ref>. 1 maja 2004 rokù mô plac nôwikszé rozrzeszwianié Eùropejsczi Ùnie. Dołãczô do ni mët 10 krajów: Cyper, Czeskô, Estoniô, Lëtewskô, Łotwa, Malta, Pòlskô, Słowackô, Słoweńskô i Madżarskô<ref name=":5" />. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. == Geògrafiô == === Nôleżnikòwé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżnikòwé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[Òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francëjô|Francëskô]], [[Òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Néderlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota |- | align="center" |1973 |[[Òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Dëńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wspólnota |- | align="center" |1981 |[[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[Òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[Òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[Òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[Òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Słoweńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[Òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[Òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|mały|250x250px|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref>Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref>[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô akcesjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[Òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[Òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[Òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="200"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] 5r978qblohwablbp6jag4esw27pxbwi 0 1446 199965 190557 2026-05-19T12:42:58Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199965 wikitext text/x-wiki <TABLE class="wikitable" width="600"> <TR VALIGN="TOP"> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Stëcznik]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Gromicznik]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Strumiannik]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 stëcznika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 stëcznika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 stëcznika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 stëcznika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 stëcznika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 stëcznika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 stëcznika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 gromicznika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 gromicznika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 gromicznika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 gromicznika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 gromicznika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 gromicznika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 gromicznika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 strëmiannika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 strëmiannika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 strëmiannika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 strëmiannika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 strëmiannika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 strëmiannika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 strëmiannika|7]]</TD></TR> <TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 stëcznika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 stëcznika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 stëcznika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 stëcznika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 stëcznika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 stëcznika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 stëcznika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 gromicznika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 gromicznika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 gromicznika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 gromicznika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 gromicznika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 gromicznika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 gromicznika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 strëmiannika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 strëmiannika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 strëmiannika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 strëmiannika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 strëmiannika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 strëmiannika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 strëmiannika|14]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 stëcznika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 stëcznika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 stëcznika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 stëcznika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 stëcznika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 stëcznika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 stëcznika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 gromicznika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 gromicznika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 gromicznika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 gromicznika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 gromicznika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 gromicznika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 gromicznika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 strëmiannika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 strëmiannika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 strëmiannika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 strëmiannika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 strëmiannika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 strëmiannika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 strëmiannika|21]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 stëcznika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 stëcznika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 stëcznika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 stëcznika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 stëcznika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 stëcznika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 stëcznika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 gromicznika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 gromicznika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 gromicznika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 gromicznika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 gromicznika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 gromicznika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 gromicznika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 strëmiannika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 strëmiannika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 strëmiannika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 strëmiannika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 strëmiannika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 strëmiannika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 strëmiannika|28]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 stëcznika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 stëcznika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 stëcznika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 gromicznika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 strëmiannika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 strëmiannika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 strëmiannika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR> <TR valign="TOP"> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Łżëkwiôt]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Môj]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Czerwińc]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 łżëkwiata|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 łżëkwiata|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 łżëkwiata|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 łżëkwiata|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 łżëkwiata|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 łżëkwiata|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 łżëkwiata|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 maja|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 maja|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 maja|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 maja|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 maja|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 maja|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 maja|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 czerwińca|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 czerwińca|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 czerwińca|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 czerwińca|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 czerwińca|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 czerwińca|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 czerwińca|7]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 łżëkwiata|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 łżëkwiata|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 łżëkwiata|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 łżëkwiata|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 łżëkwiata|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 łżëkwiata|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 łżëkwiata|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 maja|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 maja|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 maja|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 maja|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 maja|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 maja|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 maja|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 czerwińca|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 czerwińca|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 czerwińca|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 czerwińca|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 czerwińca|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 czerwińca|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 czerwińca|14]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 łżëkwiata|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 łżëkwiata|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 łżëkwiata|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 łżëkwiata|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 łżëkwiata|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 łżëkwiata|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 łżëkwiata|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 maja|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 maja|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 maja|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 maja|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 maja|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 maja|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 maja|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 czerwińca|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 czerwińca|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 czerwińca|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 czerwińca|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 czerwińca|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 czerwińca|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 czerwińca|21]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 łżëkwiata|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 łżëkwiata|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 łżëkwiata|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 łżëkwiata|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 łżëkwiata|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 łżëkwiata|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 łżëkwiata|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 maja|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 maja|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 maja|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 maja|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 maja|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 maja|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 maja|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 czerwińca|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 czerwińca|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 czerwińca|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 czerwińca|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 czerwińca|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 czerwińca|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 czerwińca|28]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 łżëkwiata|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 łżëkwiata|30]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 maja|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 maja|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 maja|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 czerwińca|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 czerwińca|30]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Lëpinc]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Zélnik]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Séwnik]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 lëpinca|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 lëpinca|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 lëpinca|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 lëpinca|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 lëpinca|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 lëpinca|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 lëpinca|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 zélnika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 zélnika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 zélnika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 zélnika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 zélnika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 zélnika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 zélnika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 séwnika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 séwnika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 séwnika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 séwnika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 séwnika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 séwnika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 séwnika|7]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 lëpinca|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 lëpinca|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 lëpinca|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 lëpinca|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 lëpinca|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 lëpinca|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 lëpinca|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 zélnika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 zélnika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 zélnika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 zélnika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 zélnika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 zélnika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 zélnika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 séwnika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 séwnika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 séwnika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 séwnika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 séwnika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 séwnika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 séwnika|14]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 lëpinca|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 lëpinca|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 lëpinca|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 lëpinca|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 lëpinca|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 lëpinca|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 lëpinca|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 zélnika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 zélnika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 zélnika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 zélnika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 zélnika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 zélnika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 zélnika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 séwnika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 séwnika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 séwnika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 séwnika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 séwnika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 séwnika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 séwnika|21]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 lëpinca|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 lëpinca|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 lëpinca|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 lëpinca|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 lëpinca|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 lëpinca|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 lëpinca|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 zélnika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 zélnika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 zélnika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 zélnika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 zélnika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 zélnika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 zélnika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 séwnika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 séwnika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 séwnika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 séwnika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 séwnika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 séwnika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 séwnika|28]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 lëpinca|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 lëpinca|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 lëpinca|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 zélnika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 zélnika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 zélnika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 séwnika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 séwnika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Rujan]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Lëstopadnik]]</TD> <TD COLSPAN="7" WIDTH="175"><P ALIGN="RIGHT">[[Gòdnik]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 rujana|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 rujana|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 rujana|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 rujana|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 rujana|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 rujana|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 rujana|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 lëstopadnika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 lëstopadnika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 lëstopadnika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 lëstopadnika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 lëstopadnika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 lëstopadnika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 lëstopadnika|7]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[1 gòdnika|1]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[2 gòdnika|2]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[3 gòdnika|3]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[4 gòdnika|4]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[5 gòdnika|5]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[6 gòdnika|6]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[7 gòdnika|7]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 rujana|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 rujana|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 rujana|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 rujana|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 rujana|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 rujana|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 rujana|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 lëstopadnika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 lëstopadnika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 lëstopadnika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 lëstopadnika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 lëstopadnika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 lëstopadnika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 lëstopadnika|14]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[8 gòdnika|8]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[9 gòdnika|9]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[10 gòdnika|10]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[11 gòdnika|11]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[12 gòdnika|12]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[13 gòdnika|13]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[14 gòdnika|14]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 rujana|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 rujana|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 rujana|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 rujana|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 rujana|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 rujana|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 rujana|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 lëstopadnika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 lëstopadnika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 lëstopadnika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 lëstopadnika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 lëstopadnika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 lëstopadnika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 lëstopadnika|21]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[15 gòdnika|15]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[16 gòdnika|16]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[17 gòdnika|17]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[18 gòdnika|18]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[19 gòdnika|19]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[20 gòdnika|20]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[21 gòdnika|21]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 rujana|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 rujana|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 rujana|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 rujana|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 rujana|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 rujana|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 rujana|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 lëstopadnika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 lëstopadnika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 lëstopadnika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 lëstopadnika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 lëstopadnika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 lëstopadnika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 lëstopadnika|28]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[22 gòdnika|22]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[23 gòdnika|23]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[24 gòdnika|24]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[25 gòdnika|25]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[26 gòdnika|26]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[27 gòdnika|27]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[28 gòdnika|28]]</TD> </TR><TR valign="TOP"> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 rujana|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 rujana|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 rujana|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 lëstopadnika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 lëstopadnika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[29 gòdnika|29]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[30 gòdnika|30]]</TD> <TD WIDTH="25"><P ALIGN="RIGHT">[[31 gòdnika|31]]</TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> <TD WIDTH="25"></TD> </TR></TABLE> </P> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kalãdarium| ]] rswlf0tzft4meau5pk32zjfqbghtxoo 0 1447 199961 195112 2026-05-19T12:40:28Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199961 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Kartuzë| dopełniacz=Kartuzów| adjektiw_mask=Kartësczi| adjektiw_fem=Kartuskô| céch=POL_Kartuzy_COA.svg| fana=POL Kartuzy flag.svg| karta=Kartuzy_location_map.svg| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=Kartësczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=Mieczysław Grzegorz Gołuński| adres_um=Hallera 1| kod_poczt_um=83-300| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=6,8| stopniN=54|minutN=20'6|stopniE=18|minutE=12'5| wysokość=202,3-254| rok=2016| lëdztwò=14.611<ref name="populacja2016">[http://www.polskawliczbach.pl/Kartuzy Kartuzy] polskawliczbach.pl, pôdawki GUS.</ref>| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48)58 | pòcztowi kòd=83-300| registracëjné tôfle=GKA| TERYT=2205024| SIMC=09345| www=http://www.kartuzy.pl| }} '''Kartuzë''' (téż: '''Kartëzë'''; we zdrojach: ''Kartuzé'' (Cenôwa); pòl. ''Kartuzy'', miem. ''Karthaus'') – [[Kartësczi kréz|krézewi gard]] w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. Je to wôżny òstrzódk kaszëbsczi kùlturë. Gard pòłożony je nad jezorama: Karczemném i Klôsztórném. Kartuzë mają jeden ùrząd dlô gardu ë wiesczi gminë. Tu òd 1380 rokù béł klôsztór kartëzanów. == Pòłożenié == Kòòrdinatë: szérzô - 54°20' N, dôłgòta - 18°12' E. == Pòdôwczi == === Gard === [[Òbrôzk:Kartuzy (Kartuzë), Starostwo Powiatowe - fotopolska.eu (236605).jpg|mały|left|Bùdink przédnictwa krézu w Kartuzach]] [[Òbrôzk:Plac_w_Kartuzach.jpg|mały|left|Kartuzë]] * Lëdztwò gardu: 16 000 mieszkańców * Wiéchrzëzna gardu: 6 km² === Gmina === * Lëdztwò gminë: 13 600 mieszkańców * Wiéchrzëzna gminë: 199 km² === Gard ë gmina === * Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): mln zł * Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): mln zł == Historëjô == * W [[1907]] rokù założëlë tuwò, m.jin [[Izydor Gùlgòwsczi]] ë [[Friedrich Lorentz]], [[Kaszëbsczé Lëdoznawczé Zrzeszenié]] (''Verein für kaschubische Volkskunde'') * W [[1929]] rokù doszło tuwò do założeniô [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]] (''Zrzeszenie Regionalne Kaszubów'') * W [[1961]] rokù tu szkólna rzekła, żebë starszi doma nie gôdelë do dzecy w rodny [[Kaszëbsczi jãzëk|mòwie]], bò dzecë nie naùczą sã dobrze gadac pò [[Pòlsczi jãzëk|pòlskù]]. == Słôwny lëdze == * [[Aleksander Majkòwsczi]] * [[Jan Rómpsczi]] == Stôrodôwnotë == * Pòklôsztórnô z XIV stalata. == Kùltura == * [[Kaszëbsczé Mùzeùm miona Frãcëszka Trédra]] * [[Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Kaszëbë|Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca "Kaszëbë"]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Kropidłowska, Teodora [https://zpe.gov.pl/kronika/701515 ''Z dziejów Kartuz i Klasztoru Kartuzjanów w Kartuzach''] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kartuzy.pl http://www.kartuzy.pl - Òficjalnô kartëskô starna] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/883 Kartuzy w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów” ] * [https://web.archive.org/web/20160305100352/http://www.dmoz.org/search?q=kartuzy&cat=all&all=no Kategòrëjô Kartuzë w Open Directory Project (pòlskòjãzëkòwi dzél)] * [https://polska-org.pl/6979550,Kartuzy.html Kartuzy, Karthaus, kaszub. Kartuzë] na portalu polska-org.pl {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] gdgs197nw7r75su5f35aogtree06fvl 0 1451 199952 195611 2026-05-19T12:11:26Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199952 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Personal computer, exploded 5.svg|mały|Kòmpùtrowô hard-wôra]] '''Hard-wôra''' je to zbiérny termin na wszëtczé fizyczné dzéle [[kòmpùter|kòmpùtra]], w ùprocëmnienim do: a) [[soft-wôra|soft-wôrë]], chtërnô wëdôwô hard-wôrze pòlétë wëkònawaniô nadôwków b) pòdôwków, chtërné kòmpùter w se zamëkô abò przerobiô. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Infòrmatika]] [[Kategòrëjô:Hard-wôra| ]] svrcpb0o9jgqweix9lgy7ic402ayitm 0 2424 199959 199148 2026-05-19T12:21:46Z Iketsi 3254 -' ' 199959 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Suomen tasavalta (fin)<br />Republiken Finland (szw) | miono = Fińskô Repùblika| miono-genitiw = Fińsczi | fana = Flag of Finland.svg| herb = Coat of arms of Finland.svg | na karce = Finland_in_European_Union.svg| jãzëk = [[fińsczi jãzëk|fińsczi]], szwedzczi | stolëca = Helsinki | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 337.030 | procent-wòdë = 10 | lëdztwò = 5 621 739 | rok = 2026 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +2 | swiãto = [[6 gòdnika]] | himn = Maamme | kòd = FI | Internet = .fi | telefón = 358 |Prezydeńt=Alexander Stubb|Premiéra=Petteri Orpo }} [[Òbrôzk:Koli National Park in Northern Karelia.jpg|mały|Pielinen]] '''Fińskô, Fińskô Repùblika''' abò '''Finlandiô'''<ref>{{sloworz.org|26158|30313}}</ref> ([[Finsczi jãzëk|fin.]] ''Suomi, Suomen tasavalta;'' [[Szwedzczi jãzëk|szw]]. ''Finland, Republiken Finland'') je państwã w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]] ë NATO. Stolëcznym gardã są [[Helsinki]]. Samòstójnotã mô òd 1917 òd [[Ruskô|Rusczi]]. Greńczë òd zôpadù ze [[Szwedzkô|Szwedzką]], òd nordy z [[Norweskô|Norweską]] ë òd pòrënkù z [[Ruskô|Ruską]]. == Geografiô == Wikszi dzél kraju to niżëznë. Naturalné zôpodné ë pôłniowé grańce robią [[Bòtnickô Hôwinga]] ë [[Fińskô Hôwinga]], midzë chtërymi roztacza sã Fińsczé Pòjezerzé składającé sã z 55 tës. jezor. Na nordã òd pòlarnégò kòła je [[Lapòniô]]. Linia sztrądù szczérowégò mô baro wiele òstrowów. === Wiéchrzëzna === * ląd: 304 473 km² * wòda: 33 672 km² * całkòwita: 338 145 km² * % Lasów: 69% === Wësokòsc terenu === * Nôwëższi punky: [[Haltiatunturi]] – 1328 m n.n.m. * Nônëższi punkt: [[Wiôldżé Mòrze]] - 0 m n. n.n.m. === Wòdë === * Nôdłëgszô rzéka: [[Kemijoki]] – 550 km * Nôwiãkszi jezoro: [[Saimaa]] – 1377 km² === Nôwiãkszi gardë === * [[Helsinki]]: 634 940 * [[Espoo]]: 273 627 * [[Tampere]]: 228 125 * [[Vantaa]]: 218 663 * [[Oulu]]: 200 232 * [[Turkù|Turku]]: 187 433 * [[Jyväskylä]]: 138 800 * [[Lahti]]: 119 341 * [[Kuopio]]: 113 028 == Demografiô == === Jãzëczi === Fińsczi ë szwedzczi są tu ùrzãdowima. Pò fińskô gôdô 92% lëdzë, 5,6% gôdô pò szwedzkù. Na jãzëk fińsczi bëłë tołmaczoné kaszëbsczi wiérztë, jak téż bôjczi. Tu ùrzãdnicë pierszégò zortu (pò wëższi szkòle) mùszą rozmiec jãzëk wikszoscë w òkòlim w chtërnym robią. W dwajãzëkòwëch òbéńdach kòżdi ùrzãdnik mùszi rozmiec gadac ë pisac téż drëdżim jãzëkã. Sãdza mùszi rozmiec wësłowic sã w dwùch jãzëkach (mòwno ë na pismie). Òd 1992 [[rok]]ù tu w trzech nôbarżi nordowëch gminach lapònsczi jãzëk je ùrzãdowi. W gminach mùszą bëc szkòłë dlô nôleżników miészëznë, jeżlë jich je wicy jak 13 lëdzy. Ùczbë są téż pò lapònskù. === Lëdztwò === 5 621 739 w 2026<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/finland-population/ Finland Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref>. === Religiô === 66,6% ewangelicczi [[Lëterstwò|lëtersczi]] kòscół Fińsczi, 1,1% fińsczi [[Prawòsławié|prawòsławny]] kòscół, 0,4% [[islam]], 30,5 bezbòżnicë, mni niż 5% zaòstałe (2022)<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/finland 2022 Report on International Religious Freedom: Finland] US Department of State</ref>. == Pòliticzny system == Je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczéj Ùnji]] òd 1 stëcznika 1995<ref>[https://commission.europa.eu/topics/enlargement/30-years-together/finland_en 30 years of Finland in the EU] European Comission</ref> ë [[NATO]] òd 4 łżëkwiata 2023<ref>[https://um.fi/finlands-membership-in-nato Finland’s membership in NATO] Ministry of Foreign Affairs of Finland</ref>. === Wëkònôwczô władza === * prezydent Alexander Stubb (òd 1 strëmiannika 2023)<ref>[https://www.presidentti.fi/en/curriculum-vitae/cai-goran-alexander-stubb/ Alexander Stubb] Presidentti.fi</ref> * premiér Petteri Orpo (òd 20 czerwińca 2023)<ref>[https://www.eduskunta.fi/EN/tiedotteet/Pages/Parliament-elected-Petteri-Orpo-as-Prime-Minister.aspx Parliament elected Petteri Orpo as Prime Minister] Eduskunta Riksdagen</ref> === Ùstawòdôwczô władza === Jednojizbowi parlament, (''Eduskunta Riksdagen'', 200 nôleżników na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://www.eduskunta.fi/EN/Pages/default.aspx Parliament of Finland - Start Page] Eduskunta Riksdagen</ref>). == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{NATO}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Fińskô| ]] hmgqtfxd18umijp494sjr3b6cm4rg76 14 2662 199942 176471 2026-05-19T12:06:37Z Iketsi 3254 {{Commons}} 199942 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Lëdzë]] dzw9ivfc0vx7ps5qay0tsuaw4q6bwfi 0 3174 200084 198560 2026-05-20T10:39:06Z Rzadtymczasowy 19437 drobn. 200084 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = République française |miono = Francëskô Repùblika |miono-genitiw = Francësczi |fana = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg |herb = Armoiries_république_française.svg |na karce = EU-France (without inset).svg |mòtto = Liberté, Égalité, Fraternité<br>(Wòlnosc, Równosc, Braterstwò) |himn = La Marseillaise<br>(Marsëliankô) [[Òbrôzk:La Marseillaise.ogg|La Marseillaise]]</center> |jãzëk = [[Francësczi jãzëk|francësczi]] |stolëca = [[Pariz]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 547.026 |lëdztwò = 66,746,401<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/france-population/ France Population (LIVE)], worldometers.info.</ref> |rok = 2026 |dëtk = [[Eùro]] |kòd dëtka = EUR, € |czasowô cona = +0 |swiãto = [[14 lëpińca]] |kòd = FR, FRA |Internet = .fr |telefón = +345 |Prezydeńt=Emmanuel Macron |Premiéra=Sébastien Lecornu |aùtowi kòd=F |kònstitucjô=Kònstitucjô Francësczi}} '''Francjô, Francëskô Repùblika''' ([[Francësczi jãzëk|fr]]. ''France, République française'') – państwò w zôpadny i pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], jaczé mô téż zamòrsczé teritoria na jinszëch kòntinentach. Grańczi z [[Belgijskô|Belgią]], [[Luksembùrg|Luksembùrgã]], [[Niemieckô|Niemiecką]], [[Szwajcariô|Szwajcarią]], [[Italskô|Italską]], [[Mònakò]], [[Andorra|Andorą]] i [[Szpańskô|Szpańską]]. Zamòrsczé teritoria grańczą z [[Brazylskô|Brazylią]], [[Surinam|Surinamã]] i [[Néderlandzkô|Néderlandzką]]. Kraj je sparłãczony z Wiôlgą Britanią Eùrotunelã, jaczi je pòd kanałã La Manche. Francëskô Repùblika je semiprezydencką repùbliką, w jaczi wôżną rolã mô prezydent. Je piątim z nôlepi rozwiniãtëch krajów swiata i dzewiątim ze wzglãdu na warënczi żëcégò. W swòji kònstytucje narzeszô do Deklaracje Praw Człowieka i Òbëwatela z 1789 rokù<ref>[https://biblioteka.sejm.gov.pl/wp-content/uploads/2015/10/Francja_pol_010711.pdf Konstytucja Republiki Francuskiej z dnia 4 października 1958 r.], biblioteka.sejm.gov.pl.</ref>. Francëskô je nôleżnikã i jednym z załóżców [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]] i Òrganizacje Zjednónëch Narodów. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Francëjô]] lsdn7fkn5eribrdq32i2m0q34llwcrc 200085 200084 2026-05-20T10:40:13Z Rzadtymczasowy 19437 pòwrózczi 200085 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = République française |miono = Francëskô Repùblika |miono-genitiw = Francësczi |fana = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg |herb = Armoiries_république_française.svg |na karce = EU-France (without inset).svg |mòtto = Liberté, Égalité, Fraternité<br>(Wòlnosc, Równosc, Braterstwò) |himn = La Marseillaise<br>(Marsëliankô) [[Òbrôzk:La Marseillaise.ogg|La Marseillaise]]</center> |jãzëk = [[Francësczi jãzëk|francësczi]] |stolëca = [[Pariz]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 547.026 |lëdztwò = 66,746,401<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/france-population/ France Population (LIVE)], worldometers.info.</ref> |rok = 2026 |dëtk = [[Eùro]] |kòd dëtka = EUR, € |czasowô cona = +0 |swiãto = [[14 lëpińca]] |kòd = FR, FRA |Internet = .fr |telefón = +345 |Prezydeńt=Emmanuel Macron |Premiéra=Sébastien Lecornu |aùtowi kòd=F |kònstitucjô=Kònstitucjô Francësczi}} '''Francjô, Francëskô Repùblika''' ([[Francësczi jãzëk|fr]]. ''France, République française'') – państwò w zôpadny i pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], jaczé mô téż zamòrsczé teritoria na jinszëch kòntinentach. Grańczi z [[Belgijskô|Belgią]], [[Luksembùrg|Luksembùrgã]], [[Niemieckô|Niemiecką]], [[Szwajcariô|Szwajcarią]], [[Italskô|Italską]], [[Mònakò]], [[Andorra|Andorą]] i [[Szpańskô|Szpańską]]. Zamòrsczé teritoria grańczą z [[Brazylskô|Brazylią]], [[Surinam|Surinamã]] i [[Néderlandzkô|Néderlandzką]]. Kraj je sparłãczony z [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgą Britanią]] Eùrotunelã, jaczi je pòd kanałã La Manche. Francëskô Repùblika je semiprezydencką repùbliką, w jaczi wôżną rolã mô prezydent. Je piątim z nôlepi rozwiniãtëch krajów swiata i dzewiątim ze wzglãdu na warënczi żëcégò. W swòji kònstytucje narzeszô do [[Deklaracjô Praw Człowieka i Òbëwatela|Deklaracje Praw Człowieka i Òbëwatela]] z 1789 rokù<ref>[https://biblioteka.sejm.gov.pl/wp-content/uploads/2015/10/Francja_pol_010711.pdf Konstytucja Republiki Francuskiej z dnia 4 października 1958 r.], biblioteka.sejm.gov.pl.</ref>. Francëskô je nôleżnikã i jednym z załóżców [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]] i Òrganizacje Zjednónëch Narodów. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Francëjô]] tm3lllbn272hfdvl7ni4quycyu5ml03 0 3427 199955 189337 2026-05-19T12:12:33Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199955 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Świnoujście COA 1.svg|mały|120px|Swinecczi herb]] [[Òbrôzk:Herb_Świnoujście_Muzeum.jpg|mały|120px|Stôri swinecczi herb]] [[Òbrôzk:POL Świnoujście flag2.svg|mały|120px|Swinecczi fana]] '''Swina''' (we zdrojach: ''Szvvine'' 1182, ''Zwina'' 1186, ''Zwijne'' 1577 (Stefano Bonsignori), ''Swinemünde''; pòl. ''Świnoujście'', dólnomiem. ''Swienemünn'', miem. ''Swinemünde'') - gard na prawach krézu w [[Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie]]. Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 53° 55' N, dôłgòta - 14° 15' E <br /> Nadanié gardnëch prôw: 1765 <br /> Wiéchrzëzna: 203 km² <br /> Lëdztwò: 40 883 mieszkańców (2019) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20100501124154/http://www.swinoujscie.pl/ Domôcô starna gardu] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] 4539cgn96ehg3zxt6g9b7flp5hrxs5t 0 3775 199963 196961 2026-05-19T12:41:16Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199963 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Alfabet kaszubski 1850.jpeg|mały|Abecadło z [[Xążeczka dlo Kaszebov|Xążeczczi dlo Kaszebov]] z 1850 rokù]] [[Òbrôzk:Kashubian keyboard layout.png|mały|Kaszëbskô kluczplata [http://kwidzinski.eu/komputrowe-pomoce/kaszebsko-klawiatura]]] '''Kaszëbsczi alfabét''' (kaszëbsczé abécadło) to je alfabét [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. {| style="font-family:Microsoft Sans Serif; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF; text-align:center" | style="width:3em"| A a | style="width:3em"| Ą ą | style="width:3em"| à ã | style="width:3em"| B b | style="width:3em"| C c | style="width:3em"| D d | style="width:3em"| E e |- | É é | Ë ë | F f | G g | H h | I i | J j |- | K k | L l | Ł ł | M m | Ń ń | O o | Ò ò |- | Ó ó | Ô ô | P p | R r | S s | T t | U u |- | Ù ù | W w | Y y | Z z |Ż ż | | |}Wôżné są téż taczé spółzwãczi jak: {| style="font-family:Microsoft Sans Serif; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF; text-align:center" | style="width:3em"| Cz cz | style="width:3em"| Dz dz | style="width:3em"| Dż dż | style="width:3em"| Ch ch | style="width:3em"| Rz rz | style="width:3em"| Sz sz |} Przed [[1997]] rokiem bëła rozmajitosc w krãgù kaszëbsczi òrtografie. Chùtkò stałë sã równak normą zapisënczi „ò” i „ù” w nagłosu i pò współzwãkach: p, b, m, w, f, a téż k, g, ch, h np. [[òrganë]], [[ùchódnik]], [[pòmùchla]], [[bùk]],[[mòra]], [[wòjewództwò]], [[fòtografiô]], [[kùropatka]] i jin. ÙCHWÔLËNK NR 7/RKJ/10 Z DNIA 06-07-2010 R. W SPRAWIE SZËKÙ KASZËBSCZÉGÒ ABÉCADŁA 1. [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] ùstaliwô szëk kaszëbsczégò abécadła jakno: A, Ą, Ã, B, C, D, E, É, Ë, F, G, H, I, J, K, L, Ł, M, N, Ń, O, Ò, Ó, Ô, P, R, S, T, U, Ù, W, Y, Z, Ż. W słowach, w chtërnëch wëstãpiwają lëtrë z cëzëch alfabetów (np. ü, ê, à), lëtrë te są w szëkù zrównywóné z lëtrą bez diakriticznëch znaków, chòc same te diakriticzné znaczi są òbrzeszkòwé. 2. [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] bédëje pòstãpné kaszëbsczé pòzwë znaków abécadła: A /a/, à /ã/, Ą /ą/, B /bé/, C /cé/, D /dé/, E /e/, É /é /, Ë /szwa/, F /éf /, G /gé/, H /ha/, I /i/, J /jot/, K /ka/, L /él/, Ł /éł/, M /ém/, N /én/, Ń /éń/, O /o/, Ò /ò /, Ó /ó/, Ô /ô/, P /pé/, R /ér/, S /és/, T /té/, U /u/, Ù /ù /, W /wé/, Y /igrek/, Z /zet/, Ż /żet /[https://web.archive.org/web/20151006034616/http://www.skarbnicakaszubska.pl/component/joomdoc/biuletyn/biuletyn_2010.pdf/detail] == Historiô == Pierszą wiôlgą próbã kòdifikacje òrtografie kaszëbsczégò etnolektu pòdjął [[Florión Cenôwa]]. W [[1850]] rokù zabédowôł òn dwadzestu-dzewiãcu-literowi alfabét w swòim dzele ''Xążeczka dlo Kaszebov''<ref name=":0">Mark Kwidzińsczi, [https://web.archive.org/web/20220331122458/http://pl.kaszubia.com/kultura/jezyk-kaszubski/alfabet-kaszubski/ ''Alfabet kaszubski'']. [online], Kaszëbskô Wëdowi''é''dnô Starna, 13 maja 2006. [przëstãp 2026-04-18] [skriwóné z [http://pl.kaszubia.com/kultura/jezyk-kaszubski/alfabet-kaszubski adresu] 2022-03-31]. (pòl.) </ref>. Skłôdôł sã z lëter [[Pòlsczi alfabét|pòlsczégò]] [[Pòlsczi alfabét|alfabétu]] króm spółzwãczi z céchã, le dofùlowóny ò [[V|''v'']] i [[X|''x'']]. W 1866 rokù rozszerzëł òn swój alfabét ò 12 nowich lëter, w tim lëter z „[[Hôczk|hôczkama]]”. W [[1919]] rokù [[Friedrich Lorentz]] zabédowôł zmòdifikòwóny kaszëbsczi alfabét ò pòsobnym składze<ref name=":0" />: {| style="font-family:Microsoft Sans Serif; font-size:1.4em; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; text-align:center;" | style="width:3.5em;" |A a | style="width:3.5em;" |[[Ą|Ą ą]] | style="width:3.5em;" |B b | style="width:3.5em;" |C c | style="width:3.5em;" |[[Č|Č č]] | style="width:3.5em;" |D d | style="width:3.5em;" |E e |- |[[É|É é]] |[[Ë|Ë ë]] |F f |G g |H h |I i |J j |- |K k |L l |[[Ł|Ł ł]] |M m |N n |[[Ń|Ń ń]] |O o |- |[[Ó|Ó ó]] |[[Ô|Ô ô]] |[[Œ|Œ œ]] |[[Ǫ|Ǫ ǫ]] |P p |R r |[[Ř|Ř ř]] |- |S s |[[Š|Š š]] |T t |U u |V v |W w |Z z |- |[[Ž|Ž ž]] |} Lëterë z hôczkama mòże bëło zastãpòwac przez jich pòlsczé równoznaczëznë – ''[[cz]]'', ''[[rz]]'', ''[[sz]]'' i ''[[ż]]''<ref name=":0" />. == Òbaczë téż == * [[Szląsczi alfabét]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk [[Jerzi Tréder]], Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999, s. 143. * [[Eùgeniusz Gòłąbk]]: Wskôzë kaszëbsczégò pisënkù. Oficyna Czec [[1997]], s. 25. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://polona.pl/item/672376/3/ 1850] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] [[Kategòrëjô:Alfabetë]] bg3v57ezif7jzmfub3ktvfo9lcqoy0q 0 4449 200075 197581 2026-05-19T18:25:23Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200075 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Україна | miono = Ùkrajina | miono-genitiw =Ùkrajinë | fana = Flag of Ukraine.svg| herb = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | na karce = Europe-Ukraine (disputed territory).svg| mòtto = (ukr.) Воля, Злагода, Добро| jãzëk = ùkrajińsczi | stolëca = Czijew | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 603 700| procent-wòdë = 12 | lëdztwò = 45 830 000 | rok = 2007 | dëtk = hrywna | kòd dëtka = UAH | czasowô cona = +2 | swiãto = [[24 zélnika]]| himn = Szcze ne wmerla Ukrajina | kòd = UA | Internet = .ua | telefón = 380 |Prezydeńt=Wołodymyr Zełensczi|Premiéra=Julija Swyrydenko |aùtowi kòd=UA|data ùsôdzenia=24 zélnika 1991}} '''Ùkrajina''' ([[ùkrajińsczi jãzëk|ùkr.]] ''Україна'') – państwò w pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]]. Jegò lëdztwò skłôdô 42 mln 965 tës. òsób (stój na lëstopadnik 2014 rokù, bez teritorium [[Krim]]u), wiéchrzëzna – 603 628&nbsp;km². Na nordze greńczë z [[Biôłorusjô|Biôłorusją]], na zôpadze z [[Pòlskô|Pòlską]], [[Słowackô|Słowacką]] i [[Madżarskô|Wãgrama]], na pôłniowim zôpadze z [[Rumùńskô|Rumùńską]] i [[Mòłdawskô|Mòłdawską]], na pòrénkù i nordowim pòrénkù – z [[Ruskô|Ruską]]. Na pôłnim i pôłniowim pòrénkù Ùkrajina mô przëstãp do [[Czôrné Mòrze|Czôrnégò]] i [[Azowsczé Mòrze|Azowsczégò Mòrza]]. Ùkrajina dzeli sã na 24 òbwodë, [[Aùtonomicznô Repùblika Krim|Aùtonomiczną Repùblikã Krim]] i dwa gardë z osoblëwim statusã: [[Czijew]] (stolëca i nôwiãkszi gard) i [[Sewastopòl]]. Ùkrajina jawi sã parlamentarno-prezydencką repùbliką. Głównym òrganã państwòwi władzë je Nôwëższô Radzëzna Ùkrajinë (ùkr. ''Верховна рада України''), a głową państwa – prezydent. Wedle òglowégò spisënkù z 2001 [[Ùkrajińcë]] skłôdają 77,8% lëdztwa. Ùkrajinã zamieszkiwają téż m.jin. [[Rëskòwie]] (17,3% mieszkańców), [[Biôłorusënowie]] (0,6%), [[Mòłdawiónë]] (0,5%), [[Pòlôszë]] (0,3%)<ref>[https://web.archive.org/web/20160102074706/http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/ ''Про кількість та склад населення України за підсумками Всеукраїнського перепису населення 2001 року.'']</ref>. Wiãkszosc lëdztwa słëchô do chrzescyjańsczich kòscołów [[Bizantińsczi òbrządk|wschòdnégò òbrządkù]] – [[Prawòsławié|prawòsławiô]] i grekòkatolëcëzmù. Państwòwim jãzëkã je [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]]. W rezultace pôrãsetlatny rusëfikacje we wschódnëch i pôłniowëch òbwodach baro rozkòscerzony je [[rusczi jãzëk]]. == Geògrafiô == Ùkrajina to drëdżé nôwiãkszé państwò w [[Eùropa|Eùropie]] pòdług [[Miara wiérzchù|miarë wiérzchù]] – 603 628 km², a òbczasã téż nôwiãkszé państwò, chtërno całowno leżi w Eùropie. Na swiece Ùkrajina zajimô 45. plac pòdług rozległoscë ji wiérzchù. Całownô długòsc grańcë Ùkrajinë to 6992 km. Nôwiãkszą górą Ùkrajinë je ''[[Gowerła]]''. Krajné pùńktë Ùkrajinë: * Północny – sedlëszcze Grémiacz w czernihowsczim òbwodze. * Pôłniowi – gard Foros na [[Aùtonomicznô Repùblika Krim|Krimie]]. * Zôpadny – wies Solomònowò w zakarpacczim òbwodze. * Wschodni – wies Raniô Zôria w ługańsczim òbwodze. == Òbaczë téż == * [[Biôłorus]] * [[Ruskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Ukraine Atlas Ùkrajinë na Wikimedia Commons] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Ùkrajina| ]] 9ypsauhhbbkb271ief4z7awfdirhow0 0 4653 199962 197606 2026-05-19T12:40:50Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199962 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = ‏د افغانستان اسلامي امارت‎ | miono = Islamsczi Emirat Afganistónu | miono-genitiw = Afganistónu| fana = Flag_of_Taliban.svg | herb = Arms of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg| na karce = LocationAfghanistan.svg| mòtto = لا إله إلا الله محمد رسول الله <br>(Nié mô Bòga nad Allaha a Mahomet je jegò prorokã) | jãzëk = paszto | stolëca = Kabul | fòrma państwa = emirat | wiéchrzëzna = 652 864 | procent-wòdë = ~0| lëdztwò = 39 907 500 | rok = 2020 | dëtk = afgani | kòd dëtka = AFN | czasowô cona = +4:30 | swiãto = [[24 czerwińca]]| himn = دا د باتورانو کور (To je dóm bòhaterów)| kòd = AF | Internet = .af | telefón = 93 | Mònarcha=Hibatullah Achundzada| Premiéra=Hasan Achund|aùtowi kòd=AFG}} '''Afganistón''' ([[Persczi jãzëk|Persczi]] i [[Jãzëk Paszto|Paszto]]: افغانستان) je państwã w [[Azëjô|Azëji]], bez przëstãpù do mòrza. Greńczë z [[Pakistan|Pakistanã]], [[Iran|Iranã]], [[Turkmenistan|Turkmenistanã]], [[Tadżikistan|Tadżikistanã]], [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]] i [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinami]]<ref>[https://web.archive.org/web/20250806213722/https://www.afghanembassy.au/about-afghanistan/brief-country-profile.html BRIEF COUNTRY PROFILE] Embassy of the Islamic Republic of Afghanistan, Canberra [2025-09-10]</ref>. Stolecznym gardã je [[Kabul]]. Rząd Afganistónu òd 2021, czedë władzã przejimieli Talibowie, je nëuznoném na midzënôrodny arenie. Przédnikã kraju je emir, Hibatullah Achundzada, chtëren mo plac w Kandaharze. Premiérem w stolëcy je mułła Hasan Achund. Prawo je òpiarte na prawie szariatu<ref>[https://www.pism.pl/publikacje/afganistan-rok-po-przejeciu-wladzy-przez-talibow Afganistan rok po przejęciu władzy przez talibów] [2022-08-11] PISM [2025-09-06]</ref><ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/jak-wyglada-dzisiaj-afganistan-to-kraj-na-styku-wielu-kultur-religii-i-wplywow/#afganistan-jest-dzis-zarzadzany-przez-talibow Jak wygląda dzisiaj Afganistan? To kraj na styku wielu kultur, religii i wpływów] National Geographic [2025-09-06]</ref>. [[Islam|Mahòmetanizm]] wic je tam państwòwą religiją. == Òbaczë téż == * [[Adóm Szada-Bòrzëszkòwsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] a1hnut4ihcdlttohh0lm45na57auqfm 0 4736 199928 160619 2026-05-19T11:59:44Z Iketsi 3254 |!]]→| ]]; {{Kòntrola}} 199928 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:NKorea_county_map.png|mały|Kôrta Nordowi Kòreji w pòdzélkã drëdżi równi]] Ùrzãdny pòdzélk [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]] rokù je zòrganizowóny w trzech hierarchicznëch równiach. Wiele z jednotów mô swòją równoznaczëznã w systemie [[Pôłniowô Kòreja|Pôłniowi Kòreji]]. Na nôwëższi sztãpniu je dzewiãc prowincëjów, dwa direktno rządzony gardë ë trzë specjalné ùrzãdné òbéńdë. Dali, na drëdzi równi są gardë, krézë, dzelnice ë distriktë. Ne slédne są dali dzeloné na trzëcy równi w gardczi, sąsedztwa, wse ë robòtnicze distriktë. Trzërówniowô ùrzãdnô systema brëkòwónô w Nordowi Kòreji òsta zabédowóno przez [[Gim Il Sung]]a w [[1952]] rokù jakno part masowi restrukturizëcëji môlowégò rządku. Przódë w ùżëcym bëła wielorówniowò systema juwerna do ti wcyg brëkòwòny w Pôłniowi Kòreji. == Pierszô równiô == Dzewiãc prowincëjów (Do; 도, 道) wëchòdaje ze zwëkòwich prowincëjów [[Kòreja|Kòreji]], ale òstałë dali pòdzéloné pò rozpadniãcym kraju. W jich skłôd wchôdają gardë, pòzagardowi môlë, górsczé òbéńdë. Dwa gardë administrowóné przez rząd (Chikhalsi; 직할시, 直轄市) to wiôldżé metropòlie òdłączone òd jich dôwnëch prowincëjów. Sztërë pòstãpné gardë bëłë rządzoné direktno przez rząd w przeszłoscë, ale terôz są abò znowa sparłączoné ze swòjima prowincëjama abò jinaczi zòrganizowóné. Trzë specjalno administrowóné òbéńdë òstałë ùsadzoné w [[2002]] rokù dlô rozwiju wespółrobòtë z Pôłniową Kòreją ë jinëma państwama. Jedna z nich [[Specjalnô Òbéńda Sinŭiju]] òsta wëkreòwónô do scygniãcô chińsczich jinwesticëjów, ale jesz nie òsta zrëszonô. Ne specjalné òbéńdë ni mają znónëch dzélów drëdżi czë trzecy równi. == Drëgô równiô == Nôczãscy wëstãpiwô tuwò kréz (Kun; 군, 郡), mni zùrbanizowóny môl w prowincëji abò direktno rządzony gard. Distriktama z nôwikszim karnã lëdzy są gardë (Si; 시, 市), ë gard [[Nampho]] jakò specjalny gard (T'ŭkkŭpsi; 특급시, 特級市). Niechtërné prowincëje mają jesz dwa ôrtë distriktów (Ku, Chigu). Gardë direktno administrowóné przez rząd są òrganizowóné w dzelnice (Kuyŏk, ekwiwalent dlô pôłniowòkòrejańsczégò Gu). == Trzecô równiô == Mni zalëdzoné partë gardów ë krézów òrganizowóné są we wse (Ri). Gardr pòdzéloné są na sąsedztwa (Dong), a zamieszkałe przez wiele lëdzy partë krézu zwóné są gardkama (Ŭp). Niechtërné krézë mają téż robòtnicze distriktë (Rodongjagu). == Prowincëje == * [[Chagang]] (''Chagang-do;'' 자강도; 慈江道) * [[Nordowé Hamgyŏng]] (''Hamgyŏng-pukto;'' 함경 북도; 咸鏡北道) * [[Pôłniowé Hamgyŏng]] (''Hamgyŏng-namdo;'' 함경 남도; 咸鏡南道) * [[Nordowé Hwanghae]] (''Hwanghae-pukto;'' 황해 북도; 黃海北道) * [[Pôłniowé Hwanghae]] (''Hwanghae-namdo;'' 황해 남도; 黃海南道) * [[Kangwŏn]] (''Kangwŏndo;'' 강원도; 江原道) * [[Nordowé P'yŏngan]] (''P'yŏngan-pukto;'' 평안 북도; 平安北道) * [[Pôłniowé P'yŏngan]] (''P'yŏngan-namdo;'' 평안 남도; 平安南道) * [[Ryanggang]] (''Ryanggang-do;'' 량강도; 兩江道) == Specjalno Administrowóné Òbéńdë == * [[Jindiustralno Òbéńda Kaesŏng]] (''Kaesŏng Kongŏp Chigu;'' 개성 공업 지구; 開城工業地區) * [[Turisticznô Òbéńda Kŭmgangsan]] (''Kŭmgangsan Kwan'gwang Chigu;'' 금강산 관광 지구; 金剛山觀光地區) * [[Specjalnô Administracjowô Òbéńda Sinŭiju]] (''Sinŭiju T'ŭkbyŏl Haengjeonggu''; 신의주 특별 행정구; 新義州特別行政區) == Direktno Rządzoné Gardë == * Direkto Rządzony Gard [[P'yŏngyang]] (''P'yŏngyang Chikhalsi''; 평양 직할시; 平壤直轄市) * Direkto Rządzony Gard [[Rasŏn (Rajin-Sŏnbong)]] (''Rasŏn (Rajin-Sŏnbong) Chikhalsi''; 라선 (라진-선봉) 직할시; 羅先 (羅津-先鋒) 直轄市) == Przóde Direktno Rządzoné Gardë == * Gard [[Ch'ŏngjin]] (청진시; 淸津市) terô part prowincëji Nordowé Hamgyŏng. * Gard [[Hamhŭng]] (함흥시; 咸興市) terô part prowincëji Pôłniowé Hamgyŏng. * Gard [[Kaesŏng]] (개성시; 開城市) terô part prownicëji Nordowé Hwanghae. * Specjalny Gard [[Namp'o]] (''Namp'o T'ŭkkŭpsi;'' 남포 특급시; 南浦特級市) terô part prowincëji Pôłniowé P'yŏng'an. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Kòreja| ]] lrxy1u6qypssq3tyq63go3mt17k3gc2 0 4737 199949 190490 2026-05-19T12:09:54Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199949 wikitext text/x-wiki {{N-KOR prowincëjô infobox| miono = Prowincëjô Chagang | pòprawionô = Jagang-do | MCR = Chagang-do | hangeul = 자강도 | hanja = 慈江道 | krótczé_miono = Chagang (Jagang; 자강) | lëdztwò_rok = 2005 | lëdztwò = 1&nbsp;147&nbsp;946 | wiéchrzëzna = 16&nbsp;613 | stolëca = [[Kanggye]] | ùrzãdny_pòdzélk = 3 gardë ("Si"); 15 krézów ("Kun") | òbéńda = Kwansŏ | dialekt = P'yŏngan| pòłożenié = | kôrta = NK-chagang.png | }} '''Chagang''' (''Chagang-do'') je [[Ùrzãdny pòdzélk Nordowi Kòreji|prowincëją]] w [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]]. Z nordë greńczë z [[Chinë|Chinama]], òd pòrénkù z [[Ryanggang]] ë [[Pôłniowé Hamgyŏng|Pôłniowim Hamgyŏng]], òd pôłnia z [[Pôłniowé P'yŏngan|Pôłniowim P'yŏngan]] a òd zôpadu z [[Nordowé P'yŏngan|Nordowim P'yŏngan]]. Na prowincëjô òsta w [[1949]] rokù wëłączonô z prowincëji Nordowi P'yŏngan. Stolëcą je [[Kanggye]]. == Geògrafijô == Prowincëjô Chagang je w nordowòzôpadnym parce Kòreji. To nôbarżi górskô prowincëjô, górë są na 98 procentach wiéchrzëznë. Strzédnô wiżô nad równią mòrza to 750 métrów a nadżib terenu w wikszim parce prowincëji to 15-40 gradusów. Prowincëjô je pòd cëskã kòntinentalnégò klimatu z wiôldżim wpłiwã [[Azëjô|kòntinentalny Azëji]]. Są henë mrozné a dłudżé zëmë. Cepłota dërno rosce na zymk a zmnészô sã na jeséń, dzãka czemù zymk a jeséń są baro krótczima cządama rokù. Latã czãsto padô dzeszcz, szkwôłë ë grzëmòtë z piorunama nie są rzôdczëzną. == Ùrzãdny pòdzélk == Chagang pòdzéloné je na 3 gardë ("Si") ë 15 krézów ("Kun"). === Gardë === * [[Kanggye]]-si (강계시; 江界市; w [[gòdnik|gòdnikù]] 1949 przemianowóné z krézu) * [[Hŭich'ŏn]]-si (희천시; 熙川市; gard òdd [[rujan]]a [[1967]]) * [[Manp'o]]-si (만포시; 滿浦市; gard òd rujana 1967) === Krézë === * [[Changgang-kun]] (장강군; 長江郡) * [[Chasŏng-kun]] (자성군; 慈城郡) * [[Chŏnch'ŏn-kun]] (전천군; 前川郡) * [[Ch'osan-kun]] (초산군; 楚山郡) * [[Chunggang-kun]] (중강군; 中江郡) * [[Hwap'yŏng-kun]] (화평군; 和坪郡) * [[Kop'ung-kun]] (고풍군; 古豐郡) * [[Rangrim-kun]] (랑림군; 狼林郡) * [[Ryongrim-kun]] (룡림군; 龍林郡) * [[Sijung-kun]] (시중군; 時中郡) * [[Sŏnggan-kun]] (성간군; 城干郡) * [[Songwŏn-kun]] (송원군; 松原郡) * [[Usi-kun]] (우시군; 雩時郡) * [[Wiwŏn-kun]] (위원군; 渭原郡) * [[Tongsin-kun]] (동신군; 東新郡) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20040514171020/http://210.145.168.243/pk/084th_issue/9903303.htm The People's Korea: Chagang] w anielsczim jãzëkù. {{Nordowô Kòreja}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Kòreja]] h59bdggo5ffnfee6xhgvs90atlvh80c 0 4743 199957 196732 2026-05-19T12:20:19Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199957 wikitext text/x-wiki {{N-KOR prowincëjô infobox| miono = Direktno Administrowóny Gard Rasŏn | pòprawionô = Raseon Jikhalsi (Rajin-Seonbong Jikhalsi) | MCR = Rasŏn Chikhalsi (Rajin-Sŏnbong Chikhalsi) | hangeul = 라선 직할시 abò 라진-선봉 직할시 | hanja = 羅先直轄市 | krótczé_miono = Rasŏn/Nasŏn (라선; 羅先) | lëdztwò_rok = 2005 | lëdztwò = 205&nbsp;000 | wiéchrzëzna = 746 | stolëca = [[Kanggye]] | ùrzãdny_pòdzélk = 1 dzelnica ("Kuyŏk"); 1 kréz ("Kun") | òbéńda = Kwanbuk | dialekt = | pòłożenié = | kôrta = DPRK2006_Rason.png | }} [[Òbrôzk:Rajin hotel.jpg|thumb|left|Hòtel Rajin]] '''Rasŏn''' (przóde Rajin-Sŏnbong) to [[Ùrzãdny pòdzélk Nordowi Kòreji|Direktno Administrowóny Gard]] w [[Nordowô Kòreja|Nordowi Kòreji]]. Greńcze z prowincëją [[Jilin]] w [[Chinë|Chinach]] ë [[Nadmòrsczi Krôj|Nadmòrsczim Krajã]] w [[Ruskô|Rusczi]]. Region òstôł wëapartniony z prowincëji [[Nordowé Hamgyŏng]] w [[1993]] rokù pòd mionã "Rajin-Sŏnbong". Miono to òsta skróconé do "Rasŏn" w [[2000]] rokù. W [[Pôłniowô Kòreja|Pôłniowi Kòreji]] zaczątkòwé "R" w mionie je wëmówióné jakno "N", téj w niechternëch zdrojach mòże czasã pòtkac zapis miona gardu jakno ''Najin''. == Ùrzãdny pòdzélk == Rasŏn pòdzélony je na jedną dzelnicã ("Kuyŏk") ë jeden kréz ("Kun"). * Rajin-guyŏk (라진구역; 羅津區域) * [[Sŏnbong|Sŏnbong-gun]] (선봉군; 先鋒郡) == Òbaczë téż == * [[P'yŏngyang]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Nordowô Kòreja}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Kòreja]] g9vh5w4yvne0jaxl7kleqtebmy18518 0 4852 200062 199467 2026-05-19T15:56:40Z Iketsi 3254 + 200062 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Rodnô mòwa''' – coroczny recitatorsczi kònkùrs òrganizowóny od [[1971]], z finałã w [[Chmielno|Chmielnie]]. Bëtnicë recitëją pòeticczé ë prozatorsczé ùtwòrë w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzekù]]; wëstãpùją w 6 wiekòwëch karnach. == Òbaczë téż == * [[Kònkùrs]] * [[Rodnô mòwa]] * [[Ida Czajinô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|wDze4Sc0xyY|Rodnô Mòwa — Akademia Kaszubska}} * [http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-chmielno/ Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”, Chmielno] * [https://www.zawszepomorze.pl/artykul/20175,konkurs-recytatorski-rodno-mowa-w-chmielnie-recytatorzy-i-hold-dla-trojanowskiej Konkurs recytatorski „Rodnô Mòwa" w Chmielnie. Recytatorzy i hołd dla Trojanowskiej] * [https://kartuskiecentrum.kultury.pl/aktualnosci-kck/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa.html 55. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”] * [https://dziennikpucki.pl/gmina-puck/55-edycja-konkursu-rodno-mowa-w-strzelnie-w-gminie-puck-poznaj-mistrzow-kaszubskiego-slowa/ 55. edycja konkursu Rodnô Mòwa w Strzelnie w gminie Puck: poznaj mistrzów kaszubskiego słowa] – dziennikpucki.pl * [https://pomorskie.eu/mlodzi-mistrzowie-mowy-kaszubskiej-nagrodzeni-rodno-mowa-wybrzmiala-pieknie/ Młodzi mistrzowie mowy kaszubskiej nagrodzeni. Rodnô Mòwa wybrzmiała pięknie] * {{YouTube|OsyMsYzVpL8|rodnamowa — 24 kaszuby 2016-10-02}} * [https://muzeum.wejherowo.pl/wydarzenie/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa/ 55 Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej ,,Rodnô Mòwa’’] === Szëkba === {{Szëkba|Rodnô mòwa}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë]] 9mo3cpb5cs0pqkld0zl4bt5vefcb3c9 0 5070 199999 199219 2026-05-19T14:46:55Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199999 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Swantopolk II, Duke of Pomerania.PNG|mały|Wizerënk ksãca w prezbitérat òlëwsczi katedrë, mal. Herman Hón]] [[Òbrôzk:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|mały|left|Szlachòta Swiãtopôłka II Wiôldżégò przë sztrasë Szerokô w [[Gduńsk]]ù]] [[Òbrôzk:Zwantepolc.png|mały|Sztãpel Swiãtopôłka II]] [[Òbrôzk:CMM - Sygnet pieczętny filtered.jpg|mały|Piestrziń Swiãtopôłka - ''Anulus Svant (epolocus)'']] '''Swiãtopôłk II Wiôldżi''' (ùr. przed [[1195]] – ùm. [[11 stëcznika]] [[1266]]) – ksążã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|pòrénkòwi Pòmòrzczi]] 1220<ref>F. Cenôwa: Trze rosprave: przez Stanjisława ; wóros Kile słóv wó Kaszebach e jich zemji przez Wójkasena, Kraków: Nak. Ksi. i Czcion. pod Sową, 1850, s. 6 -7 [http://ebooks.library.ualberta.ca/local/trzerospravecprz00ceynuoft]</ref>-1266. Kòle 1226 rokù òn [[Gduńsk]]òwi nadôł lubecczé gardowé prawò. W 1227 rokù ten ksążã dôł pòstawic klôsztór dominikónów w [[Gduńsk]]ù. W 1231 [[papiéż Grégòr IX]] òbjimnął gò ë jegò sëna [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]] protekcëją Apòstolsczi Stolecë (''personas et terras vestra sub beati Petri et nostra protectione suscipimus'')[https://books.google.pl/books?redir_esc=y&hl=pl&id=iNgaAgAAQBAJ&q=pomerania#v=snippet&q=pomerania&f=false]. W latach 1238-1253 Swiãtopôłk II wòjowôł z Krzëżôkama[https://books.google.pl/books?id=cG1VAAAAcAAJ&pg=PA131&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwjzqrOV-7nPAhXLKywKHY6lCuE4RhDoAQghMAE#v=onepage&q=kaszubi&f=false]. W „Krónice wiôlgòpòlsczi” je napisóné, że w 1258 rokù [[Wartësłôw III]], „ksyżã Kaszëbów wëcygnął procëm Swiãtopôłkòwi, ksyżëcu Pòmòrzô, z wòjskã Wiôlgòpòlónów, chtërné ksyżã wiôlgòpòlsczi Bòlesłôw przësłôł na pòmòc, i z biskùpã kamiéńsczim. I czej przëszedł w òkòlé [[Słëpsk]]a, co sã jinaczi zwôł Stolp, òstawił biskùpa i jegò wòjskò (...), sóm [znôw] z wiôldżim wòjskã dzyrzkò rénowôł zemie Swiãtopôłka”. Nimò to dobiwcą òstôł Swiãtopôłk II. Jegò białką bëła Eufrozyna - sostra wiôlgòpòlsczégò ksąża. Wierã jegò córecznica - Eùfemiô bëła królewą w [[Norweskô|Norwesce]]. [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] pòstawiło szlachòtã tegò ksąża w [[Gduńsk]]ù, je ona wialdżim dokôzem artistë W. Sampa, chtëren zrobił snôzą robòtã. W niedzelã 22 zélnika 2010 rokù, òb czas [[dominikańsczi jôrmark|dominikańsczégò jôrmarkù]] przëjachalë ricerze z [[Bëtowò|Bëtowa]] i bëło ùroczëznowé òdkrëcé négò pomnika, na chtërnégò pòstamence je nôpis "Zrzeszonëch naju nicht nie złómie". == Swiãtopôłk w kaszëbsczi lëteraturze i kùńszce == O pòstacëje ksyżëca [[Jan Trepczik]] mô nadczidnioné w drëdżi zwrotce [[Zemia Rodnô|kaszëbsczégò himnu]] - "Sambòrów miecz i Swiãtopôłka biôtczi. W spòsobie ce dlô nas ùchòwałe...", co pòkazywô, że dobëtné wòjnë z Krzëżôkama są dzélã nôrodny spôdkòwiznë [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Ksążã Swiãtopôłk pòjôwiô sã kòl [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczégò]], a téż w dokôzu D. Majkòwsczégò "Bùdzta spiącëch. Kaszëbsczé zwiercadło", chtëren dobéł w kònkùrsu m. [[Jan Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] w dzélu prozë. H. Derdowsczi napisôł: "Jegò wiecznie pamniãtałë bãdą nasze dzecë, Bò granice Kaszëb rozcygł dalek do Notecë.", a [[Aleksander Majkòwsczi]] w pòwiesce „Żëcé i przigòdë Remùsa” mô napisóne: "Wezta sobie przikłôd z tich prãtów - rzekł ksąże Swiãtopôłk. - Zrzeszonych waju nicht nie złómie, ale w pòjedinkã waju zniszczą!" '''Wódcë Gduńsczégò Pòmòrza z [[Sobiesławice|dinastii Sobiesłôwiców]] (z przëpasowanim dzélnicowëch pòdzôłów).''' {|border=1 |width=100 rowspan=4 align=center| [[Subisław I Rozkòscérzélc|Subisław]]<br />pòmòrsczi rządca<br />1155–1177/1180 |width=100 rowspan=4 align=center| [[Sambór I]]<br />pòmòrsczi rządca<br />1177/80–1205 |width=100 rowspan=4 align=center| [[Mscëwòj I]]<br />pòmòrsczi rządca<br />1205–1219/1220 |width=200 align=center colspan=2| Swiãtopôłk II Wiôldżi<br />pòmòrsczi rządca 1219/20–1227<br />gduńsczi ks. 1227-1266 |rowspan=2 align=center| [[Wartësłôw II]] <br />gduńsczi ks.<br />1266–1270 |width=100 rowspan=4 align=center colspan=2| [[Mscëwòj II]]<br />pòmòrsczi ks.<br />1270–1294 |- |width=100 align=center rowspan=3| '''[[Warcësłôw I swiécczi|Wartësłôw I swiécczi]]'''<br />swiéckò-<br />lëbiszewsczi ks. <br />1227–1227/1233 |width=100 align=center| [[Biôłogardsczi Racëbór|Racëbór]]<br />biôłogardsczi ks.<br />1233–1262 |- |width=200 align=center colspan=2| [[Sambór II]]<br />lëbiszewsczi ks. (dërszewsczi)<br />1233–1269 |- |width=200 align=center colspan=2| [[Mscëwòj II]] swiécczi ks.<br />1255–1270 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów,; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999[https://lccn.loc.gov/99225737] * Kaszubi : dzieje i kultura : przewodnik po wystawie = Kaszëbi : historëjô ë kultura : prowadnik / [tekst i scenariusz Maria Babnis, Edmund Kamiński, Anna Kwaśniewska ; red. Tadeusz Bolduan]. Gdańsk-Oliwa ; Wejherowo, 1992. * [[Gerard Labùda]] Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. == Òbaczë téż == * [[Òlëwsczi Park]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://pl.wikisource.org/wiki/Encyklopedia_staropolska/Ca%C5%82o%C5%9B%C4%87/Tom_I Augustjanie] * [https://archive.org/stream/pommerellisches00gescgoog#page/n52/mode/2up Pommerellisches Urkundenbuch, II, 18, p. 16.] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] 3ddjzwhgp99nrgvfvf8k99ele1kr0p2 0 5093 199948 160671 2026-05-19T12:09:15Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199948 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Krolowa Malgorzata Sambiria afT.jpeg|mały|Margaréta – królewô]] '''Margaréta''' (ùr. 1230-1234? - ùm. 1282) bëła królewą [[Dëńskô|Dëńsczi]] w XIII stolatu. Ji òjcã béł [[Sambòr II]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dëńskô| ]] k86r280q3ez40trzaz23m3jkufybzqn 0 5218 199954 183264 2026-05-19T12:12:03Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; {{Kòntrola}} 199954 wikitext text/x-wiki '''Slawistika''' to je interdiscëplinarnô nôucznô plón, chtéren òbjimô badérowanié i òpisënk nôòglowi rozmiónëch kùlturów, krajów, nôrodów i [[Słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]]. Kaszëbizną zajimele sã taczi slawisce jak: [[Aleksander Hilferding]], [[Friedrich Lorentz]], [[Friedhelm Hinze]], a téż [[Jooseppi Julius Mikkola]] przińdny profesor slawisticzi. [[Jan L. Perkowski]] — profesor słowiańsczich jãzëków i lëteraturë zajimôł sã kaszëbizną. To robił téż [[Sven Gustavsson]] (1938 - 2013) - profesor słowiańsczich jãzëków. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Slawistika| ]] 9yqvrs0bmeo3xnoaykvt20oo18k30ym 0 5297 199933 192248 2026-05-19T12:02:43Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199933 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Duchowne piesnie Szymona Krofea 1586.png|mały|Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik ...]] '''Szëmòn Krofej''' (ùr. kòl 1550 w [[Dąbié|Dąbiu]], ùm. wierã przed 1590<ref>Szultka Z., ''Uzupełnienia do biogramu pastora Szymona Krofeja i jego familiantów na wolnym sołectwie w Dąbiu'' [w:] „Acta Cassubiana” 7, s. 140-141.</ref>) – ewanielicczi pastor, ùtwórca pierszégò pòmòrsczégò lëteracczégò jãzëka. Béł rodã z [[Dąbié|Dąbia]]. Nôpierwi, jak domerkiwô [[Zygmùnt Szultka]], młodi Krofej mógł ùczëc sã w łacyńsczi szkòle w [[Słëpsk|Słëpskù]]. W 1567 wëjachôł na sztudia do Wittemberdżi. Wspiarcé na to dostôł wierã òd bëtowsczégò starostë Bartłomienia Swawe. Na niemiecczi ùczelnie lepi pòznôwôł [[Lëterstwò|lëterską]] doktrinã a przë lëżnoscë jinëch [[Słowiónie|Słowianów]], jaczi wprowôdzelë swòje jãzëczi do protestancczégò kòscoła (Czechów, Słowaków, Chòrwatów, Serbòłùżëczanów i Pòlôchów). Pò wrócenim w rodné stronë, wierã w 1569, Krofeja zgòdzëlë w [[Bëtowò|Bëtowie]] na miesczégò pisôrza i rektora miesczi szkòłë. Robił téż za drëdżégò kaznodzejã (diakòna) w lëtersczi gminie. Je mòżlëwé, że òstôł téż zómkòwim kapelanã ksãca Barnima II, chtëren dosc czãsto zazérôł do Bëtowa, a tedë mieszkôł na zómkù. W 1574 na pôrã miesąców Krofej pòjachôł na ùniwersytet do [[Króléwc|Królewca]], jaczi w tim czasu béł centrum drëkòwaniô religijny pismieniznë, w tim pòlsczi. Zetkanié z nią mògło bëc dlô Krofeja pòdskacenim, żebë dlô słowiańsczich protestancczich wiérnëch na [[Pòmòrskô|Pòmòrsce]] przërëchtowac ksążczi w zrozmiałi dlô nich mòwie. W 1586 Krofej wëdôł we Gduńskù w drëkarnie Jakùba Rhodégò ''Duchowne piesnie Doktora Martina Luthera y ynszich naboznich męzów. Z niemieckiego w slawięsky jęzik wilozone''. Dzysô to nôstarszi zabëtk pierszi pisóny pòmòrsczi lëteracczi mòwë, w jaczi ùsadzenim swój dzél miała XVI-wiekòwô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbizna]]. Nie je gwës, czë Krofej przetłómacził na swój pòmòrsczi jãzëk téż ''Môłi Katechizm'' [[Môrcën Lëter|Môrcëna Lëtra]]. Wedle prof. Szultczi wëdôł gò razã ze spiéwôrzã w 1586 we [[Gduńsk|Gduńskù]]. == Ùpamiãtnienié == W czerwińcu 1992 bëtowsczi part [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] òdsłonił tôflã na wdôr Krofeja. Na plac dlô tôflë wëbrelë cerczew sw. Jerzégò (w ti stôri lëtersczi swiãtnicë wnet trzë wieczi òdprôwielë kaszëbskò-pòlsczé nôbòżeństwa dlô miestnëch [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i nazéwelë ją „kòscół na górce” abò „kaszëbsczi kòscół”). Miono Krofeja mają téż darżëce w [[Gdiniô|Gdinie]] i [[Wejrowò|Wejrowie]]. == Ùsôdztwò == *''Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea, sluge slova Bozego w Bytowie''. Drukowano w Gdainsku przez Jacuba Rhode, Roku Pańskiego 1586. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * ''Ò pastorze z Bëtowa trzë dekadë pózni'', „Pomerania” 2022 nr 6, s. 31–33. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Krofey}} [[Kategòrëjô:Pòmòrzani]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] bxf2tp6t8i4290dtnp80amnv7xlj95i 0 5307 199967 191712 2026-05-19T12:45:32Z Iketsi 3254 |!]]→| ]]; {{Kòntrola}} 199967 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL gmina Przywidz COA.svg|mały|Herb gminë Przëwidz]] '''Gmina Przëwidz''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Przywidz'') je wieską gminą w [[Gduńsczi kréz|gduńsczim krézu]] w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. W latach 1975–1998 gmina pòłożonô bëła w gduńsczim wòjewództwie. W skłôd gminy wchòdzi 18 '''[[Szôłtëstwò|szôłtëstw]]''': [[Przëwidz]], [[Baruta]], [[Czãstocënò]], [[Dólnô Hëta]], [[Sztãgwôłd]], [[Czerzkòwò|Kiérzkòwò]], [[Kòzô Góra|Kòziô Góra]], [[Marszewskô Góra|Marszéwskô Gòra]], [[Marszewskô Kòloniô]], [[Michalskô Hëta|Michalënò]], [[Miłowò]], [[Przëwidzkô Nowô Wies]], [[Òlszónka|Olszônkô]], [[Górné Piekło]], [[Pòmlewò]], [[Stôrô Hëta (gduńsczi kréz)|Stôrô Hëta]], [[Sëchô Hëta]], [[Trzepòwò]]. Sedzëba gminë to [[Przëwidz]]. Wedle pòdôwków z 30 czerwińca 2004 gminã Przëwidz zamieszkiwałò 5061 lëdzi, 31 gòdnika 2010 rokù – 5311 lëdzi, w kùńcu 2011 rokù – 5334 òsobë, a w kùńcu 2015 rokù – 5653. Gmina wespółpracëje z Gminą Burghaslach we [[Frankòniô|Frankònii]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Gduńsczi kréz}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Przëwidz| ]] 8239hc4xaabnr5w88jrwxgakastzvbe 0 5341 200053 187375 2026-05-19T15:31:38Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Zymkòwé Czëtanié Remùsa]] 200053 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Stãżëca | rodzôcz_wsë= | céch_wsë=Òbrôzk:POL Gmina Stężyca COA.svg | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kartësczi | gmina=Stãżëca | szôłtëstwò= | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=12 | sekùndëN=19 | gradëE=17 | minutëE=56 | sekùndëE=57 | wiżô= | rok=2014 | lëdztwò=2165 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-322 | reg_tôfla=GKA | SIMC= | szôłtës=Halina Kulwikowska | www= | òdjimk=Kościół św Katarzyny Aleksandryjskiej w Stężycy.jpg | galerëjô_commons= |}} '''Stãżëca''' (''Szlacheckô Stãżëca'' ë ''Kroléwskô Stãżëca'', [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Stężyca'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Stendsitz'') – to je kaszëbskô wies w [[Kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[gmina Stãżëca|gminie Stãżëca]]. Ta wies je nad [[Górné Reduńsczé Jezoro|Górnym Reduńsczim Jezorem]]. Tu je kòscół z 1706 rokù. == Òbaczë téż == * [[Zymkòwé Czëtanié Remùsa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/341 Stężyca w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Stãżëca]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] ci50c5ghr31fyaunsrsj3rdjxgr5f2g 0 5392 200067 182465 2026-05-19T18:21:22Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200067 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chmielno - Muzeum Neclów 35.JPG|mały|[[Chmielno]] je znóny z keramikòwëch wërobinów]] [[Òbrôzk:PuckMuseum17.JPG|mały|]] [[Òbrôzk:Bytów MZK wyroby bednarskie pl.jpg|mały|Wërobinë beczkòwników]] [[Òbrôzk:Pólnica.JPG|mały|[[Pólnica]]]] '''Materialnô kùltura Kaszëb''' – to są znóné na całim swiece elementë: [[Kaszëbsczi wësziwk|kaszëbsczé wësziwczi]], keramikòwé wërobinë, drzéwiané swiątczi, malënczi na rutach, rogòwé tobaczérë, kòsze z witków i kòrzeni chójczi ë jin. Wôrt je nawiedzec warkòwnie rzemiãslników i lëdowëch kùńsztórzów, a téż mùzea na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] czë w Kanadze – [[Wilno (Ontario)]]. == Lëteratura == * Stelmachowska B.: Strój kaszubski, Wrocław : Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, 1959 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://przemieni.50webs.com/kultura/materialna.html pò pòlskù {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 2nty9tnwbp2l348al8dt81cf4d3byan 0 5451 199937 192246 2026-05-19T12:04:57Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199937 wikitext text/x-wiki '''Augùstin Dominik''' (1915–1987) ùrodzył sã w [[Żarnówc|Żarnowcu]]. Òn dłëgszi czas robił jakno ksãgòwi w [[Krokòwa|Krokòwie]]. Napisôł m.jin. zbiérk hùmòresków "Tóna z pustk" (1983), a pò pòlskù ''Gawędy kaszubskie'' (1986). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Dominik Augùstin}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] scq4bnemjhih0bnkfp0sznp9oxjker0 0 5576 200007 179555 2026-05-19T14:52:35Z Iketsi 3254 {{Commons}} {{Kòntrola}} 200007 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Acer-platanoides-blade.JPG|mały|Zwëczajny klón]] '''Zwëczajny klón''' (''Acer platanoides'' L.) – drzéwiã z rodzëznë klónowatëch (''Aceraceae'' Juss.). Te klónë roscą m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], a kwitną np. w [[łżëkwiôt|łżëkwiôce]]. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 60. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] kwqdqjz0jme16g4kuj4u6t8ldzcvea6 0 5591 200006 180312 2026-05-19T14:52:21Z Iketsi 3254 {{Commons}} {{Kòntrola}} 200006 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dianthus carthusianorum.jpeg|mały|Krzoska]] '''Krzoska''' (''Dianthus carthusianorum'') – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë granôtkòwatëch. Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 150. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 0x3gzhivi0t61aolhe1n8k98zm6g9sa 0 5636 200000 162989 2026-05-19T14:47:32Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200000 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chwalimsko gwara.png|mały|Môl, dzë gôdô sã pò chwalimskù w [[lubùsczé wòjewództwò|lubùsczim wòjewództwie]].]] '''Chwalimskô gwara''' je dzélã [[dólnoszląsczé dialekty|dólnoszląsczich dialektów]] [[szląsczi jãzëk|szląsczégò jãzëka]], chtërna je blëżno wëmarłi. Czedës gôdało sã w ni na ziemiach historëcznégò [[Dolny Szląsk|Dolnegò Szląska]] kòle [[Zielona Góra|Zelony Górë]]. Chwalimskô, [[sëcowskô gwara|sëcowskô]] a [[czadeckô gwara|czadeckô]] gwara ùsôdzają szląsczi jãzëkòwi òstrów westrzód [[wielkòpòlsczi dialekt|wielkòpòlsczegò dialektu]] [[pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szląsczi jãzëk]] c4k8y0085wpbz114d472iuvn8or0q97 0 5673 200002 183858 2026-05-19T14:49:33Z Iketsi 3254 {{Commons}} 200002 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:VerbascumDensiflorum.jpg|mały|''Verbascum densiflorum'']] '''Pëszniôk''' (''Verbascum'') – to je szlach roscënów z rodzëznë bùlwicowatëch (''Scrophuliaceae''). Tu słëchô m.jin. ''Verbascum thapsus''. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce np. [[òchwatnik]] (''Verbascum nigrum''). == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1969, tom III, s. 305 * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 130. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] eivr5wti2tqvexxi4djigtg9gchpa2z 0 5978 200003 184575 2026-05-19T14:50:00Z Iketsi 3254 {{Commons}} {{Kòntrola}} 200003 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Viperaberus2.jpg|left|mały|Cykcakòwatô żnija]]'''Cykcakòwatô żnija''' (téż „'''znija'''” ë „'''zmija'''”) (''Vipera berus'') – to je ôrt gadzënë z rodzëznë żnijowatëch (''Viperidae''). Jak na niã nie stąpi abò nie gòrzi, tej òna bë nie mia kąsëc. Ji jôd je niebezpieczny dlô dzecy i starszëch lëdzy. Jak ta żnija kąsy dobrze je zańc do lékôrza. Òna żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i je chrónionô, ale [[Kaszëbi]] ji nie lëdają. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 298. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gadzënë]] t49d0xls36umq7g99vr4rze0mc1fw2p 200005 200003 2026-05-19T14:51:37Z Iketsi 3254 Òbrôzk 200005 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Viperaberus2.jpg|mały|Cykcakòwatô żnija]] '''Cykcakòwatô żnija''' (téż „'''znija'''” ë „'''zmija'''”) (''Vipera berus'') – to je ôrt gadzënë z rodzëznë żnijowatëch (''Viperidae''). Jak na niã nie stąpi abò nie gòrzi, tej òna bë nie mia kąsëc. Ji jôd je niebezpieczny dlô dzecy i starszëch lëdzy. Jak ta żnija kąsy dobrze je zańc do lékôrza. Òna żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i je chrónionô, ale [[Kaszëbi]] ji nie lëdają. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 298. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gadzënë]] awfun7yzamqofe379fvkdr6bksc6vw7 0 5981 199983 199858 2026-05-19T12:55:19Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Psowaté]] 199983 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Portrait of a red fox in Rautas fjällurskog (cropped).jpg|mały]] '''Lës''' (''Vulpes vulpes'') – to je susk z rodzëznë psowatëch (''Canidae''). Charakteristny wëzdrzatk: dł.50-90, dł.òg. 30-50 cm., wys.35-45cm. wôga 2,5-10 kg. grëbi, miętczi futro, òd żółtorudigò do rudbrunigò, spôd jasnoszari do biôłigò, kùńc òguna biôłi, mòdi òd lësa sã szaromòdri.<ref>Heiko Bellman, Rodzinny atlas przyrody,warszawa 2008, ISBN 978-83-7243-606</ref> Wëstôpiwô w Eurazji, Afryce, nordowi Ameryce. W Polsce rozszérzoné je w całim krôjù. Zamieszkiwô lasaë, pòela i łãczié a nôbarżi lùbi lasë wewestrzôdku pôla. Żëje raczi sôm. Łǜczi sã w Prôrë le na sezo. Je zwierzãcem wszëtkòżerném.<ref>http://www.lowiecki.pl/biologia/lis.php</ref> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Psowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psowaté]] 6b4xf91kvzk8efqesz1m82r9mowny3f 0 6055 199966 182313 2026-05-19T12:44:54Z Iketsi 3254 |!]]→| ]]; ' - to '→' – to ' 199966 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Gniewino 18.jpg|mały|[[Kaszëbsczé Òkò]]]] [[Òbrôzk:POL_Gniewino_COA.svg|mały|120px|Herb]] '''Gmina Gniéwino''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Gniewino'') – to je wieską gminą w [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Wejrowsczi kréz}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Gniéwino| ]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] han04joslk5pat844x1g2zh45hwmazt 0 6114 199926 192800 2026-05-19T11:59:09Z Iketsi 3254 {{Commons}} 199926 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Torah2.jpg|mały|Zwój [[Tora|Torë]] w jãzëkù hebrajsczim]] '''Hebrajsczi jãzëk''' – je ùrzãdnym w państwie [[Izrael]]. To je nôstarszi jãzëk [[Biblëjô|Biblëji]] - z ni [[Stôri Testament|Stôrégò Testameńtu]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jãzëczi swiata]] ev9ufum4j7447o5fyqatx3rpjfzvscp 0 6145 199927 172525 2026-05-19T11:59:26Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199927 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Giotto - Scrovegni - -26- - Entry into Jerusalem2.jpg|mały|[[Giotto di Bondone|Giotto]], ''Wjachanié do [[Jerozolëma|Jerozolëmë]]]] '''Palmòwô Niedzela''' – to je swiãto, chtërno wëpôdô 7 dni przed [[Jastrë|Niedzelą Wiôlgònocną (Jastrową)]] w [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczim kòscele]]. W Biblëji je napisóné: "Przëprowadzëlë tej òslã do Jezësa i zachlastlë na nie swòje płôszcze, a Òn wsôdł na nie. A wiele lëdzy scelëło na drodze swòje płôszcze, a jinszi zeloné wiétewczi ùcąté na pòlach." (Mk 11,7-8). Jak kôże stôri zwëk w to swiãto lëdze na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] niosą wiétewczi [[Wierzbòwô palma|wierzbòwi palmë]] do kòscoła. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] ru28lm0hi56vzp9egz9zi7od80nktal 0 6287 199964 195269 2026-05-19T12:41:52Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199964 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Lewinkò | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=wejrowsczi | gmina=Lëniô | szôłtëstwò=Lewinkò | mieskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=27 | sekùńdëN=27 | gradëE=18 | minutëE=03 | sekùńdëE=87 | wiżô= | rok=2007 | lëdztwò=125 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=84-223 Lëniô | reg_tôfla=GWE | SIMC= | szôłtës=Òrszula Òlszewskô | www= | òdjimk=Lewinkò-1.jpg|Zema w Lewinkù | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Lëpa-lewinkò.jpeg|mały|right|Lëpa w Lewinkù]] '''Lewinkò''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Lewinko'') – nômłodszé szôłtëstwò w gminie Lëniô pòwstało w 2005 rokù i òbjimô terenë, jaczé są midzë [[Pòbłocé|Pòbłocym]], [[Lewino|Lewinã]] i [[Miłoszewò|Miłoszewã]]. Pòzwa wsë nawlékô do sąsednégò majątkù Lewino. == Historiô == [[Òbrôzk:Lewinkò-4.jpg|mały|500px|center|Lewinkò]] Bez stalata òkòlé słëchało jakno fòlwark do majątkù [[Lewino]], a pò jegò parcelacje na zôczątkù XX stalatégò pòwstało tu czile gbùrstwów. Dopiérze w 80. latach rozwij turisticzi doprowadzył do pòwstaniégò nad miestnym jezorã Lewinkò niewiôldżégò letniskòwégò òsedlégò. Jegò dalszô rozbùdowa w slédnëch dwadzesce latach przesztôłcëła Lewinkò w wies. Tu ùrodzył sã [[Antón Miotk]] (ùr. 1874 - ùm. 1942 rokù). == Czekawinczi == [[Òbrôzk:Pùrtk.JPG|mały|400px|center|[[Pùrtk]] w Lewinkù]] * Przédné atrakcje '''Lewinka''' to ''[[jezoro Lewinkò]]'', mdącé głãbòczim pòlodofôłtowim zbiérnikã ò wiérz. wicy jak 50 ha a téż ''lasë'' cygnącé sã wkół wsë. * W '''Lewinkù''' stoji szlachòta '''[[Pùrtk]]a''' - Dëcha ze szlachù "[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]" w gminie Lëniô. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/186 Lewinko w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Gmina Lëniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Lëniô]] ofcqi5m3qa4bwi301e5ilz3b3d939v0 0 6368 200072 198453 2026-05-19T18:23:51Z Iketsi 3254 {{{Kòntrola}} 200072 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Pólnica.JPG|mały|Pólnica]] '''Pólnica''' – to je pòlnô ùkôzka, a téż jeden z 13 ''Dëchów'', jaczé stoją w [[gmina Lëniô|gminie Lëniô]] na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie ''"[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]"''. == Òpisënk [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]] == Strôgô, snôżô i pësznô '''Pòlnica''', duch białgłowsczigò ôrtu, dzejô le dëcht latem. Calëchnô nagô, z winôszkem z kwiatków na głowie, wiérzchùje na rãdim szëmlu, òbjeżdżô pòla i łączi i dze le wezdrzi - tam wszëtkò rosce w òczach. Chto chòc le rôz '''Pólnicã''' ùzdrzôł, ten je ùrzekłi i czecznieje z nieszczestlëwi lubòtë. '''Lëdze gôdalë''' : <poem> – ''Pò tim deszczu Pólnica òbjeżdżô pòla.'' – ''Stôri Jãdroch miôł bòdôj miec widzóné Pòlnicã na jawie.'' – ''Lôtô za tim dzewusem jak za taką Pólnicą.'' – ''Pólnica gò mô ùrzekłé.'' </poem> == Szlachòta == '''Pólnica''' stoji w [[Tłuczewò|Tłuczewie]], kòl klepiska do grë w balã. == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta|B. Sychta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 122 == Òbaczë téż == * [[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Gmina Lëniô}} {{Ùzémk artikla}} {{{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô mitologiô]] n5yrlxip641t2lbzafljal7fpq5qej4 200073 200072 2026-05-19T18:24:05Z Iketsi 3254 -{ 200073 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Pólnica.JPG|mały|Pólnica]] '''Pólnica''' – to je pòlnô ùkôzka, a téż jeden z 13 ''Dëchów'', jaczé stoją w [[gmina Lëniô|gminie Lëniô]] na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie ''"[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]"''. == Òpisënk [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]] == Strôgô, snôżô i pësznô '''Pòlnica''', duch białgłowsczigò ôrtu, dzejô le dëcht latem. Calëchnô nagô, z winôszkem z kwiatków na głowie, wiérzchùje na rãdim szëmlu, òbjeżdżô pòla i łączi i dze le wezdrzi - tam wszëtkò rosce w òczach. Chto chòc le rôz '''Pólnicã''' ùzdrzôł, ten je ùrzekłi i czecznieje z nieszczestlëwi lubòtë. '''Lëdze gôdalë''' : <poem> – ''Pò tim deszczu Pólnica òbjeżdżô pòla.'' – ''Stôri Jãdroch miôł bòdôj miec widzóné Pòlnicã na jawie.'' – ''Lôtô za tim dzewusem jak za taką Pólnicą.'' – ''Pólnica gò mô ùrzekłé.'' </poem> == Szlachòta == '''Pólnica''' stoji w [[Tłuczewò|Tłuczewie]], kòl klepiska do grë w balã. == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta|B. Sychta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 122 == Òbaczë téż == * [[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Gmina Lëniô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô mitologiô]] kvel6om7zgyvuir6s79n09a02ofwoua 0 6515 199958 193770 2026-05-19T12:20:58Z Iketsi 3254 ' '→' ' 199958 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = ‏جمهوريّة مصر العربيّة‎ Dżumhurijjat Masr al-Arabijja |miono = Arabskô Repùblika Egiptu |miono-genitiw = Egiptu |fana = Flag of Egypt.svg |herb = Coat_of_arms_of_Egypt_(Official).svg |na karce = Egypt in its region (undisputed).svg |jãzëk = Arabsczi, arabskoegipsczi dialekt, anielsczi |stolëca = Kairo |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1.010.408 |procent-wòdë = |lëdztwò = 94.798.827 | rok = 2018 |dëtk = Egipsczi funt E£| kòd dëtka = EGP |czasowô cona = +3 |swiãto = |himn = "بلادي، بلادي، بلادي" (Bilady, Bilady, Bilady)<br>Mój krôj, mój krôj, mój krôj <center>[[Òbrôzk:Bilady, Bilady, Bilady.ogg]]</center> |kòd = EG |Internet = .eg |telefón = 20|Prezydeńt=Abd al-Fattah as-Sisi|Premiéra=Mustafa Madbuli|aùtowi kòd=ET }} '''Egipt''' (arab. ‏مصر‎, ''Miṣr''; egipsczi dialekt ''Máṣr''; łac. ''Aegyptus''; stgr. ''Αίγυπτος'') – to je wiôldżé państwò na Nilem w nordòwo-pòrénkòwi [[Afrika|Africe]] i dzélòwo w [[Azëjô|Azëji]] przez [[Sinaj|Sinajsczi półòstrów]], ze stolëcą i nôwikszim gardã w [[Kairo]]. Jine wôżne gardë to [[Aleksandria]], [[Luksor]], Giza, Karnak, Abydos, Aswan, Abu Simbel, Port Said, Suez i Fajum. Egipt leżi nad [[Nil|Nilem]], nôwikszą rzéką swiata i Africzi. W Nilu roscą papirusë, lotosë i żëją rzeczne zwiérze jakno krokodilë i hipopotamë. Egipt ma grańcã na nordze ze [[Strzódzemné_Mòrze|Strzódzemném Mòrzem]], na pòrénkù Egiptu je [[Czerwióne Mòrze]] z hôwingą Suezu i hôwingą Akaba, na zôpadze Egipt mô dzél pustini [[Sahara]], chtërna grańczë z [[Libiô|Libią]], i na pôłnim Egipt mô grańce z [[Sùdan|Sùdanã]]. Kòl 4000–6000 lat temù nad Nilem òstała ùsôdzona stolemnô ciwilizacëjô Stôrożëtnégò Egiptu, znôna z piramid, chtërna warôwała wicy jak 3000 lat. [[Òbrôzk:Egypt-region-map-cities-2.gif|mały|310px|left|Karta Egiptu z gardama]] [[Stôrożëtni Egipt]] to bëła jedno z nôstarszich ciwilizacëji swiata, dzélona na predinasticzni cząd, Stôre Państwò, Strzódne Państwò i Nowe Państwò. W predinasticznim cządze ni kraj to bëłë 2 stolemne, apartne kraje: Dólni Egipt na nordze kòl delty Nilu i Górni Egipt na pôłnim zdłużą Nilu. Przednicë Stôrożëtnego Egiptu mielë miono ''faraon'' (jakno faraón Ramzes, faraón [[Cheops]], faraonka [[Hatszepsut]] abò faraonka [[Kleopatra]]). Pierszi faraón [[Narmer]] sparłãczeł Spódny i Górny Egipt w jedne państwò i ùsôdzył pierszą faraónską dinastiã Egiptu. Dzys historëjô Stôrégò Egiptu dzelona je téż na cządë dinasticzne, jaknò cząd dinastii XII abò cząd dinastii VII. Egipsczé faraónë bùdowalë stolemne piramidë i swiãtnice dlô baro wielu egipsczich bògów i bòżën egipsczi religie jak Izida, Amon-Ra, Bastet, Maat, Oziris, Szemet, Hathor, Thot, Anubis, Chnum i jin. W stôrożëtnim Egipce brëkòwano hieroglifë do pisaniô na papirusach i mùmifikòwano lëdzë pò smiercë. Do dzys w Egipce mòże òbôczëc na dôwne piramidë, nekropolie faraonów i swiãtnice, a egipsczé mùmie, papirusë, szlachotë i jine egipsczé stôrodôwnotë mòże òbôczëc w egipsczich muzeach, a téż w muzeach na całim swiece jaknò w Parizu, Bërlënie i w Pòlsce. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:All_Gizah_Pyramids.jpg|Piramide w Gizie, Egipt Òbrôzk:Tutmask.jpg|Faraon [[Tutanchamon]] Òbrôzk:Nofretete_Neues_Museum.jpg|[[Nefretete]], białka faraona Achenatena Òbrôzk:Philae_temple_aswan.jpg|Swiãtnica bòżëne Izidy w Philae Òbrôzk:SFEC_EGYPT_ABUSIMBEL_2006-003.JPG|Szlachota faraona Ramzesa II w Abu Simbel Òbrôzk:Ramses-Station.jpg|Stacëjô Ramzesa w kairsczim metrze Òbrôzk:Cairotower.jpg|Stolemnô wieżô Borg Al-Qāhira w Kairo Òbrôzk:Luxor_R07.jpg|Gard Luksor w Egipce Òbrôzk:Esna_Temple_R02.jpg|Swiãtnica bòga Chnuma w Esna Òbrôzk:%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B2%D9%87.jpg|Gard Giza z piramidama Òbrôzk:Hatschepsuttempel.jpg|Grobowa swiãtnica faraonki Hatszepsut w Egipce </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Egipt]] cec761a0cxxo6hqvnff87xdweh9t2cu 0 6598 200045 196785 2026-05-19T15:09:12Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Szpòrt]] 200045 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Woman with Bicycle 1890s.jpg|mały|Białka z kòłem kòl 1890 rokù]] '''Kòło''' – to je dargòwô tërlëka, chtërny nëkòwną mòcą są lëdzczi mùskle przë ùżëcém pedalów. Prawie wiedno dwùkòłowi, jednoszlachòwi, z kòłama ò ti sami przemiarze i lińcuchòwim nëkã na tylné kòło. Jachanié na kòle, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã to je [[kòłowô turistika]]. Przóde lat noszëł pòzwã wielocyped i bicykl. Terô pòlskô pòzwa pòchòdzy òd brëtëjsczi firmë [[Rover]], chtërna przódë zajima sã robieniém kòłów. == Òbaczë téż == * [[Kòłowô turistika]] * [[Eùropejsczi Szlach Ceglanégò Gòtikù]] * [[Trzëkòlé]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szpòrt]] [[Kategòrëjô:Turistika]] [[Kategòrëjô:Hobby]] 61wm9pdu9v0dne84k1a5cg3pvq079hn 200046 200045 2026-05-19T15:09:35Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Technika]] 200046 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Woman with Bicycle 1890s.jpg|mały|Białka z kòłem kòl 1890 rokù]] '''Kòło''' – to je dargòwô tërlëka, chtërny nëkòwną mòcą są lëdzczi mùskle przë ùżëcém pedalów. Prawie wiedno dwùkòłowi, jednoszlachòwi, z kòłama ò ti sami przemiarze i lińcuchòwim nëkã na tylné kòło. Jachanié na kòle, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã to je [[kòłowô turistika]]. Przóde lat noszëł pòzwã wielocyped i bicykl. Terô pòlskô pòzwa pòchòdzy òd brëtëjsczi firmë [[Rover]], chtërna przódë zajima sã robieniém kòłów. == Òbaczë téż == * [[Kòłowô turistika]] * [[Eùropejsczi Szlach Ceglanégò Gòtikù]] * [[Trzëkòlé]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szpòrt]] [[Kategòrëjô:Technika]] [[Kategòrëjô:Turistika]] [[Kategòrëjô:Hobby]] kogbjaitpy23vx7vdur49bfir014hbl 0 6605 200047 193570 2026-05-19T15:09:51Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200047 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:TrekkKelly's.JPG|mały|Kòło do jachaniô, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã]] '''Kòłowô turistika''' – jachanié na kòle, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã np. [[Kòłowô stegna|kòłową stegną]], a przë tim òbzerac snôżé widzënczi. == Òbaczë téż == * [[Eùropejsczi Szlach Ceglanégò Gòtikù]] * [[Kòło]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160612190012/http://zmyslykaszub.pl/pliki/rowerowe_kaszuby/ Kòłowô turistika kòl Kartuz] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Turistika]] 650m698n4pxli5ziufejn102jxj2skz 0 6636 199953 184587 2026-05-19T12:11:46Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199953 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kępice COA.svg|mały|120px|Kãpicczi herb]] '''Kãpice''' (we zdrojach: ''Hammermühle'' 1784; pòl. ''Kępice'', miem. ''Hammermühle'') – gard w [[Stôłpsczi kréz|stôłpsczim krezu]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Kãpice mają jeden ùrząd dlô gardu ë wiesczi gminë. * Lëdztwò gardu: 3.756 ([[2008]]) * Wiéchrzëzna gardu: 6,11 km² {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] dc5p5ekfdfld9k9w02hhv4zpj00ofwn 0 6675 199936 171240 2026-05-19T12:04:43Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199936 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kamień Pomorski COA.svg|mały|120px|Kamieńsczi herb]] [[Òbrôzk:Cammin_arms.png|mały|120px|Stôri kamieńsczi herb]] '''Kamiéń''' (we zdrojach: ''Chamin'' 1124, 1140, ''Camin'' 1159, ''Camyn'' 1176, ''Steinborg'' pòł. XIII w., ''Cammin''; pòl. ''Kamień Pomorski'', miem. ''Cammin in Pommern'') – krézewi gard w [[Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie]] nad [[Dzywna|Dzywną]]. * Lëdztwò gardu: 9.164 ([[2009]]) * Wiéchrzëzna gardu: 10,74 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] 2edzlla8qv8aoivc06s664wthw55h7a 0 6769 199951 178963 2026-05-19T12:11:10Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199951 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Myślibórz 1 COA.svg|mały|120px|right|Herb gardu]] '''Myślibórz''' (we zdrojach: ''Soldin'' 1298, ''Soldine'' 1309, ''Soldyn'' 1575 (1579), ''Soldijn'' 1577 (Stefano Bonsignori), miem. ''Soldin'') – krézewi gard w [[Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie]]. * Nadanié gardzczich prôw: 1270 * Lëdztwò gardu: 11.700 ([[2008]]) * Wiéchrzëzna gardu: 15,04 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.mysliborz.info.pl/historia/skad-pochodzi-nazwa-miasta.htm Ò mionie gardu] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] a35xlk7v35zah31f431wccllhq6e2j5 0 6834 199940 193871 2026-05-19T12:06:04Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199940 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Nakło| dopełniacz=Nakła| adjektiw_mask=Naczelsczi| adjektiw_fem=Naczelskô| céch=POL Nakło nad Notecią COA.svg| fana=POL Nakło nad Notecią flag.svg| karta=Kuyavian-Pomeranian_in_Poland_(+rivers).svg| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=naczelsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=Sławomir Napierała| adres_um=ul. Ks. Piotra Skargi 7| kod_poczt_um=89-100| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=10,62| stopniN=53|minutN=08|stopniE=17|minutE=35| wysokość=| rok=2017| lëdztwò=18.531| gęstość=1774,9| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 52| pòcztowi kòd=89-100| registracëjné tôfle=CNA| TERYT=0410034| SIMC=0929463| www=http://www.naklo.pl| commons=Nakło_nad_Notecią| |państwò=Pòlskô}} '''Nakło''' (pòl. ''Nakło nad Notecią'', miem. ''Nakel'') – krézewi gard w [[Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie]] nad [[Notec|Notecą]]. * Lëdztwò gardu: 19.295 ([[2008]]) * Wiéchrzëzna gardu: 10,62 km² == Galeriô Nakła == <gallery> Òbrôzk:Naklo29.JPG|Naczelsczi rynk Òbrôzk:Naklo_market_square_girl8.jpg|Szlachota dzewusy na naczelsczim rynku Òbrôzk:Naklo_700latNakla_memorial3.jpg|Szlachota 700 lat Nakła Òbrôzk:Naklo_starostwo1.jpg|Naczelscze starostwo Òbrôzk:Naklo_tenement_houses10.jpg|Naczelscza Willa Anna Òbrôzk:Naklo_tenement_houses9.jpg|Naczelsczi bank Òbrôzk:Naklo_Krajna_museum5.jpg|Naczelscze mùzeum Òbrôzk:Naklo_granary5.jpg|Naczelsczi spichrz Òbrôzk:Naklo_sStanislaw_church15.jpg|Kòscół swiãtégò Stanisława </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò]] lmon4hw9r4tn58ficd81tmdsccf495l 0 7043 199996 196242 2026-05-19T14:42:33Z Iketsi 3254 https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2025/06/SLOWNIK-RYBACKI-WERSJA-UPROSZCZONA-1.pdf 199996 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Świ-53.jpg|mały|[[Kuter]]]] [[Òbrôzk:Port Kolobrzeg fishing pier 2009-05.jpg|mały|Rëbacczi port]] [[Òbrôzk:Władysławowo port.jpg|mały|Port w Wiôldzi Wsë]] '''Rëbaczenié''' je baro wóżné na Kaszëbach.Rëbaczenié dzelé sã na rëbaczenié jakno '''wietew gòspòdarczi zajimajãcy sã łowienim rëbów do jedzeniié i jich przerôbianié''' i rëbaczenié jakno '''wietew gòspòdarczi zajimajãcy sã chòwã rëbów w mòrzach,rzékach i jezorach.''' Pòłożenié Pòlsczi nad Bôłtã ùmòżliwo rozwój rëbaczenié, a co za tym jidze daje rëbë i ich przerobiznë,i robòta dlô lëdzy. Rëbôce, na rzékach i jezorach ùżiwajã niewiôldżich bôtów, kutrów. Do łowieni rëbów ùżiwajã séce i kaszórk, niechterné zorte, rëbów łowiã ùżiwajãc hóków i wędów. w 2005r. na Kaszëbach bëłë zarejestrowóné3 bôtëdalekmòrsczi, 164 kutre i 352 bôtë.W 2004r. złowionëch òstało96215 ton rib, w tim 9401 tón pòmùchlów, 11088 tón sledzów, a 53403 tón mùtków.Coroz mni sã łowi pómùchlów, z pòzdrzatkù na zmniészenié pòłowòwëch limitów i skródzenié czãdu jegò łowieniô, zalécóné przez Eùropejską Ùniã.Pò weńdzenim Pòlsczi do Éùropejsczi Ùnii wiele bôtów szło na złóm. Rëbackô flota zmniészëła sã jaż o 40 %.<ref>http://geografia.na6.pl/rybolostwo-w-polsce</ref> == Muzea Rëbaczenié == * [[Muzeum Rybołówstwa w Helu]] * [[Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy w Pucku]] == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm Rëbaczeniô]] * [[Rëbôk]] * [[Rëbë]] * [[Broduz]] * [[Chòchla]] * [[Céza]] * [[Klepa]] * [[Mrzeża]] * [[Płutkò]] * [[Òsce]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Jan Mordawski: Geografia współczesnych Kaszub, Gduńsk 1999 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2025/06/SLOWNIK-RYBACKI-WERSJA-UPROSZCZONA-1.pdf [[Kategòrëjô:Rëbaczenié| ]] 1o2snsij25lvlbz7pi7uv23i3fc9zl3 199997 199996 2026-05-19T14:42:48Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199997 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Świ-53.jpg|mały|[[Kuter]]]] [[Òbrôzk:Port Kolobrzeg fishing pier 2009-05.jpg|mały|Rëbacczi port]] [[Òbrôzk:Władysławowo port.jpg|mały|Port w Wiôldzi Wsë]] '''Rëbaczenié''' je baro wóżné na Kaszëbach.Rëbaczenié dzelé sã na rëbaczenié jakno '''wietew gòspòdarczi zajimajãcy sã łowienim rëbów do jedzeniié i jich przerôbianié''' i rëbaczenié jakno '''wietew gòspòdarczi zajimajãcy sã chòwã rëbów w mòrzach,rzékach i jezorach.''' Pòłożenié Pòlsczi nad Bôłtã ùmòżliwo rozwój rëbaczenié, a co za tym jidze daje rëbë i ich przerobiznë,i robòta dlô lëdzy. Rëbôce, na rzékach i jezorach ùżiwajã niewiôldżich bôtów, kutrów. Do łowieni rëbów ùżiwajã séce i kaszórk, niechterné zorte, rëbów łowiã ùżiwajãc hóków i wędów. w 2005r. na Kaszëbach bëłë zarejestrowóné3 bôtëdalekmòrsczi, 164 kutre i 352 bôtë.W 2004r. złowionëch òstało96215 ton rib, w tim 9401 tón pòmùchlów, 11088 tón sledzów, a 53403 tón mùtków.Coroz mni sã łowi pómùchlów, z pòzdrzatkù na zmniészenié pòłowòwëch limitów i skródzenié czãdu jegò łowieniô, zalécóné przez Eùropejską Ùniã.Pò weńdzenim Pòlsczi do Éùropejsczi Ùnii wiele bôtów szło na złóm. Rëbackô flota zmniészëła sã jaż o 40 %.<ref>http://geografia.na6.pl/rybolostwo-w-polsce</ref> == Muzea Rëbaczenié == * [[Muzeum Rybołówstwa w Helu]] * [[Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy w Pucku]] == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm Rëbaczeniô]] * [[Rëbôk]] * [[Rëbë]] * [[Broduz]] * [[Chòchla]] * [[Céza]] * [[Klepa]] * [[Mrzeża]] * [[Płutkò]] * [[Òsce]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Jan Mordawski: Geografia współczesnych Kaszub, Gduńsk 1999 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2025/06/SLOWNIK-RYBACKI-WERSJA-UPROSZCZONA-1.pdf {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié| ]] kun02e5s52uyd016ehkxdot6v570wlr 0 7050 200004 179434 2026-05-19T14:51:15Z Iketsi 3254 {{Commons}} {{Kòntrola}} 200004 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Forsycja-K.jpg|mały|]] '''Forsycjô''' – zort czierza chtёren nôleżi do rodzone oliwkowatych,chtёrnych je 15 zortów. Pòchodzy z [[Azëjô|Azёji]], le jeden ino zort pòchodzy z [[Eùropa|Europe]]. Zwolające lёste abò wiedno zeloné òkrzewe strzédny wiôlgosce. Lёste pojedyncze, wąsczé ò stępionech ząbkach. Kwiôte czterolёstinkòwi,zebroné pò dwa abò w pęczuszk. Nôleżi do rodzёzne oliwkowatych w rzędzie jasnotowców z grёpe astrowёch, roscen krёtosemionowi. Roscëna paradno – niechtёrne zorte zaprôwio sã jakò òkrzewe paradne. Rosce na podmokłych glebach. W Pòlsce ùprowio sã forsycjô pośrednią i forsycjô zwikło. == Zôrtë == * Forsythia europaea Degen & Bald. – fòrsycëjô europejskô * Forsythia giraldiana Lingelsh. – fòrsycëjô Giralda * Forsythia ×intermedia Zabel (F. suspensa ×viridissima) – fòrsycëjô pòsredniô *Forsythia japonica Makino – fòrsycëjô japońska *Forsythia mandschurica Uyeki *Forsythia ovata Nakai – fòrsycëjó koreańska *Forsythia suspensa (Thunb.) Vahl. – fòrsycëjô zwisłô *Forsythia togashii H. Hara *Forsythia viridissima Lindl. – fòrsycëjô zelônô == Pozycjô zôrtu w systemie Reveala == Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Oleanae Takht., rząd oliwkowce (Oleales Lindl.), podrząd Oleineae Engl. Rodzëzna oliwkowate (Oleaceae Hoffmanns. & Link), zôrt forsycjô (Forsythia Vahl. == Systematyka == *Domena eukarionty *Królestwo roscëne *Klad roscëne naczyniowi *Klad Euphyllophyta *Klad roscëne nasienne *Klasa okrytonasienne *Klad astrowe *Rząd jasnotowce *Rodzëzna oliwkowate *zôrt forsycjô == Lëteratura == # Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostãp 2010-03-24]. # Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostãp 2011-01-17]. # Index Nominum Genericorum. [dostãp 2009-02-03]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Roscënë]] kna01jwokg1s4kw4bfaryqtmnszrcid 0 7102 200078 194685 2026-05-19T19:01:26Z Iketsi 3254 VIAF→{{Kòntrola}} 200078 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Marión Miotk''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Marian Miotk'') (ùr. 1957 rokù) – ksądz, dzéjôrz kaszëbsczi. Òn béł w [[Rzim|Rzimie]] i w [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]] òdprawiô dzél Mszë sw. w [[Katolëcczi Kòscół|kòscele katolëcczim]]. Òn je wëprzédniony przëznôwóną przez Karno Sztudérów Pòmòraniô Medaliã Stolema (1990) za kôzania pò kaszëbskù. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * Séw Bòżégò Słowa : na niwie kaszëbsczich serc, Instytut Kaszubski Gdańsk 2008. * ''Recepcja kaszubskich przekładów Biblii'', Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, 2018. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20211120082958/https://www.diecezja.gda.pl/artykuly/duszpasterstwo-kaszubow/historia-mszy-z-kaszubska-liturgia Marian Miotk] * [https://www.worldcat.org/search?q=au%3Amarian+miotk&dblist=638&fq=ap%3A%22miotk%2C+marian%22&qt=facet_ap%3A Worldcat] * [https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Jezyk_Szkola_Religia/Jezyk_Szkola_Religia-r2007-t2/Jezyk_Szkola_Religia-r2007-t2-s259-280/Jezyk_Szkola_Religia-r2007-t2-s259-280.pdf ''Marian Miotk''] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Miotk Marión}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 40nm6qlo0qlk2knvenxt23v86mf2v5d 200079 200078 2026-05-19T19:04:19Z Iketsi 3254 https://web.archive.org/web/20260519185208/https://cdn-p.onnetwork.tv/hls/1/7/1796390/720p.m3u8 200079 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Marión Miotk''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Marian Miotk'') (ùr. 1957 rokù) – ksądz, dzéjôrz kaszëbsczi. Òn béł w [[Rzim|Rzimie]] i w [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]] òdprawiô dzél Mszë sw. w [[Katolëcczi Kòscół|kòscele katolëcczim]]. Òn je wëprzédniony przëznôwóną przez Karno Sztudérów Pòmòraniô Medaliã Stolema (1990) za kôzania pò kaszëbskù. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * Séw Bòżégò Słowa : na niwie kaszëbsczich serc, Instytut Kaszubski Gdańsk 2008. * ''Recepcja kaszubskich przekładów Biblii'', Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, 2018. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20211120082958/https://www.diecezja.gda.pl/artykuly/duszpasterstwo-kaszubow/historia-mszy-z-kaszubska-liturgia Marian Miotk] * [https://www.worldcat.org/search?q=au%3Amarian+miotk&dblist=638&fq=ap%3A%22miotk%2C+marian%22&qt=facet_ap%3A Worldcat] * [https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Jezyk_Szkola_Religia/Jezyk_Szkola_Religia-r2007-t2/Jezyk_Szkola_Religia-r2007-t2-s259-280/Jezyk_Szkola_Religia-r2007-t2-s259-280.pdf ''Marian Miotk''] * https://web.archive.org/web/20260519185208/https://cdn-p.onnetwork.tv/hls/1/7/1796390/720p.m3u8 {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Miotk Marión}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] fivp0d4x5m5npud6qxqfhhlfdfrbzqo 0 7492 199932 190929 2026-05-19T12:02:09Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199932 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:TurkishRoadSign-WelcomeToEurope Modified.jpg|mały|Przëmiar tërecczégò jãzëka]] '''Tërecczi jãzëk''' (''türkçe'', ''türk dili'') je jãzëkã ùżiwónym jakno [[rodnô mòwa]] przez wicy jak 83 miliónë lëdzy na swiece, a to pòkaziwô, że je to nôbarżi znóny [[tërecczé jãzëczi|jãzëk z karna tërecczich jãzëków]]. Jegò brëkòwnicë żëją pierszim dzélã w [[Tëreckô|Tërecce]] ë na [[Cyper|Cyprze]], a môłima karnama w [[Irak]]ù, [[Greckô|Grecce]], [[Bùlgarskô|Bùlgarsce]], [[Nordowô Macedoniô|Macedońsce]], [[Albańskô|Albańsce]], w [[Kòsowò|Kòsowie]] i jinëch dzélach Pòrénkòwi Eùropë. Pò tëreckù gôdają téż miliónë wnożników w Zôpadny Eùropie, nôbarżi w [[Miemieckô|Miemiecce]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] [[Kategòrëjô:Tërecczi jãzëk]] [[Kategòrëjô:Tëreckô]] 42xz37u4ajx661emmwf918jijqvh5i1 0 8268 200022 178206 2026-05-19T14:57:52Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200022 wikitext text/x-wiki '''Brudzewò''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Pùck|gminie Pùck]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/386 Brudzewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] 5ys3cr54dvhezsdlea77dkb00rv1e0l 0 8270 200021 183738 2026-05-19T14:57:44Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200021 wikitext text/x-wiki '''Redëszewò''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Pùck|gminie Pùck]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Za dôwnëch lat pò kaszëbskù bëło napisóné Redeszewo. W 2008 rokù tu mieszkało 202 lëdzy. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/436 Radoszewo (pò kasz. Redeszewo) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] l9hk5vvyqq9nbri746rhm2ccjgf52ah 0 8271 200020 192003 2026-05-19T14:57:32Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200020 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mrzezino08.JPG|mały|Kòscół w Mrzeżënie]] [[Òbrôzk:Mrzezino02.JPG|mały|Mrzeżëno]] '''Mrzeżëno''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Pùck|gminie Pùck]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/771 Mrzezin w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] 01gxd2eew6ptvjg31mela51gw43h129 200023 200020 2026-05-19T14:58:05Z Iketsi 3254 -' ' 200023 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mrzezino08.JPG|mały|Kòscół w Mrzeżënie]] [[Òbrôzk:Mrzezino02.JPG|mały|Mrzeżëno]] '''Mrzeżëno''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Pùck|gminie Pùck]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/771 Mrzezin w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] 4zqx0yo91o8vyt6irt7td6btryco82f 0 8272 200019 177967 2026-05-19T14:57:22Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200019 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Rekowo Gorne 01.jpg|mały|Górné Rekòwò]] '''Górné Rekòwò''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Pùck|gminie Pùck]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/605 Rekowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] lruvgk3lxc0xwv8f3xq60nii7ccg8ku 0 8275 200018 191142 2026-05-19T14:57:12Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200018 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Strzelno - Church 01.jpg |mały|Kòscół]] '''Strzelno''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Pùck|gminie Pùck]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/473 Strzelno w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://web.archive.org/web/20160306131727/http://oksitpuck.pl/category/strzelno/] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] 3ieg79ww3jwnpffdjch7wjiftxhungp 0 8307 200017 183823 2026-05-19T14:55:22Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200017 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Polczno - kosciol.JPG|mały|Kòscół w Półcznie]] '''Półczno''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Stëdzéńce|gminie Stëdzéńce]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/711 Półczno w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce]] royryk5ws6xicdab9snch1m3g5y3klg 0 8308 200016 184785 2026-05-19T14:55:12Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200016 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kłączno - fotopolska.eu (123079).jpg|mały|Kłączno]] '''Kłączno''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Stëdzéńce|gminie Stëdzéńce]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/188 ''Kłoniczno'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce]] eao7rsi2twzyh061argogq1z8zgyb7x 0 8309 200015 179013 2026-05-19T14:55:04Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200015 wikitext text/x-wiki '''Rabacëno''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Stëdzéńce|gminie Stëdzéńce]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/771 Graboczyno w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce]] bway7ga81tymy3mfardnit0kx3xcf4l 0 8310 200014 178117 2026-05-19T14:54:56Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200014 wikitext text/x-wiki '''Skwiérawë''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Stëdzéńce|gminie Stëdzéńce]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/743 Skwierawy w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce]] rc6vbe843ul50wth6beite34g3i1w5p 0 8313 200008 178265 2026-05-19T14:53:48Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200008 wikitext text/x-wiki '''Kãpino''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Kąpino'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[gmina Wejrowò|gminie Wejrowò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/959 Kępino w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Wejrowò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 542xzr2ku43jz3t3clpyegj3o0kibp2 0 8316 200009 177913 2026-05-19T14:53:58Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200009 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sopieszyno-wjazd z Ustarbowa-0.jpg|mały|]] '''Sopieszëno''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Sopieszyno'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[gmina Wejrowò|gminie Wejrowò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/76 Sopieszyn w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Wejrowò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] kk5y3dzpd4o35601y67q747kv92m0kw 0 8317 200010 178991 2026-05-19T14:54:07Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200010 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ustarbowo-centrum-1.jpg|mały|]] '''Ùstarbòwò''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Ustarbowo'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[gmina Wejrowò|gminie Wejrowò]]. W 2008 rokù tu mieszkało 220 lëdzy. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XII/843 Ustarbowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Wejrowò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] rli3r3ftrv1aj16e5fx7ctd3yt2lja7 0 8319 200011 183445 2026-05-19T14:54:14Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200011 wikitext text/x-wiki '''Góra''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Góra'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[gmina Wejrowò|gminie Wejrowò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/688 1.) Góra w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Wejrowò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 05nm1rri7pooy6mtfwbcum3w5864w1s 0 8413 200012 177999 2026-05-19T14:54:23Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200012 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wrzescie62-1.JPG|mały|]] '''Wrzescé''' – to je wies w [[Gmina Wickò|gminie Wickò]], w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/61 Wrzeszcz w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Wickò]] pk7z6yc6k7uudqwxln7e6qunfzqh4im 0 8432 200013 184773 2026-05-19T14:54:32Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200013 wikitext text/x-wiki '''Zôłãżé''' (pòl. ''Załęże'') – je kaszëbską wsą w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Przedkòwò|gminie Przedkòwò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/353 ''Załęże'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Przedkòwò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] j6z1oiipjsxvmu5rkjv21ppjq86mx9k 0 8496 200040 187428 2026-05-19T15:06:22Z Iketsi 3254 {{Commons}} 200040 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Encyklopedia powszechna PWN.png|mały|Encyklopedia Powszechna PWN]] '''Encyklopedia powszechna PWN''' – to je pòlskô pòwszechnô encyklopediô wëdónô w latach 1973–1976 (Suplement 1988) we Warszawie. W ni jakòs wnetka zabôczele, że je zemia ''Kaszuby'' ([[Kaszëbë]]). W dodôwkù (''Uzupełnienia'' 1974 - 76) do ni m.jin. napisôlë, że są na swiece ''Kaszubi'' ([[Kaszëbi]]). Napisóné równak je ò [[Pòmòrskô òwca|pòmòrsczi òwcë]] (''Pomorska owca'') na ''Kaszubach'' (Kaszëbach). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô]] s08e3tnvqbkyzllropdi0npv5leldm4 0 8693 200081 196667 2026-05-19T20:48:46Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +2 200081 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Idioma rusino.PNG|mały|]] '''Rusynsczi jãzëk''' (rusyn. ''русиньскый язык'', ''руски язик'') – jãzëk z [[pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi|pòrénkòwòsłowiańsczégò]] karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]], chtërnym gôdô wiãcy jak 70&nbsp;000 [[Rusyni|Rusynów]].<ref>[https://www.ethnologue.com/language/rue/ Rusyn] at [[:en:Ethnologue|''Ethnologue'']] (25th ed., 2022)</ref> Rusynskòjãzëczné lëdztwò mieszkô téż w [[Słowackô|Słowacczi]], [[Pòlskô|Pòlsce]], [[Serbiô|Serbii]], [[Rumùńskô|Rumùńsczi]], [[Kanada|Kanadze]], [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónych Krajach Americzi]]. == Przëmiôr ùżëcô == === Òjcze nasz === :Отче наш, котрый єсь на небесах, :няй святить ся твоє імя, :няй прийде твоє Царьство, :няй ся дїє твоя воля, :як на небі, так і на земли. :Хлїб наш каждоденный дай нам днесь :і одпусть нам нашы довгы, :так як і мы одпущаме своїм довжникам, :і не приведь нас до покушіня, :но ослободь нас од лукавого. :Бо Твоє є Царство и сила, и слава во вікы. Амінь. == Òbaczë téż == * [[Słowiańsczé jãzëczi]] * [[Jãzëczi swiata]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * ''A new Slavic language is born. The Rusyn literary language in Slovakia.'' Ed. Paul Robert Magocsi. New York 1996. * Magocsi, Paul Robert. ''Let's speak Rusyn. Бісідуйме по-руськы.'' Englewood 1976. * Aleksandr Dmitrievich Dulichenko. ''Jugoslavo-Ruthenica. Роботи з рускей филолоґиї.'' Нови Сад 1995. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://lemko.org/polish/zakorzenienie/index.html ({{Jãz.|pl}}) * https://radiokaszebe.pl/news/cyfrowa-przyszlosc-jezyka-czy-kaszubi-pojda-w-slady-lemkow-1055 * https://lemko.tools/ {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi]] t22xobh8mmtg3xpx05eou1axr7k7k5y 0 8695 200083 199034 2026-05-20T00:39:48Z Iketsi 3254 https://mojestrone.com/artykul/co-dze-czed-23-2511-n2275615 200083 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbsczi Regionalny Chùr „Morzanie”''' – to je chùr z [[Dãbògòrzé|Dãbògòrzô]]. To spiéwné karno je òd 2001 rokù. Rozkòscérziwają òni kaszëbską chòrankã na rozmajitëch rozegracjach ni leno na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òni spiéwalë np. na ùroczëznie [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://archive.today/20130503194447/http://www.kosakowo.pl/strona/?q=node/97 pl] * https://mojestrone.com/artykul/co-dze-czed-23-2511-n2275615 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chùrë]] sjillalxgoyhxrmz3uy9t9k5gtw5vx3 0 9094 199929 194079 2026-05-19T12:00:15Z Iketsi 3254 {{Commons}} {{Kòntrola}} 199929 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Polska-woj-kujawy.png|mały|Kùjawskô òbéńda na tle pòlsczëch [[wòjewództwò|wòjewództwów]] ë [[kréz|krezów]].]] '''Kùjawë''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Kujawy'') je to [[historëcznô krôjna]] ë etnograficzny region we westrzédni [[Pòlskô|Pòlsczi]], na [[Wiôlgòpòlsczé Pòjezerze|Wiôlgòpòlsczëm Pòjezerzu]], w dorzécznicë dólni [[Wisła|Wisłë]] ë górni [[Niéc|Niecë]]. [[Kùjawiacë]] są główną etnograficzną grupą ti òbéńdë. Kùjawë leżą wnetk całowno w [[kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczëm wòjewództwie]]. Pôłniowé ùbrzédżi są we [[wiôlgòpòlsczé wòjewództwò|wiôlgòpòlsczëm wòjewództwie]], w [[koninsczi kréz|koninsczim]] ë [[kolsczi kréz|kolsczim krezie]]. Wiôldżé plachcie westrzédnëch Kùjaw zajimają [[czôrné zemie]], chtërné słëchają do nôbarżi òbrodnëch zemiów w Pòlsczi. Do nôtëralnëch bògactwów krôjnë słëchô téż [[kamiannô sól]], jaką wëczëchli sã w òkolim [[Inowrocław]]ia ë [[Ciechocinek|Ciechocinka]]. Niéchtërné zdrzódła ùznają [[Włocławek]] za kùjawską stolëcã<ref>Monografia Wielkiego Pomorza i Gdyni, pod red. Józefa Lachowskiego, Toruń-Lwów, 1939 r., s. 7, s. 154, s. 176.</ref><ref>Monografia Włocławka, ks. dr Michał Morawski, 1933 r., s.94, s. 364, s. 368.</ref><ref>Przewodnik Ilustrowany po Włocławku, pod red. Stanisława Jankowskiego, 1922 r., s. 43.</ref>. Zwëkòwò rozdzélô sã etnograficzné Kùjawë na pòrénkòwé ze stolëcã we Włocławku ë zôpadné ze stolëcã w Inowrocławiu<ref>Kukier Ryszard: Regionalizacja etnograficzna Kujaw: Prace komisji historii BTN: Państwowe Wydawnictwo Naukowe oddział w Łodzi: 1963</ref>. == Grańce == Kùjawë rozmiané jakò historëcznô krôjna grańczą na nordze z [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwą Pòmòrską]], na zôpadze z [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlską]] (na nordze z [[Krajnô|Krajną]], [[Pòznanskié|Pòznanskim]] ë na pôłniu z [[Kalisczé|Kalisczim]]), na pòrénkù z [[Mazowsze]]m. Kùjawskô grańca nëkô pò lewim brzégù [[Wisła|Wisłë]] òd ùscégò [[Skrwa|Skrwë]] na pôłniu do ùscégò [[Wda|Wdë]] na nordze, rozcëgô sã kù zôpadowi do [[Kòrónowò|Kòrónowa]] ë [[Nakło|Nakła]] òb [[Pakość]] do [[Niéc|Niecë]]. Dali skrącô na zôpôd òd rzéczi, przecënô [[Jezoro Trląg]] ë strzelensczé lasë, dochôdaje dò [[Skulsczé Jezoro|Skulsczégò Jezora]], zajimô [[Brdowsczé Jezoro]], [[Chodecz]] ë [[Lubień Kujawski]] cobë dochadac przez Skrwã do Wisłë. Historëczné Kùjawë zajimają dwa [[gard na prawach krezu|gardë na prawach krezu]]: [[Bëdgòszcz|Bëdgòszczã]] ë [[Włocławek]], ë téż krezë: [[aleksandrowsczi kréz|aleksandrowsczi]], [[bëdgòsczi kréz|bëdgòsczi]] (bez gminë Dąbrowa Chełmińska ë czãscë gminë Kòrónowò), [[inowrocławsczi kréz|inowrocławsczi]] (bez òbéńdów na zôpôd òd pakosczëch jezerów), [[radziejowsczi kréz|radziejowsczi]] ë [[włocławsczi kréz|włocławsczi]]. Cządë Kùjawów są téż w krezach: [[kolsczi kréz|kolsczim]], [[koninsczi kréz|koninsczim]], [[mogilensczi kréz|mogilensczim]], [[płocczi kréz|płocczim]], [[torunsczi kréz|torunsczim]] ë [[żninsczi kréz|żninsczim]]. Téż lewobrzégòwi cząd [[Torëń|Torënia]] leżi w òbéńdze historëcznëch Kùjawów. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Historëczné krôjnë Pòlsczi]] [[Kategòrëjô:Etnograficzné krôjnë Pòlsczi]] q04rp7zqyrqlf8uslx9yxlnjioqfldh 0 9400 199935 187356 2026-05-19T12:04:06Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199935 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Swornegacie Jezioro Karsińskie 03.07.10 2k.jpg|mały|Kôrsyńsczé Jezoro]] [[Òbrôzk:POL.Rzujno2.JPG|mały|Charzëkòwsczi òbrôzk zemi]] '''Charzëkòwskô Rówizna''' – zajimô wiôlgą òbéńdã [[Kaszëbë|Kaszëb]]. Òna grańczi òd nordë z Bëtowsczim Pòjezerzim i [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczim Pòjezerzim]], òd wschòdu z Tëchòlsczima Bòrama, a òd pôłnia z Krajéńsczim Pòjezerzim. W ji òbrëmienim są gminë Kòczała, Lëpnica, Brusë, dzél [[Gmina Chònice|gminów Chònice]], Kònôrzënë, Przechlewò i Rzeczenica. Fòrmama terenu, chtërne tùwo przewôżają, są zbùdowóné z piôskow, rówiznowé [[sandr]]ë, ùrozmajiconé wëtopiszczama, a téż rozcãté rënama pòlodofôłtowëch jezór, z jaczich nôwikszą wiéchrzëznã zajimają [[Charzëkòwsczé Jezoro]] i [[Kôrsyńsczé Jezoro]]. Nôniżi pòłożonô je dolëzna [[Brda|Brdë]] (kòle 150 - 110m n.r.m). Òd ti dolëznë wësokòscë roscą we wszëtczé stronë. Rëdë regiónu są z wiksza słabi jakòscë (bielëce), stądka téż wiôldżé òbéńdë zajimają chòjnowé bòrë. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, [[Gduńsk]] 2008, s. 59 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] arb3w59s4v195b9fr5ypoua8qnu2iju 0 9490 199938 179039 2026-05-19T12:05:17Z Iketsi 3254 ' - je '→' – je ' 199938 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BlackSea-1.A2003105.1035.250m.jpg|mały|Satelitarny òdjimk Czôrnégò Mòrza]] '''Czôrné Mòrze''' ([[pòlaszëzna|pòl.]] ''Morze Czarne'', [[łacëzna|łac.]] ''Pontus Euxinus'', [[anielsczi jãzëk|an.]] ''Black Sea'') – je [[mòrzé|mòrzã]], strzódlądowim partã [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] w [[Eùropa|Eùropie]] i [[Azëjô|Azji]]. Wôżnym półòstrowã je tu [[Krim]]. Czôrné Mòrze mô wiéchrzëznã 422 tys. km², ë głãbòkòsc do 2258 m. Placama w nim je wiele [[metan]]u. Przédné òstrowë: Przédné roztoczi: == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mòrza]] dq5oy96xvj0sik1gnmc03it7swdr36v 0 9519 199931 174429 2026-05-19T12:01:55Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199931 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Palladium.jpg|mały|Pallôd]] '''Pallôd''' ([[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] ''palladium'') – to je [[chemiczny pierwiôstk]], metal. * Symbòl: Pd * Lëczba atomòwô: 46 * Temperatura topnieniô: 1554,9&nbsp;°C * Atomòwô masa 106,42 == Lëteratura == * [[Jerzi Nacel]] (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, [[Gduńsk]] 2013 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Cządowi ùstôw pierwińcòw}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemiczné pierwiôstczi]] 6nk264jf6q46beiqxdqcpak3y8iut1p 0 9581 199982 199855 2026-05-19T12:55:03Z Iketsi 3254 {{#categorytree:Psowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199982 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Canis lupus 265b.jpg|mały|Szari wilk]] '''Szari wilk''' abò '''wilk''' (''Canis lupus'') – to je rabùszny susk z rodzëznë psowatëch (''Canidae''). Na [[Pòmòrskô|Pòmòrzim]] wilczi zaczãłë pòjawiac sã znôwù w slédnëch latach. W 2015 mielë jich pòtkóné mieszkańcë [[Lëpùsz|Lëpùsza]]<ref>[http://www.dziennikbaltycki.pl/strefa-agro/wiadomosci/a/wilki-sieja-groze-w-kaszubskich-lasach,12389044 ''Wilki sieją grozę w kaszubskich lasach'']</ref>. W gòdnikù 2016 czile òsobników nagrała kamera w Nadlesyństwie Chòczewò<ref>[https://web.archive.org/web/20180208162428/http://www.dziennikbaltycki.pl/strefa-agro/wiadomosci/a/lesna-kamera-nagrala-spacerujacego-wilka-w-choczewie-wideo,12370476/ ''Leśna kamera nagrała spacerującego wilka w Choczewie'']</ref>. == Przësłowié == * [[Domôcy kóń|Kóń]] czëje wilka na milã. == Òbaczë téż == * [[Bruny miedwiédz]] * [[Wilkòwór tasmańsczi]] * [[Szari zajc]] {{#categorytree:Psowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psowaté]] 7f9a1p96i3uxy2oqrfj1j8dbznw9r46 0 9587 200050 199224 2026-05-19T15:19:40Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +2 200050 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kościerzyna, pomnik Remusa.jpg|mały|Sztatura Remùsa w [[Kòscérzna|Kòscérznie]]]] '''''Żëcé i przigòdë Remùsa''''' to je titel znòny pòwiescë doktora [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]]. Òn ją skùńcził pisac przë kùńcu swòjégò żëcégò. To je jegò nôwikszi dokôz, chtëren zagwësnił mù pòczestny môl w dzejach całi kaszëbsczi pismieniznë. ''Żece i przigode Remusa. Zvjercadło kaszubskji'' w stôrim pisënkù ùkôzało sã w całosce dopiérze pòd kùńc 1938 rokù, ju pò smiercë pisôrza. Òn nie dożdôł sã wëdaniô wszëtczich dzélów ny pòwiescë. Z kaszëbsczégò "Żëcé i przigòdë Remùsa" przedolmacził na pòlsczi [[Lech Bądkòwsczi]], ale są téż dolmaczenia w jinëch jãzëkach. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://literat.ug.edu.pl/remus/ Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji] * https://www.fopke.pl/melodie/117/zece-i-przigode-remusa/ * {{YouTube|vPlOlMzNVY0|II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura]] luuz5w64vvx8fy6myv0721no063rmk9 200052 200050 2026-05-19T15:26:40Z Iketsi 3254 + 200052 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kościerzyna, pomnik Remusa.jpg|mały|Sztatura Remùsa w [[Kòscérzna|Kòscérznie]]]] '''''Żëcé i przigòdë Remùsa''''' to je titel znòny pòwiescë doktora [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]]. Òn ją skùńcził pisac przë kùńcu swòjégò żëcégò. To je jegò nôwikszi dokôz, chtëren zagwësnił mù pòczestny môl w dzejach całi kaszëbsczi pismieniznë. ''Żece i przigode Remusa. Zvjercadło kaszubskji'' w stôrim pisënkù ùkôzało sã w całosce dopiérze pòd kùńc 1938 rokù, ju pò smiercë pisôrza. Òn nie dożdôł sã wëdaniô wszëtczich dzélów ny pòwiescë. Z kaszëbsczégò "Żëcé i przigòdë Remùsa" przedolmacził na pòlsczi [[Lech Bądkòwsczi]], ale są téż dolmaczenia w jinëch jãzëkach. == Òbaczë téż == * [[Zymkòwé Czëtanié Remùsa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://literat.ug.edu.pl/remus/ Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji] * https://www.fopke.pl/melodie/117/zece-i-przigode-remusa/ * {{YouTube|vPlOlMzNVY0|II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura]] fbifyxpnktvvtwotj89ht8bd56tv70o 0 9967 199944 174508 2026-05-19T12:07:58Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199944 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Gryfice COA 1.svg|mały|120px|Herb gardu]] '''Gryfice''' (we zdrojach: ''civitatis nostre Griphemberch super Regam'' 1264, ''Gryphenberge'' 1277, ''Grifenberg'' 1302, ''de Griphenberch'' 1331, ''Grifenberch'' 1538, ''Griphenberch'' 1535, ''stat Griphenberge'' 1535, ''Grifenberg'' 1535, ''Griffenberg'' 1539, ''Griffenberch'' 1539, 1540, ''Grifenberge'' 1540, ''Greiffenberge'' 1618, ''Greiffenberg'' 1789, ''Greifenberg'' 1834, miem. ''Greifenberg in Pommern''; òdtwòrzóné mòżebné [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczé]] pòzwë: ''Gripiewô Góra'', ''Grifiô Góra''{{Zdrzódło}}) – krézewi gard w [[Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrzczim wòjewództwie]] nad [[Réga (rzéka)|Régą]]. == Spòdlowé pòdôwczi == * Lëdztwò gardu: 16.595 ([[2009]]) * Wiéchrzëzna gardu: 12,4 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] m0a6j31i5k9wwdwg4b9gxd8mokt8vzt 0 9970 199946 184388 2026-05-19T12:08:26Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 199946 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:DEU Usedom COA.svg|mały|Herb gardu]] [[Òbrôzk:DEU Usedom City flag.png|mały|Fana gardu]] '''Usedom''' – gard ë kùrort w [[Kréz Vorpommern-Rügen|krézu Vorpommern-Rügen]] w kraju [[Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë]]. Leżi na òstrowiu ò jistnym mionie. == Miono gardu we zdrojach == We zdrojach gard pòzéwóno: ''Uznoimia civitas'' 1125, ''Uznoimi'', ''Uznoim'' 1175, ''Uznam'', ''Uznom'', ''Uzdem'', ''Usedum'' 1420. == Spòdlowé pòdôwczi == * Lëdztwò gardu: 1.880 ([[2009]]) * Wiéchrzëzna gardu: 38,57 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi]] h5hhhbv5gm3j3ve06wumakt3jdd06ac 0 10002 199930 187709 2026-05-19T12:01:30Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë 199930 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Gorzów Wielkopolski COA.svg|mały|120px|Herb gardu]] [[Òbrôzk:POL Gorzów Wielkopolski flag.svg|mały|120px|Fana gardu]] [[Òbrôzk:PL Gorzow Widok.JPG|mały|Panorama gardu]] '''Gorzów Wielkopolski''' (we zdrojach: ''Landsbergk'' 1251; ''Landisberch Nova'' 1257, ''de Landesbergk'' 1257, ''in noua Landesberg'' 1278, ''Landesberghe'' 1298, ''Landisberk'' 1312, ''Nuenlandesberch'' 1320, ''der Stad tzu Nuwen landisberg'' 1383, ''zu Nuen Landisberg vii der Warte'' 1386, ''Lanczberg'' 1421 (KDW), ''Lencbark'' 1441<ref name="zysnarski">[http://gorzowhistoria.pl/notatniki/jerzy-zysnarski/22-legenda-o-kobylej-gorze Jerzy Zysnarski, ''Legenda o Kobylej Górze'']</ref>, ''Landsborg'' 1575 (1579), ''Lanczberg'' kòl 1602, ''Landzberg'' kòl 1602, ''Landzberk'' kòl 1602<ref name="zysnarski"></ref>, ''Landsperg'' 1652, ''Lansperg'', ''Landsberga'', ''Lundsberg'' 1675, ''Landsberg'' 1822, ''Landsberg nad Wartą'' 1884, ''Landsberg an der Warthe'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Landsberg an der Warthe''; mòżebné [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczé]] pòzwë: ''Łącbarg'', ''Lãdzbarg'', ''Łącbarch''{{Zdrzódło}}) – to sedłowié Wòjewódzczégò Ùrzãdu, a téż wòjewòdë [[lubùsczé wòjewództwò|lubùsczégò wòjewództwa]]. Nen krézewi gard leżi nad [[Warta|Wartą]]. * Lëdztwò gardu: 124 295 ([[2017]]) * Wiéchrzëzna gardu: 86 km² == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{Ùzémk artikla}} {{Miono}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Lubùsczé wòjewództwò]] bf5eyo7743scdnyyjq8djys08zu3542 0 10105 199947 198223 2026-05-19T12:08:52Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199947 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dorothy Day 1916.jpg|mały|Day w 1916 rokù]] '''Dorothy Day''' (ùr. 1897 rokù – ùm. 1980 rokù w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach Americzi]]) – to bëła amerikańskô socjalnô dzejôrka. Òna bëła òchrzconô w 1927 rokù i wiele zrobia dlô katolëcczich robòtników. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20151118071010/http://www.catholicworker.org/dorothyday/] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] 8wrkoncjmpk7onswvg1vdqfvy22tjya 0 10215 199960 197763 2026-05-19T12:21:59Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199960 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Frãcëszka Majkòwskô''' (''Franciszka Majkowska''; ùr. 9 rujana 1882 w [[Kòscérzna|Kòscérznie]], ùm. 19 zélnika 1967 w [[Iława|Iławie]]) – bëła jedną ze znónëch dzejôrków [[Kaszëbi|kaszëbsczégò]] żëcô, zrzeszoną z [[Towarzëstwò Młodokaszëbów|Młodokaszëbama]]. Z pòczątkù bëła szkólną niemiecczégò jãzëka w [[Warszawa|Warszawie]] i [[Łódz|Łodzë]]. Pò drëdżi swiatowi wòjnie robiła nôprzódka w [[Kaszëbsczé Mùzeum miona Frãcëszka Trédra|kaszëbsczim mùzeùm]] w [[Kartuzë|Kartuzach]], a pózni w [[Wejrowò|Wejrowie]]<ref>Krësztof Kòrda, ''Młodokaszëbi z Westrzódka i Nordë'', „Pomerania” 2012, nr 5, s. 10.</ref>. Zajimała sã wësziwkã i je znónô jakò prekùrsórka [[Wejrowskô szkòła kaszëbsczégò wësziwkù|wejrowsczi szkòłë kaszëbsczégò wësziwkù]], jaką ùsadzëła na spòdlim tradicje [[Żukòwskô szkòła kaszëbsczégò wësziwkù|żukòwsczégò]] i [[Pùckô szkòła kaszëbsczégò wësziwkù|pùcczégò]] sztilu<ref>[https://web.archive.org/web/20150826001836/http://originalhandicraft.org/pl/haft-kaszubski-symbolika-i-historia/ ''Haft kaszubski – symbolika i historia'']</ref>. Frãcëszka Majkòwskô bëła sostrą [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]]. == Varia == 26 zélnika 1955 r. [[Jan Trepczik]] nadczidnął fónkcjonariuszowi Ùrzãdu do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù, że wedle niegò takô robòta i taczi wzątk za niã, jaką mô Frãcëszka Majkòwskô, to pòmsta ze stronë wëszëznów. Majkòwskô robia tedë w wejrowsczi Miesczi Bibliotece i zarôbia tam 400 złotëch na miesąc. Dlô pòrównaniégò wôrt wspòmnąc, że strzédnô miesãcznô wëpłata w latach 1955 i 1956 wënôsza pòsobicą 1008 i 1118 zł<ref>Słôwk Fòrmella, ''Zéńdzenia ù Méstra Jana. Jón Trepczik w ùbecczich zôpiskach do 1956 r.'', „Pomerania” 2015, nr 12, s. 18.''</ref>. == Òbaczë téż == * [[Aleksander Majkòwsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20180130144849/http://instytutkaszubski.republika.pl/pdfy_acta/acta_2001_III_101-150.pdf ''Franciszka Majkowska 1882-1967. Działaczka kaszubska i twórczyni wejherowskiej szkoły haftu kaszubskiego''] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] my7iz3mqda4ktmvusf3m4vndevewcsy 0 10227 199945 196398 2026-05-19T12:08:12Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199945 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Christmas Eve supper.jpg|mały|Wiliowi stół]] [[Òbrôzk:Slowinzen Weihnachten 1937.jpg|mały|[[Gwiôzdka]] – obrôz z 1937 rokù (autór: Otto Priebe)]] '''Wilëjô Gòdów''', '''Wigiliô''' (z [[łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò]] ''vigilia'' — ‘czuwanié’, ‘straż’ ; ''vigilare'' — ‘czuwac’) – w [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjańsczi]] tradicji dzéń, jaczi pòprzédzô [[Gòdë]]. Wilëjô kùńczi cząd [[Adwańt|adweńtu]]. W [[Łacyńsczi kòscół|łacyńsczim kòscele]] Wilëjô Gòdów przëpôdô na 24 gòdnika, w [[Prawòsławié|prawòsławny Cerkwi]] – 6 stëcznika (co òdpòwiôdô 24 gòdnika wedle [[Julijansczi kalãdôrz|julijansczégò kalãdarza]]). Wilëjô Gòdów nie je swiãtã, ale w pòlsczi (w tim [[Kaszëbi|kaszëbsczi]]) òbrzãdowòscë je dniã ùroczëstim, wszãdze trzëmanym za nôbarżi rodzynny dzéń w roku. == Wilëjô Gòdów na Kaszëbach == W wiliowi dzéń Kaszëbczi szëkùją òd rena w chëczach: warzą pòstné wilëjné pòtrawë na wieczerzã, sprzątają, szëkùją swiąteczné môltëchë. Chłopi òpòrządzają przë chëczach, stôwiają i stroją razã z dzecama [[Gòdowé drzéwkò|danowé drzéwkò]]. Przë wieczerzi òbrzészkòwò czëtô sã [[Biblëjô|Swiãté Pismiona]], dzeli [[òpłôtk|òpłatkã]] i skłôdô żëczbë. Wedle zwëkù na biôłim tôflôkù òstawiô sã talérzëk dlô przëbëcznika. Wszëtczé wilëjné pòtrawë rëchtowóné na kaszëbsczi swiąteczny stół mùszałë składac sã z zôrnów zbòża, miodu, òrzéchów, grzëbów, grochù, fasolë, bòbù, brzadu i rib. Spòdlim wilëjnégò i swiątecznégò zjestkù bëłë – òsoblëwie kòl rëbôków – solony [[wãgòrz]], [[slédz]], [[szprotka|bretlińdżi]]. Na wilëjnym kaszëbsczim stole nôczãscy gòscëła téż grzëbòwô zupa, czasã zastãpòwónô [[Brzadowô zupa|brzadową]]. Ni mògło téż zafelowac pòstnégò bigòsu. Jednym z wilëjnëch deserów bëłë klósczi z makã. Nie bëłë òne równak pòdôwóné we wszëtczich dzélach Kaszëbsczi. Na gwës znóné bëłë w òkòlim [[Wejrowò|Wejrowa]]<ref>Róża Wòszôk-Slëwa, ''Pòzwë pòtrawów òdbicym òbrzãdowégò rokù na Kaszëbach'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2010, s. 155</ref>. Na [[Hélskô Sztremlëzna|Hélsczim Półòstrowie]] na Wileją rëchtowónô krëlczi, to je bùlwë w mùndurkach z solonym wãgòrzã, brzadową zupã z klóskama abò krëpama, chléb z syropã, miodné deserë z grizu z sokã i [[młodzowi kùch]]. W jinëch regionach Kaszëb biwałë téż slëwë z klóskama i rozynama, wãgòrz w biôłi pòlewce i bùlwë. W pózniészim czasu doszła jesz pòlewka ze swiéżëch rib<ref>W. Niemiec, ''Ò tim, jak przódë lat Kaszëbi warzëlë. Gawędy o dawnej kaszubskiej kuchni'', Władysławowo 2004, s. 31.</ref>. Na Kaszëbach w Wilejã z darënkama przëchôdôł [[Gwiôzdór]]<ref>Józef Lanc, ''Gòdowé zwëczi na Kaszëbach'', „Rëmskô Klëka” nr 12/2006.</ref>. W wiliowi wieczór znónô je téż tradicjô òdwiédzaniô chëczów przez przezeblôkańców nazéwónëch „[[Gwiôzdka|gwiôzdką]]” abò – na nordze Kaszëb – „panëszką”<ref>[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], ''Òbrzãdowi rok na Kaszëbach – dzysdnia. Próba pòdsëmòwaniô'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2010, s. 183.</ref>. Pòstacje gwiôzdczi (m. jin. Dżôd z Babą, Kòzeł, Miedwiédz, [[Biôłi bòcón|Bòcón]]) mają symbòliczné znaczenié, narzesziwającë do òbrzãdów zrzeszonëch z bòkadoscą i płodnoscą<ref>[https://web.archive.org/web/20171222061300/http://radiokaszebe.pl/koladnice-mda-klewac-do-dwierzow-we-wileja/ ''Kòlãdnicë – mdą klewac do dwiérzów we Wilëją'' ([[Radio Kaszëbë]])]</ref>. == Òbaczë téż == * [[Gòdë]] * [[Gòdowé drzéwkò]] * [[Skłôdanié żëczbów]] * [[Jastrë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Religijô]] ot8npgiuj4st58v2jprh3s74i1s7p9c 0 10386 199934 196885 2026-05-19T12:03:46Z Iketsi 3254 {{Commons}} {{Kòntrola}} 199934 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:New_York_in_United_States.svg|mały|Stón Nowi Jork na kôrce USA]] [[Òbrôzk:Flag of New York.svg|mały|Stanica Nowégò Jorkù]] [[Òbrôzk:Statue of Liberty, NY.jpg|mały|Sztatura Wòlnoscë]] '''Nowi Jork''' (ang. State of New York lub New York State ) – stón w nordowò -wschòdni czãscy [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]]. Stolëcą je Albany. == Historiô == Przódë (czej jesz nie bëło tam Eùropejczików) ne òbszarë zamieszkiwelë Jindianie Mohegan, Munsee i Delawarowie (algònkińskô grëpa), a téż Mohawk, Oneida, Onondaga, Cayuga i Seneka. Pierwim Eùropejczikã, chtëren nawiedzył òbéńdã przińdnégò Nowégò Jorkù béł Giovanni da Verrazzano w 1524 rokù. Henry Hùdson w 1609 rokù òdkrił główną rzékã stanu, pózni pòzwóną jegò mionã. Pierszima stójnyma eùropejsczima òskòlańcama bëlë Hòlandrë, chtërni òd 1613 rokù òrganizowelë w òbrëmienim Manhatanu swòjiznowé zamòrsczi òbszôr. Le pózni pò III wòjnie anielskò–hòlendersczi òddelë te zemie Anglikóm, chtërny nadelë ji nowé miono ''Prowincjô Nowi Jork'' (1777 r.). Òstateczno òbszarë Nowégò Jorkù stałë sã swòjizną Zjednónëch Krajów Americzi na skùtk ùgòdów pòdpisónëch do 1797 rokù z Jindianama . == Geògrafiô == Stón rozcygô sã òd jezora Òntario i Erie do [[ Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] (tikô gò na pôłniowim wschòdze). Na nordze mô grańcë z [[Kanada|Kanadą]]. Nôwiãkszé rzeczi to: Niagara, Hùdson, Rzéka Swiãtégò Wawrzińca. Stón Nowi Jork leżi pòmidzë taczima stanama jak: Vermount, Connecticut, New Jersey i Pennsylvania. Nôwiãkszim gardã stanu je [[Nowi Jork]], gdze żëje bezmała pòłowa jegò mieszkańców. Jinszé wiôldżé gardë to: Bùffalo, Rochester, Syracusë i stolëca stónu – Albany. == Demògrafiô == Nowi Jork mô 17 421 800 mieszkańców (2005). Hewò lëdze gôdają pòstãpnyma jãzëkama : * [[anielsczi jãzëk]] – 71,84% * [[szpańsczi jãzëk]] – 14,08 % *chińsczi jãzëk – 1,66 % * [[rusczi jãzëk]] – 1,33 % * [[Italsczi jãzëk|włosczi jãzëk]] – 1,27 % * [[francësczi jãzëk]] – 0,8 % *kreólsczi jãzëk – 0,65 % *jãzëk jidisz – 0,6 % *kòreańsczi jãzëk – 0,6 % * [[pòlsczi jãzëk]] – 0,54 % == Religiô == *katolëcyzna – 39 % *protestantizna– 32 % (w tim [[lëtërstwò|Lëterstwò]] 11%) *bez wëznaniô – 17 % *judajizna – 6 % *òstałë (m. jin. islam ...) – 6 %<ref>[https://web.archive.org/web/20170417032920/http://www.pewforum.org/files/2013/05/report-religious-landscape-study-full.pdf ''U.S. Religious Landcape Survey'']</ref> Nôwikszima religijnyma grëpama w 2010 rokù bëłë<ref>[https://web.archive.org/web/20141207053103/http://www.thearda.com/rcms2010/r/s/04/rcms2010_04_state_name_2010.asp ''Arizona Religious Traditions, 2010'']</ref>: * [[Katolëcczi Kòscół]]: 6 286 916 * [[Judajizm]]: 784 106 *Jislam 392 953 *Protestantiznë : 374 521 *Zjednóny Metodisticzny Kòscół: : 328 315 *Zelonoswiãtkòwcë : 175 000 *Kòscół Baptistów : 173 407 *Kòscół Episkòpalny : 163 730 * [[Lëtërstwò|Kòscół Ewangelickò–Lëtersczi]]: 134 407 *Prezbitersczi Kòscół: 116 960 == Ùniwersitetë == * City University of New York * Cornell Uniwersity * Siracuse Uniwersity * Columbia University == Nôwiãkszi turisticzny atrakcje == Sztatura Wòlnoscë, Wòdospôd Niagara, Wëższô Wòjskòwô Szkòła ''West Point'', Central Park i jinszé. == Òbaczë téż == * [[Nowi Jork]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nowi Jork (stón)| ]] d60ifwnk670zbfria3kn68ecmh16lnb 200077 199934 2026-05-19T18:27:32Z Iketsi 3254 -' ' 200077 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:New_York_in_United_States.svg|mały|Stón Nowi Jork na kôrce USA]] [[Òbrôzk:Flag of New York.svg|mały|Stanica Nowégò Jorkù]] [[Òbrôzk:Statue of Liberty, NY.jpg|mały|Sztatura Wòlnoscë]] '''Nowi Jork''' (ang. State of New York lub New York State ) – stón w nordowò -wschòdni czãscy [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]]. Stolëcą je Albany. == Historiô == Przódë (czej jesz nie bëło tam Eùropejczików) ne òbszarë zamieszkiwelë Jindianie Mohegan, Munsee i Delawarowie (algònkińskô grëpa), a téż Mohawk, Oneida, Onondaga, Cayuga i Seneka. Pierwim Eùropejczikã, chtëren nawiedzył òbéńdã przińdnégò Nowégò Jorkù béł Giovanni da Verrazzano w 1524 rokù. Henry Hùdson w 1609 rokù òdkrił główną rzékã stanu, pózni pòzwóną jegò mionã. Pierszima stójnyma eùropejsczima òskòlańcama bëlë Hòlandrë, chtërni òd 1613 rokù òrganizowelë w òbrëmienim Manhatanu swòjiznowé zamòrsczi òbszôr. Le pózni pò III wòjnie anielskò–hòlendersczi òddelë te zemie Anglikóm, chtërny nadelë ji nowé miono ''Prowincjô Nowi Jork'' (1777 r.). Òstateczno òbszarë Nowégò Jorkù stałë sã swòjizną Zjednónëch Krajów Americzi na skùtk ùgòdów pòdpisónëch do 1797 rokù z Jindianama . == Geògrafiô == Stón rozcygô sã òd jezora Òntario i Erie do [[ Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] (tikô gò na pôłniowim wschòdze). Na nordze mô grańcë z [[Kanada|Kanadą]]. Nôwiãkszé rzeczi to: Niagara, Hùdson, Rzéka Swiãtégò Wawrzińca. Stón Nowi Jork leżi pòmidzë taczima stanama jak: Vermount, Connecticut, New Jersey i Pennsylvania. Nôwiãkszim gardã stanu je [[Nowi Jork]], gdze żëje bezmała pòłowa jegò mieszkańców. Jinszé wiôldżé gardë to: Bùffalo, Rochester, Syracusë i stolëca stónu – Albany. == Demògrafiô == Nowi Jork mô 17 421 800 mieszkańców (2005). Hewò lëdze gôdają pòstãpnyma jãzëkama : * [[anielsczi jãzëk]] – 71,84% * [[szpańsczi jãzëk]] – 14,08 % *chińsczi jãzëk – 1,66 % * [[rusczi jãzëk]] – 1,33 % * [[Italsczi jãzëk|włosczi jãzëk]] – 1,27 % * [[francësczi jãzëk]] – 0,8 % *kreólsczi jãzëk – 0,65 % *jãzëk jidisz – 0,6 % *kòreańsczi jãzëk – 0,6 % * [[pòlsczi jãzëk]] – 0,54 % == Religiô == *katolëcyzna – 39 % *protestantizna– 32 % (w tim [[lëtërstwò|Lëterstwò]] 11%) *bez wëznaniô – 17 % *judajizna – 6 % *òstałë (m. jin. islam ...) – 6 %<ref>[https://web.archive.org/web/20170417032920/http://www.pewforum.org/files/2013/05/report-religious-landscape-study-full.pdf ''U.S. Religious Landcape Survey'']</ref> Nôwikszima religijnyma grëpama w 2010 rokù bëłë<ref>[https://web.archive.org/web/20141207053103/http://www.thearda.com/rcms2010/r/s/04/rcms2010_04_state_name_2010.asp ''Arizona Religious Traditions, 2010'']</ref>: * [[Katolëcczi Kòscół]]: 6 286 916 * [[Judajizm]]: 784 106 *Jislam 392 953 *Protestantiznë : 374 521 *Zjednóny Metodisticzny Kòscół: : 328 315 *Zelonoswiãtkòwcë : 175 000 *Kòscół Baptistów : 173 407 *Kòscół Episkòpalny : 163 730 * [[Lëtërstwò|Kòscół Ewangelickò–Lëtersczi]]: 134 407 *Prezbitersczi Kòscół: 116 960 == Ùniwersitetë == * City University of New York * Cornell Uniwersity * Siracuse Uniwersity * Columbia University == Nôwiãkszi turisticzny atrakcje == Sztatura Wòlnoscë, Wòdospôd Niagara, Wëższô Wòjskòwô Szkòła ''West Point'', Central Park i jinszé. == Òbaczë téż == * [[Nowi Jork]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nowi Jork (stón)| ]] f7etvkl6knguaigsf2b63ls9ld2ady5 0 10443 199939 178395 2026-05-19T12:05:32Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 199939 wikitext text/x-wiki '''Prësowie''' – to bëlë lëdze, chtërny mieszkelë na wschódny stronie dólny [[Wisła|Wisłë]]. [[Prowincjô Prësë|Prësë]] miałë miemiecką pòzwã òd nich. [[Òbrôzk:Baltic Tribes circa 1200 ad.png|mały|Prësowie i jiny lëdze kòl 1200 rokù]] == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, str. 69 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Prësowie]] 45thgfjfftu5twnsfbj0it5z3tmm680 0 10465 200038 173755 2026-05-19T15:05:30Z Iketsi 3254 {{Commons}} 200038 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bockdoppelflinte JB.jpg|mały|Dëbeltnô flińta]] '''Dëbeltnô flińta''' – to je dłùgô strzélnô barń z dwùma kòmòrama na patronë i dwùma flińtowima lópama, z chtërnëch jedna je kòl drëdżi abò jedna nad drëgą. Wiele razy z ni je strzélóné do [[Ptôchë|ptôchów]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strzélné barnie]] ehjpc7swmmw07hvl8x11wlzefawfm25 0 10762 200048 175572 2026-05-19T15:10:10Z Iketsi 3254 {{Commons}} 200048 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hyacinth - Anglesey Abbey.jpg|mały|Hiacynta]] '''Hiacynta''' (''Hyacinthus'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë szparagòwatëch (''Asparagaceae''). Òna je z [[Azëjô|Azje]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 0x5080iny2y4nrwybav7353a06ut804 14 10789 199980 177690 2026-05-19T12:53:40Z Iketsi 3254 {{Commons}} [[Kategòrëjô:Susczi]] 199980 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Susczi]] 3nd0leypwve7emsr71dotxs9f31yxl1 0 10810 200044 175837 2026-05-19T15:08:34Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200044 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Rucksack1.jpg|mały|Bòrdôk]] '''Bòrdôk''' – to je miech, chtëren je dopasowóny do noszeniégò na plecach. Òn je brëkòwóny np. w turistice. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Turistika]] duwl34xn36bcnsmxemsxhkt2nefe97t 0 10870 200041 176594 2026-05-19T15:06:44Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}} 200041 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:P360 Onderdendam goed nachtzicht ns nachtblind.jpg|mały|Lewô strona: Tak widzi zdrów człowiek òb noc. Prawô strona: Tak widzi człowiek òb noc, jak ón mô kùrzi wid]] '''Kùrzi wid''' – to je fela wezdrokù. Jã mòże miec człowiek jak òn mô za mało witaminë A w òrganizmie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] t0pqf8k8a5y6hfxo9ge71k8kr2lq59s 0 10873 200042 176080 2026-05-19T15:06:58Z Iketsi 3254 {{Commons}} 200042 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Acetic acid.jpg|mały|Môłô bùdla z òctowim kwasã]] '''Òctowi kwas''' – (CH3COOH) to je chemiczny związk. W òcce je zwiksza ten kwas i wòda. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemijô]] az2obt6cxbzcsfm7v2q4umpksjqdgpl 0 10877 200043 190245 2026-05-19T15:07:43Z Iketsi 3254 {{Commons}} 200043 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Victoria koblenko-1541061350 (cropped).jpg|mały|Victoria Koblenko]] '''Victoria Koblenko''', (ùr. [[19 gòdnika]] [[1980]]) je néderlandzką teatrownicą. Òna dłëgszi czas mieszka na [[Ùkrajina|Ùkrajinie]]. Ji chłop w latach 2004–2008 i òd 2015 je E. Levchenko. Mòże òd 2008 do 2015 rokù òni żëlë w separacji. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Koblenko, Victoria}} [[Kategòrëjô:Aktórczi]] 738ko8s6td59sil0amilx5ah486pm64 0 10932 200039 176613 2026-05-19T15:05:54Z Iketsi 3254 {{Commons}} 200039 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sickle33.jpg|mały|Serzp]] '''Serzp''' – to je baro stôré rãczné nôrzãdzé, chtërno brëkòwelë czedës np. gbùrze do seczeniô zbòża abò trôwë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] oxba2yr90sscudxfn9a207mxvrs54xo 0 10947 200037 176267 2026-05-19T15:04:48Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200037 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Leiterwagen.jpg|mały|Krowë zaprzëgłé w żniwny wóz]] '''Żniwny wóz''' – to je to dargòwô tërlëka na sztërzech kòłach, w chtërny nëkòwną mòcą są mùskle zwierza np. kòniów. Òn wiedno je dwaszlachòwi, wiele razy z kòłama ò rozmajiti przemiarze z przódkù i z tëłu. Żniwny wóz béł do wiezeniô np. snopów zbòża w gbùrzëznie. [[Fùrmónka|Fùrmankã]] dô sã przerobic na żniwny wóz. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] nmkf5261ogysbf85k4xutiv0ic9nhta 0 10948 200036 176289 2026-05-19T15:04:36Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200036 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lemathammer.jpg|mały|Barń z nacygniãtim kùrkã]] '''Kùrk''' – to je dzél w strzélni barni kòl kòmòrë na patronë. Jak nacygniãti kùrk spùscy, a w kòmòrze je patróna to barń strzélô. == Lëteratura == * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, t. I, s. 275 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strzélné barnie]] o6dwf1h4fx4k1lkvcs9xtxgmztfxsbv 0 10951 200035 185143 2026-05-19T15:04:21Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200035 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wiesenpieper Meadow pipit.jpg|mały|Łąkòwi piekùt]] [[Òbrôzk:Anthus pratensis MHNT.ZOO.2010.11.2.20.jpg|mały|''Anthus pratensis'']] [[Òbrôzk:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.16.jpg|mały|''Cuculus canorus canorus'' + ''Anthus pratensis'']] '''Łąkòwi piekùt''' (''Anthus pratensis'') – to je ôrt môłégò ptôcha z rodzëznë plëszkòwatëch. Òn żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], a [[Kaszëbi]] mògą na niegò gadac kòska. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 336. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] ewvjnuwib69n8a8oba32dgtcwpknarr 0 10952 200034 176283 2026-05-19T15:03:57Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200034 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ammonium chloride.jpg|mały|Salmiak]] '''Salmiak''' – (NH4Cl) to je chemiczny związk. [[Kaszëbi]] gò brëkòwelë przë cënowaniu. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemijô]] k5c7xwyb2o9kvyx4xbdjah84vq8uz7u 0 10953 200033 176288 2026-05-19T15:03:39Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200033 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Farm rolls and barn above Hope-under-Dinmore - geograph.org.uk - 336181.jpg|mały|Walce na rolã]] '''Walc na rolã''' – to je nôrzãdzé, chtërno brëkùją czasã gbùrze do zaprôwianiô rolë pò òraniu. Òn np. skrësziwô grużle. == Lëteratura == * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, t. II, s. 303 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] r859uqgmn81w86s3cwc11g1r3u0u3cn 0 11013 200027 177671 2026-05-19T14:59:48Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200027 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Striped Skunk (Mephitis mephitis) 02.jpg|mały|Zwëczajny skąks]] '''Zwëczajny skąks''' (''Mephitis mephitis'') – to je ôrt suska z rodzëznë skąksowatëch. Òn żëje w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]] i mòże chwatac np. môłé suskë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Susczi]] ov2zwbolza3fs6vot2mu8me33sgp2aj 0 11014 199990 185042 2026-05-19T12:59:05Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199990 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cervical vertebra 2 close-up top animation.gif|mały|Òbrôcnik - widzënk z górë]] [[Òbrôzk:C2 from top animation small.gif|mały|Òbrôcnik (czerwiono pòmalowóny)]] '''Òbrôcnik''' (łac. ''axis'') – je w szkelece drëdżim z pôcorów w szëji. Òn mô ząb (''dens''). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] ix1uqu3c8qliel1jeij7d2j385iyw15 0 11016 199989 183723 2026-05-19T12:58:35Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199989 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Large mugger crocodile.jpg|mały|Błotny krokòdil]] '''Błotny krokòdil''' (''Crocodylus palustris'') – to je ôrt gadzënë z rodzëznë krokòdilowatëch. Òn żëje w Azje i może bëc do 5 m dłudżi. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gadzënë]] f0ta6b3kq7hom5pvrd284ytt41rg9ch 0 11019 199988 185041 2026-05-19T12:58:17Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199988 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chang-eng-bunker-PD.png|mały|Syjamskô pôrka]] [[Òbrôzk:The Library of Congress - Dr. Doyen separating Hindoo twins (LOC) (pd).jpg|mały|]] '''Syjamskô pôrka''' – to je dwòje lëdzy dzélowò zrosłëch ze sobą. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] gesdjutfql17wfkbi9kzahtqfri2wa1 0 11023 199987 177490 2026-05-19T12:58:07Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}} 199987 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mountain Goat Mount Massive.JPG|mały|Sniégòwi kòzeł]] '''Sniégòwi kòzeł'''{{Zdrzódło}} (''Oreamnos americanus'') – to je susk z rodzëznë wòłowatëch (''Bovidae''). Òn słëchô do dzegwnëch zwiérzãt, a żëje w górach w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Susczi]] 50g4wdtvv2a5m4rf4vn4pokgt4eeqic 0 11025 199986 177441 2026-05-19T12:56:50Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 199986 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Keulemans pale fox.png|mały|Bladi lës]] '''Bladi lës'''{{Zdrzódło}} (''Vulpes pallida'') – to je ôrt suska z rodzëznë psowatëch (''Canidae''). Òn mô czôrny kùńc ògóna, a żëje w [[Afrika|Africe]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Psowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psowaté]] 7d7pvuj8ur3syj6vec1mx99oa728lvk 0 11026 199985 177491 2026-05-19T12:56:23Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Òbaczë téż == {{#categorytree:Psowaté|hideroot=on|mode=pages}} 199985 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Vulpes corsac.jpg|mały|Stepòwi lës]] '''Stepòwi lës'''{{Zdrzódło}} (''Vulpes corsac'') – to je ôrt suska z rodzëznë psowatëch (''Canidae''). Òn żëje w [[Azëjô|Azje]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Psowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psowaté]] k6024q64j4xqd67g6zert57ek1gke0l 0 11029 199984 181183 2026-05-19T12:55:49Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 199984 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Polarfuchs 1 2004-11-17.jpg|mały|Pòlarny lës]] '''Pòlarny lës''' (''Vulpes lagopus'') – to je ôrt suska z rodzëznë psowatëch (''Canidae''). Òn żëje na arktikòwich terenach, ale na ògle tu je mało zwierzów. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Psowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psowaté]] kowd2cksnrz1rn6bd8elpqjq8p10czz 0 11036 200026 176795 2026-05-19T14:59:38Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200026 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pikrinsäure.svg|mały|Melinit]] '''Melinit''' – [(O2N)3C6H2OH] to je chemiczny związk. Brëkòwelë gò np. w I swiatowi wòjnie, pòtemù w jegò plac do detonacjów trafił [[trotil]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemijô]] ae4b2s0luacs0e0coppagqy9qywubby 0 11037 200025 183748 2026-05-19T14:59:26Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200025 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trinitrotoluen.JPG|mały|Trotil]] '''Trotil''' – [(NO2)3C6H2CH3] to je chemiczny związk. Òn je brëkòwóny jakno wëbùchòwi materiał. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemijô]] hgf2zd0jscb902h7oz381ow370l8b86 0 11039 200024 187575 2026-05-19T14:59:10Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200024 wikitext text/x-wiki '''Namienienié''' (''vis maior'') – to je przëczëna zdarzeniégò ò przëpôdkòwim abò nôtërnym charakterze nié do ùńdzeniô, takô nad chtërną człowiek ni mòże panowac np. [[trzãsenié zemi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Prawò]] di4xopy3qmhzmyj79rl1105ue0k52u5 0 11044 199994 176827 2026-05-19T14:41:08Z Iketsi 3254 ' - je '→' – je '; {{Commons}} 199994 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Czółenko z chaty rybackiej.jpg|mały|Klészczka i séc]] '''Klészczka''' – je do rãcznégò zesziwaniô sudłów w sécach do łowieniô rëbów np. w mòrzu. == Òbaczë téż == * [[Rëbôk]] * [[Rëbë]] * [[Rëbaczenié]] == Lëteratura == *Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 95. * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 167 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2025/06/SLOWNIK-RYBACKI-WERSJA-UPROSZCZONA-1.pdf {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] mg8b1xg4ybhx4u16o1v45n0poxhcrka 199995 199994 2026-05-19T14:41:36Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] 199995 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Czółenko z chaty rybackiej.jpg|mały|Klészczka i séc]] '''Klészczka''' – je do rãcznégò zesziwaniô sudłów w sécach do łowieniô rëbów np. w mòrzu. == Òbaczë téż == * [[Rëbôk]] * [[Rëbë]] * [[Rëbaczenié]] == Lëteratura == *Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 95. * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 167 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2025/06/SLOWNIK-RYBACKI-WERSJA-UPROSZCZONA-1.pdf {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Rëbaczenié]] srh3lamnn1248vqly7j3eb8n0njtfva 0 11049 199978 177656 2026-05-19T12:52:21Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 199978 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Eastern Grey Squirrel.jpg|mały|Szarô wewiórka]] '''Szarô wewiórka''' (''Sciurus carolinensis'') – to je ôrt suska z rodzëznë wewiórkòwatëch. Òna żëła czedës leno w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]], ale terô w Eùropie je z nią jiwer bò nasza mùżôrka ni mòże z nią wëprzińc i dżinie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Susczi]] fl7repll2rbwonesf0zfufk2sd0g3gk 0 11056 199979 188292 2026-05-19T12:52:36Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 199979 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Roofing felt (укладка рубероида на обрешётку2).jpg|mały|]] '''Pap''' – to je materiał do bùdowiznë np. dlô [[Dakôrz|dakôrza]]. Òn mòże bëc zrobiony z papòwégò papioru i [[pëk]]ù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdowizna]] eyju4rh7qnnpycvdb6h0t0o37ql4sx4 0 11063 200060 176882 2026-05-19T15:53:37Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; 200060 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bidet weiss.jpg|mały|Kąpny ruczk]] '''Kąpny ruczk''' – to je rzecz z cepłą wòdą pòtrzébną do dbałoscë ò czëstosc slôdka, chtërna mòże bëc w kąpnicë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Higiena]] 21w0p534ijbq53mb43zfczkxmwgx0yi 14 11064 200061 176885 2026-05-19T15:54:20Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Technika]] 200061 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Zdrowié]] [[Kategòrëjô:Technika]] pafhp1mz0easpylyirajko79tcl6b96 0 11069 199976 187514 2026-05-19T12:51:44Z Iketsi 3254 {{Commons}} 199976 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tiles91.JPG|mały|Wiérzchòwanié]] '''Wiérzchòwanié''' – to je nôwëższi môl gdze schôdają sã dwa dzéle dakù. Gò mòglë robic [[dakôrz]]e. == Rozmajitoscë == Czedës m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] bëłë bùdowóné bùdinczi z dakama ze słomë, a na wiérzchòwaniu bëłë kòzełczi. == Lëteratura == * [[Jan Trepczik]] : ''Słownik polsko-kaszubski'' [[Gduńsk]] [[1994]], t. 1, s. 225 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bùdowizna]] 9fggz9ityfr7gxb9zyeuguxih3pug04 0 11076 199977 176918 2026-05-19T12:52:04Z Iketsi 3254 {{Commons}} 199977 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Steven Seagal 3.jpg|mały|Steven Seagal]] '''Steven Seagal''', (Steven Frederic Seagal), (ùr. [[10 łżëkwiata]] [[1952]]) je amerikańsczim teatrownikã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Film|Seagal, Steven]] 6f3rmxz1os5ve5sr65blhrg9rfdj1tm 0 11191 199975 178205 2026-05-19T12:51:15Z Iketsi 3254 ' - je '→' – je '; {{Commons}} 199975 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pertussis.jpg|mały|Rzëpòt ù dzecka]] '''Rzëpòt''' (''Pertussis'') – je chòroscą ù lëdzy. Jegò lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy [[bakteria]] ''Bordetella pertussis''. Ta chòrosc z wiôldżim kaszlã biwô m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] ni leno ù dzecy. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] 0630xvzw53onlbbv02erlaj2520ztp2 0 11196 199992 187603 2026-05-19T14:38:43Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199992 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Latte 016.jpg|mały|Glëmza]] '''Glëmza''' abò '''glomza''' – to je produkt zrobiony z krowiegò mléka. Òna je grużelkòwati i biôłi abò żôłtawi farwë. Glomza (''Glumse'') to je [[kaszëbizm]] przeniosłé do miemiecczégò z kaszëbsczégò. == Lëteratura == * [[Stefan Ramułt]]. Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, Gdańsk 2003, s. 91 * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 319 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] 8gyacbkzasxc5h04154z617sedvgw5k 0 11197 199993 197796 2026-05-19T14:38:57Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199993 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Round Lake Centre''' – to bëła wnożëna Kaszëbów w Kanadze. W tich stronach długò ùchòwôł sã kaszëbsczi jãzëk ë zwëczi. Tu w Round Lake Centre w szkòle dzece ùczałë sã òd séwnika 2010 rokù kaszëbsczégò jãzëka. Terô ta szkòła je zamkłi. Tu je krótkò jezora kòscół a w nim ksądz [[Ambrose Pick]] béł probòszczã w latach 1973–1978. == Òbaczë téż == * [[Ambrose Pick]] == Lëteratura == * The proud inheritance : Ontario's Kaszuby / [editor Anna Zurakowska]. Ottawa : The Polish Heritage Institute-Kaszuby, 1991, s. 20. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kanada]] ekxp73tj0j2vde5wj40q7m83y25z5ln 0 11202 199991 181387 2026-05-19T14:38:24Z Iketsi 3254 {{Commons}} {{Kòntrola}} 199991 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Czapielski Mlyn.jpg|mały|Czapelsczi Młin]] '''Czapelsczi Młin''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Czapielski Młyn'') – je dzélã [[Kaszëbë|kaszëbsczi]] wsë [[Nowé Czaple]], w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Stãżëca|gminie Stãżëca]]. W 2008 rokù tu mieszkało 26 lëdzy. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Stãżëca]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] iqw0yibwah6ghro6496f7m7fu574rak 0 11204 200031 187480 2026-05-19T15:01:44Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200031 wikitext text/x-wiki '''Służebnô pòzwa''' – tikô sã pòzwów, chtërne òznôczałë czedës wark lëdzy np. [[rëbôk]]ów we wsë [[Rëbôczi (Gmina Kôrsëno)|Rëbôczi]], chtërni tam mieszkelë. Téż [[Tokarë]] mògą bëc taką pòzwą. == Lëteratura == * Biuletin Radzëznë Kaszëbszégò Jãzëka 2010, K-PZ Gduńsk 2010, s. 43 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ònomastika]] b9mj5sobugvrc3tw0ymnp1n79l3ng1s 0 11307 199974 192503 2026-05-19T12:51:03Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}} 199974 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Ruda Śląska| dopełniacz=Rudy Śląskiej| céch=POL Ruda Śląska alt COA.svg| fana=POL Ruda Śląska flag.svg| karta=POL Ruda Śląska map.svg| wòjewództwò=szląsczé| kréz=| grodzki=tak| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| zarządzający=Prezydent miasta| bùrméster=Grażyna Dziedzic| mail=| adres_um=pl. Jana Pawła II 6| kod_poczt_um=41-709| tel_um=(032) 248 62 81 do 9| fax_um=(032) 248 73 48| mail_um=| wiéchrzëzna=77,73| stopniN=50|minutN=15|sekundN=46|stopniE=18|minutE=13| wysokość=261-350| rok=31.12.2016| lëdztwò=139 125| gęstość=1793,5| aglomeracja=górnośląska| czerënkòwi numer=(+48) 032| pòcztowi kòd=41-700 do 41-717| registracëjné tôfle=SRS, SL| TERYT=2471011| SIMC=0942104| miasta_partnerskie=| www=http://www.piekary.pl/| założone=XI / XII w.| prawa_miejskie=1253 }} '''Ruda Śląska''' ([[szląsczi jãzëk|szl.]] ''Ruda Ślůnsko'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Ruda'') – to je gard na prawach krézu w [[Szląsczé wòjewództwò|szląsczim wòjewództwie]]. [[Òbrôzk:Nowy Bytom, plac JPII.jpg|mały|left|]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] 0ih8e35evdq7b68ylfzek9ux5i8jfhl 0 11308 200030 182294 2026-05-19T15:01:22Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200030 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Rypin COA.svg|mały|120px|Rypińsczi herb]] [[Òbrôzk:Rypin, Nowy Rynek.jpg|mały|Rypińsczi rënk]] '''Rypin''' ([[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Rippin'') – to je krézewi gard w [[Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie]] nad rzéką [[Rypienica|Rypienicą]]. * Lëdztwò gardu: 16 574 ([[2016]]) * Wiéchrzëzna gardu: 10,96 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò]] ambtb1ltubohx9wqm9sg5hyvwnx6b51 0 11310 200029 194259 2026-05-19T15:00:54Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200029 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Aleksandrów Kujawski COA.svg|mały|120px||Aleksandrowsczi herb]] '''Aleksandrowò''' (pòl. ''Aleksandrów Kujawski'') - krézewi gard w [[Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie]]. * Lëdztwò gardu: 12.346 (2016) * Wiéchrzëzna gardu: 13,10 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùjawsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò]] pfe2d7aiyhkul02d10mnz6b2cco28mv 0 11325 200028 178685 2026-05-19T15:00:14Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; Bùtnowé lënczi 200028 wikitext text/x-wiki '''Truso''' – to bëł stôri gard, w chtërnym mieszkelë [[Prësowie]] ë jiné lëdze. To bëło nad jezorã Druzno, a tam pierwi lëdze trzimelë hańdlową faktoriã i pòrt. Wùlfstan, Anglosas z IX stalata pisôł ò tim. Pòtemù dłudżé lata to bëło w [[Królewsczé Prësë|Królewsczich Prësach]], tak jak [[Gduńsk]], chtëren wierã gò zastãpił. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzarp.poznan.pl/wystawy/czasowe/wczesniejsze/2006-2/truso-wikinskie-emporium/ „Truso – wikińskie emporium” (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Prësowie]] 91700ra1geif5vpvki4eew6kmmkz45s 0 11329 200001 187565 2026-05-19T14:49:02Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200001 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stockfisch Stamsund-1.jpg|mały|Sztokfisze]] '''Sztokfisz''' – to je produkt z sëszony rëbë z rodzëznë pòmùchlowatëch. Ten sztokfisz to je wiele razy sëszonô [[pòmùchla]]. Òna je z [[Nordowé Mòrzé|Nordowégò Mòrza]] np. w [[Norweskô|Norwesce]]. == Lëteratura == * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, t. II, s. 236 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] h5s7ev369wzuqse44ljs69g1y7uz06z 0 11351 199973 187508 2026-05-19T12:50:40Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199973 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Polyethylene repeat unit.svg|mały|Symbòl pòlietilenu]] [[Òbrôzk:LDPE bottle.jpg|mały|Bùdla z pòlietilenu]] '''Pòlietilen''' (PE) – to je [[chemiczny związk]]. Produkt pòlimerizacje wãglowòdoru nienasëconégò. Smiecë z niegò są zbiéróné i mògą miec céch PE jak na òdjimkù niżi.[[Òbrôzk:Polyethylene.jpg|mały|150px]] To mògą bëc np. fòlie (plastikòwé òpakùnczi), ale téż wiele jinëch rzeczi. To dô rozmajité szlachë pòlietilenu m.jin: *HDPE (''High-density polyethylene'') to je pòlietilen wiôldzi gãscëznë – 0.941 g/cm3 i wicy. Òn je mni przezérny i barżi krëchi jak je zëmno òd LDPE. *LDPE (''Low-density polyethylene'') to je pòlietilen nisczi gãscëznë – 0.915 do 0.935 g/cm3. Òn je barżi przezérny òd HDPE, a jegò produkcja na swiece je baro wiôlgô. Z niegò je wiele plastikòwëch òpakùnków. Òn je bezpôchòwi, a gazë dosc przepùszczô, ale ropã mni òd nich. Òn je dosc mitczi do nawetka -60°C. Gò mòże zgrzewac. == Lëteratura == * [[Jerzi Nacel]] (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, [[Gduńsk]] 2013, ss. 37–38 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chemijô]] 4sc43za6he9hugn4l6lqu5p93fioyk1 0 11366 199972 178960 2026-05-19T12:50:16Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199972 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mosty - kościół św. Brata Alberta Chmielowskiego 2.jpg|mały|Kòscół w Mòstach]] '''Mòstë''' – to je [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]], w [[Gmina Nowô Wies|gminie Nowô Wies]]. W 2008 rokù tu mieszkało 1601 lëdzy. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Nowô Wies]] 2rm5skpbftmtf6nhf1xtuj3raeau5f8 0 11372 199968 179016 2026-05-19T12:49:04Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199968 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Formella 05, jubal, nino pisano, 1334-1336.JPG|mały|Juwal, lata 1334–1336]] '''Juwal''' – to je pòstacjô z [[Knéga Zôczątków|Knédżi Zôczątków]] (Zo 4,21). "Òn béł òjcã wszëtczich, co grają na cytrze i fléce.” == Lëteratura == * ''Knéga Zôczątków, z hebrajsczégò jãzëka na [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] przełożił ò [[Adam Riszard Sykòra|Adam Ryszard Sikora OFM]]'', Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015, s. 32. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Knéga Zôczątków]] a1yzqwg9bdmk1o3id8b25hm79klep7l 199969 199968 2026-05-19T12:49:15Z Iketsi 3254 -' ' 199969 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Formella 05, jubal, nino pisano, 1334-1336.JPG|mały|Juwal, lata 1334–1336]] '''Juwal''' – to je pòstacjô z [[Knéga Zôczątków|Knédżi Zôczątków]] (Zo 4,21). "Òn béł òjcã wszëtczich, co grają na cytrze i fléce.” == Lëteratura == * ''Knéga Zôczątków, z hebrajsczégò jãzëka na [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] przełożił ò [[Adam Riszard Sykòra|Adam Ryszard Sikora OFM]]'', Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015, s. 32. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Knéga Zôczątków]] fwz7y0ypn99t54nwmax3cbj6toyrwlu 0 11376 200032 179064 2026-05-19T15:02:09Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200032 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Lubraniec COA.svg|mały|120px|Lubraniecczi herb]] '''Lubraniec''' – gard we [[włocławsczi kréz|włocławsczim krézu]] w [[Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie]]. * Lëdztwò gardu: 3 068 ([[2016]]) * Wiéchrzëzna gardu: 1,97 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùjawsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò]] 67aokfhl4am5kioctda4umllj6ivo0i 0 11384 199971 196145 2026-05-19T12:49:48Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199971 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tablica na pomniku ks. Bernarda Sychty w Sierakowicach.jpg|mały|Tôblëca na pòmnikù Bernata Sëchtë w [[Serakòjce|Serakòjcach]] z nadczidką ò „Słowarzu kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë” ]] '''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''' ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz.]] ''Słowôrz kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë''<ref>Róża Wòszôk-Slëwa, ''Ò czim gôdają kaszëbsczé słowarzowé zéwiszcza tikającé sã pòzwów alkòhòlowégò wëpitkù?'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2009, s. 217.</ref>) – sétmëtomòwi [[słowôrz]] ksãdza [[Bernat Sëchta|Bernata Sëchtë]], jaczi wëdôwóny béł w latach 1967–1976. Je to zbiérk lëdowi słowiznë, a téż kaszëbsczich rzeklënów, òpòwiôstków, pòdaniów, bôjków, anegdotów i rozmajitëch pòzwów (miast i wsy, pòlów i łąk, gór, jezór i stawów itd.). Gromadzy bògatą słowiznã z całëch Kaszëb (kòl 61 tës. leksemów, w tim 8 tës. frazeòlogiznów i 4 tës. przësłow), chtërną Sëchta spisywôł razã z [[Fòlklor|fòlklorã]]. Słowôrz pòwstôwôł na spòdlim materiału zebrónégò przez aùtora prosto òd Kaszëbów przë leżnoscë wielënë swòjich rézów i gôdków z mieszkańcama kaszëbsczich môlëznów. Zapisywô słowarzowé i etnograficzné zbiéżnotë Kaszëb z [[Kòcéwskô|Kòcewim]], rzôdzy z [[Tëchòlsczé Bòrë|Bòrama]]. Wedle [[Eùgeniusz Gòłąbk|Eùgeniusza Gòłąbka]] słownik Bernarda Zëchtë zawiérô przede wszëtczim aùtenticzną mòwã Kaszëbów z terenów, na jaczich przetrwelë w XX wiekù. Gòłąbk pòdkresliwô, że nie je to kaszëbizna tipù „zrzeszińsczégò”, znónô ze słownika [[Jón Trepczik|Jana Trepczika]], a to temù, że ksądz Zëchta dosc kriticzno zdrzôł na słowòtwórstwò tzw. [[Zrzeszéńcowie|zrzeszińców]] (przede wszëtczim [[Aleksander Labùda|A. Labùdë]], J. Trepczika), tim barżi, że jich [[neòlogiz|neòlogizmë]] bëłë czãsto òdpòwiednikama słów jistniejącëch w kaszëbiznie ju òd dôwna<ref>Eùgeniusz Gòłąbk, ''Mòje zastrzedżi do kaszëbsczi słowiznë ùżiwóny w „Pòmeranii”'' [w:] „Pomerania” 2022 nr 12, s. 54.</ref>. Ùwôżóny je za jeden z nôlepszich słowarzów westrzód [[Słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich]] prôc leksykograficznëch. Òd samégò zôczątkù mô stolemné znaczenié dlô baderowaniô kaszëbsczi słowiznë i kùlturë i zwóny je czãsto „encyklopedią lëdowi kùlturë Kaszëb”. Donenczas pòwstałé pòstãpné słowarze i òpracowania òpiérają sã wnetk wiedno na bòkadnym zdrójnym materiale zebrónym i òpùblikòwónym bez Sëchtã. „Słowôrz kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë” stał sã spòdlim wiele pòdrobnëch prôc jinëch aùtorów i òstôł zwëskòny m.jin. w AJK („Atlas Językowy Kaszubszczyzny”)<ref>[[Jerzi Tréder]], ''Spòdlowô wiédza ò kaszëbiznie'', Gduńsk 2009, s. 18.</ref>. Zebrónyma w słowarzu przësłowiama zajął sã w òsóbny ksążce prof. [[Jerzi Tréder]]<ref>J. Treder, ''Kaszubi. Wierzenia i twórczość. Ze słownika Sychty'', Gdańsk 2002.</ref>. Słowôrz Sëchtë béł téż wôżnym zdrojã wiédzë ò frazeologiznach w przëtrôfkù jiny nôùkòwi prôcë Trédra „Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje (na tle porównawczym)<ref>J. Treder, ''Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje (na tle porównawczym)'', Wejherowo 1989.</ref>. [[Grégòr Schramke]] zajął sã zredagòwanim we współczasnym pisënkù kaszëbsczim i adaptacją w [[pòlsczi jãzëk|jãzëkù pòlsczim]] wëzwëskónëch ze Słowarza òpòwiôstków, pòdaniów, bôjków i anegdotów<ref>[[Bòżena Ùgòwskô]], ''Tłómaczenia na kaszëbsczi jãzëk i z jãzëka kaszëbsczégò'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o16, s. 187.</ref><ref>G. J. Schramke, ''W wieczornej mgle. Niesamowite opowieści z Kaszub ze Słownika Sychty'' // ''W wieczórny dôce. Niestwòrzoné pòwiôstczi z Kaszëbsczi ze Słowôrza Zëchtë'', Gdynia – Pelplin 2004; G. J. Schramke, ''W świetle dnia. Anegdoty i bajki z Kaszub ze Słownika Sychty'' // ''W widze dnia. Gôdczi i bôjczi z Kaszëbsczi ze Słowôrza Zëchtë'', Gdynia – Pelplin 2006.</ref>. == Òbaczë téż == * [[Słowôrz Wikipediji]] * [[Słowôrz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Słowôrze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] blu4chphm0qp8qfziqcrosnx62glqkl 0 11441 199950 192282 2026-05-19T12:10:52Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199950 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Adam Mickiewicz by Jan Mieczkowski.jpg|mały|Adóm Mickewicz]] '''Adóm Bernat Mickewicz''' (ùr. [[24 gòdnika|24 gòd]] [[1798]] w Nowògródkù, ùm. [[26 lëstopadnika|26 lëst]] [[1855]] w [[Sztambùl|Sztambùle]]) to bëł stolemny pòlskò-lëtewsczi pòéta, runita, pòliticzni dzejorz, ùtwórca "[[Pón Tadeùsz|Póna Tadeùsza]]", "Dziadów", "Konrada Wallenroda", krimsczich sonetów etc. == Dzecné lata i młodosc == [[Òbrôzk:Wańkowicz Adam Mickiewicz.jpg|mały|"Adóm Mickewicz na Judahu skale"]] Adóm Bernat Mickewicz ùrodzył sã 24 gòdnika 1798 r., jakno drëdżi syn Barbarë i Mikòłaja Mickewiczów. Môl ùrodzeniô [[pòéta|pòétë]] nie je pewny – mòże to bëc lëtewsczi Nowògródk abò òddaloné òd niegò ò 40 kilométrów Zaose. Adóm ùrodzył sã w niebògati szlachecczi rodzënie: jegò òjc robił w Nowògródkù jakno adwòkat, a mëma zajima sã dodomã. Mickewicz miôł sztërzech bracy: stôrszégò Frãcëszka i młodszich – Aleksandra, Jerzégò i Antóna. W 1812 ùmarł òjc knôpów, Mikòłôj Mickewicz. Òd 1807 r. Adóm ùcził sã w krézowi szkòle w Nowògródkù. Pò ji skùńczeniu, w séwnikù 1815 r., wëjachôł do Wilna, bë tam sztudérowac na ùniwersytece. Ni mògącë rechòwac na pòmòc familie, zaczął sã ùczëc w seminarium dlô szkólnëch, jaczé dôwało sztudéróm sztipendia, ale w przińdnoce zmùsziwałë do robòtë jakno szkólnëch. Òd trzecégò rokù sztudiów, na jeséń 1817 r., òstôł nôleżnikã krëjemnégò Towarzëstwa Filomatów – lubòtników wiédzë. Jegò przédnikã béł [[Tomôsz Zan]]. Czedë skùńcził sztudia, wëjachôł do Kòwna, gdze mùszôł robic jakno szkólny, równak nie lubił ti robòtë. Òb lato 1820 r.Mickewicz przeżił wiôlgą miłotã do [[Marila Wereszczakówna|Marilë Wereszczakównë]], tedë ju brutczi grafa Wawrzińca Pùttkamera. Pòéta miôł bëté w ji domôcym majątkù w Tuhanowiczach i ùlubił jã dejowną miłotą. Òna równak w gromicznikù 1821 r. òżenia sã z aristokratą. Nieszczestlëwé wseczëcé do Marilë nalazło sã w wiérztach, m.jin. „Do M***” abò w IV dzélu "Dziadów”. Òb [[zymk]] 1822 r. ùkôzôł sã pierszi tom jegò wiérztów „Poezje”, w chtërnym nalazłë sã „Ballady i romanse”. Rok pózni wëdóny béł drëdżi tom „Poezji”, w skłôd chtërnégò weszłë pòétnô pòwiesc „Grażyna” ë dramatë : II i IV dzél „Dziadów”. [[Òbrôzk:Dom A.Mickiewicza w Nowogródku.jpg|mały| Mùzeùm Adóma Mickewicza w Nowògródkù]] == Sôdzô, zesłanié i emigracëjô == Wnetka pò tim pòéta òstôł zamkłi w sôdzë we Wilnie za dzejanié w krëjamnym Towarzëstwie Filomatów. Béł tam pół rokù, a pòtemù òstôł skôzóny na zesłanié głãbòk Rosëji. W rujanie 1824 r. òpùscył Lëtwã i nigdë ju do ni nie wrócył. W lëpińcu i zélnikù 1825 r.Mickewicz rézowôł pò Krimie. Brzadã ny rézë bëłë „Sonety krymskie”. Pòtemù wëjachôł do Mòskwë, gdze wëdôł „Sonety” (1826). Tam pòtkôł wiôldżégò rusczégò ùtwórcã, Aleksandra Pùszkina. Pòsobny rok pòéta bawił w Petersbùrgù, gdze w 1828 r. òstôł wëdóny dokôz „Konrad Wallenrod”. Pòtemù ùsôdzca bez dwa lata rézowôł pò Eùropie. Nôpiérwi wëjachôł do Niemców. Tam, w Weimarze, pòtkôł niemiecczégò ùtwórcã, Goethégò, chtëren mù dôł gãsé pióro i napisóną dlô niegò wiérztã. Dali zwanożił Szwajcarską, a pózni Jitalską. Òczarzony snôżim alpejsczim krôjmalënkã, napisôł wiérztë „Do ***”, „Na Alpach w Splügen”. Òb szesc miesãcy mieszkôł w [[Rzim|Rzimie]], òdwiedzył téż [[Neapòl]], Pòmpeje, Sëcyliã, Asyż. Czedë wrócył do Rzimù, dowiedzôł sã ò wëbùchù Lëstopadnikòwégò Pòwstaniô, le w kùńcù w nim nie biôtkòwôł. Pòspół z Wiôlgą Emigracëją wëjachôł do Drezna. Tuwò ùsadzył III dzél „Dziadów”. == Żëcé w Pariżu == Pòsobnym dzélã rézë béł Pariż – przédny òstrzódk emigracëjnégò żëcégò Pòlôchów, dlô chtërnëch Mickewicz stôwô sã wiôldżim mòralnym aùtoritetã. Mëszlącë prawie ò domôkach, chtërny mùszëlë wëjachac z tatczëznë, napisôł w 1832 r. „Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego”. W lëpińcu 1834 r.òżenił sã z Celiną Szëmanowską, z chtërną miôł szesc dzôtków. Żeńba ta nie bëła szczestlëwô ani dlô pòétë, ani dlô jegò białczi. W tim samim r. ùkôzôł sã w Pariżu [[Pón Tadeùsz]] – nôwiãkszi pòeticczi dokôz Mickewicza. W 2012 r. dokôz wëszedł drëkã pò kaszëbskù w przełożënkù Stanisława Janke. W 1839 r. pòéta wëjachôł do Szwarcarie, dze robił jakno profesór łacyńsczi lëteraturë na ùniwersytece w Lozannie. Tã pòwstôwają slédné wiérztë Mickewicza – tzw. liriczi lozańsczé. Tej wrócył do Pariża, dze czerowôł katédrą słowiańsczé lëteraturë w [[Collège de France]]. == Òstatnié lata żëcégò == W strëmiannikù 1855 r.ùmarła Celina Mickewiczowô. W rujanie tegò rokù, czej wëbùchła wòjna tëreckò-ruskô, Mickewicz wëjachôł do Kònstantynopòla, chcącë sfòrmòwac legión, chterën bë biôtkòwôł sã z Rusczima. Tam zachòrzôł na chòlérã a ùmarł 26 smùtana 1855 r.. W 1856 r. jegò prochë sprowadzoné bëłë do Pariża, a stamtądka w 1890 r. do [[Krakòwò|Krakòwa]], dze òstałë złożoné w pòdzemiach wawelszczi katédrë. == Bibliografia == * https://pl.wikipedia.org/wiki/Adam_Mickiewicz * Adam Mickiewicz – życie i twórczość == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pisarze]] tdjjfl5z2qk4r5g2nmi0ah66528bkjo 0 11447 199970 198018 2026-05-19T12:49:32Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199970 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stefan Hula (2).jpg|mały|221x221px|Sztefón Hùla]] [[Òbrôzk:2017-10-03 FIS SGP 2017 Klingenthal Stefan Hula Flug.jpg|mały|Sztefón Hùla w Klingental 2017]] '''Sztefón Hùla''' (pòl. Stefan Jarosław Hula, ùr. 29 séwnika 1986 w Szczirkù)<ref>https://www.skijumping.pl/wiadomosci/26315/samozwanczy-autorytet-pyta---stefan-hula-odpowiada/</ref> – pòlsczi narcarsczi skòczk, reprezentańt Pòlsczi, zawòdnik klubù KS Eve-nement Zakòpóné. Syn szpecjalistë norwesczi kòmbinacji – [[Sztefón Marión Hùla|Sztefana Mariana Hùlë]]. Bronzowi medalista w drëżënie [[Zëmòwé Òlimpijsczé Jigrë|Zëmòwëch Òlimpijsczich Jigrów]] 2018, a téż Mésterstwów Swiata w Narcarsczich Lotach 2018. Pierszim trenérą Sztefana Hùlë béł jegò òjc. W 1998 dobéł na nieòficjalnëch mésterstwach swiata dzecy – FIS Schüler GP w Garmisch-Partenkirchen – béł to jegò pierszi midzënôrodny sukces. Pòtemù sztartowôł w rozmajitëch juniorsczich miónkach, w tim mésterstwach swiata. W 2003 òstôł nôleżnikã kadrë B pòlsczi reprezentacji, jakô rëchtowa sã do mésterstwa swiata juniorów w Strin. Jegò trenérą béł [[Heinz Kùttin]]. Na nëch mésterstwach jindiwidualno dobéł 13. plac a w drëżënie 2. Sezón pózni béł ju w kadrze A – zadebiutowôł w Pùcharze Swiata w slédnym kònkùrsu [[Turnér Sztërzech Skòczniów|Turnéru Sztërzech Skòczniów]] w Bischofshofen. W sezonie 2005/06 brôł ùdzél w mésterstwach swiata w lotach. Méster Pòlsczi 2018. Drëżënowi bronzowi medalista mésterstwów swiata w lotach 2018. Żëcowi rekòrd Sztefana Hùlë to 236 m – tak dalek lejcôł na Letalnicë w Planicë 25 strëmiannika 2018. == Nôwôżniészé sukcesë == '''Mésterstwa Swiata Juniorów''' * 5 gromicznika 2004: razã z Dawidã Kòwalã, [[Kamil Stoch|Kamilã Stochã]] i Mateuszã Rutkòwsczim dobéł strzébrzny medal w drëżënie na Mésterstwach Swiata Juniorów w Strinie (Norweskô) '''Pùchôr Swiata''' * 21 strëmiannika 2009: zajął 2. plac w drëżënowim kònkùrsu Pùcharu Swiata w Planicë ([[Słoweniô|Słoweńskô]]) * 29 stëcznika 2011: zajął 3 plac w drëżënowim kònkùrsu Pùcharu Swiata w Willingen ([[Niemcë|Niemieckô]]) * 23 stëcznika 2016: zajał 3. plac w drëżënowim kònkùrsu Pùcharu Swiata na Wiôldżi Krokwie w Zakòpónym ([[Pòlskô]]) * 27 stëcznika 2018: razã Kamilã Stochã, Dawidã Kùbacczim i Macejã Kòtã zajął 1. plac w drëżënowim kònkùrsu Pùcharu Swiata w Zakòpónym * 28 stëcznika 2018: zajął 4. plac w jindiwidualnym kònkùrsu Pùcharu Swiata w Zakòpónym '''Mésterstwa Pòlsczi''' * 26 gòdnika 2017: dobéł mésterstwò Pòlsczi na skòcznie m. Adam Małisza we Wisle '''Mésterstwa Swiata w Lotach''' * 21 stëcznika 2018: razã z Kamilã Stochã, Dawidã Kùbacczim i Piotrã Żëłą zajął 3. plac w mésterstwach swiata w lotach w Òberstdorfie (Niemieckô) '''Òlimpijsczé Jigrë''' * 10 gromicznika 2018: zajął jindiwidualno 5. plac w miónkach na normalny skòcznie w Pjongczangù (Pôłniowô Kòrea) * 19 gromicznika 2018: zajął 3. plac w drëżënie na skòcznie w Pjongczangù (Pôłniowô Kòrea) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi òlimpijczicë]] 5emcu7mbzxkrmlf0lz7193h2y9mekfi 200076 199970 2026-05-19T18:26:13Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 200076 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stefan Hula (2).jpg|mały|221x221px|Sztefón Hùla]] [[Òbrôzk:2017-10-03 FIS SGP 2017 Klingenthal Stefan Hula Flug.jpg|mały|Sztefón Hùla w Klingental 2017]] '''Sztefón Hùla''' (pòl. Stefan Jarosław Hula, ùr. 29 séwnika 1986 w Szczirkù)<ref>https://www.skijumping.pl/wiadomosci/26315/samozwanczy-autorytet-pyta---stefan-hula-odpowiada/</ref> – pòlsczi narcarsczi skòczk, reprezentańt Pòlsczi, zawòdnik klubù KS Eve-nement Zakòpóné. Syn szpecjalistë norwesczi kòmbinacji – [[Sztefón Marión Hùla|Sztefana Mariana Hùlë]]. Bronzowi medalista w drëżënie [[Zëmòwé Òlimpijsczé Jigrë|Zëmòwëch Òlimpijsczich Jigrów]] 2018, a téż Mésterstwów Swiata w Narcarsczich Lotach 2018. Pierszim trenérą Sztefana Hùlë béł jegò òjc. W 1998 dobéł na nieòficjalnëch mésterstwach swiata dzecy – FIS Schüler GP w Garmisch-Partenkirchen – béł to jegò pierszi midzënôrodny sukces. Pòtemù sztartowôł w rozmajitëch juniorsczich miónkach, w tim mésterstwach swiata. W 2003 òstôł nôleżnikã kadrë B pòlsczi reprezentacji, jakô rëchtowa sã do mésterstwa swiata juniorów w Strin. Jegò trenérą béł [[Heinz Kùttin]]. Na nëch mésterstwach jindiwidualno dobéł 13. plac a w drëżënie 2. Sezón pózni béł ju w kadrze A – zadebiutowôł w Pùcharze Swiata w slédnym kònkùrsu [[Turnér Sztërzech Skòczniów|Turnéru Sztërzech Skòczniów]] w Bischofshofen. W sezonie 2005/06 brôł ùdzél w mésterstwach swiata w lotach. Méster Pòlsczi 2018. Drëżënowi bronzowi medalista mésterstwów swiata w lotach 2018. Żëcowi rekòrd Sztefana Hùlë to 236 m – tak dalek lejcôł na Letalnicë w Planicë 25 strëmiannika 2018. == Nôwôżniészé sukcesë == '''Mésterstwa Swiata Juniorów''' * 5 gromicznika 2004: razã z Dawidã Kòwalã, [[Kamil Stoch|Kamilã Stochã]] i Mateuszã Rutkòwsczim dobéł strzébrzny medal w drëżënie na Mésterstwach Swiata Juniorów w Strinie (Norweskô) '''Pùchôr Swiata''' * 21 strëmiannika 2009: zajął 2. plac w drëżënowim kònkùrsu Pùcharu Swiata w Planicë ([[Słoweniô|Słoweńskô]]) * 29 stëcznika 2011: zajął 3 plac w drëżënowim kònkùrsu Pùcharu Swiata w Willingen ([[Niemcë|Niemieckô]]) * 23 stëcznika 2016: zajał 3. plac w drëżënowim kònkùrsu Pùcharu Swiata na Wiôldżi Krokwie w Zakòpónym ([[Pòlskô]]) * 27 stëcznika 2018: razã Kamilã Stochã, Dawidã Kùbacczim i Macejã Kòtã zajął 1. plac w drëżënowim kònkùrsu Pùcharu Swiata w Zakòpónym * 28 stëcznika 2018: zajął 4. plac w jindiwidualnym kònkùrsu Pùcharu Swiata w Zakòpónym '''Mésterstwa Pòlsczi''' * 26 gòdnika 2017: dobéł mésterstwò Pòlsczi na skòcznie m. Adam Małisza we Wisle '''Mésterstwa Swiata w Lotach''' * 21 stëcznika 2018: razã z Kamilã Stochã, Dawidã Kùbacczim i Piotrã Żëłą zajął 3. plac w mésterstwach swiata w lotach w Òberstdorfie (Niemieckô) '''Òlimpijsczé Jigrë''' * 10 gromicznika 2018: zajął jindiwidualno 5. plac w miónkach na normalny skòcznie w Pjongczangù (Pôłniowô Kòrea) * 19 gromicznika 2018: zajął 3. plac w drëżënie na skòcznie w Pjongczangù (Pôłniowô Kòrea) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi òlimpijczicë]] p5v1p5lmk13lincgxmx8ty1r3utynfw 0 11543 199956 194515 2026-05-19T12:19:49Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 199956 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Jelbiąg| dopełniacz=Jelbiąga| adjektiw_mask=jelbiąsczi| adjektiw_fem=jelbiąskô| céch=POL Elbląg COA.svg| fana=POL Elbląg flag.svg| karta=Warminsko-mazurskie.png| wòjewództwò=warminskô-mazursczé| kréz=| grodzki=tak| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Witold Wróblewsczi| adres_um=ul. Łączności 1 <br />82-300 Jelbiąg| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=79,82<ref name="LudPol2008">''Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2008'', [[Główny Urząd Statystyczny|GUS]], [http://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/powierzchnia_ludnosc_teryt_2007.zip].</ref>| stopniN=54| minutN=9| stopniE=19| minutE=24| wysokość=| rok=2007| lëdztwò=120 895<ref name="gus">[http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx Wyniki badań bieżących GUS]</ref>| gęstość=1521,1| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48)| pòcztowi kòd=82-300 do 82-317| registracëjné tôfle=NE| TERYT=| SIMC=| www=http://um-elblag.samorzady.pl }} [[Òbrôzk:Elbląg - Stare Miasto.jpg|mały|120px|left|Stôri gard Jelbiąga]] '''Jelbiąg''', abò '''Elbiąg'''<ref>Stefan Ramułt, ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'', [[ISBN|83-87408-64-6]].</ref> (pol. Elbląg, [[Łacyńsczi_jãzëk|łac]]. Elbinga, Elbingus, [[Miemiecczi_jãzëk|miem]]. Elbing, [[Prësczi_jãzëk|prës]]. Elbings, [[Rusczi_jãzëk|rus]]. Эльблонг) - krézewi gard w [[warminskô-mazursczé_wòjewództwò|warminskô-mazursczém wòjewództwe]] nad rzéką Elbiag, stôri gard hanzeatecczi. Jeden òd nôstarszich gardów w Pòlsce, gard béł ùsôdzóny w 1237 roku przez Krzëżôców, dostôł [[Lubeka|lubecczé]] gardowé prawo w 1246 roku. Jelbiąg béł stolëcã wòjewództwa jelbiąsczégò od 1975 do 1998 roku. Browarniô w Jelbiągù warzë dzys piwò EB. == Turistné atrakcëje == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Ratusz_Staromiejski_w_Elblągu.JPG|Stôri Rôtësz w Jelbiągù Òbrôzk:Elbląg_-_Brama_Targowa.jpg|Bróma Targowô w Jelbiągù Òbrôzk:Elbląg,_Stary_Rynek,_pohled_na_katedrálu_svatého_Mikuláše.JPG|Katedra sw. Niklosza w Jelbiągù Òbrôzk:Elbrewery_Company.jpg|Browarniô EB w Jelbiągù Òbrôzk:Elblag,_Poland.JPG|Stôri Rënk </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://elblag.eu Òficjalnô starna Jelbiąga] == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Warminskô-mazursczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] l6tglzr6936ia9rkfrfckk4i5emmjqs 0 11649 200069 193445 2026-05-19T18:22:29Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200069 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = የኢትዮጵያ<br />Ītiyoṗṗya |miono = Etiopiô |miono-genitiw = Etiopie |fana = Flag of Ethiopia.svg |herb = Emblem_of_Ethiopia.svg |na karce = Location_Ethiopia_AU_Africa.svg |mòtto = |jãzëk = amharsczi, afar, oromo, somali, tigrynia |stolëca = Addis Abeba |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1 127 127 |procent-wòdë = 0,66 |lëdztwò = 113 656 596<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia - The World Factbook.] CIA.</ref> | rok = 2022 |dëtk = Etiopsczi birr | kòd dëtka = ETB |czasowô cona = +3 |swiãto = 28 lëstopadnika |himn = ወደፊት ገስግሺ፣ ውድ እናት ኢትዮጵያ<br /> (Wedefit Gesgeshi Widd Innat Ittyoppya) <center>[[Òbrôzk:Wedefit Gesgeshi Widd Innat Ittyoppya.ogg]]</center> |kòd = ET |Internet = .et |telefón = +251|Prezydeńt=Taye Atske Selassie|Premiéra=Abiy Ahmed Ali }} '''Etiopiô''' – to je państwò w [[Afrika|Africe]], ze stolecznym gardã [[Addis Abeba]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] s785b0ixrz72qrdmiwajnmxyld30chd 200070 200069 2026-05-19T18:22:40Z Iketsi 3254 == Przëpisë == {{Przëpisë}} 200070 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = የኢትዮጵያ<br />Ītiyoṗṗya |miono = Etiopiô |miono-genitiw = Etiopie |fana = Flag of Ethiopia.svg |herb = Emblem_of_Ethiopia.svg |na karce = Location_Ethiopia_AU_Africa.svg |mòtto = |jãzëk = amharsczi, afar, oromo, somali, tigrynia |stolëca = Addis Abeba |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1 127 127 |procent-wòdë = 0,66 |lëdztwò = 113 656 596<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ Ethiopia - The World Factbook.] CIA.</ref> | rok = 2022 |dëtk = Etiopsczi birr | kòd dëtka = ETB |czasowô cona = +3 |swiãto = 28 lëstopadnika |himn = ወደፊት ገስግሺ፣ ውድ እናት ኢትዮጵያ<br /> (Wedefit Gesgeshi Widd Innat Ittyoppya) <center>[[Òbrôzk:Wedefit Gesgeshi Widd Innat Ittyoppya.ogg]]</center> |kòd = ET |Internet = .et |telefón = +251|Prezydeńt=Taye Atske Selassie|Premiéra=Abiy Ahmed Ali }} '''Etiopiô''' – to je państwò w [[Afrika|Africe]], ze stolecznym gardã [[Addis Abeba]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] ndsm3cif6t7xj0csxyb8180mep1ebqy 0 11657 200074 196021 2026-05-19T18:24:44Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200074 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Côte d'Ivoire |miono = Ùbrzég Słoniowëch Kłów |miono-genitiw = Ùbrzégu Słoniowëch Kłów |fana = Flag_of_Côte_d%27Ivoire.svg |herb = Coat_of_arms_of_Ivory_Coast_(2).svg |na karce = Location_Côte_d%27Ivoire_AU_Africa.svg |mòtto = Union – Discipline – Travail |jãzëk = francësczi, Bété, Dioula, Baoulé, Abron, Agni, Cebaara, Senufo |stolëca = Jamusukro |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = |procent-wòdë = |lëdztwò = 26.378.274 | rok = 2020 |dëtk = Zôpadni CFAńsczi frank | kòd dëtka = XOF |czasowô cona = +1 |swiãto = |himn = L'Abidjanaise |kòd = CI |Internet = .ci |telefón = 225|Prezydeńt=Alassane Ouattara|Premiéra=Robert Beugré Mambé |aùtowi kòd=CI}} '''Ùbrzég Słoniowëch Kłów''' – to je môłë państwò w zapôdni [[Afrika|Africe]] nad Atlanticczim Òceanã, ze stolecznemi gardami [[Jamusukro]] i [[Abidżan|Abidżanã]]. == Galeriô Ùbrzégu Słoniowëch Kłów == <gallery> Òbrôzk:Ivory_Coast_-_Location_Map_(2013)_-_CIV_-_UNOCHA.svg|Karta Ùbrzégu Słoniowëch Kłów </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] cj5ae0z9ab7u0z98d6agu7sb1zjnn2w 0 11686 200068 196409 2026-05-19T18:21:59Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200068 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Kalaallit Nunaat |miono = Grenlandzkô/Grenlandëjô |miono-genitiw = Grenlandëji |fana = Flag of Greenland.svg |herb = Coat of arms of Greenland.svg |na karce = LocationGreenland.svg |mòtto = ''fëlëje òficjalné rzëczenié''<br />''Nieòficjalnô:'' |jãzëk = grenlandsczi |stolëca = Nuuk |fòrma państwa = mònarchia |wiéchrzëzna = 2.166.086 |procent-wòdë = 81.7 |lëdztwò = 55.877 |rok = 2018 |dëtk = dëńskô krone | kòd dëtka = DKK |czasowô cona = +0 do +4 |swiãto = [[21 czerwińca]] |himn = Nunarput utoqqarsuanngoravit |- = - |kòd = GL, GRL |Internet = .gl |telefón = 299|Mònarcha=Fridrik X|Premiéra=Jens-Frederik Nielsen|Prezydeńt= }} '''Grenlandzkô''', '''Grenlandiô''' abò '''Grenlandëjô''' (grenlandsczi: ''Kalaallit Nunaat'', dënsczi: ''Grønland'') – je teritorium na stolemnim òstrowe polarnim kol Nordowi Kanade. Stolëcznym gardã je [[Nuuk]]. Òstrów je zamieszkóni òd 4.500 lat przez eskimosczé plemiona Inuitów, chtërni przecygli z Kanade. Grenlandzkô bëła [[Dëńskô|dënskô]] koloniją òd 1814 do 1953 roku, i bëła dali dënsczim protektoratã, z dzélową autonomijã od 1979 roku. 21 czerwińca 2009 rokù Grenlandzkô dostôła dzélowa samòstójnotã, le kraj wcyg słëcha do Deńsczi w butnowëch sprawëch midzënôrodnich, monetarnich i dla wòjskòwi obarnë. == Galeriô == <gallery> Greenland_42.74746W_71.57394N.jpg|Satelitarni odjimek Grenlandzczi </gallery> == Òbaczë téż == * [[Dëńskô]] * [[Islandëjô]] * [[Kanada]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Grenlandzkô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 5x003lk0d323wv9spmfdtwkk2vr5bvs 0 11778 200071 199019 2026-05-19T18:23:22Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200071 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Ecuador |miono = Ekwador |miono-genitiw =Ekwadoru |fana = Flag of Ecuador.svg |herb = Coat of arms of Ecuador original version.svg |na karce = LocationEcuador.svg |mòtto = Dios, patria y libertad |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] |stolëca = Quito |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna =283 560 |procent-wòdë = |lëdztwò = 16 777 000| rok = 2019 |dëtk = Amerikańszczi dolar | kòd dëtka = USD |czasowô cona = -5 |swiãto = |himn = Salve, Oh Patria |kòd = EC |Internet = .ec |telefón = 593|Mònarcha=|Premiéra=|Prezydeńt=Daniel Noboa |aùtowi kòd=EC|data ùsôdzenia=24 maja 1822}} [[Òbrôzk:A Lenín Moreno (Transmisión del Mando Presidencial Ecuador 2017) (cropped).jpg|mały|Lenín Moreno, prezydent Ekwadoru w latach 2017–2021]] '''Ekwador''' (''Szp: Ecuador, Pol. Ekwador'') je państwã w Pôłniowi Americe. Gard [[Quito]] je stolëcą państwa. Tu sa wëszawë [[Andë]]. Miono Ekwadoru je od szp. ecuador (równik). == Òbaczë téż == * [[Pôłniowô Amerika]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] 4p0cbu5zzfwhpp3euptf2hri1iu9g3k 0 12561 200065 196132 2026-05-19T18:17:51Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200065 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:314.51 Pojezierze Kaszubskie.png|mały|Kaszëbskô Szwajcariô]] '''Kaszëbskô Szwajcariô''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Szwajcaria Kaszubska'') – pòwszedné miono westrzédny i nôwëżi pòłożony dzelë [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]]<ref>https://web.archive.org/web/20160304081318/http://portalwiedzy.onet.pl/70399,,,,szwajcaria_kaszubska,haslo.html</ref>. Na ji òbéńdze dźwigô sã nôwëższi wiérzk [[Pòlsczi Nizëna|Pòlsczégò Nizënë]] – [[Wieżëca (Kaszëbsczé Pòjezerzé)|Wieżëca]] (329 m n.p.m.). Główné rzéczi: [[Reduniô]], [[Łeba (rzéka)|Łeba]], [[Słëpiô]], [[Wierzëca]]. Jedinczim gardã są pòłożoné na pòrénkòwi rąbu [[Kartuzë]]. Pòczątkòwo miono tika sã leno nablëższich òbéńd gardu. Dzysô òno òbjëmiô [[Kartësczi kréz|kartësczi]] i [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczi]] kréze. Rozcëga sã òd [[Parchòwò|Parchòwa]] na zôpòdze do [[Żukòwò|Żukòwa]] na pòrénkù, a téż òd [[Kamińca Królewskô|Kamińcë Królewsczi]] i [[Mirochòwò|Mirochòwa]] na nordze pò [[Kòscérzna|Kòscérznã]] na pôłniù. Przez òbéńda Kaszëbsczi Szwajcarii prowadzą [[Òbrôzk:POL Szlak czerwony.svg|bezramki|23x23px]] [[Kaszëbsczi Szlach]] a [[Kaszëbskô Droga|Kaszëbskô Darga]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Dólnô Brodnica (25).JPG|Dólnô Brodnica na òbéńdze Kaszëbsczi Szwajcarii Dom do góry nogami 2013.jpg| Wiezyca.JPG|Wieżëca </gallery> == Òbaczë téż == * [[Szwajcariô]] * [[Szimbark]] * [[Kaszëbsczi Krôjòbrazny Park]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Agnieszka Osiecka]], ''Szwajcaria Kaszubska''<ref>[http://skarbnicakaszubska.pl/wp-content/uploads/2011/09/Jo_w_kaszebsczi_liceum.pdf Felicja Baska-Borzyszkowska, Wojciech Myszk, Jô w kaszëbsczi, kaszëbskô w swiece. cz.1]</ref> * I. Trojanowska, Szwajcaria kaszubska, Gdańsk, 1988. * [[:Òbrôzk:Zdroje Raduni.djvu|Zdroje Raduni – Przewodnik po Szwajcaryi Kaszubskiej]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://szwajcaria-kaszubska.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé Pòjezerzé]] fqnh7jqccfz86h08jk1dh7dmr3oa9fn 200066 200065 2026-05-19T18:19:22Z Iketsi 3254 Przëpisë 200066 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:314.51 Pojezierze Kaszubskie.png|mały|Kaszëbskô Szwajcariô]] '''Kaszëbskô Szwajcariô''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Szwajcaria Kaszubska'') – pòwszedné miono westrzédny i nôwëżi pòłożony dzelë [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]]<ref>https://web.archive.org/web/20160304081318/http://portalwiedzy.onet.pl/70399,,,,szwajcaria_kaszubska,haslo.html</ref>. Na ji òbéńdze dźwigô sã nôwëższi wiérzk [[Pòlsczi Nizëna|Pòlsczégò Nizënë]] – [[Wieżëca (Kaszëbsczé Pòjezerzé)|Wieżëca]] (329 m n.p.m.). Główné rzéczi: [[Reduniô]], [[Łeba (rzéka)|Łeba]], [[Słëpiô]], [[Wierzëca]]. Jedinczim gardã są pòłożoné na pòrénkòwi rąbu [[Kartuzë]]. Pòczątkòwo miono tika sã leno nablëższich òbéńd gardu. Dzysô òno òbjëmiô [[Kartësczi kréz|kartësczi]] i [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczi]] kréze. Rozcëga sã òd [[Parchòwò|Parchòwa]] na zôpòdze do [[Żukòwò|Żukòwa]] na pòrénkù, a téż òd [[Kamińca Królewskô|Kamińcë Królewsczi]] i [[Mirochòwò|Mirochòwa]] na nordze pò [[Kòscérzna|Kòscérznã]] na pôłniù. Przez òbéńda Kaszëbsczi Szwajcarii prowadzą [[Òbrôzk:POL Szlak czerwony.svg|bezramki|23x23px]] [[Kaszëbsczi Szlach]] a [[Kaszëbskô Droga|Kaszëbskô Darga]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Dólnô Brodnica (25).JPG|Dólnô Brodnica na òbéńdze Kaszëbsczi Szwajcarii Dom do góry nogami 2013.jpg| Wiezyca.JPG|Wieżëca </gallery> == Òbaczë téż == * [[Szwajcariô]] * [[Szimbark]] * [[Kaszëbsczi Krôjòbrazny Park]] == Lëteratura == * [[Agnieszka Osiecka]], ''Szwajcaria Kaszubska''<ref>[http://skarbnicakaszubska.pl/wp-content/uploads/2011/09/Jo_w_kaszebsczi_liceum.pdf Felicja Baska-Borzyszkowska, Wojciech Myszk, Jô w kaszëbsczi, kaszëbskô w swiece. cz.1]</ref> * I. Trojanowska, Szwajcaria kaszubska, Gdańsk, 1988. * [[:Òbrôzk:Zdroje Raduni.djvu|Zdroje Raduni – Przewodnik po Szwajcaryi Kaszubskiej]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://szwajcaria-kaszubska.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé Pòjezerzé]] tvwvgqyq8flxxio1k4iji7aa0gb095p 0 12624 200049 197348 2026-05-19T15:18:18Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +{{YouTube|vPlOlMzNVY0|II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”}} 200049 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Zbigniew Jankowski''' (ùr. [[9 lëpińca]] 1950) – pòlsczi aktór i reżiséra<ref>https://filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=111532</ref><ref>https://www.filmweb.pl/person/Zbigniew+Jankowski-81920</ref><ref>https://encyklopediateatru.pl/osoby/1537/zbigniew-jankowski</ref>. == Dubbindżi pò kaszëbskù == * 1979: [[Jezës (film 1979)|Jezës]]<ref>https://dubbingpedia.pl/wiki/Zbigniew_Jankowski</ref> == Òbaczë téż == * [[Dubbing]] * [[Jezës (film 1979)]] * [[Knéga Zôczątków]] * [[Knéga Wińdzeniô]] * [[Adam Riszard Sykòra]] * [[Danuta Stenka]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://dubbingpedia.pl/wiki/Zbigniew_Jankowski * https://web.archive.org/web/20260413025538/https://d2y2gzgc06w0mw.cloudfront.net/output/12869.aac * {{YouTube|cpmtskZBiRM|Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba / Zbigniew Jankowski / Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021|Kaszubi PL (ZKP)}} * {{YouTube|84KrFWm-nbQ|11 Dobroc nadgrodzonô – Kaszubi PL (ZKP)}} * {{YouTube|9ksMXxselhs|Księga Rodzaju}} Knéga Zôczątków, 2015 * {{YouTube|OK0PIodcA50|Księga Wyjścia}} Knéga Wińdzeniô, 2016 * {{YouTube|vPlOlMzNVY0|II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”}} * https://web.archive.org/web/20201201203211/http://www.gazetakaszubska.pl/31536/festiwal-kaszubskich-filmow-nabral-rozmachu {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Jankowski, Zbigniew}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] 1sq3xp5wtrla53xe1nnqhdvqe4w4irr 0 12775 200063 198537 2026-05-19T15:59:17Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 200063 wikitext text/x-wiki '''Nôdgroda''' – wëapartnienié za czin abò twór. == Òbaczë téż == * [[Kònkùrs]] * [[Medal Stolema]] * [[Nôdgroda Nobla]] * [[Pòmòrskô Lëterackô Nôdgroda Wiater òd Mòrzô]]<ref>https://www.zkaszub.info/pomorsko-leteracko-nodgroda-wiater-od-morzo-me-znajeme-dobiwcow/</ref> * [[Lëterackô nôdgroda]]<ref>„Pomerania” 2022 nr 11, s. 12–13.</ref> * [[Bursztynowa Klëka]]<ref>https://www.kaszubi.pl/news/view/czekamy-na-kandydatury-do-tegorocznej-nagrody-bursztynowa-kleka2</ref> * [[Biały Kôłp]]<ref>https://dziennikpucki.pl/powiat-pucki/bialy-kolp-dla-jana-drzezdzona-nagroda-za-ochrone-kaszubskiego-dziedzictwa/</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} === Szëkba === {{Szëkba}} [[Kategòrëjô:Nôdgrodë| ]] 8ay84r4z5e24a0r54mhlj7aong7lzgw 10 12776 200064 197493 2026-05-19T17:27:24Z Iketsi 3254 <small> 200064 wikitext text/x-wiki <includeonly><small>{{Szëkba/1|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}</includeonly><noinclude>{{Szëkba|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}</small></noinclude> dbpl8uj2bvsn7kps9sh1dq3krczwdrw 10 12870 200056 197543 2026-05-19T15:48:32Z Iketsi 3254 +https://nowepomorze.pl/search.html?q= 200056 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | chwaszczyno.pl = https://www.chwaszczyno.pl/?s= | ckgminapuck.pl = https://ckgminapuck.pl/?s= | dziennikbaltycki.pl = https://dziennikbaltycki.pl/szukaj?q= | dziennikpucki.pl = https://dziennikpucki.pl/?s= | expresskaszubski.pl = https://expresskaszubski.pl/pl/421_szukaj/?q= | gdansk.pl = https://www.gdansk.pl/search?q= | gok.luzino.eu = https://gok.luzino.eu/?s= | gp24.pl = https://gp24.pl/szukaj?q= | kartuzy.pl = https://www.kartuzy.pl/wyniki-wyszukiwania?search_api_fulltext= | kartuzy.info = https://kartuzy.info/szukaj?wts=news&sort=+score&when=&fuzzy=T&q= | kaszebsko.com = https://kaszebsko.com/?s= | kaszubi.pl = https://kaszubi.pl/search?q= | kaszuby24.pl = https://kaszuby24.pl/api/search/?q= <!-- API GET --> | kurierkaszubski.eu = http://kurierkaszubski.eu/?s= | mojestrone.com = https://mojestrone.com/szukaj?wts=news&sort=+score&when=&fuzzy=T&q= | nadmorski24.pl = https://nadmorski24.pl/szukaj?s= | naszemiasto.pl = https://naszemiasto.pl/szukaj?q= | pomorskie.naszemiasto.pl = https://pomorskie.naszemiasto.pl/szukaj?q= | bytow.naszemiasto.pl = https://bytow.naszemiasto.pl/szukaj?q= | chojnice.naszemiasto.pl = https://chojnice.naszemiasto.pl/szukaj?q= | czarne.naszemiasto.pl = https://czarne.naszemiasto.pl/szukaj?q= | czersk.naszemiasto.pl = https://czersk.naszemiasto.pl/szukaj?q= | czluchow.naszemiasto.pl = https://czluchow.naszemiasto.pl/szukaj?q= | dzierzgon.naszemiasto.pl = https://dzierzgon.naszemiasto.pl/szukaj?q= | gdansk.naszemiasto.pl = https://gdansk.naszemiasto.pl/szukaj?q= | gdynia.naszemiasto.pl = https://gdynia.naszemiasto.pl/szukaj?q= | gniew.naszemiasto.pl = https://gniew.naszemiasto.pl/szukaj?q= | hel.naszemiasto.pl = https://hel.naszemiasto.pl/szukaj?q= | kartuzy.naszemiasto.pl = https://kartuzy.naszemiasto.pl/szukaj?q= | koscierzyna.naszemiasto.pl = https://koscierzyna.naszemiasto.pl/szukaj?q= | krynicamorska.naszemiasto.pl = https://krynicamorska.naszemiasto.pl/szukaj?q= | kwidzyn.naszemiasto.pl = https://kwidzyn.naszemiasto.pl/szukaj?q= | leba.naszemiasto.pl = https://leba.naszemiasto.pl/szukaj?q= | lebork.naszemiasto.pl = https://lebork.naszemiasto.pl/szukaj?q= | malbork.naszemiasto.pl = https://malbork.naszemiasto.pl/szukaj?q= | miastko.naszemiasto.pl = https://miastko.naszemiasto.pl/szukaj?q= | nowydworgdanski.naszemiasto.pl = https://nowydworgdanski.naszemiasto.pl/szukaj?q= | pelplin.naszemiasto.pl = https://pelplin.naszemiasto.pl/szukaj?q= | prabuty.naszemiasto.pl = https://prabuty.naszemiasto.pl/szukaj?q= | pruszczgdanski.naszemiasto.pl = https://pruszczgdanski.naszemiasto.pl/szukaj?q= | puck.naszemiasto.pl = https://puck.naszemiasto.pl/szukaj?q= | reda.naszemiasto.pl = https://reda.naszemiasto.pl/szukaj?q= | rumia.naszemiasto.pl = https://rumia.naszemiasto.pl/szukaj?q= | skarszewy.naszemiasto.pl = https://skarszewy.naszemiasto.pl/szukaj?q= | slupsk.naszemiasto.pl = https://slupsk.naszemiasto.pl/szukaj?q= | sopot.naszemiasto.pl = https://sopot.naszemiasto.pl/szukaj?q= | starogardgdanski.naszemiasto.pl = https://starogardgdanski.naszemiasto.pl/szukaj?q= | sztum.naszemiasto.pl = https://sztum.naszemiasto.pl/szukaj?q= | tczew.naszemiasto.pl = https://tczew.naszemiasto.pl/szukaj?q= | ustka.naszemiasto.pl = https://ustka.naszemiasto.pl/szukaj?q= | wejherowo.naszemiasto.pl = https://wejherowo.naszemiasto.pl/szukaj?q= | wladyslawowo.naszemiasto.pl = https://wladyslawowo.naszemiasto.pl/szukaj?q= | zukowo.naszemiasto.pl = https://zukowo.naszemiasto.pl/szukaj?q= | nowepomorze.pl = https://nowepomorze.pl/search.html?q= | odkryjpomorze.pl = https://odkryjpomorze.pl/wyszukaj?q= | pomorskie.travel = https://pomorskie.travel/?s= | pomorskie.eu = https://pomorskie.eu/szukaj/?szukaj= | powiat.puck.pl = https://powiat.puck.pl/szukaj/?search_lang=pl&search=all&string= | radiogdansk.pl = https://radiogdansk.pl/?s= | radiokaszebe.pl = https://radiokaszebe.pl/search/ | radabanino.pl = https://www.radabanino.pl/?s= | kaszebi.rastko.net = https://kaszebi.rastko.net/?s= | rynek-kolejowy.pl = https://www.rynek-kolejowy.pl/szukaj.html?searchVal= | skarbnicakaszubska.pl = http://skarbnicakaszubska.pl/?s= | sp-lubno.pl = https://sp-lubno.pl/wyszukiwarka?phrase= | szwajcariakaszubska.com = https://szwajcariakaszubska.com/item/places?SearchItem%5Bquery%5D= | szwajcaria-kaszubska.pl = http://szwajcaria-kaszubska.pl/component/k2/itemlist/search?searchword= | tubawejherowa.pl = http://www.tubawejherowa.pl/aktualnosci/wszystkie/fraza/ | zawszepomorze.pl = https://www.zawszepomorze.pl/szukaj?word= | zkaszub.info = https://www.zkaszub.info/?s= | zukowo.pl = https://www.zukowo.pl/index.php?search= <!-- Wideo --> | telewizjabaltycka.pl = https://telewizjabaltycka.pl/?s= | telewizjattm.pl = https://www.telewizjattm.pl/szukaj.html?search= | gdansk.tvp.pl = https://gdansk.tvp.pl/szukaj?query= <!-- i18n --> | culture.pl/pl = https://culture.pl/pl/search/ | culture.pl/en = https://culture.pl/en/search/ | culture.pl/ua = https://culture.pl/ua/search/ | culture.pl/kr = https://culture.pl/kr/search/ | culture.pl/jp = https://culture.pl/jp/search/ | culture.pl/zhs = https://culture.pl/zhs/search/ | culture.pl/zht = https://culture.pl/zht/search/ | culture.pl/ru = https://culture.pl/ru/search/ <!-- wayback --> | gazetakaszubska.pl = https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl* <!-- POST --> | chmielno.naszgok.pl = https://chmielno.naszgok.pl/#search-input <!-- POST https://chmielno.naszgok.pl/n,rodno-mowa-program --> | naszekaszuby.pl = https://naszekaszuby.pl/search.php?andor=AND&submit=Szukaj&action=results&query= | #default = !!! }}{{urlencode:{{{2}}}|QUERY}}</includeonly><noinclude> * {{Szëkba/url|chmielno.naszgok.pl|chmielno.naszgok.pl}}<!--POST--> * {{Szëkba/url|ckgminapuck.pl|Rodnô mòwa}} * {{Szëkba/url|dziennikbaltycki.pl|Rodnô mòwa}} * {{Szëkba/url|dziennikpucki.pl|Rodnô mòwa}} * {{Szëkba/url|gok.luzino.eu|Rodnô mòwa}} * {{Szëkba/url|kartuzy.pl|Kaszubski}} * {{Szëkba/url|nadmorski24.pl|Transcassubia}} * {{Szëkba/url|naszemiasto.pl|Transcassubia}} ** {{Szëkba/url|chojnice.naszemiasto.pl|Festiwal filmów kaszubskich}} * {{Szëkba/url|odkryjpomorze.pl|Transcassubia}} * {{Szëkba/url|rynek-kolejowy.pl|Transcassubia}} * {{Szëkba/url|skarbnicakaszubska.pl|Wiater òd Mòrzô}} * {{Szëkba/url|zawszepomorze.pl|Rodnô mòwa}} * {{Szëkba/url|zkaszub.info|Wiater òd Mòrzô}} * {{Szëkba/url|zukowo.pl|Festiwal filmów}} <!-- Wideo --> * [[Òbrôzk:35mm_film_frames.svg|16px|link=]] {{Szëkba/url|telewizjattm.pl|Transcassubia}} * [[Òbrôzk:35mm_film_frames.svg|16px|link=]] {{Szëkba/url|gdansk.tvp.pl|Transcassubia}} </noinclude> 9ovn3s8jvh2frzcmsvdv2cqek1wn5ub 10 12871 200057 197542 2026-05-19T15:49:00Z Iketsi 3254 +nowepomorze.pl 200057 wikitext text/x-wiki <includeonly> „'''{{{1|{{PAGENAME}}}}}'''”:<br> [[Òbrôzk:Icons-flag-csb.png|16px|link=]] [{{Szëkba/url|mojestrone.com|{{{1}}}}} mòjestronë.com]; [[Òbrôzk:Icons-flag-pl.png|16px|link=]] <!-- C -->[{{Szëkba/url|chwaszczyno.pl|{{{1}}}}} '''C'''hwaszczyno]; [{{Szëkba/url|ckgminapuck.pl|{{{1}}}}} ckgminapuck]; <!-- D -->[{{Szëkba/url|dziennikbaltycki.pl|{{{1}}}}} '''D'''ziennikbaltycki]; [{{Szëkba/url|dziennikpucki.pl|{{{1}}}}} dziennikpucki]; <!-- D -->[{{Szëkba/url|expresskaszubski.pl|{{{1}}}}} '''E'''xpresskaszubski]; <!-- G -->[{{Szëkba/url|gok.luzino.eu|{{{1}}}}} '''G'''ok.luzino.eu]; [{{Szëkba/url|gp24.pl|{{{1}}}}} gp24]; <!-- K -->[{{Szëkba/url|kartuzy.pl|{{{1}}}}} '''K'''artuzy]; [{{Szëkba/url|kaszubi.pl|{{{1}}}}} kaszubi]; [{{Szëkba/url|kurierkaszubski.eu|{{{1}}}}} kurierkaszubski.eu]; <!-- N -->[{{Szëkba/url|nadmorski24.pl|{{{1}}}}} '''N'''admorski24]; [{{Szëkba/url|naszemiasto.pl|{{{1}}}}} naszemiasto]; [{{Szëkba/url|nowepomorze.pl|{{{1}}}}} nowepomorze]; <!--<small>([{{Szëkba/url|pomorskie.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} pomorskie]; [{{Szëkba/url|bytow.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} bytow]; [{{Szëkba/url|chojnice.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} chojnice]; [{{Szëkba/url|czarne.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} czarne]; [{{Szëkba/url|czersk.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} czersk]; [{{Szëkba/url|czluchow.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} czluchow]; [{{Szëkba/url|dzierzgon.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} dzierzgon]; [{{Szëkba/url|gdansk.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} gdansk]; [{{Szëkba/url|gdynia.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} gdynia]; [{{Szëkba/url|gniew.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} gniew]; [{{Szëkba/url|hel.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} hel]; [{{Szëkba/url|kartuzy.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} kartuzy]; [{{Szëkba/url|koscierzyna.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} koscierzyna]; [{{Szëkba/url|krynicamorska.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} krynicamorska]; [{{Szëkba/url|kwidzyn.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} kwidzyn]; [{{Szëkba/url|leba.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} leba]; [{{Szëkba/url|lebork.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} lebork]; [{{Szëkba/url|malbork.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} malbork]; [{{Szëkba/url|miastko.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} miastko]; [{{Szëkba/url|nowydworgdanski.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} nowydworgdanski]; [{{Szëkba/url|pelplin.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} pelplin]; [{{Szëkba/url|prabuty.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} prabuty]; [{{Szëkba/url|pruszczgdanski.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} pruszczgdanski]; [{{Szëkba/url|puck.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} puck]; [{{Szëkba/url|reda.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} reda]; [{{Szëkba/url|rumia.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} rumia]; [{{Szëkba/url|skarszewy.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} skarszewy]; [{{Szëkba/url|slupsk.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} slupsk]; [{{Szëkba/url|sopot.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} sopot]; [{{Szëkba/url|starogardgdanski.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} starogardgdanski]; [{{Szëkba/url|sztum.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} sztum]; [{{Szëkba/url|tczew.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} tczew]; [{{Szëkba/url|ustka.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} ustka]; [{{Szëkba/url|wejherowo.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} wejherowo]; [{{Szëkba/url|wladyslawowo.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} wladyslawowo]; [{{Szëkba/url|zukowo.naszemiasto.pl|{{{1}}}}} zukowo] )</small>--> <!-- O -->[{{Szëkba/url|odkryjpomorze.pl|{{{1}}}}} '''O'''dkryjpomorze]; <!-- P -->[{{Szëkba/url|powiat.puck.pl|{{{1}}}}} '''P'''owiat.puck]; <!-- R -->[{{Szëkba/url|radabanino.pl|{{{1}}}}} '''R'''adabanino]; [{{Szëkba/url|radiogdansk.pl|{{{1}}}}} radiogdansk]; [{{Szëkba/url|radiokaszebe.pl|{{{1}}}}} radiokaszebe]; [{{Szëkba/url|rynek-kolejowy.pl|{{{1}}}}} rynek-kolejowy]; <!-- S -->[{{Szëkba/url|skarbnicakaszubska.pl|{{{1}}}}} '''S'''karbnicakaszubska]; <!-- Z -->[{{Szëkba/url|zawszepomorze.pl|{{{1}}}}} '''Z'''awszepomorze]; [{{Szëkba/url|zkaszub.info|{{{1}}}}} zkaszub.info]; [{{Szëkba/url|zukowo.pl|{{{1}}}}} zukowo]; '''+''': [{{Szëkba/url|kaszebi.rastko.net|{{{1}}}}} kaszebi.rastko.net]; [{{Szëkba/url|pomorskie.travel|{{{1}}}}} pomorskie.travel]; [{{Szëkba/url|szwajcariakaszubska.com|{{{1}}}}} szwajcariakaszubska.com]; [{{Szëkba/url|szwajcaria-kaszubska.pl|{{{1}}}}} szwajcaria-kaszubska.pl]; [{{Szëkba/url|naszekaszuby.pl|{{{1}}}}} naszekaszuby.pl]; [{{Szëkba/url|kaszebsko.com|{{{1}}}}} kaszebsko.com]; [{{Szëkba/url|gdansk.pl|{{{1}}}}} gdansk.pl]; [{{Szëkba/url|pomorskie.eu|{{{1}}}}} pomorskie.eu]; [{{Szëkba/url|kartuzy.info|{{{1}}}}} kartuzy.info]; [{{Szëkba/url|sp-lubno.pl|{{{1}}}}} sp-lubno.pl]; [{{Szëkba/url|tubawejherowa.pl|{{{1}}}}} tubawejherowa.pl]; [{{Szëkba/url|culture.pl/pl|{{{1}}}}} culture.pl]; '''Rãczno''':&#8239;[https://kaszuby24.pl kaszuby24]&#8239;^{[{{Szëkba/url|kaszuby24.pl|{{{1}}}}} API]}; [https://chmielno.naszgok.pl/#search-input chmielno.naszgok]; [https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl* ''gazetakaszubska.''] [[Òbrôzk:35mm_film_frames.svg|16px|link=]]&#8239;[{{Szëkba/url|telewizjabaltycka.pl|{{{1}}}}} telewizjabaltycka]; [{{Szëkba/url|telewizjattm.pl|{{{1}}}}} telewizjattm]; [{{Szëkba/url|naszemiasto.pl|{{{1}}}}} gdansk.tvp]<br></includeonly><noinclude> {{Szëkba|Festiwal}} </noinclude> h2l4fizc7aet6mi4dsciedjbf0trwfw 14 12987 199981 2026-05-19T12:53:55Z Iketsi 3254 N 199981 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Susczi]] 3nd0leypwve7emsr71dotxs9f31yxl1 14 12988 199998 2026-05-19T14:44:32Z Iketsi 3254 {{Commons}} [[Kategòrëjô:Fùńdamentné kategòrëje]] 199998 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Fùńdamentné kategòrëje]] 38kosp3ibvkx65qnb8yg4efrm5x0pb8 0 12989 200051 2026-05-19T15:25:35Z Iketsi 3254 N 200051 wikitext text/x-wiki '''Zymkòwé Czëtanié Remùsa''' – to coroczné swiãto [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczi lëteraturë]], jaczé mô za przédny cél achtniãcé stolemnégò dokazu [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksãdra Majkòwsczégò]] „[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]”<ref>{{YouTube|vPlOlMzNVY0|II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”}}</ref>. == Òbaczë téż == * [[Żëcé i przigòdë Remùsa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|vPlOlMzNVY0|II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura]] e5nx4wmlz1ddqobrq2vqn2rkdmvga64 200054 200051 2026-05-19T15:36:40Z Iketsi 3254 {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-19|Nastãpnô=+1 rok}} 200054 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”''' ({{Jãz.|pl}} ''Wiosenne Czytanie „Remusa”'') – to coroczné swiãto [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczi lëteraturë]], jaczé mô za przédny cél achtniãcé stolemnégò dokazu [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksãdra Majkòwsczégò]] „[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]”<ref>{{YouTube|vPlOlMzNVY0|II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”}}</ref>. * 2025-03-21 – I Zymkòwé Czëtanié „Remùsa” * 2026-04-23 – II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa” {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-19|Nastãpnô=+1 rok}} == Òbaczë téż == * [[Żëcé i przigòdë Remùsa]] * [[Aleksander Majkòwsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/64894_wiosenne-czytanie-remusa-organizatorzy-zapraszaja-do-udzialu-w-akcji.html * https://kartuzy.info/artykul/stezyca-rozkochani-n1686147 * {{YouTube|vPlOlMzNVY0|II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”}} * https://web.archive.org/web/20260422144444/https://radiokaszebe.pl/news/wiosenne-czytanie-remusa-w-stezycy-kultowa-epopeja-i-dudy-887 === Szëkba === {{Szëkba}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura]] bi78mrpjgqrrwfg9xxkudr1bi06nwq3 200055 200054 2026-05-19T15:46:20Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ + 200055 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”''' ({{Jãz.|pl}} ''Wiosenne Czytanie „Remusa”'') – to coroczné swiãto [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczi lëteraturë]], jaczé mô za przédny cél achtniãcé stolemnégò dokazu [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksãdra Majkòwsczégò]] „[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]”<ref>{{YouTube|vPlOlMzNVY0|II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”}}</ref>. * 2025-03-21 – I Zymkòwé Czëtanié „Remùsa” * 2026-04-23 – II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa” {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-19|Nastãpnô=+1 rok}} == Òbaczë téż == * [[Żëcé i przigòdë Remùsa]] * [[Aleksander Majkòwsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} ;2025 * https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/64894_wiosenne-czytanie-remusa-organizatorzy-zapraszaja-do-udzialu-w-akcji.html * [https://kartuzy.info/artykul/stezyca-rozkochani-n1686147 Stężyca. Rozkochani w kaszubszczyźnie i Remusie. Za nami I Zymkòwé Czëtanié Remùsa] — kartuzy.info ** [https://kartuzy.info/galerie/stezyca-rozkochani-g445317 Zdjęcia Stężyca. Rozkochani w kaszubszczyźnie i Remusie. Za nami I Zymkòwé Czëtanié Remùsa - fotorelacja] — kartuzy.info ;2026 * {{YouTube|vPlOlMzNVY0|II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”}} * https://kartuzy.info/artykul/ii-wiosenne-czytanie-n1811461 * https://web.archive.org/web/20260519154022/https://radiokaszebe.pl/news/wiosenne-czytanie-remusa-promuja-epopeje-w-stezycy-907 * https://web.archive.org/web/20260422144444/https://radiokaszebe.pl/news/wiosenne-czytanie-remusa-w-stezycy-kultowa-epopeja-i-dudy-887 === Szëkba === {{Szëkba}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura]] dld5ca373j2yp3m8stasyid94nz4dbb 200058 200055 2026-05-19T15:50:49Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ + 200058 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”''' ({{Jãz.|pl}} ''Wiosenne Czytanie „Remusa”'') – to coroczné swiãto [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczi lëteraturë]], jaczé mô za przédny cél achtniãcé stolemnégò dokazu [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksãdra Majkòwsczégò]] „[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]”<ref>{{YouTube|vPlOlMzNVY0|II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”}}</ref>. * 2025-03-21 – I Zymkòwé Czëtanié „Remùsa” * 2026-04-23 – II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa” {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-19|Nastãpnô=+1 rok}} == Òbaczë téż == * [[Żëcé i przigòdë Remùsa]] * [[Aleksander Majkòwsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} ;2025 * https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/64894_wiosenne-czytanie-remusa-organizatorzy-zapraszaja-do-udzialu-w-akcji.html * [https://kartuzy.info/artykul/stezyca-rozkochani-n1686147 Stężyca. Rozkochani w kaszubszczyźnie i Remusie. Za nami I Zymkòwé Czëtanié Remùsa] – kartuzy.info ** [https://kartuzy.info/galerie/stezyca-rozkochani-g445317 Zdjęcia Stężyca. Rozkochani w kaszubszczyźnie i Remusie. Za nami I Zymkòwé Czëtanié Remùsa - fotorelacja] – kartuzy.info * [https://nowepomorze.pl/pomorze-home-page/pomorze-wydarzenia-pomorskie-wiadomosci/4413-pierwsze-czytanie-remusa-w-stezycy-po-kaszubsku-polsku-serbsku-tybetansku-i-japonsku.html Pierwsze czytanie "Remusa" w Stężycy. Po kaszubsku, polsku, serbsku, tybetańsku i japońsku] – nowepomorze.pl ;2026 * {{YouTube|vPlOlMzNVY0|II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”}} * https://kartuzy.info/artykul/ii-wiosenne-czytanie-n1811461 * https://web.archive.org/web/20260519154022/https://radiokaszebe.pl/news/wiosenne-czytanie-remusa-promuja-epopeje-w-stezycy-907 * https://web.archive.org/web/20260422144444/https://radiokaszebe.pl/news/wiosenne-czytanie-remusa-w-stezycy-kultowa-epopeja-i-dudy-887 === Szëkba === {{Szëkba}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura]] rjmum4v7gl0493z07hxim5rm03g4n4u 200059 200058 2026-05-19T15:52:05Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Stãżëca]] 200059 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”''' ({{Jãz.|pl}} ''Wiosenne Czytanie „Remusa”'') – to coroczné swiãto [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczi lëteraturë]], jaczé mô za przédny cél achtniãcé stolemnégò dokazu [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksãdra Majkòwsczégò]] „[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]”<ref>{{YouTube|vPlOlMzNVY0|II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”}}</ref>. * 2025-03-21 – I Zymkòwé Czëtanié „Remùsa” * 2026-04-23 – II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa” {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-05-19|Nastãpnô=+1 rok}} == Òbaczë téż == * [[Żëcé i przigòdë Remùsa]] * [[Aleksander Majkòwsczi]] * [[Stãżëca]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} ;2025 * https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/64894_wiosenne-czytanie-remusa-organizatorzy-zapraszaja-do-udzialu-w-akcji.html * [https://kartuzy.info/artykul/stezyca-rozkochani-n1686147 Stężyca. Rozkochani w kaszubszczyźnie i Remusie. Za nami I Zymkòwé Czëtanié Remùsa] – kartuzy.info ** [https://kartuzy.info/galerie/stezyca-rozkochani-g445317 Zdjęcia Stężyca. Rozkochani w kaszubszczyźnie i Remusie. Za nami I Zymkòwé Czëtanié Remùsa - fotorelacja] – kartuzy.info * [https://nowepomorze.pl/pomorze-home-page/pomorze-wydarzenia-pomorskie-wiadomosci/4413-pierwsze-czytanie-remusa-w-stezycy-po-kaszubsku-polsku-serbsku-tybetansku-i-japonsku.html Pierwsze czytanie "Remusa" w Stężycy. Po kaszubsku, polsku, serbsku, tybetańsku i japońsku] – nowepomorze.pl ;2026 * {{YouTube|vPlOlMzNVY0|II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”}} * https://kartuzy.info/artykul/ii-wiosenne-czytanie-n1811461 * https://web.archive.org/web/20260519154022/https://radiokaszebe.pl/news/wiosenne-czytanie-remusa-promuja-epopeje-w-stezycy-907 * https://web.archive.org/web/20260422144444/https://radiokaszebe.pl/news/wiosenne-czytanie-remusa-w-stezycy-kultowa-epopeja-i-dudy-887 === Szëkba === {{Szëkba}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura]] kuzmxoxyxvufgrzhfjtfvhcmrzafzoh 10 12990 200080 2026-05-19T19:42:08Z Iketsi 3254 N 200080 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{{1}}} || {{%T|{{#expr: (({{NUMBEROFARTICLES:R}} - ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/0|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/1|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/2|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/3|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/4|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/5|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/6|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/7|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/8|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/9|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/10|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/11|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/12+|R}})) / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}}} ({{#expr: (({{NUMBEROFARTICLES:R}} - ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/0|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/1|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/2|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/3|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/4|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/5|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/6|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/7|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/8|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/9|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/10|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/11|R}}+{{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/12+|R}})))}}) |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/0|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/0|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2 ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/0}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{2}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{2}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2 ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{2}}}}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{3}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{3}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2 ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{3}}}}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{4}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{4}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2 ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{4}}}}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{5}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{5}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2 ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{5}}}}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{6}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{6}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2 ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{6}}}}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{7}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{7}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2 ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{7}}}}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{8}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{8}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2 ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{8}}}}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{9}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{9}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2 ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{9}}}}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{{{{2}}}0}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{{{{2}}}0}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2 ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{{{{2}}}0}}}}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{{{{2}}}{{{2}}}}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{{{{2}}}{{{2}}}}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2 ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{{{{2}}}{{{2}}}}}}}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{{{{2}}}{{{3}}}}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{{{{2}}}{{{3}}}}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2 ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{{{{2}}}{{{3}}}}}}}})}} |{{%T|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{{{{2}}}{{{4}}}}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{{{{2}}}{{{4}}}}}}|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * {{{{{{2}}}{{{2}}}}}}0 Round 2 ({{PAGESINCATEGORY:Bùtnowé lënczi/{{{{{{2}}}{{{4}}}}}}}})}}</includeonly><noinclude>{{Stat/12|2026-05-19|1|3|3}}</noinclude> bqqxxy44wey9zzs13qlei7bsqb9coeo