Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 1012 200886 177746 2026-05-28T15:03:23Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200886 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Anielë, Aleksandra === Wëdarzenia === * [[1945]] r. wëzwòlenié [[Gdiniô|Gdini]] === Ùrodzëlë sã === * [[1956]] r. [[Jan Labùda]] * [[1892]] r. [[Stanisłôw Dąbek]] === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 36fd05bvgh77sl0goxnyvzztg6py64c 0 1091 200890 200138 2026-05-28T16:42:36Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ https://web.archive.org/web/20250120062851/https://www.slowadopoprawki.com/post/j%C4%99zyki-regionalne-w-polsce 200890 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Villa di castello, biblioteca dell'accademia della crusca, dizionario petrocchi 02 crusca.jpg|mały|{{PAGENAME}}]] [[Òbrôzk:Stefan Ramult-Pomeranian Dictionary.png|mały|Dzélëk słowôrza Ramułta]] '''Słowôrz''' je lëstą słów ë jich definicëji, abò jich równoznaczënów w jińszi mòwie (mòwach). Niechtërné słowôrze pòdôwają téż infòrmacëje ò wëmòwie, pòchòdzenim słowa ôs przëmiarë jegò brëkòwóniô w zdaniach. Jistnieją téż słowôrze ilustrowóné (òbrôzkòwé). == Pòsobica słów == == Tëlkòsc słowiznë == Z pòzdrzatkù na tëlkòsc słowiznë zamkłi we słowôrzu mòżemë wëapartnic dwa ôrtë słowôrzów: 1. tzw. ''maksymalizacëjné słowôrze'', chtërnëch zgrôwã je zaprezentérowónié całégò dostónkù słowiznë brëkòwóny przez gwësną jãzëkòwą spòlëznã. Taczé słowôrze mògą zamëkac w se rozmajité fòrmë ë wariantë negò sómégò słowa we wszëtczich dialektach, ôs słowa znóné blós z runitwë, czë téż pòdóné przez infòrmatorów. Przez swòją nôtërã maksymalizacëjny słowôrz ni mòże bëc słowôrzã normatiwnym (preskriptiwnym), równak mòże baro pòmòc przë twòrzenim taczégò słowôrza. Przëmiarã maksymalizacëjnégò słowôrza je ''[[Pomoranisches Wörterbuch]]'' ''(Słowôrz pòmòrsczi)'' [[Friedrich Lorentz|Friedricha Lorentza]]. 2. tzw. ''minimalizacëjné słowôrze'', chtërnëch autora pòdôwô blós dzél słowiznë jaczégò jãzëka (np. czile tësąców nôczãstszëch słów). Minimalizacëjnym słowôrzã je np. ''[[Słowniczek kaszubski]]'' ''(Słowôrzk kaszëbsczi)'' [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]] czë ''Słowniczek polsko-kaszubski'' R. Drzeżdżona i G. J. Schramke, Gdynia 2006, a téż ''Pòlskò-anielskò-kaszëbsczi słowôrz'' Mariana Jelińskiego i [[David Shulist|Davida Shulista]], Żukowo 2010 i ''Môłi kaszëbskò-czeskò-pòlsczi słowôrz'', [[Żukòwò]] 2014[http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol?/aJeli{u0144}ski%2C+Marian/ajelin~aski+marian/1%2C1%2C9%2CB/frameset&FF=ajelin~aski+marian&1%2C%2C9]. == Specjalné słowôrze == * Stefan Ramułt: Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego, [[Krakòwò]] 1893 * Stefan Ramułt: Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, [[Gduńsk]] 2003 * [[Jan Trepczik]]: Słownik polsko-kaszubski, t. I-II, [[Gduńsk]] 1994. == Preskriptiwné a deskriptiwné słowôrze == == Òbaczë téż == * [[Słowôrz Wikipediji]] * [[Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej]] * [[Sloworz.org]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|6ir6fMiRuTo|Słowniki kaszubskie - 2013}} ({{Jãz.|csb}}) * [https://csb.wiktionary.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna Wikisłowôrz pò kaszëbskù] * [https://web.archive.org/web/20160909110356/http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb16242429g.public Dictionnaires kachoubes] * [https://web.archive.org/web/20150707045807/http://scholaris.pl/zasob/106924 scholaris.pl — Mój słowôrz - książka pomocnicza do nauki języka kaszubskiego] * [https://web.archive.org/web/20260413003104/https://www.zawszepomorze.pl/artykul/12759,slowniczek-polsko-kaszubski-czyli-kaszubszczyzna-bez-tajemnic Słowniczek polsko-kaszubski, czyli kaszubszczyzna bez tajemnic] * Słownik polsko-kaszubski — szkola.interklasa.pl: [https://web.archive.org/web/20200130224752/http://szkola.interklasa.pl/f019/strona/pol/pol_ac.html A–C], [https://web.archive.org/web/20200117115121/http://szkola.interklasa.pl/f019/strona/pol/pol_df.html D–F], [https://web.archive.org/web/20200128153948/http://szkola.interklasa.pl/f019/strona/pol/pol_jl.html J–L], [https://web.archive.org/web/20200218085625/http://szkola.interklasa.pl/f019/strona/pol/pol_mo.html M–O], [https://web.archive.org/web/20200117021913/http://szkola.interklasa.pl/f019/strona/pol/pol_pr.html P–R], [https://web.archive.org/web/20200121051226/http://szkola.interklasa.pl/f019/strona/pol/pol_su.html S–U] i [https://web.archive.org/web/20200130225216/http://szkola.interklasa.pl/f019/strona/pol/pol_wz.html W–Z] * https://kaszebi.rastko.net/?p=17#Słowniczek * https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2025/06/SLOWNIK-RYBACKI-WERSJA-UPROSZCZONA-1.pdf * https://www.wladyslawowo.com/atrakcje/slownik-kaszubski-dla-poczatkujacych-najwazniejsze-slowa-i-zwroty-1965 * [https://web.archive.org/web/20170223192011/http://www.zk-p.org/files/1704Trepczyk_slownik.pdf 1704Trepczyk_slownik.pdf] * [https://web.archive.org/web/20210228185456/http://www.kaszubi.pl/images/dodatkowe/aktualnosci/2014/NU_05_14_.pdf NAJÔ ÙCZBA, NUMER 5 (77), DODÔWK DO „PÒMERANII” – Pòdrãczny słowôrzk welownikaa] * https://web.archive.org/web/20250120062851/https://www.slowadopoprawki.com/post/j%C4%99zyki-regionalne-w-polsce [[Kategòrëjô:Słowôrze| ]] 24bzqvebtuz6hywg0fqkgc9o03cd288 0 1426 200939 200091 2026-05-28T19:51:49Z Terrus38 14026 drobné jãzëkòwé 200939 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= <small><small>Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen</small></small> |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto%20pl Motto UE], european-union.europa.eu</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji|24 jãzëczi]] |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= [[Ùgòda z Maastricht]]<br>[[Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]<br>[[Lizbóńskô Ùgòda]] |Mònarcha= [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat - Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnowégò cządu – 1949 rokù pòwsta Radzëzna Eùropë, a 1951 r. Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fónksnérowanim ùnie zajimô sã m.jin. [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé Lizbóńsczi Ùgòdë 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fónksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta spòdlowich prôw Eùropejsczi Ùnie]]. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} [[Himn Eùropejsczi Ùnie]] (''Òda do redotë'') na kaszëbsczi przedolmacził m.jin. Zbigórz Jankòwsczi<ref>J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces jintegracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0" />. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny Eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949, ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô plan jintegracje wëróbkù wãgla i stalë. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951, przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Néderlandzkô]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]], jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom)]]. 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|Eùropejsczi Wspólnotë Wãgla i Stalë]], [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùroatomu]]<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã pózni jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref name=":3">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. W latach 80. XX stalatégò eùropejskô jintegracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT ([[Anielsczi jãzëk|an]]. ''European Strategic Programme for Research in Information Technologies'')<ref name=":3" />. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë<ref name=":3" />. === Ùniô === [[Òbrôzk:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|mały|Ùgòda z Maastricht]] 7 gromicznika 1992 rokù w òlendersczim [[Maastricht]] je pòdpisónô [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]], jakô twòrzi regle tikającë sã przińdnégò pòspólnégò dëtka, zagrańcowi pòliticzi i bezpiekù, le téż wikszi wespółrobòtë w òbrëmim wëmiaru sprawiedlëwòtë i bënowëch zachów. 1 smùtana 1993 rokù òficjalno pòwstôwô Eùropejskô Ùniô<ref name=":4">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1990-99_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1990–1999], european-union.europa.eu.</ref>. Pòwstôwô jednorodny rënk, jaczi fónksnérëje na spòdlim 4 wòlnot: wòlny przepłiw lëdzy, towarów, ùsłëgów i kapitału. 1 stëcznika 1993 rokù je jinaùgùracjô jednorodnégò rënkù, chòc part wòlnégò przepłiwù ùsłëgów pòtikô sã z opòzdzënkã<ref name=":4" />. Rok pózni w żëcé wchòdzy ùgòda, jakô ùsôdzô Eùropejską Gòspòdarczą Òbéńdã, rozkòscerzającô jednorodny rënk na kraje EFTA ([[Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu]]). 1 stëcznika 1995 rokù do Eùropejsczi Ùnie dołãczają [[Aùstriô|Óstriackô]], [[Fińskô]] i [[Szwedzkô|Szwédzkô]]. 26 strëmiannika 1995 rokù, na spòdlim ùgôdënkù z Schengen, midzë sétmoma krajama EÙ ([[Belgijskô|Belgiô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Szpańskô]], [[Luksembùrg]], [[Néderlandzkô]], [[Niemieckô]], [[Pòrtugalskô]]) zniesonô je paszpòrtowô kòntrola. Do 2021 rokù strefa Schengen òbjimie 26 państw<ref name=":4" />. 2 rujana 1997 rokù pòdpisónô je ùgòda z Amsterdamu, jaczi refòrmë mają pòcwierdzëc pòzycjã EÙ na swiecie. 1 stëcznika 1999 rokù pòwstôwô [[eùro]]. Przódë ùżiwóné leno w transakcjach bezpieniãżnych w 11 krajach EÙ (bez Grecczi)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31998R2866 Council Regulation (EC) No 2866/98 of 31 December 1998 on the conversion rates between the euro and the currencies of the Member States adopting the euro], eur-lex.europa.eu, 31 gòdnika 1998.</ref>, a òd 2002 fónksnérëje jakno òficjalny dëtk – przë czim Wiôlgô Britaniô, Dëńskô i Szwédzkô rezygnëją z wprowadzeniô eùro. 26 gromicznika przédnicë EÙ pòdpisëją ùgòdã z Nicei, jakô mô zrefòrmowac jinstytucje, bë EÙ mògła fónksnérowac jakno ùniô 25 państw i przëjic pòstãpnëch nôleżników<ref name=":5">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2000-09_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2000–2009], european-union.europa.eu.</ref>. 1 maja 2004 rokù mô plac nôwikszé rozrzeszwianié Eùropejsczi Ùnie. Dołãczô do ni mët 10 krajów: [[Cyper]], [[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Estoniô]], [[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Łotwa]], [[Malta]], [[Pòlskô]], [[Słowackô]], [[Słoweniô|Słoweńskô]] i [[Madżarskô]]<ref name=":5" />. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. == Geògrafiô == === Nôleżnikòwé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżnikòwé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[Òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francëjô|Francëskô]], [[Òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Néderlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota |- | align="center" |1973 |[[Òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Dëńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wspólnota |- | align="center" |1981 |[[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[Òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[Òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[Òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[Òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Słoweńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[Òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[Òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|mały|250x250px|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref>Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref>[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô akcesjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[Òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[Òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[Òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="200"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] g11arn66tefnkt1n94jrv1t64j39hdo 200941 200939 2026-05-28T19:58:40Z Iketsi 3254 [[Zbigniew Jankowski (aktór)]] 200941 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= <small><small>Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen</small></small> |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto%20pl Motto UE], european-union.europa.eu</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji|24 jãzëczi]] |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= [[Ùgòda z Maastricht]]<br>[[Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]<br>[[Lizbóńskô Ùgòda]] |Mònarcha= [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat - Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnowégò cządu – 1949 rokù pòwsta Radzëzna Eùropë, a 1951 r. Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fónksnérowanim ùnie zajimô sã m.jin. [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé Lizbóńsczi Ùgòdë 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fónksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta spòdlowich prôw Eùropejsczi Ùnie]]. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} [[Himn Eùropejsczi Ùnie]] (''Òda do redotë'') na kaszëbsczi przedolmacził m.jin. [[Zbigniew Jankowski (aktór)|Zbigórz Jankòwsczi]]<ref>J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces jintegracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0" />. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny Eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949, ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô plan jintegracje wëróbkù wãgla i stalë. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951, przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Néderlandzkô]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]], jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom)]]. 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|Eùropejsczi Wspólnotë Wãgla i Stalë]], [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùroatomu]]<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã pózni jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref name=":3">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. W latach 80. XX stalatégò eùropejskô jintegracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT ([[Anielsczi jãzëk|an]]. ''European Strategic Programme for Research in Information Technologies'')<ref name=":3" />. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë<ref name=":3" />. === Ùniô === [[Òbrôzk:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|mały|Ùgòda z Maastricht]] 7 gromicznika 1992 rokù w òlendersczim [[Maastricht]] je pòdpisónô [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]], jakô twòrzi regle tikającë sã przińdnégò pòspólnégò dëtka, zagrańcowi pòliticzi i bezpiekù, le téż wikszi wespółrobòtë w òbrëmim wëmiaru sprawiedlëwòtë i bënowëch zachów. 1 smùtana 1993 rokù òficjalno pòwstôwô Eùropejskô Ùniô<ref name=":4">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1990-99_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1990–1999], european-union.europa.eu.</ref>. Pòwstôwô jednorodny rënk, jaczi fónksnérëje na spòdlim 4 wòlnot: wòlny przepłiw lëdzy, towarów, ùsłëgów i kapitału. 1 stëcznika 1993 rokù je jinaùgùracjô jednorodnégò rënkù, chòc part wòlnégò przepłiwù ùsłëgów pòtikô sã z opòzdzënkã<ref name=":4" />. Rok pózni w żëcé wchòdzy ùgòda, jakô ùsôdzô Eùropejską Gòspòdarczą Òbéńdã, rozkòscerzającô jednorodny rënk na kraje EFTA ([[Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu]]). 1 stëcznika 1995 rokù do Eùropejsczi Ùnie dołãczają [[Aùstriô|Óstriackô]], [[Fińskô]] i [[Szwedzkô|Szwédzkô]]. 26 strëmiannika 1995 rokù, na spòdlim ùgôdënkù z Schengen, midzë sétmoma krajama EÙ ([[Belgijskô|Belgiô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Szpańskô]], [[Luksembùrg]], [[Néderlandzkô]], [[Niemieckô]], [[Pòrtugalskô]]) zniesonô je paszpòrtowô kòntrola. Do 2021 rokù strefa Schengen òbjimie 26 państw<ref name=":4" />. 2 rujana 1997 rokù pòdpisónô je ùgòda z Amsterdamu, jaczi refòrmë mają pòcwierdzëc pòzycjã EÙ na swiecie. 1 stëcznika 1999 rokù pòwstôwô [[eùro]]. Przódë ùżiwóné leno w transakcjach bezpieniãżnych w 11 krajach EÙ (bez Grecczi)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31998R2866 Council Regulation (EC) No 2866/98 of 31 December 1998 on the conversion rates between the euro and the currencies of the Member States adopting the euro], eur-lex.europa.eu, 31 gòdnika 1998.</ref>, a òd 2002 fónksnérëje jakno òficjalny dëtk – przë czim Wiôlgô Britaniô, Dëńskô i Szwédzkô rezygnëją z wprowadzeniô eùro. 26 gromicznika przédnicë EÙ pòdpisëją ùgòdã z Nicei, jakô mô zrefòrmowac jinstytucje, bë EÙ mògła fónksnérowac jakno ùniô 25 państw i przëjic pòstãpnëch nôleżników<ref name=":5">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2000-09_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2000–2009], european-union.europa.eu.</ref>. 1 maja 2004 rokù mô plac nôwikszé rozrzeszwianié Eùropejsczi Ùnie. Dołãczô do ni mët 10 krajów: [[Cyper]], [[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Estoniô]], [[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Łotwa]], [[Malta]], [[Pòlskô]], [[Słowackô]], [[Słoweniô|Słoweńskô]] i [[Madżarskô]]<ref name=":5" />. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. == Geògrafiô == === Nôleżnikòwé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżnikòwé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[Òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francëjô|Francëskô]], [[Òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Néderlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota |- | align="center" |1973 |[[Òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Dëńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wspólnota |- | align="center" |1981 |[[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[Òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[Òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[Òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[Òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Słoweńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[Òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[Òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|mały|250x250px|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref>Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref>[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô akcesjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[Òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[Òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[Òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="200"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] 00vdz59io9boxuhfy7ua59kn5ieiq6r 0 1902 200945 198458 2026-05-28T20:14:36Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ + https://www.youtube.com/@kaszubywpiesniartystycznej8059/videos 200945 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tablica przy pomniku Aleksandra Labudy i Jana Trepczyka w Stryszej Budzie.jpg|mały|Jan Trepczyk i [[Aleksander Labùda]] ([[Strëszô Bùda]])]] '''Jón Trepczik''' (ùr. 22 rujana [[1907]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]] k. [[Mirochòwò|Mirochòwa]], ùm. 3 séwnika 1989 w [[Wejrowò|Wejrowie]]) – béł kaszëbsczim spòlëznowim dzejôrzã, ùtwórcą, pedagògã ë kòmpòzytorã. == Biografiô == Jón Trepczik pòchòdzył z gbùrsczi familii ze [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdë]] midzë [[Stajszéwò|Stajszéwã]] a [[Mirochòwò|Mirochòwã]] ([[Kartësczi kréz|kréz kartësczi]]), gdze przëszedł na swiat [[22 rujana]] [[1907]] rokù. Ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w [[Kòscérzëna|Kòscérzënie]], chtërné ùkùńcził w [[1926]] r. Zaczął robic jakno szkólny w [[Kartuzë|Kartuzach]], a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w [[Miszewò|Miszewie]], gdze robił do [[1934]] r. Ju jakno młodi człowiek zajinteresowôł sã òn [[Kaszëbizna|kaszëbizną]], co stało sã òsoblëwie dzãka taczim lëdzóm jak [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Aleksander Labùda]]. W 1929 rokù doszło do stwòrzeniô [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]]<ref>Jan Trepczik (1958 - przepisóny przez Édmùnda Kamińsczégò), Pòzdrzatk na kaszëbiznã, rozwicé lëteraturë ë pòstulatë dlô Zrzeszeniégò Kaszëbsczégò, „Pomerania” 2019, nr 10, s. 36</ref>, a Trepczik przënôlégôł do karna załóżców ny òrganizacji. W [[1930]] r. òżenił sã z [[Aniela Rómpskô|Anielą Rómpską]], chtërna bëła sostrą jednégò z nôbarżi znónëch ùtwórców i dzejôrzów z karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]]. W [[1930]] r. Trepczik zadebiutowôł w gdińsczi [[Chëcz Kaszëbskô|Chëczë Kaszëbsczi]] wëjimkã òpòwiôdaniégò pòd titlã ''Na szlachù zbrodnié''. Jakno pòeta pierszi rôz òbjawił sã w [[1931]] r. w [[Gryf (cządnik)|Gryfie]]. Pisôł do wëchôdający w trzëdzestëch latach uszłégò stalata [[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë Kaszëbsczi]]. Równak czas, w jaczim przëszło żëc i twòrzëc Trepczikòwi, nie béł za baro żëczny kaszëbsczémù dzejaniémù. Midzëwòjnowé przédnictwò [[Pòlskô|Pòlsczi]] nie bëło za baro żëczné temù, żebë [[kaszëbizna]] mògła sã richtich rozkòscérzac. Òsoblëwie doswiôdczëlë tegò lëdze, co przënôlégelë do karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]]. Baro pòdsztrëchiwelë òni midzë jinszima apartnotã kaszëbsczi òbéńdë i [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi, na przék wëstãpùjącym tej pòzdrzatkóm, mielë nié za jedną z pòlsczich gwarów, le za apartny słowiańsczi jãzëk. Prawie to pòdsztrëchiwanié kaszëbsczi apartnotë sprawiło, że pòlsczé przédnictwò, tak przedwòjnowé, jak téż pózniészé pòwòjnowé, pòsądzywało tej sej [[Kaszëbi|Kaszëbów]], a òsoblëwie prawie [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] ò [[Separatizma|separatizmã]], czëlë dzejanié, jaczégò célã miało bëc òddzelenié [[Kaszëbë|Kaszëb]] òd pòlsczégò państwa. Trepczik w [[1934]] r. przeniosłi òstôł do szkòłë w [[Rogòznô|Rogòznie]], leżącym w òbéńdze [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsczi]]. Òb czas bëtnoscë w [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]] w [[1935]] r. wëdóny òstôł jeden z bëlnëch dokôzów Jana Trepczika. Béł to ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', w chtërnym Trepczik pòkôzôł sã nié leno jakno lëteracczi ùtwórca, ale téż kòmpòzytor twòrzący melodie do tekstów [[Aleksander Labùda|A. Labùdë]], [[Jan Rómpsczi|J. Rómpsczégò]] i swòjëch gwôsnëch. Pò robòce w [[Rogòznô|Rogòznie]] jaż do wëbùchù [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] Trepczik robił w [[Tłukawë|Tłukawach]]. W [[séwnik]]ù [[1939]] r. Méster Jan przebiwôł w [[Tłukawë|Tłukawach]], pò czim w [[1940]] rokù wrócył na [[Kaszëbë]]. Tam zaczął robic jakno kasjéra w ùrzãdze gminë w [[Sjónowò|Swiónowie]]. W [[1943]] r. òstôł wcelony do niemiecczégò wòjska, w [[Italskô|Italsce]] przed do partizancczi z jaczi przeszed zôs do armii [[Władysław Anders|generała Andersa]]. Do kraju wrócył w [[1946]] r. i nalôzł so robòtã w Spòdleczny Szkòle nr 4 w [[Wejrowò|Wejrowie]], w chtërny robił jaż do [[Emeritura|emeriturë]], na jaką przeszedł w [[1967]] r. Krótkò pò wòjnie związôł sã téż z òdrodzoną „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszą Kaszëbską]]”, chtërna wëchôda w latach [[1945]]-[[1947|47]]. W nôcãższim cządze, czej pò lëkwidacji òdrodzony „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë]]”, a przed ùtwòrzenim [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], [[Kaszëbi]] ni mielë swòji òrganizacji, co bë reprezentowa jich jinteresë ë mia bë starã ò [[Kaszëbizna|kaszëbiznã]], wejrowsczi dodóm Jana Trepczika béł môlã, gdze schôdelë sã lëdze dzejający na kaszëbsczim gónie. Na òperacjowi rozmòwie z nim fónkcjonariuszowie Ùrzãdu do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù (ÙdsPB) mielë zdebło nôdzeje, że mòże ùdô sã gò zachãcëc do wespółdzejaniô. Pò drëdżim zetkanim z nim stało sã równak dlô ùbówców czësto gwësné, że ùdostanié gò na jich stronã nie je mòżlëwé. Trepczik nie zrobił tegò, co chcelë òd niegò jegò rozpòwiôdôcze z ÙdsPB, ale òbstojéwôł na swòjim, a òkróm tegò nie tacył przed nima, że nie widzy mù sã sytuacjô Kaszëbów i kaszëbiznë w Lëdowi Pòlsce – je ò tim napisóné we Warszawie [[29 zélnika]] 1955 r. Jiné je pismiono napisóné rãczno i przeniosłë przez niegò na zéńdzenié z fónkcjonariuszama ùrzãdu do sprawów pùblicznégò bezpiekù w 1955 r. Jesz niglë gò napisôł, mùszôł ju rôz bëc na ÙB, gdze pitóny béł midzë jinszima ò swòje dzejanié przed wòjną, òb czas ni, a téż pò ni. Miôł gadac, co wié ò dzejarzach kaszëbsczich, chtërnëch znaje, a téż napisac dlô ùbòwców wszëtkò, co wié ò kaszëbsczim separatizmie, ò dzejanim przedwòjnowi ë pòwòjnowi [[Zrzesz Kaszëbskô|„Zrzeszë Kaszëbsczi”]], ò znónëch kaszëbsczich dzejarzach i ò tim, jaczi je jegò pòzdrzatk na òglowé ùregùlowanié kaszëbsczi sprawë. W [[1956]] rokù nalôzł sã Méster Jón midzë załóżcama [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], chtërnégò wejrowsczim partã pózni czerowôł. Béł midzë jinyma baro aktiwnym dzejôrzã mùzyczny rësznotë. Zajimôł sã prowadzenim chùrów a òkróm te mòże rzec, że razã ze swòją drëgą białką, [[Léòkadia Trepczik|Léòkadią (przódë Czaja)]] twòrził môłé spiéwòwé karno<ref>Mamuszka, F.: Wejherowo i Ziemia Wejherowska : przewodnik. Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1969, s. 45 (pòlsczi)</ref>, chtërné wëstãpòwało na różnëch zéńdzeniach ë rozegracjach. W [[1959]] rokù dwa zestawë jegò spiéwków òstałë wëdóné przez [[Karno Sztudérów Kaszëbów Ormuzd]]. W arkùszach nëch pierszi rôz òsta zamieszczónô m.jin. pòpùlarnô piesniô „[[Zemia Rodnô]]”, ùznôwónô dzysô przez wiele Kaszëbów za nôrodny kaszëbsczi himn. W pózniészich latach wëszłë jesz: ''Rodnô zemia'' ([[1974]]), ''Moja chëcz'' ([[1978]]) ë ''Lecë choranko'' ([[1980]], [[1997]]). Do artisticzny spôdkòwiznë Trepczika przënôlégają téż òbrôzë ë céchùnczi. Trepczik przënôlégô do karna lëdzy, co jakno pierszi òstelë – w [[1967]] rokù – wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów "Pomorania"|Karno Sztudérów Pòmòraniô]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]<ref>[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 13.</ref>. W kùńcowim dzélu jegò żëcégò wëszłë trzë tomiczi jegò kaszëbsczich wiérztów, z chtërnëch wëzérô miłota do domôcëznë<ref>[http://books.google.de/books?ei=Zc5xT5bRMNPT4QTY7ISfDw&hl=pl&id=CsMYAAAAMAAJ&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&q=trepczyk#search_anchor Współczesna literatura kaszubska 1945 - 1980, ISBN 8320537495]</ref>, kaszëbsczi mòwë, zemi ë jich dłudżich dzejów. W [[1970]] rokù ùkôza sã ''Moja stegna'', a w [[1977]] r. ''Odecknienié''. Specjalnie dlô dzecy ùrëchtowôł òn zbiérk kaszëbsczich wiérztów wëdóny w [[1975]] r. pòd titlã ''Ukłôdk dlô dzôtk''. A w [[1979]] rokù òstôł nôleżnikã [[Związek Literatów Polskich|Związku Literatów Polskich]]. Jegò wiérzta "Kaszëbskô mòwa" bëła dolmaczony na: [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], bretońsczi, miemiecczi i [[Sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]]. Jón Trepczik ùmôrł [[3 séwnika]] [[1989]] r. w [[Wejrowò|Wejrowie]], gdze pòchòwóny òstôł na smãtôrzu w [[Wejrowò Smiechòwò|Smiechòwie]]. Jeden z brzadów jego robòtë na rënkù ùkôzôł sã ju pò jegò smiercë – dwatomòwi ''Słownik polsko-kaszubski'', wëdóny w [[1994]] rokù. Robòta nad nim zaja autorowi dłudżé lata, a zacza sã òna ju w latach szescdzesątëch ùszłégò stalata. Nôùkòwò przërëchtowôł gò do wëdaniô [[Jerzi Tréder|prof. Jerzi Tréder]]. Spòdlecznô Szkòła w [[Miszewò|Miszewie]] nosy dzysô miono prawie Jana Trepczika. Dzejającé w [[Wejrowò|Wejrowie]] [[Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka|Towarzystwo Śpiewacze]] nosy téż jegò miono. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * ''Mòja stegna'', [[Gduńsk]] [[1970]] * ''Rodnô zemia'', [[Gduńsk]] [[1974]] * ''Ùkłôdk dlô dzôtk'', [[Gduńsk]] [[1975]] * ''Òdecknienié'', [[Gduńsk]] [[1977]][https://lccn.loc.gov/84209259] * ''Mòja chëcz'', [[Gduńsk]] [[1978]] * ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]] (wëd. ju pò smiercë) * ''Lecë chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1980]], (2. wëd. ùfùlowóné [[1997]]) == Òbaczë téż == * [[Léòkadia Trepczik]] * [[Aleksander Labùda]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999. * K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego - Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 132. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=trepczyk#search_anchor] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|oxM8PWqh2_Q|Zemia rodnô – Nôrodny Himn Kaszëbów}} * https://www.youtube.com/@kaszubywpiesniartystycznej8059/videos * [https://web.archive.org/web/20170223192011/http://www.zk-p.org/files/1704Trepczyk_slownik.pdf 1704Trepczyk_slownik.pdf] * [http://scholar.google.com/scholar?q=J+Trepczyk&btnG=&hl=pl&lr=lang_pl&as_sdt=0 scholar.google] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Trepczik Jan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbisce]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] cevzm4bid8oolqt9pau0dqgio5b4fbx 0 1954 200914 193967 2026-05-28T16:55:10Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200914 wikitext text/x-wiki '''Bochnia''' – gard w [[małopòlsczé_wòjewództwò|małopòlsczim wòjewództwie]], w [[bocheńsczi_kréz|bocheńsczim krézu]]. == Pòłożenié == Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 49° 58' N, długòta - 20° 25' E. Bochnia je stolëcô [[Bocheńsczi_kréz|bocheńsczégò krézu]] w małopòlsczim wòjewództwie. Bochnia mô apartné ùrzãdë dlô [[gard]]u ë [[wsowô gmina|wsowi gminë]]. == Pòdôwczi == Lëdztwò gardu: ~30 000 mieszkańców<br> == Òbaczë téż == * [http://www.bochnia.pl Òficjalnô starna Bochni] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] jxru9eg4atrcihyxt5myfrwmmnjpbz9 0 2653 200916 198694 2026-05-28T16:58:52Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +1 200916 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kashubian embroidery of Zukowo school.jpg|mały|Kaszëbsczi wësziwk żukòwsczégò sztélu na torbie]] '''Kùltura''' – ([[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] colere 'uprawa, dbac, pielãgnowac, kształcenié'), to wieloznaczeniowi pòchwôt, jaczi je różno interpretowóny w rozmajitëch ùczbach. Kùlturã mòżno w skrodzeniém òpisac jakò òglową lëdzką wërobinã, tak materialną jak i niématerialną (np. kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu). W codniowim rozmienim pòchwôt „kùltura” zamanówszë szlachùje za rozmajitima fòrmama kùńsztu: [[Téater|téatrã]], [[Mùzyka|mùzyką]], [[Film|filmã]]. Je to scësnienié tegò pòchwatu, chtëren mô wiele znaczeniów<ref name="Bùgajnô113"></ref>. Wedle Édwarda Burnetta Tylora kùltura je złożoną całownotą, jakô òbjimô wiédzã, wierzenia, kùńszt, òbëczajnotã, prawa, zwëczi i jiné szëczi i nôłożënczi zwëskóné przez lëdzy jakno nôleżników spòlëznë. W jegò definicji kùltura przërównónô òsta do cywilizacje<ref>[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 138.</ref>. Wedle Ruth Benedict kùltura je złożoną całoscą, w jaczi zebróné są nônãtë zwënégòwóné przez człowieka jakno nôleżnika spòlëznë<ref name="Pioch139">[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 139.</ref>. Bronisłôw Malënowsczi za zestôwné dzéle definicji kùlturë ùznôł nôrzãdza i zjôdné dobra, ùrôbné wskôzë spòlëznowëch karnów, lëdzczé deje i szëczi, a téż wierzenia i òbëczaje<ref name="Pioch139"></ref>. Wedle Stanisława Òssowsczégò kùltura jest gwësną parłãczą psychicznëch rozrządzënków erbòwónëch w zôkrãżim gwësny wëcmaniznë. Definicja ta dôwô cësk na psychòlogiczny pòzdrzatk w przëswòjiwanim kùlturë – wôżné tuwò są spòsobë ùczeniô sã, fòrmòwaniô kùlturowëch nônãtów, przëjimaniô normów òbrzésznëch w gwësny wespòlëznie. Wedle jegò teòrii kùltura mô wiôldżi cësk na sztôłtowanié jestë człowieka<ref name="Pioch139"></ref>. == Etimòlogiô pòzwë == Słowò „kùltura” pòchôdô z [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò jãzëka]]: ''colo'', ''colere'', ''colui'', ''cultum'' – ‘dozerac, chòwac’, chtërno bëło związóné z òbrôbianim rolë: ''cultus agri''. Na pòczątkù wic kùltura bëła związónô z [[Gbùrzëzna|gbùrstwã]], òznôczała staranié człowieka, chtëren dozérôł swòje pòle<ref name="Bùgajnô113">[[Elżbiéta Bùgajnô]], ''Na stikù historii i kùlturë'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 113. </ref>. == Òbaczë téż == * [[Kùńszt]] * [[Kaszëbòpediô]] * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20250803013935/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/tradycja_kaszubska.html {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùltura| ]] 795cacj0ewyj58144v9dt6ewj5uzv13 200917 200916 2026-05-28T16:59:16Z Iketsi 3254 -' ' 200917 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kashubian embroidery of Zukowo school.jpg|mały|Kaszëbsczi wësziwk żukòwsczégò sztélu na torbie]] '''Kùltura''' – ([[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] colere 'uprawa, dbac, pielãgnowac, kształcenié'), to wieloznaczeniowi pòchwôt, jaczi je różno interpretowóny w rozmajitëch ùczbach. Kùlturã mòżno w skrodzeniém òpisac jakò òglową lëdzką wërobinã, tak materialną jak i niématerialną (np. kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu). W codniowim rozmienim pòchwôt „kùltura” zamanówszë szlachùje za rozmajitima fòrmama kùńsztu: [[Téater|téatrã]], [[Mùzyka|mùzyką]], [[Film|filmã]]. Je to scësnienié tegò pòchwatu, chtëren mô wiele znaczeniów<ref name="Bùgajnô113"></ref>. Wedle Édwarda Burnetta Tylora kùltura je złożoną całownotą, jakô òbjimô wiédzã, wierzenia, kùńszt, òbëczajnotã, prawa, zwëczi i jiné szëczi i nôłożënczi zwëskóné przez lëdzy jakno nôleżników spòlëznë. W jegò definicji kùltura przërównónô òsta do cywilizacje<ref>[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 138.</ref>. Wedle Ruth Benedict kùltura je złożoną całoscą, w jaczi zebróné są nônãtë zwënégòwóné przez człowieka jakno nôleżnika spòlëznë<ref name="Pioch139">[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 139.</ref>. Bronisłôw Malënowsczi za zestôwné dzéle definicji kùlturë ùznôł nôrzãdza i zjôdné dobra, ùrôbné wskôzë spòlëznowëch karnów, lëdzczé deje i szëczi, a téż wierzenia i òbëczaje<ref name="Pioch139"></ref>. Wedle Stanisława Òssowsczégò kùltura jest gwësną parłãczą psychicznëch rozrządzënków erbòwónëch w zôkrãżim gwësny wëcmaniznë. Definicja ta dôwô cësk na psychòlogiczny pòzdrzatk w przëswòjiwanim kùlturë – wôżné tuwò są spòsobë ùczeniô sã, fòrmòwaniô kùlturowëch nônãtów, przëjimaniô normów òbrzésznëch w gwësny wespòlëznie. Wedle jegò teòrii kùltura mô wiôldżi cësk na sztôłtowanié jestë człowieka<ref name="Pioch139"></ref>. == Etimòlogiô pòzwë == Słowò „kùltura” pòchôdô z [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò jãzëka]]: ''colo'', ''colere'', ''colui'', ''cultum'' – ‘dozerac, chòwac’, chtërno bëło związóné z òbrôbianim rolë: ''cultus agri''. Na pòczątkù wic kùltura bëła związónô z [[Gbùrzëzna|gbùrstwã]], òznôczała staranié człowieka, chtëren dozérôł swòje pòle<ref name="Bùgajnô113">[[Elżbiéta Bùgajnô]], ''Na stikù historii i kùlturë'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 113. </ref>. == Òbaczë téż == * [[Kùńszt]] * [[Kaszëbòpediô]] * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20250803013935/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/tradycja_kaszubska.html {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùltura| ]] c58s8d6wyswgdi212ek7ylwpvls7kpb 200923 200917 2026-05-28T17:02:56Z Iketsi 3254 [[]] 200923 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kashubian embroidery of Zukowo school.jpg|mały|[[Kaszëbsczi wësziwk]] żukòwsczégò sztélu na torbie]] '''Kùltura''' – ([[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] colere 'uprawa, dbac, pielãgnowac, kształcenié'), to wieloznaczeniowi pòchwôt, jaczi je różno interpretowóny w rozmajitëch ùczbach. Kùlturã mòżno w skrodzeniém òpisac jakò òglową lëdzką wërobinã, tak materialną jak i niématerialną (np. kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu). W codniowim rozmienim pòchwôt „kùltura” zamanówszë szlachùje za rozmajitima fòrmama kùńsztu: [[Téater|téatrã]], [[Mùzyka|mùzyką]], [[Film|filmã]]. Je to scësnienié tegò pòchwatu, chtëren mô wiele znaczeniów<ref name="Bùgajnô113"></ref>. Wedle Édwarda Burnetta Tylora kùltura je złożoną całownotą, jakô òbjimô wiédzã, wierzenia, kùńszt, òbëczajnotã, prawa, zwëczi i jiné szëczi i nôłożënczi zwëskóné przez lëdzy jakno nôleżników spòlëznë. W jegò definicji kùltura przërównónô òsta do cywilizacje<ref>[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 138.</ref>. Wedle Ruth Benedict kùltura je złożoną całoscą, w jaczi zebróné są nônãtë zwënégòwóné przez człowieka jakno nôleżnika spòlëznë<ref name="Pioch139">[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 139.</ref>. Bronisłôw Malënowsczi za zestôwné dzéle definicji kùlturë ùznôł nôrzãdza i zjôdné dobra, ùrôbné wskôzë spòlëznowëch karnów, lëdzczé deje i szëczi, a téż wierzenia i òbëczaje<ref name="Pioch139"></ref>. Wedle Stanisława Òssowsczégò kùltura jest gwësną parłãczą psychicznëch rozrządzënków erbòwónëch w zôkrãżim gwësny wëcmaniznë. Definicja ta dôwô cësk na psychòlogiczny pòzdrzatk w przëswòjiwanim kùlturë – wôżné tuwò są spòsobë ùczeniô sã, fòrmòwaniô kùlturowëch nônãtów, przëjimaniô normów òbrzésznëch w gwësny wespòlëznie. Wedle jegò teòrii kùltura mô wiôldżi cësk na sztôłtowanié jestë człowieka<ref name="Pioch139"></ref>. == Etimòlogiô pòzwë == Słowò „kùltura” pòchôdô z [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò jãzëka]]: ''colo'', ''colere'', ''colui'', ''cultum'' – ‘dozerac, chòwac’, chtërno bëło związóné z òbrôbianim rolë: ''cultus agri''. Na pòczątkù wic kùltura bëła związónô z [[Gbùrzëzna|gbùrstwã]], òznôczała staranié człowieka, chtëren dozérôł swòje pòle<ref name="Bùgajnô113">[[Elżbiéta Bùgajnô]], ''Na stikù historii i kùlturë'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 113. </ref>. == Òbaczë téż == * [[Kùńszt]] * [[Kaszëbòpediô]] * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20250803013935/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/tradycja_kaszubska.html {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùltura| ]] cqsw6wbt46n7ot779q5dk23tuvgnxdd 0 3013 200915 199781 2026-05-28T16:57:46Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ https://web.archive.org/web/20250907041812/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/jezyk_kaszubski.html 200915 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=0000ff| farba=ffffff| apartne miono=kaszëbsczi jãzëk| kraj, òbénda1= [[Pòlskô]], [[Kanada]]| lëczba=87600 (wedle nôrodnégò spisënkù 2021)| môl=-| rodzëzna=[[Jindoeùropejsczé jãzëczi]]<br /> * [[Słowiańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi]] *** [[Lechicczi jãzëk]] **** [[Pòmòrsczi jãzëk]] ***** Kaszëbsczi jãzëk| alfabét=[[łacëzniany alfabét|łacëzniany]]| kraj, òbénda2=Òd 2005 rokù w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[òbéndowi jãzëk]], wprowadzony do 5 ùrzãdów gminë jakno [[pòmòcny jãzëk]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]| agencëjô= [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]][http://www.kaszubi.pl/o/rjk/]| iso1=-| iso2=[http://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes-keyword.php?SearchTerm=csb&SearchType=ALL&Submit=Go] csb| iso3=[http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=c csb]| sil=CSB [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=csb]| kòd=csb| znankównik=Kaszëbskô| jãzëk=kaszëbsczi|znankòwnik2=kaszëbsczégò }} [[Òbrôzk:Jerozolëma, kòscel Pater noster, "Òjcze nasz" pò kaszëbskù.JPG|mały|[[Jerozolëma]], [[Òjcze Nasz|Òjcze nasz]] pò kaszëbskù]] '''Kaszëbsczi jãzëk''' – jãzëk z [[zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|zôpôdnosłowiańsczégò]] karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]], chtërnym gôdô wiãcy jak 50&nbsp;000 [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Kaszëbsczi je jednym z pòmòrsczich jãzëków – ò apartnym jãzëkù mòżna rzec ju w XIV stolace. Nôstarszi kaszëbsczé knédżi to ''Duchowe piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow'' [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż z rokù [[1643]] [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] ''Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski''. Dzysdniowò lëterackô kaszëbizna je ewòlucëją zabédowóny przez [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwe]], wprzód w 1848 (?) – na òsta òdnalazłô w rusczich archiwach kòl kùńca XX stalata – ë w [[1879]] rokù w ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', wëdóny w [[Pòznóń|Pòznaniu]]. Badéra kaszëbiznë [[Friedrich Lorentz]] wëapartnił w kaszëbsczim jãzëkù 47 zwãków, chtërne są dzysdniowò pisóne 34 lëterama, jich dzél (''ch, cz, dz, dż, rz, sz'') przez sparłãczenie dwóch lëterów. W kaszëbsczim jãzëkù wëapartniómë trzë przédné dialektë, jakno: * nordowòkaszëbsczi (krézë: pùcczi, wejrowsczi, [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]],) * westrzédnokaszëbsczi (krézë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], dzélowò bëtowsczi) * pôłniowòkaszëbsczi (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) == Miono == Kaszëbizna czãstô je wëmieniownô zwónô pòmòrsczim jãzëkã, chòc ''de facto'' je òna le karnã słëchających do niegò dialektów. Bëtnosc wielu mionów na òpisanié jednégò jãzëka a téż jidentifikacëjô całownégò jãzëka z jegò nômòcnészim dialektã mô czasã môl w przëmiôrze mniészoscowëch jãzëków, jaczé sã mòcno zjinaczoné ë jaczé na skùtk nieżëcznëch, pòliticznëch dzejników nie bëłë w sztądzë ùsôdzëc òglowégò, sztandardowégò jãzëka ë dobéc mòcny lëżnoscë w państwie, w jaczim są brëkòwóné. Kaszëbizna wiedno bëła bënnowò zjinaczonô, a wicy wiédzë ò tim mómë òd czasów [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwë]]. [[Aleksander Hilferding|Hilferding]] w pòłowie XIX w. pòdzelił kaszëbiznã na: 1. gwarã pòmerańsczich Słowińców i Kaszëbów, 2. gwarã pòmerańskich Kaszëbów, 3. gwarã kaszëbską w Zôchódnëch Prësach. Dzelnotã tã na zôczątkù XX stalata ùnowił Lorentz, chtëren w òbrëmienim 2 przédnëch òbéńdów: norda i pôłnié (jinëch wedle iloczasu), i tak "równoleżnikòwò", wëdzelił 21 gromadów, a w nich 70 gwar. ''Atlas językowy kaszubszczyzny i dialektów sąsiednich'' (1964-1978) – òddôwô stón z pòłowë XX w. i wëapartniô: 1. archaiczniészą nordã: a) Pùcczé (Mòrzanie i òsóbno półòstrów Hél – Rëbôcë); b) Pùcczé i Wejrowsczé; pas wëstrzódkòwy to – Lesôcë; 2. innowacyjny westrzódk, m.jin. Józcë (òkòlé Strzépcza, Mirochòwa i Srôkòjc); 3. spòlaszałé pôłnié, òsoblëwò wschódné. Juwernô stojizna jakno w pòmòrsczim jãzëkù ma môl np. w òkcytańsczim ë dolnomiemieczim jãzëkù. Òkcytańsczi czãstô biwô zwóny prowansalsczim jãzëkã, chò dialektë prowansalsczé są blos dzélã òkcytańsczégò, leno mają nômòcnészi lëteracczi zwëk. Dolnomiemiecczi (Nederdüütsch, Plattdüütsch) je czãstô zeszlachòwóny z jegò dolnosaksońsczim dialektã (Nedersassisch, Low Saxon), ga mô òn wiele mòcniészi môl òd resztë. Pò wëmiarcém słowianiznë a téż wszëtczéch jinëch pòmòrsczich dialektów, króm kaszëbiznë w przerównaniém do jãzëka Pòmòrzanów dzysô nôczãsczi je brëkòwóny termin "kaszëbsczi jãzëk". Rodowizna mionów "Kaszëbi" ë "kaszëbsczi" a téż ôrt, na jaczi òne przëszłë òb stalata z òkrãżégò Kòszalëna na Pòrénkòwi Pòmòrskô są wcyg wëzgôdką dlô ùczałich. Niżódnô z dotëchczasnych teòrëjów nie pòtkała sã z òglowym akceptã. Nie mô równak dokôzów na to, żebë doszło do wanogów Pòmòrzanów z òkrãżégò Kòszalëna w pòrénkòwim czérënkù. == Brëkòwanié == [[Òbrôzk:Garcz.jpg|mały|Dwamòwnô tôfla pòlskò-kaszëbskô]] Zwiksza wëższé sferë Prësôków mało dbałë ò kaszëbsczi jãzëk w XIX w. Syg kaszëbiznë òd kùli lat bezùstankòwò sã zmiészô. W latach 50. XX w. [[Kaszëbi]] równo żelë jidze ò starszich, jak i starków, a téż dzece – przed jidzenim do szkòłë – na co dzéń nié miôlë leżnoscë wiele razy przëstôwaniô z pòlsczim jãzëkã. Chòc kòscół béł tej môlã, gdze szło czëc [[Pòlsczi jãzëk|ten]] jãzëk. W szkòle na paùzach dzece gôdałë pò kaszëbskù. W latach 70. XX w. kaszë­bizna òglowò bëła ùznôwónô za jãzëk lëdzy mało wësztôł­conëch. Wiele wstidzało sã tedë kaszëbsczégò jãzëka, a w wiele szkòłach na Kaszëbach bëło robioné wnet wszëtkò, żebë dzecë nie gôdałë w rodny mòwie. Do niedôwna westrzódk pòlsczich mòwnoùczałich panowała ùdba, że kaszëbsczi je blós dialektã [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]]. W [[2003]] rokù béł dóny kaszëbiznié trzëlëterowi midzënôrodny kòd ''CSB'' wedle normë ISO 639-2. W krajach [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnii]] pierszą rolą w wiele rëmiach pùblicznégò żëcô państwa òdgriwają samòrządné krôjné, chtërnëch zastãpiną są naje wòjewództwa. W krãgù krôjnowy pòliticzi, jaką robią wòjewództwa, wiôldżi znaczënk mô edukacjô i kùltura. W państwach EÙ przëwiãzywô sã stolemną wôgã do krôjnowégò sztôłceniô i chòwaniô, do fùlniészégò pòznaniô historii spôdkòwiznë kùlturë nôblëższich strón, a w tim jãzëka. Jidze przece ò zakòrzenianié młodégò pòkòleniô w tradicji domôcégò kraju, ò ùswiądnienié nôrodny i eùropejsczi bòkadnoscë w rozmajitoscë, ò sztôłcenié sztaturë młodëch lëdzy jakno òbëwatelów swiądnëch swòjich mòżlëwòtów i òbòwiązków wedle tatczëznë, ale òtemkłëch na lëdzy i spòlëznë jinëch kùlturów. Dlô kaszëbsczégò jãzëka w Pòlsce òd 1 czerwińca 2009 rokù wôżnô je [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków]]. Dzysdniowò w [[Pòlskô|Pòlsce]], a òsoblëwie na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] je kòl 200 szkòłów, w chtërnëch dzecë ùczą sã kaszëbsczégò. 30 [[séwnik]]a 2010 rokù jãzëka kaszëbsczégò ùczëło sã 10 543 młodëch lëdzy, a z tegò 8 883 w 197 spòdlecznëch szkòłach. Òd 2013 rokù zaczinô są nowi przedmiot „Włôsnô historiô i kùltura”, jaczi wchôdô do szkòłów òd [[séwnik]]a. To je dodôwkòwi przedmiot dlô ùczniów zapisónëch na kaszëbsczi w piąti klasë spòdleczny szkòłë, w drëdżi klasë gimnazjum a téż w drëdżi klasë wëżigimnazjalny. Òcenã z niegò liczi sã do strzédny. Òd [[2005]] rokù je mòżnota skłôdaniô maturowégò egzaminu z negò jãzëka. W kaszëbsczim wëdôwóné są knéżczi, cządniczi a téż nadôwóné programë w radiu czë telewizëji. Wedle ùstawë ò nôrodnëch ë etnicznëch miészëznach i òbéndowim jãzëkù z [[6 stëcznika]] [[2005]] rokù je mòżebnota brëkòwania przed ùrzãdama gminów, kòl ùrzãdniégò jãzëka, kaszëbsczëgò jakno pòmòcnégò jãzëka. Pierszą gminą jakô wprowadzeła kaszëbsczi jãzëk jakno pòmòcny bëła [[Gmina Parchòwò]], pò ni [[Srôkòjce]], [[Gmina Lëniô]], [[Gmina Żukòwò]], a pózni [[Gmina Lëzëno]]. W [[2005]] r. kaszëbsczi jãzëk pierszi rôz szło bëło wëbrac na maturowim ekzaminie (kaszëbszczi wëbrało 23 ùczniów). Kaszëbizna mia swój plac w Pólsczi Òbéńdowi Telewizëji [[Gduńsk]] ([[Rodnô zemia (telewizjowô programa)|''Rodnô Zemia'']], ''Tedë jo''), a mô w [[Radio Gduńsk|Radiu Gduńsk]] (''Na bôtach ë w bòrach'') ë w [[Radio Kaszëbë|Radiu Kaszëbë]] òd 18 gòdnika 2004 (ùstawòwò zazychrowóné 25% czasu). UNESCO ùznôwô, że kaszëbsczi jãzëk je we wiôldżim niebezpiekù [http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-370.html], bò pò kaszëbskù prawie wcale nie gôdają dzece. Dzysdnia kaszëbsczi jãzëk brëkòwóny je òd 90-tëch lat téż w liturgiji [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczégò kòscoła]]. Przëstãpnëch je czile dolamczënków Nowégò Testamentu, w tim [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczich runitów]]: [[Eùgeniusz Gòłąbk|Eùgeniusza Gòłąbka]] i [[Francyszk Grucza|Francyszka Gruczë]], a téż òjca prof. dr hab. [[Adam Riszard Sykòra|Adama Riszarda Sykòrë]] z Pòznania – przełożił z greczi Ewanielëje. Kròm tegò przëstãpné sã téż kazaniô ks. [[Marión Miotk|Mariana Miotka]] ''Swiãtim turã starków'' (1991) i ùsôdzk ks. profesora [[Jan Walkùsz|Jana Walkùsza]] ''Sztrądã słowa'' (1996). === Gramatika === {|border=1 style="text-align:center" !Przëpôdczi (csb)||Przypadki (pol)||Pòjedinczô lëczba||Wielnô lëczba |- | [[nazéwôcz]] || mianownik || Kaszëba || Kaszëbi |- | [[rodzôcz]] || dopełniacz || Kaszëbë || Kaszëbów |- | [[dôwôcz]] || celownik || Kaszëbie || Kaszëbóm |- | [[winowôcz]] || biernik || Kaszëbã || Kaszëbów |- | [[Nôrzãdzôcz|narzãdzôcz]] || narzędnik || Kaszëbą || Kaszëbama |- | [[môlnik]] || miejscownik || Kaszëbie || Kaszëbach |- | [[Wòłôcz|wòłiwôcz]] || wołacz || Kaszëbò || Kaszëbi |} Ùszłi prosti czas {|class=wikitable |- |colspan=3 align=center |'''Pòjedinczô lëczba''' |colspan=3 align=center |'''Wielnô lëczba''' |- !Chłopsczi ôrt !Białczi ôrt !Dzecny ôrt !Chłopskòpersónowi ôrt<br> !Niechłopskòpersónowi ôrt<br> |- |jô bé'''ł'''<br>të bé'''ł'''<br>òn bé'''ł''' |jô bë'''ła'''<br>të bë'''ła'''<br>òna bë'''ła''' | - <br> - <br>òno bë'''ło''' |më bë'''lë''' (ma<ref>T. Slobodchikoff, 2014, The Role of Morphosyntactic Feature Economy in the Evolution of Slavic Number [http://www.lingref.com/cpp/wccfl/31/paper3045.pdf]</ref> bë'''ła''')<br>wa bë'''ła'''<br>òni bë'''lë''' |më bë'''łë'''<br>wa bë'''ła'''<br>òne bë'''łë''' |} == Dialektë == [[Òbrôzk:Kaszuby - dialekty wg F.Lorentza.png|mały|220px|Kaszëbsczé dialektë pg Friedricha Lorentza (pòczątk XX w.)]] Pòdług [[Friedrich Lorentz|Friedricha Lorentza]] na pòczątku XX stalata to dało trzë dialektë kaszëbsczégò jãzëka: [[nordowòkaszëbsczi dialekt]], [[westrzédnokaszëbsczi dialekt]] i [[pôłniowòkaszëbsczi dialekt]].<ref>J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, s. 128</ref> == Dopisënczi == {{Przëpisë}} == Lëteratura == [[Òbrôzk:Powiat Pucczi 2 ubt.jpeg|mały|Wëdowiédnô tablëca w dwóch jãzëkach: [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim]] ë kaszëbsczim]] * [[Florión Cenôwa|Florian Ceynowa]]: ''Kurze Betrachtungen über die kaßubische Sprache als Entwurf zur Gramatik''; hrsg., eingel. und kommentiert von Aleksandr Dmitrievič Duličenko und Werner Lehfeldt. Göttingen : Vandenhoeck & Ruprecht, 1998 ISBN 3-525-82501-3. * [[Eùgeniusz Gòłąbk]]: Wskôzë kaszëbsczégò pisënkù. Oficyna Czec [[1997]] ISBN 83-87408-02-6. * [[Aleksander Labùda]]: ''Słownik polsko-kaszubski/Słowôrz kaszëbskò-pòlsczi'' [[Gduńsk]] [[1981]] * [[Friedrich Lorentz|Fridrich Lorentz]]: ''Gramatyka pomorska'' t. 1-3 [[Wrocław]] [[1958]]-[[1962]] * [[Bernard Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej.'' t. 1-7 [[Wrocław]] – [[Warszawa]] – [[Krakòwò]] [[1967]]-[[1976]] * [[Gustaw Pobłocki]]: ''Słownik kaszubski z dodatkiem idyotyzmów chełmińskich i kociewskich'', [[Chełmno]] [[1887]] * Adam Ryszard Sikora OFM, Wpoczątku bylo Slowo... Najstarsze kaszubskie teksty biblijne, Oficyna Czec, Kartuzy [[2009]] * [[Hanna Popowska-Taborska]], [[Wiesław Boryś]]: ''Słownik etymologiczny kaszubszczyzny'' t.1-4 [[Warszawa]] [[1994]]-[[2002]] (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy ) ISBN 83-901394-9-9, ISBN 83-86619-81-3, ISBN 83-86619-28-7, ISBN 83-86619-74-0 * [[Stefan Ramułt]]: ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'', [[Krakòwò]] [[1893]] * Sztrategijô òchronë ë rozwiju kaszëbsczégò jãzëka ë kùlturë, [[Gduńsk]] [[2006]] * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie, [[Gduńsk]] [[2014]] * [[Jerzi Tréder|Jerzy Treder]]: ''Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny.'' [[Gduńsk]] [[2002]] ISBN 83-7326-037-4 * [[Jan Trepczik]]: ''Słownik polsko-kaszubski'' t. 1-2 [[Gduńsk]] [[1994]] ISBN 83-85011-73-0 === Zaòstałoscë kaszëbsczi (pòmòrsczi) pismieniznë === * [[1536]] Kronika T. Kantzowa o wendyjskich ludach zwanych Wendami a między nimi Kaszuby. ''Chronik von Pommern in Hohdeutscher, hrsg. v. G. Gaebel, [[Sztetëno]] [[1897]].'' * [[1586]] ''Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode'', [[Franz Tetzner]] [[1896]]: z dolmaczënkù bëtowsczégò pastora [[Szymon Krofej|S. Krofeja]], Słowińca (?) rodã z Dąbia. * [[1643]] ''Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá'', [[Gduńsk]] [[1643]]. Pastor smołdziński [[Michał Mostnik|M. Mostnika]] ''(Michał Pontanus)'', rodem ze Słupska. * ''Die Schmolsiner Perikopen'' (''Smòłdzëńsczé perikòpë''), òpracowóné ë wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinze]], [[Berlëno]] ''(pòrénkòwé)'' [[1967]] * ''Altkaschubisches Gesangbuch'' (''Stôrokaszëbsczi spiéwnik''), òpracowóné ë wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinze]], [[Berlëno]] ''(pòrénkòwé)'' [[1967]] * ''Przysięgi słowińskie z Wierzchocina [w:] Szkice z kaszubszczyzny: Dzieje, zabytki, słownictwo: Hanna Popowska-Taborska, Wejherowo'' [[1987]], s. 65-82 == Òbaczë téż == * [[Słowiańsczé jãzëczi]] * [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] * [[Dëchòwô kùltura Kaszëb]] * [[Kaszëbienié]] * [[Kaszëbistika]] * [[Kaszëbskô lëteratura]] * [[Pòlaszenié]] * [[Palatalizacjô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [[wikt:Przédnô starna|Kaszëbsczi Wikisłowôrz]] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/csb Endangered Languages] * [http://id.ndl.go.jp/auth/ndla/?qw=%E4%BD%8E%E5%9C%B0%E3%83%89%E3%82%A4%E3%83%84%E8%AA%9Ekashubian&g=all NDL] * [https://wals.info/languoid/lect/wals_code_ksu WALS] * [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/search?query=advanced%28%28LANGUAGE%2Ccsb%29%29# European Library] * [http://glosbe.com/csb/pl/ Glosbe – Słowôrz kaszëbskò-pòlsczi] * [http://multitree.org/codes/csb Kaszëbsczi] * [https://web.archive.org/web/20140826201403/http://www.skarbnicakaszubska.pl/slawistyka-w-xix-wieku-o-kaszebiznie#_ftn6 ò kaszëbiznie] * [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20140000263&min=1 (pl)] * [https://web.archive.org/web/20210201131848/http://www.cassubia-dictionary.com/ Kaszëbsczi słowôrz] * [https://web.archive.org/web/20240107175219/https://orka.sejm.gov.pl/Biuletyn.nsf/0/B0851E4076228E55C1257249003DA323?OpenDocument Sejm – ochrona i rozwój języka i kultury kaszubskiej] * {{YouTube|msuLr02oOEo|Telewizja Kaszuby – Sonda o języku kaszubskim}} * [http://wiadomosci.sierakowice.pl/?a=1&id=1341&arch=1 pl] * [http://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85071708 LC] * [http://zanotowane.pl/1026/8249/245307824747.htm Nauka języka Kaszubskiego] * https://iecor.clld.org/languages/kashubian * https://www.spbojano.pl/2025/06/26/do-konca-lipca-trwaja-zapisy-na-jezyk-kaszubski-w-klasach-i/ * https://web.archive.org/web/20150531073640/http://www.nytimes.com/2010/04/29/nyregion/29lost.html?hp * https://www.gov.pl/web/gov/szukaj?query=kaszubski&category=kategoria&page=1&size=50 * https://web.archive.org/web/20250907041812/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/jezyk_kaszubski.html {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] ab4ue1pdoeqz7u1kxvjpi1hx78cnvvr 0 3668 200936 193864 2026-05-28T19:36:51Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200936 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Ísland | miono = Islandëjô | miono-genitiw = Islandëjsczi | fana = Flag of Iceland.svg| herb = Coat of arms of Iceland.svg | na karce = Europe_location_ISL.png| jãzëk = [[Islandsczi jãzëk|islandsczi]], dëńsczi | stolëca = Reykjavík | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 103.125 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 383,726 | rok = 2024 | dëtk = islandskô króna | kòd dëtka = ISK | czasowô cona = +0 | swiãto = [[17 czerwińca]]<ref>[https://reykjavik.is/en/june17 June 17th] Reykjavík [2025-08-31]</ref> | himn = Lofsöngur | kòd = IS | Internet = .is | telefón = 345 |Prezydeńt=Halla Tómasdóttir|Premiéra=Kristrún Frostadóttir}} '''Islandëjô''' (''Ísland'') je państwã w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]]. Są tu géjzerë, fiordë, a przede wszëtczim stolemné lodowé górë i baro cwiardi nôtëra. * stoleczny gard: [[Reykjavík]] * lëdztwò: 383,726 mieszkańców (2024)<ref>[https://www.statice.is/publications/news-archive/inhabitants/the-population-on-1-january-2024 The country's population was 383,726 at the beginning of 2024] Statistic Iceland [2025-08-31]</ref> * wiéchrzëzna: 103.125&nbsp;km² [[Òbrôzk:Strokkur geyser eruption, close-up view.jpg|mały|left|[[Gejzer]] w Islandie]] == Òbaczë téż == * [[Dëńskô]] * [[Norweskô]] * [[Grenlandzkô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Islandëjô]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] bhcgusbxgmkor62ve5tu42tuumya02x 200937 200936 2026-05-28T19:38:50Z Iketsi 3254 Galeriô 200937 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Ísland | miono = Islandëjô | miono-genitiw = Islandëjsczi | fana = Flag of Iceland.svg| herb = Coat of arms of Iceland.svg | na karce = Europe_location_ISL.png| jãzëk = [[Islandsczi jãzëk|islandsczi]], dëńsczi | stolëca = Reykjavík | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 103.125 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 383,726 | rok = 2024 | dëtk = islandskô króna | kòd dëtka = ISK | czasowô cona = +0 | swiãto = [[17 czerwińca]]<ref>[https://reykjavik.is/en/june17 June 17th] Reykjavík [2025-08-31]</ref> | himn = Lofsöngur | kòd = IS | Internet = .is | telefón = 345 |Prezydeńt=Halla Tómasdóttir|Premiéra=Kristrún Frostadóttir}} '''Islandëjô''' (''Ísland'') je państwã w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]]. Są tu géjzerë, fiordë, a przede wszëtczim stolemné lodowé górë i baro cwiardi nôtëra. * stoleczny gard: [[Reykjavík]] * lëdztwò: 383,726 mieszkańców (2024)<ref>[https://www.statice.is/publications/news-archive/inhabitants/the-population-on-1-january-2024 The country's population was 383,726 at the beginning of 2024] Statistic Iceland [2025-08-31]</ref> * wiéchrzëzna: 103.125&nbsp;km² == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Strokkur geyser eruption, close-up view.jpg|[[Gejzer]] w Islandie Òbrôzk:Eyjafjallajökull.jpeg| Òbrôzk:Arctic-fox-Iceland.JPG| Òbrôzk:Icelandic Horses!.jpg| Òbrôzk:Akureyri-trip 023.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Dëńskô]] * [[Norweskô]] * [[Grenlandzkô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Islandëjô]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] m6a4oocnnfdrvb80bkgkzrpxbhjxnfk 0 3914 200934 199478 2026-05-28T19:35:59Z Iketsi 3254 -' ' 200934 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Swiónowò, Sjónowò | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kartësczi | gmina=Kartuzë | szôłtëstwò=Sjónowò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=23 | sekùndëN=17 | gradëE=18 | minutëE=05 | sekùndëE=20 | wiżô= | rok= | lëdztwò=349 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-328 | reg_tôfla=GKA | SIMC= | szôłtës=Aleksandra Sypion | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Sjónowò - kòscół.JPG|mały|180px|left|Kòscół - Sanktuarium Kaszëbsczi Królewi]] [[Òbrôzk:Msza.sian.tif|mały|left|Odpùst kòl Kaszëbsczi Królewi]] [[Òbrôzk:KrolowaKaszub.jpg|mały|Matka Bòskô Sjónowskô - Kaszëbskô Królewô]] [[Òbrôzk:Sianowo 1.jpg|mały|left|]] [[Òbrôzk:Swiónowsczé Jezoro.JPG|mały|180px|left|[[Sjónowsczé Jezoro]]]] '''Swiónowò''' abò '''Sjónowò''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Sianowo'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. Swiónowò je pòłożoné nad [[Sjónowsczé Jezoro|Swiónowsczim J.]], kòl 10km òd krézowégò gardu [[Kartuzë]]. Swiónowò je [[turistika|turistnym]] òstrzódkã z wiele wczasowima chëczama ë [[agrokwatéra|agrokwatérama]]. M. jin. tądkã jidze [[stegna sw. Jakùba]], a téż turistny, [[Kaszëbsczi Szlach]]. W ti wsë są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé. Ze Swiónowam je starszi ju kaszëbsczi ùsôdzca mùzyczi [[Wacłôw Kirkòwsczi]]. == Sanktuarium Kaszëbsczi Królewi == W kòscele w Swiónowie mô swój trón Matka Bòskô Swiónowskô - Kaszëbskô Królewô. Tuwò tej sej w niedzelã òdprôwianô je Mszô Sw. w [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]. Kòscół je zbùdowóné w 1816 rokù, ale przed nim béł jiny. Figùra [[Madonna|Madonnë]] je z XV stalata. W 1856 rokù bëło tu bractwò trzézwòscë. Tu w 1931 rokù béł biskùp sufragan chełmińsczi diecezëji [[Kònstantin Dominik]] - dzysô Słëga Bòżi. Figùra Madonnë bëła ùkorónowónô w òprzenim ò [[dekret]] papiéża [[Paweł VI|Pawła VI]] 1966 rokù na "Kaszëbską Królewą". Ksądz [[Francyszk Grucza]] - dzéjôrz kaszëbsczi baro sã ò to starôł. Òn béł w miemiecczim lagrze [[Stutthof]] i zaczął w kaszëbsczim jãzëkù òdprawiac Msze sw. w kòscele katolëcczim. Co rokù na dwa òdpùstë do sanktuarium, ò chtërnym gôdôł papież [[Jan Paweł II]], jidze wiele pielgrzimów. Nôdali mają ti, chtërny kòl [[16 lëpinca]] ([[Matczi Bòsczi Szkaplérzny]]) jidą z [[Miastkò|Miastka]]. Kòl [[8 séwnika]] ([[Matczi Bòsczi Séwny]]) je drëdżi òdpùst dóny przez papiéża [[Pius VII|Piusa VII]] w 1803 rokù. Niechtërny pielgrzymi przejażdżają téż aùtobùsama. Tu kòscele je tôblëca z [[Magnificat]] pò kaszëbskù. Dosc nowi są tu zéńdzenia Kaszëbów na pòspólné mòdletwë przë stacjach Kaszëbsczé [[Droga Krziżewô|Krziżewi Drodżi]] w Wiôldżim Pòsce. [[Jón Szlaga]] jakno biskùp biwôł w tim Sanktuarium ë tu je tôblëca jemù na wdôr. Apòstolsczi nuncjusz w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[Celestino Migliore]] [[17 lëpinca]] [[2016]] rokù przëwitôł tu [[Kaszëbi|Kaszëbów]] pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]]. == Lëteratura == * Czajkowski M. (red.): Kaszuby, tu spełniają się marzenia. Tekst. Bydgoszcz 2001. * Czajkowski M. (red.): Powiat Kartuski : Szwajcaria Kaszubska / Kaszëbskô Szwajcarëjô. Bydgoszcz 2003, str. 11, ISBN 8372081247 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/473 Sianowo] * [http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=1664&tab=1 1880 Fankidejski J. s. 97 -] * [https://web.archive.org/web/20191112170527/http://krolowakaszub.pl/ Sanktuarium] * [http://www.youtube.com/watch?v=fejZbMrAfRc Kaszëbskô Królewô] * [https://www.kaszubi.pl/o/reda/artykulmenu?id=343 Piosenka VI "Kaszëbskô Królewô" (Jan Trepczik)] * [https://web.archive.org/web/20160310215435/http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/567-kaszubski-chor-z-kanady-w-tatczeznie „Lëdowô Nóta" z Kanadë] * [http://powiatkartuski.wkraj.pl/#/49755/359] * [https://web.archive.org/web/20140831024114/http://thepolandtimes.com/kanada-kaszebscze-grife-kaszubska-druzyna-hokejowa/ Królowa Kaszub] * [http://katalogznaczkow.net/index.php?pokaz=znaczki/szczegoly&id=1205 ''Matka Boża Sianowska''] * [https://web.archive.org/web/20160308002615/http://www.gazetakaszubska.pl/437/sianowo-najpiekniejsze Snôżé Swiónowò] * [http://www.pelplin.home.pl/seminarium/aktualnosci/397-wyjazd-formacyjny-3004-2052015-r Pelplin] * [http://www.parafia-gniewino.pl/z-zycia-parafii/3/news/49/magnificat-kaszubow-w-sianowie.html Magnificat] * [https://web.archive.org/web/20201229071441/https://colloquium.elsite.eu/images/numery/XIX/MM.pdf ROLA PIELGRZYMEK W KSZTAŁTOWANIU TOŻSAMOŚCI KASZUBSKIEJ] * [https://web.archive.org/web/20070312044042/http://www.mapy.blink.pl/wig/kartuzy.jpg Wòjskòwô kôrta z 1937 - 1:100 000 m.jin. ''Sianowo''] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] jb9qxsjcpof04wvmbbzg84h71v7wnc8 0 4622 200935 181831 2026-05-28T19:36:23Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200935 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Akureyri-12-Zentrum-2018-gje.jpg|mały|upright=1.4]] '''Akureyri''' je gardã w [[Islandëjô|Islandëji]]. Lëdztwò: 17 250 ([[2007]]). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Islandëjô]] 4sdwspgzr3uq2i8keblz9z9iglq5x3x 0 4642 200956 200529 2026-05-28T23:36:20Z DawnyTest 14843 200956 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=المملكة العربيّة السّعوديّة|miono=Królestwò Saudëjsczi Arabii|fana=Flag of Saudi Arabia.svg|miono-genitiw=Saudëjsczi Arabii|herb=Emblem of Saudi Arabia.svg|mòtto=لا إله إلا الله محمد رسول الله<br>(Nié mô Bòga nad Allaha a Mahomet je jegò prorokã)|na karce=Saudi Arabia in its region.svg|jãzëk=arabsczi|stolëca=Rijad|fòrma państwa=absolutna mònarchiô|wiéchrzëzna=2 149 690|procent-wòdë=0|rok=2021|lëdztwò=34 783 757|dëtk=rial|kòd dëtka=SAR|czasowô cona=3|swiãto=23 séwnika|himn= عاش المليك<br>Asz Al Malik<br>(Niech żëje król) <center>[[Òbrôzk:Saudi Arabian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga]]</center>|kòd=SA|Internet=.sa|telefón=+966|Mònarcha=Salman ibn Abd al-Aziz Al Su’ud|Premiéra=Muhammad ibn Salman ibn Abd al-Aziz Al Su’ud|aùtowi kòd=SA|data ùsôdzenia=23 séwnika 1932}} '''Saudëjskô Arabijô''' je państwã w [[Azëjô|Azëji]], na [[Arabsczi Półòstrów|Arabsczim Półòstrowie]]. Stolecznym gardã je [[Rijad]]. Państwòwą religią je [[Islam|Mahòmetanizm]], w Saudëjsczi Arabii nachôdô sã Mekka i Medyna, swiãte môle mùzułmónów. Tu żëł islamsczi prorok Mahomet. Greńcze z [[Jordaniô|Jordanią]], [[Irak|Irakã]], [[Kùwejt|Kùwejtã]], [[Katar|Katarã]], [[Zjednóné Arabsczie Emiratë|Zjednónymi Arabsczimi Emiratami]], [[Òman|Òmanã]] i [[Jemen|Jemenã]]<ref>[https://www.dfat.gov.au/geo/saudi-arabia/saudi-arabia-country-brief Saudi Arabia country brief] Australian Department of Foreign Affairs and Trade [2025-08-20]</ref>. * lëdztwò (2021): 34 783 757<ref>''[https://web.archive.org/web/20210319180722/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saudi-arabia The World Factbook]''</ref> mieszkańców * wiéchrzëzna: 2,149,690 km², tereny Saudëjsczi Arabii to w wikszosci tereny pustkòwia, nié mô tam sztabilnéj [[Rzéka|rzéczi]]<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/world/countries-that-do-not-have-rivers-including-saudi-arabia-qatar-oman-and-more/articleshow/118584303.cms Countries that do not have rivers including Saudi Arabia] [2025-02-27] Times of India [dost. 2025-08-29]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Saudi Arabia population density 2010.png|Gãstosc zalëdzeniô w Saudëjsczi Arabje Òbrôzk:Saudi Arabia Topography.png|Topografiô Saudëjsczi Arabje Òbrôzk:The Ka'ba, Great Mosque of Mecca, Saudi Arabia (4).jpg|Swiãtnica Al-Kaba w Mekce Òbrôzk:Falafel_1.JPG|Falafel, jedno z tradicjowëch daniów Saudëjsczi Arabje </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 9mj5qw9h4mi42r40usft0khovjw0xah 0 4852 200943 200062 2026-05-28T20:07:57Z Iketsi 3254 + 200943 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Rodnô mòwa''' – coroczny recitatorsczi kònkùrs òrganizowóny od [[1971]], z finałã w [[Chmielno|Chmielnie]]. Bëtnicë recitëją pòeticczé ë prozatorsczé ùtwòrë w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzekù]]; wëstãpùją w 6 wiekòwëch karnach. == Òbaczë téż == * [[Kònkùrs]] * [[Rodnô mòwa]] * [[Ida Czajinô]] * [[Zbigniew Jankowski (aktór)|Zbigniew Jankowski]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|wDze4Sc0xyY|Rodnô Mòwa — Akademia Kaszubska}} * [http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-chmielno/ Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”, Chmielno] * [https://www.zawszepomorze.pl/artykul/20175,konkurs-recytatorski-rodno-mowa-w-chmielnie-recytatorzy-i-hold-dla-trojanowskiej Konkurs recytatorski „Rodnô Mòwa" w Chmielnie. Recytatorzy i hołd dla Trojanowskiej] * [https://kartuskiecentrum.kultury.pl/aktualnosci-kck/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa.html 55. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”] * [https://dziennikpucki.pl/gmina-puck/55-edycja-konkursu-rodno-mowa-w-strzelnie-w-gminie-puck-poznaj-mistrzow-kaszubskiego-slowa/ 55. edycja konkursu Rodnô Mòwa w Strzelnie w gminie Puck: poznaj mistrzów kaszubskiego słowa] – dziennikpucki.pl * [https://pomorskie.eu/mlodzi-mistrzowie-mowy-kaszubskiej-nagrodzeni-rodno-mowa-wybrzmiala-pieknie/ Młodzi mistrzowie mowy kaszubskiej nagrodzeni. Rodnô Mòwa wybrzmiała pięknie] * {{YouTube|OsyMsYzVpL8|rodnamowa — 24 kaszuby 2016-10-02}} * [https://muzeum.wejherowo.pl/wydarzenie/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa/ 55 Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej ,,Rodnô Mòwa’’] * https://kartuzy.info/artykul/rodno-mowa-2019-w-chmielnie-n821113 === Szëkba === {{Szëkba|Rodnô mòwa}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë]] t02tvgwsyghhxortq2pksehtp90ai7a 200944 200943 2026-05-28T20:11:22Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ + 200944 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Rodnô mòwa''' – coroczny recitatorsczi kònkùrs òrganizowóny od [[1971]], z finałã w [[Chmielno|Chmielnie]]. Bëtnicë recitëją pòeticczé ë prozatorsczé ùtwòrë w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzekù]]; wëstãpùją w 6 wiekòwëch karnach. == Òbaczë téż == * [[Kònkùrs]] * [[Rodnô mòwa]] * [[Ida Czajinô]] * [[Zbigniew Jankowski (aktór)|Zbigniew Jankowski]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|wDze4Sc0xyY|Rodnô Mòwa — Akademia Kaszubska}} * [http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-chmielno/ Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”, Chmielno] ;2016 * {{YouTube|OsyMsYzVpL8|rodnamowa — 24 kaszuby 2016-10-02}} ;2019 * https://kartuzy.info/artykul/rodno-mowa-2019-w-chmielnie-n821113 ;2024 * [https://pomorskie.eu/mlodzi-mistrzowie-mowy-kaszubskiej-nagrodzeni-rodno-mowa-wybrzmiala-pieknie/ Młodzi mistrzowie mowy kaszubskiej nagrodzeni. Rodnô Mòwa wybrzmiała pięknie] ;2025 * [https://www.zawszepomorze.pl/artykul/20175,konkurs-recytatorski-rodno-mowa-w-chmielnie-recytatorzy-i-hold-dla-trojanowskiej Konkurs recytatorski „Rodnô Mòwa" w Chmielnie. Recytatorzy i hołd dla Trojanowskiej] ;2026 * [https://kartuskiecentrum.kultury.pl/aktualnosci-kck/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa.html 55. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”] * [https://muzeum.wejherowo.pl/wydarzenie/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa/ 55 Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej ,,Rodnô Mòwa’’] * [https://dziennikpucki.pl/gmina-puck/55-edycja-konkursu-rodno-mowa-w-strzelnie-w-gminie-puck-poznaj-mistrzow-kaszubskiego-slowa/ 55. edycja konkursu Rodnô Mòwa w Strzelnie w gminie Puck: poznaj mistrzów kaszubskiego słowa] – dziennikpucki.pl === Szëkba === {{Szëkba|Rodnô mòwa}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë]] qw5neu7iqipvr7535d2nfwktk98p5ib 0 5089 200924 200386 2026-05-28T17:03:15Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ https://web.archive.org/web/20250803031242/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/haft_kaszubski.html 200924 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Żukowo COA.svg|mały|120px|[[Niezabôtka|Niezabôtczi]] w céchù [[Żukòwò|Żukòwa]]]] [[Òbrôzk:Detalj, patina - Livrustkammaren - 67305.tif|mały|330px|Złoti wësziwczi XVII w.]] '''Kaszëbsczi wësziwk''' je colemało sétmëfarwny. Nitczi są: czerwòné, żôłté, zeloné, jasnomòdré, mòdré, cemnomòdré ë czôrné. Kòlibką kaszëbsczégò wësziwkù je [[Żukòwò]]. Przódë na czepcach bëłë złoti wësziwczi, a dzys je złotnicowi wësziwk. W [[Kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu|żukòwsczim wësziwkù]] są midzë jinyma farwné: pszczółczi, [[Mòdrôk|mòdrôczi]], [[Niezabôtka|niezabôtczi]], [[Tëlpa|tëlpë]], lelije, [[Kòniczëna|kòniczënë]], [[Kolinc|kòlince]], [[Żółtô knąpka|malbrónczi]], [[Słuńcownik|słuńcowniczi]], mòrsczé gwiôzdë, pawié òczka, [[Pãczk|pãczczi]], płómczi, serca ë wąsë. Colemało farwnyma nitkama na [[Len|lnianym]] płótnie są mésterno wëszëté kwiatë, lëstë, a téż chłądë i jiné. W Żukòwie wiele w tëlpach je wëszëté [[Plaskati rąb|plaskatim rąbã]], ale wôżnô je téż żukòwskô cedżełka. Kùńsztu wësziwkù ùczą sã colemało dzéwczãta. Òne nim przëstrojiwają szërtuszczi, [[Òbrësk|òbrësczi]], [[Sëknia|sëknie]], pãczczi do jigłów i wiele jinszich rzeczi. Òd wiele lat rok w [[rok]] je kònkùrs kaszëbsczégò wësziwkù òrganizowóny w [[Lëniô|Lëni]]. Żukòwsczi wësziwk je znóny téż w [[Kanada|Kanadze]]. Wiele dlô kaszëbsczégò wësziwkù zrobia [[Jadwiga Ptôch]], chtërnã wësziwaniô ùcza [[Zofiô Ptôch]], a jã ji starka z Żukòwa. == Zdrzë téż == * [[Złotnica]] * [[Ùplotë]] == Lëteratura == * Wojciech Błaszkowski: Haft kaszubski : [katalog] : Wojewódzki Dom Kultury w Gdańsku i Zrzeszenie Kaszubsko - Pomorskie; Gdańsk, 1965 * Wojciech Błaszkowski: Hafty regionalne na Pomorzu Gdańskim, Gdańsk : WOK, Warszawa : "Cepelia", Sopot : "Art-Region" 1983 * Jacek Leski: "Kaszuby" (Haft), 2013, ISBN 8363625051 [http://books.google.pl/books?id=nXkdAgAAQBAJ&pg=PT6&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ei=rso6U62WKdTwhQemuoHICA&ved=0CFQQ6AEwCDge#v=onepage&q=kaszubi&f=false] * Wzory haftu kaszubskiego : szkoła żukowska. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział Gdański, [[2007]], ISBN 978-83-925340-0-6 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20191210202007/http://niematerialne.nid.pl/Dziedzictwo_niematerialne/Krajowa_inwentaryzacja/Krajowa_lista_NDK/ Hafciarstwo kaszubskie szkoły żukowskiej / Kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu] * [http://www.unesco.pl/kultura/dziedzictwo-kulturowe/dziedzictwo-niematerialne/ Hafciarstwo kaszubskie szkoły żukowskiej] * [http://spbierkowo.pl/25558/kaszebsczi-wesziwk/ Kaszëbsczi wësziwk] * [http://kartuzy.naszemiasto.pl/artykul/haft-zukowski-zgloszony-na-liste-niematerialnego,3475607,artgal,t,id,tm.html Żukòwsczi wësziwk] * [http://mojadebnica.pl/?p=2980#more-2980 Kaszëbsczé wësziwczi] * [https://books.google.pl/books?hl=pl&id=mLQrAQAAIAAJ&dq=Trojanowska+ostrowska&focus=searchwithinvolume&q=ptach Ptach] * [https://books.google.pl/books?id=4_tRAQAAIAAJ&q=w%C3%ABsziw&dq=w%C3%ABsziw&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwiIwZvIu_PQAhUIXiwKHcKaA_gQ6AEIHDAA Ptôch] * [http://magazynkaszuby.pl/16/07/haft-kaszubski-nim-jakas-przyszlosc/ wësziwczi (pl)] * [https://web.archive.org/web/20160305010510/http://www.szwajcaria-kaszubska.pl/dziedzictwo-kulturowe/category/30-haft-kaszubski wësziwczi z Kaszëb] * [http://www.wilno.org/culture/embroidery.html Wësziwczi (embroidery)] * https://www.zukowo.pl/files/docs/szkoly_haftu.pdf * https://web.archive.org/web/20250803031242/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/haft_kaszubski.html {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi wësziwk| ]] kx7sawavw2rsr53mz8496cfiu9lnyip 0 5123 200940 199509 2026-05-28T19:55:50Z Iketsi 3254 Galeriô 200940 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Status Civitatis Vaticanae <br> Stato della Città del Vaticano | miono = Watikańsczi gard | miono-genitiw = Watikanù | fana = Flag of the Vatican City - 2001 version.svg| herb = Coat of arms of the Vatican City.svg | na karce = Location_of_the_Vatican_City_in_Europe.svg | jãzëk = [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczi]], [[Italsczi jãzëk|italsczi]] | stolëca = Watikan | fòrma państwa = teokracëjô | wiéchrzëzna = 0,44 | procent-wòdë = | lëdztwò = 501| rok = 2025 | dëtk = [[eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | himn = <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Inno e Marcia Pontificale.ogg]]</center> Inno e Marcia Pontificale | kòd = VA, VAT | Internet = .va | telefón = 39 |Mònarcha=[[Léón XIV]]|aùtowi kòd=SCV|data ùsôdzenia=11 gromicznika 1929}} '''Watikan''' abò '''Watikańsczi gard''' ([[Łacyńsczi_jãzëk|Łac]]: ''Status Civitatis Vaticanae'', [[Italsczi jãzëk|it]]: ''Stato della Città del Vaticano'') je baro malińczim gardã-państwã, czej leżi bënë italsczégò gardu [[Rzim]], i je nômniszim państwã swiata wedle wiéchrzëznë i wielënë lëdztwa. Tu je Apòstolskô Stolëca. == Historiô == W anticznym czasu Watikan bëł dzélã rzimsczégò jimperium, po jego ùpôdku nôleżał do państwa Odoakra, pòtemù do [[Wschòdnorzimsczé césarstwò|wschòdnorzimsczégò césarstwa]]. W 756 francësczi król Pepin Krótczi ùsadzëł papiéżowi Kòscelne Państwò, chtërnë ùstało jistniec w 1870 czedë òstało pòdbite przez [[Królestwò Italsczi]]<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Panstwo-Koscielne;3953951.html Państwo Kościelne] Encyklopedia PWN</ref>. [[11 gromicznika]] 1929 rząd Italsczi pòdpisał z Apòstolską Stolëcą laterańczé traktaty. Z jich przëczënë pòwstało samòstójne państwò Watikan<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/dwudziestolecie-miedzywojenne/548778/kwestia-rzymska-i-traktaty-lateranskie-burzliwe-relacje-watykansko-wloskie.html Kwestia rzymska i traktaty laterańskie. Burzliwe relacje watykańsko-włoskie] DoRzeczy</ref>. == Geografiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], na Apenińsczim Półòstrowie, bënë Rzimu. === Wiéchrzëzna === * całownô: 0,44 km² * wiéchrzëzna lądu: 0,44 km² * wiéchrzëzna wòdów: 0 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc jedurny grańcy z [[Italskô|Italską]]: 3,4 km === Klimat === Ùmiarkowany, łagódne, deszczowe zëmë (òd séwnika do maja), gòrącé, sëchë lata (òd maja do séwnika) === Ùsztôłcenié terenu === Teren miesczi; niewiôldżi szpërk === Wësokòsc terenu === * nôniższô wësokòsc: 19 m. n.r.m. (Plac Swiãtego Piotra) * nôwëższi czëp: 78 m (Watikańsczé Ògrody) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === felënk == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 501 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/holy-see-population/ Holy See Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Włosi, Szwajcarzë === Jãzëczi === Òficjalne jãzëczi: [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczi]] ë [[Italsczi jãzëk|italsczi]] === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcë]] 100% === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 100% == Pòliticzny system == Watikan to [[Teokracëjô|teokraticznô]], absolutnô, elekcëjnô [[mònarchiô]]. [[Przédnik kraju|Przédnikã kraju]] je [[papiéż]] z titułã sùwerena. Òd 8 maja je nim [[Léón XIV]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Vatican StPeter Square.jpg|Watikan </gallery> == Òbaczë téż == * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Papiéż]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://gsearch.vatican.va/search?q=konstantyn+dominik&btnG=Cerca+in&site=default_collection&client=default_frontend&output=xml_no_dtd&proxystylesheet=default_frontend&sort=date%3AD%3AL%3Ad1&entsp=a__policy_documenti&wc=200&wc_mc=1&oe=UTF-8&ie=UTF-8&ud=1&exclude_apps=1&filter=0] {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Watikan]] pxuezj56kcqamo29ika1xztq2kt7pt9 0 5270 200875 196231 2026-05-28T12:48:57Z Iketsi 3254 pl:Muzem Zachodniokaszubskie w Bytowie 200875 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bytów MZK kołowrotek pl.jpg|mały|Widzënk z Zôpadno-Kaszëbsczégò Mùzeùm]] [[Òbrôzk:Bytów MZK fragment ekspozycji pl.jpg|mały|Jiny widzënk z Zôpadno-Kaszëbsczégò Mùzeùm]] '''Zôpadno-Kaszëbsczé Mùzeum''' w [[Bëtowò|Bëtowie]] ({{Jãz.|pl}} ''Muzem Zachodniokaszubskie w Bytowie'') – je w dôwnym [[Zómk w Bëtowie|krzëżacczim zómkù]]. Zajimô tu pôrã zalów. To je jinstitucją kùlturë, jakô pòwsta w 1972 rokù. Jegò robòta polégô na rozkòscérzanim [[Kaszëbskô kùltura|kaszëbsczi kùlturë]] w kraju ë za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów òni wespółrobią z ùtwórcama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jednym z nich je [[Józef Chełmòwsczi]] z Brus. To je kùmkôrz i wiele kùńsztów kùńsztôrz. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Współczesna sztuka ludowa Kaszub / Moderne volkstümliche Kunst in der Kaszubei / Modern folk art of Kashubia region [red. Krzysztof Wirkus]. Bytów : Starostwo Powiatowe, 2010. ISBN 978-83-924018-1-0 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzeumbytow.pl/ Domôcô starna Mùzeum] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Bëtowò]] 52lsjwiet09jyft9pw9eyq7z92euqce 200877 200875 2026-05-28T12:55:51Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ https://muzeumbytow.pl/wp-content/uploads/2023/03/NASZE-POMORZE-nr-14.pdf?page=178 200877 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bytów MZK kołowrotek pl.jpg|mały|Widzënk z Zôpadno-Kaszëbsczégò Mùzeùm]] [[Òbrôzk:Bytów MZK fragment ekspozycji pl.jpg|mały|Jiny widzënk z Zôpadno-Kaszëbsczégò Mùzeùm]] '''Zôpadno-Kaszëbsczé Mùzeum''' w [[Bëtowò|Bëtowie]] ({{Jãz.|pl}} ''Muzem Zachodniokaszubskie w Bytowie'') – je w dôwnym [[Zómk w Bëtowie|krzëżacczim zómkù]]. Zajimô tu pôrã zalów. To je jinstitucją kùlturë, jakô pòwsta w 1972 rokù. Jegò robòta polégô na rozkòscérzanim [[Kaszëbskô kùltura|kaszëbsczi kùlturë]] w kraju ë za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów òni wespółrobią z ùtwórcama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jednym z nich je [[Józef Chełmòwsczi]] z Brus. To je kùmkôrz i wiele kùńsztów kùńsztôrz. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Współczesna sztuka ludowa Kaszub / Moderne volkstümliche Kunst in der Kaszubei / Modern folk art of Kashubia region [red. Krzysztof Wirkus]. Bytów : Starostwo Powiatowe, 2010. ISBN 978-83-924018-1-0 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzeumbytow.pl/ Domôcô starna Mùzeum] * https://muzeumbytow.pl/wp-content/uploads/2023/03/NASZE-POMORZE-nr-14.pdf?page=178 {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Bëtowò]] pc2jcdeflbgz6dgp5aaok44lqjhwmrt 200878 200877 2026-05-28T12:56:01Z Iketsi 3254 -?page=178 200878 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bytów MZK kołowrotek pl.jpg|mały|Widzënk z Zôpadno-Kaszëbsczégò Mùzeùm]] [[Òbrôzk:Bytów MZK fragment ekspozycji pl.jpg|mały|Jiny widzënk z Zôpadno-Kaszëbsczégò Mùzeùm]] '''Zôpadno-Kaszëbsczé Mùzeum''' w [[Bëtowò|Bëtowie]] ({{Jãz.|pl}} ''Muzem Zachodniokaszubskie w Bytowie'') – je w dôwnym [[Zómk w Bëtowie|krzëżacczim zómkù]]. Zajimô tu pôrã zalów. To je jinstitucją kùlturë, jakô pòwsta w 1972 rokù. Jegò robòta polégô na rozkòscérzanim [[Kaszëbskô kùltura|kaszëbsczi kùlturë]] w kraju ë za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów òni wespółrobią z ùtwórcama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jednym z nich je [[Józef Chełmòwsczi]] z Brus. To je kùmkôrz i wiele kùńsztów kùńsztôrz. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * Współczesna sztuka ludowa Kaszub / Moderne volkstümliche Kunst in der Kaszubei / Modern folk art of Kashubia region [red. Krzysztof Wirkus]. Bytów : Starostwo Powiatowe, 2010. ISBN 978-83-924018-1-0 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzeumbytow.pl/ Domôcô starna Mùzeum] * https://muzeumbytow.pl/wp-content/uploads/2023/03/NASZE-POMORZE-nr-14.pdf {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Bëtowò]] 607rmnauiqgj0wmzueeo6m4izdqnnuc 0 5381 200933 197192 2026-05-28T19:35:34Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200933 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gduńsk - Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié.JPG|mały|Bùdink z biórama Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô w [[Gduńsk]]ù]] [[Òbrôzk:Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.jpg|mały|Przëdóni stanicë partu Zrzeszeniô i jiné w [[Gdiniô|Gdini]]]] '''Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié''' mô taczé miono òd 1964 r. tëdë [[Kaszëbsczé Zrzeszenié]] przëjãło w swòje rédżi karno dzejôrzi Zrzeszenia Kòcewsczégò. Òno òbjimało swòjim dzejanim, nimò zôwad z państwòwy stronë, całé Pòmòrzé. Nimò krizësów i nieùdôwków apartniło sã w dzejanim niezanôleżnotą òd partiowëch władzów, ale zbiérało téż nôremnëch nôleżników [[Pòlskô Zjednónô Robòtniczô Partiô|Pòlsczi Zjednóny Robòtniczi Partie]] i ZSL. Wôżné téż bëło òtemkniãcé szerok Zrzeszeniô na òkrãżô inteligencji, lëteracczé i nôùkòwé, lëdzy za kòrzeniającëch sã w kaszëbsczi tradicji [[Gduńsk|Gduńska]] i Pòmòrzô, pòchôdającëch z rozmajitëch strón. Barżi niż w przeszłoce, zgódno z tradicją i dejologią [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] rësznotë, zaczãlë jidentifikòwac kaszëbskòsc z całoscą Pòmòrza. Òstała wnenczas wërobionô nowô fòrmùła regiónalny rësznotë, pòdczorchiwającô wskôzë demòkracji w państwie i dejã samòrządnoscë-krajowòscë, chtërny ùsôdzcą béł [[Lech Bądkòwsczi]]. Pòwszédnotë ti dejologii w kaszëbskò-pòmòrsczim òkrãżim pòmôgałë zwënégòwania na niwie wëdowizn w òbrëmienim lëteraturë (wicy jak 350 titułów, 1 mln wëdôwkù), wespółdzejanié z [[Gduńsczi Towarzëstwò Nôùkòwé|Gduńsczim Towarzëstwã Nôùkòwym]], trójné ùdbë i institucje w terenie, a w tim pòwstanié [[Mùzeum|mùzeów]], jak téż zwielający sã ùróbk zrzeszeniowégò cządnika, miesãcznika "Pomerania", redagòwónégò dłudżé lata przez [[Wòjcech Czedrowsczi|Wòjcecha Czedrowsczégò]], [[Stanisłôw Pestka|Stanisłôwa Pestkã]] ë jinszëch. ''Pomerania'' bëła i je wôżnym pismionem kaszëbsczi rësznotë. To Zrzeszenié mô wiôldżi znaczënk dlô òchrónë ë rozwiju [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] i kùlturë. Òno òbjimô swòjim dzejanim téż [[Karno Sztudérów "Pomorania"]] abò "Pòmòraniô". == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczé Zrzeszenié]] * [[Kaszëbsczé Parlamentarné Karno]] * [[Kaszëbsczi Institut]] == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 347 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://bazy.ngo.pl/search/info.asp?id=86294 Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié w baze bùtnowòrządowich òrganizacëji ngo.pl] * [http://www.kaszubi.pl Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié, Przédny part we Gduńskù] * [http://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/11844?katalog=4 ZK-P IPN] * [http://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/63709 ZK-P IPN] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] l22qd6otxm2kvcd6hrrr4y2s1hucc04 0 5451 200871 199937 2026-05-28T11:59:59Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 200871 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Augùstin Dominik''' (1915–1987) ùrodzył sã w [[Żarnówc|Żarnowcu]]. Òn dłëgszi czas robił jakno ksãgòwi w [[Krokòwa|Krokòwie]]. Napisôł m.jin. zbiérk hùmòresków "Tóna z pustk" (1983), a pò pòlskù ''Gawędy kaszubskie'' (1986). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Dominik Augùstin}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] qevnc108tys7xjy3nbya8fmqued8v55 200873 200871 2026-05-28T12:32:39Z Iketsi 3254 + 200873 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Augùstin Dominik''' (1915–1987) ùrodzył sã w [[Żarnówc|Żarnowcu]]. Òn dłëgszi czas robił jakno ksãgòwi w [[Krokòwa|Krokòwie]]. Napisôł m.jin. zbiérk hùmòresków "Tóna z pustk" (1983), a pò pòlskù ''Gawędy kaszubskie'' (1986). == Ùsôdztwò (wëjimk) == 1983 – Tóna z pustk 1986 – Gawędy kaszubskie == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Dominik Augùstin}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] tuherkfsfl7zmm5gzd0e9oer9t931y9 200874 200873 2026-05-28T12:43:01Z Iketsi 3254 Przëpisë 200874 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Augùstin Dominik''' abò '''Domienik'''<ref>https://muzeumbytow.pl/wp-content/uploads/2023/03/NASZE-POMORZE-nr-14.pdf?page=185</ref> ({{Jãz.|pl}} ''Augustyn Dominik'') (1915–1987) ùrodzył sã w [[Żarnówc|Żarnowcu]]. Òn dłëgszi czas robił jakno ksãgòwi w [[Krokòwa|Krokòwie]]<ref>https://muzeumbytow.pl/wp-content/uploads/2023/03/NASZE-POMORZE-nr-14.pdf?page=178</ref>. Napisôł m.jin. zbiérk hùmòresków "Tóna z pustk" (1983) i ''Pokąd bądą bôtë'' (1992), a pò pòlskù ''Gawędy kaszubskie'' (1986). == Ùsôdztwò (wëjimk) == * 1983 – Tóna z pustk * 1986 – Gawędy kaszubskie * 1992 – Pokąd bądą bôtë<ref>https://kaszebi.rastko.net/?p=10</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Dominik Augùstin}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] t5toeszvcgydosx41uajkoyio2hgg39 200876 200874 2026-05-28T12:55:08Z Iketsi 3254 https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/2556/Image001.pdf?page=42 200876 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Augùstin Dominik''' abò '''Domienik'''<ref>https://muzeumbytow.pl/wp-content/uploads/2023/03/NASZE-POMORZE-nr-14.pdf?page=185</ref> ({{Jãz.|pl}} ''Augustyn Dominik'') (1915–1987) ùrodzył sã w [[Żarnówc|Żarnowcu]]. Òn dłëgszi czas robił jakno ksãgòwi w [[Krokòwa|Krokòwie]]<ref>https://muzeumbytow.pl/wp-content/uploads/2023/03/NASZE-POMORZE-nr-14.pdf?page=178</ref>. Napisôł m.jin. zbiérk hùmòresków "Tóna z pustk" (1983) i ''Pokąd bądą bôtë'' (1992), a pò pòlskù ''Gawędy kaszubskie'' (1986). == Ùsôdztwò (wëjimk) == * 1983 – Tóna z pustk<ref>https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/2556/Image001.pdf?page=42</ref> * 1986 – Gawędy kaszubskie * 1992 – Pokąd bądą bôtë<ref>https://kaszebi.rastko.net/?p=10</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Dominik Augùstin}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] gxo4dte7o5br0owq11iue5tfxizyxm3 0 6089 200938 200447 2026-05-28T19:44:39Z Iketsi 3254 Galeriô 200938 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Principat d'Andorra | miono = Ksãstwò Andorsczi | miono-genitiw = Andorsczi | fana = Flag of Andorra.svg| herb = Coat of arms of Andorra.svg | na karce = Andorra_-_Location_Map_(2013)_-_AND_-_UNOCHA.svg| mòtto = Virtus Unita Fortior | jãzëk = [[Katalońsczi jãzëk jãzëk|katalońsczi]], szpańsczi | stolëca = Andorra la Vella | fòrma państwa = mònarchiô| wiéchrzëzna = 467 | lëdztwò = 77.281 | rok = 2016 | dëtk = Eùro | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = [[8 séwnika]] | himn = El Gran Carlemany (Wiôldżi Karol) | kòd = AD | Internet = .ad | telefón = 376 |Mònarcha=Emmanuel Macron, Josep-Lluís Serrano Pentinat|Premiéra=Xavier Espot Zamora|aùtowi kòd=AND}} '''Andorra''' – to je môłé państwò w [[Eùropa|Eùropie]] midzë [[Francëjô|Francëją]] a [[Szpańskô|Szpańską]] w [[Pireneje|Pirenejach]]. Stolëcą Andorrë je gard [[Andorra la Vella]]. Tu lëdze gôdają pò [[Katalońsczi jãzëk|katalońskù]]. === Spòdlowé pòdôwczi === * lëdztwò: 77.281 mieszkańców ([[2016]]) * wiéchrzëzna: 467 km² == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Landscape of Andorra.jpg|Òkòlé Andorrë kòł grańcë z Francëją Òbrôzk:Andorra topographic map-pl.svg| Òbrôzk:Andorra map 2.png| Òbrôzk:Map of hiking trails and mountain huts in Andorra.svg| Òbrôzk:HPIM0309.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Katalońsczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 9ystx7hdbhu7945x831t6o33ffnwicv 0 6260 200885 181219 2026-05-28T13:17:18Z Iketsi 3254 kat. 200885 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sasha Strunin by Bartek Kucharczyk (cropped).jpg|mały|Strunin, 2010]] '''Sasha Strunin''' (Aleksandra Igoriewna Strunina), (ùr. [[27 rujana]] [[1989]]) je spiéwôrką i aktórką. == Diskògrafijô == * ''Just Call Me'', ([[2006]]) * ''Just Call Me – Reedition'', ([[2007]]) * ''Sasha'', ([[2009]]) * ''Stranger – EP'', ([[2013]]) * ''Woman in Black'', ([[2016]]) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Strunin, Sasha}} [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Aktórczi]] oa2xuffurooxe5es1cw1beq30el5huz 0 6409 200931 200700 2026-05-28T18:59:13Z Terrus38 14026 drobné jãzëkòwé 200931 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Pòmieczëńskô Hëta | rodzôcz_wsë=Pòmieczëńsci Hëtë | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kartësczi | gmina=Kartuzë | szôłtëstwò=Pòmieczëńskô Hëta | miejskô= | wiechrzëzna=3,68 | gradëN=54 | minutëN=23 | sekùndëN=12 | gradëE=18 | minutëE=10 | sekùndëE=03 | wiżô=246 | rok=2009 | lëdztwò=221<br>285 szôłtëstwò | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-305 | reg_tôfla=GKA | SIMC= | szôłtës=Mariusz Kasprzak | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} [[Òbrôzk:Pòmieczëńskô Hëta - chëcz.JPG|left|mały|Chëcz]] [[Òbrôzk:Pòmieczëńskô Hëta - szkòła.JPG|left|mały|Szkòła]] [[Òbrôzk:Pomieczyńska Huta, fire station.jpg|mały|Pòdwózark ògniôrzów w Pòmieczëńsczi Hëce]] '''Pòmieczińskô Hëta''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Pomieczyńska Huta'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]], w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]], pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Kartuzë|gminie Kartuzë]]. Tu je szkòła, a w ni dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. W Pòmieczëńsczi Hëce ùrodzył są [[Francyszk Grucza]]. W òbéńdze [[szołtëstwò|szôłtëstwa]] pòłożoné sã miészé kòlonie: * [[Nowinë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://szkolapomieczynskahuta.edupage.org/about/?subpage=1 szkòła] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] rbpnzmtk52vlexfh1o693u526wsr9gz 14 6606 200922 161253 2026-05-28T17:01:07Z Iketsi 3254 {{Commons}} 200922 wikitext text/x-wiki * https://web.archive.org/web/20250907042327/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/kaszuby_w_jeden_dzien.html {{Commons}} [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] 14c6xp8ifk204vtya9nqkdi8m9500oe 0 6738 200926 197523 2026-05-28T17:12:35Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +1 200926 wikitext text/x-wiki {{verify}} [[Òbrôzk:Bundesarchiv B 145 Bild-P017316, Ostpreußen, Tolkemit, Fischer beim Netzeflicken.jpg|mały|]] '''Rëbôk''' – chłop, chtëren łowi [[rëbë]], [[brzôd mòrza]] i z tegò żëje. Mòże to robic sóm abò np. w [[Maszoperëjô|maszoperëji]]. Równak colemało rëbôce robią to w karnie na kùtrach abò na wiôldżich òkrãtach. Żebë łowic na jezorach i rzékach rëbôcë wëkòrzôstiwają môłi '''czôłna''', na mòrzach '''kùtrë''', a do dalekòmòrsczich i òceanowich wialdżi '''òkrãtë'''. Do łowienié rëbów rëbôcë ùżiwajóm rozmajitich '''séców'''. == Rodzaje sécòw == do łowienié bańtków i òkùnków - céza; séc rãczny - wicôrk, kaszôrk, czidôk, czidala, szlapiónka; włokòwô na wãgòrzë - wôta; zastawnô na wãgòrze - żak,brodùz; séc na łososë - pławnica; do łowienié slédzy i mùtków - manca, mrzeża; sec zastawnô - neta, drguba, gałatka, mrżéżka, kleszczówka,wątórz; na krabë, rëczi - krabón i rëcznik . == Warczi związóné z rëbaczënim == * mòrina * sziper * rëbôcë mòrsczé- maszopi * môłi rëbôcë- jezorné == Òbaczë téż == * [[Rëbë]] * [[Rëbaczenié]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2025/06/SLOWNIK-RYBACKI-WERSJA-UPROSZCZONA-1.pdf * {{YouTube|OosPWpbIc8E|Dawid Zły - Gôdczi Mòrza KRÒ}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Warczi]] ajj9m7ga0lvbgm3mk48nx4ta4yxe8rl 0 6739 200872 199112 2026-05-28T12:29:38Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ + 200872 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gwiżdże - kolędowanie 024.JPG|mały|Gwiżdże z Dobrzewina]] '''Gwiôzdka''' – je to zwëk òbchòdzony na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] czile dniów przed [[Gòdë|Gòdama]]. Checzë òdwiédzéwô tej karno przezeblôkańców, chtërny z wiôldżim jôchã wchòdzą do chëczi i robią przë tim wiele wërwasu. Wëstrzód przezeblôkańców bëłë zwiérzãta (bòcón, kòzéł, baran), lëdzë (Cëgón z miedwiedzã, [[kòminôrz]], baba ze strëchã) i pòstace nadprzërodzoné (smierc, pùrtk). Towarzi jima mùzykańt (akòrdionista). Bòcón pòdszczepiwô brutczi, wëbiérô jôdã z grôpów, kòminiôrz smarëje szadzą snôżé białczi i dzéwczãta, i wërzucô pòpiół z piécka. Diôbeł zazérô w kòżdi nórt, zjôdô smaczczi, mòże kłoc widłama domôcëch. Mùzykańt graje, chłop z babą tuńcëją i wiele razy baba narzékô na strëcha, a strëch na babã. Za kòlãdowanié przezeblôkańcowie dostôwają smaczczi abò téż dëtczi. Kòlãdnicë, co chòdzą w adwence do Gòdów to są Gwiôzdczi, a prowadzy jich ''[[gwiôzdór]]'' (zwóny téż ''gwiôzdką''). Pò gwiôzdce (25 XII) zwią sã òni [[gwiżdże|gwiżdżama]], bò prowadzy jich gwiżdż. chtërën dzwónkama i gwizdaniém òznajmiwô przińdzenié Gwiżdżów. Mòże jich spòtkac na Kaszëbach do swiãta Trzech Królów. Nôprzód bëło pitanié do gòspòdarzów, czë chcą przëjąc karno kòlãdników słowama: "Chceta wa Panią Gwiôzdkã widzec?". Żele gòspòdarze sã zgòdzą - gwiżdż rôczi do bëna swòjich kòlegów (wëstrzód nich je téż gwiôzdka-gwiôzdór), a ti zaczinają zabawã... Gwiôzdka mô skùńczëc swòje widzawiszcze przed 12 gòdzëną w nocë, bò w tim czasu òna bë mògła pòtkac gwiôzdkã z nieba. == Òbaczë téż == * [[Gwiôzdór]] * [[Trzej królowie]] * [[Słuńce]] == Lëteratura == * F. Grucza: Gwiôzdka, w: E. Pryczkowski, "Kaszubski Kordecki. Życie i twórczość ks. prałata Franciszka Gruczy", Banino 2008, ss. 122-124, ISBN 9788360640159 * Malicki L.: Rok obrzędowy na Kaszubach, Wojewódzki Ośrodek Kultury, Gdańsk 1986 * Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków, t.I (1967), s. 391–392. * Ostrowska R., Trojanowska I.: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, s. 145 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20191210202007/http://niematerialne.nid.pl/Dziedzictwo_niematerialne/Krajowa_inwentaryzacja/Krajowa_lista_NDK/ Kaszubska Gwiôzdka] * [http://mng.gda.pl/muzeum/projekty-naukowe/ niematerialnô kùlturowô spôdkòwizna] * [https://web.archive.org/web/20210126175249/https://www.diecezja.gda.pl/artykuly/uroczystosci/kaszubskie-swieta-na-nordzie Paneszka] * https://gdansk.tvp.pl/84213357/gwizdze-czyli-kaszubscy-kolednicy * https://nikidw.edu.pl/frikase-placzebog-i-gwizdze-czyli-tradycje-kaszubskie-od-kuchni/ * https://magazynkaszuby.pl/2018/12/gwiozdka-gwizdze-i-szczodroki-koledowanie-po-kaszubsku-kiedys-i-wspolczesnie-film/ * https://www.gdansk.pl/wiadomosci/Gwizdze-czyli-kaszubskie-koledowanie,a,277677 * https://trojmiasto.eska.pl/gwizdze-czyli-kaszubskie-koledowanie-paneszki-w-zelistrzewie-ponownie-odwiedza-domy-aa-pLz9-B9Mf-fYJX.html {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] mjjz40kft0tx1spmesai8m8yp6lft2p 0 6742 200920 196578 2026-05-28T16:59:59Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ * https://web.archive.org/web/20250907055530/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/cztery_pory_roku_na_kaszubach.html 200920 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Heliopsis_July_2011-2.jpg|mały|Zymk]] [[Òbrôzk:Anemonenblüte.JPG|mały|Zawiłczi w lese]] '''Zymk''' to je jedén ze snôżich i robòcych, przédnych cządów [[rok]]ù. Kalãdôrzowi zymk zaczinô sã kòl 21 [[strumiannik]]a, a astrologòwi téj, czéj słuńce przekrôczô niebiesczi ekwator. Za klimatowi zymk ùwôżo sã czas, w chtërnym strzédnô temperatura òb całi dzéń je òd 5 do 15 celsjusowëch gradów cepła. [[Zëma]] jidze wiedno wprzódk przed zymkiem. Zymk dzeli sã na [[nôzymk]] (pierszô pòłòwa), zwóny téż przedzymkã, ë na [[pòzymk]] (drëgô pòłòwa). Astronomòwi zymk kùnczi sã w nôdłëgszim dniu [[rok]]ù - kòl 21 [[czerwińc]]a. * Zymk to je snôżi i robòcy cząd rokù. Bùten robi sã cepli i przëlôtiwôją do naji rozmjité ptôchë z daleczich cepłich krajów. Reno móże bùdzëc naji môłi [[Pólny skòwarnk|skòwarnk]] swòjim piãknym spiéwem. Zakwitają téż niejedne drzéwiãta ë zjawiają sã pierwszi kwiôtczi np. [[Pòdsniéżk|pòdsniéżczi]], [[zymkòwi szafran]] ë [[kukówczé rãkawice]], a jak je cepłi wiodro chùtkò pòkôziwają sã téż [[Tëlpa|tëlpë]]. Całi swiat przirodë bùdzy sã pò dłudżim, zëmòwim spikù. W ògardze ùnoszô sã miłô wòniô besowëch kwiatów. Zymk przeòblôkô całi swiat w szëkòwną zeloną sëkniã, jakô ceszi òczë. Dnie robią sã corôz dłëgszi, chùtczi wschôdô [[słuńce]] i rôczi do robòtë. Trzeba téj chùtkò wstajac, bò na zymkù je wiele do robieniégò; téj je nót robic zymkòwé pòrządczi np.: pòzbierac pòłómóné przez òstri zëmòwi wiater wietewczi, zrëc ògardk, zasadzëc kwiôtczi na zôgónkù. * Zymk w kòżdim môlu je wëfùlowóny nôdzeją na nowé żëcé. Dłudżi żdanié na cepliszé dnie mòże prawie bëc snôżi, bò "(...) czôłwiek z nôtërë je taczi, czej długò na co wezérô, téj mù nôwikszi chòc skôrb pòwszédnieje". To sã chùtkò zabôcziwô ò snôżoce zymkù ë zôs żdô, ale tim razã na [[lato]]. * Pierwszi dzéń zymkù wiąże sã z kùńcem zëmë i òbùdzenim sã nôtërë do żecégò, miôł òn długò wiôldzi cësk na lëdzy. Mòże cos z pògańsczich zwëków pòwitaniégò zymkù òstało do dzysdnia np. w farwòwanim jôj abò degòwanim [[Zwëczajny jałówc|jałowcã]], czë w òrzbie na swiãtégò Józwa. Czasã na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] [[19 strëmiannika]] je równak tëli sniegù, że ò òrzbie tegò dnia je cãżkò gadac. Jaje je znanką żëcégò. Na zymkù séwôrz wëchôdô téż sôc zôrna. Do nowich zwëków jaczé parłãczą sã z przëwitônim pierwszégò dnia zymkù mòże zarëchòwac ùcek ùczniów ze szkòłë (lóprowanié). Ten zwëk je colemało lëdóny przez szkólnych i ùczniowie chòc ùceklë z lekcji nie brëkùją skùtków wzyc na se. Wierã wszëtcë długò żdają na cepliszé zymkòwé dnie, chtërne dôwają lëdzama wiele redotë ë ùcechë? == Òbaczë téż == * [[Zëma]] * [[Lato]] * [[Jeséń]] == Lëteratura == [[Alojzy Bùdzysz]]: Zemja kaszëbskô (1982). == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskidladzieci.pl/lekcja/mieszkamy_na_kaszubach/gra/pory_roku_na_kaszubach * https://web.archive.org/web/20250907055530/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/cztery_pory_roku_na_kaszubach.html {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Cządë rokù]] n7m7vjx3uem9qan84i7stwksxrizuy7 0 6928 200918 194608 2026-05-28T16:59:41Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +1 200918 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Secale_cereale.jpg|mały|[[Żëto]] òb lato]] '''Lato''' – je jednym z przédnich sztërzech cządów rokù. Kalãdôrzowi lato zaczinô sã na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] kòl 21 [[czerwińc]]a, a kùńczi kòl 23 [[séwnik]]a. Za klimatowi lato ùwôżo sã czas w chtërnym strzédny dobòwi temperatura je wëższi òd 15 gradów cepła. W naszëch stronach przed latã je [[zymk]], równak westrzód tich cządów nôprzód je spòzymk. Astronomòwi lato zaczinô są òd latny przemòdżi dnia z nocą. Lato to je snôżi i robòcy cząd rokù. Bùten je cepło i mają ù nas pisklãta ptôchë przëlecałé z dôleczich cepłich krajów. W tim czasu colemało kwitną lëpë, a pòtemù sã pierszi kwiôtczi [[Bùkwita|bùkwitë]] na pòlach i lôtają [[Miodnô pszczoła|pszczołë]]. Z ògródków je swiżi ògardowizna do jedzeniô. Òb lato kòl nas dnie robią sã corôz krotszi, słuńce wschôdô i "wòłô" nas do robòtë. Trzeba tedë chùtkò wstajac, bò òb lato są np. żniwa i roscą grzëbë. Trzeba téż płoc zelëska zanim òne zaczną sã rozrastac np. w ògródkù. Lato je wôżne téż np. dlô [[Agroturistika|agroturisticzi]] i stronama mòże chòdzëc na bòsôka. == Òbaczë téż == * [[Zëma]] * [[Zymk]] * [[Jeséń]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskidladzieci.pl/lekcja/mieszkamy_na_kaszubach/gra/pory_roku_na_kaszubach * https://web.archive.org/web/20250907055530/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/cztery_pory_roku_na_kaszubach.html {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Cządë rokù]] pdnuxw7cva1tlqiuioerngfuyfv4sbc 0 6929 200921 194607 2026-05-28T17:00:06Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ * https://web.archive.org/web/20250907055530/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/cztery_pory_roku_na_kaszubach.html 200921 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Catalonia-FagedaDenJorda3.jpg|mały|140px|Bùczi òb jeséń]] [[Òbrôzk:Jesień na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu(Aw58).JPG|mały|140px|[[Wrocław]]]] '''Jeséń''' – to je jeden z przédnich cządów [[rok]]ù. Kalãdôrzowô jeséń zaczinô sã na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] kòl 23 [[séwnik]]a. Za klimatową jeséń ùwôżo sã czas, w chtërnym strzédny temperatura òb całi dzéń je òd 15 do 5 gradów cepła. Jeséń jidze wprzódk przed zëmą. Astronomòwô jeséń kùńczi sã w nôkrótszim dniu rokù - kòl 22 [[gòdnik]]a. Colemało na pòczątkù jeseni z ògródka trzeba zebrac [[Zwëczajnô bania|banią]] i òrzechë. W lasu mògą bëc grzëbë np. [[Peperlëszka|peperlëszczi]] i [[Gromadnik|gromadniczi]]. Biwô, że òb jeséń na Kaszëbach padô sniég np. w [[gòdnik]]ù. == Òbaczë téż == * [[Zëma]] * [[Zymk]] * [[Lato]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskidladzieci.pl/lekcja/mieszkamy_na_kaszubach/gra/pory_roku_na_kaszubach * https://web.archive.org/web/20250907055530/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/cztery_pory_roku_na_kaszubach.html {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Cządë rokù]] noash3rk09lt83x7xlrxln0cjvk9vpe 0 7043 200929 199997 2026-05-28T17:46:26Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ * {{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}} 200929 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Świ-53.jpg|mały|[[Kuter]]]] [[Òbrôzk:Port Kolobrzeg fishing pier 2009-05.jpg|mały|Rëbacczi port]] [[Òbrôzk:Władysławowo port.jpg|mały|Port w Wiôldzi Wsë]] '''Rëbaczenié''' je baro wóżné na Kaszëbach.Rëbaczenié dzelé sã na rëbaczenié jakno '''wietew gòspòdarczi zajimajãcy sã łowienim rëbów do jedzeniié i jich przerôbianié''' i rëbaczenié jakno '''wietew gòspòdarczi zajimajãcy sã chòwã rëbów w mòrzach,rzékach i jezorach.''' Pòłożenié Pòlsczi nad Bôłtã ùmòżliwo rozwój rëbaczenié, a co za tym jidze daje rëbë i ich przerobiznë,i robòta dlô lëdzy. Rëbôce, na rzékach i jezorach ùżiwajã niewiôldżich bôtów, kutrów. Do łowieni rëbów ùżiwajã séce i kaszórk, niechterné zorte, rëbów łowiã ùżiwajãc hóków i wędów. w 2005r. na Kaszëbach bëłë zarejestrowóné3 bôtëdalekmòrsczi, 164 kutre i 352 bôtë.W 2004r. złowionëch òstało96215 ton rib, w tim 9401 tón pòmùchlów, 11088 tón sledzów, a 53403 tón mùtków.Coroz mni sã łowi pómùchlów, z pòzdrzatkù na zmniészenié pòłowòwëch limitów i skródzenié czãdu jegò łowieniô, zalécóné przez Eùropejską Ùniã.Pò weńdzenim Pòlsczi do Éùropejsczi Ùnii wiele bôtów szło na złóm. Rëbackô flota zmniészëła sã jaż o 40 %.<ref>http://geografia.na6.pl/rybolostwo-w-polsce</ref> == Muzea Rëbaczenié == * [[Muzeum Rybołówstwa w Helu]] * [[Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy w Pucku]] == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm Rëbaczeniô]] * [[Rëbôk]] * [[Rëbë]] * [[Broduz]] * [[Chòchla]] * [[Céza]] * [[Klepa]] * [[Mrzeża]] * [[Płutkò]] * [[Òsce]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Jan Mordawski: Geografia współczesnych Kaszub, Gduńsk 1999 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2025/06/SLOWNIK-RYBACKI-WERSJA-UPROSZCZONA-1.pdf * {{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rëbaczenié| ]] 8d2kv0sdd9nlmjiflhmcz17z906clak 0 7215 200919 194605 2026-05-28T16:59:53Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ * https://web.archive.org/web/20250907055530/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/cztery_pory_roku_na_kaszubach.html 200919 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Snow Scene at Shipka Pass 1.JPG|mały]] [[Òbrôzk:Bałwan na Osiedlu Europejskim w Krakowie, 20231204 125808.jpg|mały|[[Snieżélc]]]] [[Òbrôzk:Kot w zimie.jpg|mały|[[Kòt]] òb zëmã]] '''Zëma''' – je jednym z sztërzech [[cządë rokù|cządów rokù]] w rodze, w [[letnô klima|letny klimie]]. Òb zëmã je nôniższô ceplëzna lëftu w całim rokù i dosc wiele òpadu, czãsto zmiarzłégò, a wikszi dzél swiata roscënów i zwiérzãtów je ùspionô. Zwiksza astronomicznô zëma zaczinô sã 22 [[gòdnik]]a, a kùńczi 21 [[strumiannik]]a. Na pôłniu wszëtczi òpisóné dnie i rzôdzëznë są przesunãti ò pół rokù. == Zajãca zémòwé == * [[Sónczi]] * [[Lepienié snieżélca]] * [[Kùling]] * [[Pùrdżi]] * [[Snowbording]] * [[Bobsleje]] == Zwierzãta w lese == * [[Lës]] * [[Szari wilk]] * [[Sarna]] * [[Dzëk]] == Òbaczë téż == * [[Zymk]] * [[Lato]] * [[Jeséń]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskidladzieci.pl/lekcja/mieszkamy_na_kaszubach/gra/pory_roku_na_kaszubach * https://web.archive.org/web/20250907055530/https://www.na-kaszuby.pl/Kaszuby/cztery_pory_roku_na_kaszubach.html {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Cządë rokù]] pny60afooby7v16lo2yslcnkhbrazyn 0 7442 200893 144488 2026-05-28T16:43:51Z Iketsi 3254 ' - je '→' – je '; == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200893 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk Oliwa - Młyn Oliwski.JPG|mały|IX młin w Òlëwie]] '''IX młin w Òlëwie''' – je wcyg ùżiwónym stôrim młinem przë [[Òlëwskô Strëga|Òlëwsczi Strëdze]]. Òn béł rozbùdowóny w 1874 rokù, a w 1594 rokù to béł fòlusz. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] eexqp3rzukhueqb2ak3cemst3zhkcb2 200894 200893 2026-05-28T16:44:02Z Iketsi 3254 -' ' 200894 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk Oliwa - Młyn Oliwski.JPG|mały|IX młin w Òlëwie]] '''IX młin w Òlëwie''' – je wcyg ùżiwónym stôrim młinem przë [[Òlëwskô Strëga|Òlëwsczi Strëdze]]. Òn béł rozbùdowóny w 1874 rokù, a w 1594 rokù to béł fòlusz. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] mkxqfi45beo7c59mupuof2ys58tifo1 0 7443 200909 193034 2026-05-28T16:52:13Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200909 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk kościół Najświętszego Serca Jezusowego.JPG|260px|mały|Gduńskô Kòlegiata p.w. Nôswiãtszégò Serca Jezësowégò we [[Wrzészcz]]u]] '''Gduńskô Kòlegiata p.w. Nôswiãtszégò Serca Jezësowégò we Wrzészczu''' – je kòscołã — òd pòczątkù katolëcczim — wëbùdowónym w latach 1909–1911 na neogòticczé mòdło. Tu we [[Wrzészcz]]u je parafiô òd 1910 rokù, a jak ji probòszczã béł ksądz Walter Wienke, to òn òrechcył m. jin. przińdnégò noblistã - [[Günter Grass|G. Grassa]]. Ten pisôrz czasã ò tim kòscele pisôł. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] rcym03jk3xdq5iu4oe8qeqi4hz56w7p 0 7450 200891 200438 2026-05-28T16:43:13Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} 200891 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nadole - museum 20.jpg|mały|Rozwerk]] '''Rozwerk''' – to béł mechaniczny przërëchtënk, chtëren mòc zwierzów (np. kòni) zmieniwôł na sztërk òbrocënë prowadzony do stacjonarnëch maszinów np. [[draszmaszina]] czë [[seczkarka]]. Midzë rozwerkã a masziną bëła [[szczëpnica]]. == Lëteratura == * Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.].Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, s. 146. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] 9whpt12lo74qj6b7ed470f2htjlb643 0 7900 200946 198697 2026-05-28T20:15:17Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ + https://www.youtube.com/@kaszubywpiesniartystycznej8059/videos 200946 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Psautier de Paris, MSS. gr. 139, fol. 1v.jpg|mały|]] '''Mùzyka''' – to je [[kùńszt]] ùkłôdanió zwãków w kòmpòzycje i wëkònywanié tich kòmpòzycji na mùzycznëch jinstrumentach abò lëdzczim głosã. == Mùzyczné instrumentë == * [[Diôbelsczé skrzëpce]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/diabelskie-skrzypce</ref> * [[Mrëczk]] / Burczybas<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/mreczk-burczybas</ref> * [[Bazuna]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/bazuna</ref> * [[Ryńczyk]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/rynczyk</ref> * [[Rzępiel]] / Rzepólc<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/rzepiel-rzepolc</ref> * [[Knara]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/knara</ref> * [[Sznëra]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/sznera</ref> * [[Kółatka]] / Klekôtka<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/kolatka-klekotka</ref> * [[Kôzlô barina]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/kozlo-barina</ref> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczé nótë]] * [[Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa]] * [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò]] * [[Punk]], [[Skate punk]], [[Rock]] i [[Rockabilly]] * [[Telewizja TTM]] ** [[Cantane Domino Canticum Cassuborum]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125-cantane-domino-canticum-cassuborum.html?play=on</ref> *** [[Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka z Wejherowa]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125-cantane-domino-canticum-cassuborum.html</ref> *** [[Chór „Strzelenka” z Tuchomia]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52722-chor-strzelenka-z-tuchomia.html?play=on</ref> *** [[Chór Kaszubski „Rumianie” z Rumi]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52723-chor-kaszubski-rumianie-z-rumi.html?play=on</ref> *** [[Chór Mieszany „Pięciolinia” z Linii]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52725-chor-mieszany-pieciolinia-z-linii.html?play=on</ref> *** [[Zespół Folklorystyczny „Nadolanie” z Nadola]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/dzien/2019-11-29/52727-zespol-folklorystyczny-nadolanie-z-nadola.html?play=on</ref> *** [[Kaszubski Regionalny Chór „Morzanie” z Dębogórza]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52733-kaszubski-regionalny-chor-morzanie-z-debogorza.html?play=on</ref> *** [[Chór Mieszany „Lutnia” z Luzina]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52734-chor-mieszany-lutnia-z-luzina.html?play=on</ref> *** [[Zespół „Kosakowianie” z Kosakowa]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52735-zespol-kosakowianie-z-kosakowa.html?play=on</ref> *** [[Zespół Wokalno-Instrumentalny „Kaszubki” z Chwaszczyna]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52736-zespol-wokalno-instrumentalny-kaszubki-z-chwaszczyna.html?play=on</ref> *** [[Chór Szkoły Podstawowej nr 9 w Wejherowie]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52737-chor-szkoly-podstawowej-nr-9-w-wejherowie.html?play=on</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.youtube.com/@kaszubywpiesniartystycznej8059/videos * https://www.fopke.pl/melodie/ ** https://www.fopke.pl/melodie/1039/do-uzdrzenio/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzyka| ]] p6ll0h0u9kqkskaxsq4ztrl4i3yex28 0 8013 200955 163516 2026-05-28T20:43:18Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200955 wikitext text/x-wiki '''Biélkòwò''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Gmina Kòlbùdë|gminie Kòlbùdë]], w [[Gduńsczi kréz|gduńsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë]] acems1vt4udkhqlbz38vr51ki0v26ji 0 8077 200910 183482 2026-05-28T16:52:34Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200910 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk district Letnica.svg|mały|Latnica – dzél [[Gduńsk]]a, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Latnica''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Letnica'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Lauenthal'') – to je dzél [[Gduńsk]]a. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] i5y2tr3gs8ocjkuu9p2da2ayljoik05 0 8079 200902 183474 2026-05-28T16:47:52Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200902 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk olszynka.svg|mały|Òlszinka – dzél [[Gduńsk]]a, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Òlszinka''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Olszynka'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Walddorf, Bürgerwalde'') – to je dzél [[Gduńsk]]a. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] f594tc3lv8fgtdnrsg92nidowo09rn8 0 8083 200896 185791 2026-05-28T16:45:07Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200896 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk piecki-migowo.svg|mały|Piécczi-Mëgòwò - dzél [[Gduńsk]]a, czerwòno zamalowóné na kôrce]] [[Òbrôzk:Gdańsk Piecki–Migowo.jpg|mały]] '''Piécczi-Mëgòwò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Piecki-Migowo'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Pietzkendorf oraz Müggau'') – to je dzél [[Gduńsk]]a. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gduńska]] 7wakif3yywj554e5suvkk7tpdbr3exa 0 8102 200887 196267 2026-05-28T16:26:34Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200887 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Okraglak Przymorze ubt.JPG|mały|Kòscół parafie p.w. Nôswiãtszi Mariji Panienczi Królewi Różańca Swiãtégò w Gduńsku]] '''Parafiô p.w. Nôswiãtszi Mariji Panienczi Królewi Różańca Swiãtégò w Gduńsku''' – je òd 1958 rokù. Tu w parafialnym kòscele w [[Gduńsk]]ù je czasã w niedzelã takô Mszô Sw., że mòże czëc [[kaszëbsczi jãzëk]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.nmp.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Parafie gduńsczi archidiecezji]] [[Kategòrëjô:Gduńsk]] 139oh8nj6e8o7wv92c91yml6icwgxk9 0 8222 200895 165282 2026-05-28T16:44:39Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200895 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-BabieDoly.PNG|mały|Babié Dołë – dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Babié Dołë''' – to je dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]]. {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] 3pdkhwpktv82wp1xqxvx5n5q6ndgyts 200911 200895 2026-05-28T16:53:19Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 200911 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-BabieDoly.PNG|mały|Babié Dołë – dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Babié Dołë''' – to je dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] njevf1xdpvwt3zff3x5s3fuhsr4qoc2 0 8233 200897 165321 2026-05-28T16:45:36Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200897 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdynia-PustkiCisowskieDemptowo.PNG|mały|Cësowsczé Pùstczi-Dãptowò - dzél Gdini, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Cësowsczé Pùstczi-Dãptowò''' – to je dzél gardu [[Gdiniô|Gdini]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gdini]] 7l6tofdqbepazyzi3pdw3pqro0appv6 0 8421 200888 169429 2026-05-28T16:27:09Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200888 wikitext text/x-wiki '''Piôszczëna''' – to je wies w [[Gmina Miastkò|gminie Miastkò]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu w Spòdleczny Szkòle miona [[Hieronim Derdowsczi|Hieronima Derdowsczégò]] dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://sppiaszczyna.miastkoinfo.pl/?page_id=74 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Miastkò]] nn3yp8of7zfxkx2nd8t7m4os833y9dq 200889 200888 2026-05-28T16:38:17Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ + 200889 wikitext text/x-wiki '''Piôszczëna''' – to je wies w [[Gmina Miastkò|gminie Miastkò]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu w Spòdleczny Szkòle miona [[Hieronim Derdowsczi|Hieronima Derdowsczégò]] dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://szkolapawlowo.pl/dzien-jezyka-kaszubskiego-w-naszej-szkole,476,pl {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Miastkò]] erhinezcan2bwaxs0iey8c7z2vo7cbs 0 8685 200879 182215 2026-05-28T13:03:09Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200879 wikitext text/x-wiki '''Bëlëno''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Bylina'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Parchòwò|gminie Parchòwò]], w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Bëlëno je krótkò Żukówka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Parchòwò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] r08jd0ljpixf7dz4iu5sm8a9ujnwa1r 0 8744 200904 165925 2026-05-28T16:49:24Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200904 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:450px-Siligo. Panorama da su Runaghe.JPG|mały|Òkòlé Siligo]] '''Siligo''' – to je gmina na òstrowie [[Sardinia]] w [[Italskô|Italsce]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Italskô]] 9tvsmfoem8x0e3vzdv62f30o23jn4qf 0 9110 200899 169319 2026-05-28T16:47:08Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200899 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Provincie West-Vlaanderen in Belgium.svg|mały|Zôpadnô Flandriô – dzél Belgijsczi, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Zôpadnô Flandriô''' (''West-Vlaanderen'') – je terô dzélã [[Belgijskô|Belgijsczi]]. Òna je krótkò [[Néderlandzkô|Néderlandzczi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Belgijskô]] fnc4zbpfent7r6mowb6zf594438b9zc 200900 200899 2026-05-28T16:47:17Z Iketsi 3254 -' ' 200900 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Provincie West-Vlaanderen in Belgium.svg|mały|Zôpadnô Flandriô – dzél Belgijsczi, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Zôpadnô Flandriô''' (''West-Vlaanderen'') – je terô dzélã [[Belgijskô|Belgijsczi]]. Òna je krótkò [[Néderlandzkô|Néderlandzczi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Belgijskô]] dkryxi9lfuq2txcglfefhxlyfks8ptc 0 9480 200912 187906 2026-05-28T16:53:48Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200912 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Céline Dion 2012.jpg|mały|Céline Dion]] '''Céline Marie Claudette Dion''' (ur. [[30 strëmiannika]] [[1968]]) je [[Kanada|kanadną]] spiéwôrką. == Diskògrafijô == * 1981 - ''La voix du bon Dieu'' * 1981 - ''Céline Dion chante Noel'' * 1982 - ''Tellement j'ai d'amour...'' * 1983 - ''Les chemins de ma maison'' * 1983 - ''Chants et contes de Noël'' * 1984 - ''Mélanie'' * 1985 - ''C'est pour toi'' * 1987 - ''Incognito'' * 1990 - ''Unison'' * 1991 - ''Dion chante Plamondon'' * 1992 - ''Céline Dion'' * 1993 - ''The Colour of My Love'' * 1995 - ''D'eux'' * 1996 - ''Falling info You'' * 1997 - ''Let's Talk About Love'' * 1998 - ''S'il suffisait d'aimer'' * 1998 - ''These Are Special Tomes'' * 2002 - ''A New Day Has Côme'' * 2003 - ''One Heart'' * 2003 - ''1 fille & 4 types'' * 2004 - ''Miracle'' * 2007 - ''D'elles'' * 2007 - ''Taking Chances'' * 2012 - ''Sans attendre'' * 2013 - ''Loved Me Back To Life'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Dion, Céline}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Kanada]] a0udj5ro11vfcu1b89tb0v44za3oijx 200913 200912 2026-05-28T16:54:10Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] 200913 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Céline Dion 2012.jpg|mały|Céline Dion]] '''Céline Marie Claudette Dion''' (ur. [[30 strëmiannika]] [[1968]]) je [[Kanada|kanadną]] spiéwôrką. == Diskògrafijô == * 1981 - ''La voix du bon Dieu'' * 1981 - ''Céline Dion chante Noel'' * 1982 - ''Tellement j'ai d'amour...'' * 1983 - ''Les chemins de ma maison'' * 1983 - ''Chants et contes de Noël'' * 1984 - ''Mélanie'' * 1985 - ''C'est pour toi'' * 1987 - ''Incognito'' * 1990 - ''Unison'' * 1991 - ''Dion chante Plamondon'' * 1992 - ''Céline Dion'' * 1993 - ''The Colour of My Love'' * 1995 - ''D'eux'' * 1996 - ''Falling info You'' * 1997 - ''Let's Talk About Love'' * 1998 - ''S'il suffisait d'aimer'' * 1998 - ''These Are Special Tomes'' * 2002 - ''A New Day Has Côme'' * 2003 - ''One Heart'' * 2003 - ''1 fille & 4 types'' * 2004 - ''Miracle'' * 2007 - ''D'elles'' * 2007 - ''Taking Chances'' * 2012 - ''Sans attendre'' * 2013 - ''Loved Me Back To Life'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Dion, Céline}} [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Kanada]] jvsvryb5wxfk057i3z1cdgerlitswrn 0 9564 200892 200437 2026-05-28T16:43:32Z Iketsi 3254 -260px 200892 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Invasions of the Roman Empire 1.png|mały|Migracja lëdzy òd IV do VI stalata]] '''Migracja lëdzy''' – to je przecyganié abò przesedlanié lëdzy bënë kraju (np. ze wsë do miasta), a téż i z jednégò kraju do drëdżégò. Jak sã dobiérô kryterium czasu, mòże wëapartnic sezonową i cygłą migracjã; kryterium przëczënë: dëtkòwą, pòliticzną, religiową migracjã itd. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òd dôwna widzec je wiôlgą migracjową rëszotã. W XIX wiekù, a òsoblëwò w jegò drëdżi pòłowie wiele tësacy Kaszëbów wëcygnãło do [[Kanada|Kanadë]], [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]], Brazylsczi i Miemców. Wëjazdë do òstatnégò z wëmienionëch krajów bëłë w nym czasu czãsto sezonowé. Pò I swiatowi wòjnie wikszosc Miemców, jaczich na Kaszëbach bëło cziledzesąt tësący wëjachało òd nas. Jednakò òstało jich czilenôsce tësący, np. w Chònicach i òkòlim. W rãkach Miemców bëło wiele warkòwniów i majątkków, na przëmiôr w Krokòwie wiele gbùrsczi zemi nôlezało do familii von Krockòw. Na kaszëbsczich zemiach, jaczé òstałë w grańcach Miemców, widzec bëło copanié sã kaszëbskòscë. Wëcyganié nôbarżi aktiwnëch Kaszëbów, òpòwiôdającëch sã za Pòlską, bëło tak wiôldżé, że na przëmiôr spòlëznnowò-kùlturowe żëce kaszëbsczé w Bëtowie, tak żëwé przed I swiatową wòjną, pò prôwdze zamarło. Wôrt je pòdczorchnac, że wiôldżé demògrafòwé zmianë pò II swiatowi wòjnie bëłë w Gdine, do jaczi wrócëła wikszoscc wënëkónëch òb czas wòjnië lëdzy, a téż w dòwnym [[Wòlny Gard Gduńsk|Wòlnym Gardze Gduńskù]] i w pòwiatach: słëpsczim, lãbòrsczim ë człëchoòwsczim. Zarô pò wòjnie zamieszkało tam czileset tësącyPòlôchów przecygnionëch z Pòlsczi i z dôwnëch ''Kresów''. Plusowé saldo migracowôch rësznotów na Kaszëbach w 2005 rokù bëło w pòwiatach: pùcczim, wejerowsczim, kartësczim i gduńsczim, jaczé dopełniwają Trójmiasto. Òsoblëwò wëaparniają sã w tim pòwiatë: gduńsczi 14 na 1000 lëdzy, wejrowsczi 7,5 na 1000 lëdzy, kartësczi 6,1 na 1000 lëdzy i pùcczi 2,5 na 1 000 lëdzy. Minusowé saldo migracjowëch rëszotów zapisëją wszëtczé jinszé pòwiatë Kaszëb, a òsoblëwò człëchòwskô i bëtowskô zemia. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]], ss. 91–94. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Antropòlogijô]] orgj28i3gxd8o317d165s8g1u3c5dsp 0 9632 200905 170975 2026-05-28T16:49:52Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 200905 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:014rowokol.jpg|mały|Widzënk na Rewòkół]] '''Rewòkół''' to je grzëpa w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stôłpsczim krézu]], w [[Gmina Smôłdzëno|gminie Smôłdzëno]], na chtërny bëło czedës sanktuarium. == Lëteratura == * Róża Ostrowska, Izabella Trojanowska: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, s. 363 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Smôłdzëno]] 8vv8no4puioyzew27702xv4k60302z3 0 9634 200907 176111 2026-05-28T16:50:57Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200907 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dune Slowinski National Park.jpg|mały|Łąckô Góra]] '''Łąckô Góra''' – to je [[rësznô duna]] w [[Gmina Smôłdzëno|gminie Smôłdzëno]], w [[stôłpsczi kréz|stôłpsczim krézu]] ò wësokòscë 30 m n. r. m.(nad rówizną mòrza). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://contentdm.lib.byu.edu/cdm/singleitem/collection/GermanyMaps/id/1918] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Smôłdzëno]] gzy24huosvn2fhh088i1z50znzk85lp 200908 200907 2026-05-28T16:51:34Z Iketsi 3254 https://contentdm.lib.byu.edu/digital/collection/GermanyMaps/id/1918 200908 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dune Slowinski National Park.jpg|mały|Łąckô Góra]] '''Łąckô Góra''' – to je [[rësznô duna]] w [[Gmina Smôłdzëno|gminie Smôłdzëno]], w [[stôłpsczi kréz|stôłpsczim krézu]] ò wësokòscë 30 m n. r. m.(nad rówizną mòrza). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://contentdm.lib.byu.edu/digital/collection/GermanyMaps/id/1918 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Smôłdzëno]] 9g00hf7o2z2rqbmdgdtffq58vgamrb4 0 9635 200903 170978 2026-05-28T16:49:01Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; {{Kòntrola}} 200903 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Góra Donas Gdynia.jpg|mały|Góra Dónas z wieżą]] '''Góra Dónas''' – to je wëszańc w [[Gdiniô|Gdinie]] ò wësokòscë 206 m w. r. m. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gdiniô]] ptr4xg6e3tfnjd4rmqkffco8hskpdww 0 10048 200906 171683 2026-05-28T16:50:22Z Iketsi 3254 ' - to '→' – to '; == Bùtnowé lënczi == 200906 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Suez1 i maj 1982.jpg|mały|Suez w 1982 rokù]] '''Suez''' (arab. السويس‎ as-Suways) – to je dosc wiôldżi gard w [[Egipt|Egipce]]. Tu je pòrt. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Egipt]] mauuw38aj2b5vp1lt4psmhmq6k4fixp 0 10171 200880 198253 2026-05-28T13:06:31Z Iketsi 3254 Òbrôzk 200880 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Asperges Asparagus officinalis.jpg|mały|Lékarskô szparaga]] '''Lékarskô szparaga''' abò '''gromòwi kòrzéń''' (''Asparagus officinalis'' L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë szparagòwatëch (''Asparagaceae''). Òna rosce na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, t. II, s. 235 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Léczné roscënë]] egopr3kj0m1rsgk1ie04yaknourl47l 0 11419 200884 198249 2026-05-28T13:10:05Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200884 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Malta - St. Paul's Bay - Triq San Pawl - Parish Church Mater Dolorosa in 05 ies.jpg|mały|Wiecznô lãpka]] '''Wiecznô lãpka''' – sã żôli w kòscołach i ji słabi parmiszczi są widzëc kòl wôtôrza. Òna w dzéń i òb noc swicy przed tabernakùlum. Wierã mòdlã dlô ni béł złoti lëchtôrz z czasów Mòjżesza z bezùstónkòwim wida, chtëren dôwô òliwa wëcësniãti z òliwkòw, bò òna sã pôli. == Lëteratura == * Berger, Rupert. Tł.: Zychowicz, Juliusz, Tschuschke, Michał. (Red.), ''Mały słownik liturgiczny''. Poznań : "W Drodze", 1990, s. 163. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] 91y0s3iwkfgjrjhq7cwp9uveb7y1mhh 0 11437 200901 198161 2026-05-28T16:47:32Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 200901 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bessarabia in Europe map.svg|mały|Besarbiô – dzél [[Mòłdawiô|Mòłdawie]] i [[Ùkrajina|Ùkrajinaë]], zelono zamalowóné na kôrce]] '''Besarabiô''' (''Бессара́бія'') – je terô dzélã [[Mòłdawiô|Mòłdawie]] i [[Ùkrajina|Ùkrajinaë]]. Òna je krótkò [[Rumùńskô|Rumùńsczi]]. W II swiatowi wòjnie [[Kaszëbi]] biwalë wënëkóny z gbùrstwa, a na jich plac przëszlë Miemcë z Besarabie. W rãkach tich Miemców bëło dzél gbùrsczi zemi. Pò 1945 rokù ni ma czëc ò Miemcach z Besarabie na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/159 Bessarabia w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] 0tiag0sllvlc3wz3v4aytiz264h1rvp 0 11656 200881 200502 2026-05-28T13:07:37Z Iketsi 3254 <gallery mode="packed"> 200881 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Nyika yeZimbabwe <br>Ilizwe leZimbabwe |miono = Repùblika Zimbabwe |miono-genitiw = Zimbabwe |fana = Flag of Zimbabwe.svg |herb = Coat_of_arms_of_Zimbabwe.svg |na karce = Location_Zimbabwe_AU_Africa.svg |mòtto = "Unity, Freedom, Work" |jãzëk = Shona, Ndebele, klikowi Koisan, anielsczi, Sotho, Tonga, Tswana, Xhosa |stolëca = Harare |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 390.757 |procent-wòdë = |lëdztwò = 16.150.362 | rok = 2017 |dëtk = Zimbaweńsczi brutto dolar (zolar) | kòd dëtka = RTGS |czasowô cona = +1 |swiãto = [[18 strëmiannika]] |himn = "Blessed be the land of Zimbabwe" |kòd = ZW |Internet = .zw |telefón = 263|Prezydeńt=Emmerson Mnangagwa }} '''Zimbabwe''' – to je państwò w pôłniowi [[Afrika|Africe]], bez przëstãpù do mòrza, ze stolecznym gardã [[Harare]]. Greńczë z [[Pôłniowô Afrika|Pôłniową Afriką]], [[Bòtswanô|Bòtswaną]], [[Zambiô|Zambią]] i [[Mòzambik|Mòzambikã]]. Zimbabwe bëłô britijską kòlonią jakno Pôłniowô Rodezjô, chtërna òbznojmiła samòstójnotã w 1965, jakno Rodezjô<ref name=":0">[https://www.naa.gov.au/help-your-research/fact-sheets/independence-zimbabwe ''Independence of Zimbabwe.'']&#x20;[online] National Archives of Australia.&#x20;[dost. 2026-05-24].&#x20;(<abbr>ang.</abbr>).</ref>, pòtemù krôj zjinaczëł miono na Zimbabwe-Rodezjô, a na kuńcu Zimbabwe<ref name=":1">''[https://www.worldstatesmen.org/Zimbabwe.html Zimbabwe]'' [online], www.worldstatesmen.org [dost. 2026-05-24].</ref>, zwëskał samòstójnotã 18 łżëkwiata 1980<ref name=":0" /><ref name=":1" />. == Galeriô Zimbabwe == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Curled_trunk.jpg|Słoń w Zimbabwe Òbrôzk:Canada_wins_Zimbabwe_in_Rio_Olympics_07.jpg|Zimbabwscze mionkarki w bala na Olimpiadze w Rio Òbrôzk:ZmbziRvr.jpg|Rzeka w Zimbabwe Òbrôzk:Victoria Falls aerial view September 2003.jpg|Wòdaspad Victoria w Zimbabwe Òbrôzk:Shona_witch_doctor_%28Zimbabwe%29.jpg|Chłop w Zimbabwe Òbrôzk:ZimbabweOMC.png|Karta Zimbabwe </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] bpowoceo8ozd1yxn9jgqwnp3n3r9n4t 200883 200881 2026-05-28T13:09:32Z Iketsi 3254 Rzeka→[[Rzéka]] 200883 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Nyika yeZimbabwe <br>Ilizwe leZimbabwe |miono = Repùblika Zimbabwe |miono-genitiw = Zimbabwe |fana = Flag of Zimbabwe.svg |herb = Coat_of_arms_of_Zimbabwe.svg |na karce = Location_Zimbabwe_AU_Africa.svg |mòtto = "Unity, Freedom, Work" |jãzëk = Shona, Ndebele, klikowi Koisan, anielsczi, Sotho, Tonga, Tswana, Xhosa |stolëca = Harare |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 390.757 |procent-wòdë = |lëdztwò = 16.150.362 | rok = 2017 |dëtk = Zimbaweńsczi brutto dolar (zolar) | kòd dëtka = RTGS |czasowô cona = +1 |swiãto = [[18 strëmiannika]] |himn = "Blessed be the land of Zimbabwe" |kòd = ZW |Internet = .zw |telefón = 263|Prezydeńt=Emmerson Mnangagwa }} '''Zimbabwe''' – to je państwò w pôłniowi [[Afrika|Africe]], bez przëstãpù do mòrza, ze stolecznym gardã [[Harare]]. Greńczë z [[Pôłniowô Afrika|Pôłniową Afriką]], [[Bòtswanô|Bòtswaną]], [[Zambiô|Zambią]] i [[Mòzambik|Mòzambikã]]. Zimbabwe bëłô britijską kòlonią jakno Pôłniowô Rodezjô, chtërna òbznojmiła samòstójnotã w 1965, jakno Rodezjô<ref name=":0">[https://www.naa.gov.au/help-your-research/fact-sheets/independence-zimbabwe ''Independence of Zimbabwe.'']&#x20;[online] National Archives of Australia.&#x20;[dost. 2026-05-24].&#x20;(<abbr>ang.</abbr>).</ref>, pòtemù krôj zjinaczëł miono na Zimbabwe-Rodezjô, a na kuńcu Zimbabwe<ref name=":1">''[https://www.worldstatesmen.org/Zimbabwe.html Zimbabwe]'' [online], www.worldstatesmen.org [dost. 2026-05-24].</ref>, zwëskał samòstójnotã 18 łżëkwiata 1980<ref name=":0" /><ref name=":1" />. == Galeriô Zimbabwe == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Curled_trunk.jpg|Słoń w Zimbabwe Òbrôzk:Canada_wins_Zimbabwe_in_Rio_Olympics_07.jpg|Zimbabwscze mionkarki w bala na Olimpiadze w Rio Òbrôzk:ZmbziRvr.jpg|[[Rzéka]] w Zimbabwe Òbrôzk:Victoria Falls aerial view September 2003.jpg|Wòdaspad Victoria w Zimbabwe Òbrôzk:Shona_witch_doctor_%28Zimbabwe%29.jpg|Chłop w Zimbabwe Òbrôzk:ZimbabweOMC.png|Karta Zimbabwe </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] j671ccl6jjwvz6qb6c7kj06n33gik5y 0 11661 200928 195139 2026-05-28T17:46:11Z Iketsi 3254 VIAF→{{Kòntrola}} 200928 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Antón Kónkel''' (''Antoni Konkel'') – ùr. 1938 rokù w [[Jastarniô|Jastarni]], je znónym spòlëznowim dzejôrzã, chtëren wiele lat robił jakno lékôrz w [[Jastarniô|Jastarni]]. Òn skùńcził sztudérowanié medicynë w [[Gduńsk]]ù, a béł praktikòwny doktór do 2007 r. Ten kaszëbsczi dzejôrz biwôł dosc wiele w stôri rëbacczi chëczi w Jastarni, a pisôł dosc wiele ni leno w "Pomeranii". == Ùsôdztwò (wëjimk) == * W rybackiej chëczi / [teksty Antoni Konkel ; zdj. Jerzy Kąkel]. [Wejherowo] : Wydawnictwo MS, [ca 2009]. * Stacja ratownictwa brzegowego w Jastarni 1870-1945 / Antoni Konkel. Gdańsk : Centralne Muzeum Morskie, 2012. * Kaszubski Leksykon Rybacki / Antoni Konkel. Gdańsk-Jastarnia, 2019. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20201203220655/http://www.ziemiapucka.info/archives/tag/antoni-konkel-jastarnia ''Antoni Konkel''] * {{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Kónkel Antón}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Medicyna]] rn24t40ktjypkjqa0ahlm1myndoefnd 200930 200928 2026-05-28T18:00:36Z Iketsi 3254 /* Ùsôdztwò (wëjimk) */ + 200930 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Antón Kónkel''' (''Antoni Konkel'') – ùr. 1938 rokù w [[Jastarniô|Jastarni]], je znónym spòlëznowim dzejôrzã, chtëren wiele lat robił jakno lékôrz w [[Jastarniô|Jastarni]]. Òn skùńcził sztudérowanié medicynë w [[Gduńsk]]ù, a béł praktikòwny doktór do 2007 r. Ten kaszëbsczi dzejôrz biwôł dosc wiele w stôri rëbacczi chëczi w Jastarni, a pisôł dosc wiele ni leno w "Pomeranii". == Ùsôdztwò (wëjimk) == [[Òbrôzk:Antoni Konkel Kaszubski Leksykon Rybacki.jpg|mały|[[Kaszubski Leksykon Rybacki]]]] * W rybackiej chëczi / [teksty Antoni Konkel ; zdj. Jerzy Kąkel]. [Wejherowo] : Wydawnictwo MS, [ca 2009]. * Stacja ratownictwa brzegowego w Jastarni 1870-1945 / Antoni Konkel. Gdańsk : Centralne Muzeum Morskie, 2012. * Kaszubski Leksykon Rybacki / Antoni Konkel. Gdańsk-Jastarnia, 2019. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20201203220655/http://www.ziemiapucka.info/archives/tag/antoni-konkel-jastarnia ''Antoni Konkel''] * {{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Kónkel Antón}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Medicyna]] 5d4jf3o0pr02c7aro4kyql0b26e2m1d 200948 200930 2026-05-28T20:28:54Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 200948 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Antón Kónkel''' ({{Jãz.|pl}} ''Antoni Konkel'') (ùr. 1938 rokù w [[Jastarniô|Jastarni]], zm. [[23 môj]]a 2026)<ref>https://kaszubi.pl/news/view/w-wieku-88-lat-zmarl-dr-antoni-konkel</ref> – je znónym spòlëznowim dzejôrzã, chtëren wiele lat robił jakno lékôrz w [[Jastarniô|Jastarni]]. Òn skùńcził sztudérowanié medicynë w [[Gduńsk]]ù, a béł praktikòwny doktór do 2007 r. Ten kaszëbsczi dzejôrz biwôł dosc wiele w stôri rëbacczi chëczi w Jastarni, a pisôł dosc wiele ni leno w "Pomeranii". == Ùsôdztwò (wëjimk) == [[Òbrôzk:Antoni Konkel Kaszubski Leksykon Rybacki.jpg|mały|[[Kaszubski Leksykon Rybacki]]]] * W rybackiej chëczi / [teksty Antoni Konkel ; zdj. Jerzy Kąkel]. [Wejherowo] : Wydawnictwo MS, [ca 2009]. * Stacja ratownictwa brzegowego w Jastarni 1870-1945 / Antoni Konkel. Gdańsk : Centralne Muzeum Morskie, 2012. * Kaszubski Leksykon Rybacki / Antoni Konkel. Gdańsk-Jastarnia, 2019. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20201203220655/http://www.ziemiapucka.info/archives/tag/antoni-konkel-jastarnia ''Antoni Konkel''] * {{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Kónkel Antón}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Medicyna]] j4676vxsoq7x38y5cipvug5svfpyji6 200949 200948 2026-05-28T20:29:21Z Iketsi 3254 [[23 maja]] 200949 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Antón Kónkel''' ({{Jãz.|pl}} ''Antoni Konkel'') (ùr. 1938 rokù w [[Jastarniô|Jastarni]], zm. [[23 maja]] 2026)<ref>https://kaszubi.pl/news/view/w-wieku-88-lat-zmarl-dr-antoni-konkel</ref> – je znónym spòlëznowim dzejôrzã, chtëren wiele lat robił jakno lékôrz w [[Jastarniô|Jastarni]]. Òn skùńcził sztudérowanié medicynë w [[Gduńsk]]ù, a béł praktikòwny doktór do 2007 r. Ten kaszëbsczi dzejôrz biwôł dosc wiele w stôri rëbacczi chëczi w Jastarni, a pisôł dosc wiele ni leno w "Pomeranii". == Ùsôdztwò (wëjimk) == [[Òbrôzk:Antoni Konkel Kaszubski Leksykon Rybacki.jpg|mały|[[Kaszubski Leksykon Rybacki]]]] * W rybackiej chëczi / [teksty Antoni Konkel ; zdj. Jerzy Kąkel]. [Wejherowo] : Wydawnictwo MS, [ca 2009]. * Stacja ratownictwa brzegowego w Jastarni 1870-1945 / Antoni Konkel. Gdańsk : Centralne Muzeum Morskie, 2012. * Kaszubski Leksykon Rybacki / Antoni Konkel. Gdańsk-Jastarnia, 2019. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20201203220655/http://www.ziemiapucka.info/archives/tag/antoni-konkel-jastarnia ''Antoni Konkel''] * {{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Kónkel Antón}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Medicyna]] c080xd8ar8v5t5p0g6ski26nhuyx2nj 200950 200949 2026-05-28T20:31:33Z Iketsi 3254 [[20 maja]] 200950 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Antón Kónkel''' ({{Jãz.|pl}} ''Antoni Konkel'') (ùr. 1938 rokù w [[Jastarniô|Jastarni]], zm. [[20 maja]] 2026)<ref>https://kaszubi.pl/news/view/w-wieku-88-lat-zmarl-dr-antoni-konkel</ref> – je znónym spòlëznowim dzejôrzã, chtëren wiele lat robił jakno lékôrz w [[Jastarniô|Jastarni]]. Òn skùńcził sztudérowanié medicynë w [[Gduńsk]]ù, a béł praktikòwny doktór do 2007 r. Ten kaszëbsczi dzejôrz biwôł dosc wiele w stôri rëbacczi chëczi w Jastarni, a pisôł dosc wiele ni leno w "Pomeranii". == Ùsôdztwò (wëjimk) == [[Òbrôzk:Antoni Konkel Kaszubski Leksykon Rybacki.jpg|mały|[[Kaszubski Leksykon Rybacki]]]] * W rybackiej chëczi / [teksty Antoni Konkel ; zdj. Jerzy Kąkel]. [Wejherowo] : Wydawnictwo MS, [ca 2009]. * Stacja ratownictwa brzegowego w Jastarni 1870-1945 / Antoni Konkel. Gdańsk : Centralne Muzeum Morskie, 2012. * Kaszubski Leksykon Rybacki / Antoni Konkel. Gdańsk-Jastarnia, 2019. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20201203220655/http://www.ziemiapucka.info/archives/tag/antoni-konkel-jastarnia ''Antoni Konkel''] * {{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Kónkel Antón}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Medicyna]] sic2dymk86c50fhwfvizu61578eho3p 200952 200950 2026-05-28T20:40:34Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ + 200952 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Antón Kónkel''' ({{Jãz.|pl}} ''Antoni Konkel'') (ùr. 1938 rokù w [[Jastarniô|Jastarni]], zm. [[20 maja]] 2026)<ref>https://kaszubi.pl/news/view/w-wieku-88-lat-zmarl-dr-antoni-konkel</ref> – je znónym spòlëznowim dzejôrzã, chtëren wiele lat robił jakno lékôrz w [[Jastarniô|Jastarni]]. Òn skùńcził sztudérowanié medicynë w [[Gduńsk]]ù, a béł praktikòwny doktór do 2007 r. Ten kaszëbsczi dzejôrz biwôł dosc wiele w stôri rëbacczi chëczi w Jastarni, a pisôł dosc wiele ni leno w "Pomeranii". == Ùsôdztwò (wëjimk) == [[Òbrôzk:Antoni Konkel Kaszubski Leksykon Rybacki.jpg|mały|[[Kaszubski Leksykon Rybacki]]]] * W rybackiej chëczi / [teksty Antoni Konkel ; zdj. Jerzy Kąkel]. [Wejherowo] : Wydawnictwo MS, [ca 2009]. * Stacja ratownictwa brzegowego w Jastarni 1870-1945 / Antoni Konkel. Gdańsk : Centralne Muzeum Morskie, 2012. * Kaszubski Leksykon Rybacki / Antoni Konkel. Gdańsk-Jastarnia, 2019. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20201203220655/http://www.ziemiapucka.info/archives/tag/antoni-konkel-jastarnia ''Antoni Konkel''] * {{YouTube|DZU08ZZkQyg|Antoni Kónkel ò Kaszëbsczim Leksikònie Rëbacczim MP4}} * https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej * https://czec.pl/kaszubski-leksykon-rybacki * https://books.google.com/books/about/Kaszubski_leksykon_rybacki.html?id=dX4-zQEACAAJ {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Kónkel Antón}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Medicyna]] fqfz4ns0u0wgt3fqfji0nrs0z66tk5j 0 11691 200882 193642 2026-05-28T13:08:49Z Iketsi 3254 <gallery mode="packed"> 200882 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Zambia |miono = Zambiô |miono-genitiw = Zambie |fana = Flag of Zambia.svg |herb = Coat_of_arms_of_Zambia.svg |na karce = LocationZambia.svg |mòtto = One Zambia, One Nation<br>(Jednô Zambiô, Jedén Nôród) |jãzëk = anielsczi, bemba, nyanja, tonga, lozi |stolëca = Lusaka |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 752 618 |procent-wòdë = |lëdztwò =20,799,116<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zambia/#people-and-society Zambia] The World Factbook</ref> | rok = 2024 |dëtk = Zambijsko kwacha | kòd dëtka = ZMW |czasowô cona = +2 |swiãto = |himn = Stand and Sing of Zambia, Proud and Free |kòd = ZM |Internet = .zm |telefón = 260|Prezydeńt=Hakainde Hichilema }} '''Zambiô''' – to je państwò w pòłniowi Africe. Stolëca i nôwikszi gard to je [[Lusaka]]. W Zambie są stolemné kataraktë i wodospadë Mosi-o-Tunya (Wiktoriô) na rzece Zambezi. == Galeriô == <gallery mode="packed" caption="Galeriô Zambie"> Òbrôzk:Cataratas_Victoria,_Zambia-Zimbabue,_2018-07-27,_DD_64-69_PAN.jpg|Kataraktë Mosi-o-Tunya (Wiktoriô) Òbrôzk:Cataratas_Victoria,_Zambia-Zimbabue,_2018-07-27,_DD_05.jpg|Kataraktë Mosi-o-Tunya (Wiktoriô) Òbrôzk:African_woman_Mukuni_village_Zambia.jpg|Zambijskô białka Òbrôzk:Barbet-zambian.jpg|Zambijsczi ''libius'' Òbrôzk:Zambia_National_Assembly_Building.jpg|Zambijsczi parlament Òbrôzk:Nalikwanda.jpg|Swiãto Kumboka lëdu Lozi Òbrôzk:Big_Tree_Natl_Mont_Kabwe.JPG|Stolemnô [[figa]] Òbrôzk:Bangweulu_Swamps.jpg|Bagna Bangweulu </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Afrika]] mxx2yho0gf0yezp72alin0qnt3b61ln 0 11877 200932 200495 2026-05-28T19:33:25Z Terrus38 14026 drobné jãzëkòwé 200932 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Medal Stolema.png|alt=|mały|Medal Stolema (2024)]] '''Medal Stolema''' – wëapartnienié przëznôwóné òd 1967 rokù przez [[Karno Sztudérów „Pòmòrania”|Karno Sztudérów "Pòmòraniô"]]. Jeden z nôwôżniészëch westrzód medalów, nôdgród i òdznaczeniów w kaszëbskò-pòmòrsczim strzodowiszczu<ref>[https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=MEDAL_STOLEMA MEDAL STOLEMA], gedanopedia.pl</ref>. Czãsto nazéwóny kaszëbsczim [[Nôdgroda Nobla|Noblã]]<ref>np. [https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/79115_region-artur-jablonski-odznaczony-medalem-stolema.html Region. Artur Jabłoński odznaczony Medalem Stolema], expresskaszubski.pl, 20 strëmiannik 2026.</ref>, medal przëznôwóny je personóm (lub karnie lëdzy), jinstitucjóm i jinym òrganizacjóm, jaczé òsoblëwò zasłużëłë sã dlô kùlturë Kaszëb, Kòcewiô, Krôjnë czë Pòmòrsczi, lub ji rozkòscerzaniô. Pierszé „Stolemë” w 1967 rokù przëznóno w szescu òbrëmiach: * '''nôùkòwim''' – Jón Léón Łuka za dokôz pt. ''Kultura pomorska na Pomorzu Gdańskim'', * '''lëterackò-artisticznym''' – Agùstin Necel za całownotã lëteracczégò ùróbkù, * '''pùblicystnym''' – Kònstanti Bączkòwsczi za pùblicystykã w pismach "Litery" i "Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego", * '''pòpùlarizacjowim''' – [[Léòkadia Trepczik|Léòkadiô]] i [[Jón Trepczik]] za pòpùlarëzacjã kaszëbsczich frantówków, * '''òrganizatorsczim''' – Aleksander Arendt za robòtã w Kaszëbsczim Zrzeszenim i Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim w latach 1956-1966, * tpzw. '''nôdgroda młodëch''' – Edmùnd Pùzdrowsczi za pòeticczi zbiérk ''Koło''<ref>[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 14-20.</ref>. W pózniészëch latach ta ùdba òsta zaniechónô, a medal je przëznôwóny bez wëapartnieniô na kategòrie. Gala Wrãczeniô Medalu Stolema òdbiwô sã w Stôromiesczim Rôtëszù we Gduńskù. Kandidatów do nôdgrodë mòże zgłosëc kòżdi, wësëłającë zgłoszenié do karna sztudérów. Wëbiéru dokònywô Kapituła Medalu, jaką twòrzą fùlprawny nôleżnicë KS "Pomorania". == Laùreacë Medalu Stolema == === XX wiek === {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed collapsible collapsed" style="width:80%;" |- ! colspan="2" align="center" style="background-color:#000" | <span style="color:white">Laùreacë Medalu Stolema w XX wiekù</span> |- ! style="background-color:gold" | <small>Rok</small> ! style="background-color:gold" | <small>Laùreacë</small> |- | <center>[[1967]]</center> | Aleksander Arendt, Kónstanti Bączkòwsczi, Jón Léón Łuka, Agùstin Necel, Edmùnd Pùzdrowsczi, [[Léòkadia Trepczik]], [[Jón Trepczik]] |- | <center>[[1968]]</center> |[[Jón Piépka]], [[Bernat Sëchta]], [[Izabella Trojanowskô]] |- | <center>[[1969]]</center> |Tadeusz Bòlduan, [[Józef Brusczi]], [[Ryszard Kukier]], Frido Metsk, Róża Òstrowskô, Marión Kòłodzéj, Tadeùsz Minc |- | <center>[[1970]]</center> |[[Gerard Labùda]], [[Marión Mòkwa]], Òtiliô Szczukòwskô, Léòn Roppel, Anna Òstrowskô, Helena Knut, Władisława Wisniewskô |- | <center>[[1971]]</center> | Andrzéj Bùkòwsczi, Frãcëszk Fenikòwsczi, Henrik Jabłońsczi, [[Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Kaszëbë|Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca „Kaszëbë” z Kartuz]] |- | <center>[[1972]]</center> |Stanisłôw Gerszewsczi, [[Wòjcech Czedrowsczi]], [[Alojzy Nôgel]] |- | <center>[[1973]]</center> | Kònrôd Cechanowsczi, Sztefaniô Liszkòwskô-Skùrowô, [[Ferdinand Neureiter]], [[Julión Ridzkòwsczi]], Stanisłôw Wësecczi, Jerzi Piankòwsczi, Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Bëtowsczi Zemie |- | <center>[[1974]]</center> |Bòlesłôw Fac, Zofiô Janukòwicz-Pòbłockô, [[Anna Łajming]], Wawrzińc Samp |- | <center>[[1975]]</center> |Anna Jachnina, [[Stanisłôw Pestka]], Zdzysłôw Stieber |- | <center>[[1976]]</center> |Frãcëszk Mamùszka, [[Stanisłôw Òkóń]], [[Alesz Trojanowsczi]], [[Fabrika Stołowi Pòrcelanë|Fabrika Stołowi Pòrcelanë „Lubiana” w Łubianie]] |- | <center>[[1977]]</center> |[[Aleksander Labùda]], Izajôsz Rzepa, [[Aleksander Tomaczkòwsczi]] |- | <center>[[1978]]</center> |Lech Bądkòwsczi, [[Józef Bòrzëszkòwsczi]], Nôùkòwò Stowôra w Torniu |- | <center>[[1979]]</center> |Hanna Pòpòwskô-Tabòrskô, Róman Klim |- | <center>[[1980]]</center> |[[Édmùnd Kamińsczi]], Kadzmiérz Òstrowsczi, [[Frãcëszk Tréder]] |- | <center>[[1981]]</center> |''nôdgroda nie òsta przëznónô'' |- | <center>[[1982]]</center> | [[Józef Ceynowa]], Władisłôw Kirstein, Féliks Marszałkòwsczi, [[Paweł Szefka]], Aktorskò-Téatrowé Karno „Szopczi” z Lãbòrga |- | <center>[[1983]]</center> | [[Jón Drzéżdżón]], [[Édwôrd Bréza]], [[Jerzi Tréder]], [[Friedhelm Hinze]] |- | <center>[[1984]]</center> |Léónôrd Brzezyńsczi, Marijô Kòwalewskô, Romùald Łukòwicz |- | <center>[[1985]]</center> | [[Jerzi Samp]], Róman Wapińsczi, [[Günter Grass]] |- | <center>[[1986]]</center> | Władisłôw Odińc |- | <center>[[1987]]</center> | Marión Biskùp, Kristina Szalasnô, Fòlkloristiczné Karno „Hòpòwianie” |- | <center>[[1988]]</center> | [[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Antón Peplińsczi]], Jón Własniewsczi, Kaszëbsczé Karno „Kòleczkòwianie” |- | <center>[[1989]]</center> | Elżbiéta Zawackô, [[Frãcëszk Grëcza]], Karno „Tëchlińsczé Skrzatë” |- | <center>[[1990]]</center> | [[Marión Miotk]], Jerzi Knyba |- | <center>[[1991]]</center> | Mark Latoszk z karnã socjologów, [[Stanisłôw Janke]] |- | <center>[[1992]]</center> | Karno Piesni i Tuńca „Serakòjce”, Tadeùsz Gleinert, [[Bògùsłôw Głodowsczi]] |- | <center>[[1993]]</center> | Jón Perszón, Genowefa Pałubickô, [[Jerzi Stachùrsczi]], karno „Mòdrôczi” z Parchòwa i „Mòdrôczczi” z Nôklë |- | <center>[[1994]]</center> | Zygmùnd Szultka, Witóld Bòbrowsczi, Kónrôd Kòbiéla i Andrzéj Kòbiéla |- | <center>[[1995]]</center> | Kadzmiérz Raepke, Henrik Mross |- | <center>[[1996]]</center> | [[Wanda Lew-Czedrowskô|Wanda Czedrowskô]], [[Józef Chełmòwsczi]], Mark Biczkòwsczi |- |<center>[[1997]]</center> |Felicjô Baska-Bòrzëszkòwskô, [[Jón Walkùsz]], Frãcëszk Kwidzyńsczi, Édwôrd Rimar, Kaszëbsczé Lëdowé Karno „Krëbane” z Brus |- |<center>[[1998]]</center> |[[Władisłôw Szulëst]], Bruno Cërocczi, Schola Cantorum Gedanensis |- |<center>[[1999]]</center> |Inga Mach, [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], Anna Żurakòwskô, Janusz Żurakòwsczi |- |<center>[[2000]]</center> |[[Marión Selin]], Edmùnd Szczesôk |} === XXI wiek === {| class="wikitable mw-collapsible collapsible" style="width:80%;" |- ! colspan="2" align="center" style="background-color:#000" | <span style="color:white">Laùreacë Medalu Stolema w XXI wiekù</span> |- ! style="background-color:gold" | <small>Rok</small> ! style="background-color:gold" | <small>Laùreacë</small> |- | <center>[[2001]]</center> | [[Tadeùsz Gòcłowsczi]], [[Janusz Kòwalsczi]] |- | <center>[[2002]]</center> | Jerzi Dąbrowa-Januszewsczi, [[Danuta Pioch]] |- | <center>[[2003]]</center> | [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò|Karno Piesni i Tuńca „Bazunë” z Żukòwa]], Cezari Òbracht-Prondzyńsczi (nie przëjął nôdgrodë) |- | <center>[[2004]]</center> | Jowita Kãcyńskô, Janusz Kùtta |- | <center>[[2005]]</center> | Tadeùsz Linkner, [[Teréza Hoppe]], Stanisłôw Geppert |- | <center>[[2006]]</center> | [[Witosława Frankòwskô]], [[Duszan Pażdżersczi]], [[Donôld Tusk]] |- | <center>[[2007]]</center> | [[Tomôsz Fópka]] |- | <center>[[2008]]</center> | Klub Sztudérów „Jutrzniô” |- | <center>[[2009]]</center> | [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]] |- | <center>[[2010]]</center> | [[Adam Riszard Sykòra]], Zbigniew Jankòwsczi |- | <center>[[2011]]</center> | [[Danuta Stenka]], Andrzéj Gąsorowsczi |- | <center>[[2012]]</center> | [[Dawid Szulëst]], Kaszëbsczé Òglowòsztôłcącé Liceùm w Brusach |- | <center>[[2013]]</center> | [[Jerzi Nacel]] |- | <center>[[2014]]</center> | [[Wanda Kiżewskô]], [[Bòżena Ùgòwskô]] |- | <center>[[2015]]</center> | Aleksandra Kùcharskô-Szefler, Jaromir Szroeder |- | <center>[[2016]]</center> | Kadzmiérz Ickiewicz |- | <center>[[2017]]</center> | [[Róman Skwiercz]] |- | <center>[[2018]]</center> | Maria Pająkòwskô-Kãsëkòwô, Władisłôw Czarnowsczi |- | <center>[[2019]]</center> | Jadwiga Kirkòwskô |- | <center>[[2020]]</center> | Mark Cybùlsczi, [[Édmùnd Szëmikòwsczi]] |- | <center>[[2021]]</center> | Edmùnd Zelińsczi |- | <center>2022</center> | Maria Krosnickô |- | <center>2023</center> | dr Dariusz Majkòwsczi<ref>https://web.archive.org/web/20240314110707/http://pomorania.kaszubi.eu/2024/01/medal-stolema-2023-dla-dariusza.html</ref> |- | <center>2024</center> | dr Justyna Pòmierskô , prof. Daniel Kalinowsczi |- | <center>2025</center> | [[Artur Jablonsczi|Artur Jabłońsczi]] |} {{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-03-21|Nastãpnô=+1 rok}} == Òbaczë téż == * [[Nôdgroda]] * [[Stolem]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260422142520/https://pomorania.com/projekty/medal-stolema https://pomorania.com/projekty/medal-stolema] * https://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/publication/45377/edition/39532?language=pl [[Kategòrëjô:Medal Stolema| ]] i4uxzkwhqfb5e4g6iwe7b4zyep4hbhm 0 11992 200898 199735 2026-05-28T16:46:32Z Iketsi 3254 - → – 200898 wikitext text/x-wiki '''Perikòpë smôłdzyńsczé''' – to są rãkòpisë ze [[Smôłdzëno|Smôłdzëna]] pòwstałé na przełómanim XVII i XVIII w. [[Perikòpa|Perikòpë]] są do stronë 256, a razã je 520 strón tekstu. Jegò aùtorã bë mógł bëc pastor J.M. Spòrgius. W drëdżim dzélu są jesz niejedne mòdlëtwë np. [[Òjcze Nasz|Òjcze nasz]], a ni le lekcje i ewangelie. Te dwajãzëczné kaszëbskò-niemiecczi rãkòpisë wëdôł i òmówił F. Hinze w 1967 r. == Lëteratura == * Tréder J.: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie – [[Gduńsk]] 2014, ss. 75–76 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lëteratura]] co24wz2g9rmhi9pkn6qn632qddf4xxf 10 12152 200958 195940 2026-05-29T09:05:27Z RemusWej 14718 Dofùlowanié wiadłokôstczi ò nowé dzélczi 200958 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" cellpadding="3" cellspacing="0" style="float: right; width: 280px; margin: 0 0 1em 1em; background: #ffffff; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 87%; text-align:left;" |- | colspan="2" style="background-color:#{{#if:{{{downe|}}}|F0E68C|A8D3FF}}; font-size:1px; height:3px;" | |- | colspan="2" style="background-color:#FFFFFF; text-align:center; font-size:120%; border-bottom:1px solid #AAAAAA;" | '''{{{mióno}}}'''{{#if:{{{òryginalné mióno<includeonly>|</includeonly>}}}|<br/>{{{òryginalné mióno}}}}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{logo|}}}|[[Òbrôzk:{{{logo|}}}|240x240px|alt=Ilustracyjŏ]]|pole=style="text-align: center; font-size: x-small; background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{krôj<includeonly>|</includeonly>}}}|Krôj|{{{krôj}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{skrócënk<includeonly>|</includeonly>}}}|Skrócënk|{{{skrócënk}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik1<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{pòzwa przédnika1}}}|{{{przédnik1}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik2<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{pòzwa przédnika2}}}|{{{przédnik2}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik3<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{pòzwa przédnika3}}}|{{{przédnik3}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik4<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{pòzwa przédnika4}}}|{{{przédnik4}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{ùsôdzca<includeonly>|</includeonly>}}}|Ùsôdzca|{{{ùsôdzca}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{ùsôdzcë<includeonly>|</includeonly>}}}|Ùsôdzcë|{{{ùsôdzcë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{ùsôdztwò<includeonly>|</includeonly>}}}|Data ùsôdztwa|{{{ùsôdztwò}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{rozrzeszënié<includeonly>|</includeonly>}}}|Data rozrzeszënégò|{{{rozrzeszënié}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wëapartnienié<includeonly>|</includeonly>}}}|Wëapartniónô z|{{{wëapartnienié}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{sparłãczenié<includeonly>|</includeonly>}}}|Sparłãczónô z|{{{sparłãczenié}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{adrésa<includeonly>|</includeonly>}}}|Adrésa sédzbë|{{{adrésa}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{nôlëżnicë<includeonly>|</includeonly>}}}|Słëchôjącé<br /> partijë|{{{nôlëżnicë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{partëjô-nënka<includeonly>|</includeonly>}}}|Partëjô-nënka|{{{partëjô-nënka}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{deja<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Wëkôz politicznëch dejów|Politicznô deja]]|{{{deja}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{ékònomiczni pòzdrzatk<includeonly>|</includeonly>}}}|Ékònomiczni pòzdrzatk|{{{ékònomiczni pòzdrzatk}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wielnota<includeonly>|</includeonly>}}}|Wielnota nôlëżników|{{{wielnota}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òglowòpaństwòwé<includeonly>|</includeonly>}}}|Òglowòpaństwòwé<br /> nôlëżnictwò|{{{òglowòpaństwòwé}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{midzënôrôdné<includeonly>|</includeonly>}}}|Midzënôrôdné<br /> nôlëżnictwò|{{{midzënôrôdné}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{eùrokarno<includeonly>|</includeonly>}}}|Karno w Eùropsczim<br /> Parlameńcë|{{{eùrokarno}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{młodzëznówkô<includeonly>|</includeonly>}}}|Młodzëznowô òrganizacëjô|{{{młodzëznówkô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{białkòwkô<includeonly>|</includeonly>}}}|Białogłowskô òrganizacëjô|{{{białkòwkô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{farwë<includeonly>|</includeonly>}}}|Farwë|{{{farwë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{mańdatë<includeonly>|</includeonly>}}}|'''Mańdatë'''|pole=style="background-color: #A8D3FF; text-align:center;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë1<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë1_titël}}}|{{{mańdatë1}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë2<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë2_titël}}}|{{{mańdatë2}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë3<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë3_titël}}}|{{{mańdatë3}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë4<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë4_titël}}}|{{{mańdatë4}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë5<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë5_titël}}}|{{{mańdatë5}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë6<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë6_titël}}}|{{{mańdatë6}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë7<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë7_titël}}}|{{{mańdatë7}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë8<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë8_titël}}}|{{{mańdatë8}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë9<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë9_titël}}}|{{{mańdatë9}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë10<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë10_titël}}}|{{{mańdatë10}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë11<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë11_titël}}}|{{{mańdatë11}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë12<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë12_titël}}}|{{{mańdatë12}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{commons<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Plik:Commons-logo.svg|15px|link=]] [[Commons:{{{commons}}}|Galerëjô w Wikimedia Commons]]|pole=style="background-color: #{{{tło}}}; text-align:center; border-top: 1px #aaa solid; font-size:small;"|}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{jinternetowô starna<includeonly>|</includeonly>}}}|[{{{jinternetowô starna}}} Jinternetowô starna]|pole=style="font-weight: bold; text-align: center; background-color: #{{#if:{{{downe|}}}|F0E68C|A8D3FF}};"}} |- |} <noinclude> Nen infobox je pòmòcny przi artiklach na témã pòliticznich partiów, kòalicjów i metapòliticznëch òrganizacjów. Môlë,dze je òn ùżëti,mòżna [https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjaln%C3%B4:Linkuj%C4%85ce?target=Szabl%C3%B3na%3AP%C3%B2liticzn%C3%B4+parti%C3%B4&namespace= tuwò]. Żëczã jem wszëtczim,jaczé mdą miec ùżiwóné nen infobox wielu zwënégòw w ùsôdztwie nowich artiklów i rozkòscérzaniém stôrich. ==Wôrtné wiadło== Hewòtny infobox jem przëdôlmaczëł z szlachòwni szablónë ze szląsczi Wikipedië. Òriginalny infobox mòżna òbôczëc [https://szl.wikipedia.org/wiki/Muster:Polityczn%C5%8F_partyj%C5%8F_infoszachtla tuwò]. == Szablóna == <nowiki> {{Pòliticznô partiô | mióno = | òryginalné mióno = | logo = | krôj = | skrócënk = | pòzwa przédnika1 = | przédnik1 = | pòzwa przédnika2 = | przédnik2 = | pòzwa przédnika3 = | przédnik3 = | pòzwa przédnika4 = | przédnik4 = | ùsôdzca = | ùsôdzcë = | ùsôdztwò = | rozrzeszënié = | wëapartnienié = | sparłãczenié = | adrésa = | nôlëżnicë = | partëjô-nënka = | deja = | ékònomiczni pòzdrzatk= | wielnota = | òglowòpaństwòwé = | midzënôrôdné = | eùrokarno = | młodzëznówkô = | białkòwkô = | farwë = | commons = | jinternetowô starna = | mańdatë = | mańdatë1_titël = | mańdatë1 = | mańdatë2_titël = | mańdatë2 = | mańdatë3_titël = | mańdatë3 = | mańdatë4_titël = | mańdatë4 = | mańdatë5_titël = | mańdatë5 = | mańdatë6_titël = | mańdatë6 = | mańdatë7_titël = | mańdatë7 = | mańdatë8_titël = | mańdatë8 = | mańdatë9_titël = | mańdatë9 = | mańdatë10_titël = | mańdatë10 = | mańdatë11_titël = | mańdatë11 = | mańdatë12_titël = | mańdatë12 = }} <nowiki></nowiki> {{clear}} == Przëkłôd == {{Pòliticznô partiô | mióno = Kònfederacjô Pòlsczi Krónë | òryginalné mióno = Konfederacja Korony Polskiej | logo = Confederation_of_the_Polish_Crown_logo.png | krôj = {{Państwò pòdôwczi Pòlskô}} | skrócënk = Króna ([[pòlsczi jãzëk|pòl]]. Korona), KKP | pòzwa przédnika1 = Przédnik | przédnik1 = [[Braunów Grégór]] | pòzwa przédnika2 = Pòdprzédnicë | przédnik2 = Skalików Włôdzmiérz <br> Friców Romôn | pòzwa przédnika3 = | przédnik3 = | pòzwa przédnika4 = | przédnik4 = | ùsôdzca = Braunów Grégór | ùsôdzcë = | ùsôdztwò = 28 czerwińca 2019 | rozrzeszënié = | wëapartnienié = | sparłãczenié = | adrésa = Jagiellońskô sz.59/65,42-229, [[Częstochowa|Czãstochòwô]] | nôlëżnicë = | partëjô-nënka = | deja = [[mònarszëzna]], [[tradicjonalëzna]],[[eùroscepticznota]], [[pòliticznô katolëcëzna]] | ékònomiczni pòzdrzatk= [[òrdoliberalëzna]]<ref>https://konfederacjakoronypolskiej.pl/wp-content/uploads/2023/03/Program-KKP-internet.pdf</ref> | wielnota = | òglowòpaństwòwé = | midzënôrôdné = | eùrokarno = niezrzeszóni | młodzëznówkô = Króna Młodëch | białkòwkô = | farwë = {{Legéńda|white|biéló}} {{Legéńda|#CC0000|czerwiónô}} {{Legéńda|gold|złotô}} | commons = | jinternetowô starna = https://konfederacjakoronypolskiej.pl/ | mańdatë = jo | mańdatë1_titël = Pòsélcë | mańdatë1 = {{ùdzél|3|460|#990033}} | mańdatë2_titël = Senatórowie | mańdatë2 = {{ùdzél|0|100|#990033}} | mańdatë3_titël = Sejmikòwé radzëcelë | mańdatë3 = {{ùdzél|0|552|#990033}} | mańdatë4_titël = Krézowé radzëcelë | mańdatë4 = {{ùdzél|0|6170|#990033}} | mańdatë5_titël = Gminné radzëcelë | mańdatë5 = {{ùdzél|0|39416|#990033}} | mańdatë6_titël = Wójtowie, bùrméstrowie a prezidentowie | mańdatë6 = {{ùdzél|0|2477|#990033}} | mańdatë7_titël = Dzelnicowé radzëcelë st. gardu Warszawë | mańdatë7 = {{ùdzél|0|420|#990033}} | mańdatë8_titël = Eùroposélcë <br>(pòlsczé môlë) | mańdatë8 = {{ùdzél|1|53|#990033}} | mańdatë9_titël = | mańdatë9 = | mańdatë10_titël = | mańdatë10 = | mańdatë11_titël = | mańdatë11 = | mańdatë12_titël = | mańdatë12 = }} <nowiki> {{Pòliticznô partiô | mióno = Kònfederacjô Pòlsczi Krónë | òryginalné mióno = Konfederacja Korony Polskiej | logo = Confederation_of_the_Polish_Crown_logo.png | krôj = {{Państwò pòdôwczi Pòlskô}} | skrócënk = Króna ([[pòlsczi jãzëk|pòl]]. Korona), KKP | pòzwa przédnika1 = Przédnik | przédnik1 = [[Braunów Grégór]] | pòzwa przédnika2 = Pòdprzédnicë | przédnik2 = Skalików Włôdzmiérz <br> Friców Romôn | pòzwa przédnika3 = | przédnik3 = | pòzwa przédnika4 = | przédnik4 = | ùsôdzca = Braunów Grégór | ùsôdzcë = | ùsôdztwò = 28 czerwińca 2019 | rozrzeszënié = | wëapartnienié = | sparłãczenié = | adrésa = Jagiellońskô sz.59/65,42-229, [[Częstochowa|Czãstochòwô]] | nôlëżnicë = | partëjô-nënka = | deja = [[mònarszëzna]], [[tradicjonalëzna]],[[eùroscepticznota]], [[pòliticznô katolëcëzna]] | ékònomiczni pòzdrzatk= [[òrdoliberalëzna]]<ref>https://konfederacjakoronypolskiej.pl/wp-content/uploads/2023/03/Program-KKP-internet.pdf</ref> | wielnota = | òglowòpaństwòwé = | midzënôrôdné = | eùrokarno = niezrzeszóni | młodzëznówkô = Króna Młodëch | białkòwkô = | farwë = {{Legéńda|white|biéló}} {{Legéńda|#CC0000|czerwiónô}} {{Legéńda|gold|złotô}} | commons = | jinternetowô starna = https://konfederacjakoronypolskiej.pl/ | mańdatë = jo | mańdatë1_titël = Pòsélcë | mańdatë1 = {{ùdzél|3|460|#990033}} | mańdatë2_titël = Senatórowie | mańdatë2 = {{ùdzél|0|100|#990033}} | mańdatë3_titël = Sejmikòwé radzëcelë | mańdatë3 = {{ùdzél|0|552|#990033}} | mańdatë4_titël = Krézowé radzëcelë | mańdatë4 = {{ùdzél|0|6170|#990033}} | mańdatë5_titël = Gminné radzëcelë | mańdatë5 = {{ùdzél|0|39416|#990033}} | mańdatë6_titël = Wójtowie, bùrméstrowie a prezidentowie | mańdatë6 = {{ùdzél|0|2477|#990033}} | mańdatë7_titël = Dzelnicowé radzëcelë st. gardu Warszawë | mańdatë7 = {{ùdzél|0|420|#990033}} | mańdatë8_titël = Eùroposélcë <br>(pòlsczé môlë) | mańdatë8 = {{ùdzél|1|53|#990033}} | mańdatë9_titël = | mańdatë9 = | mańdatë10_titël = | mańdatë10 = | mańdatë11_titël = | mańdatë11 = | mańdatë12_titël = | mańdatë12 = }} }}</nowiki> [[Kategòrëje:Infoboxë]] </noinclude> 0gtbvfb3e3wb25yo2a2m8nr5d6jqtn0 0 12624 200942 200049 2026-05-28T20:00:40Z Iketsi 3254 Szëkba 200942 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Zbigniew Jankowski''' (ùr. [[9 lëpińca]] 1950) – pòlsczi aktór i reżiséra<ref>https://filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=111532</ref><ref>https://www.filmweb.pl/person/Zbigniew+Jankowski-81920</ref><ref>https://encyklopediateatru.pl/osoby/1537/zbigniew-jankowski</ref>. == Dubbindżi pò kaszëbskù == * 1979: [[Jezës (film 1979)|Jezës]]<ref>https://dubbingpedia.pl/wiki/Zbigniew_Jankowski</ref> == Òbaczë téż == * [[Dubbing]] * [[Jezës (film 1979)]] * [[Knéga Zôczątków]] * [[Knéga Wińdzeniô]] * [[Adam Riszard Sykòra]] * [[Danuta Stenka]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://dubbingpedia.pl/wiki/Zbigniew_Jankowski * https://web.archive.org/web/20260413025538/https://d2y2gzgc06w0mw.cloudfront.net/output/12869.aac * {{YouTube|cpmtskZBiRM|Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba / Zbigniew Jankowski / Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021|Kaszubi PL (ZKP)}} * {{YouTube|84KrFWm-nbQ|11 Dobroc nadgrodzonô – Kaszubi PL (ZKP)}} * {{YouTube|9ksMXxselhs|Księga Rodzaju}} Knéga Zôczątków, 2015 * {{YouTube|OK0PIodcA50|Księga Wyjścia}} Knéga Wińdzeniô, 2016 * {{YouTube|vPlOlMzNVY0|II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”}} * https://web.archive.org/web/20201201203211/http://www.gazetakaszubska.pl/31536/festiwal-kaszubskich-filmow-nabral-rozmachu === Szëkba === {{Szëkba|Zbigniew Jankowski}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Jankowski, Zbigniew}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] 94sqrjds3xs43ol3nv1fq55iiii88ev 200947 200942 2026-05-28T20:18:51Z Iketsi 3254 +[[Lecë, chòrankò]] 200947 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Zbigniew Jankowski''' (ùr. [[9 lëpińca]] 1950) – pòlsczi aktór i reżiséra<ref>https://filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=111532</ref><ref>https://www.filmweb.pl/person/Zbigniew+Jankowski-81920</ref><ref>https://encyklopediateatru.pl/osoby/1537/zbigniew-jankowski</ref>. == Dubbindżi pò kaszëbskù == * 1979: [[Jezës (film 1979)|Jezës]]<ref>https://dubbingpedia.pl/wiki/Zbigniew_Jankowski</ref> == Òbaczë téż == * [[Dubbing]] * [[Jezës (film 1979)]] * [[Knéga Zôczątków]] * [[Knéga Wińdzeniô]] * [[Adam Riszard Sykòra]] * [[Danuta Stenka]] * [[Lecë, chòrankò]]<ref>https://kaszubi.pl/news/view/lece-choranko</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://dubbingpedia.pl/wiki/Zbigniew_Jankowski * https://web.archive.org/web/20260413025538/https://d2y2gzgc06w0mw.cloudfront.net/output/12869.aac * {{YouTube|cpmtskZBiRM|Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba / Zbigniew Jankowski / Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021|Kaszubi PL (ZKP)}} * {{YouTube|84KrFWm-nbQ|11 Dobroc nadgrodzonô – Kaszubi PL (ZKP)}} * {{YouTube|9ksMXxselhs|Księga Rodzaju}} Knéga Zôczątków, 2015 * {{YouTube|OK0PIodcA50|Księga Wyjścia}} Knéga Wińdzeniô, 2016 * {{YouTube|vPlOlMzNVY0|II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”}} * https://web.archive.org/web/20201201203211/http://www.gazetakaszubska.pl/31536/festiwal-kaszubskich-filmow-nabral-rozmachu * https://kaszubi.pl/news/view/lece-choranko === Szëkba === {{Szëkba|Zbigniew Jankowski}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Jankowski, Zbigniew}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] k76e2sakbe9dleavhn1eqh5wj6gg10f 200951 200947 2026-05-28T20:32:27Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + https://kaszubi.pl/events/view/lece-choranko-czyli-amuz-po-kaszubsku-z-okazji-dnia-jednosci-kaszubow 200951 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Zbigniew Jankowski''' (ùr. [[9 lëpińca]] 1950) – pòlsczi aktór i reżiséra<ref>https://filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=111532</ref><ref>https://www.filmweb.pl/person/Zbigniew+Jankowski-81920</ref><ref>https://encyklopediateatru.pl/osoby/1537/zbigniew-jankowski</ref>. == Dubbindżi pò kaszëbskù == * 1979: [[Jezës (film 1979)|Jezës]]<ref>https://dubbingpedia.pl/wiki/Zbigniew_Jankowski</ref> == Òbaczë téż == * [[Dubbing]] * [[Jezës (film 1979)]] * [[Knéga Zôczątków]] * [[Knéga Wińdzeniô]] * [[Adam Riszard Sykòra]] * [[Danuta Stenka]] * [[Lecë, chòrankò]]<ref>https://kaszubi.pl/news/view/lece-choranko</ref><ref>https://kaszubi.pl/events/view/lece-choranko-czyli-amuz-po-kaszubsku-z-okazji-dnia-jednosci-kaszubow</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://dubbingpedia.pl/wiki/Zbigniew_Jankowski * https://web.archive.org/web/20260413025538/https://d2y2gzgc06w0mw.cloudfront.net/output/12869.aac * {{YouTube|cpmtskZBiRM|Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba / Zbigniew Jankowski / Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021|Kaszubi PL (ZKP)}} * {{YouTube|84KrFWm-nbQ|11 Dobroc nadgrodzonô – Kaszubi PL (ZKP)}} * {{YouTube|9ksMXxselhs|Księga Rodzaju}} Knéga Zôczątków, 2015 * {{YouTube|OK0PIodcA50|Księga Wyjścia}} Knéga Wińdzeniô, 2016 * {{YouTube|vPlOlMzNVY0|II Zymkòwé Czëtanié „Remùsa”}} * https://web.archive.org/web/20201201203211/http://www.gazetakaszubska.pl/31536/festiwal-kaszubskich-filmow-nabral-rozmachu * https://kaszubi.pl/news/view/lece-choranko === Szëkba === {{Szëkba|Zbigniew Jankowski}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Jankowski, Zbigniew}} [[Kategòrëjô:Aktorzë]] ew4i30vphtf38s7oqhi2g5mivsf2vs9 0 12676 200953 198433 2026-05-28T20:41:12Z Iketsi 3254 /* Kònkursë lëteracczé */ +1 200953 wikitext text/x-wiki '''Kònkùrs'''<ref>{{sloworz.org|16588|18957}}</ref> – == Kònkùrsë na Kaszëbach == * [[Rodnô mòwa (kònkùrs)]] * [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]<ref>https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/</ref> * [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni * [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie]] * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]] * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]] * http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/ * [https://web.archive.org/web/20260416200443/https://radiokaszebe.pl/news/puck-konkurs-po-kaszebsku-w-mcdonaldze-dla-dzieci-i-mlodziezy-845 Puck: Konkurs „Pò kaszëbskù w McDonaldze” dla dzieci i młodzieży] + [https://web.archive.org/web/20260416200446im_/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_mcdonald_konurs_kaszubski_puck.mp3 .mp3] * [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”] ** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”''] * https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/ * https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/ * [[Konkurs Dubbingowy „Złoti Jigrzan”]] == Kònkursë lëteracczé == * [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893</ref> * „Bë nie zabëc mòwë starków” miona Jana Drzeżdżona<ref>https://kaszuby24.pl/xxv-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-zabec-mowe-starkow-miona-jana-drzezdzona/ </ref><ref>https://powiat.puck.pl/aktualnosci/oglowopolsczi-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-nie-zabec-mowe-starkow-m-jana-drzezdzona-2026.html</ref> * Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina<ref>https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977</ref> * lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]]) * [[Konkurs Literatury Kaszubskiej]]<ref>https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej</ref> == Kònkursë mùzyczné == * Kònkùrs Kaszëbsczi IDOL<ref>https://puck.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2018-kaszebsczi-idol-w-sobote-22-wrzesnia/ar/c13-4804127</ref> ** https://www.facebook.com/kaszubskiidol ** https://web.archive.org/web/20150315023018/http://radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-muzyka/ ** https://archiwum.radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-2018-przesluchania-od-14-05/ ** https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2019/11/PLAKAT-KI-2018-722x1024.jpg ** https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2019/11/REGULAMINU-KONKURSU-KI-2018.pdf ** https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/ ** https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887 ** {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}} * [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej</ref> == Kònkursë plasticzné == == Kònkursë òdjimkòwé == == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == * [[Nôdgroda]] * [[Festiwal]] * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] * [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]] dar16ox6c7vmplh9a52sxczqutm81yo 200954 200953 2026-05-28T20:42:45Z Iketsi 3254 /* Kònkursë lëteracczé */ Costerina 200954 wikitext text/x-wiki '''Kònkùrs'''<ref>{{sloworz.org|16588|18957}}</ref> – == Kònkùrsë na Kaszëbach == * [[Rodnô mòwa (kònkùrs)]] * [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]<ref>https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/</ref> * [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni * [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie]] * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]] * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]] * http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/ * [https://web.archive.org/web/20260416200443/https://radiokaszebe.pl/news/puck-konkurs-po-kaszebsku-w-mcdonaldze-dla-dzieci-i-mlodziezy-845 Puck: Konkurs „Pò kaszëbskù w McDonaldze” dla dzieci i młodzieży] + [https://web.archive.org/web/20260416200446im_/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_mcdonald_konurs_kaszubski_puck.mp3 .mp3] * [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”] ** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”''] * https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/ * https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/ * [[Konkurs Dubbingowy „Złoti Jigrzan”]] == Kònkursë lëteracczé == * [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893</ref> * „Bë nie zabëc mòwë starków” miona Jana Drzeżdżona<ref>https://kaszuby24.pl/xxv-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-zabec-mowe-starkow-miona-jana-drzezdzona/ </ref><ref>https://powiat.puck.pl/aktualnosci/oglowopolsczi-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-nie-zabec-mowe-starkow-m-jana-drzezdzona-2026.html</ref> * Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina<ref>https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977</ref><ref>https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej</ref> * lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]]) == Kònkursë mùzyczné == * Kònkùrs Kaszëbsczi IDOL<ref>https://puck.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2018-kaszebsczi-idol-w-sobote-22-wrzesnia/ar/c13-4804127</ref> ** https://www.facebook.com/kaszubskiidol ** https://web.archive.org/web/20150315023018/http://radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-muzyka/ ** https://archiwum.radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-2018-przesluchania-od-14-05/ ** https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2019/11/PLAKAT-KI-2018-722x1024.jpg ** https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2019/11/REGULAMINU-KONKURSU-KI-2018.pdf ** https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/ ** https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887 ** {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}} * [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej</ref> == Kònkursë plasticzné == == Kònkursë òdjimkòwé == == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == * [[Nôdgroda]] * [[Festiwal]] * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] * [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]] qxtfl048hza6duusmthc3q6jk8to0r9 0 12875 200925 197755 2026-05-28T17:07:53Z Iketsi 3254 +[[Festiwal Żurawiny]] 200925 wikitext text/x-wiki '''Festiwal'''<ref>{{sloworz.org|26037|30144}}</ref> – == Festiwale == * [[Kaszëbscze spiéwë]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/</ref> * [[Kaszëbsczé tónë nad Môłim Mòrzã]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=7qJC5CxL5TQ</ref> * [[Jantarowi Bôt]] * [[Festiwal Truskawek Kaszubskich]]<ref>http://www.festiwaltruskawekkaszubskich.pl/</ref> * [[Festiwal Żurawiny]]<ref>https://dziennikbaltycki.pl/tag/festiwal-zurawiny</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=NDwun3J8yzM</ref> {{#categorytree:Festiwale|hideroot=on|mode=pages}} == Òbaczë téż == * [[Kònkùrs]] * [[Nôdgroda]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Festiwale| ]] b16mjwu6jwmzc2xf9yw2teypryxh2ne 200927 200925 2026-05-28T17:13:49Z Iketsi 3254 /* Festiwale */ +ref 200927 wikitext text/x-wiki '''Festiwal'''<ref>{{sloworz.org|26037|30144}}</ref> – == Festiwale == * [[Kaszëbscze spiéwë]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/</ref> * [[Kaszëbsczé tónë nad Môłim Mòrzã]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=7qJC5CxL5TQ</ref> * [[Jantarowi Bôt]] * [[Festiwal Truskawek Kaszubskich]]<ref>http://www.festiwaltruskawekkaszubskich.pl/</ref> * [[Festiwal Żurawiny]]<ref>https://dziennikbaltycki.pl/tag/festiwal-zurawiny</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=NDwun3J8yzM</ref><ref>https://pomorskie-prestige.eu/en/culinary-guide/cranberry-festival/</ref> {{#categorytree:Festiwale|hideroot=on|mode=pages}} == Òbaczë téż == * [[Kònkùrs]] * [[Nôdgroda]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Festiwale| ]] a7z3wf3x2ah7a72r7csdesb3gap87ms 0 12991 200957 200098 2026-05-28T23:41:21Z Rzadtymczasowy 19437 historiô 200957 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë |gwôsné miono= European Coal and Steel Community |lata jistnienia= 1952–2002 |fana= Flag of the European Coal and Steel Community 12 Star Version.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Wspólnotë Wãgla i Stalë |mòtto= |himn= |na karce= European Coal and Steel Community Map 1952.svg |jãzëk= |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]] |kònstitucjô= |Mònarcha= |Prezydeńt= |Premiéra= |data ùsôdzenia= 1952 |data lëkwidacji= 2002 |wiéchrzëzna= |procent-wòdë= |lëdztwò= |rok= |dëtk= |kòd dëtka= |czasowô cona= |swiãto= |kòd= |Internet= }} '''Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë''' – historicznô, pònadnôrodnô gòspòdarczô stowôra, jakô rozpòczãła eùropejską jintegracjã. Fónksnérowa w latach 1952–2002. Chùtkò pò [[II swiatowô wòjna|II Swiatowi Wòjnie]] zrozmiané òstało, że zniszczenia na taką miarã nie mògą w [[Eùropa|Eùropie]] sã pòwtarzac. Brëkòwné bëło téż rozrzeszenié òkùpacje [[Niemieckô|Niemiecczi]]. Nôpierwi [[Jean Monnet]] dôł ùdbã pòspólnégò, francëskò-miemiecczégò kòntrolowaniégò rënkù sërowinë, a na ùdba òsta rozszerzonô przez [[Robert Schuman|Roberta Schumana]], w jegò [[Plan Schumana|Planie]], na jinszé eùropejsczé kraje{{Pòtrzébny przëpis}}. 18 łżëkwiata 1951 rokù szesc krajów ([[Belgijskô|Belgiô]], [[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô]], [[Luksembùrg]] i [[Néderlandzkô]]) pòdpisało ùgòdã ùsôdzającą Eùropejską Wspólnotã Wãgla i Stalë<ref>[https://op.europa.eu/pl/publication-detail/-/publication/6eccda0c-a66d-40a3-bc8c-6fc2ab41f9ef/language-pl Treaty establishing the European Coal and Steel Community - Title I - The European Coal and Steel Community - Article 4], op.europa.eu, 18 łżëkwiata 1951.</ref>. EWWiS pòwsta na cząd 50 lat i w 2002 rokù przesta jistniec<ref>[https://eur-lex.europa.eu/eli/treaty/ceca/art_97/sign/eng Treaty establishing the European Coal and Steel Community - Title IV - General provisions - Article 97], eur-lex.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë je òrganizacją pierwòszną dlô [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]], kò ji rozwij a rozkòscerzanié sã kùńc kùńców doprowadzëłe do ùsadzeniô EÙ. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] igs5akgblrc3mxz07qs5ap0dv8ydcgx