Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia Bòsniô i Hercegòwina 0 4682 200500 198522 2026-05-24T13:27:24Z DawnyTest 14843 200500 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Bosna i Hercegovina <br> Босна и Херцеговина| miono = Bòsniô i Hercegòwina | miono-genitiw = Bòsnie i Hercegòwinë | fana = Flag of Bosnia and Herzegovina.svg| herb = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg | na karce = Map of Bosnia and Herzegovina in Europe.svg| jãzëk = [[Bòsniacczi jãzëk|bòsniacczi]]<br>[[Chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]]<br>[[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] | stolëca = Sarajewò | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 51 197 | procent-wòdë = 0,8 | lëdztwò = 3.856.181| rok = 2017 | dëtk = zamiennô marka | kòd dëtka = BAM | czasowô cona = +1 | swiãto = [[1 strëmiannika]] (leno w Federacje BiH)| himn = „Državna himna Bosne i Hercegovine” <br> "Државна химна Босне и Херцеговине" | kòd = BA | Internet = .ba | telefón = 387 |Prezydeńt=Željko Komšić (Chòrwat),<br> Željka Cvijanović (Serbkô),<br> Denis Bećirović (Bòszniak)|Premiéra=Borjana Krišto|data ùsôdzenia=14 gòdnika 1995|aùtowi kòd=BIH}} '''Bòsniô i Hercegòwina''' – państwò w pôłniowò-pòrénkòwi Eùropie, na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]]. Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Sarajewò]]. Na zôpadze i òd pôłniégò grańczi z [[Chòrwackô|Chòrwacją]], òd pòrénkù z [[Serbskô|Serbią]], òd pôłniowégò pòrénkù z [[Czôrnogóra|Czôrnogórą]], na pôłnim mô przistãp do [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]] i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 20 km. Je federacją, w skłôd chtërny wchôdają dwie aùtonomiczné jednostczi: Federacjô Bòsnie i Hercegòwinë i Repùblika Serbskô. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowò-pòrénkòwi Eùropie, na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]]. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Map_Bih_entities.png|mały|Kôrta Bòsnie i Hercegòwinë z pòdzelenim na aùtonomiczné jednostczi: Federacjã Bòsnie i Hercegòwinë i Repùblikã Serbskã]] *całownô: 51,197 km² *wiéchrzëzna lądu: 51,187 km² *wiéchrzëzna wòdów: 10 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 129. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,543 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Chòrwacjô]] 956 km, [[Serbiô]] 345 km, [[Czôrnogóra]] 242 km === Brzegòwô liniô === 20 km (przistãp do [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]] wkół gardu Neum) === Klimat === Pôłniowi krańc Bòsnie i Hercegòwinë leżi w conie strzódzemnomòrsczégò klimatu. Wiele wikszi bënowi dzél kraju mô klimat ùmiarkòwóny kòntinentalny, je tuwò gòrąco òb lato, a òb zëmã mrozno i sniéżno. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Bosnia_and_Herzegovina_topographic_map.svg|mały|Fizycznô kôrta Bòsnie i Hercegòwinë]] W westrzédnëch i nordowëch dzélach kraju górzësti krôjòbrôz, na nordowim pòrénkù grzëpòwati. Na nordowim zôpadze i pôłniowim krańcu spòtikómë wikszim dzélã równiznë. === Wësokòsc terenu === *strzédnô wësokòsc: 500 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Adriaticczé Mòrze) *nôwëższi czëp: 2,386 m. n.r.m. (Maglić) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 42,2% (w tim 19,7% òrnëch gruńtów) *lasë 42,8% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 3,856,181 (wôrtosc szacowónô na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 128. === Etniczné karna === [[Òbrôzk:BiH_-_Etnicki_sastav_po_opstinama_2013_1.gif|mały|Etniczny skłôd Bòsnie i Hercegòwinë]] Bòsniacë 50,1%, Serbòwie 30,8%, Chòrwacë 15,4% (wôrtoscë szacowóné na 2013) === Jãzëczi === [[Bòsniacczi jãzëk|bòsniacczi]] (państwòwi) 52,9%, [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] (państwòwi) 30,8%, [[Chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]] (państwòwi) 14,6% (wôrtoscë szacowóné na 2013) === Religijné karna === [[Òbrôzk:Bosanska Krupa Churches.JPG|mały|Cerkwiô, katolëcczi kòscół i meczet w gardze Bosanska Krupa]] mùzułmanie 50.7%, [[prawòsławié]] 30.7%, [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 15.2%, === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Mostar_Old_Town_Panorama_2007.jpg|mały|Stôri Mòst w gardze Mostar – jeden òd symbòlów Bòsnie i Hercegòwinë]] *mieskô pòpùlacjô: 40,1% *wikszé miesczé westrzódczi: Sarajewò (stolëca) – 356,454 mieszkańców; Banja Luka – 185,042, Tuzla – 110,979, Zenica – 110,663, Bijeljina – 107,715, Mostar – 105,797 (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2013) == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Bòsniô i Hercegòwina *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *stolëca: Sarajewò *czasowô cona: UTC+1 *państwowé swiãto: brak na òglowòpaństwowi rówiznie; w Federacji Bòsnie i Hercegòwinë òbchòdzy sã Dzéń Samòstójnotë (1 strëmiannika) i Dzéń Państwòwòscë (25 lëstopadnika); w Repùbliczi Serbsczi òbchòdzy sã m.jin. Dzéń Respùbliczi (9 stëcznika) *nôrodny himn: „Državna himna Bosne i Hercegovine” (''Państwòwi Himn Bòsnie i Hercegòwinë'') === Wëkònôwczô władza === * Przédnictwò Bòsnie i Hercegòwinë (kòlektiwny òrgan władzë, skłôdô sã z trzech nôleżników – Serba, Chòrwata i Bòsniaka; wëbiérô sã jich równoczasowno na sztërëlatną kadencjã). === Ùstawòdôwczô władza === *Parlamentarné zéńdzenié Bòsnie i Hercegòwinë – dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô Jizba Przedstôwców (42 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) i wëższô Jizba Nôrodów (15 nôleżników, jaczich zacwierdzëwają parlamentë aùtonomicznëch repùblik). == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180315193211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html Bòsniô i Hercegòwina w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] nvanrhf6mfyi883sqv2ty8nayx1vnel Żukòwsczi sztél 0 11314 200503 197188 2026-05-25T01:30:16Z InternetArchiveBot 14136 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 200503 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kashubian embroidery of Zukowo school.jpg|mały|Kaszëbsczi wësziwk żukòwsczégò sztélu na torbie]] '''Żukòwsczi sztél''' – jeden òd przédnëch sztélów [[Kaszëbsczi wësziwk|kaszëbsczégò wësziwkù]]. Je sétmëfarwny. Nitczi są: czerwòné, żôłté, zeloné, jasnomòdré, mòdré, cemnomòdré ë czôrné. == Żukòwsczi sztél jakò dzélëk niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë == Òd 2015 rokù je òn wpisóny na krajową lëstã [[Niematerialnô kùlturowô spôdkòwizna|niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë]] prowadzony przez [[Minysterstwò Kùlturë i Nôrodny Spôdkòwiznë|Ministra Kùlturë i Nôrodny Spôdkòwiznë]]. Materiałë, chtërne sã jegò tikają są w Nôrodnym Instituce Spôdkòwiznë we Warszawie. Ùzwëskanié wpisënkù na krajową lëstã niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë przëczëniwô sã do wzmòcnieniô przekazywaniô pòstãpnym pòkòlenióm wiédzë ò rãcznym kaszëbsczim wësziwanim żukòwsczégò sztélu, a téż ùmiejãtnoscë wësziwaniô zgódno ze wskôzama tegò sztélu. W Nôrodnym Instituce Spôdkòwiznë je òbmëslënk dzejaniów, chtërne pòdtrzimùją żëwòtnosc wësziwaniô i służą jegò òchrónie przewidzóné na cząd 5 lat (lata 2016–2020), a bùtnowim zdrzódła finansowaniô je [[Gmina Żukòwò]]. To są zrealizóné i jesz zaplanowóné dzejania, chtërne są sczerowóné na zachòwanié żëwòtnoscë i rozwij wësziwaniô, np. edukacyjné i promòcyjné dzejania. W planowanim i realizacje òchrónowëch dzejaniów w wiôldżim stãpniu ùczãstniczą depòzytariusze wësziwaniô, to je wësziwôczczi np. [[Bernadeta Mariô Reglińskô]]. Przë realizacje planowónëch dzejaniów pòmôgają pòzarządowé òrganizacje. Wpisaniô kaszëbsczégò wësziwaniô żukòwsczégò sztélu na krajową lëstã niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë je pierszim wpisënkã z [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]] i są téż starania ò jegò wpisënk na jednã z systemù lëstów UNESCO. Do te czasu np. do indeksu tołmaczeniów UNESCO (Index Translationum) trafiłë niechtërne tołmaczenia kaszëbsczi lëteraturë na [[pòlsczi jãzëk]]. Baro wôżné je tuwò wzmòcnienié przekazëwaniô rãcznégò kaszëbsczégò wësziwaniô żukòwsczégò sztélu pòstãpnym pòkòlenióm. == Òbaczë téż == * [[Jadwiga Ptôch]] * [[Zofiô Ptôch]] * [[Bernadeta Mariô Reglińskô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kaszubi.pl/aktualnosci/aktualnosc/id/1175 ''Haft kaszubski wyróżniony przez MKiDN''] * http://www.nid.pl/pl/Informacje_ogolne/Aktualnosci/10.10.16/folder%20krajowa%20lista%20niematerialne%20PL.pdf Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego – na témã wësziwkù zdrzë s. 18. * [https://web.archive.org/web/20240611081940/http://www.mkidn.gov.pl/pages/posts/polscy-artysci-ludowi-w-siedzibie-unesco-8397.php Polscy artyści ludowi w siedzibie UNESCO (2018)] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi wësziwk]] pthcjr9b8vfsfo18ub25ua7jitwnvld Zimbabwe 0 11656 200502 193644 2026-05-24T18:28:27Z DawnyTest 14843 Dofùlowanié 200502 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Nyika yeZimbabwe <br>Ilizwe leZimbabwe |miono = Repùblika Zimbabwe |miono-genitiw = Zimbabwe |fana = Flag of Zimbabwe.svg |herb = Coat_of_arms_of_Zimbabwe.svg |na karce = Location_Zimbabwe_AU_Africa.svg |mòtto = "Unity, Freedom, Work" |jãzëk = Shona, Ndebele, klikowi Koisan, anielsczi, Sotho, Tonga, Tswana, Xhosa |stolëca = Harare |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 390.757 |procent-wòdë = |lëdztwò = 16.150.362 | rok = 2017 |dëtk = Zimbaweńsczi brutto dolar (zolar) | kòd dëtka = RTGS |czasowô cona = +1 |swiãto = [[18 strëmiannika]] |himn = "Blessed be the land of Zimbabwe" |kòd = ZW |Internet = .zw |telefón = 263|Prezydeńt=Emmerson Mnangagwa }} '''Zimbabwe''' – to je państwò w pôłniowi [[Afrika|Africe]], bez przëstãpù do mòrza, ze stolecznym gardã [[Harare]]. Greńczë z [[Pôłniowô Afrika|Pôłniową Afriką]], [[Bòtswanô|Bòtswaną]], [[Zambiô|Zambią]] i [[Mòzambik|Mòzambikã]]. Zimbabwe bëłô britijską kòlonią jakno Pôłniowô Rodezjô, chtërna òbznojmiła samòstójnotã w 1965, jakno Rodezjô<ref name=":0">[https://www.naa.gov.au/help-your-research/fact-sheets/independence-zimbabwe ''Independence of Zimbabwe.'']&#x20;[online] National Archives of Australia.&#x20;[dost. 2026-05-24].&#x20;(<abbr>ang.</abbr>).</ref>, pòtemù krôj zjinaczëł miono na Zimbabwe-Rodezjô, a na kuńcu Zimbabwe<ref name=":1">''[https://www.worldstatesmen.org/Zimbabwe.html Zimbabwe]'' [online], www.worldstatesmen.org [dost. 2026-05-24].</ref>, zwëskał samòstójnotã 18 łżëkwiata 1980<ref name=":0" /><ref name=":1" />. == Galeriô Zimbabwe == <gallery> Curled_trunk.jpg|Słoń w Zimbabwe Canada_wins_Zimbabwe_in_Rio_Olympics_07.jpg|Zimbabwscze mionkarki w bala na Olimpiadze w Rio ZmbziRvr.jpg|Rzeka w Zimbabwe Victoria Falls aerial view September 2003.jpg|Wòdaspad Victoria w Zimbabwe Shona_witch_doctor_%28Zimbabwe%29.jpg|Chłop w Zimbabwe ZimbabweOMC.png|Karta Zimbabwe </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 8xfqm41y0i82imkke7k6oopnw0uq6oc Nigeriô 0 12822 200501 198336 2026-05-24T17:54:55Z DawnyTest 14843 200501 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Federalnô Repùblika Nigerii|gwôsné miono=Federal Republic of Nigeria|fana=Flag of Nigeria.svg|miono-genitiw=Nigerii|herb=Coat of arms of Nigeria.svg|mòtto=Unity and Faith, Peace and Progress (Jednosc ë Wiara, Pòkój ë Pòkrok)|himn=Nigeria, We Hail Thee<br> (Nigerio, Witómë Ce) <center>[[Òbrôzk:Nigeria We Hail Thee.ogg]]</center>|na karce=Location Nigeria AU Africa.svg|jãzëk=Hausa, Igbo, Joruba, [[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Abudża|fòrma państwa=repùblika|kònstitucjô=|Prezydeńt=Bola Tinubu|data ùsôdzenia=1 pazdzérznika 1960|data lëkwidacji=|wiéchrzëzna=923 768|procent-wòdë=|lëdztwò=242,431,832<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/nigeria-population/ Nigeria Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-04-28] (<abbr>an.</abbr>).</ref>|rok=2026|dëtk=naira|kòd dëtka=NGN|czasowô cona=+1|kòd=NG|Internet=.ng|aùtowi kòd=WAN|telefón=+234}} '''Nigeriô''' je państwa w Zôpadny [[Afrika|Africe]] nad Gwinejską Roztoką. Stolëcą je Abudża. Grańczë z [[Benin|Beninã]], [[Niger|Nigrã]], [[Czad|Czadã]] ë [[Kamerùn|Kamerùnã]]. Je nôleżnikã Gòspòdarczi Wespòlëznë Państw Zôpôdny Africzi (ECOWAS)<ref>''[https://www.cbn.gov.ng/MonetaryPolicy/ecowas.html The Economic Community of West African States (ECOWAS) | Central Bank of Nigeria]'' [online], www.cbn.gov.ng [dost. 2026-04-28].</ref> ë Afrikańsczi Ùniji<ref>''[https://web.archive.org/web/20200527125905/https://au.int/en/member_states/countryprofiles2 Member States | African Union]'' [online], au.int [dost. 2026-04-28].</ref>. Krôj ten bëł kòlonią [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanii]], zwëskôł samòstójnotã [[1 pazdzérznika]] 1960, w 1963 Nigeriô stałô sã repùbliką<ref>''[https://www.nigeriafrance.org/nigerian-independence-day/ Nigerian Independence Day – The Embassy Of Nigeria – Paris, France]'' [online] [dost. 2026-04-28] (<abbr>an.</abbr>).</ref> (przódë rządzëł henë britijsczi król). Nigeriô je federacją, nigerijsczé kraje môją wiôlgą aùtonomiã, w jednëch panëje cwiarde islamsczé prawò a jinszé są barżi liberalné<ref>''[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/nigerial 2022 Report on International Religious Freedom: Nigeria]'' [online], United States Department of State [dost. 2026-04-28] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. Dwiema nôwikszëma religiama są włôsnie [[islam]] ë [[chrzescëjanizna]], w 2020 mùzëłmônie stônowëlë 56.1% lëdztwa Nigerii, chrzescëjanowie zaś 43.4%<ref>Hackett&nbsp;C., ''[https://www.pewresearch.org/short-reads/2025/11/11/5-facts-about-religion-in-nigeria/ 5 facts about religion in Nigeria]'' [online], Pew Research Center, 11 lëstopadnika 2025 [dost. 2026-04-28] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. == Òbaczë téż == * [[Niger]] * [[Czad]] * [[Afrika]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Afrika]] gg19rklt8ubuwo1d9te6yksz07br7i9