Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 92 200478 185832 2026-05-22T14:43:46Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200478 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} '''3 stëcznika''' je trzecym dniã rokù. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Danuta, Genowefa === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * === Przësłowié === * Òd tegò jaczi dzéń trzecy, pòdobny sã marc klécy. * Swiãtô Weronika, słunkò pòmika. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} m97fw7aq7xd2cw6rk507r4u00kuilo1 0 102 200475 185716 2026-05-22T14:41:52Z Iketsi 3254 Europejsczi Dzeń→Eùropejsczi Dzéń 200475 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] òbchòdzą: Dawid, Frãcëszk, Jón, Ludwik, Miléna, Wincãt * Bermude: Dzen Bermudow * [[Eritrea]]: Dzéń Samòstójnotë * Midzënôrodné: Eùropejsczi Dzéń [[Park_nôrodny|Parków Nôrodnëch]] (ùroczëzna ùsôdzenia 1. eùropejscziego parku narodnego Sarek) === Wëdarzenia === * [[1609]] - Król Zygmunt III Waza z rodzezna i dworem ostawia Wawel i przecyga do Warszawy. * [[1909]] - W [[Szwedzkô]] usadzony pirszy park nôrodny w obendze Sarek. * [[1944]] - W odwece za zastrzélënego Miemca w Szimbarkù, hitlerowcë pòmòrdowalë 10 nôleżniców [[Krëjamnô_Wòjskòwô_Òrganizacëjô_"Pòmòrsczi_Grif"|Krëjamni Wòjskòwi Òrganizacëji "Kaszëbsczi Grif"]]. * [[1945]] - Òdemkłë po wòjnë sã Gduńskô Pòlitechnika, Łódzczi Uniwersytet, Łódzkô Pòlitechnika i Szląskô Politechnika. * [[1992]] - Ibrahim Rugova ostał kòsowsczim prezydentem. * [[1993]] - Eritrea dostawa samòstójnotë od Etiopiji. === Ùrodzëlë sã === * [[1686]] - [[Gabriel Fahrenheit]], miemiecczi fizek, inżënër, ùsôdzca skali temperature Fahrenheita (ùm. 1736) * [[1743]] - Jean-Paul [[Marat]], francësczi rewolucjonësta (ùm. 1793) * [[1819]] - [[Królewô Wiktoria]] Hanowerskô, królewô Wiôldżi Britaniji i czezerowo Indiëch (ùm. 1901) * [[1878]] - Helena Mniszkówna, polskô runitka (zm. 1943) * [[1973]] - Ruslana, ukrainsko spiéwôrka === Ùmarlë === * [[1543]] - [[Mikòłôj Kòpernik]], wiôldżi pòlsczi astronom, matematik, ekonomista, wojskowi strateg, dolmacz (ùr. 1473) * 1996 - [[Marek Rostworowsczi]], polsczi historek kunsztu, muzeolog, politikorz, minister kultury i kunsztu (ùr. 1921) * [[2008]] - [[Jens Rosing]], grenlandsczi cechownik, runita, ùsôdzca grenlandscziego cechu nôrodnego (ùr. 1925) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} ll3zk2ow6j68x4zu923z97xqu8fqoh1 0 955 200477 195314 2026-05-22T14:42:58Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200477 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Brigidë, Jignacégò === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * === Przësłowié === * Niech le przińdze Jignacy, ten zemã pòdskacy. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} clc5dk75qitrqvyvr3f1uah72zzal5a 0 965 200423 181891 2026-05-22T12:24:06Z Iketsi 3254 {{Kalãdôrzk}}; Bùtnowé lënczi 200423 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Bernadeta, Łazôrz, Łucjón, Mariô === Wëdarzenia === * [[1818]] - Chile ògłosa samòstójnotë. * [[1945]] - Kònferëncejô w Jałcë zakoncza sã, Roosevelt, Churchill i Stalin podpisôjã traktat jałtańsczi, baro lëchi dla Pòlsczi. * [[1990]] - [[Nelson Mandela]] ùwòlniony po 27 latech w sôdzë w RPA. === Ùrodzëlë sã === * [[1847]] - [[Thomas Alva Edison]], amerikańsczi wenolazca (ùm. 1931) * [[1908]] - [[Józef Brusczi]], kaszëbsczi gôdësz, lékôrz, spòlëznowi dzejôrz (ùm. 1974) * [[1934]] - [[Manuel Noriega]], panamsczi pòlitikôrz, prezydent Panamy (ùm. 2017) * [[1974]] - [[D'Angelo]], amerikańsczi spiewôrz w sztelu soul * [[1962]] - [[Sheryl Crow]], amerikańskô spiewôrka * [[1969]] - [[Jennifer Aniston]] - amerikańskô teatrownica === Ùmarlë === * [[1524]] - [[Jizabela Aragonskô]], ksãżnô Neapolu, mema krolawej [[Bona Sforza|Bony Sforzy]] * [[1829]] - [[Aleksandr Gribojedow]], rusczi runita, diplomata (ùr. 1795) * [[1948]] - [[Sergej Eisenstein]], rusczi reżiser filmowy (ùr. 1898) * [[1963]] - [[Sylwia Plath]], amerikańskô poetka, runitka (ùr. 1932) * [[2012]] - [[Whitney Houston]], amerikańskô spiewôrka, teatrownica (ùr. 1963). === Przësłowié === * Pò pòsce przińdze swiãto. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 8td2q93g6u0vxd8gjbxqg5cj3v33t86 0 983 200476 158953 2026-05-22T14:42:21Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200476 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Téòfila, Makarégò, Rómana === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * === Przësłowié === * Kaszëbi są ti dbë, że za swim bë w piekło szlë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 64p4rpiykmh7qj6ma9cwaaiq3gsxuwu 0 5084 200489 198685 2026-05-22T16:12:44Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Etnografòwie]] 200489 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ks. Bernard Sychta.jpg|mały|Szlachòta ks. Zëchtë]] [[Òbrôzk:Pùzdrowò - przed domem ks. Sychty.JPG|mały|Pamiątkòwô tôfla przed dodómã ks. Zëchtë]] '''Bernat Zëchta (Sëchta)''' ([[Pòlsczi jãzëk|pol.]] Bernard Sychta; ùr. [[21 strëmiannika]] [[1907]] w [[Pùzdrowò|Pùzdrowie]], ùm. [[25 lëstopadnika]] [[1982]] w [[Gduńsk]]ù) – ksądz, etnograf, słowôrznik, [[Kaszëbistika|kaszëbista]]. Ùsôdzca scenowich dokazów – historicznëch, np. ''[[Gwiôzdka ze Gduńska]]'' (1930, 1938) i ''[[Spiącé wòjskò]]'' (''Spiącé uejskue: dramat kaszubski w czterech odsłonach'', 1937), i òbëczajnëch: ''[[Hanka sã żeni]]'' (1937) ë ''[[Dzéwczã i miedza]]'' (1938). Wôżny je jegò ''[[Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej]]''<ref>[https://books.google.pl/books?q=editions:STANFORD36105015051605&id=mi1IAAAAIAAJ&hl=pl Bernard Sychta, ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', t. I-VII, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk'' 1967-76.]</ref>. Ten słowôrz gwar kaszëbsczich òbjimô tekstë ò roscëznie i zwierzëznie czë demónach (np. [[Pólnica]]), czarzënowé, ò pòwstôwaniu swiata (ajtiologiczné) ë ò „swiece na òpak”. Są w nim téż pòdaniô historiczné (np. o spiącëch ricerzach), nôtërné (np. ò [[maniewid]]ach, krôsniãtach, mòrach, [[stolem]]ach), demónologòwé (np. ò diôbłach), ò czarownicach i farmazónach itd. Słowôrz Zëchtë òbjimô m.jin. 8 tës. gôdk i 4 tës. frazeologizmów, wiele tekstów piesni, òpòwiescy, anegdotów, a téż [[tãgódka|tãgódk]]. To béł ''doctor honoris causa'' [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]]. Òn ùmarł w [[1982]] rokù w [[Gduńsk]]ù, a pòchòwóny je w [[Pelplin]]ie. W centróm [[Srôkòjce|Serakòjc]] je òd 2015 rokù jegò widzałô szlachòta. == Òbaczë téż == * [[Hanka sã żeni]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, ISBN 83-86608-65-X. * F. Neureiter: Geschichte der kaschubischen Literatur : Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, 2. verb. u. erw. Auflage, Sagner, München 1991, ISBN 3876904889. * F. Neureiter: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20120309094637/http://www.ug.edu.pl/pl/o_ug/o_nas/?tpl=doktoraty_hc Doktorat h.c.] * [http://www.geni.com/people/Father-Bernard-Sychta/6000000024422331956 Geni] * [https://web.archive.org/web/20220816074158/https://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-ks._dr_bernard_sychta nôdgroda m. Òskara Kòlberga] * [http://scholar.google.com/scholar?q=B+Sychta&btnG=&hl=pl&as_sdt=0 scholar.google] * [http://www.worldcat.org/search?q=au%3Asychta%2C+bernard&qt=results_page Pùblikacje w katalogù WorldCat] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Zëchta Bernat}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Etnografòwie]] [[Kategòrëjô:Ùmarłi w Gduńskù]] 1dqgj8adh90toqnnxgibm82ljbkj9cz 0 5247 200496 198428 2026-05-22T20:21:21Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 200496 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Günter Grass, 2004.jpg|mały|Grass w 2004 rokù]] '''Günter Wilhelm Grass''' (ùr. [[16 pazdzérznika]] 1927 we [[Gduńsk|Gduńskù]] – ùm. [[13 łżëkwiata]] 2015 w [[Lubeka|Lubece]]) - miemiecczi ùtwórca, [[Nôdgroda Nobla|noblësta]] z 1999 rokù, kaszëbsczégò pòchòdzeniô (ze starnë mëmczi). W 1985 rokù wëprzédniony przez [[Karno Sztudérów "Pomorania"]] [[Medal Stolema|Medalią Stolema]]. == Ùsództwo (wëjimk) == * Danziger Trilogie ''Gduńskô trilogijô'' ** Die Blechtrommel ''Blaszany bãbenk'' ** Katz und Maus ''Kòt ë mësz'' ** Hundejahre ''Szczërzé lata'' == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305060122/http://www.czetnica.org/dolmaczenczi/gunter-grass/blaszany-babenk/ Blaszany bãbenk - wëjimk, kaszëbsczi dolmaczënk] * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1999/grass.html Wëdowiédzô ò ùsôdzcë na starnach Nôdgrodë Nobla (EN)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Grass, Günter}} [[Kategòrëjô:Miemiecczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] [[Kategòrëjô:Miemcë]] [[Kategòrëjô:Lëdzë]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 33l1hxuvanlw0rq7osk4hqrcrn9ap4l 0 5371 200486 196619 2026-05-22T15:50:20Z Iketsi 3254 Òbrôzk 200486 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL gmina Tuchomie COA.png|mały|Herb (2016–)]] '''Gmina Tëchómie''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] Gmina Tuchomie) – to je wieskò gmina w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:POL gmina Tuchomie COA (1994-2016).png|1994–2016 </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié| ]] eo8osurnai1l4s87pzzeczpnz9qgs7t 200487 200486 2026-05-22T15:50:28Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200487 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL gmina Tuchomie COA.png|mały|Herb (2016–)]] '''Gmina Tëchómie''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] Gmina Tuchomie) – to je wieskò gmina w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:POL gmina Tuchomie COA (1994-2016).png|1994–2016 </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié| ]] 41z8wj729ybnp7252hfbp5csi20h14f 0 5399 200485 182035 2026-05-22T15:48:10Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200485 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Kramarzënë | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=bëtowsczi | gmina=Tëchómié | szôłtëstwò= | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=03 | sekùndëN=34 | gradëE=17 | minutëE=14 | sekùndëE=31 | wiżô= | rok=2006 | lëdztwò=586 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=77-135 | reg_tôfla=GBY | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Kramarzënë''' są [[Kaszëbë|kaszëbską]] [[wies|wsą]] w [[Gmina Tëchómié|gminie Tëchómié]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. Wë wsë je mùrowòné katolëcczi kòscół z lat 1855-57. Tu gòspòdarzył jak gbùr [[Ludwik Prądzyński]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/608''Kramarzyny'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié]] oi5xvg0iihdwbiroqn02sg6zv9hhssa 0 5714 200427 186739 2026-05-22T12:30:03Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200427 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:GailiojiDilgele001.JPG|mały|Żgôwka]] '''Żôgówka''' abò '''żgôwka''' (''Urtica urens'' L.) – to je jednorocznô roscëna z rodzëznë pòkrzëwòwatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce wiele ti pòkrzëwë. == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta|Sychta B]].: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 37. {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 61rrl6a6gt7b7x8jl4kg4jsrnpikkqy 200428 200427 2026-05-22T12:30:10Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200428 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:GailiojiDilgele001.JPG|mały|Żgôwka]] '''Żôgówka''' abò '''żgôwka''' (''Urtica urens'' L.) – to je jednorocznô roscëna z rodzëznë pòkrzëwòwatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce wiele ti pòkrzëwë. == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta|Sychta B]].: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 37. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] it1c9yn0rg6zf7q4hvevvl9gzaio9sw 0 6011 200425 166321 2026-05-22T12:27:58Z Iketsi 3254 {{stub}}→{{Ùzémk artikla}}; == Bùtnowé lënczi == 200425 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Krãpsk | rodzôcz_wsë=Krãpska | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=człëchòwsczi | gmina=Człëchòwò | szôłtëstwò=Krãpsk | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=53 | minutëN=42 | sekùndëN=10 | gradëE=17 | minutëE=13 | sekùndëE=32 | wiżô= | rok=2008 | lëdztwò=192 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=77-300 | reg_tôfla=GCZ | SIMC= | szôłtës=Zbigniew Kiedrowicz | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Krãpsk - kòscół.JPG|mały|left|Kòscół]] '''Krãpsk''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Krępsk'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]], w [[Gmina Człëchòwò|gminie Człëchòwò]]. Tu je kòscół. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Człëchòwò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 5uygbxxs3mbnsfz5glsvhyvdwfl3e07 0 6064 200452 198900 2026-05-22T13:03:27Z Iketsi 3254 240px→250px 200452 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float: right; clear: right; width: 250px; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; padding: 5px; margin: 0 0 1em 1em; font-size: 90%;" ! colspan="2" style="background: #b0c4de; text-align: center; font-size: 120%; font-weight: bold; padding: 5px;" | Lean Back |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;" | [[Òbrôzk:Lean Back.jpg|250px]]<br /><small>Lean Back z Patrycją Golą na kòncerce w 15-lecie ODK Jowisz w Rudzie Śląsczi, 20 lëstopadnika 1998 r.</small> |- ! style="text-align: left; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee; width: 45%;" | Ród | style="text-align: center; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | [[Pòlskô]] |- ! style="text-align: left; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | Gatënczi | style="text-align: center; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | Acid jazz, funk, soul, pop, blues |- ! style="text-align: left; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | Lata robòtë | style="text-align: center; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | 1985–2000 |- ! style="text-align: left; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | Starna WWW | style="text-align: center; padding: 5px; border-top: 1px solid #eee;" | [https://leanback.7m.pl/ leanback.7m.pl] |- ! colspan="2" style="text-align: center; border-top: 1px solid #aaa; background: #e6e6e6; padding: 3px;" | Slédny skłôd |- | colspan="2" style="padding: 5px 10px; line-height: 1.4em;" | Jack Dobrzansczi – [[gitara]]<br />Jarosłôw Kierkowsczi – basowô gitara<br />Tomôsz Kupka – klawisze<br />Krësztof Nowakowsczi – szlagzeug<br />Wòjcech Feodorów – trąba<br />Michôł Zabrzensczi – pùzón |} '''Lean Back''' – pòlsczé muzyczne karno z Gôrnégò Szlączi grającé acid-jazz/funky, soul, pop, blues w latach 1985–2000, chtërny pierszi rôz pòkôzało sã na mùzyczny binie bluesowim kòncertã w Klubie „Pulsar” w [[Ruda Śląska|Szląsczi Rudze]] wëkònëwające sztandardë m.jin. B.B. Kinga, Luthera Allisona ë Jeffa Becka. Pò edicji w 2000 roku platki „Lean Back Kolędy 2000” (Lean Back Kòlãdë 2000) karno zagrało w Bëtomiu slédny autorsczi kòncert na żëwò dlô TVP 3 [[Katowice]]; w tim téż roku òstało rozrzeszoné<ref>[https://web.archive.org/web/20090816192316/http://www.rsm.com.pl/kultura/jowisz/historia.html <nowiki>Historia ODK Jowisz. [dostęp 2026-01-09].</nowiki>]</ref><ref name=":0">Marek Jakubowski, Mariusz Szalbierz, ''Encyklopedia Muzyki Popularnej. Blues w Polsce'', 1997, s. 130, <nowiki>ISBN 83-85414-92-4</nowiki> (pol.).</ref><ref name=":1">Barbara Kołodziej, „10 lat z Lean Back”, Wiadomości Rudzkie, 1999, 48(380), s. 4, ISSN 1232-0560</ref><ref name=":2">[https://dzieci.us.edu.pl/node/251 <nowiki>Krzysztof Nowakowski. Uniwersytet dzieci. [dostęp 2010-03-25]</nowiki>]</ref><ref name=":3">[https://web.archive.org/web/20100601215356/http://www.malach.org/strona/glogowskie-spotkania-jazzowe <nowiki>25 Głogowskie Spotkania Jazzowe - Malach Głogów [online], www.malach.org [dostęp 2026-01-09] [zarchiwizowane z </nowiki>^adresu<nowiki> 2010-06-01] (ang.).</nowiki>]</ref>. == Skłôd (1985-2000) == Janusz Biedrowsczi – saksofón, Jack Dobrzansczi – [[gitara]], Wòjcech Feodorow – [[trąbka]], Janusz Frychel – basowô gitara, Damión Jambor – perkùsëjô, Zbigórz Janowsczi – perkùsëjô, Macéj Kałwôk – basowô gitara, Jarosłôw Kierkowsczi – basowô gitara, Marión Kòwôlk – basowô gitara, Jireneùsz Kùcharczik – basowô gitara, [[spiéw]], Tomôsz Kupka – klawiszowé statczi, Jarosłôw Lelen – saksofón, Krësztof Nowakowsczi – perkùsëjô, Zbigórz Szczerbinsczi – perkùsjô, Dark Wantuch – klawiszowé statczi, Michôł Zabrzensczi – pùzón, Róbert Zùg – pùzón. <br>'''Wespółdzejanié:''' Patricjô Gola, Andrzéj Gaszczik, Justina Gwardeckô, Mark Raduli, Michôł Czachowsczi, Dark Mazur, Joanna Mróz, Krësztof Pietrzak, Dark Niebudek, Alina Trefon.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref>[https://web.archive.org/web/20081009215606/http://www3.uj.edu.pl/kultura/sfp/uczestn2.html <nowiki>33 studencki festiwal piosenki - uczestnicy [online], www3.uj.edu.pl [dostęp 2026-01-09] [zarchiwizowane z </nowiki>^adresu<nowiki> 2008-10-09].</nowiki>]</ref> == Diskògrafijô == (karno w skłôdze: Jacek Dobrzansczi – gitara, Wòjcech Feodorow – trąbka, Jarosłôw Kierkowsczi – basowô gitara, Krësztof Nowakowsczi – perkùsëjô, Michôł Zabrzensczi – pùzón, Tomôsz Kupka – klawiszowé statczi) * „10 plus 1” (MR Records, [[1999]])<ref name=":1" /> * „Lean Back Kolędy 2000” (MR Records, [[2000]]) ([[Kòlãdë]])<ref name=":2" /> == Wideògrafijô i radiowi nagrania == === Zdrzélnikòwi nagrania<ref name=":0" /><ref name=":1" />: === * [[1991]] r. „[[Jazz|Jazzowe]] promocje” – program III TVP (Jazzowé promòcje) * [[1991]] r. „Silesia Jazz Festival” – program III TVP * [[1995]] r. „100% Live” – program III TVP * [[1995]] r. „Muzyczne penetracje” - program III TVP (Mùzyczné gnëbòlenia) * [[1997]] r. „Koncert Laureatów Festiwalu „FAMA” – program II TVP (Kòncert Dobiwców Festiwalu „FAMA”) * [[1998]] r. „Tam, gdzie biją źródła” - program II TVP, TV Polonia (Tam, dze biją zdrzódła) * [[2000]] r. „100% Live” – program III TVP * [[2000]] r. „Dni Rudy Śląskiej” – TV Elsat (Dni [[Ruda Śląska|Szląsczi Rudë]]) === Radiowi nagrania<ref name=":0" /><ref name=":1" />: === * [[1993]] r. kòncert na żëwò w Radiu „Flash” * [[1999]] r. kòncert na żëwò w Radiu „Flash” promùjący platã „10 plus 1” == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://leanback.7m.pl/index.html Lean Back archiwum PL] * [http://www.youtube.com/@LeanBackBand Official Archived YouTube Channel of Lean Back (band)] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyka]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé jazzowé karna]] [[Kategòrëjô:Szląsczé mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Szląskô Ruda]] 7ytgkptaewfk89sahoudawvkc66sx61 0 6089 200447 198520 2026-05-22T12:59:56Z Iketsi 3254 -' ' 200447 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Principat d'Andorra | miono = Ksãstwò Andorsczi | miono-genitiw = Andorsczi | fana = Flag of Andorra.svg| herb = Coat of arms of Andorra.svg | na karce = Andorra_-_Location_Map_(2013)_-_AND_-_UNOCHA.svg| mòtto = Virtus Unita Fortior | jãzëk = [[Katalońsczi jãzëk jãzëk|katalońsczi]], szpańsczi | stolëca = Andorra la Vella | fòrma państwa = mònarchiô| wiéchrzëzna = 467 | lëdztwò = 77.281 | rok = 2016 | dëtk = Eùro | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = [[8 séwnika]] | himn = El Gran Carlemany (Wiôldżi Karol) | kòd = AD | Internet = .ad | telefón = 376 |Mònarcha=Emmanuel Macron, Josep-Lluís Serrano Pentinat|Premiéra=Xavier Espot Zamora|aùtowi kòd=AND}} [[Òbrôzk:Landscape of Andorra.jpg|mały|left|Òkòlé Andorrë kòł grańcë z Francëją]] '''Andorra''' – to je môłé państwò w [[Eùropa|Eùropie]] midzë [[Francëjô|Francëją]] a [[Szpańskô|Szpańską]] w [[Pireneje|Pirenejach]]. Stolëcą Andorrë je gard [[Andorra la Vella]]. Tu lëdze gôdają pò [[Katalońsczi jãzëk|katalońskù]]. === Spòdlowé pòdôwczi === * lëdztwò: 77.281 mieszkańców ([[2016]]) * wiéchrzëzna: 467 km² == Òbaczë téż == * [[Katalońsczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] sbl9pf02wzr9xlem5n2cu2e6obutdj2 0 6596 200448 199215 2026-05-22T13:00:15Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200448 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Oliwa Cathedral in Gdańsk - organ 2.JPG|mały|Wiôldzé òrganë w [[Archikatédra gduńskô|Òlëwie]]]] '''Piszczówkòwé òrganë''' – są klawiszowim aerofonicznym ë téż idofonicznym mùzycznym [[jinstrument|jinstrumentã]], chtëren colemało je bùdowóny w kòscołach. Pipówkòwé òrganë są nôwikszim jinstrumentã. Jesz nicht nie wëmëslił wikszégò, rozmiarowò ë ji téż jilosce [[zdroje|zdrojów]] [[zwãk|zwãkòwëch]] wałów, sumariczny mòcë, jakò je emitowóny do òkòla, dinamiczny i baro czãsto rozmajitoscë farwów ë kóloristiczy mòżebnosce. Przebiérają òne nawetka [[simfonicznô òrkiestra|simfoniczną òrkiestrã]], chòc graje na nich blós jeden człowiek. Rozcygłosc [[skala|skale]] zwãków w wiôldżich òrganach wënôszi kòle 10 [[òktawa|òktawów]], co je pòrównywalny z òbrëmienim zwãków jaczi są òdbiróny przez lëdzczi ùchò (òd 16 Hz do kòle 16 kHz). Na swiece są jinstrumentë, chtërne mają jesz wikszą skalã. Ò òrganach mòżemë gadac tej, czej jinstrument mô trzë dërżéniowé znanczi: * zwãk je twòrzony przez lëft, jaczi przepłiwô przez pipówczi, chternë są pògrupòwóny w [[głos|głosë]], * jinstrument mô [[traktura|trakturã]], * jinstrument mô [[miech]]. == Bùdowa òrganów == === Mòdło wspòmôganiô === Sistem zasëlaniégò skłôdô sã w òrganach z [[miech|miechów]], [[elektricznô dmùchawina|elektriczny dmùchawinë]], [[rézerwùar|rézerwùarë]] ë tiż [[kòndukt|kòduktów]], to je [[lëftowi kanał|lëftowëch kanałów]]. === Miech === Miech czerpakòwi je to ùrządzenié scëskający lëft ë wësëlający gò do rézerwùarë, żebë wëzwëskac akùrôtny [[cësnienié]]. Przódë lëft do òrganów béł pómpòwóny przez człowieka, chtëren zwôł sã [[kalikant|kalikantã]] przë ùdzélu nożnëch pedałów, abò rãczno przë pomòcë wrãdżi. Terô do pómpòwaniégò lëftu są stosowóny [[dmùchawa òdbënowô|dmùchawë òdbënowé]], chtërne nëkô elektriczny mòtor. ==== Dmùchawa ==== Dmùchawa (wentilator, mòtór) je to ùrządzenié jaczi je nanëkóny [[elektriczny mòtor|elektricznym mòtorã]]. Jegò zadaniém je tłoczenié leftu do rezerwùaru. Òd cziledzesąt lat dmùchawa zastãpiwô w òrganach czerpakòwi miechë i robòtã [kalikant|kalikańta]]. ==== Rezerwùar ==== Rezerwùar (magazyn, dzysdnia zwóny je téż magazynowim miechã) je to samòstójny elemeńt leftowégò sistemù. Przejimô òn left, jaczi je tłoczony przez czerpakòwi miech, abò przez dmùchawã, magazynëje je i wëtwôrzô cësnienié, jaczi je pòtrzébny do zadãcégò [[piszczówka|piszczówków]], ë téż do dzejanigò jinszich pneùmaticznëch ùrządzeniów. ==== Kònduktë ==== Kònduktë są to kanałë, jaczima left je przekaziwóny pòmiédzë elemeńtama sistemù zasylaniégò, jaż do wiatrownic, abò jinszych ùrządzeniów wëmagającëch pneùmaticzégò napãdu. Mògą tiż wëstãpòwac konduktë miédze wiatrownicą a piszczówką, czej ta nie je ùmieszczonô bezpòstrzédno nad òdpòwiednią dzurą w wiatrownicë. Kònduktë wëkònywóny są z drewna, tekturë, ołowiu, plastikù i jinszëch [[sztëczny twòrziwa|sztëcznëch twòrzëwów]]. Jich przekrój mòże bëc prostonórtowi abò òwalny. Szérzawa kònduktów mòże wigòwac sã òd cziledzesãc do czile milimétrów i je zanôléżnô òd iloscë i cësnieniégò przesëlónégò leftu. === Stół grë === Stołã grë nazéwómë element òrganów, w chtërnym są ùmieszczoné przërządë ([[przestôwnik|przestôwniczi]], klawiaturë – rãcznô i nożnô) jaczi pòzwôlają grac na jinstrumence. Wòlnostojący, nieprzëległi do òrganowi szafë stół grë nazéwóny je [[kòntuar|kòntuarã]]. Czãsto, chòc nie je to prawidłowo, kòntuarã nazéwô sã stół grë przëległi do òrganowi szafë w jinstrumeńtach ò mechaniczny trakturze. ==== Klawiaturë ==== '''Manuał''' (z łac. – ''manus'' – rãka) – rãcznô klawiatura (w nômniészëch òrganach jedna, nôwiãkszi òrganë na swiece mają jich sétmë), chtërnô òbsłëgùje przede wszetczim przëpisóny do se dzél jinstrumentu. Manuałë czãsto mają pòzwë, chtërné są colemało pòzwama sekcjów przez nie òbsługiwónëch, np.: * Główny (Hauptwerk, Great Organ, Grand Orgue) – głównô sekcja, jakô je wëpòsażonô w ful piramidã [[principał|princypałową]] òpiartą na głose 16’ abò 8’. * [[Pòzytiw]] (positiv, Chór) – sekcja głosów towarzëszącëch, czãsto na spòdlim principału sztërostopòwégò. Wersją pòzytiwù je pòzytiw balustradowi, znóny téż jakò pozytiw plecowi (Rückpositiv), bò je òn za plecama sëdzącégò tyłem do wôłtarza òrganistë. Szafa ti sekcjë je wiedno zawieszonô na balustradze chùru i je czësto òdrãbnym architektonicznym elemeńtam brëłë jinstrumentu. Biwô téż, że òrganmésterowie nazéwają pòzytiwem sekcjã jakô je ùmieszczonô bënë główné szafë òrganowi, ale òdpòwiedającą pòzytiwòwi pòd wzglãdem dispòzicjów. * Pòmión (Schwellwerk, Swell) – sekcjô głosów ùmieszczonëch w tzw. ekspresyjny szafie, jakô je zamikóny żaluzją, chtërną sterëje òrganista òdpòwiednim dëmadłem (colemało nożnym), pòzwalającym regùlowac mòc zwãkù. * Brustwerk – sekcjô głosów, jaczi sã znajdëją nad grającym, w szafce zamikóny dwiczkama, abò czasã, w tereczasnych jinstrumentach, żaluzją. Spòdlim ti sekcje je nôczãscy dwastopòwi principał. * [[Solo]] – rzôdkò spòtikóny w [[Pòlskô|Pòlsce]] sekcja gromadzącô solowi głosë, òsoblëwie głosë wësokòcësnieniowé i jãzëkòwi głosë. (IV manuał we [[Wrocławskô Archikatedra|Wrocławsczi Archikatedrze]], IV manuał głównëch òrganów w [[Licheń|Licheniu]]). * Recit – w francësczich òrganach, abò stëlizowónëch na taczi. * Orchestral. * Bombarde. '''Pedał basowi''' (z łac. ''pes'', ''pedis'' – noga) je to nożnô klawiatura. Òbsługiwô òn nôniższé òrganowé głosë (32’, 16’ i 8’ – stopòwé), jaczi pòdkesliwającé i dopełniającé brzmienié jinstrumentu w base. W sekcje nożnika wëstãpiwają téż głosë ò wëższim stopażu (np. Chorałbas 4’, Rauchpfeife 2’), ë téż miksturë i jãzëkòwi głosë. W amerikańsczi òrganowi bùdowiznie spòtikô sã głosë 64’, jaczi generują infrazwãczi. ==== Registrowé włączniczi ==== [[Register|Registrowé]] włącznik (głos, register) włączô òsóbny grupë piszczówków ò jinszim brzmienim ([[flet]], [[fagòt]]) i czãsto ò jinszi wiżawie zwãkù (m.in. 16’-stopòwé, 8’-stopòwé, 4’-stopòwé). Tak zwóny „stopaż” registra òkreslô długòsc nôwiãkszi piszczówczi danégò głosu w stopach i jegò wiżawã w stosunkù do mùziczny notacji. Np. òkreslenié 8’ (głos „òsmëstopòwi”) òznôczô, że nôwiãkszô piszczówka tego głosu, jakô òdpòwiedô zwãkòwi „C” (C „wiôldżi” w pisownie) mô òsmë stopów długòscë i nie je registrã [[transpònowanié|transpònującym]]. Przëcëskając klawisz „C” (C „wiôldżi”) przë włączonym registrze 8’ òstaje ùruchòmionô piszczówka, jakô wëdôwô zwãk „C”. Register 16’ („szesnôscestopòwé”) transpònëje ò òktawã w dół (klawiszowi „C” òdpòwiôdô tej w brzëmieniu zwãk „C1” – C „kòntra”). Register 32’ („trzëdzescedwastopòwé”), spòtikóny w Europie blós w basowim pedale, transpònëje ò dwie òktawë w dół – przëcëskając klawisz „C” òdzéwô sã piszczówka „C2” (C „subkòntra”). Registrë 4’, 2’ 1’ wëdôwają zwãczi ò czãstotlëwòscë wëższi ò jedną, dwie abò trzë òktawë òd tonu zapisónégò w nótach – np.: Klawiszowi „C” (C „wiôldżi”) ódpòwiôdają tej zwãczi „c”, „c1”, „c2”. ==== Dodatkòwé ùrządzenia ==== W òrganach czasã wëstãpùją dodatkòwé ùrządzenia. Są óne pò to, bë ùbògacëc i ùrozmaicëc brzmienié jinstrumentu, ë téż ùłôtwiają grã. Dodatkòwé ùrządzenia to: * [[Tremolo]]- je to ùrządzenié jaczi sprawiô wibracjã zwãkù wëdobiwónégò przez piszczówczi. Fùnksnérëje pòprzez zakłucanié stabilnotë cësnieniégò w rezerwùarze. * Pòmión, Ekspresyjnô szafa – je to ùrządzenié, jaczi zamikô dzél òrganowi szafë z piszczówkama sekcjë Pòmión przë pòmòcë ruchòmëch żaluzji. Daje to òrganisce mòżlëwòtã zwiãkszaniégò abò zmiészaniégò sëłë głosu piszczówków z ti sekcjë. Pòmión je nôczãszczi sterowówny nożnym dëmadłem. Tej sej wëstąpùją rãczné przełączniczi do sterowaniégò żaluzjama ekspresyjny szafë. * [[Crescendo]] – je to ùrządzenié, jaczi pòzwôlô na stopniowé włączanié pòsobnëch registrowëch kombinacjów. Òrganista robi to przë pomòcë nożnégò dëmadła abò wałka, jaczi je ùmieszczony nad nożną klawiaturą. Òrganë wëpòsażony w Crescendo mają colemało pòkôzywôcz jinfòrmùjący, czë w danym sztëkù ùżiwónô je kombinacjô blëższô piano czë tutti. * [[Tutti]] – je to ùrządzenié włączającé wszëtczé głosë w òrganach. Czasã je mòżlëwòsc nadrzãdnégò wëłączaniégò jazëkòwëch głosów. * Pòłączenia, Koppeln, Kòpùlacje – je to ùrządzenié pòzwalającé na łączenié ze sobą manuałów abò manuałów z pedałem. Òbczas grë na jedny z klawiatur mòżna kòrzëstac z głosów, jaczi są przëpòrządkòwóny do jinszi klawiaturë (abò do czilka jinszëch klawiaturów narôz). * Wòlné kombinacje – dają mòżlëwòtã ùstôwianiégò przë pomòcë dodatkòwëch registrowëch przełączników wëbrónëch wedle mëslë kombinacjów głosowëch i pózniszé włączenié/wëłączenié tëch kombinacjów òbczas grë jednym przełącznikã. * Stałé kombinacje – kombinacje „zaprogramòwóny” przez bùdownika jinstrumentu. Colemało są to: p (piano), mf (mezzoforte), f (forte), ff (fortissimo) ë téż tutti. * [[Perkùsyjné jinstrumentë]] – są ùmieszczóny w òrganach òd dôwnëch czasów. Nôpòpùlarniészima są: [[Zwónë]] (Zwónë rérowé) ùmieszczóny colemało w sekcjë pedału jak téż w manuałach; Timpan, Horrible (òdmiana timpanu, wëstãpùje bòdôj w jednym egzemplôrzu w [[Leżajsk|Leżajskù]]); Zwónczi (Zimbelstern) ùmieszczô sã w òdpòwiednim mechanizmie – czãsto w òzdobny gwiôzdze – chtëren krącąc sã pòwòdëje òbijanié sã serc zwónków ò jich bacherë. Òsoblëwie rozbùdowóną „perkùsyjną sekcjã” miałë tzw. kinowé òrganë, bùdowóny colemało w Americe. * Setzer – je to ôrt [[Kòmpùter|kòmpùtra]], jaczi zapamiãtiwô wiôlgą jilosc wòlnëch kòmbinacjów. Wëstãpùje blós w òrganach ò elektriczny abò mechaniczny trakturze registrów ze wspòmôganiém elektricznym. === Traktura === Wedle fùnkcjé trakturë wëróżniwómë w òrganach ji trzë ôrtë: * traktura grë – je to rozwiązanié, jaczi zastosowano przë pòłączeniém klawisz – wentil na wiatrownicë: * registrowô traktura – je to rozwiązanié, jaczi zastosowano do ùruchòmianiégò òsóbnëch głosów (registrów); * traktura kòpùlacji (pòłączeniów) – je to rozwiązanié jaczi zastosowano dprzë łączenim òsóbnëch klawiaturów. Ze wzglãdu na kònstrukcjã trakturã dzelimë na szterë ôrtë: * mechanicznô – czedë klawisz (abò w przëtrofkù registrowi trakturë (cãgło, cygnik, manubrium) ùruchamiô wentil abò zasuwã na wiatrownicë przë pòmòcë mechanicznégò dëmadła; * pneumaticznô – czedë klawisz z wiatrownicą je pòłączony przë pòmòcë òłowianëch rérków (abò czasã z jinszégò materiału), wëpełnionëch leftem, chtërnégò zmianë cësnieniô, wënikający z nacësniącô abò pùszczeniégò klawisza, pòwòdëją òtemkniãcy abò zamkniãcy wentila pòd piszczówkama. Analogiczno je w registrowi trakturze; * elektropneumaticznô – czedë przë klawiszu je stik, jaczi sterëje elektromagnétã, chtëren ùruchòmiô pneumaticzné wentile na wiatrownicë; * elektricznô/elektromagneticznô – czedë przë klawiszu je stik, jaczi sterëje elektromagneticznym wentilã pòd kôżdą piszczówką, a w przëtrofkù registrowi trakturë pòd manubrium je stik sterujący elektromagneticznym sëłownikã òtmikającym i zamikającym dopłiw leftu do kònkretnégò registra. Czãsto zdôrzają sã rozwiązania, jaczi są kombinacjama pòwëższech; w przeszłocë we wiôldżich mechanicznëch jinstrumentach bùdowóno tzw. Dwigniã Barkera. Bëła to pneumaticznô maszina, jaczi miała za zadanié ùrównac wiôlgą òpórnosc trakturë grë, a òsoblëwie przë załączonëch mechanicznëch pòłączeniach klawiaturów. Teroczasno bùdëje sã przede wszëtczim òrganë ò mechaniczny trakturze grë – i taczi są nôbarżi cenioné przez grającëch bez to, że ni ma òpùznieniégò w zadãcym piszczówczi ò nacësniãcym klawisza, ë téż ze wzglãdu na bezpòstrzédny wpłiw grającégò na mòdło wëdobëcégò zwãkù z jinstrumentu. W Pòlsce dominëją jinstrumentë ò pneumaticzny i elektropneumaticzny trakturze, co je rezultatã zapóznieniégò pòlsczégò òrganmésterstwa w XX stalatim. Dopiérze òd kùńca sétmëdzesątëch lat XX stalatégò zaczãto bùdowac w Pòlsce jinstrumente ò trakturze mechaniczny (firmë: Kamińsczi, Truszczyńsczi, Mòllin i òstatno Zëch). === Wiatrownica === Wiatrownica je to element ùkładu zasëlającégò w òrganach, jaczi rozdzelëwô left pòd cësnienim do òdpòwiednëch piszczówków. Òglowò wëróżniwómë dwa spòdleczné ôrtë wiatrowniców: * Registrowô – pòdzelonô „pòdłużno”, tzn. wedle głosów (registrów) stojącëch na wiatrownicë. W sztërkù włączeniégò jaczégos głosu left napełniwô registrowi kanał. Zwãk òdziwô sã tej, czej òrganista przë ùżëcym trakturë grë (klawisza) òtemknie wentil doprowadzający left z registrowégò kanału do piszczówczi. Wiatrownica taczégò tipù mô tëli przegrodów, wiele głosów na taczi wiatrownicë je ùmiejscowionëch. * Tónowô – pòdzelonô „w pòprzék”, tj. wedle zwãków, chtërné òbsługùje. Przegrodë (tzw. kancele) jidą w pòprzék taczi wiatrownicë. Nacësniãcé klawisza òtmikô wentil (w tim przëtrôfkù tzw. klapã), jaczi wpùszczô left do kancelë òbsługùjący jeden zwãk i wszetczi głosë stojącé na wiatrownicë. Zagrają blós piszczówczi tëch głosów, chtërnëch zasówë òstaną òtemkniãté przë pòmòcë registrowi trakturë. Tonowô wiatrownica mô tëli przegrodów („kanceli”) wiele klawiszów („tonów”) òbsługùje. === Piszczówczi i jich menzurë === Fizycznô jinterpretacëjô harmònicznëch zjawiszczów w piszczówce sprowôdzy sã do zwiãkszającëch sã różniców czãstlëwòtë midze czãstlëwòtą akùsticznëch rézonansów òsóbnëch harmònicznëch kòrpùsu piszczówczi a zwëczajnym harmònicznym szerégã generatora (wibrującé blewiązczi leftu midze lëpą dolną a górną) w miarã zwiãkszaniégò strzédnicë kòrpùsu. Tak wëwòłóny tłumienié òddzałiwô jakno filter dolnoprzepùstowi, dze zdrzódłã je wstãga, a filtrã kòrpùs piszczówczi. Różnica ùkôziwô są przez zjawiszcze zwóné z anielsczégò Correction End, jaczi wëstãpiwô niedalek kùńcowëch pùnktów akùsticzny rérë (w piszczówce téż przë lëpach) i związóny je z òbniżaniém amplitudów tonów harmònicznëch kòpònentów przë pòszérzenim piszczówczi – mòcni dlô wëższëch, a mni dlô niższëch. Chòc w wiele nôstarszich dzełach òkreslenié menzura tikô tak samò długòscë jakno széżawë piszczówek, jednak w nowszëch czasach òkreslô wiedno stosunk szérzawë do długòscë piszczówczi. Menzurë w kùńszce bùdowë òrganów òkróm jintonacjë ùchòdzą na nôbarżi artisticzny dzél twòrzeniégò mùziczny warstwë przez òrnanméstera. W nôstarszëch òrganach piszczówczi wszëtczich tonów miałë jednã széżawã. Zwrócono ùwôgã, że zwãk piszczówków na przestrzeni wszëtczich tonów je nierówny. Zmërkòwóno, że ni mòżna òbliczëwac menzurë jakno wiedno tegò samégò dzélu długòscë piszczówków, tj. jakno wiedno tegò samégò procentu długòscë w piszczówkach małich i wiôldzich. Tón béł jesz nie taczi jak trzeba. W kùńcu nôlepi brzmiący głos miôł menzurã zmieniającą sã blós nieznaczno pomału niż sã zmieniała długòsc piszczówków. Jeżlë długòscë piszczówków dëbeltuje sã co 12 tonów, to széżawã co 17. W 1855 rokù miemiecczi profesor wëdôł pierszi wiôldżi dokôz ùjmùjący matematiczné pòstãpë tonowé w pòwierzchniach przekrojów piszczówków. W 1926 rokù kònweńt we Fribùrgù zebrôł òrganmésterów z całi Europë. Zderzëłë sã tam wëbiérczi Topfera jakò matematicznégò ùjimniãcégò i téż wëbiérczi ùjimniącégò, jaczi bazëje na aristicznym òdczuwaniém (np. Walcker). W kùńcu wrócono do wëpróbòwónëch barokòwëch normów, òdrzuconé òstałë wąsczi menzurë romanticzny i wprowadzonô òstała tzw. Menzura Normalnô (MN). MN ókresliwô dla piszczówczi C 155,5 mm széżawë, ë téż sétmënôsti ton jakò ton pòdzélu strzédnicë (w grańcach òktawë stosunk mô sã jak 1:1,68), ùznające, że tak pòprowadzony pòstãpë strzédnic dadzą nôbarżi jednorodné brzëmienié w głose. Pózni w 1936 rokù sztudérowanié nad menzuracją znaczno pògłãbił Marhenholtz, jaczi badôł pòdéndzenié òd srzédnëch wieków do pòłowë XIX st.. Jegò dokôz je òpiarti licznyma matematicznyma wzorama. Dzysô w rozmienim barwë òrganów frybùrsczi òstalenia są fùńdamentã brzedny robòtë òrganméstera. === Òrganowô szafa === Òrganowô szafa je to drewnianô òbùdowanié jinstrumentu. Pòza estaticzny zabùdowë szafa spełniwô akùsticzy fùnkcje. Prospekt je nôbarżi òzdobnym i widzocznym dzélã szafë. == Nôwiãkszi piszczówkòwé òrganë na Kaszëbach == * Archikatedralnô Bazilika, Gduńsk-Òlëwa – 113 głosów * Kòscół Nôswiãtszégò Serca Pana Jezësa, [[Gdiniô]] – 104 głosë * Bałtyckô Filharmonia, Gduńsk – 91 głosów * Kòscół Jezuitów, Jastrzébiô Góra – 76 głosów. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mùzyczné instrumentë|hideroot=on|mode=pages}} == Bibliografiô == Tekst je dolmaczeniém starnë http://pl.wikipedia.org/wiki/Organy. * J. Erdman: ''Organy. Poradnik dla użytkowników'', Warszawa 1989 * J. Gołos: ''Organoznawstwo historyczne'', Wydawnictwo Akademii Muzycznej, Warszawa 2004, ISBN 83-89444-18-6 * T. Kmita: ''Skrypt do organoznawstwa'', Wrocław 2006 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyczné instrumentë]] a91dtg4gtnvae1w2a3lwy6dlihs8ue8 0 7067 200471 188348 2026-05-22T14:03:32Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200471 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Сорока (Pica pica), Калининград.jpg|mały]] '''Sroka''' abò '''sarka''' (Pica pica) – zort strzédny wielgòscë ptôcha z rodzëne krëkòwatych. == Gdze żyje == Sarka mieszkô w całi Europie, Azji i nordowò-zapadné Africe. Wëstãpiwo tëż w Ameryce Nordowi. W Pòlsce je baro pòpularnô, jeden z nôbarżi znónych ptôchów. Nômni sarków je na Mazurach. Nôwicy sarków je w miastach i w òkòlim, gdze sã bezpieczno czëją. == Òkòli == Sarka przóde mieszka blós w òkòlim rzéków, lasów i chróscënach. Sarka terô wëstãpiwo czãsto na pòlach i łąkach, w brzadownikach i ògrodach, w òkòlim lëdzy, w parkach, na wsach i w miastach. == Wëzdrzatk == Ptôch je szlank i mô dłudżi ògón. Jégò pióra są czôrné i biôłé. Òn je miészi òd ònóka chtërën mô dłëgszi ògón. Dzób i nodżi mô czôrné. Je kąsk miészi jak [[warna]], prawie taczi jak [[gòłąbk]]. Dłùgòta cała ok. 40–48 cm, w tim długòta ògòna: ok. 20–30 cm, rozłożenié skrzidłów ok. 52–60 cm, wôga ok. 180–230g. == Jôda == Sarka je wszëtkòżyrnô, chòc wòli miãsną jôdã. Sarka jé: pajczi, robóczi, smôszczié, bączëne, mëszë, szurë, żabë, wieszórczi jé téż zbòża, jagòdë, brzôd. Pòtrafi téż zjesc jaja ptôchów, pisklãta i môłé kùrzãta. Baro chãtnô jé òdpôdczi ze smietników. Sarczi czãsto wëżërają spiża wieszczówkóm, chtërnë nie pamiãtają gdze schòwałë swòjã jôdã. == Rozmłodzenié == [[Òbrôzk:European magpie in a tree.jpg|mały|Gniôzdo sroczi]] [[Òbrôzk:Pica pica pica MHNT.ZOO.2010.11.169.1.jpg|mały|''Pica pica pica'']] Sroka mô młodé rôz do rokù, a niese kòle 6-8 brunawëch jajów i sedzy na nich 17-19 dniów. Stôrë fùdrëją młodé kòle 20-23 dni. Pózni òne mùszą wëlecec z gnôzda i radzec sobie same. == Òchrona == Sarka w Pòlsce je pòd délową òchróną. == Biografiô == * Pica pica. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.) * Albin Łącki: Wśród zwierząt – ptaki. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1988, s. 226. * Marcin Karetta: Atlas ptaków. Pascal, 2010. * Andrzej G. Kruszewicz Ptaki Polski – t. II, Multico, Warszawa 2005, == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Krekòwaté]] [[Kategòrëjô:Ptôchë Europë]] [[Kategòrëjô:Ptôchë rabùszny]] 9hoi5l6gvcn9f5nsgr38y5ruf7jttw5 200472 200471 2026-05-22T14:03:49Z Iketsi 3254 Eùropë 200472 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Сорока (Pica pica), Калининград.jpg|mały]] '''Sroka''' abò '''sarka''' (Pica pica) – zort strzédny wielgòscë ptôcha z rodzëne krëkòwatych. == Gdze żyje == Sarka mieszkô w całi Europie, Azji i nordowò-zapadné Africe. Wëstãpiwo tëż w Ameryce Nordowi. W Pòlsce je baro pòpularnô, jeden z nôbarżi znónych ptôchów. Nômni sarków je na Mazurach. Nôwicy sarków je w miastach i w òkòlim, gdze sã bezpieczno czëją. == Òkòli == Sarka przóde mieszka blós w òkòlim rzéków, lasów i chróscënach. Sarka terô wëstãpiwo czãsto na pòlach i łąkach, w brzadownikach i ògrodach, w òkòlim lëdzy, w parkach, na wsach i w miastach. == Wëzdrzatk == Ptôch je szlank i mô dłudżi ògón. Jégò pióra są czôrné i biôłé. Òn je miészi òd ònóka chtërën mô dłëgszi ògón. Dzób i nodżi mô czôrné. Je kąsk miészi jak [[warna]], prawie taczi jak [[gòłąbk]]. Dłùgòta cała ok. 40–48 cm, w tim długòta ògòna: ok. 20–30 cm, rozłożenié skrzidłów ok. 52–60 cm, wôga ok. 180–230g. == Jôda == Sarka je wszëtkòżyrnô, chòc wòli miãsną jôdã. Sarka jé: pajczi, robóczi, smôszczié, bączëne, mëszë, szurë, żabë, wieszórczi jé téż zbòża, jagòdë, brzôd. Pòtrafi téż zjesc jaja ptôchów, pisklãta i môłé kùrzãta. Baro chãtnô jé òdpôdczi ze smietników. Sarczi czãsto wëżërają spiża wieszczówkóm, chtërnë nie pamiãtają gdze schòwałë swòjã jôdã. == Rozmłodzenié == [[Òbrôzk:European magpie in a tree.jpg|mały|Gniôzdo sroczi]] [[Òbrôzk:Pica pica pica MHNT.ZOO.2010.11.169.1.jpg|mały|''Pica pica pica'']] Sroka mô młodé rôz do rokù, a niese kòle 6-8 brunawëch jajów i sedzy na nich 17-19 dniów. Stôrë fùdrëją młodé kòle 20-23 dni. Pózni òne mùszą wëlecec z gnôzda i radzec sobie same. == Òchrona == Sarka w Pòlsce je pòd délową òchróną. == Biografiô == * Pica pica. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.) * Albin Łącki: Wśród zwierząt – ptaki. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1988, s. 226. * Marcin Karetta: Atlas ptaków. Pascal, 2010. * Andrzej G. Kruszewicz Ptaki Polski – t. II, Multico, Warszawa 2005, == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Krekòwaté]] [[Kategòrëjô:Ptôchë Eùropë]] [[Kategòrëjô:Ptôchë rabùszny]] l00i9uy9cvfy8m0codtu0c252cxryaj 0 7070 200454 189393 2026-05-22T13:06:51Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200454 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL COA Jagiellonowie.svg|mały|Herb Jagelonów]] '''Jagelonowie''' ([[Lëtewsczi jãzëk|lët.]] ''Jogailaičiai'') – wietew lëtewsczi dinastie Gedëminowiczów, jakô wëwòdzy sã òd [[Władisłôw II Jagełło|Władisława II Jagełłë]]. Je to trzecô dinastiô, chtërna rządzëła w [[Pòlskô|Pòlsce]] (w latach 1386-1572). Jagelonowie rzãdzëlë téż w [[Lëtewskô|Lëtewsczi]] (w latach 1377-1401 i 1440-1572), Czechach (w latach 1471-1526) i w [[Madżarskô|Madżarsczi]] (w latach 1440-1444 i 1490-1526). == Jagelonowie na pòlsczim sadawiszczu == {| class="wikitable" |- !Herb !! Pòrtrét !! Miono !! Data ùrodzeniô !! Data smiercë !! Cząd panowaniô !! Ùwôdżi |- |[[Òbrôzk:Władysław jagiełło.png|bezramki|114x114px]]|| [[Òbrôzk:Sigismund II Augustus by Marcello Bacciarelli.png|90px]] || [[Władisłôw&nbsp;II Jagełło]] || kòle 1362 || 1434 || 1386-1434 || Miôł dwùch sënów z òstatną, czwôrtą białką Zofią Holszańską – Władisława i Kadzmierza. W czasù jegò panowaniô bëła biôtka z Krzeżôkama pòd Grunwaldã w rokù 1410. Pòlôcë òdnioslë dobëcé. |- |[[Òbrôzk:POL COA under the rule of Wladislaus III of Poland and Hungary.svg|bezramki|85x85px]]|| [[Òbrôzk:Bacciarelli - Władysław III.jpeg|90px]] || [[Władisłôw&nbsp;III Warneńczik]] || 1424 || 1444 || 1434-1444 [[Pòlskô]]<br />1440-1444 [[Madżarskô]] ||Zdżinął w biôtce z Turkama pòd Warną. Jegò cało nigdy nie bëło nalazłé. |- |[[Òbrôzk:Kazimierz jagiellończyk.png|bezramki|91x91px]]|| [[Òbrôzk:Casimir IV Jagiellon.PNG|90px]] || [[Kadzmiérz&nbsp;IV Jagelończik]] || 1427 || 1492 || 1447-1492 || Ze swòją białką miôł trzënôsce dzecy. Sztërëch sënów bëło królama (trzech w Pòlsce i jeden w Madżarsczi). Biôtkòwôł sã z Krzëżôkama w wòjnie chtërnô zwią 13-latną. [[Pòlôszë|Pòlôcë]] mielë dobëté i dostelë [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gdùńsczé Pòmòrze]]. |- |[[Òbrôzk:Jan olbracht.png|bezramki|87x87px]]|| [[Òbrôzk:Jan I Olbracht by Bacciarelli.jpg|90px]] || [[Jón&nbsp;I Òlbracht]] || 1459 || 1501 || 1492-1501 || Ni miôł dzecy i nie béł żeniałi. |- |[[Òbrôzk:POL COA under the rule of Alexander Jagiellon.svg|bezramki|93x93px]]|| [[Òbrôzk:Alexander of Poland.PNG|90px]] || [[Aleksander Jagelończik]] || 1461 || 1506 || 1501-1506 || Rządzył na Lëtwie, pózni – pò smiercë swòjegò brata – òstôł królã Pòlsczi w rokù 1501. Ùmarł w 1506 rokù. Żeniałi béł z córką Iwana III – póna Mòskiewsczégò Ksyżëstwa. |- |[[Òbrôzk:Coat of Arms of Sigismund I of Poland (Order of the Golden Fleece).svg|bezramki|115x115px]]|| [[Òbrôzk:Sigismund I of Poland.PNG|90px]] || [[Zygmùnd&nbsp;I Stôri]] || 1467 || 1548 || 1507-1548 || Jegò białką bëła [[italskô]] ksyżënka Bona Sforza. Czasë jegò i sëna panowaniô pòzéwô sã „złotim stalatim”. Pòlskô stała sã mòcnym i znaczącym państwã. Zygmùnd Stôri òdbudowôł Zómk Królów na Wawelu w [[Krakòwò|Krakòwie]]. Pòdpòrządkòwôł Pòlsce Krzëżôków. |- |[[Òbrôzk:Coat of Arms of Sigismund II Augustus and Anna Jagiellon.svg|bezramki|103x103px]]|| [[Òbrôzk:Charles II, Archduke of Austria by Bacciarelli.png|90px]] || [[Zygmùnd&nbsp;II Agùst]] || 1520 || 1572 || 1530/1548-1572 || Jesz za zëcô swòjégò òjca béł téż królã. Sóm rządzył pò smiercë òjca òd rokù 1548. W 1569 rokù doszło do sparłãczeniô Lëtwë i Pòlsczi (ùniô realnô). Zygmùnd Agùst béł slédny z Jagelonów. Ni miôł sëna. |- |[[Òbrôzk:POL COA Anna Jagiellon.svg|bezramki|99x99px]] |[[Òbrôzk:Cranach the Younger Anna Jagiellon.jpg|bezramki|119x119px]] |[[Ana Jagielonka|Ana Jagelonka]] |1523 |1596 |1575-1587 (fòrmalno do 1596) |Ji kòrónacjô bëło w 1576. Pò prôwdze rzãdził ji slëbnik, [[Sztefón Batory]] z [[Sétmegard|Sétmegardu]]. |} == Bibliografiô == * T. Biber, M. Leszczyński, ''Poczet władców Polski'', Poznań 1997. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Włodarze Pòlsczi]] fi5hbmp4hu23h74h8sjya1sz36dlf01 200455 200454 2026-05-22T13:07:44Z Iketsi 3254 - → – 200455 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL COA Jagiellonowie.svg|mały|120px|Herb Jagelonów]] '''Jagelonowie''' ([[Lëtewsczi jãzëk|lët.]] ''Jogailaičiai'') – wietew lëtewsczi dinastie Gedëminowiczów, jakô wëwòdzy sã òd [[Władisłôw II Jagełło|Władisława II Jagełłë]]. Je to trzecô dinastiô, chtërna rządzëła w [[Pòlskô|Pòlsce]] (w latach 1386–1572). Jagelonowie rzãdzëlë téż w [[Lëtewskô|Lëtewsczi]] (w latach 1377–1401 i 1440-1572), Czechach (w latach 1471–1526) i w [[Madżarskô|Madżarsczi]] (w latach 1440–1444 i 1490–1526). == Jagelonowie na pòlsczim sadawiszczu == {| class="wikitable" |- !Herb !! Pòrtrét !! Miono !! Data ùrodzeniô !! Data smiercë !! Cząd panowaniô !! Ùwôdżi |- |[[Òbrôzk:Władysław jagiełło.png|bezramki|114x114px]]|| [[Òbrôzk:Sigismund II Augustus by Marcello Bacciarelli.png|90px]] || [[Władisłôw&nbsp;II Jagełło]] || kòle 1362 || 1434 || 1386-1434 || Miôł dwùch sënów z òstatną, czwôrtą białką Zofią Holszańską – Władisława i Kadzmierza. W czasù jegò panowaniô bëła biôtka z Krzeżôkama pòd Grunwaldã w rokù 1410. Pòlôcë òdnioslë dobëcé. |- |[[Òbrôzk:POL COA under the rule of Wladislaus III of Poland and Hungary.svg|bezramki|85x85px]]|| [[Òbrôzk:Bacciarelli - Władysław III.jpeg|90px]] || [[Władisłôw&nbsp;III Warneńczik]] || 1424 || 1444 || 1434-1444 [[Pòlskô]]<br />1440-1444 [[Madżarskô]] ||Zdżinął w biôtce z Turkama pòd Warną. Jegò cało nigdy nie bëło nalazłé. |- |[[Òbrôzk:Kazimierz jagiellończyk.png|bezramki|91x91px]]|| [[Òbrôzk:Casimir IV Jagiellon.PNG|90px]] || [[Kadzmiérz&nbsp;IV Jagelończik]] || 1427 || 1492 || 1447-1492 || Ze swòją białką miôł trzënôsce dzecy. Sztërëch sënów bëło królama (trzech w Pòlsce i jeden w Madżarsczi). Biôtkòwôł sã z Krzëżôkama w wòjnie chtërnô zwią 13-latną. [[Pòlôszë|Pòlôcë]] mielë dobëté i dostelë [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gdùńsczé Pòmòrze]]. |- |[[Òbrôzk:Jan olbracht.png|bezramki|87x87px]]|| [[Òbrôzk:Jan I Olbracht by Bacciarelli.jpg|90px]] || [[Jón&nbsp;I Òlbracht]] || 1459 || 1501 || 1492-1501 || Ni miôł dzecy i nie béł żeniałi. |- |[[Òbrôzk:POL COA under the rule of Alexander Jagiellon.svg|bezramki|93x93px]]|| [[Òbrôzk:Alexander of Poland.PNG|90px]] || [[Aleksander Jagelończik]] || 1461 || 1506 || 1501-1506 || Rządzył na Lëtwie, pózni – pò smiercë swòjegò brata – òstôł królã Pòlsczi w rokù 1501. Ùmarł w 1506 rokù. Żeniałi béł z córką Iwana III – póna Mòskiewsczégò Ksyżëstwa. |- |[[Òbrôzk:Coat of Arms of Sigismund I of Poland (Order of the Golden Fleece).svg|bezramki|115x115px]]|| [[Òbrôzk:Sigismund I of Poland.PNG|90px]] || [[Zygmùnd&nbsp;I Stôri]] || 1467 || 1548 || 1507-1548 || Jegò białką bëła [[italskô]] ksyżënka Bona Sforza. Czasë jegò i sëna panowaniô pòzéwô sã „złotim stalatim”. Pòlskô stała sã mòcnym i znaczącym państwã. Zygmùnd Stôri òdbudowôł Zómk Królów na Wawelu w [[Krakòwò|Krakòwie]]. Pòdpòrządkòwôł Pòlsce Krzëżôków. |- |[[Òbrôzk:Coat of Arms of Sigismund II Augustus and Anna Jagiellon.svg|bezramki|103x103px]]|| [[Òbrôzk:Charles II, Archduke of Austria by Bacciarelli.png|90px]] || [[Zygmùnd&nbsp;II Agùst]] || 1520 || 1572 || 1530/1548-1572 || Jesz za zëcô swòjégò òjca béł téż królã. Sóm rządzył pò smiercë òjca òd rokù 1548. W 1569 rokù doszło do sparłãczeniô Lëtwë i Pòlsczi (ùniô realnô). Zygmùnd Agùst béł slédny z Jagelonów. Ni miôł sëna. |- |[[Òbrôzk:POL COA Anna Jagiellon.svg|bezramki|99x99px]] |[[Òbrôzk:Cranach the Younger Anna Jagiellon.jpg|bezramki|119x119px]] |[[Ana Jagielonka|Ana Jagelonka]] |1523 |1596 |1575-1587 (fòrmalno do 1596) |Ji kòrónacjô bëło w 1576. Pò prôwdze rzãdził ji slëbnik, [[Sztefón Batory]] z [[Sétmegard|Sétmegardu]]. |} == Bibliografiô == * T. Biber, M. Leszczyński, ''Poczet władców Polski'', Poznań 1997. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Włodarze Pòlsczi]] cxx4fgaklpuwfgkd0akmexhkn3q66p2 0 7144 200424 186730 2026-05-22T12:25:46Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; Òbrôzk 200424 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dobrogoszcz 3899.jpg|mały]] '''Dobrogòszcz''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Dobrogoszcz'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Dobrogosch'') – to je wies w [[gmina Kòscérzna|gminie Kòscérzna]], w [[Kòscersczi kréz|kòscersczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/71 ''Dobrogoszcz'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] bq9wi9jizmx08pjj254espokznxv7mh 0 7191 200417 178340 2026-05-22T12:12:41Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; Òbrôzk 200417 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pomlewo 9412.jpg|mały]] '''Pòmlewò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Pomlewo'') – to je wies w [[Gmina Przëwidz|gminie Przëwidz]], w [[Gduńsczi kréz|gduńsczim krézu]]. Tu w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/746 Pomlewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Przëwidz]] 973m4esr2h44ligsijhd0dn6h3mog27 0 7260 200433 194349 2026-05-22T12:51:24Z DawnyTest 14843 Dofùlowanié 200433 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Қазақстан Республикасы|miono=Repùblika Kazachstanu|fana=Flag of Kazakhstan.svg|miono-genitiw=Kazachstanu|herb=Emblem of Kazakhstan latin.svg|na karce=LocationKazakhstan.svg|jãzëk=[[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Astana|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=2 724 902|dëtk=tenge|kòd dëtka=KZT|czasowô cona=+5|himn=Менің Қазақстаным<br> (Mój Kazachstan)|kòd=KZ|Internet=.kz|telefón=+7|rok=2025|lëdztwò=20 843 754 |swiãto=|Prezydeńt=Kasym-Żomart Tokajew|Premiéra=Ołżas Biektienow|data ùsôdzenia=11 gòdnika 1991|aùtowi kòd=KZ}} '''Kazachstan''' ([[Kazachsczi jãzëk|kaz]]. Қазақстан) je państwã w [[Azëjô|Azëji]] ë [[Eùropa|Eùropie]]. Stolëcą Kazachstanu je gard [[Astana]]. Greńczë z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Kirgistan|Kirgistanã]], [[Turkmenistan|Turkmenistanã]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Ni mô przëstãpù do mòrza, blós do [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò mòrza]]. W latach 1922–1991 bëł dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżë w westrzédny Azëji, na nordowim pòrënkù Chin, môłô òbéńda na zôpôd rzéczi Ùralu w pòrénkowi Eùropie. === Wiéchrzëzna === * całownô: 2,724,900 km² * wiéchrzëzna lądu: 2,699,700 km² * wiéchrzëzna wòdów: 25,200 km² === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 13,364 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] 1,765 km; [[Kirgistan]] 1,212 km; [[Ruskô]] 7,644 km; [[Turkmenistan]] 413 km; [[Ùzbekistan]] 2,330 km === Brzegòwô liniô === 0 km, brak przëstãpù do mòrza. === Klimat === Kòntinentalni, zëmne zëmë ë gòrące lata, sëchi ë półsëchi === Ùsztôłcenié terenu === Wiôgô, płaskô stepa rozcygającô sã òd Wołgù na zôpadze do Alajsczich Gór na pòrénku i òd nizinów zôpadny Syberëji na nordze do oazów ë pustkòwiów Strzédny Azëji na pôłniù. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 387 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 132 m. n.r.m. (Qauyndy Oyysy) * nôwëższi czëp: 7,010 m. n.r.m. (Chan Tengri) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 79.4% (w tim 11% òrnëch gruńtów) * lasë 1,3% (w 2023) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 20 843 754 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/kazakhstan-population/ Kazakhstan Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Kazachowié 71%, Ruskòwie 14.9%, Uzbecë 3.3%, Ukrainińcë 1.9%, Ujgurzë 1.5%, Niemcë 1.1%, Tatarzë 1.1%, jinsze 4.9%, niesprecyzowône 0.3% (szacënk na 2023) === Jãzëczi === [[Kazachsczi jãzëk|Kazachsczi]] (państwòwi) 80.1%, [[Rusczi jãzëk|Rusczi]] 83.7%, [[Anielsczi jãzëk|Anielszczi]] 35.1% (2021) === Religijné karna<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/religious-beliefs-in-kazakhstan.html Religion in Kazakhstan] World Atlas</ref> === * [[Islam]] 70,4% * [[Prawòsławié]] 24,5% * [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] 1,7% * religie lëdowé (neo-pògónizm, tengryzm, szamanizm, animizm) 0,3% * jinszé (w tim [[protestancëzna]], [[bùddizm]], [[hinduizm]], [[judajizm]], [[bahaizm]]) ë [[bezbòżnictwò]] 3,1% === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 58.2% * wikszé miesczé westrzódczi: Ałmaty – 1,987 milionów mieszkańców; Astana (stolëca) – 1,291 milionów mieszkańców; Szymkent – 1,155 milionów (pòdôwczi spisënkù z 2023) == Pòliticzny system == * òficjalnô pòzwa: Repùblika Kazachstanu * pòliticzny ùstôw: * stolëca: Astana * czasowô cona: UTC +5 === Wëkònôwczô władza === * prezydeńt Kasym-Żomart Tokajew (òd 20 strëmiannika 2019) * premiér Ołżas Biektienow (òd 6 gromicznika 2024) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Mażylis (98 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Senat (50 nôleżników)<ref>[https://iacis.ru/membership/member_parliaments_eng/respublika_kazahstan_eng Parliament of the Republic of Kazakhstan] iacis</ref>. == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260118081342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan/ Kazachstan w „The World Factbook”] == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{CIS}}{{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] c4xeamuyr6fupmtn9fdusk1a7wy6xw7 0 7330 200441 193051 2026-05-22T12:57:26Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200441 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Istanbul collage 5555.jpg|mały|Sztambùl]] [[Òbrôzk:Byzantinischer Mosaizist um 1000 002.jpg|left|mały|Kònstantin]] '''Sztambùl''' ([[tërecczi jãzëk|tër.]] İstanbul [isˈtanbuɫ]) je nôwikszi gard w [[Tëreckô|Tërece]]. Przódë Kònstantinopol lub Bizancjum. Òstał stolëcą rzimsczego czezerstwa w IV stalata n.e. czedë czezer Kònstantin zmienił gard, ôd 395 bëł stolëcą wschòdnorzimsczego czezerstwa, w 1453 pòdbity bez Tërków i stał sã stolëcą jimperium òsmańsczégò<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/constantinople-founded Constantinople Is Founded] EBSCO</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Tëreckô]] 9bkbj61ruemhy9b0s5nawsd284f89ik 0 7331 200442 193267 2026-05-22T12:58:00Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Stolëcë]] 200442 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kocatepe Mosque.jpg|mały|]] '''Ankara''' je stolëcą [[Tëreckô|Tëreczi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Tëreckô]] [[Kategòrëjô:Stolëcë]] q70aiyzw0iv49ryt23vb754pgrk3vh6 0 7436 200439 193128 2026-05-22T12:56:46Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200439 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sequoiadendron giganteum Oliwa.JPG|mały|Bòtaniczny Ògród w Òlëwie]] '''Bòtaniczny Ògród w Òlëwie''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Ogród Botaniczny w Oliwie'') – to je dzélem [[Òlëwsczi Park|Òlëwsczégò Parkù]] z kòlekcją kwiatów (np. magnolie) ë jinëch roscënów jaczé mają rozmajité swòjiznë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] 4w3bv5vaocq0f0itf2euwx12a0ohkt5 0 7450 200438 182003 2026-05-22T12:56:34Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200438 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nadole - museum 20.jpg|260px|mały|Rozwerk]] '''Rozwerk''' – to béł mechaniczny przërëchtënk, chtëren mòc zwierzów (np. kòni) zmieniwôł na sztërk òbrocënë prowadzony do stacjonarnëch maszinów np. [[draszmaszina]] czë [[seczkarka]]. Midzë rozwerkã a masziną bëła [[szczëpnica]]. == Lëteratura == * Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.].Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, s. 146. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] rrmah0dbks352ibw4q0aybfjyzbflbi 0 7508 200464 194805 2026-05-22T13:59:31Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200464 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:02014. Kurpische Brote.JPG|mały|Chléb]] [[Òbrôzk:Caraway bread.jpg|mały|Òbierzka]] '''Chléb''' – to je pieczëzna z ùpiekłégò casta, chtërnym je jednorodny miészónka mączi ze zbòżów rozmajitégò ôrtu i wòdë, colemało pò alkòholowi fermentacje (dodôwóné są młodze). Z casta robi sã brótë rozmajitégò sztôłtu i wiôlgòscë. Jak na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] na zemiã spadnie chòcbë òkrëszëna chleba, to trzeba ją pòdniesc i włożëc do ògnia. == Òbaczë téż == * [[Piekarniô]] * [[Wieczerzô]] == Lëteratura == Bernard Sychta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej t. III, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1969, ss. 299-300. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110527091903/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Kaszubski-chleb-zytni-na-ziemniakach kaszëbsczi chléb] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] 5bcymhule9z86up2twwo3rtcacl6e9j 0 7517 200440 162943 2026-05-22T12:56:57Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200440 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Główczyce (województwo pomorskie) 1.jpg|mały|Kòscół parafialny w Główczëcach]] '''Parafiô p.w. sw. Apòstołów Piotra i Pawła w Główczëcach''' – to je parafiô w [[Główczëce|Główczëcach]]. Ji kòscół parafialny je zbùdowóny na neogòticczé mòdło, òn nie béł z pòczątkù katolëcczi. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Główczëce]] 5546f7e7gboosr6gttp8oodaijj4izj 0 7578 200416 178019 2026-05-22T12:11:58Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; Òbrôzk 200416 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ciconia ciconia nest Czapiewice Poland.jpg|mały]] '''Czôpiewice''' – to je kaszëbskô wies w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Brusë|gminie Brusë]]. Tu w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/732 Czapiewice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] tq2gxwn5tc8d0ltc7zse3f61r3webdd 0 7596 200415 178047 2026-05-22T12:11:21Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200415 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Blick auf Kossabude in Pommern.jpg|mały]] '''Kòsobùdë''' - są kaszëbską wsą w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Brusë|gminie Brusë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/467 Kosobudy w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] 1aqd9h4i3pxjz9ygkoyru856sga24tc 0 7597 200414 178050 2026-05-22T12:10:49Z Iketsi 3254 Òbrôzk 200414 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ciconia ciconia nest Kinice.jpg|mały]] '''Czinice''' - są kaszëbską wsą w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Brusë|gminie Brusë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/100 Kinice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] rfjxex1853dec69reweqm7ugqneapny 0 7707 200422 188534 2026-05-22T12:23:06Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Rëchcenwalcë]] 200422 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Alfons Parchevsky.jpg|mały|Parczewsczi w 1913 rokù]] '''Alfons Józef Parczewsczi''' (''Alfons Parczewski'', herbù Nałãcz) (ùr. 15 lëstopadnika 1849 rokù w Wòdzeradach, ùm. 21 łżekwiata 1933 rokù w Wilnie) – polsczi prawnik, historik, etnograf, profesor Warszawsczégò Ùniwersytetu, profesor i rektor (1922–1924) Ùniwersytetu Sztefana Batorégò w Wilnie, nôleżnik Pòlsczi Akademie Ùmiejãtnosce. Òn béł na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], w [[Rozłazëno|Rozłazënie]], [[Żarnówc]]u i w bëtowsczich stronach. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * Szczątki kaszubskie w prowincyi pomorskiej. Szkic historyczno-etnograficzny, Poznań 1896 == Lëteratura == [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, s. 223 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlôszë]] [[Kategòrëjô:Rëchcenwalcë]] 2yadbnmohl2o6kyw78gomlfmeeurama 200488 200422 2026-05-22T16:12:37Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Etnografòwie]] 200488 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Alfons Parchevsky.jpg|mały|Parczewsczi w 1913 rokù]] '''Alfons Józef Parczewsczi''' (''Alfons Parczewski'', herbù Nałãcz) (ùr. 15 lëstopadnika 1849 rokù w Wòdzeradach, ùm. 21 łżekwiata 1933 rokù w Wilnie) – polsczi prawnik, historik, etnograf, profesor Warszawsczégò Ùniwersytetu, profesor i rektor (1922–1924) Ùniwersytetu Sztefana Batorégò w Wilnie, nôleżnik Pòlsczi Akademie Ùmiejãtnosce. Òn béł na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], w [[Rozłazëno|Rozłazënie]], [[Żarnówc]]u i w bëtowsczich stronach. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * Szczątki kaszubskie w prowincyi pomorskiej. Szkic historyczno-etnograficzny, Poznań 1896 == Lëteratura == [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, s. 223 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlôszë]] [[Kategòrëjô:Rëchcenwalcë]] [[Kategòrëjô:Etnografòwie]] d76tj0ktrf939fk3fpvetaa2bebr5a1 0 7846 200435 167992 2026-05-22T12:55:12Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200435 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cutting the grass while its dry.jpg|mały|Treker i kòsnica]] '''Kòsnica''' – to je maszina ùżiwónô np. w gbùrzëznie do seczeniô np. trôwë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] q6h8v15m3lvx352ace1u7tc878xll5d 0 7857 200413 183749 2026-05-22T12:10:04Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200413 wikitext text/x-wiki '''Òtnoga''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Otnoga'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Czôrnô Dãbrówka|gminie Czôrnô Dãbrówka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/379 ''Odnoga'' (kasz. Wótnoga) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka]] kvgksm3ons53n2akazytnged49pp01x 0 7867 200412 182042 2026-05-22T12:10:00Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200412 wikitext text/x-wiki '''Môłé Roczitczi''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Rokitki'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Czôrnô Dãbrówka|gminie Czôrnô Dãbrówka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/703 2.) ''Rokitki'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrnô Dãbrówka]] 1hfo8fn0sxr02ta6uxbqt65dfell4us 0 7869 200480 169861 2026-05-22T15:43:28Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200480 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Soszyca fragment wsi 06.07.10 p.jpg|mały|Soszëca]] [[Òbrôzk:Soszëca (1).jpg|mały|]] '''Soszëca''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wnożëna w [[Gmina Parchòwò|gminie Parchòwò]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Parchòwò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 2jchv6jpck2qa1cb4jhwcol5ex4zn2q 0 7871 200411 183971 2026-05-22T12:09:56Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200411 wikitext text/x-wiki '''Żukówkò''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Parchòwò|gminie Parchòwò]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/847 ''Żukówko'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Parchòwò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] gogxdiw14hmwl42tql6lgwewcvo6n2j 0 7872 200410 192896 2026-05-22T12:09:52Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200410 wikitext text/x-wiki '''Gôłcewò''' – to je dzél [[Kaszëbë|kaszëbsczi]] wsë [[Gôłczewò]] w [[Gmina Parchòwò|gminie Parchòwò]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pl.mapsofall.com/-37733226.htm] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Parchòwò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] i3exco9gxc34nm6gvw8esi9u8u8mxzu 0 7874 200409 177987 2026-05-22T12:09:49Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200409 wikitext text/x-wiki '''Grabòwò Parchòwsczi''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Parchòwò|gminie Parchòwò]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/787 Grabowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Parchòwò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] funerszsag3ti9br8a61tghy7rg9now 0 7895 200408 184792 2026-05-22T12:09:45Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200408 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lemany 4102.jpg|mały|]] '''Lémanë''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Lemany'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]], w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Serakòjce|gminie Serakòjce]]. Wies je nad [[Gòwidlińsczé Jezoro|jezorã Gòwidlińsczim]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/135 Lemany w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Serakòjce]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] tqhory5znmy07cxw4ady6i2cj6667nz 0 7898 200407 186721 2026-05-22T12:09:39Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200407 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bącka Huta, wayside cross.jpg|mały|Bąckô Hëta]] '''Bąckô Hëta''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Bącka Huta'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]], w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Serakòjce|gminie Serakòjce]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/121 Bącka Huta w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Serakòjce]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] jxu3313lehrgxw13fk5w46x6kirha32 0 7911 200406 187207 2026-05-22T12:09:34Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200406 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Studzienice, church.jpg|mały|]] '''Stëdzéńce''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Studzienice'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Stëdzéńce|gminie Stëdzéńce]]. Tu je szkòła. W ti wsë béł ùrodzony ks. dr [[Jón Hinc]] (1905 - 1992)[https://web.archive.org/web/20160417095532/http://www.kurierbytowski.com.pl/kurier/wp-content/uploads/Ziemia_bytowska_niska_rozdz.pdf]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/500 2.) Studzienice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce]] 6mts2gt131g8hpczw3zobf1mqtaysqm 0 7913 200405 169471 2026-05-22T12:09:30Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200405 wikitext text/x-wiki '''Òsława-Dąbrowa''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Osława-Dąbrowa'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Stëdzéńce|gminie Stëdzéńce]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/643 Osłowa Dąbrowa] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce]] s3tp86ijw4he50cs7cqdx5lirw6746v 0 7916 200404 184765 2026-05-22T12:09:24Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200404 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ugoszcz, church (1).jpg|mały|Kòscół w Ùgòszczë]] '''Ùgòszcz''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Ugoszcz'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[gmina Stëdzéńce|gminie Stëdzéńce]]. Tu je kòscół. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XII/751 Ugoszcz] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stëdzéńce]] 3iwuvzcs6zy6fmr6yavpezwcnpweu4g 0 7946 200483 163332 2026-05-22T15:46:26Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200483 wikitext text/x-wiki '''Tãgòmié''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Gmina Tëchómié|gminie Tëchómié]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié]] qw82cioqlwkrr9ogp64lg9ot3nctbly 0 7951 200403 177989 2026-05-22T12:08:37Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}} 200403 wikitext text/x-wiki '''Dużé Chełmë''' – to je kaszëbskô wies w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Brusë|gminie Brusë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/568 Wielkie Chełmy w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] jmaz3ftap4lhf4b64g5s6jli6cu0ixt 0 7952 200402 186987 2026-05-22T12:08:31Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë; {{Commons}} 200402 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Męcikał 22-08-2009.jpg|mały|Bruskô ùlëca w 2009]] '''Mãcëkôł''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] '''Męcikał''') – to je kaszëbskô wies w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Brusë|gminie Brusë]]. Òficjalną kaszëbską pòzwã wsë w pòstacje „Mãcëkôł” wprowadzëlë 10 stëcznika 2011<ref>[https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://parafiabrusy.pl/mecikal/ ''Kościół pod wezwaniem Błogosławionego Księdza Józefa Jankowskiego w Męcikale''] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/272 Męcikał w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] cog045irntbas8uu2j8en2w3wcs05jv 0 7955 200401 177944 2026-05-22T12:08:29Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}} 200401 wikitext text/x-wiki '''Lamk''' – to je kaszëbskô wies w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Brusë|gminie Brusë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/67 Lamek w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] jd1udgcecsg8294n3fb5lbi3o8vtzy2 0 7957 200400 182045 2026-05-22T12:08:28Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}} 200400 wikitext text/x-wiki '''Peplin''' – to je kaszëbskô wnożëna w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Brusë|gminie Brusë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/949 3.) ''Peplin'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] 6f95l7uq130sbkxc9r4uuxyp3847vkd 0 7960 200399 179595 2026-05-22T12:08:26Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}} 200399 wikitext text/x-wiki '''Wësokô Zôbòrskô''' – to je kaszëbskô wies w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Brusë|gminie Brusë]]. W tim òkòlim nawôłnica w 2017 rokù baro zniszcza lasë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/126 Wysoka Zaborska w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] 9uk2yqe7bdj4cgi1on5zpwebvc6jpul 0 7963 200398 187258 2026-05-22T12:08:25Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}} 200398 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Piaszno gmina Tuchomie 16.12.2009 p.jpg|mały|Jezoro kòl Piôszna]] '''Piôszno''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Gmina Tëchómié|gminie Tëchómié]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190621072402/https://yeriih.webwavecms.com/lib/yeriih/Kronika-szkoly-w-Piasznie-jq19knvs.pdf szkòła do 1974] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié]] demg92sv8wwx1izwiwnxgeandfhkser 0 7965 200397 177971 2026-05-22T12:08:23Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Commons}} 200397 wikitext text/x-wiki '''Mòdrzewò''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Gmina Tëchómié|gminie Tëchómié]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/574 Modrzewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié]] kkeebtwkj0vtcp30m0jek3uwwbzqkju 0 7967 200396 178642 2026-05-22T12:08:21Z Iketsi 3254 {{Commons}} 200396 wikitext text/x-wiki '''Mrozë''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Mrozy'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]], w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Serakòjce|gminie Serakòjce]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/770 3.) Mrozy w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Serakòjce]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] m5n3ow47p29gggjn3wflp3zdvvf1j5v 0 8026 200395 178065 2026-05-22T12:07:25Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200395 wikitext text/x-wiki '''Bórk''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Sëlëczëno|gminie Sëlëczëno]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/310 7.) Borek w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] ebwkmv37x6hp45e3bp30zvp8ho7wdkc 0 8028 200394 178084 2026-05-22T12:07:16Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200394 wikitext text/x-wiki '''Zdënejce''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Sëlëczëno|gminie Sëlëczëno]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/545 Zdunowice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Sëlëczëno]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] ab69w9zdnshg8pbuesvn1tpm36mtleg 0 8030 200393 178045 2026-05-22T12:07:07Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200393 wikitext text/x-wiki '''Piechóce''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Piechowice'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]], w [[gmina Dzemiónë|gminie Dzemiónë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/70 Piechowice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Dzemiónë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] br3492c8kd0g1jxrxn2duc9orcxbber 0 8033 200392 183929 2026-05-22T12:06:58Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200392 wikitext text/x-wiki '''Schódno''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Schodno'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]], w [[gmina Dzemiónë|gminie Dzemiónë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://pbc.gda.pl/dlibra/docmetadata?id=18314&from=&dirids=1&ver_id=&lp=2&QI=/ ''Kronika Szkoły Schodno''] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/384 ''Schodno'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Dzemiónë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 45sbc2iq0b0en2x7pj754f3srhdhq5r 0 8036 200391 184764 2026-05-22T12:06:46Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200391 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Przewóz (3).JPG|mały|]] '''Przewóz''' ([[pòlsczi jãzëk|pl]] ''Przewóz'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]], w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Chmielno|gminie Chmielno]]. Òna je w òbéńdze [[Kaszëbsczi Krôjòbrazny Park|Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/187 1.) ''Przewóz'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Chmielno]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] ko61hn5ud8um9f212r6hr9zcegjxtkj 0 8040 200390 178009 2026-05-22T12:06:30Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200390 wikitext text/x-wiki '''Bieszkòjce''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Bieszkowice'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[gmina Wejrowò|gminie Wejrowò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/223 Bieszkowice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Wejrowò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] tb21hp1t6l7hdxefpwe3534nn6xd4qc 0 8045 200389 181954 2026-05-22T12:06:21Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200389 wikitext text/x-wiki '''Tãpcz''' – to je kaszëbskô [[wies]] w [[Gmina Lëzëno|gminie Lëzëno]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Stądka je [[nôzwëskò]] Tãpsczi (''Tempski''). == Lëteratura == * [[Édwôrd Bréza]]: Pochodzenie przydomków szlachty pomorskiej, Gdańsk 1986, s.233. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XII/329 ''Tępcz'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Lëzëno]] 9oaklgn88odu3qc2qzn7qg8kuk6r29x 0 8050 200388 178152 2026-05-22T12:06:08Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200388 wikitext text/x-wiki '''Zélewò''' – to je kaszëbskô [[wies]] w [[Gmina Lëzëno|gminie Lëzëno]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/767 Żelewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Lëzëno]] 25hahi4dbrvyuwzzffcqkpf7y0t3mir 0 8162 200443 166374 2026-05-22T12:58:19Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200443 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-Srodmiescie.PNG|mały|Westrzódgardzé - dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Westrzódgardzé''' – to je dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]]. W 2014 rokù [[Kaszëbi]] chcą tu zrobic kaszëbsczi kùlturowi szlach. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://gdynia-budzet-obywatelski.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] 7mvgsi5rxyeoe16qe3o5chtpo8hvhqs 0 8242 200434 183480 2026-05-22T12:54:51Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200434 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gp 2003 oiz ubt.jpeg|mały|Wiôldżé Przëmòrzé]] [[Òbrôzk:Przymorze Wielkie.svg|mały|Wiôldżé Przëmòrzé - dzél [[Gduńsk]]a, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Wiôldżé Przëmòrzé''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Przymorze Wielkie'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Konradshammer'') – to je dzél [[Gduńsk]]a. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gduńska]] 7w5yvu1whcg63wkavqg3tuqjoqx9ga5 0 8484 200466 165409 2026-05-22T14:00:03Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '== Bùtnowé lënczi == 200466 wikitext text/x-wiki '''Môłô Wôłczô''' – to je wies w [[Gmina Miastkò|gminie Miastkò]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Miastkò]] qb53haeejfm5be2m285qmxcay2rajrn 0 8502 200449 177168 2026-05-22T13:00:35Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200449 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Swołowo MVI 3135.ogv|mały|Zołowò]] '''Zołowò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Swołowo'') – to je wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Stołpskò|gminie Stołpskò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò]] 9vvngk0c5y4jtetq5nhgokha914m19j 0 8585 200450 187525 2026-05-22T13:00:47Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200450 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kobialka.svg|mały|Kòszôłka]] [[Òbrôzk:Kobiałka.jpg|mały|Kòszôłka z [[Ògardowô pòtrôwnica|ògardowima pòtrôwnicama]]]] '''Kòszôłka''' – to je prostonórtowi kòszik do transpòrtu drobnégò brzadu np. bòrówków, a téż grzëbów i jinnëch wërobinów. Òna je òd dôwna robiony z łëka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Statczi]] dl0mggpvs0uk9fjw120t9h2r1gul3u9 0 8755 200479 168836 2026-05-22T15:29:09Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200479 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Church in Bińcze (view from north - west).jpg|mały|Kòscół]] '''Bińczé''' – to je wies w [[Gmina Czôrné|gminie Czôrné]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je kòscół. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Czôrné]] mepugldeqk7nwy0t12gqf75cwpn8bne 0 8784 200465 169086 2026-05-22T13:59:51Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200465 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nieckowo88.JPG|mały|]] '''Nieckòwò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Nieckowo'') – to je wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Stołpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[Gmina Pòtãgòwò|gminie Pòtãgòwò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Pòtãgòwò]] 80f59dy8aw3uokf78rf8naosrdpbwet 0 9018 200474 196804 2026-05-22T14:39:41Z Iketsi 3254 -' ' 200474 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lemko z Krynicy.jpg|mały|Лемко 1870]] [[Òbrôzk:Narodna nosnja petrovci.jpg|mały|Łemkòwie]] [[Òbrôzk:Lemko Region with modern state borders (English).png|mały|Mapa]] '''Łemkòwie''' – to są lëdze, chtërnich wiele czedës mieszkało tam gdze dzysô je [[Magùrsczi Nôrodny Park]]. Òni jesz czasã gôdają pò łemkòwskù. Pò nich òstałë cerkwie ë smãtarze - szlach roznëkaniô jich pò II swiatowi wòjnie. Òni tam bëlë pasturze ë małi gbùrze. Cerkwie są gwësnym dokôzã artisticzny szmaczi Łemków. To są òbiektë bùdowóné z prôwdzewim mésterstwã. Niechtërné cerkwie mają òbjãté katolëcë. Historijô Łemków nie je za długô. Midzë 14. a 16. w. przëszlë w Nisczi Besczid wòłosczi pasturze, chtërni sã mieszelë z lëdztwã pòlsczim, słowacczim ë rusczim. Terô to prawie są Łemkòwie. Pò II swiatowi wòjnie bëło przesédloné kòle 80 tës. Łemków. Dzél jich trafił na Pòmòrską ë [[Sląsk]], a dzél za wschòdną grańcã. Chòc pò 1956 rokù dzél Łemków przëjachôł nazôd w swòje stronë, to jich kùltura je barżi dlô wsë, a wiedno kąsk przegriwô z kùlturą gardu. Dzysô nicht sã nie sromô, że je Łemkã. Òni mieszkają téż w [[Wòjwòdina|Wòjwòdinie]] i [[Kanada|Kanadze]]. == Òbaczë téż == * [[Magùrsczi Nôrodny Park]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.mojasocjologia.pl/articles.php?article_id=131 Łemkòwie] * [https://web.archive.org/web/20231208001706/http://odroda.kaszubia.com/03-07/ec_voj.htm Wòjwòdina] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] mi3i03ontvc1s4db5ctgu69ger1ynng 0 9273 200436 183439 2026-05-22T12:55:47Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200436 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Rundballenpresse.gif|mały|Prasa]] [[Òbrôzk:Ronsenac Mur de balles 2013.jpg|mały|center|upright=2|Pãczi słomë na pòlu zebróné pò ji prasowaniu]] '''Prasa''' – maszina ùżiwónô w gbùrzëznie do zbiéraniô i prasowaniô sana, słomë abò zelonégò (zeloné dlô chòwë), a téż wiązaniô tegò w pãczi. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] 59hfgo1232txg8s1kgb8ftqwyxu5ks1 0 9564 200437 182656 2026-05-22T12:56:20Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200437 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Invasions of the Roman Empire 1.png|mały|260px|Migracja lëdzy òd IV do VI stalata]] '''Migracja lëdzy''' – to je przecyganié abò przesedlanié lëdzy bënë kraju (np. ze wsë do miasta), a téż i z jednégò kraju do drëdżégò. Jak sã dobiérô kryterium czasu, mòże wëapartnic sezonową i cygłą migracjã; kryterium przëczënë: dëtkòwą, pòliticzną, religiową migracjã itd. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òd dôwna widzec je wiôlgą migracjową rëszotã. W XIX wiekù, a òsoblëwò w jegò drëdżi pòłowie wiele tësacy Kaszëbów wëcygnãło do [[Kanada|Kanadë]], [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]], Brazylsczi i Miemców. Wëjazdë do òstatnégò z wëmienionëch krajów bëłë w nym czasu czãsto sezonowé. Pò I swiatowi wòjnie wikszosc Miemców, jaczich na Kaszëbach bëło cziledzesąt tësący wëjachało òd nas. Jednakò òstało jich czilenôsce tësący, np. w Chònicach i òkòlim. W rãkach Miemców bëło wiele warkòwniów i majątkków, na przëmiôr w Krokòwie wiele gbùrsczi zemi nôlezało do familii von Krockòw. Na kaszëbsczich zemiach, jaczé òstałë w grańcach Miemców, widzec bëło copanié sã kaszëbskòscë. Wëcyganié nôbarżi aktiwnëch Kaszëbów, òpòwiôdającëch sã za Pòlską, bëło tak wiôldżé, że na przëmiôr spòlëznnowò-kùlturowe żëce kaszëbsczé w Bëtowie, tak żëwé przed I swiatową wòjną, pò prôwdze zamarło. Wôrt je pòdczorchnac, że wiôldżé demògrafòwé zmianë pò II swiatowi wòjnie bëłë w Gdine, do jaczi wrócëła wikszoscc wënëkónëch òb czas wòjnië lëdzy, a téż w dòwnym [[Wòlny Gard Gduńsk|Wòlnym Gardze Gduńskù]] i w pòwiatach: słëpsczim, lãbòrsczim ë człëchoòwsczim. Zarô pò wòjnie zamieszkało tam czileset tësącyPòlôchów przecygnionëch z Pòlsczi i z dôwnëch ''Kresów''. Plusowé saldo migracowôch rësznotów na Kaszëbach w 2005 rokù bëło w pòwiatach: pùcczim, wejerowsczim, kartësczim i gduńsczim, jaczé dopełniwają Trójmiasto. Òsoblëwò wëaparniają sã w tim pòwiatë: gduńsczi 14 na 1000 lëdzy, wejrowsczi 7,5 na 1000 lëdzy, kartësczi 6,1 na 1000 lëdzy i pùcczi 2,5 na 1 000 lëdzy. Minusowé saldo migracjowëch rëszotów zapisëją wszëtczé jinszé pòwiatë Kaszëb, a òsoblëwò człëchòwskô i bëtowskô zemia. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]], ss. 91–94. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Antropòlogijô]] lkjr4cgwkfprqu4r8vsu7hx0p3791h6 0 9583 200482 184292 2026-05-22T15:46:15Z Iketsi 3254 {{Commons}} 200482 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tuchomko 4219.jpg|mały|]] '''Tëchómkò''' je [[Kaszëbë|kaszëbską]] [[wies|wsą]] w [[Gmina Tëchómié|gminie Tëchómié]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié]] aay929sam34quvapigrlzyek8ak4ezd 0 10066 200426 196167 2026-05-22T12:29:42Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200426 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Father with child.jpg|mały|Òjc z dzeckiem]] '''Òjc''' – to w òglowym znaczenim je chłop, jeden ze starszich gwësnégò dzecka abò dzecy (òjc rodzëznë). == Òbaczë téż == * [[Domôcy]] * [[Starszi (rodzëzna)]] == Lëteratura == * Jan Trepczyk : Słownik polsko-kaszubski t. 1, s. 423; Gdańsk 1994 ISBN 83-85011-73-0 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rodzëzna]] 7xjzrgd7hqrwarwd27nxv38wkksauet 0 10410 200451 193739 2026-05-22T13:01:25Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë; {{Kòntrola}} 200451 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Komár.JPG|mały|Mëga ''(Culicidae)'']] '''Mëdżi'''<ref>{{RKJ|2011|17}}</ref> (''Culicidae'') – rodzëzna òwadów z rzãdu mùchówków, wëstãpùje na całim swiece. Znónëch je pòwëżi 40 ôrtów i kòl 3,5 tësąców gatënków mëgów. == Bùdowa cała == Dorosłi mëga mô gãbny aparat żgająco – susający, skłôdający sã z wëcygnionëch wargów (górnô i dólnô), żuwaczczi, pòdgãbia i szczãków I pôrë<ref>J. Hempel-Zawitkowska, ''Zoologia dla uczelni rolniczych'', 2007, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, str. 217.</ref>. == Fizjologiô == Samice mëgów susają krew zwierzãtów stałocëplnëch, a niechtërny òwadów, dlôte że do pòwstanié jajów w jajnikach òne brëkùją krwi òznaczonëch gatënków zwierzãtów. Samce mëgów jedzą kwiatowi sok. Samice mëgów wabi min.: zwikszoné stãżenié dwùtlenkù wãgla w wëdichanëm wiodrze i mlekòwi kwas. Na ùgrëzenié mëgów nôbarżi są wëtawienié młodi chłopi, dzecë i białczi czedë mają cządzawicã. Samica żga swòją òfiarã, do renë wpùszcza kapkã slënë, żebë krew ni mògła gãstniec. Pózni òna susa krew i òdlatuje czej napełni żôłądk krwią swòji òfiarë. Ji slëna drażni skórã. Pò ùgrëzenié skóra robi sã czerwionô i swãdzy. == Trib żëcé == [[Òbrôzk:Culex sp larvae.png|mały|Pònarwë mëgów]] Pònarwë mëgów żëją w wòdowim strzodowiskù. Dorosłé òsobniczi lôtają wieczorama w wiôldżich chmarach nad pòdmłokłimi łąkama, kòl jezor, stawów i rzéków. Jedné gatënczi lubią zacenioné kòlberdżi abò òswietloné, wòlné, wòdowé rëmnotë. Czasã jaja mëgów sã nie rozwijają, czedë nie przelezą przez cząd chłodu i nie nalezą sã w wilgòtnym strzodowiskù przez gwësny cząd. Jaja są zwãżoné na jednym kuńcu i skłôdóné na wòdze baro blisko sebie, tak że wòda ni mòże sã dostac do nich. Pònarwë sã lëgną pò gwësnym czasu. Òne są baro pierzglëwé i nieùbëtné chùtkò pikùją. Pònarwë mëgów jedzą psëjącą sã òrganiczną materiã, a blós niechtërny gatënczi są drapiéżnikama. Pònarwë mëgów są baro rëchawé. == Rozkwatérowanié == [[Òbrôzk:Komar widliszek2.jpg|mały|Mëga widliszk ''(Anopheles maculipennis)'']] Mëdżi wëstãpùją òd [[Arktika|Arktyczi]] pò tropikalną conã. W Pòlsczi mómë 47 gatënków mëgów. Ù nas nôbarżi zwëczjnô je: * [[brzãczącô mëga]] (Culex pipiens) * Theobaldia annulata * [[komar widliszek]] (Anopheles maculipennis) * Anopheles atroparvus * Anopheles messeae * Anopheles claviger * Anopheles plumbeus Gòrącé mëdżi: * Anopheles gambiae – przenoszą malariã * Aedes aegypti - przenoszą żôłtą febrã, dengã, zapôlenié mùskòwich plechów * Anopheles mosquito – przenoszą malariã * Stegomia calopus – przenoszą żôłtą febrã * Phlebotomus papatasii - przenoszą dengã == Ekòlogiô == [[Òbrôzk:YellowFeverVirus.jpg|mały|Wirus żółtej febry na zdjęciu mikroskopowym]] Chòrobë rozoszoné przez mëdżi to: * [[malariô]] * [[żôłtô febra]] * [[denga]] * [[zapôlenié mùskòwich plechów]] == Systematika == Rodzëznë mëgòwatëch dzelą sã na pòdrodzëznë: '''Pòdrodzëzna Anophelinae''' * [[Anopheles]] * [[Bironella]] * [[Chagasia]] '''Pòdrodzëzna Culicinae''' * [[Aedeomyia]] * [[Aedes]] * [[Armigeres]] * [[AyurakitiaCoquillettidia]] * [[Culex]] * [[Culiseta]] * [[Deinocerites]] * [[Eretmapodites]] * [[Ficalbia]] * [[Galindomyia]] * [[Haemagogus]] * [[Heizmannia]] * [[Hodgesia]] * [[Isostomyia]] * [[Johnbelkinia]] * [[Limatus]] * [[Lutzia]] * [[Malaya]] * [[Mansonia]] * [[Maorigoeldia]] * [[Mimomyia]] * [[Onirion]] * [[Opifex]] * [[Orthopodomyia]] * [[Psorophora]] * [[Runchomyia]] * [[Sabethes]] * [[Shannoniana]] * [[Topomyia]] * [[Trichoprosopon]] * [[Tripteroides]] * [[Udaya]] * [[Uranotaenia]] * [[Verrallina]] * [[Wyeomyia]] * [[Zeugnomyia]] '''Pòdrodzëzna Toxorhynchitinae''' * [[Toxorhynchites]] == Kaszëbsczé pòzwë == * mëgadzeskò<ref>[https://web.archive.org/web/20140717201333/http://www.skarbnicakaszubska.pl/slownik-polsko-kaszubski/44-czytelnia1/sowniki/s-gobka/144-k Eugeniusz Gòłąbk, ''Słowôrz pòlskò- kaszëbsczi'']</ref> * skògla * skògwia * skògùlc * kùta == Òbaczë téż == * [[Brzãczącô mëga]] * [[Plagi egipskie]] – trzecô ùcemiãga ''mëdżi'' ('kinim') == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografia == * Barbara Skierska 1971. Klucze do oznaczania owadów Polski. Część XXVIII Muchówki – Diptera Zeszyt 9 a Komary – Culicidae Larwy i poczwarki. PWN, Warszawa. * Barbara Skierska 1977. Klucze do oznaczania owadów Polski. Część XXVIII Muchówki – Diptera Zeszyt 9 b Komary – Postacie dojrzałe. PWN, Warszawa. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] q5gb6zdlq4nh2bguj1t1qsh7iysmjb0 0 10844 200444 175948 2026-05-22T12:58:39Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200444 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gorce.jpg|mały|Słomiané pòwrozë na [[Snop|snopach]]]] '''Słomiany pòwróz''' – to béł lopk skrãcony słomë (z kłosama abò bez nich) ùżiwónô w gbùrzëznie do wiązaniô snopów, terô to mòże robic kòmbajn, ale bez tich pòwrozów. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] 5qz44h7r097f4vr3tssny3lhaq33744 0 10846 200463 175977 2026-05-22T13:11:41Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200463 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wytowno kosciol.JPG|mały|Kòscół w Wëtownie]] '''Wëtowno''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Wytowno'') – to je wies w [[Gmina Ùszcz|Gminie Ùszcz]], w [[Stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]] [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je kòscół. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Ùszcz]] tmevcrnqp91z5ylfbcfy9usq32dm00t 0 10847 200462 177642 2026-05-22T13:11:29Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200462 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Europäischer Ziesel in Hockstellung.jpg|mały|Mòrãgòwati sus]] '''Mòrãgòwati sus''' (''Spermophilus citellus'') – to je ôrt grëzôka z rodzëznë wewiórkòwatëch (''Sciuridae''). Òn mòże wôżëc 240 to 340 g. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Susczi]] jgf3fqcp2i243tm2wph6g6pnifo8iqh 0 10917 200461 179045 2026-05-22T13:11:14Z Iketsi 3254 ' - òn'→' – òn'; ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200461 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Carduelis spinus male.jpg|mały|Zwëczajny cziżik – òn]] [[Òbrôzk:Carduelis spinus female.jpg|mały|Zwëczajny cziżik – òna]] '''Zwëczajny cziżik''' abò '''cziżik''' (''Spinus spinus'') – to je ôrt môłégò ptôcha z rodzëznë ''Fringillidae''. Òn mòże bëc na Kaszëbach. Ten łëzgôcz żëwi sã m. jin. semionama zelësków i [[Òlszô|ólszków]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] fa7r2hsqaetivgcrtzw5f7ekso8508r 0 10997 200445 194023 2026-05-22T12:58:55Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200445 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Carburador Solex.JPG|mały|Gazownik]] '''Gazownik''' – to je dzél [[Spôliwny mòtor|spôliwnégò mòtora]], w chtërnym sã miészô òpôł i lëft. == Òbaczë téż == * [[Termòméter]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Technika]] 8cib21ippouzyhkwpad0wofoctrijvq 0 11004 200481 176674 2026-05-22T15:45:50Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200481 wikitext text/x-wiki '''Zôgónë''' – są [[Kaszëbë|kaszëbską]] [[wies|wsą]] w [[Gmina Tëchómié|gminie Tëchómié]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié]] kd6zkakevzfwvrg2ks7ye9l13lbtx0l 0 11005 200484 177022 2026-05-22T15:46:43Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200484 wikitext text/x-wiki '''Trzebiôtkòwsczé Masłowice''' – są [[Kaszëbë|kaszëbską]] wsą w [[Gmina Tëchómié|gminie Tëchómié]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié]] e439xq5hyegtjgoo9da2pklvbteae1j 0 11105 200430 196607 2026-05-22T12:31:30Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk]] 200430 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Klub Młodëch Kaszëbów „Òska”''' – karno młodëch [[Kaszëbi|Kaszëbów]], chtërne dzejô przy [[Lëzëno|lëzyńsczim]] parce [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]. Zéńdzenia klubù są prowadzóné w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]<ref>''[http://www.kaszubi.pl/o/luzino/artykulmenu?id=706 Regùlamin Klubù Młodëch Kaszëbów „Òska” jaczi fąksnérëje przë parce KPZ Lëzëno]''</ref>. Założeniowié zéńdzenié klubù òdbéło sã 28 stëcznika 2017 rokù i bëło pierszim brzadã [[Kòngres Młodëch Kaszëbów|Kòngresu Młodëch Kaszëbów]], jaczi òdbéł sã w [[Kartuzë|Kartëzach]] w lëstopadnikù 2016 rokù. Przédniczką klubù òstała [[Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk]]. W skłôd zarządu weszlë: [[Adóm Hébel]], Patrik Mùdlawa, Tomôsz Czapp, Sławòmir Jankòwsczi, Wòjcech Sczerka i Michôł Miłka<ref>''[http://www.kaszubi.pl/o/luzino/artykulmenu?id=704 Klub Młodëch Kaszëbów „Òska” z Lëzëna]''</ref>. Wôżnym célã dzejanégò nôlëżników Klubù „Òska” je dążenié do współrobòtë z partami i klubami Kaszëbskò-Pòmòrszczégò Zrzeszeniô (òsoblëwie KPZ P/Banino i KMK „Cassubia”), ale téż jinszima stowôrama, dlô jaczich wôżné je dobro [[Kaszëbë|Kaszëb]] (m. jin. [[Kaszëbskô Jednota]]). == Òbaczë téż == * [[Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk]] * [[Towarzëstwò Młodokaszëbów]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.chwaszczyno.pl/klub-mlodech-kaszebow-oska-z-lezena-klub-mlodych-kaszubow-oska-z-luzina/ [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] 31747q6ejtymqs77x75ehfce2i2dw88 0 11155 200460 177807 2026-05-22T13:10:54Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200460 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Motherwort.jpg|mały|Zwëczajnô sercnica]] '''Zwëczajnô sercnica''' (''Leonurus cardiaca'' L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë głëszkòwatëch (''Lamiaceae''). Tegò zelégò lëdze ùżiwają do léczeniô schòrzałégò serca. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] hydq52kigsihbm2vk4izfkh5byghr4k 0 11265 200446 198996 2026-05-22T12:59:16Z Iketsi 3254 -260px 200446 wikitext text/x-wiki '''Matarniô''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Matarnia'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Mattern'') – to je dzél [[Gduńsk]]a, a bëła wies. Tu je kòscół, a nim je czasã w niedzelã Mszô Sw. m. jin. dlô Kaszëbów i mòże czëc [[kaszëbsczi jãzëk]]. Probòszczã w latach 1983 - 1994 béł tu ksądz [[Władisłôw Szulëst]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:St. Valentine's church in Gdańsk Matarnia.jpg|Stôri kòscół w Matarni<ref>https://www.parafiawalenty.pl/</ref> Òbrôzk:Gdańsk ulica Agrarna 2.JPG|Dwór w Matarni Òbrôzk:Port Lotniczy im Lecha Walesy Terminal 2.jpg| Òbrôzk:Danzig Lech Wałęsa FlughafenBahn 2015.JPG| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/171 Materna w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gduńska]] avdiazw4wzni5ep7sev01v56dfwdc36 0 11267 200459 178458 2026-05-22T13:10:42Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200459 wikitext text/x-wiki '''Redusz''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Radusz'') – to je [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Kôłczëgłowë|gminie Kôłczëgłowë]]. W 2008 rokù tu mieszkało 239 lëdzy. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë]] lhy1uuwh0a91ay9k7n53movrbae6dci 0 11269 200458 178457 2026-05-22T13:10:31Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200458 wikitext text/x-wiki '''Wądół''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Wądół'') – to je [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Kôłczëgłowë|gminie Kôłczëgłowë]]. W 2008 rokù tu mieszkało 82 lëdzy. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë]] 2y3a076lxyf5eb14q6nrhp4qcuw8oe6 0 11309 200457 182308 2026-05-22T13:10:19Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200457 wikitext text/x-wiki '''Dólné Kawle''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Kawle Dolne'') – to są kaszëbską wsą w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Przedkòwò|gminie Przedkòwò]]. W 2008 rokù tu mieszkało 189 lëdzy. Tu je Mùzeùm Kaszëbsczé Gbùrstwò "Bielickòwò". == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Przedkòwò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] kif0uzn8u83aoz4z2oqpc44iagiugr1 0 11342 200456 178799 2026-05-22T13:10:11Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200456 wikitext text/x-wiki '''Wãtwié''' – to je dzél [[Kaszëbë|kaszëbsczi]] wsë [[Nowi Klińcz]] w [[gmina Kòscérzna|gminie Kòscérzna]], w [[Kòscersczi kréz|kòscersczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Wãtwié je krótkò [[Kòscérzna|Kòscérznë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] aixfi2yfx4b41msqlnzpdtxy9uwhiov 0 11347 200429 197797 2026-05-22T12:30:32Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200429 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk''' (pòl. Katarzyna Kankowska-Filipiak; ùr. 20 strëmiannika 1986 w [[Wejrowò|Wejrowie]]) – gazétniczka, pòetka, pisôrka, aùtórka tekstów na binã, dolmaczka, kaszëbskô dzejarka, nôleżniczka Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô i Pòlsczégò Towarzëstwa Pedagogicznégò, liderka Młodëch Kaszëbów i przédniczka [[Klub Młodëch Kaszëbów „Òska”|Klubù Młodëch Kaszëbów „Òska”]] w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Przédniô redaktórka cządnika „Kaszëbskô Zemia” i pórtalu „Nëże”. Doktorantka Gduńsczégò Ùniwersitetu. Aktórka mùzicznëch scenów, animatorka kùlturë. Mieszkô w Lëzënie. == Pùblikacje == * Katarzyna Kankowska-Filipiak, ''Wpływ Teatru Muzycznego Junior na wychowanie dzieci i młodzieży'', 2017. * Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk, [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], ''Kaszëbskô Młodëch Rewòlucjô'', 2017. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 08xa4lmky4lirbp5jc52tezb1t43lvv 200431 200429 2026-05-22T12:42:23Z Iketsi 3254 /* Pùblikacje */ +1 200431 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk''' (pòl. Katarzyna Kankowska-Filipiak; ùr. 20 strëmiannika 1986 w [[Wejrowò|Wejrowie]]) – gazétniczka, pòetka, pisôrka, aùtórka tekstów na binã, dolmaczka, kaszëbskô dzejarka, nôleżniczka Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô i Pòlsczégò Towarzëstwa Pedagogicznégò, liderka Młodëch Kaszëbów i przédniczka [[Klub Młodëch Kaszëbów „Òska”|Klubù Młodëch Kaszëbów „Òska”]] w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Przédniô redaktórka cządnika „Kaszëbskô Zemia” i pórtalu „Nëże”. Doktorantka Gduńsczégò Ùniwersitetu. Aktórka mùzicznëch scenów, animatorka kùlturë. Mieszkô w Lëzënie. == Pùblikacje == * Katarzyna Kankowska-Filipiak, ''Wpływ Teatru Muzycznego Junior na wychowanie dzieci i młodzieży'', 2017. * Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk, [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], ''Kaszëbskô Młodëch Rewòlucjô'', 2017. * Kankowska-Filipiak K., [https://repozytorium.bg.ug.edu.pl/seam/resource/rest/download/inline/UOG3facd35973314229b33262be3eae7e81 Z życia Kaszubów w Gdańsku i na Pomorzu w okresie międzywojennym] (1920–1939), „Rocznik Gdański”, 2018, t.77/78, pp. 32–42. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 8ubnp0p69nnj51qjyrim3u9c7ed5r42 200432 200431 2026-05-22T12:45:12Z Iketsi 3254 https://repozytorium.bg.ug.edu.pl/info/article/UOGf22cdfd47bce483c9885cfebe32fb214/ 200432 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk''' (pòl. Katarzyna Kankowska-Filipiak; ùr. 20 strëmiannika 1986 w [[Wejrowò|Wejrowie]]) – gazétniczka, pòetka, pisôrka, aùtórka tekstów na binã, dolmaczka, kaszëbskô dzejarka, nôleżniczka Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô i Pòlsczégò Towarzëstwa Pedagogicznégò, liderka Młodëch Kaszëbów i przédniczka [[Klub Młodëch Kaszëbów „Òska”|Klubù Młodëch Kaszëbów „Òska”]] w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Przédniô redaktórka cządnika „Kaszëbskô Zemia” i pórtalu „Nëże”. Doktorantka Gduńsczégò Ùniwersitetu. Aktórka mùzicznëch scenów, animatorka kùlturë. Mieszkô w Lëzënie. == Pùblikacje == * Katarzyna Kankowska-Filipiak, ''Wpływ Teatru Muzycznego Junior na wychowanie dzieci i młodzieży'', 2017. * Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk, [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], ''Kaszëbskô Młodëch Rewòlucjô'', 2017. * Kankowska-Filipiak K., [https://repozytorium.bg.ug.edu.pl/info/article/UOGf22cdfd47bce483c9885cfebe32fb214/ Z życia Kaszubów w Gdańsku i na Pomorzu w okresie międzywojennym] (1920–1939), „Rocznik Gdański”, 2018, t.77/78, pp. 32–42. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] ejkfwr3brgr15k14tg6ckjppxhq6y8h 0 11472 200453 190970 2026-05-22T13:03:43Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë; {{Kòntrola}} 200453 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Van Vechten Marlon Brando image 170904.jpg|mały|Marlon Brando, 1948 rok]] '''Marlon Brando Jr.'''<ref>[https://web.archive.org/web/20180528190651/http://www.interfilmes.com/person_1052660_Marlon.Brando.html ''Personalidade: Marlon Brando (EUA)'']</ref> (ùr. [[3 łżëkwiata]] [[1924]] w [[Omaha]], ùm. [[1 lëpińca]] [[2004]] w [[Los Angeles]]) – amerikańsczi aktór pòchòdzeniô niemiecczégò, hòlendersczégò, anielsczégò i [[Irlandiô|irlandzczégò]], jigrôł w taczich filmach jak ''A Streetcar Named Desire'', ''On the Waterfront'', ''The Wild One'', ''The Godfather'' czy ''Apocalypse Now''. Béł téż reżiserã [[western]]u ''One-Eyed Jacks'', w chtërnym sóm zagrôł. Dostôł wiele nôdgród, m.in. dwa Òscarë (òprócz tegò dostôł jesz szesc nominacjów) – za ''The Godfather'' i ''On the Waterfront''. Wëprôcowôł swòj sztil aktórsczi jigrë, òpiarti na systemie Stanisławsczégò. Dlôte baro niechãtno ùcził sã ról. Temù òbczas krãcenia jegò scen, plan filmòwi bëł òbwieszóny kôrtkama z jegò kwestiama <ref name="polskieradio">[https://archive.today/20140706080154/http://www.polskieradio.pl/8/3664/Artykul/1167877,Marlon-Brando-aktor-ktory-nie-chcial-byc-amantem ''Marlon Brando – aktor, który nie chciał być amantem'']</ref>. Jegò sztil aktórsczi miôł cësk na taczich aktorów jak [[James Dean]]<ref name="polskieradio"/>, [[Paul Newman]]<ref name="wnas.pl">[https://web.archive.org/web/20140731224454/http://wnas.pl/artykuly/5254-10-lat-temu-zmarl-marlon-brando-ikona-kina-ktora-gardzila-hollywood ''10 lat temu zmarł Marlon Brando'']</ref>, [[Robert De Niro]]<ref name="wnas.pl"/> czë [[Elvis Presley]]<ref name="cinemagia">[https://www.cinemagia.ro/actori/marlon-brando-2001 ''Marlon Brando - Actor'']</ref>. == Biografiô == === Dzectwò i ùczba === Ùrodzył sã w [[Omaha]] w stanie [[Nebraska]]<ref name="fanpix.famousfix">[https://web.archive.org/web/20180526041743/http://fanpix.famousfix.com/gallery/marlon-brando ''Marlon Brando Pictures'']</ref> jakno syn Dorothy Julia (z dodomu Pennebaker; 1897–1954) i Marlona Brando, Sr. (1895–1965), fabrëkańca paszë<ref name="filmreference">[http://www.filmreference.com/Actors-and-Actresses-Bo-Ca/Brando-Marlon.html ''Marlon Brando Biography (1924-)'']</ref>. Miôł dwie starszé sostry: [[Jocelyn Brando]] (1919–2005) i Frances (1922–1994). Wychòwôł się w wiérze Stowarzëszeniô Chrzescyjańsczi Ùczbë<ref>[https://web.archive.org/web/20090331081145/http://www.adherents.com/people/pb/Marlon_Brando.html ''The Religious Affiliation of Marlon Brando, Great American Actor'']</ref>. Czëde miôł 11 lat, z rodzëzną wëjachał do [[Evanston (Illinois)|Evanston]]. W 1937, òn i rodzëzna wëjachelë do Libertyville w [[Illinois]], gdze Brando zaczął ùczbã w Libertyville High School<ref name="cinemagia"/>. Pózni ùcził sã w Shattuck Military Academy<ref name="fanpix.famousfix"/> w [[Faribault (Minnesota)|Faribault]] w stanie [[Minnesota]]. === Kariera === W 1944 rokù pierszi rôz pòkôzôł sã na [[Broadway (teatr)|Broadwayu]] w Music Box Theatre jakno Nels w dramace ''I Remember Mama'' ù bòkù [[Oskar Homolka|Oskara Homolczi]]. W 1947 rokù w Ethel Barrymore Theatre wëstãpił janko Stanley Kowalski w pòkôzkù [[Tennessee Williams]]a ''A Streetcar Named Desire''. Pierszi rôz pòkôzôł sa na wiôldżim ekranié w roli Kena Wiloceka w dramace [[Fred Zinnemann|Freda Zinnemanna]] ''The Men''(1950) z [[Teresa Wright|Teresą Wright]], [[Everettã Sloane|Everett Sloane]] i [[Dorothy Tree]]. Kreacjô Stanleya Kowalski w dramace [[Elia Kazan|Elii Kazana]] ''A Streetcar Named Desire'' (1951) dała mù nominacjã do Òscara dlô nôlepszégò aktóra i nôdgrodã nowòjorsczich kritików. Za pòstac meksykańsczégò rewolucjonisty [[Emiliano Zapata|Emiliano Zapatë]] w dramace historicznym Elii Kazana ''[[Viva Zapata!]]'' (1952) pò rôz drëdżi béł nominowóny do Òscara dlô nôlepszégò aktóra i téż òtrzimôł nôdgródã BAFTA w kategórie nôlepszi aktór pierszoplanówi i Złotą Palmã na Festiwalu w Cannes. Jakno Terry Malloy w melodramace kryminalnym ''On the Waterfront'', (1954) òstôł uhonorowany Oscarã, Złotim Globã i nôdgrodą BAFTA dlô nôlepszégò pierwszoplanowégò aktora. W 1973 rokù nie przëjął Òscara za rolã [[Vito Corleone|Don Vito Corleone]] w filmie [[Francis Ford Coppola|Francisa Forda Coppoli]] ''The Godfather'' (1972), protestującë procëm diskriminacji [[Indianie|Indian]]. === Sprawë priwatné === W 1957 rokù òstał chłópã Annë Kashfi. Mielë syna Christiana Devi (ur. 11 maja 1958; w 1990 òstał skazóny za zabójstwò drëcha swòji sostry, ùm. 26 stecznika 2008). Miôł jesz dwie biôłczi, 10 dzecy, 3 wzãté za swòje. Ùmarł 1 lëpińca 2004 rokù w [[Westwood (Los Angeles)|Westwood]]. Miôł 80 lat == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Film]] tix1juii7q4xyj22vlod4nd22cwozuv 0 11877 200494 198434 2026-05-22T19:52:20Z Iketsi 3254 /* XX wiek */ Riszard Kùker → [[Ryszard Kukier]] 200494 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Medal Stolema.png|alt=|mały|Medal Stolema (2024)]] '''Medal Stolema''' – wëapartnienié przëznôwóné òd 1967 rokù przez [[Karno Sztudérów „Pòmòrania”|Karno Sztudérów "Pòmòraniô"]]. Jeden z nôwôżniészëch westrzód medalów, nôdgród i òdznaczeniów w kaszëbskò-pòmòrsczim strzodowiszczu<ref>[https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=MEDAL_STOLEMA MEDAL STOLEMA], gedanopedia.pl</ref>. Czãsto nazéwóny kaszëbsczim [[Nôdgroda Nobla|Noblã]]<ref>np. [https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/79115_region-artur-jablonski-odznaczony-medalem-stolema.html Region. Artur Jabłoński odznaczony Medalem Stolema], expresskaszubski.pl, 20 strëmiannik 2026.</ref>, medal przëznôwóny je personóm (lub karnie lëdzy), jinstitucjóm i jinym òrganizacjóm, jaczé òsoblëwò zasłużëłë sã dlô kùlturë Kaszëb, Kòcewiô, Krôjnë czë Pòmòrsczi, lub ji rozkòscerzaniô. Pierszé „Stolemë” w 1967 rokù przëznóno w szescu òbrëmiach: * '''nôùkòwim''' – Jón Léón Łuka za dokôz pt. ''Kultura pomorska na Pomorzu Gdańskim'', * '''lëterackò-artisticznym''' – Agùstin Necel za całownotã lëteracczégò ùróbkù, * '''pùblicystnym''' – Kònstanti Bączkòwsczi za pùblicystykã w pismach "Litery" i "Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego", * '''pòpùlarizacjowim''' – [[Léòkadia Trepczik|Léòkadiô]] i [[Jón Trepczik]] za pòpùlarëzacjã kaszëbsczich frantówków, * '''òrganizatorsczim''' – Aleksander Arendt za robòtã w Kaszëbsczim Zrzeszenim i Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim w latach 1956-1966, * tpzw. '''nôdgroda młodëch''' – Edmùnd Pùzdrowsczi za pòeticczi zbiérk ''Koło''<ref>[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 14-20.</ref>. W pózniészëch latach zaniechano ti dbë, a medal je przëznôwóny bez wëapartnieniô na kategòrie. Gala Wrãczeniô Medalu Stolema òdbiwô sã w Stôromiesczim Rôtëszù we Gduńskù. Kandidatów do nôdgrodë mòże zgłosëc kòżdi, wësëłającë zgłoszenié do karna sztudérów. Wëbiéru dokònywô Kapituła Medalu, jaką twòrzą fùlprawny nôleżnicë KS "Pomorania". == Laùreacë Medalu Stolema == === XX wiek === {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed collapsible collapsed" style="width:80%;" |- ! colspan="2" align="center" style="background-color:#000" | <span style="color:white">Laùreacë Medalu Stolema w XX wiekù</span> |- ! style="background-color:gold" | <small>Rok</small> ! style="background-color:gold" | <small>Laùreacë</small> |- | <center>[[1967]]</center> | Aleksander Arendt, Kónstanti Bączkòwsczi, Jón Léón Łuka, Agùstin Necel, Edmùnd Pùzdrowsczi, [[Léòkadia Trepczik]], [[Jón Trepczik]] |- | <center>[[1968]]</center> |[[Jón Piépka]], [[Bernat Sëchta]], [[Izabella Trojanowskô]] |- | <center>[[1969]]</center> |Tadeusz Bòlduan, [[Józef Brusczi]], [[Ryszard Kukier]], Frido Metsk, Róża Òstrowskô, Marión Kòłodzéj, Tadeùsz Minc |- | <center>[[1970]]</center> |[[Gerard Labùda]], [[Marión Mòkwa]], Òtiliô Szczukòwskô, Léòn Roppel, Anna Òstrowskô, Helena Knut, Władisława Wisniewskô |- | <center>[[1971]]</center> | Andrzéj Bùkòwsczi, Frãcëszk Fenikòwsczi, Henrik Jabłońsczi, [[Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Kaszëbë|Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca „Kaszëbë” z Kartuz]] |- | <center>[[1972]]</center> |Stanisłôw Gerszewsczi, [[Wòjcech Czedrowsczi]], [[Alojzy Nôgel]] |- | <center>[[1973]]</center> | Kònrôd Cechanowsczi, Sztefaniô Liszkòwskô-Skùrowô, [[Ferdinand Neureiter]], [[Julión Ridzkòwsczi]], Stanisłôw Wësecczi, Jerzi Piankòwsczi, Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Bëtowsczi Zemie |- | <center>[[1974]]</center> |Bòlesłôw Fac, Zofiô Janukòwicz-Pòbłockô, [[Anna Łajming]], Wawrzińc Samp |- | <center>[[1975]]</center> |Anna Jachnina, [[Stanisłôw Pestka]], Zdzysłôw Stieber |- | <center>[[1976]]</center> |Frãcëszk Mamùszka, [[Stanisłôw Òkóń]], [[Alesz Trojanowsczi]], [[Fabrika Stołowi Pòrcelanë|Fabrika Stołowi Pòrcelanë „Lubiana” w Łubianie]] |- | <center>[[1977]]</center> |[[Aleksander Labùda]], Izajôsz Rzepa, [[Aleksander Tomaczkòwsczi]] |- | <center>[[1978]]</center> |Lech Bądkòwsczi, [[Józef Bòrzëszkòwsczi]], Nôùkòwò Stowôra w Torniu |- | <center>[[1979]]</center> |Hanna Pòpòwskô-Tabòrskô, Róman Klim |- | <center>[[1980]]</center> |[[Édmùnd Kamińsczi]], Kadzmiérz Òstrowsczi, [[Frãcëszk Tréder]] |- | <center>[[1981]]</center> |''nôdgroda nie òsta przëznónô'' |- | <center>[[1982]]</center> | [[Józef Ceynowa]], Władisłôw Kirstein, Féliks Marszałkòwsczi, [[Paweł Szefka]], Aktorskò-Téatrowé Karno „Szopczi” z Lãbòrga |- | <center>[[1983]]</center> | [[Jón Drzéżdżón]], [[Édwôrd Bréza]], [[Jerzi Tréder]], [[Friedhelm Hinze]] |- | <center>[[1984]]</center> |Léónôrd Brzezyńsczi, Marijô Kòwalewskô, Romùald Łukòwicz |- | <center>[[1985]]</center> | [[Jerzi Samp]], Róman Wapińsczi, [[Günter Grass]] |- | <center>[[1986]]</center> | Władisłôw Odińc |- | <center>[[1987]]</center> | Marión Biskùp, Kristina Szalasnô, Fòlkloristiczné Karno „Hòpòwianie” |- | <center>[[1988]]</center> | [[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Antón Peplińsczi]], Jón Własniewsczi, Kaszëbsczé Karno „Kòleczkòwianie” |- | <center>[[1989]]</center> | Elżbiéta Zawackô, [[Frãcëszk Grëcza]], Karno „Tëchlińsczé Skrzatë” |- | <center>[[1990]]</center> | [[Marión Miotk]], Jerzi Knyba |- | <center>[[1991]]</center> | Mark Latoszk z karnã socjologów, [[Stanisłôw Janke]] |- | <center>[[1992]]</center> | Karno Piesni i Tuńca „Serakòjce”, Tadeùsz Gleinert, [[Bògùsłôw Głodowsczi]] |- | <center>[[1993]]</center> | Jón Perszón, Genowefa Pałubickô, [[Jerzi Stachùrsczi]], karno „Mòdrôczi” z Parchòwa i „Mòdrôczczi” z Nôklë |- | <center>[[1994]]</center> | Zygmùnd Szultka, Witóld Bòbrowsczi, Kónrôd Kòbiéla i Andrzéj Kòbiéla |- | <center>[[1995]]</center> | Kadzmiérz Raepke, Henrik Mross |- | <center>[[1996]]</center> | [[Wanda Lew-Czedrowskô|Wanda Czedrowskô]], [[Józef Chełmòwsczi]], Mark Biczkòwsczi |- |<center>[[1997]]</center> |Felicjô Baska-Bòrzëszkòwskô, [[Jón Walkùsz]], Frãcëszk Kwidzyńsczi, Édwôrd Rimar, Kaszëbsczé Lëdowé Karno „Krëbane” z Brus |- |<center>[[1998]]</center> |[[Władisłôw Szulëst]], Bruno Cërocczi, Schola Cantorum Gedanensis |- |<center>[[1999]]</center> |Inga Mach, [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], Anna Żurakòwskô, Janusz Żurakòwsczi |- |<center>[[2000]]</center> |[[Marión Selin]], Edmùnd Szczesôk |} === XXI wiek === {| class="wikitable mw-collapsible collapsible" style="width:80%;" |- ! colspan="2" align="center" style="background-color:#000" | <span style="color:white">Laùreacë Medalu Stolema w XXI wiekù</span> |- ! style="background-color:gold" | <small>Rok</small> ! style="background-color:gold" | <small>Laùreacë</small> |- | <center>[[2001]]</center> | [[Tadeùsz Gòcłowsczi]], [[Janusz Kòwalsczi]] |- | <center>[[2002]]</center> | Jerzi Dąbrowa-Januszewsczi, [[Danuta Pioch]] |- | <center>[[2003]]</center> | [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò|Karno Piesni i Tuńca „Bazunë” z Żukòwa]], Cezari Òbracht-Prondzyńsczi (nie przëjął nôdgrodë) |- | <center>[[2004]]</center> | Jowita Kãcyńskô, Janusz Kùtta |- | <center>[[2005]]</center> | Tadeùsz Linkner, [[Teréza Hoppe]], Stanisłôw Geppert |- | <center>[[2006]]</center> | [[Witosława Frankòwskô]], [[Duszan Pażdżersczi]], [[Donôld Tusk]] |- | <center>[[2007]]</center> | [[Tomôsz Fópka]] |- | <center>[[2008]]</center> | Klub Sztudérów „Jutrzniô” |- | <center>[[2009]]</center> | [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]] |- | <center>[[2010]]</center> | [[Adam Riszard Sykòra]], Zbigniew Jankòwsczi |- | <center>[[2011]]</center> | [[Danuta Stenka]], Andrzéj Gąsorowsczi |- | <center>[[2012]]</center> | [[Dawid Szulëst]], Kaszëbsczé Òglowòsztôłcącé Liceùm w Brusach |- | <center>[[2013]]</center> | [[Jerzi Nacel]] |- | <center>[[2014]]</center> | [[Wanda Kiżewskô]], [[Bòżena Ùgòwskô]] |- | <center>[[2015]]</center> | Aleksandra Kùcharskô-Szefler, Jaromir Szroeder |- | <center>[[2016]]</center> | Kadzmiérz Ickiewicz |- | <center>[[2017]]</center> | [[Róman Skwiercz]] |- | <center>[[2018]]</center> | Maria Pająkòwskô-Kãsëkòwô, Władisłôw Czarnowsczi |- | <center>[[2019]]</center> | Jadwiga Kirkòwskô |- | <center>[[2020]]</center> | Mark Cybùlsczi, [[Édmùnd Szëmikòwsczi]] |- | <center>[[2021]]</center> | Edmùnd Zelińsczi |- | <center>2022</center> | Maria Krosnickô |- | <center>2023</center> | dr Dariusz Majkòwsczi<ref>https://web.archive.org/web/20240314110707/http://pomorania.kaszubi.eu/2024/01/medal-stolema-2023-dla-dariusza.html</ref> |- | <center>2024</center> | dr Justyna Pòmierskô , prof. Daniel Kalinowsczi |- | <center>2025</center> | [[Artur Jablonsczi|Artur Jabłońsczi]] |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-03-21|Nastãpnô=+1 rok}} == Òbaczë téż == * [[Nôdgroda]] * [[Stolem]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260422142520/https://pomorania.com/projekty/medal-stolema https://pomorania.com/projekty/medal-stolema] [[Kategòrëjô:Medal Stolema| ]] 8dzgtkqczdxrdwucmc91q74jiuprl84 200495 200494 2026-05-22T20:20:13Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +1 200495 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Medal Stolema.png|alt=|mały|Medal Stolema (2024)]] '''Medal Stolema''' – wëapartnienié przëznôwóné òd 1967 rokù przez [[Karno Sztudérów „Pòmòrania”|Karno Sztudérów "Pòmòraniô"]]. Jeden z nôwôżniészëch westrzód medalów, nôdgród i òdznaczeniów w kaszëbskò-pòmòrsczim strzodowiszczu<ref>[https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=MEDAL_STOLEMA MEDAL STOLEMA], gedanopedia.pl</ref>. Czãsto nazéwóny kaszëbsczim [[Nôdgroda Nobla|Noblã]]<ref>np. [https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/79115_region-artur-jablonski-odznaczony-medalem-stolema.html Region. Artur Jabłoński odznaczony Medalem Stolema], expresskaszubski.pl, 20 strëmiannik 2026.</ref>, medal przëznôwóny je personóm (lub karnie lëdzy), jinstitucjóm i jinym òrganizacjóm, jaczé òsoblëwò zasłużëłë sã dlô kùlturë Kaszëb, Kòcewiô, Krôjnë czë Pòmòrsczi, lub ji rozkòscerzaniô. Pierszé „Stolemë” w 1967 rokù przëznóno w szescu òbrëmiach: * '''nôùkòwim''' – Jón Léón Łuka za dokôz pt. ''Kultura pomorska na Pomorzu Gdańskim'', * '''lëterackò-artisticznym''' – Agùstin Necel za całownotã lëteracczégò ùróbkù, * '''pùblicystnym''' – Kònstanti Bączkòwsczi za pùblicystykã w pismach "Litery" i "Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego", * '''pòpùlarizacjowim''' – [[Léòkadia Trepczik|Léòkadiô]] i [[Jón Trepczik]] za pòpùlarëzacjã kaszëbsczich frantówków, * '''òrganizatorsczim''' – Aleksander Arendt za robòtã w Kaszëbsczim Zrzeszenim i Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim w latach 1956-1966, * tpzw. '''nôdgroda młodëch''' – Edmùnd Pùzdrowsczi za pòeticczi zbiérk ''Koło''<ref>[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 14-20.</ref>. W pózniészëch latach zaniechano ti dbë, a medal je przëznôwóny bez wëapartnieniô na kategòrie. Gala Wrãczeniô Medalu Stolema òdbiwô sã w Stôromiesczim Rôtëszù we Gduńskù. Kandidatów do nôdgrodë mòże zgłosëc kòżdi, wësëłającë zgłoszenié do karna sztudérów. Wëbiéru dokònywô Kapituła Medalu, jaką twòrzą fùlprawny nôleżnicë KS "Pomorania". == Laùreacë Medalu Stolema == === XX wiek === {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed collapsible collapsed" style="width:80%;" |- ! colspan="2" align="center" style="background-color:#000" | <span style="color:white">Laùreacë Medalu Stolema w XX wiekù</span> |- ! style="background-color:gold" | <small>Rok</small> ! style="background-color:gold" | <small>Laùreacë</small> |- | <center>[[1967]]</center> | Aleksander Arendt, Kónstanti Bączkòwsczi, Jón Léón Łuka, Agùstin Necel, Edmùnd Pùzdrowsczi, [[Léòkadia Trepczik]], [[Jón Trepczik]] |- | <center>[[1968]]</center> |[[Jón Piépka]], [[Bernat Sëchta]], [[Izabella Trojanowskô]] |- | <center>[[1969]]</center> |Tadeusz Bòlduan, [[Józef Brusczi]], [[Ryszard Kukier]], Frido Metsk, Róża Òstrowskô, Marión Kòłodzéj, Tadeùsz Minc |- | <center>[[1970]]</center> |[[Gerard Labùda]], [[Marión Mòkwa]], Òtiliô Szczukòwskô, Léòn Roppel, Anna Òstrowskô, Helena Knut, Władisława Wisniewskô |- | <center>[[1971]]</center> | Andrzéj Bùkòwsczi, Frãcëszk Fenikòwsczi, Henrik Jabłońsczi, [[Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Kaszëbë|Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca „Kaszëbë” z Kartuz]] |- | <center>[[1972]]</center> |Stanisłôw Gerszewsczi, [[Wòjcech Czedrowsczi]], [[Alojzy Nôgel]] |- | <center>[[1973]]</center> | Kònrôd Cechanowsczi, Sztefaniô Liszkòwskô-Skùrowô, [[Ferdinand Neureiter]], [[Julión Ridzkòwsczi]], Stanisłôw Wësecczi, Jerzi Piankòwsczi, Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Bëtowsczi Zemie |- | <center>[[1974]]</center> |Bòlesłôw Fac, Zofiô Janukòwicz-Pòbłockô, [[Anna Łajming]], Wawrzińc Samp |- | <center>[[1975]]</center> |Anna Jachnina, [[Stanisłôw Pestka]], Zdzysłôw Stieber |- | <center>[[1976]]</center> |Frãcëszk Mamùszka, [[Stanisłôw Òkóń]], [[Alesz Trojanowsczi]], [[Fabrika Stołowi Pòrcelanë|Fabrika Stołowi Pòrcelanë „Lubiana” w Łubianie]] |- | <center>[[1977]]</center> |[[Aleksander Labùda]], Izajôsz Rzepa, [[Aleksander Tomaczkòwsczi]] |- | <center>[[1978]]</center> |Lech Bądkòwsczi, [[Józef Bòrzëszkòwsczi]], Nôùkòwò Stowôra w Torniu |- | <center>[[1979]]</center> |Hanna Pòpòwskô-Tabòrskô, Róman Klim |- | <center>[[1980]]</center> |[[Édmùnd Kamińsczi]], Kadzmiérz Òstrowsczi, [[Frãcëszk Tréder]] |- | <center>[[1981]]</center> |''nôdgroda nie òsta przëznónô'' |- | <center>[[1982]]</center> | [[Józef Ceynowa]], Władisłôw Kirstein, Féliks Marszałkòwsczi, [[Paweł Szefka]], Aktorskò-Téatrowé Karno „Szopczi” z Lãbòrga |- | <center>[[1983]]</center> | [[Jón Drzéżdżón]], [[Édwôrd Bréza]], [[Jerzi Tréder]], [[Friedhelm Hinze]] |- | <center>[[1984]]</center> |Léónôrd Brzezyńsczi, Marijô Kòwalewskô, Romùald Łukòwicz |- | <center>[[1985]]</center> | [[Jerzi Samp]], Róman Wapińsczi, [[Günter Grass]] |- | <center>[[1986]]</center> | Władisłôw Odińc |- | <center>[[1987]]</center> | Marión Biskùp, Kristina Szalasnô, Fòlkloristiczné Karno „Hòpòwianie” |- | <center>[[1988]]</center> | [[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Antón Peplińsczi]], Jón Własniewsczi, Kaszëbsczé Karno „Kòleczkòwianie” |- | <center>[[1989]]</center> | Elżbiéta Zawackô, [[Frãcëszk Grëcza]], Karno „Tëchlińsczé Skrzatë” |- | <center>[[1990]]</center> | [[Marión Miotk]], Jerzi Knyba |- | <center>[[1991]]</center> | Mark Latoszk z karnã socjologów, [[Stanisłôw Janke]] |- | <center>[[1992]]</center> | Karno Piesni i Tuńca „Serakòjce”, Tadeùsz Gleinert, [[Bògùsłôw Głodowsczi]] |- | <center>[[1993]]</center> | Jón Perszón, Genowefa Pałubickô, [[Jerzi Stachùrsczi]], karno „Mòdrôczi” z Parchòwa i „Mòdrôczczi” z Nôklë |- | <center>[[1994]]</center> | Zygmùnd Szultka, Witóld Bòbrowsczi, Kónrôd Kòbiéla i Andrzéj Kòbiéla |- | <center>[[1995]]</center> | Kadzmiérz Raepke, Henrik Mross |- | <center>[[1996]]</center> | [[Wanda Lew-Czedrowskô|Wanda Czedrowskô]], [[Józef Chełmòwsczi]], Mark Biczkòwsczi |- |<center>[[1997]]</center> |Felicjô Baska-Bòrzëszkòwskô, [[Jón Walkùsz]], Frãcëszk Kwidzyńsczi, Édwôrd Rimar, Kaszëbsczé Lëdowé Karno „Krëbane” z Brus |- |<center>[[1998]]</center> |[[Władisłôw Szulëst]], Bruno Cërocczi, Schola Cantorum Gedanensis |- |<center>[[1999]]</center> |Inga Mach, [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], Anna Żurakòwskô, Janusz Żurakòwsczi |- |<center>[[2000]]</center> |[[Marión Selin]], Edmùnd Szczesôk |} === XXI wiek === {| class="wikitable mw-collapsible collapsible" style="width:80%;" |- ! colspan="2" align="center" style="background-color:#000" | <span style="color:white">Laùreacë Medalu Stolema w XXI wiekù</span> |- ! style="background-color:gold" | <small>Rok</small> ! style="background-color:gold" | <small>Laùreacë</small> |- | <center>[[2001]]</center> | [[Tadeùsz Gòcłowsczi]], [[Janusz Kòwalsczi]] |- | <center>[[2002]]</center> | Jerzi Dąbrowa-Januszewsczi, [[Danuta Pioch]] |- | <center>[[2003]]</center> | [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò|Karno Piesni i Tuńca „Bazunë” z Żukòwa]], Cezari Òbracht-Prondzyńsczi (nie przëjął nôdgrodë) |- | <center>[[2004]]</center> | Jowita Kãcyńskô, Janusz Kùtta |- | <center>[[2005]]</center> | Tadeùsz Linkner, [[Teréza Hoppe]], Stanisłôw Geppert |- | <center>[[2006]]</center> | [[Witosława Frankòwskô]], [[Duszan Pażdżersczi]], [[Donôld Tusk]] |- | <center>[[2007]]</center> | [[Tomôsz Fópka]] |- | <center>[[2008]]</center> | Klub Sztudérów „Jutrzniô” |- | <center>[[2009]]</center> | [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]] |- | <center>[[2010]]</center> | [[Adam Riszard Sykòra]], Zbigniew Jankòwsczi |- | <center>[[2011]]</center> | [[Danuta Stenka]], Andrzéj Gąsorowsczi |- | <center>[[2012]]</center> | [[Dawid Szulëst]], Kaszëbsczé Òglowòsztôłcącé Liceùm w Brusach |- | <center>[[2013]]</center> | [[Jerzi Nacel]] |- | <center>[[2014]]</center> | [[Wanda Kiżewskô]], [[Bòżena Ùgòwskô]] |- | <center>[[2015]]</center> | Aleksandra Kùcharskô-Szefler, Jaromir Szroeder |- | <center>[[2016]]</center> | Kadzmiérz Ickiewicz |- | <center>[[2017]]</center> | [[Róman Skwiercz]] |- | <center>[[2018]]</center> | Maria Pająkòwskô-Kãsëkòwô, Władisłôw Czarnowsczi |- | <center>[[2019]]</center> | Jadwiga Kirkòwskô |- | <center>[[2020]]</center> | Mark Cybùlsczi, [[Édmùnd Szëmikòwsczi]] |- | <center>[[2021]]</center> | Edmùnd Zelińsczi |- | <center>2022</center> | Maria Krosnickô |- | <center>2023</center> | dr Dariusz Majkòwsczi<ref>https://web.archive.org/web/20240314110707/http://pomorania.kaszubi.eu/2024/01/medal-stolema-2023-dla-dariusza.html</ref> |- | <center>2024</center> | dr Justyna Pòmierskô , prof. Daniel Kalinowsczi |- | <center>2025</center> | [[Artur Jablonsczi|Artur Jabłońsczi]] |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-03-21|Nastãpnô=+1 rok}} == Òbaczë téż == * [[Nôdgroda]] * [[Stolem]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260422142520/https://pomorania.com/projekty/medal-stolema https://pomorania.com/projekty/medal-stolema] * https://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/publication/45377/edition/39532?language=pl [[Kategòrëjô:Medal Stolema| ]] or0bwz722cyo3keqsdgdx3t5lig6jxs 0 12017 200490 199672 2026-05-22T16:12:47Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Etnografòwie]] 200490 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Wòjcech Błaszkòwsczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pol.]] Wojciech Błaszkowski; ùr. [[1908]] w [[Gòwidlëno|Gòwidlënie]] - ùm. [[2001]] rokù) – to béł etnograf. Ùsôdzca etnografnëch dokazów, np. ''„Hafty regionalne na Pomorzu Gdańskim”'' (1983) czë ''„Haft kaszubski”'' (1965). Òn ùmarł w [[2001]] rokù, a pòchòwóny je w [[Wejrowò|Wejrowie]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20220716124559/https://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-wojciech_blaszkowski nôdgroda m. Òskara Kòlberga] * [https://www.muzeaskansenowskie.eu/wojciech-jozef-blaszkowski-1908-2001/ ''Wojciech Józef Błaszkowski''] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Błaszkòwsczi Wòjcech}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Etnografòwie]] lsvbin7spe733kgsmvoljhog1uympvz 0 12327 200493 193997 2026-05-22T17:04:43Z DawnyTest 14843 200493 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Belize|miono=Belize|fana=Flag of Belize.svg|miono-genitiw=Belize|herb=Coat of arms of Belize.svg|mòtto=Sub Umbra Floreo|himn=Land of the Free|fòrma państwa=kònstitucëjnô mònarchijô|wiéchrzëzna=22,966|lëdztwò=415,789|rok=2024|stolëca=Belmopan|jãzëk=[[Anielsczi jãzëk|anielsczi]]|na karce=Belize in its region.svg|dëtk=belizeńsczi dolar|kòd dëtka=BZD|telefón=501|Internet=.bz|kòd=BZ|swiãto=21 séwnika|procent-wòdë=|czasowô cona=-6|Mònarcha=Karól III|Premiéra=Juan Antonio Briceño|Prezydeńt=Froyla Tzalam}} '''Belize''' (dôwni Honduras Britijsczi) je państwã w Strzódnej Americe. Stolëcznym gardã je Belmopan. Greńczë z [[Meksyk|Meksykã]] i [[Gwatemala|Gwatemalą]]. Mo też przistãp do Mòrza Karaibsczego<ref>[https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-belize,nId,1957198 BELIZE] Encyklopedia Interia [dost. 2025-09-06] zarchiwizowano z [https://web.archive.org/web/20241212133240/https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-belize,nId,1957198 tegò adresu] [2024-12-12] (pòl.)</ref><ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250829001826/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belize/ Belize] The World Factbook [2025-09-06]</ref>. [[Òbrôzk:Xunantunich1976.jpg|lewo|mały|Xunantunich, ruiny Majów]] Przódë beło dzélą cywilizacëji Majów, pòtemù [[Szpańskô|szpańską]] kòlonią, mioły także mol ataczi piratów, po biôtkach Szpanów z Britijczikami stało sã kòlonią Wiôldżi Britanji, od chtërej zwëskało samòstójnotã 21 séwnika 1981<ref>[https://www.onet.pl/informacje/ppo/belize-karaibska-niespodzianka-belize-to-jeden-z-najmniejszych-krajow-na-kontynencie/xqjkhm4,30bc1058 Belize, karaibska niespodzianka.] [2024-19-03] Onet [dost. 2025-09-06]</ref><ref name=":0" />. Równak przédnikã kraju je dali anielsczi mònarcha<ref>[https://www.info.dfat.gov.au/info/hog/hog.nsf/ListSpecific?OpenForm&ExpandView&RestrictToCategory=Belize Belize - Heads of Government Listing] Australian Government - Department of Foreign Affairs and Trade [2025-09-06]</ref>. Wiéchrzëzna to 22,966 km², a lëdztwò 415,789 w 2024<ref name=":0" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Strzédnô Amerika]] 3wjrcm98nevq99ca7n2ffx23njhed8f 0 12410 200421 199082 2026-05-22T12:22:28Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Rëchcenwalcë]] 200421 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Andrzéj Duda|gwôsné jimiã=Andrzej Duda|Òbrôzk=Andrzej Duda 2025 (cropped).jpg|òpis=2025|Data_ùrodzeniô=7 maja 1970|Mol_smierci=|1. fónkcjô=Prezydeńt Pòlsczi Repùbliczi|1. Òd=6 zélnika 2015|1. Do=6 zélnika 2025|1. Pierszô_dama=Agata Duda|1. Pòprzédca=[[Bronisłôw Komorowsczi]]|1. Nastãpnik=[[Karól Nawrocczi]]|Data_smierci=|1. partiô=PiS|Môl_ùrodzeniô=[[Krakòwò]]}} '''Andrzéj''' '''Sebastión Duda''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Andrzej Sebastian Duda'') (ùr. 16 maja 1972 w [[Krakòwò|Krakòwie]]) je pòlsczim pòlitikã ë rëchcenwaltã. Òd 6 zélnika 2015 do 6 zélnika 2025 bëł prezydeńtã [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. W latach 2006–2007 pòdsekretarz stanu w [[Minysterstwò Sprawiedlëwòscë|Minysterstwie Sprawiedlëwòscë]], w latach 2008–2010 pòdsekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta PR Lecha Kaczyńsczégò, w latach 2007–2011 nôleżnik Tribunału Stanu, [[pòsélc]] na Sejm VII kadencje (2011–2014), pòsélc do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]] VIII kadencje (2014–2015). Kawalér [[Order Biôłégò Orła|Orderu Biôłégò Orła]]. == Òbaczë téż == * [[Barnisłôw Komorowsczi]] * [[Karól Nawrocczi]] * [[Prezydeńt]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Prezydencë Pòlsczi|Duda, Andrzéj]] [[Kategòrëjô:Rëchcenwalcë]] csvbryife4l06pr3o6r4yig9d2pv7qk 0 12605 200420 199081 2026-05-22T12:22:16Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Rëchcenwalcë]] 200420 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Lech Kaczińsczi|gwôsné jimiã=Lech Kaczyński|Òbrôzk=Lech Kaczyński.jpg|òpis=2006|Data_ùrodzeniô=18 czerwińca 1949|Mol_ùrodzeniô=[[Warszawa]]|Data_smierci=10 łżëkwiata 2010|Mol_smierci=Smòleńsk|1. fónkcjô=Prezydent Pòlsczi Repùbliczi|1. Pierszô_dama=Mariô Kaczińska|1. Pòprzédca=[[Aleksander Kwaśniewsczi]]|1. Nastãpnik=[[Barnisłôw Komorowsczi]]|2. fónkcjô=Prezydent Stolëcznegò Gardu Warszawë|2. Òd=18 lëstopadnika 2002|2. Do=22 gòdnika 2005|2. Pòprzédca=Wòjcech Kozak|2. Nastãpnik=Mirosław Kochalski (p.f.)|3. fónkcjô=Przédnik Prawa ë Sprawiedlëwosci|3. Òd=29 maja 2001|3. Do=18 stëcznika 2003|3. Nastãpnik=[[Jarosłôw Kaczińsczi]]|4. fónkcjô=Minyster Sprawiedlëwosci, generôlny prokùratór|4. Òd=12 czerwińca 2000|4. Do=5 lëpińca 2001|4. Pòprzédca=Hanna Suchocka|4. Nastãpnik=Stanisłôw Iwanicki|5. fónkcjô=Przédnik Nôwëższi Jizbë Kóntroli|5. Òd=14 gromicznika 1992|5. Do=8 czerwińca 1995|5. Pòprzédca=Piotr Kownacczi (p.ò.)|5. Nastãpnik=Janusz Wojciechowsczi|1. Òd=23 gòdnika 2005|1. Do=10 łżëkwiata 2010|Môl_ùrodzeniô=[[Warszawa]]|1. partiô=PiS|2. partiô=PiS|4. partiô=PiS}} '''Lech Aleksander Kaczińsczi''' (ùr. 18 czerwińca 1949 w [[Warszawa|Warszawie]], zm. 10 łżëkwiata 2010 w [[Smòleńsk|Smòleńsku]]) bëł pòlsczim pòlitikã ë rëchcenwaltã, òd 23 gòdnika 2005 do 10 łżëkwiata 2010 bëł prezydeńtã [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]<ref name=":0">''[https://web.archive.org/web/20221116135659/https://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/archiwum-lecha-kaczynskiego/prezydent/biografia Życiorys Lecha Kaczyńskiego].''&nbsp;prezydent.pl.&nbsp;[dost. 2026-04-12].&nbsp;(<abbr>pòl.</abbr>).</ref>. Zdżinął w Smòleńsczi katastrofie w 2010<ref>''[https://forsal.pl/artykuly/412502,samolot-prezydencki-rozbil-sie-w-smolensku-na-pokladzie-znajdowali-sie-min-para-prezydencka-i-szef-nbp.html Samolot prezydencki rozbił się w Smoleńsku, na pokładzie znajdowali się m.in. para prezydencka i szef NBP]'' [online], forsal.pl, 10 kwietnia 2010 [dost 2026-04-12] (pòl.).</ref>. Bëł bratã blëzniôkã przédnika [[Prawò ë Sprawiedlëwòsc|Prawa ë Sprawiedlëwòscë]] Jarosława Kaczińsczégò<ref name=":0" />. Sztudérowôł na Wëdzéle Prawa i Administracje Warszawsczégò Ùniwersytetu, dze ukończëł sztudia magistersczé ë doktorancczé<ref>[https://dziedzictwopamieci.sejm.gov.pl/smolensk.nsf/bio.xsp?name=Kaczy%C5%84ski%20Lech ''Lech Kaczyński - biografia''].&nbsp;Dziedzictwo pamięci.&nbsp;[dost. 2026-04-12].&nbsp;(<abbr>pòl.</abbr>).</ref>. == Òbaczë téż == * [[Barnisłôw Komorowsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Prezydencë Pòlsczi|Kaczińsczi, Lech]] [[Kategòrëjô:Rëchcenwalcë]] 2r1uddb4x6skdxottuwrlhribcl3p61 0 12841 200418 197393 2026-05-22T12:20:43Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Rëchcenwalcë]] 200418 wikitext text/x-wiki {{Pòlitik wiadłokôstka | mióno = Mòdżorów Pioter | òryginalné mióno = Magyar Péter | titel = | òdjimk = Peter-Magyar-Budapest-15-03-2026.jpg | òpisënk òbrôzka = Modżorów Pioter (2026) | mòtto = | céch = | òpisënk céchù = | môl dzejaniégò = {{Krôj pòdôwczi Madżarskô}} | data nôrôdzenégò = 16 strëmiannika 1981 (45 lat) | môl nôrôdzenégò = [[Bùdapeszt]], [[Madżarskô]] | data smiercë = | môl smiercë = | lëżnosc smiercë = | môl spòczinkù = | wëznanié = [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczé]] | kòscół = | nôrôdnota = [[Madżarowié|madżarskô]] | 1. fónkcjô = Premiéra Madżarsczi | status1 = desygnowóny | 1. fónkcjô cząd = òd 9 maja 2026 rokù | 1. fónkcjô 1a = | 1. fónkcjô cząd 1a = | 2. fónkcjô = Przédnik Tiszë | status2 = aktualny | 2. fónkcjô cząd = òd 22 lëpińca 2024 | 2. fónkcjô 2a = | 2. fónkcjô cząd 2a = | 3. fónkcjô = Pòsélc do Nôrôdnégò Zéndzeniégò | status3 = wëbróny | 3. fónkcjô cząd = òd 9 maja 2026 | 3. fónkcjô 3a = | 3. fónkcjô cząd 3a = | 4. fónkcjô = Pòsélc do Eùropejsczégò Parlamentu | status4 = aktualny | 4. fónkcjô cząd = òd 16 lëpińca 2024 | 4. fónkcjô 4a = | 4. fónkcjô cząd 4a = | 5. fónkcjô 5a = | 5. fónkcjô cząd 5a = | 6. fónkcjô 6a = | 6. fónkcjô cząd 6a = | òbéńda = | òbéńda1a = | òbéńda2 = | òbéńda2a = | òbéńda3 = 3. òbéńda Bùdapesztu | òbéńda3a = | òbéńda4 = Madżarskô | òbéńda4a = | òbéńda5 = | òbéńda5a = | òbéńda6 = | òbéńda6a = | pòdwëższi = Szuljoków Tomôsz | titël_pòdwëższégò = Prezident | pòdwëższi1a = | titël_pòdwëższégò1a = | pòdwëższi2 = | titël_pòdwëższégò2 = | pòdwëższi2a = | titël_pòdwëższégò2a = | pòdwëższi3 = | titël_pòdwëższégò3 = | pòdwëższi3a = | titël_pòdwëższégò3a = | pòdwëższi4 = | titël_pòdwëższégò4 = | pòdwëższi4a = | titël_pòdwëższégò4a = | pòdwëższi5 = | titël_pòdwëższégò5 = | pòdwëższi5a = | titël_pòdwëższégò5a = | pòdwëższi6 = | titël_pòdwëższégò6 = | pòdwëższi6a = | titël_pòdwëższégò6a = | zastãpnik = | titël_zastãpnika = | zastãpnik1a = | titël_zastãpnika1a = | zastãpnik2 = Tarrów Zoltan <br>Radnajów Mark <br>Forsthofferowô Agnésa | titël_zastãpnika2 = Pòdprzédnicë | zastãpnik2a = | titël_zastãpnika2a = | zastãpnik3 = | titël_zastãpnika3 = | zastãpnik3a = | titël_zastãpnika3a = | zastãpnik4 = | titël_zastãpnika4 = | zastãpnik4a = | titël_zastãpnika4a = | zastãpnik5 = | titël_zastãpnika5 = | zastãpnik5a = | titël_zastãpnika5a = | zastãpnik6 = | titël_zastãpnika6 = | zastãpnik6a = | titël_zastãpnika6a = | przédnik_rządu = | titël_przédnika = | przédnik_rządu1a = | titël_przédnika1a = | przédnik_rządu2 = | titël_przédnika2 = | przédnik_rządu2a = | titël_przédnika2a = | przédnik_rządu3 = | titël_przédnika3 = | przédnik_rządu3a = | titël_przédnika3a = | przédnik_rządu4 = | titël_przédnika4 = | przédnik_rządu4a = | titël_przédnika4a = | przédnik_rządu5 = | titël_przédnika5 = | przédnik_rządu5a = | titël_przédnika5a = | przédnik_rządu6 = | titël_przédnika6 = | przédnik_rządu6a = | titël_przédnika6a = | pòprzédca = Òrbanów Wiktor | pòprzédca1a = | pòprzédca2 = Sabów Atila | pòprzédca2a = | pòprzédca3 = Hojnolów Miklôsz | pòprzédca3a = | pòprzédca4 = | pòprzédca4a = | pòprzédca5 = | pòprzédca5a = | pòprzédca6 = | pòprzédca6a = | pòsobnik = | pòsobnik1a = | pòsobnik2 = | pòsobnik2a = | pòsobnik3 = | pòsobnik3a = | pòsobnik4 = | pòsobnik4a = | pòsobnik5 = | pòsobnik5a = | pòsobnik6 = | pòsobnik6a = | partëjô = Tisza (òd 2024 rokù) | jinszô_partëjô = Fidesz (2002-2024) | pòzwa_slëbnika = Białka | slëbnik = Worgòwnô Judita (do 2023) | dzecë = trójkô | krewni = Madlów Frãcëszk (półstarëszk)<br> Madlowô Dolma (półstarëszka) | wësztôłcenié = | alma_mater = Pazmaniów Pioterów Katolëcczi Ùniwersitet | wark = pòlitik, diplomata, rëchcenwalt | nôdgrodë = | pòdpis = Péter Magyar signature.svg | commons = | jinternetowô starna = }} '''Mòdżorów Pioter''', madż. ''Magyar Péter'' (ùr. 16 strëmiannika 1981 rokù w [[Bùdapeszt|Bùdapeszce]]) je madżarsczim pòlitikã, diplomatą a rëchcenwaltã. Òd 2024 rokù òn je przédnikã Partëjë Szacënkù a Wòlnotë (Tisza), jakô dwa lata pózdrzë dobëłô parlameńtarną welacëjã, kùńcząc szesnastolatny cząd rządów Fideszu a jegò przédnika, Òrbanów Wiktora. W łżëkwiacë 2026 rokù òstôł òn bez prezidenta Madżarsczi Szuljoków Tomasza desygnowóny na premiérã Madżarsczi, na jaczim to môlù zastãpi Òrbana 9 maja 2026 rokù, pò ùsôdzeniém nowi kadencëjë Nôrôdnégò Zéńdzeniégò. == Żëcé == === Chùtné żëcé a edukacëjô === Mòdżorów Pioter ùrodzëł sã 16 strëmiannika 1981 rokù w [[Bùdapeszt|Bùdapeszce]] w kònzerwatiwni rodzëznie. Jegò starszi, Mòdżorów Sztefón a Erősszównô Mónika bëlë praktikùjącima rëchcenwaltama. Mòdżorowim półstarëszkã béł Madlów Frãcëszk, prezident Madżarsczi w latach 2000-2005,a starëszkã-Erősszów Pioter, rëchcenwalt znóny starszim Madżaróm z programù w Madżarsczi Telewizëjë. Sóm Mòdzor téż òstôł rëchcenwaltã, sztudérëjąc zakòn na Pazmaniów Pioterowim Katolëcczim Ùniwersitece w [[Bùdapeszt|Bùdapeszce]], dzél sztudiów òdbiwającë téż w òbrëmieniém programë Erasmus na Humbòltowim Ùniwersitece w [[Berlëno|Berlënie]]. === Fideszowi cząd === Òb sztudérowanié w 2002 òn wstąpił do Fideszu a w 2006 rokù òstôł òn nôlëżnikã stowôrë dający zakònną pòmòc òfiaróm [[Òprzéczczi w Madżarsce w 2006 rokù|procëmrządzënowich òprzéczków]]. Pò duńscém Fideszu do przédnictwa [[Parlameńtarnô welacëjô w Madżarsce w 2010 rokù|w 2010 rokù]] Mòdżor miôł dostóné robòtã w Minysterstwie Bùtnowich Sprawów. Rok pózni, òb òbjimniãcé bez Madżarskã przédnictwa w Eùropejsczi Radzëznie, òn doparłãcził do Stójnégò Przedstôwstwa Madżarsczi kòl Eùropejsczi Ùnië. W 2015 rokù òn robił w Premiérsczim Ùrzãdze, w séwnikù 2018 rokù òbjimnął òn czerowniczą fónkcjã w państwòwim bankù MBH, a w latach 2019-2022 rokù béł òn przédnikã państwòwégò Westrzôdka Sztudérsczich Bórgów. Nimò, eż òb swòją bëtnotã w Fideszu Mòdżor nigdë nie òbjimnął nôwëższich państwòwich stanowiszczów, jegò tëdëczasnô rola w Òrbanowich sztrukturach bëłô òpisëwónô jakno "cëskòwny bënownik". === Wińscé z Fideszu === Mòdżorów Pioter pòkôzôł sã pùblëczny dbie w 2024 rokù, ga bëłô wëbùchłô [[Òbłaskawieniowô pòmiana Nowakòwi Katarzënë|pòmiana sparłãczónô z òbłaskawieniém]] bez prezidentkã Madżarsczi Nowakòwą Katarzënã pòdprzédnika państwòwi dzecny chëczë, Konjów Ãdrisa, jaczi zmùszôł pòdopiecznëch do trzëmaniégò w krëjamnocë przëpôdków seksualnégò wëzwëskiwaniégò bez przédnika placówczi Waszarheljów Janosza. Na pòmiana wëwòła spòlëznowi òprzécczi, jaczi skùńczëłë sã wëpòwiedzeniém słëżbë bez prezidentkã a minystérkã sprawiedlëwòtã Wòrgòwą Juditã, jakô zacwierdza òbłaskawienié. W dniu wëpòwiedzeniégò, tj. 10 gromicznika Mòdżor ùsôdzëł wpisënk na Facebooku, dze skritikòwôł pòmianã a òdcął sã òd Fideszu, gôdającë: ''Ni sztót jô nie chcã bëc dzélã systemë, w jaczi richtich òdpòwiedzalni [za nôdùżëca] chòwają sã za białogłowsczima czitlama, dze Tónë, Adómë a Barbarë mògą sã rëdotno wëszczerzac do jich rãków,òb bezmëszlné pòswiãciwanié tich, jaczi, procëmno do nich, nie robilë dlô gwôsnych geszeftów, le dlô bëlnotë Tatczëznë a naszińców. Òd dôwna jô wiérzã w dejã nôrôdny, suwerenowi, òbëwatelsczi Madżarsczi a bez wiele lat jô miôł starã swòjima òbëczajnima strzódkama przëblëżac ji ùjawernienié. Le òb slédné czilë lat pòmalë a òstateczno jô zrozmiôł, eż to wszëtkò je w jawernocë blós pòliticzną wërobizną,glancã, jaczi słëżi leno dwóm célóm: tajeniém dzejnotë przédnictwa a zbiéraniém stolëmnich majątków. Jô wiérzã, eż Madżarskô nie je krajã Roganów Òntolów, òligarchów, ni nawetka czilkù cëskòwnich rodów, le tatczëzna Hunjadów Janosza, Széchenjich Sztefóna, Szemmelwajsów Jignaca, Betlensów Sztefóna, Rodnotów Miklôsza, Szlachtowi Grétë, Marojsów Ksãdra, [[Madżarsczé pòwstanié|wòlnotowich biôtkòwników z 1956 rokù]], Matjików Ludasza a wszëtczich bëlnych Madżarów. Òdnądka jô béł 12 lat stôri, w ùszach mie brzëmią słowa [[Antalów Józef młodszi|najégò piérszégò, wëbrónégò w wòlny welacëjë premiérë]]: "Jô słëżã a jô mdã słëżëc tak dłëgò, jak dłëgò nôrôd mdze miec z tegò zwësk. Jô mdã słëżëc tak dłëgò, jak jó mdã mógł". Nie jiscta sã! Nick nie je na wiedno,òb sto piãcdzesąt lat më nie òstalë Tërkama. '' Równoczasno Mòdżor ùstãpił ze wszëtczich stanowiszczów w òrganach kòntrolowónych bez państwò. Niedłëgò pòtim dôł òn na YouTube wëdowiédzã òpòzicijnémù karnôlowi "Partizán", jaką òbzérałë 2 miliónë òbzéraczów. W tim sómim miesącù z Mòdżorowi pòdjimiznë dzenny wid ùzdrza głosowô nagriwka, na jaczi Wòrgòwnô gôdô mù, eż minyster Roganów Òntol robił drãgòtë w kòrupcyjnym pòdszukù tikającym sã dôwnégò sekretérë stónu w minysterstwie sprawiedlëwòtë, Wôlnerów Paùela. Głosówka òsta nagrónô bez wiédzë dôwni Mòdżorowi białczi, co òna skritikòwa. 15 strëmiannika 2024 rokù Mòdżorów Pioter miôł zorganizowóné swòją piérszą wiôlgą procëmrządzënową manifestacëjã. Pòstãpnô mia môl 6 łżëkwiata tegò rokù, chutkò pò ùpùblëcznieniém nagriwczi, òdbëłô sã drëgô manifestacëjô, na jaczi Mòdżor nazwôł Òrbanowé przédnictwò "feùdalną systemą", jaką je nót zdemòntowac. Na to wszëtkò Fidesz òdpòwiedzôł akcëją mającą na célù zdiskreditowac Mòdżora. Bez profideszowé medija òn béł òbskarżany ò znãcanié sã nad jegò dôwną białką òb jich żeńbã, a òbczas welôwni kampanijë do Nôrôdnégò Zéńdzeniégò w 2026 rokù- nawetka ò ùpieczenié tósza w mikrowelowi plôtce, co sóm zajinteresowóny naziwôł "stuprocentowim łżélstwã". === Przédnik òpòzicëjë === Abë móc wësztartowac w [[Eùrowelacëjô w 2024 rokò w Madżarsce|mający môl w tim rokù eùrowelacëji]], Mòdżorów Pioter mòszôł sznëkrowac za partëją, jaka òbstoja przed welacëjama. Dlôtë òn doparłãcził do òbstojący òd 2020 rokù, le nie prowadzący niżôdni aktiwnotë Partëjë Szacënkù ë Wòlnotë (krócëchno Tisza), òstającë ji pòdprzédnikã. Eùrowelacëjnô kampanijô, zakùńczónô 8 czerwińca 2024 rokù wiôlgą demónstracëją na bùpeszteńsczim Placu Herojów, mia przëniosłi Tiszë a ji przédnikòwi pierszą wikszą zwënégã. W mający môl dzéń pòzni welacëjë Tisza ùzwëska 29,60% głosów,òstającë drëgą pò Fideszu madżarską partëją w Eùropejsczim Parlameńce a wprowadzającë do négò 7 eùropòsélców, z Mòdżorów Pioterã westrzód nich. 14 maja 2025 rokù pòd bùdapeszteńską Bazyliką sw. Sztefóna Mòdżor zacził akcëją "Milión kroków", w òbrëmieniém jaczi miôł przëszłi piechti 300 km z madżarsczi stolëcë do Òradejë, dze doszorowôł 24 maja, głosząc gôdkã pòd sztaturą sw. Władisa. Na réza do gardu dzys ùmôlniónégò w [[Rumùńskô|Rumùńsce]], równak czedës mdącégò dzélã Krónë sw. Sztefóna,a dze do dzys żëjé wielnô madżarskô mienszëzna, pòdlë sómégò Mòdżora mia na célù "zôsné sparłãczenié nôrôdu" a ùmòcnienié zrzeszë midzë Madżarską a Sétmëgardã. === Parlameńtarnô welacëjô w 2026 rokù === Òb dwa lata òd eùrowelacëjë do parlameńtarny welacëjë Mòdżorów Pioter miôł zorganizowóné jesz czilë wiôldżich manifestacëjów, z jaczich slédnô mia môl 15 strëmiannika 2026 rokù w Bùdapeszce, z leżnoscë roczëznë madżarsczi rewòlucëjë. Bëłô to téż nôwikszô z Mòdżorowich manifestacëjów,w jaczi brało ùdzél pół milióna sztëk lëdzy, jaczi bëlë przëszli òd Placu Déaków Frãcëszka do Placu Herojów. Òkróm òblëkłégò w nôrôdné ruchna Mòdżora, pòd kùńc wëdarzëniégò na binie wëstãpilë kandidacë startujący z rëmieniégò Tiszë w [[Jednomańdatowé wëlôwné òbéńdë|jednomańdatowich òbéńdach]] ë pòliticzné znajôrzë, a kòncert da Csézy, spiéwôczka reprezentującô Madżarskã na [[Kònkùrs Frantówczi Eùrowizëjë w 2008 rokù|Eùrowizëjë w 2008 rokù]] a kandidatka Tiszë do Nôrôdnégò Zéńdzeniégò z [[7. òbéńda Borszod-Abaùj-Zemplénù|sétmi òbéńdë kòmitatu Borszod-Abaùj-Zemplén]]. Òb kampanijã Mòdżor miôł téż òbjachóné wszëtczé 106 jednomańdatowé òbéńdë, dającë nawetka trzë gôdczi na dzéń. W parlameńtarni kampanijë òn a Tisza skùpilë sã na kòrupcëjë Fideszowégò przédnictwa, rosnącym ùbósztwie zwëkłich Madżarów a lëchim stóju pùblëcznych ùsługów, nie nëkającë równak téż przed kritiką zgrupkòwaniów òpòwiôdny procëmòrbanowsczi òpòzicëjë, co Mòdżor pòdczôrchnął na zéńdzeniém, jaczé 7 séwnika 2025 rokù miôł zorganizowóné w Balatonőszöd, dze w 2006 rokù Dżurczaniów Frãcëszk, jaczi tëdë béł premiérą Madżarsczi wëgłoszëł niesłôwną [[Ősôdzkô gôdka|Ősôdzką gôdkã]]. W swòji gôdcë Mòdżor skritikòwół równo Òrbana, jak i Dżurczania za jich związczi z prezidentã [[Ruskô|Rùsczi]] Pùtinów Włodzmiérzã, godając, eż "jeden wspiérôł Pùtina z lewiznë, a drëdżi z prawiznë". Mającô môl 12 łżëkwiata 2026 rokù [[Parlameńtarnô welacëjô w Madżarsce w 2026 rokù|welacëjô]] skùńcza sã stolëmną zwënégą Tiszë. Z wińdzeniém 55,26% partëjô ùzwëska 96 mańdatów w jednomańdatowich welôwnych òbéndach a 45 mańdatów z òglowòpaństwòwi lëstë. Wëcmanim to da 141 mańdatów a pòzwòlëło dobëc Tiszë kònstitucijną wikszosc. Je to nôlepszé wińdzenié, jaczi czejkòlwiék òd 1989 rokù ùzwëska pòjedinczô pòliticznô partëjô w Madżarsce. W swòji piérszi gazétni kònferencëjë pò welacëjë Mòdżor ògłoszëł swòji plan państwòwi refòrmë, zapòwiadającë warniãcé znikwiónëch pòdlë négò bez Òrbana "rządów zôkònu" ë "systemë kòntrolów a balansów", a téż pòwôżné pòzmianë w ùchwalóny w 2011 rokù bez Fidesz kònstitucëji. Jednym z jegò kònstitucëjnych bédënków je ògréńczenié mòżëbnych kadencëjów na stanowiszczu premiérë do dwóch. Òbczas piérszi òd dwóch lat wëdowiédzë na piérszim karnôlù madżarsczi pùblëczni telewizëjë Mòdżor skritikòwôł wiadłowi part [[Duna Média]] za felënk rzetelnotë, przërôwnując wiadłowé serwisë pùblëcznych sztacëjów do nazëstowsczégò a nordowòkòrejańsczégò rozpòmiónù a dodając, eż "kôżdi Madżara zasłëgóje na pùblëczné medija Zapòwiédzôł òn równoczasno zawieszenié wszëtczich wiadłowich programów w madżarsczich pùblëcznich mediach "do czasu warniãcégò jich pùblëcznégò charakteru". Pòdlë jegò słów, òd séwnika 2024 rokù miôł òn miec fùl zablokòwóny przëstãp do pùblëcznich mediów, bez wzglãd na òstawienié Fideszu a wëstãpienié procëm swòji dôwni partëjë. === Premiéra Madżarsczi === Krótkò pò dobëcém Tiszë Mòdżorów Pioter pòtkôł sã z prezidentã Madżarsczi Szuljoków Tomôszã, jaczi designowôł gò na premiérã, pòwiérzającë mù misëjã ùsôdzeniégò nowégò przédnictwa. Òbczas zéńdzeniégò Mòdżor skritikòwôł prezidenta, cwierdzącë, eż òn "nie je gòdny reprezentowaniégò jednotë madżarsczégò nôrôdù" a wëzwôł gò do wëpòwiedzeniégò słëżbë zarôzka pò pòwòłaniém nowégò przédnictwa, co Szuljok mô rozważac. Òkróm tégò Mòdżor wëzwôł do paszënkù téż jinszich wëższëwników pòwòłónëch bez ùstãpùjącé Òrbanowé przédnictwa, m.jin. przédnégò prokùratora. Pòdlë planów Mòdżorów Pioter mô fòrmalno òbjąc fónkcjã premiérë Madżarsczi 9 maja 2026 rokù. == Pòliticzni pòzdrzatk == Mòdżorów Pioter je òpisëwóny jakno kònzerwatiwny liberôł. Ze swòją dôwną partëją parłãczi gò deklarowóné przërzeszenié do madżarsczi kùlturë ë nôrôdnych wôrtnotów a bëcé procëm nielegalnémù wëchôdnictwù do Madżarsczi. W ti slôdni sprawie Mòdżorów je lubòtnikã nawetka barżi radikalni pòliticzi, jak Òrbanowô, zapòwiadającë copniãcé wszëtczich zezwòlënków na bëtnotã w Madżarsce, jaczé lëdzóm bùten EÙ miôł wëdóné Fidesz. Spòdlową zjinaką je proùnijnô pòstawa Mòdżora, jaczi deklarëje skùńczënié cygniãtégò bez Òrbana sztridu z ùnijnima wëższëznama, òprzestanié tak czãstégò wëzwëskiwaniégò prawa weta, jak robił to Òrban a wejscé Madżarsczi do Eùropejsczi Prokùraturë. Mòdżorów deklarëjë téż chãcbã wprowadzeniégò [[eùro]] zamiast mdącégò madżarsczim państwòwim dëtkã [[Fòrint|fòrinta]]. Òpòwiôdô sã òn téż za ògréńczeniém energeticzni zanôlëżnoscë òd Rùsczi, równak bez rozrzesziwaniégò ùgôdënków z Rùską Federacëją a bez fùl paszënkù z rùsczégò gazu ë petrolczi. Nimò, eż Mòdżorów nie je procëm doparłãczéniu [[Ùkrajina|Ùkrajińsczi]] do Ùnijë, je òn procëm przëjimniãcu ji ùlëtczoną stegną, z pòminiãcém niechtërnych procedur. Tak jak Òrbanów, Mòdżorów mô téż starã ò Madżarów żëjących na òbéńdach dôwni Krónë sw. Sztefóna, jaczi leżą bùten dzysdniowi Madżarsczi. Zapòwiédzôł òn dalszą biôtkã ò prawa madżarsczi mienszëznë na Pòdkarpacczi Rëszë (dzys w òbrëmienim Ùkrajińsczi)a rëmniãcé ùkrajińsczégò jãzëcznégò ùstôwù, jaczi ògréńczô madżarską szkòłowiznã na Pòdkarpacczi Rëszë. Przińdny premiéra Madżarsczi wëwòłôł téż spiérczi na [[Słowackô|Słowacczëznie]], naziwającë ją w swòji wëpòwiedzë ''''Felvidék''''. Na pòzwa pòchôdô z czasów Krónë sw. Sztefóna a òznôczô "Gòrną Madżarskã". Pò tim, jak słowacczé pòliticë wërażelë òbùrzenié ną pòzwą, ùżiwóną m.in. bez procëmsłowacczé strzodowiszcza w Madżarsce, Mòdżorów barnił ji ùżëcô, dokôzującë, eż "mô ònô historiczné ùdokôznienié". == Òsobisté żëcé == Mòdżorów Pioter béł żeniałi z Wòrgòwną Juditą, minystérką sprawiedlëwòtë w [[Czwiôrti rząd Òrbanów Wiktora|czwiôrtim rządzë Òrbanów Wiktora]] w latach 2019-2023. Para pòzna sã 1 łżëkwiata 2005 rokù na rozegracëjë, a w 2006 rokù wza zdënk. Òni mają trójkã dzecy, z jaczich jedno ju je dozdrzeniałé. W strëmiannikù 2023 rokù Mòdżorów a Wòrgòwnô ògłoszëlë rozpart. Dzys je òn zrzeszóny z jinszą òsòbą. Pòdlë swòjégò majątkòwégò òswiadczenkù z lëpińca 2025 rokù Mòdżorów Pioter mô trzë mieszkania, garaż ë lożą parcelã, a òkróm tegò jinwesticëjë, òbszcządã ë dëtczi ò wôrtnocë 86,4 miliónów [[Fòrint|fòrintów]] (kòl 1 382 400 [[Złoty|złotëch]] a 341 280 [[Kanadijsczi dolar|kanadijsczich dolarów]]). === Òbskarżenia ò domòcą przemòc === W dniu ùjawnieniégò bez Mòdżora nagriwczi, dze jegò dôwnô białka gôdô ò roli Rogana w Szadlerowò-Wôlnerowi sprawie, Wòrgòwnô napisa dwa wpisënczi na Facebookù, dze òbskarża dôwnégò chłopa ò psychiczné a fizyczné znãcanié sã nad nią òb jich małożeństwò. Tegò samégò dnia òb wieczór na YouTubòwim karnôlù Frizbi TV, Wòrgòwnô òpòwiédza wicy drobnotów. Pòdlë ji słów, Mòdżorów miôł ją zakluczac w jizbie bez ji zgòdë, pòpchnąc ją na dwiérzë òb ji cążã a chòdzëc pò jich mieszkaniém, machającë nożã. Wierã miôł òn téż rôz simùlowac sãzabicé bez nôddôwkòwanié medicinów, równak ga ùrzasłô Wòrgòwnô hala retowny pòszëk, "nieprzëtómny" Mòdżorów wstôł a pònëkôł przed retôrzama w piżamach do aùtôła. Mòdżor nazwôł ne òbskarżenia "klapą" a scwierdzëł, eż Wòrgòwnô bëłô szantażowónô bez przédnictwò a cawnô akcëjô mia na célù zdiskreditowanié gò bez Fidesz a òdwrócenié spòlëznowégò bôczënkù òd nagriwków. == Welacëjné wińdzenia == {| class="wikitable unsortable" align="center" |- ! Welacëjô ! colspan=2 | Welacjowi kòmitet ! Òrgan ! Òbéńda ! Wińdzenié |- | 2024 | style="background:#88E8FF;" | | Tisza | Eùropejsczi Parlameńt X kadencëjë | Madżarskô | style=" background:palegreen;" | '''Lësta''': <br>1 352 699 (29,6%)<br>'''✓'''<ref>Madżarsczi welôwny ùstôw do Eùropejsczégò Parlamentu przewiduje zômkłé lëstë. Òznôczô to, eż welôwnicë mògą welowac blós na cawną lëstã, a nié na kònkretnégò kandidata. Na skùtk wińdzeniégò welacëjë Tisza ùzwëska 7 mańdatów, z jaczich jeden òstôł òbjimniãti bez Mòdżorów Piotera jakno piérszégò na lësce.</ref><ref>[https://vtr.valasztas.hu/ep2024?tab=national Madżarskô Welôwnô Kòmisëjô- Wińdzenié welacëjë do Eùropejsczégò Parlamentu], vtr.valasztas.hu</ref> |- | 2026 | style="background:#88E8FF;" | | Tisza | Nôrôdné Zéńdzenié | 3. òbéńda Bùdapesztù | style=" background:palegreen;" | 43 112 (63,67%) '''✓'''<ref>[https://vtr.valasztas.hu/ogy2026/egyeni-valasztokeruletek/01/03?tab=eredmenyek 3. òbéńda Bùdapesztù- 12. dzél Bùdapesztù], Krajowé Welôwné Bióro vtr.valasztas.hu.</ref> |} == Òbaczë téż == * [[Bùdapeszt]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://talpramagyarok.hu Òficjalny rëch] [[Kategòrëjô:Ùrodzeni w 1981]] [[Kategòrëjô:Partëjô Tisza]] [[Kategòrëjô:Rëchcenwalcë]] qcmwe1ki7cjct1j9ai4u35rcylpxji6 14 13001 200419 2026-05-22T12:21:14Z Iketsi 3254 N 200419 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Prawò]] [[Kategòrëjô:Lëdzë]] tfvfhdyk3ttxgib2cyr1soav7nebrun 14 13002 200467 2026-05-22T14:01:15Z Iketsi 3254 N 200467 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] [[Kategòrëjô:Eùropa]] 50r6f1pwccoievk5jq9j8any3252cus 200468 200467 2026-05-22T14:02:20Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Ptôchë Europë]] do [[Kategòrëjô:Ptôchë Eùropë]]: Europë→Eùropë 200467 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] [[Kategòrëjô:Eùropa]] 50r6f1pwccoievk5jq9j8any3252cus 200473 200468 2026-05-22T14:04:03Z Iketsi 3254 |*Eùropë 200473 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ptôchë|*Eùropë]] [[Kategòrëjô:Eùropa]] eus4aa5geadv4ddnk1x5rwgonganmzs 14 13003 200469 2026-05-22T14:02:20Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Ptôchë Europë]] do [[Kategòrëjô:Ptôchë Eùropë]]: Europë→Eùropë 200469 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[:Kategòrëjô:Ptôchë Eùropë]] 5rqfa8w9n1liufkntbh19ynlakux3vy 200470 200469 2026-05-22T14:02:45Z Iketsi 3254 {{ADR|[[:Kategòrëjô:Ptôchë Eùropë]]}} 200470 wikitext text/x-wiki {{ADR|[[:Kategòrëjô:Ptôchë Eùropë]]}} eh79h9s3imbm42ffvy9boxs452yy0va 14 13004 200491 2026-05-22T16:13:16Z Iketsi 3254 N 200491 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Lëdzë]] bchkh9gbb0xj8i6af8uzea3amhgeder 0 13005 200492 2026-05-22T16:23:17Z Iketsi 3254 N 200492 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Ryszard Kukier''' – etnograf. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://etnoznawcy.pl/biogram/ryszard-aleksander-kukier/ * https://etnoznawcy.pl/en/biographical-note/ryszard-aleksander-kukier/ * https://omega.umk.pl/info/author/UMK7d1a5572edf81ded7406e295d317a1a8912b42281729139cacc4798d20caa78f/ * https://mzp.e-muzeum.szczecin.pl/indeks-autorow/kukier-ryszard.html * https://books.google.com/books/about/Kaszubi_bytowscy.html?id=8aBJAAAAIAAJ * https://www.google.com/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22Ryszard+Kukier%22 * https://muzeumbytow.pl/25-rocznica-smierci-ryszarda-kukiera/ * https://www.bestiary.us/person/kuker-rychard-ryszard-kukier * https://biblioteka.teatrnn.pl/Content/9538/Ludowe_zwyczaje_Kukier.pdf * https://search.worldcat.org/search?q=au=%22Kukier%2C%20Ryszard%22 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Etnografòwie]] [[Kategòrëjô:Pòlôszë]] jjex966wfkbre1oaseo228ro3mdkpj5 200497 200492 2026-05-22T20:21:25Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 200497 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Ryszard Kukier''' – etnograf. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://etnoznawcy.pl/biogram/ryszard-aleksander-kukier/ * https://etnoznawcy.pl/en/biographical-note/ryszard-aleksander-kukier/ * https://omega.umk.pl/info/author/UMK7d1a5572edf81ded7406e295d317a1a8912b42281729139cacc4798d20caa78f/ * https://mzp.e-muzeum.szczecin.pl/indeks-autorow/kukier-ryszard.html * https://books.google.com/books/about/Kaszubi_bytowscy.html?id=8aBJAAAAIAAJ * https://www.google.com/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22Ryszard+Kukier%22 * https://muzeumbytow.pl/25-rocznica-smierci-ryszarda-kukiera/ * https://www.bestiary.us/person/kuker-rychard-ryszard-kukier * https://biblioteka.teatrnn.pl/Content/9538/Ludowe_zwyczaje_Kukier.pdf * https://search.worldcat.org/search?q=au=%22Kukier%2C%20Ryszard%22 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Etnografòwie]] [[Kategòrëjô:Pòlôszë]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] cc5u85ggm1bx8vrz7lbzrx4tjr62nxf 200498 200497 2026-05-23T03:17:08Z Iketsi 3254 Ùsôdztwò (wëjimk) 200498 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Ryszard Kukier''' – etnograf. == Ùsôdztwò (wëjimk) == [[Òbrôzk:Kaszubi-bytowscy-ryszard-kukier.jpg|mały]] * 1965 – Zarys etnograficzny okolic Kruszwicy<ref>https://www.google.com/books/edition/Zarys_etnograficzny_okolic_Kruszwicy/VlmqmwEACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/837236205</ref> * 1966 – Ludowe zwyczaje i obrzędy weselne na ziemi lubawskiej i pograniczu lubawsko-mazurskim<ref>https://www.google.com/books/edition/Ludowe_zwyczaje_i_obrz%C4%99dy_weselne_na_zi/A0QvmwEACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/833934733</ref> * 1967 – Ludowe zwyczaje, wierzenia i obrzędy pogrzebowe mieszkańców pogranicza Powiśla Lubelsko-Podlaskiego<ref>https://www.google.com/books/edition/Ludowe_zwyczaje_wierzenia_i_obrz%C4%99dy_pog/NvONHAAACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/749366584</ref> * 1968 – Kaszubi bytowscy : zarys monografii etnograficznej<ref>https://www.google.com/books/edition/Kaszubi_bytowscy/8aBJAAAAIAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/468775627</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/561036735</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/641442867</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/13192516</ref> * 1968 – Tradycynje budownictwo mieszkalne i wnętrze domu na Kaszubach Bytowskich<ref>https://search.worldcat.org/title/888378006</ref> * 1969 – Miary nasypne i nalewne w tradycyjnej kulturze ludowej ziem pomorskich<ref>https://search.worldcat.org/title/888378005</ref> * 1969 – Przeobrażenia środowiska geograficznego na Kujawach w świetle źródeł etnograficznych i kartograficznych z XVIII - XIX wieku<ref>https://www.google.com/books/edition/Przeobra%C5%BCenia_%C5%9Brodowiska_geograficzneg/nc9mmwEACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/1117298117</ref> * 1970 – Jubileusz 50-lecia pracy twórczej Otylii Szczukowskiej<ref>https://www.google.com/books/edition/Jubileusz_50_lecia_pracy_tw%C3%B3rczej_Otyli/UUFdmwEACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/1266305032</ref> * 1971 – Wytwórczość, zdobnictwo i użytkowanie foremek oraz matryc do masła w tradycyjnej kulturze ludowej ziem Pomorza<ref>https://search.worldcat.org/title/888378011</ref> * 1975 – Ludowe obrzędy i zwyczaje weselne na Kujawach<ref>https://www.google.com/books/edition/Ludowe_zwyczaje_wierzenia_i_obrz%C4%99dy_pog/NvONHAAACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://www.google.com/books/edition/Ludowe_obrz%C4%99dy_i_zwyczaje_weselne_na_Ku/wu3ZPgAACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/252425543</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/4816685</ref> * 1982 – Uprawy gryki i jej znaczenie w kulturze ludowej ziem Pomorza<ref>https://www.google.com/books/edition/Uprawy_gryki_i_jej_znaczenie_w_kulturze/1rBq0AEACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/1413519366</ref> * 1985 – Kult świętej Barbary w tradycji ludowej Pomorza i Kaszub<ref>https://search.worldcat.org/title/1135407508</ref> * 1996 – Gospodarka przestrzenna i regionalna w trakcie przemian - recenzja<ref>https://search.worldcat.org/title/998417755</ref> * 1999 – Tożsamość kulturowa i regionalna mieszkańców ziemi lubawskiej<ref>https://search.worldcat.org/title/998502322</ref> * 2000 – Gospodarka żywnościowa regionu toruńskiego<ref>https://www.google.com/books/edition/Gospodarka_%C5%BCywno%C5%9Bciowa_regionu_toru%C5%84s/wDZCzwEACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/1325609819</ref> * 2001 – Kaszubi-Pomorzanie i ich kultura duchowa<ref>https://www.google.com/books/edition/Kaszubi_Pomorzanie_i_ich_kultura_duchowa/iwn3GgAACAAJ?hl=pl</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/1424144448</ref><ref>https://search.worldcat.org/title/922187944</ref> * 2005 – "Ile ja tam włożyłem swego trudu, tego w ogóle nie da się opowiedzieć" : początki Muzeum Zachodnio-Kaszubskiego w Bytowie w świetle listów profesora Ryszarda Kukiera<ref>https://search.worldcat.org/title/1008679357</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://etnoznawcy.pl/biogram/ryszard-aleksander-kukier/ * https://etnoznawcy.pl/en/biographical-note/ryszard-aleksander-kukier/ * https://omega.umk.pl/info/author/UMK7d1a5572edf81ded7406e295d317a1a8912b42281729139cacc4798d20caa78f/ * https://muzeumbytow.pl/25-rocznica-smierci-ryszarda-kukiera/ * https://www.bestiary.us/person/kuker-rychard-ryszard-kukier * https://biblioteka.teatrnn.pl/Content/9538/Ludowe_zwyczaje_Kukier.pdf * https://www.google.com/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22Ryszard+Kukier%22 * https://search.worldcat.org/search?q=au=%22Kukier%2C%20Ryszard%22 * https://mzp.e-muzeum.szczecin.pl/indeks-autorow/kukier-ryszard.html {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Etnografòwie]] [[Kategòrëjô:Pòlôszë]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] gt06576pmnloda4tjtfbpja3kdzz512