Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 1 17 202053 188047 2026-06-11T15:30:22Z Rzadtymczasowy 19437 /* Statisticzi na przédny starnie? */ nowa sekcja 202053 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="text-align:center; margin: 1em 0"> '''Archiwa:''' [[Diskùsëjô:Przédnô starna/Archiwa do 2006|do kùńca 2006. rokù]] • [[Diskùsëjô:Przédnô starna/Archiwa 2007-2011|2007-2011]]</div> ''' → [[Wiki:Karczma]] ([[Wiki:Karczma|Village pump]]) ''' == Statisticzi na przédny starnie? == imo na ti przédny starnie (jakô je kąsynk zmùdnô) dobrze bë bëło dac statisticzi z nôdłëgszima artiklama (np. pôrã taczich) i nônowszima, trochã jak na [[:pl:Wikipedia:Strona_główna|pòlsczi wikipedie]] ''Artykuł na medal'' i ''Dobry artykuł'', co bë miało zachãcëwac do pisaniô dłëgszich artiklów, a nié taczich na trzë zdania. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:30, 11 cze 2026 (CEST) n07cipr4jm50zqo8xmzoj9993wa14nd 202056 202053 2026-06-11T16:19:35Z Orbitminis 18250 /* Statisticzi na przédny starnie? */ Odpowiedź 202056 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="text-align:center; margin: 1em 0"> '''Archiwa:''' [[Diskùsëjô:Przédnô starna/Archiwa do 2006|do kùńca 2006. rokù]] • [[Diskùsëjô:Przédnô starna/Archiwa 2007-2011|2007-2011]]</div> ''' → [[Wiki:Karczma]] ([[Wiki:Karczma|Village pump]]) ''' == Statisticzi na przédny starnie? == imo na ti przédny starnie (jakô je kąsynk zmùdnô) dobrze bë bëło dac statisticzi z nôdłëgszima artiklama (np. pôrã taczich) i nônowszima, trochã jak na [[:pl:Wikipedia:Strona_główna|pòlsczi wikipedie]] ''Artykuł na medal'' i ''Dobry artykuł'', co bë miało zachãcëwac do pisaniô dłëgszich artiklów, a nié taczich na trzë zdania. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:30, 11 cze 2026 (CEST) :Nie leno statisticzi na przédny starnie, le téż sztilu i dzéle przédny starnie taczich jak roczëznë (''Rocznice'') i wëdarzeniô (''Wydarzenia''). Szkòda, że nie mòżemë editowac nają przédną starnã abò ni sfórtowôlismë wszëtczégò ògarnąc, bò sprôwnicë [[Brëkòwnik:Kaszeba|Kaszeba]], [[Brëkòwnik:Tsca|Tsca]] i [[Brëkòwnik:Kirsan|Kirsan]] ògrańczëlë prawa editowóniô dlô wszëtczich, leno sprôwnicë mògą zmienic. Nôpiérwi mùszimë stwòrzëc przënômni 1000+ edicje i bëc super prawòwiti, a pózni òdpòwiedzą, a pònemù stwòrzëc wpis ò wniosczi praw sprôwnika, le terô timczasã je niemòżebny z przëczënë niaktiwnoscë sprôwników i pòpsëtégò systemù. Pòzdrówczi, [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsëjô]]) 18:19, 11 cze 2026 (CEST) rkcjiszcmczx1as01yb8mamsmxfg9bq 202106 202056 2026-06-12T09:39:12Z Tsca 12 /* Statisticzi na przédny starnie? */ 202106 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="text-align:center; margin: 1em 0"> '''Archiwa:''' [[Diskùsëjô:Przédnô starna/Archiwa do 2006|do kùńca 2006. rokù]] • [[Diskùsëjô:Przédnô starna/Archiwa 2007-2011|2007-2011]]</div> ''' → [[Wiki:Karczma]] ([[Wiki:Karczma|Village pump]]) ''' == Statisticzi na przédny starnie? == imo na ti przédny starnie (jakô je kąsynk zmùdnô) dobrze bë bëło dac statisticzi z nôdłëgszima artiklama (np. pôrã taczich) i nônowszima, trochã jak na [[:pl:Wikipedia:Strona_główna|pòlsczi wikipedie]] ''Artykuł na medal'' i ''Dobry artykuł'', co bë miało zachãcëwac do pisaniô dłëgszich artiklów, a nié taczich na trzë zdania. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:30, 11 cze 2026 (CEST) :Nie leno statisticzi na przédny starnie, le téż sztilu i dzéle przédny starnie taczich jak roczëznë (''Rocznice'') i wëdarzeniô (''Wydarzenia''). Szkòda, że nie mòżemë editowac nają przédną starnã abò ni sfórtowôlismë wszëtczégò ògarnąc, bò sprôwnicë [[Brëkòwnik:Kaszeba|Kaszeba]], [[Brëkòwnik:Tsca|Tsca]] i [[Brëkòwnik:Kirsan|Kirsan]] ògrańczëlë prawa editowóniô dlô wszëtczich, leno sprôwnicë mògą zmienic. Nôpiérwi mùszimë stwòrzëc przënômni 1000+ edicje i bëc super prawòwiti, a pózni òdpòwiedzą, a pònemù stwòrzëc wpis ò wniosczi praw sprôwnika, le terô timczasã je niemòżebny z przëczënë niaktiwnoscë sprôwników i pòpsëtégò systemù. Pòzdrówczi, [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsëjô]]) 18:19, 11 cze 2026 (CEST) :: Piszcie w dyskusjach zabezpieczonych stron, wspominając mnie – wprowadzę wtedy zmiany ręcznie. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 11:39, 12 cze 2026 (CEST) a6f0cx2y3lfmmt7g4epd8onjjv1ntl6 202108 202106 2026-06-12T11:25:52Z Orbitminis 18250 /* Statisticzi na przédny starnie? */ Odpowiedź 202108 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="text-align:center; margin: 1em 0"> '''Archiwa:''' [[Diskùsëjô:Przédnô starna/Archiwa do 2006|do kùńca 2006. rokù]] • [[Diskùsëjô:Przédnô starna/Archiwa 2007-2011|2007-2011]]</div> ''' → [[Wiki:Karczma]] ([[Wiki:Karczma|Village pump]]) ''' == Statisticzi na przédny starnie? == imo na ti przédny starnie (jakô je kąsynk zmùdnô) dobrze bë bëło dac statisticzi z nôdłëgszima artiklama (np. pôrã taczich) i nônowszima, trochã jak na [[:pl:Wikipedia:Strona_główna|pòlsczi wikipedie]] ''Artykuł na medal'' i ''Dobry artykuł'', co bë miało zachãcëwac do pisaniô dłëgszich artiklów, a nié taczich na trzë zdania. [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 17:30, 11 cze 2026 (CEST) :Nie leno statisticzi na przédny starnie, le téż sztilu i dzéle przédny starnie taczich jak roczëznë (''Rocznice'') i wëdarzeniô (''Wydarzenia''). Szkòda, że nie mòżemë editowac nają przédną starnã abò ni sfórtowôlismë wszëtczégò ògarnąc, bò sprôwnicë [[Brëkòwnik:Kaszeba|Kaszeba]], [[Brëkòwnik:Tsca|Tsca]] i [[Brëkòwnik:Kirsan|Kirsan]] ògrańczëlë prawa editowóniô dlô wszëtczich, leno sprôwnicë mògą zmienic. Nôpiérwi mùszimë stwòrzëc przënômni 1000+ edicje i bëc super prawòwiti, a pózni òdpòwiedzą, a pònemù stwòrzëc wpis ò wniosczi praw sprôwnika, le terô timczasã je niemòżebny z przëczënë niaktiwnoscë sprôwników i pòpsëtégò systemù. Pòzdrówczi, [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsëjô]]) 18:19, 11 cze 2026 (CEST) :: Piszcie w dyskusjach zabezpieczonych stron, wspominając mnie – wprowadzę wtedy zmiany ręcznie. [[Brëkòwnik:Tsca|tsca]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Tsca|diskùsëjô]]) 11:39, 12 cze 2026 (CEST) :::@[[Brëkòwnik:Tsca|Tsca]]: Moje przeprosiny dotyczące o wklejanie automatyczne tłumaczenie maszynowe: [[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis#Automatycznie tłumaczone artykuły|tutaj]]. [[Brëkòwnik:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|diskùsëjô]]) 13:25, 12 cze 2026 (CEST) 69af084wc1iayrgc4mv742b4rlu04ci 0 1426 202037 202014 2026-06-11T13:49:47Z Rzadtymczasowy 19437 pòwrózczi 202037 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= <small><small>Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen</small></small> |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref name=":6">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto_pl Motto UE], european-union.europa.eu.</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji|24 jãzëczi]] |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= [[Ùgòda z Maastricht]]<br>[[Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]<br>[[Lizbóńskô Ùgòda]] |Mònarcha= [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat - Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnowégò cządu – 1949 rokù pòwsta [[Radzëzna Eùropë]], a 1951 r. [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]]<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota]] i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fónksnérowanim ùnie zajimô sã m.jin. [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé [[Lizbóńskô Ùgòda|Lizbóńsczi Ùgòdë]] 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fónksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta spòdlowich prôw Eùropejsczi Ùnie]]. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces jintegracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0" />. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny Eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949, ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô [[Plan Schumana|plan jintegracje wëróbkù wãgla i stalë]]. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951, przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Néderlandzkô]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]], jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom)]]. 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|Eùropejsczi Wspólnotë Wãgla i Stalë]], [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùroatomu]]<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã pózni jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref name=":3">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. W latach 80. XX stalatégò eùropejskô jintegracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT ([[Anielsczi jãzëk|an]]. ''European Strategic Programme for Research in Information Technologies'')<ref name=":3" />. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë<ref name=":3" />. === Ùniô === [[Òbrôzk:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|mały|Ùgòda z Maastricht]] 7 gromicznika 1992 rokù w òlendersczim [[Maastricht]] je pòdpisónô [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]], jakô twòrzi regle tikającë sã przińdnégò pòspólnégò dëtka, zagrańcowi pòliticzi i bezpiekù, le téż wikszi wespółrobòtë w òbrëmim wëmiaru sprawiedlëwòtë i bënowëch zachów. 1 smùtana 1993 rokù òficjalno pòwstôwô Eùropejskô Ùniô<ref name=":4">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1990-99_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1990–1999], european-union.europa.eu.</ref>. Pòwstôwô jednorodny rënk, jaczi fónksnérëje na spòdlim 4 wòlnot: wòlny przepłiw lëdzy, towarów, ùsłëgów i kapitału. 1 stëcznika 1993 rokù je jinaùgùracjô jednorodnégò rënkù, chòc part wòlnégò przepłiwù ùsłëgów pòtikô sã z opòzdzënkã<ref name=":4" />. Rok pózni w żëcé wchòdzy ùgòda, jakô ùsôdzô Eùropejską Gòspòdarczą Òbéńdã, rozkòscerzającô jednorodny rënk na kraje EFTA ([[Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu]]). 1 stëcznika 1995 rokù do Eùropejsczi Ùnie dołãczają [[Aùstriô|Óstriackô]], [[Fińskô]] i [[Szwedzkô|Szwédzkô]]. 26 strëmiannika 1995 rokù, na spòdlim ùgôdënkù z Schengen, midzë sétmoma krajama EÙ ([[Belgijskô|Belgiô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Szpańskô]], [[Luksembùrg]], [[Néderlandzkô]], [[Niemieckô]], [[Pòrtugalskô]]) zniesonô je paszpòrtowô kòntrola. Do 2021 rokù strefa Schengen òbjimie 26 państw<ref name=":4" />. 2 rujana 1997 rokù pòdpisónô je ùgòda z Amsterdamu, jaczi refòrmë mają pòcwierdzëc pòzycjã EÙ na swiecie. 1 stëcznika 1999 rokù pòwstôwô [[eùro]]. Przódë ùżiwóné leno w transakcjach bezpieniãżnych w 11 krajach EÙ (bez Grecczi)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31998R2866 Council Regulation (EC) No 2866/98 of 31 December 1998 on the conversion rates between the euro and the currencies of the Member States adopting the euro], eur-lex.europa.eu, 31 gòdnika 1998.</ref>, a òd 2002 fónksnérëje jakno òficjalny dëtk – przë czim Wiôlgô Britaniô, Dëńskô i Szwédzkô rezygnëją z wprowadzeniô eùro. 26 gromicznika przédnicë EÙ pòdpisëją ùgòdã z Nicei, jakô mô zrefòrmowac jinstytucje, bë EÙ mògła fónksnérowac jakno ùniô 25 państw i przëjic pòstãpnëch nôleżników<ref name=":5">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2000-09_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2000–2009], european-union.europa.eu.</ref>. 1 maja 2004 rokù mô plac nôwikszé rozrzeszwianié Eùropejsczi Ùnie. Dołãczô do ni mët 10 krajów: [[Cyper]], [[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Estoniô]], [[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Łotwa]], [[Malta]], [[Pòlskô]], [[Słowackô]], [[Słoweniô|Słoweńskô]] i [[Madżarskô]]<ref name=":5" />. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. == Geògrafiô == === Nôleżnikòwé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżnikòwé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[Òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francëjô|Francëskô]], [[Òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Néderlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota |- | align="center" |1973 |[[Òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Dëńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wspólnota |- | align="center" |1981 |[[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[Òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[Òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[Òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[Òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Słoweńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[Òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[Òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|mały|250x250px|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref>Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref>[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô akcesjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[Òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[Òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[Òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Symbòle == [[Òbrôzk:Ninth Symphony original.png|mały|12 starna rãkòpisu IX Symfònie Beethovena|300x300px]] === Eùropejsczi himn === Himnã Eùropejsczi Ùnie (a téż [[Radzëzna Eùropë|Radzëznë Eùropë]]) je part IX Symfònie Ludwiga van Beethovena w 1823 rokù do tekstu pòematu Fridricha Schillera "Òda do redotë" z 1785 rokù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-anthem_pl Hymn europejski], european-union.europa.eu.</ref>. Przez wielejãzëkòwi charakter ùnie òficjalno himnã je jinstrumentalnô wersjô, chòc przez eùropejsczé spòlëznë je spiéwóny z dolmaczënkã, np. w [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]] pòemat Schillera je spiéwóny w tłómaczenim Konstantégò Ildefònsa Gałczynsczégò. Himn ''(de facto "Òdã do redotë")'' na kaszëbsczi przedolmacził m.jin. [[Zbigniew Jankowski (aktór)|Zbigórz Jankòwsczi]]<ref name=":7">J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. ==== Òda do redotë (dolm. Z. Jankòwsczi)<ref name=":7" /><ref>z doprowadzenim do sztandardu.</ref><!-- ten tekst tak pò prôwdze tuwò nie pasëje i jô bë gò pózni przeniósł do apartnégò artikla ò Òdze do redotë, a tuwò dôł szablónã apartny artikel --> ==== :''Ò redoto, jiskro bògów,'' :''kwiece Elizejsczich Pól'' :''swiãtô, na twim swiãtim progù'' :''stôwô naj kaszëbsczi chùr.'' :''Widnosc twòja wszëtkò zacmi,'' :''złączi, co kawel nóm wzął.'' :''Mdą familią wszëtcë lëdze'' :''tam, gdze twój mdze mądri głos.'' :''Òna w sercu, w zbòżu, w spiéwie,'' :''òna w schwôce lëdzczich rąk,'' :''z ni nôlëchszi robôk bierze,'' :''w ni nôlepszi nieba krąg.'' :''Wstańta, lëdze, wstańta wszãdze,'' :''nowinã niesã dzysô wóm:'' :''na gwiôzdownym nieba skłonie'' :''ta redota łiskô nóm.'' === Mòtto EÙ === Mòttã Eùropejsczi Ùnie są słowa Zjednóny w rozmajitoôrtnoscë ([[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''In varietate concordia''), jaczé mają pòdczorchiwac zgrôwanié do miru i dobrocëznë, a téż òchronã kùlturowi i jãzëkòwi bòkadnoscë Eùropë<ref name=":6" />. Mòtto mô swòją wersjã w kòżdim òficjalnym jãzëkù ùnie ([[Bułgarsczi jãzëk|bùłg]]. ''Единство в многообразието''; [[Angelsczi jãzëk|an]]. ''United in diversity''; [[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Zjednoczeni w różnorodności''; [[Czesczi jãzëk|cz]]. ''Jednotná v rozmanitosti''; [[Grecczi jãzëk|gr]]. ''Ενωμένη στην πολυμορφία'' i jin.).[[Òbrôzk:European Union Flag (4768764591).jpg|mały|Eùropejskô fana|300x300px]] === Eùropejskô fana === Eùropejskô fana je mòrdą płôchtą z dwanôstoma złotima gwiôzdama w òkrãgù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-flag_pl Flaga europejska], european-union.europa.eu.</ref>. Fana mô symbòlizowac jednotã, solidarnotã i harmóniã. [[Radzëzna Eùropë]] w gòdnikù 1955 rokù przëjãła projekt jakno swòją òficjalną fanã, a w łżëkwiace 1983 [[Eùropejsczi Parlament]] zabédowôł, bë bëła òna pòspólną faną Eùropejsczich Wspólnot. Mòrdô fana pierszi raz je wcygniãtô na pikc przed Berlaymont, sedzbą [[Eùropejskô Kòmisjô|Eùropejsczi Kòmisje]] w [[Bruksela|Bruksele]], w maju 1986 rokù. Eùropejskô fana wisy przed gardowima a rządowima bùdinkama, je na tôflach projektów a inicjatiw ùdëtkòwiónëch przez Ùniã, na pòlsczim prawie jazdë, a téż na rejestracjowëch tôflach w nôleżnikòwëch krajach EÙ (tpzw. [[eùroband]]). == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="200"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] k08two39dy7xaaht9q5tauj3420h6ot 202041 202037 2026-06-11T14:25:12Z Orbitminis 18250 Orbitminis przeniós starnã [[Eùropejskô Ùnijô]] do [[Eùropejskô Ùniô]]: Błędna pisownia tytułu: nôwô òrtografiô 202037 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= <small><small>Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen</small></small> |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref name=":6">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto_pl Motto UE], european-union.europa.eu.</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji|24 jãzëczi]] |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= [[Ùgòda z Maastricht]]<br>[[Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]<br>[[Lizbóńskô Ùgòda]] |Mònarcha= [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat - Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnowégò cządu – 1949 rokù pòwsta [[Radzëzna Eùropë]], a 1951 r. [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]]<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota]] i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fónksnérowanim ùnie zajimô sã m.jin. [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé [[Lizbóńskô Ùgòda|Lizbóńsczi Ùgòdë]] 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fónksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta spòdlowich prôw Eùropejsczi Ùnie]]. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces jintegracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0" />. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny Eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949, ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô [[Plan Schumana|plan jintegracje wëróbkù wãgla i stalë]]. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951, przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Néderlandzkô]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]], jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom)]]. 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|Eùropejsczi Wspólnotë Wãgla i Stalë]], [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùroatomu]]<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã pózni jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref name=":3">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. W latach 80. XX stalatégò eùropejskô jintegracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT ([[Anielsczi jãzëk|an]]. ''European Strategic Programme for Research in Information Technologies'')<ref name=":3" />. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë<ref name=":3" />. === Ùniô === [[Òbrôzk:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|mały|Ùgòda z Maastricht]] 7 gromicznika 1992 rokù w òlendersczim [[Maastricht]] je pòdpisónô [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]], jakô twòrzi regle tikającë sã przińdnégò pòspólnégò dëtka, zagrańcowi pòliticzi i bezpiekù, le téż wikszi wespółrobòtë w òbrëmim wëmiaru sprawiedlëwòtë i bënowëch zachów. 1 smùtana 1993 rokù òficjalno pòwstôwô Eùropejskô Ùniô<ref name=":4">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1990-99_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1990–1999], european-union.europa.eu.</ref>. Pòwstôwô jednorodny rënk, jaczi fónksnérëje na spòdlim 4 wòlnot: wòlny przepłiw lëdzy, towarów, ùsłëgów i kapitału. 1 stëcznika 1993 rokù je jinaùgùracjô jednorodnégò rënkù, chòc part wòlnégò przepłiwù ùsłëgów pòtikô sã z opòzdzënkã<ref name=":4" />. Rok pózni w żëcé wchòdzy ùgòda, jakô ùsôdzô Eùropejską Gòspòdarczą Òbéńdã, rozkòscerzającô jednorodny rënk na kraje EFTA ([[Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu]]). 1 stëcznika 1995 rokù do Eùropejsczi Ùnie dołãczają [[Aùstriô|Óstriackô]], [[Fińskô]] i [[Szwedzkô|Szwédzkô]]. 26 strëmiannika 1995 rokù, na spòdlim ùgôdënkù z Schengen, midzë sétmoma krajama EÙ ([[Belgijskô|Belgiô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Szpańskô]], [[Luksembùrg]], [[Néderlandzkô]], [[Niemieckô]], [[Pòrtugalskô]]) zniesonô je paszpòrtowô kòntrola. Do 2021 rokù strefa Schengen òbjimie 26 państw<ref name=":4" />. 2 rujana 1997 rokù pòdpisónô je ùgòda z Amsterdamu, jaczi refòrmë mają pòcwierdzëc pòzycjã EÙ na swiecie. 1 stëcznika 1999 rokù pòwstôwô [[eùro]]. Przódë ùżiwóné leno w transakcjach bezpieniãżnych w 11 krajach EÙ (bez Grecczi)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31998R2866 Council Regulation (EC) No 2866/98 of 31 December 1998 on the conversion rates between the euro and the currencies of the Member States adopting the euro], eur-lex.europa.eu, 31 gòdnika 1998.</ref>, a òd 2002 fónksnérëje jakno òficjalny dëtk – przë czim Wiôlgô Britaniô, Dëńskô i Szwédzkô rezygnëją z wprowadzeniô eùro. 26 gromicznika przédnicë EÙ pòdpisëją ùgòdã z Nicei, jakô mô zrefòrmowac jinstytucje, bë EÙ mògła fónksnérowac jakno ùniô 25 państw i przëjic pòstãpnëch nôleżników<ref name=":5">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2000-09_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2000–2009], european-union.europa.eu.</ref>. 1 maja 2004 rokù mô plac nôwikszé rozrzeszwianié Eùropejsczi Ùnie. Dołãczô do ni mët 10 krajów: [[Cyper]], [[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Estoniô]], [[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Łotwa]], [[Malta]], [[Pòlskô]], [[Słowackô]], [[Słoweniô|Słoweńskô]] i [[Madżarskô]]<ref name=":5" />. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. == Geògrafiô == === Nôleżnikòwé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżnikòwé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[Òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francëjô|Francëskô]], [[Òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Néderlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota |- | align="center" |1973 |[[Òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Dëńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wspólnota |- | align="center" |1981 |[[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[Òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[Òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[Òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[Òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Słoweńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[Òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[Òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|mały|250x250px|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref>Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref>[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô akcesjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[Òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[Òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[Òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Symbòle == [[Òbrôzk:Ninth Symphony original.png|mały|12 starna rãkòpisu IX Symfònie Beethovena|300x300px]] === Eùropejsczi himn === Himnã Eùropejsczi Ùnie (a téż [[Radzëzna Eùropë|Radzëznë Eùropë]]) je part IX Symfònie Ludwiga van Beethovena w 1823 rokù do tekstu pòematu Fridricha Schillera "Òda do redotë" z 1785 rokù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-anthem_pl Hymn europejski], european-union.europa.eu.</ref>. Przez wielejãzëkòwi charakter ùnie òficjalno himnã je jinstrumentalnô wersjô, chòc przez eùropejsczé spòlëznë je spiéwóny z dolmaczënkã, np. w [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]] pòemat Schillera je spiéwóny w tłómaczenim Konstantégò Ildefònsa Gałczynsczégò. Himn ''(de facto "Òdã do redotë")'' na kaszëbsczi przedolmacził m.jin. [[Zbigniew Jankowski (aktór)|Zbigórz Jankòwsczi]]<ref name=":7">J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. ==== Òda do redotë (dolm. Z. Jankòwsczi)<ref name=":7" /><ref>z doprowadzenim do sztandardu.</ref><!-- ten tekst tak pò prôwdze tuwò nie pasëje i jô bë gò pózni przeniósł do apartnégò artikla ò Òdze do redotë, a tuwò dôł szablónã apartny artikel --> ==== :''Ò redoto, jiskro bògów,'' :''kwiece Elizejsczich Pól'' :''swiãtô, na twim swiãtim progù'' :''stôwô naj kaszëbsczi chùr.'' :''Widnosc twòja wszëtkò zacmi,'' :''złączi, co kawel nóm wzął.'' :''Mdą familią wszëtcë lëdze'' :''tam, gdze twój mdze mądri głos.'' :''Òna w sercu, w zbòżu, w spiéwie,'' :''òna w schwôce lëdzczich rąk,'' :''z ni nôlëchszi robôk bierze,'' :''w ni nôlepszi nieba krąg.'' :''Wstańta, lëdze, wstańta wszãdze,'' :''nowinã niesã dzysô wóm:'' :''na gwiôzdownym nieba skłonie'' :''ta redota łiskô nóm.'' === Mòtto EÙ === Mòttã Eùropejsczi Ùnie są słowa Zjednóny w rozmajitoôrtnoscë ([[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''In varietate concordia''), jaczé mają pòdczorchiwac zgrôwanié do miru i dobrocëznë, a téż òchronã kùlturowi i jãzëkòwi bòkadnoscë Eùropë<ref name=":6" />. Mòtto mô swòją wersjã w kòżdim òficjalnym jãzëkù ùnie ([[Bułgarsczi jãzëk|bùłg]]. ''Единство в многообразието''; [[Angelsczi jãzëk|an]]. ''United in diversity''; [[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Zjednoczeni w różnorodności''; [[Czesczi jãzëk|cz]]. ''Jednotná v rozmanitosti''; [[Grecczi jãzëk|gr]]. ''Ενωμένη στην πολυμορφία'' i jin.).[[Òbrôzk:European Union Flag (4768764591).jpg|mały|Eùropejskô fana|300x300px]] === Eùropejskô fana === Eùropejskô fana je mòrdą płôchtą z dwanôstoma złotima gwiôzdama w òkrãgù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-flag_pl Flaga europejska], european-union.europa.eu.</ref>. Fana mô symbòlizowac jednotã, solidarnotã i harmóniã. [[Radzëzna Eùropë]] w gòdnikù 1955 rokù przëjãła projekt jakno swòją òficjalną fanã, a w łżëkwiace 1983 [[Eùropejsczi Parlament]] zabédowôł, bë bëła òna pòspólną faną Eùropejsczich Wspólnot. Mòrdô fana pierszi raz je wcygniãtô na pikc przed Berlaymont, sedzbą [[Eùropejskô Kòmisjô|Eùropejsczi Kòmisje]] w [[Bruksela|Bruksele]], w maju 1986 rokù. Eùropejskô fana wisy przed gardowima a rządowima bùdinkama, je na tôflach projektów a inicjatiw ùdëtkòwiónëch przez Ùniã, na pòlsczim prawie jazdë, a téż na rejestracjowëch tôflach w nôleżnikòwëch krajach EÙ (tpzw. [[eùroband]]). == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="200"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] k08two39dy7xaaht9q5tauj3420h6ot 202043 202041 2026-06-11T14:25:45Z Orbitminis 18250 kat. 202043 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= <small><small>Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen</small></small> |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref name=":6">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto_pl Motto UE], european-union.europa.eu.</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji|24 jãzëczi]] |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= [[Ùgòda z Maastricht]]<br>[[Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]<br>[[Lizbóńskô Ùgòda]] |Mònarcha= [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat - Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnowégò cządu – 1949 rokù pòwsta [[Radzëzna Eùropë]], a 1951 r. [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]]<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota]] i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fónksnérowanim ùnie zajimô sã m.jin. [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé [[Lizbóńskô Ùgòda|Lizbóńsczi Ùgòdë]] 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fónksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta spòdlowich prôw Eùropejsczi Ùnie]]. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces jintegracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0" />. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny Eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949, ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô [[Plan Schumana|plan jintegracje wëróbkù wãgla i stalë]]. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951, przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Néderlandzkô]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]], jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom)]]. 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|Eùropejsczi Wspólnotë Wãgla i Stalë]], [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùroatomu]]<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã pózni jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref name=":3">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. W latach 80. XX stalatégò eùropejskô jintegracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT ([[Anielsczi jãzëk|an]]. ''European Strategic Programme for Research in Information Technologies'')<ref name=":3" />. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë<ref name=":3" />. === Ùniô === [[Òbrôzk:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|mały|Ùgòda z Maastricht]] 7 gromicznika 1992 rokù w òlendersczim [[Maastricht]] je pòdpisónô [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]], jakô twòrzi regle tikającë sã przińdnégò pòspólnégò dëtka, zagrańcowi pòliticzi i bezpiekù, le téż wikszi wespółrobòtë w òbrëmim wëmiaru sprawiedlëwòtë i bënowëch zachów. 1 smùtana 1993 rokù òficjalno pòwstôwô Eùropejskô Ùniô<ref name=":4">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1990-99_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1990–1999], european-union.europa.eu.</ref>. Pòwstôwô jednorodny rënk, jaczi fónksnérëje na spòdlim 4 wòlnot: wòlny przepłiw lëdzy, towarów, ùsłëgów i kapitału. 1 stëcznika 1993 rokù je jinaùgùracjô jednorodnégò rënkù, chòc part wòlnégò przepłiwù ùsłëgów pòtikô sã z opòzdzënkã<ref name=":4" />. Rok pózni w żëcé wchòdzy ùgòda, jakô ùsôdzô Eùropejską Gòspòdarczą Òbéńdã, rozkòscerzającô jednorodny rënk na kraje EFTA ([[Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu]]). 1 stëcznika 1995 rokù do Eùropejsczi Ùnie dołãczają [[Aùstriô|Óstriackô]], [[Fińskô]] i [[Szwedzkô|Szwédzkô]]. 26 strëmiannika 1995 rokù, na spòdlim ùgôdënkù z Schengen, midzë sétmoma krajama EÙ ([[Belgijskô|Belgiô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Szpańskô]], [[Luksembùrg]], [[Néderlandzkô]], [[Niemieckô]], [[Pòrtugalskô]]) zniesonô je paszpòrtowô kòntrola. Do 2021 rokù strefa Schengen òbjimie 26 państw<ref name=":4" />. 2 rujana 1997 rokù pòdpisónô je ùgòda z Amsterdamu, jaczi refòrmë mają pòcwierdzëc pòzycjã EÙ na swiecie. 1 stëcznika 1999 rokù pòwstôwô [[eùro]]. Przódë ùżiwóné leno w transakcjach bezpieniãżnych w 11 krajach EÙ (bez Grecczi)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31998R2866 Council Regulation (EC) No 2866/98 of 31 December 1998 on the conversion rates between the euro and the currencies of the Member States adopting the euro], eur-lex.europa.eu, 31 gòdnika 1998.</ref>, a òd 2002 fónksnérëje jakno òficjalny dëtk – przë czim Wiôlgô Britaniô, Dëńskô i Szwédzkô rezygnëją z wprowadzeniô eùro. 26 gromicznika przédnicë EÙ pòdpisëją ùgòdã z Nicei, jakô mô zrefòrmowac jinstytucje, bë EÙ mògła fónksnérowac jakno ùniô 25 państw i przëjic pòstãpnëch nôleżników<ref name=":5">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2000-09_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2000–2009], european-union.europa.eu.</ref>. 1 maja 2004 rokù mô plac nôwikszé rozrzeszwianié Eùropejsczi Ùnie. Dołãczô do ni mët 10 krajów: [[Cyper]], [[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Estoniô]], [[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Łotwa]], [[Malta]], [[Pòlskô]], [[Słowackô]], [[Słoweniô|Słoweńskô]] i [[Madżarskô]]<ref name=":5" />. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. == Geògrafiô == === Nôleżnikòwé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżnikòwé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[Òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francëjô|Francëskô]], [[Òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Néderlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota |- | align="center" |1973 |[[Òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Dëńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wspólnota |- | align="center" |1981 |[[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[Òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[Òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[Òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[Òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Słoweńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[Òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[Òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|mały|250x250px|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref>Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref>[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô akcesjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[Òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[Òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[Òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Symbòle == [[Òbrôzk:Ninth Symphony original.png|mały|12 starna rãkòpisu IX Symfònie Beethovena|300x300px]] === Eùropejsczi himn === Himnã Eùropejsczi Ùnie (a téż [[Radzëzna Eùropë|Radzëznë Eùropë]]) je part IX Symfònie Ludwiga van Beethovena w 1823 rokù do tekstu pòematu Fridricha Schillera "Òda do redotë" z 1785 rokù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-anthem_pl Hymn europejski], european-union.europa.eu.</ref>. Przez wielejãzëkòwi charakter ùnie òficjalno himnã je jinstrumentalnô wersjô, chòc przez eùropejsczé spòlëznë je spiéwóny z dolmaczënkã, np. w [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]] pòemat Schillera je spiéwóny w tłómaczenim Konstantégò Ildefònsa Gałczynsczégò. Himn ''(de facto "Òdã do redotë")'' na kaszëbsczi przedolmacził m.jin. [[Zbigniew Jankowski (aktór)|Zbigórz Jankòwsczi]]<ref name=":7">J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. ==== Òda do redotë (dolm. Z. Jankòwsczi)<ref name=":7" /><ref>z doprowadzenim do sztandardu.</ref><!-- ten tekst tak pò prôwdze tuwò nie pasëje i jô bë gò pózni przeniósł do apartnégò artikla ò Òdze do redotë, a tuwò dôł szablónã apartny artikel --> ==== :''Ò redoto, jiskro bògów,'' :''kwiece Elizejsczich Pól'' :''swiãtô, na twim swiãtim progù'' :''stôwô naj kaszëbsczi chùr.'' :''Widnosc twòja wszëtkò zacmi,'' :''złączi, co kawel nóm wzął.'' :''Mdą familią wszëtcë lëdze'' :''tam, gdze twój mdze mądri głos.'' :''Òna w sercu, w zbòżu, w spiéwie,'' :''òna w schwôce lëdzczich rąk,'' :''z ni nôlëchszi robôk bierze,'' :''w ni nôlepszi nieba krąg.'' :''Wstańta, lëdze, wstańta wszãdze,'' :''nowinã niesã dzysô wóm:'' :''na gwiôzdownym nieba skłonie'' :''ta redota łiskô nóm.'' === Mòtto EÙ === Mòttã Eùropejsczi Ùnie są słowa Zjednóny w rozmajitoôrtnoscë ([[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''In varietate concordia''), jaczé mają pòdczorchiwac zgrôwanié do miru i dobrocëznë, a téż òchronã kùlturowi i jãzëkòwi bòkadnoscë Eùropë<ref name=":6" />. Mòtto mô swòją wersjã w kòżdim òficjalnym jãzëkù ùnie ([[Bułgarsczi jãzëk|bùłg]]. ''Единство в многообразието''; [[Angelsczi jãzëk|an]]. ''United in diversity''; [[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Zjednoczeni w różnorodności''; [[Czesczi jãzëk|cz]]. ''Jednotná v rozmanitosti''; [[Grecczi jãzëk|gr]]. ''Ενωμένη στην πολυμορφία'' i jin.).[[Òbrôzk:European Union Flag (4768764591).jpg|mały|Eùropejskô fana|300x300px]] === Eùropejskô fana === Eùropejskô fana je mòrdą płôchtą z dwanôstoma złotima gwiôzdama w òkrãgù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-flag_pl Flaga europejska], european-union.europa.eu.</ref>. Fana mô symbòlizowac jednotã, solidarnotã i harmóniã. [[Radzëzna Eùropë]] w gòdnikù 1955 rokù przëjãła projekt jakno swòją òficjalną fanã, a w łżëkwiace 1983 [[Eùropejsczi Parlament]] zabédowôł, bë bëła òna pòspólną faną Eùropejsczich Wspólnot. Mòrdô fana pierszi raz je wcygniãtô na pikc przed Berlaymont, sedzbą [[Eùropejskô Kòmisjô|Eùropejsczi Kòmisje]] w [[Bruksela|Bruksele]], w maju 1986 rokù. Eùropejskô fana wisy przed gardowima a rządowima bùdinkama, je na tôflach projektów a inicjatiw ùdëtkòwiónëch przez Ùniã, na pòlsczim prawie jazdë, a téż na rejestracjowëch tôflach w nôleżnikòwëch krajach EÙ (tpzw. [[eùroband]]). == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="200"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] [[Kategòrëjô:Eùropejskô Ùniô]] i1wg16v0exp3av8p28j5dvobadcyfmc 202052 202043 2026-06-11T15:25:33Z Rzadtymczasowy 19437 jãzëk 202052 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= <small><small>Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen</small></small> |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref name=":6">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto_pl Motto UE], european-union.europa.eu.</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji|24 jãzëczi]] |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= [[Ùgòda z Maastricht]]<br>[[Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]<br>[[Lizbóńskô Ùgòda]] |Mònarcha= [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat - Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnowégò cządu – 1949 rokù pòwsta [[Radzëzna Eùropë]], a 1951 r. [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]]<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota]] i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fónksnérowanim ùnie zajimô sã m.jin. [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé [[Lizbóńskô Ùgòda|Lizbóńsczi Ùgòdë]] 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fónksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta spòdlowich prôw Eùropejsczi Ùnie]]. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces jintegracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0" />. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny Eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949, ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô [[Plan Schumana|plan jintegracje wëróbkù wãgla i stalë]]. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951, przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Néderlandzkô]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]], jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom)]]. 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|Eùropejsczi Wspólnotë Wãgla i Stalë]], [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùroatomu]]<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã pózni jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref name=":3">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. W latach 80. XX stalatégò eùropejskô jintegracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT ([[Anielsczi jãzëk|an]]. ''European Strategic Programme for Research in Information Technologies'')<ref name=":3" />. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë<ref name=":3" />. === Ùniô === [[Òbrôzk:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|mały|Ùgòda z Maastricht]] 7 gromicznika 1992 rokù w òlendersczim [[Maastricht]] je pòdpisónô [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]], jakô twòrzi regle tikającë sã przińdnégò pòspólnégò dëtka, zagrańcowi pòliticzi i bezpiekù, le téż wikszi wespółrobòtë w òbrëmim wëmiaru sprawiedlëwòtë i bënowëch zachów. 1 smùtana 1993 rokù òficjalno pòwstôwô Eùropejskô Ùniô<ref name=":4">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1990-99_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1990–1999], european-union.europa.eu.</ref>. Pòwstôwô jednorodny rënk, jaczi fónksnérëje na spòdlim 4 wòlnot: wòlny przepłiw lëdzy, towarów, ùsłëgów i kapitału. 1 stëcznika 1993 rokù je jinaùgùracjô jednorodnégò rënkù, chòc part wòlnégò przepłiwù ùsłëgów pòtikô sã z opòzdzënkã<ref name=":4" />. Rok pózni w żëcé wchòdzy ùgòda, jakô ùsôdzô Eùropejską Gòspòdarczą Òbéńdã, rozkòscerzającô jednorodny rënk na kraje EFTA ([[Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu]]). 1 stëcznika 1995 rokù do Eùropejsczi Ùnie dołãczają [[Aùstriô|Óstriackô]], [[Fińskô]] i [[Szwedzkô|Szwédzkô]]. 26 strëmiannika 1995 rokù, na spòdlim ùgôdënkù z Schengen, midzë sétmoma krajama EÙ ([[Belgijskô|Belgiô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Szpańskô]], [[Luksembùrg]], [[Néderlandzkô]], [[Niemieckô]], [[Pòrtugalskô]]) zniesonô je paszpòrtowô kòntrola. Do 2021 rokù strefa Schengen òbjimie 26 państw<ref name=":4" />. 2 rujana 1997 rokù pòdpisónô je ùgòda z Amsterdamu, jaczi refòrmë mają pòcwierdzëc pòzycjã EÙ na swiecie. 1 stëcznika 1999 rokù pòwstôwô [[eùro]]. Przódë ùżiwóné leno w transakcjach bezpieniãżnych w 11 krajach EÙ (bez Grecczi)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31998R2866 Council Regulation (EC) No 2866/98 of 31 December 1998 on the conversion rates between the euro and the currencies of the Member States adopting the euro], eur-lex.europa.eu, 31 gòdnika 1998.</ref>, a òd 2002 fónksnérëje jakno òficjalny dëtk – przë czim Wiôlgô Britaniô, Dëńskô i Szwédzkô rezygnëją z wprowadzeniô eùro. 26 gromicznika przédnicë EÙ pòdpisëją ùgòdã z Nicei, jakô mô zrefòrmowac jinstytucje, bë EÙ mògła fónksnérowac jakno ùniô 25 państw i przëjic pòstãpnëch nôleżników<ref name=":5">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2000-09_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2000–2009], european-union.europa.eu.</ref>. 1 maja 2004 rokù mô plac nôwikszé rozrzeszwianié Eùropejsczi Ùnie. Dołãczô do ni mët 10 krajów: [[Cyper]], [[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Estoniô]], [[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Łotwa]], [[Malta]], [[Pòlskô]], [[Słowackô]], [[Słoweniô|Słoweńskô]] i [[Madżarskô]]<ref name=":5" />. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. == Geògrafiô == === Nôleżnikòwé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżnikòwé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[Òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francëjô|Francëskô]], [[Òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Néderlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota |- | align="center" |1973 |[[Òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Dëńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wspólnota |- | align="center" |1981 |[[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[Òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[Òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[Òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[Òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Słoweńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[Òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[Òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|mały|250x250px|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref>Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref>[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô akcesjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[Òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[Òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[Òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Symbòle == [[Òbrôzk:Ninth Symphony original.png|mały|12 starna rãkòpisu IX Symfònie Beethovena|300x300px]] === Eùropejsczi himn === Himnã Eùropejsczi Ùnie (a téż [[Radzëzna Eùropë|Radzëznë Eùropë]]) je part IX Symfònie Ludwiga van Beethovena w 1823 rokù do tekstu pòematu Fridricha Schillera "Òda do redotë" z 1785 rokù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-anthem_pl Hymn europejski], european-union.europa.eu.</ref>. Przez wielejãzëkòwi charakter ùnie òficjalno himnã je jinstrumentalnô wersjô, chòc przez eùropejsczé spòlëznë je spiéwóny z dolmaczënkã, np. w [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]] pòemat Schillera je spiéwóny w tłómaczenim Konstantégò Ildefònsa Gałczynsczégò. Himn ''(de facto "Òdã do redotë")'' na kaszëbsczi przedolmacził m.jin. [[Zbigniew Jankowski (aktór)|Zbigórz Jankòwsczi]]<ref name=":7">J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. ==== Òda do redotë (dolm. Z. Jankòwsczi)<ref name=":7" /><ref>z doprowadzenim do sztandardu.</ref><!-- ten tekst tak pò prôwdze tuwò nie pasëje i jô bë gò pózni przeniósł do apartnégò artikla ò Òdze do redotë, a tuwò dôł szablónã apartny artikel --> ==== :''Ò redoto, jiskro bògów,'' :''kwiece Elizejsczich Pól'' :''swiãtô, na twim swiãtim progù'' :''stôwô naj kaszëbsczi chùr.'' :''Widnosc twòja wszëtkò zacmi,'' :''złączi, co kawel nóm wzął.'' :''Mdą familią wszëtcë lëdze'' :''tam, gdze twój mdze mądri głos.'' :''Òna w sercu, w zbòżu, w spiéwie,'' :''òna w schwôce lëdzczich rąk,'' :''z ni nôlëchszi robôk bierze,'' :''w ni nôlepszi nieba krąg.'' :''Wstańta, lëdze, wstańta wszãdze,'' :''nowinã niesã dzysô wóm:'' :''na gwiôzdownym nieba skłonie'' :''ta redota łiskô nóm.'' === Mòtto EÙ === Mòttã Eùropejsczi Ùnie są słowa Zjednóny w wieleôrtnoscë ([[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''In varietate concordia''), jaczé mają pòdczorchiwac zgrôwanié do miru i dobrocëznë, a téż òchronã kùlturowi i jãzëkòwi bòkadnoscë Eùropë<ref name=":6" />. Mòtto mô swòją wersjã w kòżdim òficjalnym jãzëkù ùnie ([[Bułgarsczi jãzëk|bùłg]]. ''Единство в многообразието''; [[Angelsczi jãzëk|an]]. ''United in diversity''; [[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Zjednoczeni w różnorodności''; [[Czesczi jãzëk|cz]]. ''Jednotná v rozmanitosti''; [[Grecczi jãzëk|gr]]. ''Ενωμένη στην πολυμορφία'' i jin.).[[Òbrôzk:European Union Flag (4768764591).jpg|mały|Eùropejskô fana|300x300px]] === Eùropejskô fana === Eùropejskô fana je mòrdą płôchtą z dwanôstoma złotima gwiôzdama w òkrãgù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-flag_pl Flaga europejska], european-union.europa.eu.</ref>. Fana mô symbòlizowac jednotã, solidarnotã i harmóniã. [[Radzëzna Eùropë]] w gòdnikù 1955 rokù przëjãła projekt jakno swòją òficjalną fanã, a w łżëkwiace 1983 [[Eùropejsczi Parlament]] zabédowôł, bë bëła òna pòspólną faną Eùropejsczich Wspólnot. Mòrdô fana pierszi raz je wcygniãtô na pikc przed Berlaymont, sedzbą [[Eùropejskô Kòmisjô|Eùropejsczi Kòmisje]] w [[Bruksela|Bruksele]], w maju 1986 rokù. Eùropejskô fana wisy przed gardowima a rządowima bùdinkama, je na tôflach projektów a inicjatiw ùdëtkòwiónëch przez Ùniã, na pòlsczim prawie jazdë, a téż na rejestracjowëch tôflach w nôleżnikòwëch krajach EÙ (tpzw. [[eùroband]]). == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="200"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] [[Kategòrëjô:Eùropejskô Ùniô]] 16ssumgsw570haqnf0onr5jh899194i 0 1427 202049 202002 2026-06-11T14:42:54Z Orbitminis 18250 202049 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Europejsko Unijo CBS ubt2.png|mały|Eùropa ë [[Eùropejskô Ùnijô]]]] '''Eùropa''' – [[dzél swiata]] na nordowi półkùglë [[Zemia|Zemi]]. Rozcygô sã òd [[Atlantëcczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] na zôpôdze, jaż do górów [[Ùral]] na wchòdze, na pôłnim òd [[Westrzódzemne Mòrzé|Westrzódzemnegò Mòrza]], [[Czôrne Mòrzé|Czôrnégò Mòrza]] ë òbniżeniô Kùmskò-Manëcczégò, do [[Nordowi Òcean|Nordowégò Mòrza]] na nordze. Wedle niechtërnëch mòdelów ùznôwónô je jakò apartny [[kòntinent]], a wedle jinszëch jakno part [[Eùrazja|Eùrazji]]. == Geògrafne pòdôwczi == [[Òbrôzk:Europe_satellite_orthographic.jpg|mały|Satelitarni òdjimk Eùropë]] [[Òbrôzk:Rectified Languages of Europe map.png|mały|Eùropa]] [[Òbrôzk:Grossgliederung Europas.png|mały|Eùropa]] [[Òbrôzk:First.Crusade.Map.jpg|mały|Eùropa, [[1000]].]] '''Wiéchrzëzna Eùropë:''' 10&nbsp;521&nbsp;324 km², (5,96 mln km² z òstrowama, le bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)<br /> '''Lëdztwò:''' kòl 744 mln (wôrtosc na ògle z 2026, bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)<br /> '''Równoleżnikòwi rozskòczënk:''' 5600 km (79 gradów)<br /> '''Pôłnikòwi rozskòczënk:''' 4200 km (35 gradów)<br /> '''Długota strądôw:''' 38 tys. km<br /> '''Strzédna wiżô môlu:''' 340 m [[n.r.m.]]<br /> '''Nôwëższi wëszéńc w Eùropie:''' [[Mont Blanc]] (4807 m n.r.m.) <br /> '''Nôniższi môl w Eùropie:''' na strądze [[Kaspijsczé Mòrze|Kaspijsczégò Mòrza]] (-28 m p.r.m.) <br /> '''Nôdłëgszô rzéka w Eùropie:''' [[Wołga]] 3530 km<br /> '''Nôwiksze jezero w Eùropie:''' [[Ładoga]] 17700 km² <br /> '''Strzédna gãscëzna lëdzy:''' 34 sztaturë/km²<br /> '''Nôwiksze garde w Eùropie:''' [[Sztambùl|Stambuł]], [[Londin|London]], [[Pariz]], [[Mòskwa]] Nôdalszi grańcë Eùropë jakno dzélu swiata: * na nordze – [[Òstrów Rudolfô]] w òstrowinié [[Zemiô Franciszka Józefa|Zemii Franciszka Józefa]] * na pôłnié – òstrów [[Gavdos]] * na pòrénkù – [[Flissingsczi Retk]] na [[Nowô Zemiô|Nowi Zemi]] * na zôpôdze – kamiznë kòle òstrowa [[Flores (òstrów na Azorach)|Flores]] na [[Azorë|Azorach]] Nôdalszi grańcë Eùropë jakno kòńtinentù: * na nordze – retk [[Nordkinn]] ([[Norweskô]]) * na pôłnie – retk [[Marroquí]] ([[Szpańskô]]) * na pòrénkù – ùbiega [[Bajdarata|Bajdaratë]] do [[Bajdarackô Hôwinga|Bajdaraccziej Hôwindżi]] ([[Ruskô]]) * na zôpôdze – retk [[Roca]] ([[Pòrtugalskô]]) Nôwikszim krôjã w Eùropie je Ruskô. Razã z [[Azëjô|Azëją]] Eùropa je [[Eùrazëjô|Eùrazëjã]] ë je jeji 1/5 wiéchrzëzne, nôbarżi pòłożoną na zôpôd ë je téż jeji nôwikszim pòłòstrowã. == Pòzwa == Pòzwa Eùropë wëwòdzy sã z grecczégò słowa Εὐρώπη (''Europe'') i przez swòją łacyńsczą fòrmã ''Europa'' wëszła do prawie wszëtczich jãzëków swiata. Etimòlogiô samégò terminu Εὐρώπη nie je gwësnô: mòżlewé je, że pòchòdzy òd εὐρωπός (''europos'') – „łagòdno wznoszący sã”, abò òd asyrijsczégò ''ereb -''„zôpôd”. Jinszé teòrie wëwòdzą drëżeń òd semicczégò słowa znaczącégò „cemny”. Ùżiwóné sã téż òkresleniô "Stôri Kòntinent". == Grańce Eùropë == Przebieg ùmówny grańcë Eùropë z Azją na pòrénkù i pôłniowim pòrénkù wëwołëje spiérczi. Sprawa ta je różnie rozstrzëganô w ùczbie poszczególnëch krajów, a nôwicy rozbieżnoscë w tij sprawie wëstãpujã w ùczbie [[Anglosasë|anglosasczim]]. == Òbôcze téż == '''''Dostónczi Wikipediji tikającé Eùropë''''' * [[Lësta nôwikszëch gardów w Eùropie]] * [[Lësta historëcznëch krôjów ë òbéńdów w Eùropie]] * [[Lësta eùropejsczich państw]] * [[Eùropejskô Ùnijô]] ë [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] [[Kategòrëjô:Kòntinentë]] s4i4zjnl4szyuh6h3xoqe0xhqibmbjl 0 1585 202070 172457 2026-06-11T18:10:38Z Kriegsfrettchen 19505 /* Ùmarlë */ Guevara 202070 wikitext text/x-wiki '''9 pazdzérznika''' je 282. (283.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 83 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1882]] - [[Frãcëszka Majkòwskô]] – kaszëbskô dzejôrka, prekùrsórka wejrowsczi szkòłë kaszëbsczégò wësziwkù * [[1936]] - [[Agnieszka Osiecka]] === Ùmarlë === * [[Che Guevara]] (1967) {{Kalãdarium}} [[Kategòrëjô:pazdzérznik]] 4u12t4xsnz2acky5bgkk4o4zot6g40a 202071 202070 2026-06-11T18:11:45Z Kriegsfrettchen 19505 dostos. 202071 wikitext text/x-wiki '''9 pazdzérznika''' je 282. (283.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 83 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1882]] - [[Frãcëszka Majkòwskô]] – kaszëbskô dzejôrka, prekùrsórka wejrowsczi szkòłë kaszëbsczégò wësziwkù * [[1936]] - [[Agnieszka Osiecka]] === Ùmarlë === * [[1967]] - [[Che Guevara]] {{Kalãdarium}} [[Kategòrëjô:pazdzérznik]] nu9pnz8v4hr5vba5rjwcn9ry89kt9u8 0 1608 202031 196537 2026-06-11T12:07:33Z Orbitminis 18250 wicy pozw (pozni abo wnetka bada dofuliwowoł calczi articzel) 202031 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Warszawa| dopełniacz=Warszawë| céch=Coat of arms of Warsaw.svg|120px| fana=Flag of Warsaw.svg|120px| karta=POL Warszawa map.svg|250px| wòjewództwò=Mazowiecczé| kréz=| grodzki=tak| rodzaj_gminy=gardskô| gmina=| miejska=tak| bùrméster= Rafał Trzaskòwsczi| adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=517,24| stopniN=52|minutN=13|stopniE=21|minutE=02| wysokość=| rok=2014| lëdztwò=1 726 581 | gęstość=3317/km²| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 22| pòcztowi kòd=00-xxx do 04-xxx,<br />05-xxx <small>(pòddwarszawsczi môle)</small>| registracëjné tôfle=WA, WB, WD, WE, WF, WH, WI, WJ, WK, WN, WT, WU, WWA, WWF, WWG, WWH, WWJ, WWW, WWK, WWL, WWM, WWN, WWV, WX, WXY, WY| TERYT=| SIMC=| www=http://um.warszawa.pl/| commons=Category:Warsaw| |adjektiw_mask=Warszawsczi|adjektiw_fem=Warszawskô}} '''Warszawa''', '''stolëczny gard Warszawa''', '''st. g. Warszawa''' ([[Angelsczi jãzëk|an]]. ''Warsaw'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]. ''Warschau'', [[Francësczi jãzëk|fran]]. ''Varsovie'', [[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''Varsovia'') – je miastã we westrzédni [[Pòlskô|Pòlsce]], òd [[1596]] rokù ji stolecznym miastã a téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã. We Warszawie mô swój plac [[Sejm]] ë prezydenta Pòlsczi. Warszawa je nôwikszym miastã [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Warsaw palace.jpg|Królewsczi Zómk Òbrôzk:Warsaw 07-13 img14 View from StAnne Church tower.jpg|Stôri Gard (Starówka) Òbrôzk:Poland-00741 - Palace Prezydencki (31071435322).jpg|Prezydencczi Palast Òbrôzk:Kolumna Zygmunta III Wazy 2020.jpg|Kòlumna Zygmùnda Òbrôzk:Warszawa Rynek.png|Stôri Gard Òbrôzk:Lazienki-Palac na Wodzie.jpg|Łazénkòwsczi Palast Òbrôzk:Warszawa Teatr Wielki.jpg|Wiôldżi Teater w Warszawie Òbrôzk:Wilanów Palace.jpg|Wilanów ''(Wilanowò)'' Òbrôzk:Warszawa Copernicus.png|Palast Staszica Òbrôzk:Warsaw church.jpg|Pòlowy Kòscôł Òbrôzk:Plac Niepodległości1.JPG|Plac Piłsudsczégò Òbrôzk:Ogród Saski2.JPG|Fòntanë w Sasczim Ògrodzé Òbrôzk:Panoramic view of Castle Square in Warsaw.jpg|Panorama Warszawë </gallery> == Òbaczë téż == * [[Krakòwò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Stolëcë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Mazowiecczé wòjewództwò]] 9j8955e9krcqvng8j8say11oxqz4dz1 0 1670 202067 168803 2026-06-11T18:07:30Z Kriegsfrettchen 19505 Rok ùrodzeniégò Guevarë 202067 wikitext text/x-wiki '''1928''' / MCMXXVIII <center>[[1926]] « [[1927]] « '''1928''' » [[1929]] » [[1930]]</center> === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[14 maja]] abò [[14 czerwińca]] - [[Che Guevara]] === Ùmarlë === * [[Kategòrëjô:XX stolaté]] jm1rttwms5wfipcqn3yvpaauwl32ikd 202068 202067 2026-06-11T18:08:36Z Kriegsfrettchen 19505 dostosowanié do fòrmatë z jinëch artiklów 202068 wikitext text/x-wiki '''1928''' / MCMXXVIII <center>[[1926]] « [[1927]] « '''1928''' » [[1929]] » [[1930]]</center> === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[Che Guevara]] ([[14 maja]] abò [[14 czerwińca]]) === Ùmarlë === * [[Kategòrëjô:XX stolaté]] rpsh8lqklw0xhka833o4myle08lw7aa 0 1709 202069 172460 2026-06-11T18:09:38Z Kriegsfrettchen 19505 Guevara 202069 wikitext text/x-wiki '''1967''' / MCMLXVII <center>[[1965]] « [[1966]] « '''1967''' » [[1968]] » [[1969]]</center> === Wëdarzenia === * [[1 stëcznika]] [[Réda]] dosta gardzczé prawa === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * [[Frãcëszka Majkòwskô]] ([[19 zélnika]]) * [[Che Guevara]] ([[9 rujana]]) [[Kategòrëjô:XX stolaté]] cy16x4aexb6upb9pla12ou3fj2nd701 202092 202069 2026-06-11T21:48:01Z Kriegsfrettchen 19505 dod. inf. ò pierszim medalë stolema 202092 wikitext text/x-wiki '''1967''' / MCMLXVII <center>[[1965]] « [[1966]] « '''1967''' » [[1968]] » [[1969]]</center> === Wëdarzenia === * Òstôł przëznóny pierszi [[Medal Stolema]]. * [[1 stëcznika]] [[Réda]] dosta gardzczé prawa. === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * [[Frãcëszka Majkòwskô]] ([[19 zélnika]]) * [[Che Guevara]] ([[9 rujana]]) [[Kategòrëjô:XX stolaté]] qbjqr6t99wx8m01o3ax8jzc2i3wqqf1 0 2378 202076 201461 2026-06-11T18:53:14Z Orbitminis 18250 kor. 202076 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: left; font-size: 95%">{{Infobox-Wòjewództwò|miono=Pòmòrsczé wòjewództwò|gwôsné miono=Województwo pomorskie|fana=POL województwo pomorskie flag.svg|miono-genitiw=Pòmòrsczégò wòjewództwò|herb=POL województwo pomorskie COA.svg|Òbrôzk=Danzig Krantor Gdansk Żuraw.jpg|na karce=Pomorskie (EE,E NN,N).png|stolëca=Gduńsk|Marszôłk=[[Mieczysław Struk]] (PO)|Wòjewoda=[[Beata Rutkiewicz]] (PO)|wiéchrzëzna=18 310,34|lëdztwò=2 346 065|rok=2021|Merk=PM|kòd=PL-PM|Registracëjné tôfle=G|Ùrbanizacjô=64%|www=https://www.pomorskie.eu}}</div> '''Pòmòrsczé wòjewództwò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Województwo pomorskie'') – jednô z 16 jednostków sprôwnégò pòdzélëniô [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. Pòłożoné je w nordowim dzélu państwa, nad [[Bôłt|Bôłtã.]] Stolëcznym gardã je [[Gduńsk]]. Òbjimô òbrëmienié ò wiéchrzëznë 18 310,34 km². Je nôdali wësëniãtim na nordze wòjewództwã państwa. 30 czerwińca 2024 rokù wòjewództwò miôło pònad 2,36 mln mieszkańców. == Historëjô == [[Òbrôzk:PMna49.png|lewo|mały|Wòjewództwa z lat 1975–1998 z grańcą przëtómnégò pòmòrsczégò wòjewództwa]] Pòmòrsczé wòjewództwò òstało ùsôdzoné w 1999 z wòjewództw pòprzedniégò sprôwnégò pòdzeleniô: * gduńsczégò (''w całkòscë'') * stôlpsczégò (''òkróm gmin [[Słôweńsczi kréz|słôweńsczégò]] [[Słôwieńsczi kréz|krézu]]'')''<nowiki/>'' * jelbliąsczégò (''leno gminë krézów [[Nowòdwòrsczi kréz|nowòdwòrsczégò]], [[Malbòrsczi kréz|malbòrsczégò]], [[Kwidzëńsczi kréz|kwidzëńsczégò]] i przëtómnégò [[Sztumsczi kréz|sztëmsczégò]]'') * bëdgòsczégò (''leno 3 z 4 gmin chònicczégò krézu''). Z przëczënë òprzéczków Bëdgòszczë nié ùsôdzono wiôldżégò pòmòrsczégò regionù òbjimôjącégò téż [[Bëdgòszcz|Bëdgòszczã]], [[Torń|Torniã]], Włocłôwczim i [[Grëdządz|Grëdządzã]] (dzysdnia bãdącëch dzélã [[Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczégò wòjewództwa]]). == Geògrafiô == Wedle pòdôwczi z 1 stëcznika 2014 r. wiéchrzëznë wòjewództwa wënosëłô 18 310,34 km². Wedle pòdôwczi z 31 gòdnika 2012 r. w pòmòrsczim wòjewództwie lasë òbjimowôłë wiéchrzëznã 664,4 tës. ha, co mòże bëc 36,3% jégò wiéchrzëznë. 9,8 tës. ha lasów najdiwô sã w òdrãbie nôrodnëch parków. == Kréze == [[Òbrôzk:Pomeranian Voivodeship administrative map.svg|centruj|500px|mały|Sprôwnô kôrta pòmòrsczégò wòjewództwa (pò pòlskù)]] {| class="wikitable sortable" width="700" style="text-align:right;" |+Gardë na prawach pòwiôtu !Herb !Gard na prawach pòwiôtu !Lëdztwò <small>(</small><small>30 czerwińca 2024)</small><ref>https://web.archive.org/web/20120211161351/http://demografia.stat.gov.pl/BazaDemografia/</ref> !Wiéchrzëzna <small>[km²]</small><ref name=":1">https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2023-roku,7,20.html</ref> |- | style="text-align:center;" |[[Òbrôzk:Gdansk_COA.svg|29x29px]] | style="text-align:left;" |[[Gduńsk]] |487 834 |683 |- | style="text-align:center;" |[[Òbrôzk:POL_Gdynia_COA.svg|28x28px]] | style="text-align:left;" |[[Gdiniô]] |240 554 |391 |- | style="text-align:center;" |[[Òbrôzk:POL_Słupsk_COA_1.svg|24x24px]] | style="text-align:left;" |[[Stôłpsk]] |85 135 |52,72 |- | style="text-align:center;" |[[Òbrôzk:POL_Sopot_COA.svg|39x39px]] | style="text-align:left;" |[[Sopòt]] |31 696 |28 |} {| class="wikitable sortable" width="700" style="text-align:center;" |+Kréze !Herb !Kréz !Sedzëba !Lëdztwò <small>(2024)</small> !Wiéchrzëzna <small>[km²]</small> |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_wejherowski_COA.svg|27x27px]] |[[Wejrowsczi kréz]] |[[Wejrowò]] |230 301 |1279,84 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_kartuski_COA.svg|28x28px]] |[[Kartësczi kréz]] |[[Kartuzë]] |154 695 |1120,04 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_gdański_COA.svg|29x29px]] |[[Gduńsczi kréz]] |[[Pruszcz]] |132 802 |793,17 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_starogardzki_COA.svg|32x32px]] |[[Starogardzczi kréz]] |[[Starogarda]] |124 979 |1345,28 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_tczewski_COA.svg|28x28px]] |[[Dërszewsczi kréz]] |[[Dërszewò]] |110 865 |697,54 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_słupski_COA.svg|28x28px]] |[[Stôłpsczi kréz]] |[[Stôłpsk]] |96 140 |2294,41 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_chojnicki_COA.svg|31x31px]] |[[Chònicczi kréz]] |[[Chònice]] |95 759 |1364,25 |- |[[Òbrôzk:POL_Coa_powiat_pucki.svg|27x27px]] |[[Pùcczi kréz]] |[[Pùck]] |92 154 |577,85 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_kwidzyński_COA.svg|28x28px]] |[[Kwidzëńsczi kréz]] |[[Kwidzëno]] |79 941 |834,64 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_bytowski_COA.svg|28x28px]] |[[Bëtowsczi kréz]] |[[Bëtowò]] |76 302 |2192,81 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_kościerski_COA_1.svg|27x27px]] |[[Kòscérsczi kréz]] |[[Kòscérzna]] |72 201 |1165,85 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_lęborski_COA.svg|29x29px]] |[[Lãbòrsczi kréz]] |[[Lãbórg]] |63 576 |706,99 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_malborski_COA.svg|28x28px]] |[[Malbòrsczi kréz]] |[[Malbórg]] |60 438 |494,63 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_człuchowski_COA.svg|31x31px]] |[[Człëchòwsczi kréz]] |[[Człuchòwò]] |52 978 |1574,41 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_sztumski_COA.svg|30x30px]] |[[Sztumsczi kréz]] |[[Sztëm]] |38 093 |730,85 |- |[[Òbrôzk:POL_Powiat_nowodworski_COA.svg|32x32px]] |[[Nowòdwòrsczi kréz]] |[[Nowi Dwór]] |33 513 |652,75 |} == Gardë == <table><tr><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Bytow COA.svg|24px]] [[Bëtowò]] * [[Òbrôzk:POL Brusy COA.svg|24px]] [[Brusë]] * [[Òbrôzk:POL Chojnice COA.svg|24px]] [[Chònice]] * [[Òbrôzk:POL Czersk COA.svg|24px]] [[Czérskò]] * [[Òbrôzk:POL Dzierzgoń COA.svg|24px]] [[Dzërzgóń]] * [[Òbrôzk:POL Człuchów COA.svg|24px]] [[Człuchòwò]] * [[Òbrôzk:POL Czarne COA.svg|24px]] [[Czôrné]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Czarna Woda COA.svg|24px]] [[Czôrnô Wòda]] * [[Òbrôzk:POL Tczew COA 1.svg|24px]] [[Dërszewò]] * [[Òbrôzk:POL Debrzno COA old.svg|24px]] [[Frédląd]] * [[Òbrôzk:POL Gdynia COA.svg|24px]] [[Gdiniô]] * [[Òbrôzk:POL Gdańsk COA.svg|40px]] [[Gduńsk]] * [[Òbrôzk:POL Gniew COA.svg|24px]] [[Gméw]] * [[Òbrôzk:POL Hel COA.svg|24px]] [[Hél]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Kępice COA (2004-2017).svg|24px]] [[Hômer]] * [[Òbrôzk:POL Jastarnia COA.svg|24px]] [[Jastarnëjô]] * [[Òbrôzk:POL Kartuzy COA.svg|24px]] [[Kartuzë]] * [[Òbrôzk:POL Kościerzyna COA.svg|24px]] [[Kòscérzëna]] * [[Òbrôzk:POL Kwidzyn COA.svg|24px]] [[Kwidzëno]] * [[Òbrôzk:POL Lębork COA.svg|24px]] [[Lãbórg]] * [[Òbrôzk:POL Krynica Morska COA.svg|24px]] [[Łeb]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Łeba COA 1.svg|24px]] [[Łeba]] * [[Òbrôzk:POL Malbork COA.svg|24px]] [[Malbórg]] * [[Òbrôzk:POL Miastko COA 1.svg|24px]] [[Miastkò]] * [[Òbrôzk:POL Nowy Dwór Gdański COA.svg|24px]] [[Nowi Dwór]] * [[Òbrôzk:POL Nowy Staw COA.svg|24px]] [[Nytëch]] * [[Òbrôzk:POL Pelplin COA.svg|24px]] [[Pôłplëno]] * [[Òbrôzk:POL Prabuty COA.svg|24px]] [[Prabùtë]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Pruszcz Gdański COA.svg|24px]] [[Pruszcz]] * [[Òbrôzk:POL Puck COA.svg|32px]] [[Pùck]] * [[Òbrôzk:POL Reda COA.svg|24px]] [[Réda]] * [[Òbrôzk:POL Rumia COA.svg|24px]] [[Rëmiô]] * [[Òbrôzk:POL Skarszewy COA.svg|24px]] [[Skarszewë]] * [[Òbrôzk:POL Skórcz COA.svg|24px]] [[Skórcz]] * [[Òbrôzk:POL Sopot COA.svg|24px]] [[Sopòt]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Starogard Gdański COA.svg|24px]] [[Starogarda]] * [[Òbrôzk:POL Słupsk COA 1.svg|24px]] [[Stôłpskò]] * [[Òbrôzk:POL Sztum COA.svg|24px]] [[Sztëm]] * [[Òbrôzk:POL Ustka COA 1.svg|24px]] [[Ùskô]] * [[Òbrôzk:POL Wejherowo COA.svg|24px]] [[Wejrowò]] * [[Òbrôzk:POL Władysławowo COA.svg|32px]] [[Wiôlgô Wies]] * [[Òbrôzk:POL Żukowo COA.svg|24px]] [[Żukòwò]] </td></tr></table> == Spòdleczné pòdôwczi == * Wiéchrzëzna: 18 293 km² * Lëdztwò: 2 192 000 == Galeriô == <gallery mode="packed"> Gdansk Glowne Miasto.jpg|[[Gduńsk]] 20240307 114404 Gdynia 03.jpg|[[Gdiniô]] NoDSC 0143.JPG|[[Stôłpsk]] Tczew 026.jpg|[[Dërszewò]] Wejherowo - fontanna na Placu Jakuba Wejhera 2021-07-23.jpg|[[Wejrowò]] 6. Panorama STG.jpg|[[Starogarda]] POL.Rumia2.jpg|[[Rëmiô]] Ratusz w Chojnicach.jpg|[[Chònice]] Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|[[Malbórg]] Zamek w Kwidzynie.jpg|[[Kwidzëno]] Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 18.jpg|[[Sopòt]] Lębork ratusz DSC 2216 (Nemo5576).jpg|[[Lãbórg]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbi]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070504163044/http://www.woj-pomorskie.pl/ Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa] * [http://www.gdansk.uw.gov.pl/mniejszosci-narodowe-i-etniczne (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò| ]] fbntsh9owfbvgwdjy524m8ni02bznkw 0 3773 202055 201931 2026-06-11T16:09:15Z DawnyTest 14843 himn 202055 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Latvijas Republika| miono = Łotewskô Repùblika | miono-genitiw = Łotwë| fana = Flag_of_Latvia.svg| herb = Coat of arms of Latvia.svg | na karce = EU-Latvia.svg| jãzëk = [[łotewsczi jãzëk|łotewsczi]] | stolëca = Riga | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 64 589| procent-wòdë = 1,5 | lëdztwò = 1 944 643 | rok = 2017 | dëtk = [[eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +2 | swiãto = [[18 lëstopadnika]]| himn = Dievs, svētī Latviju<br> (Bòże, błogòsławi Łotwã) <center>[[Òbrôzk:Latvian National Anthem.ogg]]</center> | kòd = LV | Internet = .lv | telefón = +371 |Prezydeńt=Edgars Rinkēvičs|Premiéra=Andris Kulbergs|aùtowi kòd=LV}} '''Łotwa''' ([[łotewsczi jãzëk|łot.]] ''Latvija''; òficjalnô pòzwa: Łotewskô Repùblika, łot. ''Latvijas Republika'') – państwò w nordowi [[Eùropa|Eùropie]]. Òd nordë grańczi z [[Estoniô|Estonią]], òd pôłniégò z [[Lëtwa|Lëtwą]], a ód pòrénkù – z [[Ruskô|Rusją]] i [[Biôłorus|Biôłorusą]]. Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Riga]]. Mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]] i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 498 km. Nôleżi do NATO i [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Latvia 1998 CIA map.jpg|mały|Kôrta Łotwë]] Leżi w nordowi [[Eùropa|Eùropie]], na pòrénkòwim ùbrzegù [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]], zwiksza midzë 55° a 58° nordowi geògraficzny szérzë i 21°-29° pòrénkòwi geògraficzny długòscë. === Wiéchrzëzna === *całownô: 64,589 km² *wiéchrzëzna lądu: 62,249 km² *wiéchrzëzna wòdów: 2,340 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 125. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,370 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Biôłorus]] 161 km, [[Estoniô]] 333 km, [[Lëtwa]] 544 km, [[Ruskô]] 332 km === Brzegòwô liniô === 498 km (przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]]) === Klimat === Klimat przechódny midzë mòrsczim i kòntinentalnym, na jaczi mô cësk to, że krótkò je [[Bôłt]] - mòrze. Wiatrë nôwiãcy wieją òd pôłniowò-zôpadny stronë (czerënk òd Atlantikù) i przëwióny znądka lëft niese wiôlgą wielënã òpadënków (500-800 mm òb rok). Niebò je przez wiãkszosc czasu zacygniãté blónama. Òb rok słuńce swiécy strzédno le przez 30-40 dni. Nôbarżi słonecznym i sëchim miesącã je môj. Lato je wiele razy chłodné i z deszczama. Dodatné temperaturë trzimają sã przez 125—155 dniów w rokù. Strzédnô cepłota [[czerwińc]]a sygô 15—17 °C. Zëma bawi òd pòłowë [[gòdnik]]a do pòłowë strëmiannika. Strzédnô cepłota stëcznika sygô òd −3 do −7 °C, chòc tej sej mòże spôdac nawetka do −40 °C. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Lettland_physisch_relief_location_map.png|mały|Fizycznô kôrta Łotwë]] Przeplôtają sã wëszawë i niżawë. Nôwiãkszą niżawą je Żmudzczé Pòbrzeżé. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Gaizins.jpg|mały|Panorama z góry Gaiziņkalns]] *strzédnô wësokòsc: 87 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. [[Bôłt|Bôłtëcczé Mòrze]] *nôwëższi czëp: 312 m. n.r.m. (Gaiziņkalns) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë: 29,2% (w tim 18,6% òrnëch gruńtów) * lasë: 54,1% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 1,944,643 (na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 149. === Etniczné karna === Łotisze 61.8%, Ruskòwie 25.6%, Biôłorusënowie 3.4%, Ùkrajińcë 2.3%, Pòlôsze 2.1%, Lëtwini 1.2% (wôrtoscë szacowóné na 2016) === Jãzëczi === łotewsczi (òficjalny) 56.3%, rusczi 33.8%, === Religijné karna === [[lëtërstwò]] 19.6%, [[prawòsławié]] 15.3%, === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Riian vanhakaupunki.jpg|mały|Riga – stolëca i nôwikszi gard Łotwë]] *mieskô pòpùlacjô: 67,4% *wikszé miesczé westrzódczi: [[Riga]] (stolëca) – 638,784 mieszkańców; [[Daugavpils]] – 85,286, Lipawa – 70,499 (na 2016<ref>[https://web.archive.org/web/20160303231425/http://pop-stat.mashke.org/latvia-cities.htm ''Wielëna lëdztwa w gardach Łotwë'']</ref> == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Latvija_viki.PNG|mały|Kôrta z historicznyma regionama Łotwë]] * òficjalnô pòzwa: Łotewskô Repùblika (łot. ''Latvijas Republika'') * pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika * stolëca: [[Riga]] * czasowô cona: UTC+2 * państwowé swiãto: [[18 lëstopadnika]] – Dzéń Proklamacje Łotewsczi Repùbliczi (łot. ''Latvijas Republikas proklamēšanas diena'') * nôrodny himn: „Dievs, svētī Latviju!” (''Bòże, błogòsławi Łotwã'') === Wëkònôwczô władza === * prezydent Edgars Rinkēvičs (2024) * premier Evika Siliņa (2024) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament Sejm (łot. ''Saeima''; 100 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20110816115347/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lg.html Łotwa w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Łotwa| ]] ehh3vqxh25dhgmof18zzjbdncshwx7r 0 4005 202105 201104 2026-06-12T09:29:18Z InternetArchiveBot 14136 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 202105 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Łãżëce | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=wejrowsczi | gmina=Wejrowò | szôłtëstwò=Łãżëce | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=31 | sekùndëN=51 | gradëE=18 | minutëE=22 | sekùndëE=38 | wiżô= | rok= | lëdztwò=406 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd= | reg_tôfla=GWE | SIMC= | szôłtës=Môrcën Szadi | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Łãżëce''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Łężyce'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowscz kréz|wejrowsczim krézu]], w [[gmina Wejrowo|gminie Wejrowo]], niedalek [[Gdiniô|Gdini]]. Tu ùrodzył sã [[Gùstôw Pòbłocczi]].(1840-1915). W òbéńdze [[szołtëstwò|szôłtëstwa]] pòłożoné sã mniészé kòlonie: * [[Regùlewò]], * [[Głodówkò (dzél Łãżëców)|Głodówkò]], * [[Gacënë]], * pùstczi: ''Strôsznicô'', ''Mòrdarniô'', ''Rãbiskô'', ''Gwiżdżôłka''. [[Òbrôzk:Lezyce_pomnik_k.jpg|mały|Pòmnik żôłniérzów pòlsczéch (1 Pancerny Brigadë m. Bòdrinów Westerplatte) ë rusczéch]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20160312123243/http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.php?l1=kaszubszczyzna&l2=kaszuby-polnocne&l3=kaszuby-polnocne-tekst2 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Wejrowò]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] adkbgr5nafj10uoy3mmcxhro7fu3vvu 0 4637 202059 200288 2026-06-11T17:07:25Z Orbitminis 18250 pisënk 202059 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏جمهوری اسلامی ایران‎ |miono=Islamskô Repùblika Iranu|fana=Flag of Iran.svg|miono-genitiw=Iranu|herb=Emblem of Iran.svg|mòtto=استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی<br /> Esteghlâl, âzâdi, dżomhuri-je eslâmi<br>(Samòstójnota, Wòlnosc, Islamskô Repùblika)|na karce=Iran in its region.svg|jãzëk=[[Persczi jãzëk|Persczi]]|stolëca=Teheran|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 628 771|procent-wòdë=0,7|rok=2015|lëdztwò=81 423 000|dëtk=Rial|kòd dëtka=IRR|czasowô cona= +3:30|swiãto=1 łżëkwiata|himn=Sorud-e Melli-e Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān <center>[[Òbrôzk:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]</center>|kòd=IR|Internet=.ir|telefón=+98|Prezydeńt=Masud Pezeszkian|Mònarcha=Modżtaba Chamenei|aùtowi kòd=IR|kònstitucjô=Kònstitucjô Iranu z 3 gòdnika 1979}} '''Iran''' ([[Persczi jãzëk|per]]: ایران) je państwã w [[Azëjô|Azëji]]. Stolecznym gardã je [[Teheran]]. Państwòwą religią je [[islam]]. == Historiô == Perskô to jednô z nôstarszich cywilizacji na swiece. Stôrożëtnô Perskô bëłô rządzonô bez m.jin. dinastiã Achemenidów, z jaczi pòchòdzëlë Cërus II Wiôldżi ë Dark I Wiôldżi, chtërni stwòrzëlë stolëmné persczé państwò. Pò ti państwã włôdôlë Partë ë Sasónidë<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250827224504/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Iran-Historia;4270155.html Iran. Historia] Encyklopedia PWN</ref>. Religią Stôrożëtny Persczi bëł zaratùsztriónizm. W VII stalata zemie òstałë zdobëte przez [[Arabòwie|Arabów]], chtërni zapròwadzëlë w krôju [[islam]]<ref>[https://www.britannica.com/place/Iran/History History of Iran] Encyclopedia Britannica</ref>. Pònemù Perskô przechôdzëłô wszelejaczé dinastie, midzë jinszima: Safawidów (1501–1722)<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/safavids/ Safavids] Encyclopedia Iranica</ref>, chtërni ùcwiérdzëlë szyicczi islam, czedë ùczënëlë gò państwòwą religią<ref>[https://www.theguardian.com/world/2016/sep/29/iran-shia-islam-matter-of-state Removal of the heart: how Islam became a matter of state in Iran] The Guardian</ref>, a téż Afszaridów (1736–1796<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095355440 Afsharid dynasty] Oxford Reference</ref>), Zandów (1750–1794<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803133352463 Zand dynasty] Oxford Reference</ref>), Kadżarów (1794–1925), za jich rządów Iran przëjął swòją pierszą kònstitucjã ë wpròwôdzono parlamentarny system<ref>''[https://projekty.ncn.gov.pl/opisy/459713-pl.pdf Protokoły pierwszego parlamentu Iranu 1906-1908. Tłumaczenie i analiza językowo-literacka i historyczna.]'' [online], Narodowe Centrum Nauki [dost. 2025-07-17] (<abbr>pòl.</abbr>).</ref>, ë slédnô dinastiô Pahlawi (1925–1979)<ref name=":0" />. W 1935 Perskô zmieniłô miono na Iran<ref>[https://en.majalla.com/node/288096/documents-memoirs/day-history-persia-renamed-%E2%80%98iran%E2%80%99 This day in history: Persia renamed ‘Iran’] Al Majalla</ref>. W 1979 z przëczënë islamsczi rewòlucje dinastiô Pahlawi òstała òbôlonô ë 1 łżëkwiata Iran stôł sã islamską repùbliką<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/iran-becomes-islamic-republic Iran Becomes an Islamic Republic] EBSCO</ref>. 3 gòdnika 1979 z przëczënë referendum przëjãto nową kònstitucjã<ref>''Historia Powszechna – Świat po upadku ZSRR. Czasy współczesne. Indeksy'', Biblioteka Gazety Wyborczej, 2008, s. 64, ISBN&#x20;978-84-9819-827-0 (<abbr>pòl.</abbr>).</ref>. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi na Blësczim Pòrénkù ù brzégu Òmańsczi Roztoczi, Persczi Roztoczi ë [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò Mòrza]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 1,648,195 km² * wiéchrzëzna lądu: 1,531,595 km² * wiéchrzëzna wòdów: 116,600 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 19. === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 5,894 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Afganistón|Afghanistón]] 921 km; [[Armenijô]] 44 km; [[Azerbejdżan]] 689 km; [[Irak]] 1,599 km; [[Pakistan]] 959 km; [[Tëreckô]] 534 km; [[Turkmenistan]] 1,148 km === Brzegòwô liniô === 12,440 km, grańca z Kaspijsczim Mòrzã (740 km) === Klimat === Klimat sëchi lub półsëchi, subtropikalny zdłuż ùbrzégù Kaspijsczégò Mòrza === Ùsztôłcenié terenu === Teren je nierówny, brzeg je wësoczi, centralny basén z piôszczëznami ë górama; môłé, nieprzeriwne równinë zdłuż òbù brzégów. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 1,305 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 5,625 m. n.r.m. (Demawend) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 29% (w tim 9.7% òrnëch gruńtów) * lasë 6.6% (wôrtoscë szacowóné na 2023) == Sprôwné pòdzelenié == Iran dzeli sã na 31 prowincjów (''ostán''), jaczimi rządzą gùbernatorzë (استاندار, ''ostándár''). Prowincje dzelą sã na pòdprowincje (''šahrestán''), te zôs na gminë miesczé (''bachš'') i wiesczé (''dehestán''). [[Òbrôzk:IranNumbered.png|330px|center|Iransczé prowincje.]] {| style="background:transparent;" |- valign="top" | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 1. || Teheran (تهران Tehrān) |- | 2. || Kom (قم Qom) |- | 3. || Markazi (مرکزی Markazī) |- | 4. || Kazwin (قزوین Qazvīn) |- | 5. || Gilan (گیلان Gīlān) |- | 6. || Ardabil (اردبیل Ardabīl) |- | 7. || Zandżan (زنجان Zanjān) |- | 8. || Pòrénkòwi Azerbejdżan (آذربایجان شرقی Āzarbāījān-e Sharqī) |- | 9. || Zôpadny Azerbejdżan (آذربایجان غربی Āzarbāījān-e Gharbī) |- | 10. || Kùrdistan (کردستان Kordestān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 11. || Hamadan (همدان Hamadān) |- | 12. || Kermanszach (کرمانشاه Kermānshāh) |- | 13. || Ilam (ایلام Īlām) |- | 14. || Lorestan (لرستان Lorestān) |- | 15. || Chùzestan (خوزستان Khūzestān) |- | 16. || Czahar Mahal wa Bachtijari (چهارمحال و بختیاری Chahārmahāl va Bakhtiyārī) |- | 17. || Kohgiluje wa Bujerahmad (کهگیلویه و بویراحمد Kohgīluyeh va Bōyer-Ahmad) |- | 18. || Buszehr (بوشهر Būshehr) |- | 19. || Fars (فارس Fārs) |- | 20. || Hòrmozgan (هرمزگان Hormozgān) |} | {| style="background:transparent; font-size:90%;" | 21. || Sistan i Beludżistan (سیستان و بلوچستان Sīstān va Balūchestān) |- | 22. || Kerman (کرمان Kermān) |- | 23. || Jazd (یزد Yazd) |- | 24. || Isfahan (اصفهان Esfahān) |- | 25. || Semnan (سمنان Semnān) |- | 26. || Mazandaran (مازندران Māzandarān) |- | 27. || Gòlestan (گلستان Golestān) |- | 28. || Nordowi Chòrasan (خراسان شمالی Khorāsān Shamālī) |- | 29. || Chòrasan Razawi (خراسان رضوی Khorāsān Razavī) |- | 30. || Pôłniowi Chòrasan (خراسان جنوبی Khorāsān Janūbī) |- | 31. || Albòrz (استان البرز Alborz) |} | |} == Demografiô == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 92,417,681 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/iran-population/ Iran Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Persowie, Azerowie, Kurdowie, Lurowie, Balochowie, Arabòwie, Turkmeni ë Tërkuci === Jãzëczi === Òglowò ùżiwónym jãzëkã je persczi, le brëkòwane sã też azersczi jinsze tërkuccze dialektë, kurdijsczi, gilaki, mazandarani, luri, balochi, arabsczi === Religijné karna === [[Islam|Mùzułmanie]] (państwòwô religiô) 98.5%, [[Chrzescëjanizna|chrzescëjónie]] 0.7%, bahaici 0.3%, agnosticë 0.3%, jinszi (w tim zaratusztrianie, żëdzë, hinduiści) 0.2% (2020) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 77.3% == Pòliticzny system == Iran to [[teokracëjô]] ë islamskô repùblika z systemã prezydencczim. Przédnikã kraju je Nôweższi Wódca, wëbierany je przez Gromadã Ekspertów. Przédnikã rządu je prezydent, wëbierany na 4 lata. Parlament Islamskô Konsultatywnô Gromada je jednojizbowi ë mô 290 członków<ref>[https://www.asianparliament.org/parliament/information/majles-shoraye-eslami--islamic-parliament-of-iran-/3/1/view/ Majles Shoraye Eslami (Islamic Parliament of Iran)] Asian Parliamentary Assembly</ref>, wëbierany je na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://commonslibrary.parliament.uk/irans-2024-elections/ Iran’s 2024 elections] House of Commons Library</ref>. * Nôweższi Wódca: Modżtaba Chamenei * Prezydent: Masud Pezeszkian == Galeriô == <gallery> Òbrôzk:Gate of All Nations, Persepolis.jpg Òbrôzk:Hafez 880714 095.jpg Òbrôzk:981012-Damavand-South-IMG 9861-2.jpg Òbrôzk:Kish beach 02.jpg Òbrôzk:Naghshe Jahan Square Isfahan modified.jpg Òbrôzk:Ferdowsi tomb4.jpg Òbrôzk:Aerial View of Tehran 26.11.2008 04-35-03.JPG Òbrôzk:Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg Òbrôzk:Towers in Tehran City at night.jpg Òbrôzk:RezaShrine.jpg Òbrôzk:Mozaffariyeh, Grand Bazzar of Tabriz, IRAN.jpg Òbrôzk:The misty mountains.jpg </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nôweższi Wódca Iranu]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Iran| ]] lx44nsq48attghhz5amdqkh33abw74n 0 5092 202051 197333 2026-06-11T15:14:30Z Orbitminis 18250 môłé dofùlowanié òd pòlsczi Wikipedije 202051 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wilno Ontario.JPG|mały|Wilno (Ontario)]] [[Òbrôzk:St Mary's Church Our Lady of Częstochowa Queen of Poland in Wilno, Ontario.jpg|mały|Kòscół St. Mary w Wilnie z repliką rzezbë Swiónowsczi Matczi Bòsczi - Kaszëbsczi Królewi]] [[Òbrôzk:Kashub Heritage Park 1.JPG|mały|Kaszëbsczi Park Spadkòwiznë]] [[Òbrôzk:Kashub Heritage Park 2.JPG|mały|Kaszëbsczi Park Spadkòwiznë]] ''Wilno (Ontario)'' – wnożëna pòłóżonô w grôfòwstwie Renfrew prowincji Ontario w [[Kanada|Kanadze]]. Wnożëna òstałô mionowónô na tczã garda [[Wilno|Wilna]], w chtëren ùrodzył sã [[Ludwik Dembski|Ludwich Dembsczi]] – przédnik karna òk. 300 pòlsczich emigrantów, chtërni zakłôdôlë wnożënã. Nazwóné tak na tczã ksãdza, chtëren tam z [[Kaszëbi|Kaszëbama]] żił, a pòchôdôł z [[Lëtewskô|Lëtewsczi]]. Tu béł i ò Kaszëbach napisôł dr [[Jan Drzéżdżón]] (1974). W 1984 rokù papiéż [[Jan Paweł II]] nazwôł ją ''"Wilno na Kaszubach"''. W Wilnie, jakno mało jaczim jinszim môlu bùten [[Kaszëbë|Kaszëb]], ùchòwôł sã przez kòle półtorasta lat<ref>Shulist D. and coauthors: Canadian Kashub Cookbook, Wilno Heritage Society. Ottawa, ON 2007</ref> kaszëbsczi jãzëk ë zwëczi. W kòscele ''St. Mary'' w Wilnie, je òd [[29 zélnika]] [[2004]] rokù replika rzezbë [[Sjónowò|Sjónowsczi]] Matczi Bòsczi - Kaszëbsczi Królewi. W Wilnie aktiwnô je stowôra [[Wilno Heritage Society]] (pòzarządowô òrganizacja), chtërna mô za cél ùchòwanié kaszëbsczi ë pòlsczi kùlturë. Ji je [[Kaszëbsczi Park Spadkòwiznë w Kanadze]]. Òd lat wôżny dzejôrz w ti stowôrze je [[David Shulist]], je w ni m. jin. [[Peter Glofcheskie]], [[Ed Chippior]], a béł np. [[Julian Kulas]]. D. Shulist nalôzł w ti diaspòrze Kaszëbów, chtërny so ùdbelë zachòwac i rozwijac swòjã kùlturã. W 1894 r. banowô liniô Canadian Atlantic Railroad sparłączëłô wnożënã z Ottawą. W kanadijsczim Wilnie, rok w rok fejrowané je Kaszëbsczi Dzéń, a bëło téż pôrã ju rézów nôleżników stowôrë do kraju tatków. Czësto nowim dobëcym kanadijsczich Kaszëbów je radiowi program w ò nazwie "Radio Kaszebe". Je òn nadôwóny w niedzelã. Tu znóny je [[kaszëbsczi wësziwk]], a w szkòle dzece ùczałë sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] òd [[séwnik]]a 2010 rokù. W Wilnie żëł [[Martin Shulist]] - kaszëbsczi dzejôrz kùlturë w tich stronach. W Wilnie najdiwô sã smãtôrz<ref>[https://www.interment.net/data/canada/ontario/renfrew/hagarty/stmary/ Saint Mary Cemetery Wilno]. </ref>. W 2012 rokù Wilno nawiedzëł tamtoczasny premiéra PR – [[Donôld Tusk]]. Biwôł tu ks. [[Władisłôw Szulëst]]. Je to pierszą i nôstarszą kaszëbską wnożënã w Kanadze. == Òbaczë téż == * [[Wilno]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Drzeżdżon, ''WSRÓD KASZUBÓW KANADYJSKICH'', „Pomerania” 1974, nr 2, ss. 24 - 32. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.wilno.org Domôcô starna gardu - Wilno Heritage Society] (anielsczi) * [https://web.archive.org/web/20110927141923/http://www.wilnovillager.on.ca/ Wilno Villager] (an.) * [https://web.archive.org/web/20180623171935/http://www.wirtualnekaszuby.com/przegladaj-filmy2/106-kanadijsczi-kaszebi film] * https://web.archive.org/web/20260310120755/https://trojmiasto.eska.pl/kaszubi-zyja-w-kanadzie-od-xix-wieku-david-schulist-myla-nas-z-polakami-aa-gHm9-Lyzt-4dNT.html [[Kategòrëjô:Kanada]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] o23ari4275eecnvmpv2k2inyh3ldw8o 202072 202051 2026-06-11T18:23:38Z Rabùszniczka 19710 Pòprawiła jem stil na barżi encyklopediczny, zmieniła jem ùkłôd abë lepi sã to czëtało. Wcyg nót je napisac dzél ò historii òsadë i pòdodawac wiãcy zdrzódłów. 202072 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wilno Ontario.JPG|mały|Wilno (Ontario)]] [[Òbrôzk:St Mary's Church Our Lady of Częstochowa Queen of Poland in Wilno, Ontario.jpg|mały|Kòscół St. Mary w Wilnie z repliką rzezbë Swiónowsczi Matczi Bòsczi - Kaszëbsczi Królewi]] [[Òbrôzk:Kashub Heritage Park 1.JPG|mały|Kaszëbsczi Park Spadkòwiznë]] [[Òbrôzk:Kashub Heritage Park 2.JPG|mały|Kaszëbsczi Park Spadkòwiznë]] '''Wilno''' ''(Ontario)'' – òsada pòłóżonô w gminie [[Madawaska Valley]], w grôfòwstwie Renfrew w prowincji Ontario. Je to pierszô i nôstôrszô kaszëbskô wnożëna w [[Kanada|Kanadze]]. == Pòzwa == Òsada òstała nazwónô na tczã lëtewsczégò [[Wilno|Wilna]], w jaczim ùrodzył sã òjc [[Ludwik Dembski|Ludwik Dembsczi]] – dëchòwi przédnik zasôdzców wsë. == Geògrafiô == Wilno pòłożóné je w dolinie [[Madawaska]], jakô z racji swòji pòlodowcowi historii je pòkrëtô mitczimi [[Grëpa|grëpama]]. Geògrafiô szlachùjącô za kaszëbską skòniła zasôdzów do założeniô nowi òsadë prawie tuwò. {{Zdrzódło}} == Historiô == W 1894 r. banowô liniô Canadian Atlantic Railroad sparłączëłô wnożënã z Ottawą. W 1984 rokù papiéż [[Jan Paweł II]] nazwôł ten môl ''"Wilno na Kaszubach"''. {{Zdrzódło}} == Kaszëbskô kùltura w Wilnie == W Wilnie przez kòl 150 lat ùchòwół sã [[kaszëbsczi jãzëk]] i zwëczi<ref>Shulist D. and coauthors: Canadian Kashub Cookbook, Wilno Heritage Society. Ottawa, ON 2007</ref>; np. znóny je [[kaszëbsczi wësziwk]], a w szkòle dzecë ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]] òd [[séwnik]]a 2010 rokù. W latach sédmëdzesątëch XX stolata Wilno òdwiedzył [[Jan Drzéżdżón]]. Réza ta zmòtiwòwała gò do napisóniô ò kanadijsczich Kaszëbach do cządnika [[Pomerania|Pòmeraniô]]<ref>J. Drzeżdżon, ''WSRÓD KASZUBÓW KANADYJSKICH'', „Pomerania” 1974, nr 2, ss. 24 - 32.</ref>. W kòscele ''St. Mary'' w Wilnie, je òd 29 zélnika 2004 rokù replika rzezbë [[Sjónowò|Swiónowsczi]] Matczi Bòsczi - Kaszëbsczi Królewi. W Wilnie aktiwnô je stowôra [[Wilno Heritage Society]] jakô je pòzarządową òrganizacją i mô za cél ùchòwanié kaszëbsczi i pòlsczi kùlturë. Do ni nôleżi [[Kaszëbsczi Park Spadkòwiznë w Kanadze]]. Pòza tim w stwòrzë tim dzałają/lë midzë jinszimi [[David Shulist]], [[Peter Glofcheskie]], [[Ed Chippior]], czë [[Julian Kulas]]. Shulist nalôzł w swòji spòlëznie lëdzy, chtërny chcëlë zachòwac i rozwijac kùlturã swòjich tatków. W Wilnie, rok w rok je fejrowóny Kaszëbsczi Dzéń, a bëło téż pôrã ju rézów nôleżników stowôrë do kraju tatków. Czësto nowim dobëcym kanadijsczich Kaszëbów je radiowi program w ò nazwie "Radio Kaszebe". Je òn nadôwóny w niedzelã. {{Zdrzódło}} W Wilnie żëł [[Martin Shulist]] - kaszëbsczi dzejôrz kùlturë w tich stronach. W Wilnie najdiwô sã smãtôrz<ref>[https://www.interment.net/data/canada/ontario/renfrew/hagarty/stmary/ Saint Mary Cemetery Wilno]. </ref>. W 2012 rokù Wilno nawiedzëł tamtoczasny premiéra PR – [[Donôld Tusk]]. Biwôł tu ks. [[Władisłôw Szulëst]]. == Òbaczë téż == * [[Wilno]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Drzeżdżon, ''WSRÓD KASZUBÓW KANADYJSKICH'', „Pomerania” 1974, nr 2, ss. 24 - 32. * S. Frymark, ''Kaszëbsczi jãzek w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii. Leksykalné interferencje w gôdce Kaszëbów w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii.,'' 2020 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.wilno.org Domôcô starna gardu - Wilno Heritage Society] (anielsczi) * [https://web.archive.org/web/20110927141923/http://www.wilnovillager.on.ca/ Wilno Villager] (an.) * [https://web.archive.org/web/20180623171935/http://www.wirtualnekaszuby.com/przegladaj-filmy2/106-kanadijsczi-kaszebi film] * https://web.archive.org/web/20260310120755/https://trojmiasto.eska.pl/kaszubi-zyja-w-kanadzie-od-xix-wieku-david-schulist-myla-nas-z-polakami-aa-gHm9-Lyzt-4dNT.html [[Kategòrëjô:Kanada]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 8a77703m3u6pj25dflvkk9rn0ouwbzv 202073 202072 2026-06-11T18:25:17Z Rabùszniczka 19710 202073 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wilno Ontario.JPG|mały|Wilno (Ontario)]] [[Òbrôzk:St Mary's Church Our Lady of Częstochowa Queen of Poland in Wilno, Ontario.jpg|mały|Kòscół St. Mary w Wilnie z repliką rzezbë Swiónowsczi Matczi Bòsczi - Kaszëbsczi Królewi]] [[Òbrôzk:Kashub Heritage Park 1.JPG|mały|Kaszëbsczi Park Spadkòwiznë]] [[Òbrôzk:Kashub Heritage Park 2.JPG|mały|Kaszëbsczi Park Spadkòwiznë]] '''Wilno''' ''(Ontario)'' – òsada pòłóżonô w gminie [[Madawaska Valley]], w grôfòwstwie Renfrew w prowincji Ontario. Je to pierszô i nôstôrszô kaszëbskô wnożëna w [[Kanada|Kanadze]]. == Pòzwa == Òsada òstała nazwónô na tczã lëtewsczégò [[Wilno|Wilna]], w jaczim ùrodzył sã òjc [[Ludwik Dembski|Ludwik Dembsczi]] – dëchòwi przédnik zasôdzców wsë. == Geògrafiô == Wilno pòłożóné je w dolinie [[Madawaska]], jakô z racji swòji pòlodowcowi historii je pòkrëtô mitczimi [[Grëpa|grëpama]]. Geògrafiô szlachùjącô za kaszëbską skòniła zasôdzów do założeniô nowi òsadë prawie tuwò. {{Zdrzódło}} == Historiô == W 1894 r. banowô liniô Canadian Atlantic Railroad sparłączëłô wnożënã z Ottawą. W 1984 rokù papiéż [[Jan Paweł II]] nazwôł ten môl ''"Wilno na Kaszubach"''. {{Zdrzódło}} == Kaszëbskô kùltura w Wilnie == W Wilnie przez kòl 150 lat ùchòwół sã [[kaszëbsczi jãzëk]] i zwëczi<ref>Shulist D. and coauthors: Canadian Kashub Cookbook, Wilno Heritage Society. Ottawa, ON 2007</ref>; np. znóny je [[kaszëbsczi wësziwk]], a w szkòle dzecë ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]] òd [[séwnik]]a 2010 rokù. W latach sédmëdzesątëch XX stolata Wilno òdwiedzył [[Jan Drzéżdżón]]. Réza ta zmòtiwòwała gò do napisóniô ò kanadijsczich Kaszëbach do cządnika [[Pomerania|Pòmeraniô]]<ref>J. Drzeżdżon, ''WSRÓD KASZUBÓW KANADYJSKICH'', „Pomerania” 1974, nr 2, ss. 24 - 32.</ref>. W kòscele ''St. Mary'' w Wilnie, je òd 29 zélnika 2004 rokù replika rzezbë [[Sjónowò|Swiónowsczi]] Matczi Bòsczi - Kaszëbsczi Królewi. W Wilnie aktiwnô je stowôra [[Wilno Heritage Society]] jakô je pòzarządową òrganizacją i mô za cél ùchòwanié kaszëbsczi i pòlsczi kùlturë. Do ni nôleżi [[Kaszëbsczi Park Spadkòwiznë w Kanadze]]. Pòza tim w stwòrzë tim dzałają/lë midzë jinszimi [[David Shulist]], [[Peter Glofcheskie]], [[Ed Chippior]], czë [[Julian Kulas]]. Shulist nalôzł w swòji spòlëznie lëdzy, chtërny chcëlë zachòwac i rozwijac kùlturã swòjich tatków. W Wilnie, rok w rok je fejrowóny Kaszëbsczi Dzéń, a bëło téż pôrã ju rézów nôleżników stowôrë do kraju tatków. Czësto nowim dobëcym kanadijsczich Kaszëbów je radiowi program w ò nazwie "Radio Kaszebe". Je òn nadôwóny w niedzelã. {{Zdrzódło}} W Wilnie żëł [[Martin Shulist]] - kaszëbsczi dzejôrz kùlturë w tich stronach. W Wilnie najdiwô sã smãtôrz<ref>[https://www.interment.net/data/canada/ontario/renfrew/hagarty/stmary/ Saint Mary Cemetery Wilno]. </ref>. W 2012 rokù Wilno nawiedzëł tamtoczasny premiéra PR – [[Donôld Tusk]]. Biwôł tu ks. [[Władisłôw Szulëst]]. {{Kòreja-stub}} == Òbaczë téż == * [[Wilno]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Drzeżdżon, ''WSRÓD KASZUBÓW KANADYJSKICH'', „Pomerania” 1974, nr 2, ss. 24 - 32. * S. Frymark, ''Kaszëbsczi jãzek w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii. Leksykalné interferencje w gôdce Kaszëbów w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii.,'' 2020 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.wilno.org Domôcô starna gardu - Wilno Heritage Society] (anielsczi) * [https://web.archive.org/web/20110927141923/http://www.wilnovillager.on.ca/ Wilno Villager] (an.) * [https://web.archive.org/web/20180623171935/http://www.wirtualnekaszuby.com/przegladaj-filmy2/106-kanadijsczi-kaszebi film] * https://web.archive.org/web/20260310120755/https://trojmiasto.eska.pl/kaszubi-zyja-w-kanadzie-od-xix-wieku-david-schulist-myla-nas-z-polakami-aa-gHm9-Lyzt-4dNT.html [[Kategòrëjô:Kanada]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] syye30jx4fy0duaa022wdznts13cx9r 202074 202073 2026-06-11T18:39:42Z Orbitminis 18250 CSB: Dlôczegò dodôła szablóna stub? Wëzérô përzinã dofùlowóny wedle mie. PL: Dlaczego dodałaś szablon stub? Wyglądał odrobinę rozbudowany według mnie. 202074 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wilno Ontario.JPG|mały|Wilno (Ontario)]] [[Òbrôzk:St Mary's Church Our Lady of Częstochowa Queen of Poland in Wilno, Ontario.jpg|mały|Kòscół St. Mary w Wilnie z repliką rzezbë Swiónowsczi Matczi Bòsczi - Kaszëbsczi Królewi]] [[Òbrôzk:Kashub Heritage Park 1.JPG|mały|Kaszëbsczi Park Spadkòwiznë]] [[Òbrôzk:Kashub Heritage Park 2.JPG|mały|Kaszëbsczi Park Spadkòwiznë]] '''Wilno''' ''(Ontario)'' – òsada pòłóżonô w gminie [[Madawaska Valley]], w grôfòwstwie Renfrew w prowincji Ontario. Je to pierszô i nôstôrszô kaszëbskô wnożëna w [[Kanada|Kanadze]]. == Pòzwa == Òsada òstała nazwónô na tczã lëtewsczégò [[Wilno|Wilna]], w jaczim ùrodzył sã òjc [[Ludwik Dembski|Ludwik Dembsczi]] – dëchòwi przédnik zasôdzców wsë. == Geògrafiô == Wilno pòłożóné je w dolinie [[Madawaska]], jakô z racji swòji pòlodowcowi historii je pòkrëtô mitczimi [[Grëpa|grëpama]]. Geògrafiô szlachùjącô za kaszëbską skòniła zasôdzów do założeniô nowi òsadë prawie tuwò. {{Zdrzódło}} == Historiô == W 1894 r. banowô liniô Canadian Atlantic Railroad sparłączëłô wnożënã z Ottawą. W 1984 rokù papiéż [[Jan Paweł II]] nazwôł ten môl ''"Wilno na Kaszubach"''. {{Zdrzódło}} == Kaszëbskô kùltura w Wilnie == W Wilnie przez kòl 150 lat ùchòwół sã [[kaszëbsczi jãzëk]] i zwëczi<ref>Shulist D. and coauthors: Canadian Kashub Cookbook, Wilno Heritage Society. Ottawa, ON 2007</ref>; np. znóny je [[kaszëbsczi wësziwk]], a w szkòle dzecë ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]] òd [[séwnik]]a 2010 rokù. W latach sédmëdzesątëch XX stolata Wilno òdwiedzył [[Jan Drzéżdżón]]. Réza ta zmòtiwòwała gò do napisóniô ò kanadijsczich Kaszëbach do cządnika [[Pomerania|Pòmeraniô]]<ref>J. Drzeżdżon, ''WSRÓD KASZUBÓW KANADYJSKICH'', „Pomerania” 1974, nr 2, ss. 24 - 32.</ref>. W kòscele ''St. Mary'' w Wilnie, je òd 29 zélnika 2004 rokù replika rzezbë [[Sjónowò|Swiónowsczi]] Matczi Bòsczi - Kaszëbsczi Królewi. W Wilnie aktiwnô je stowôra [[Wilno Heritage Society]] jakô je pòzarządową òrganizacją i mô za cél ùchòwanié kaszëbsczi i pòlsczi kùlturë. Do ni nôleżi [[Kaszëbsczi Park Spadkòwiznë w Kanadze]]. Pòza tim w stwòrzë tim dzałają/lë midzë jinszimi [[David Shulist]], [[Peter Glofcheskie]], [[Ed Chippior]], czë [[Julian Kulas]]. Shulist nalôzł w swòji spòlëznie lëdzy, chtërny chcëlë zachòwac i rozwijac kùlturã swòjich tatków. W Wilnie, rok w rok je fejrowóny Kaszëbsczi Dzéń, a bëło téż pôrã ju rézów nôleżników stowôrë do kraju tatków. Czësto nowim dobëcym kanadijsczich Kaszëbów je radiowi program w ò nazwie "Radio Kaszebe". Je òn nadôwóny w niedzelã. {{Zdrzódło}} W Wilnie żëł [[Martin Shulist]] - kaszëbsczi dzejôrz kùlturë w tich stronach. W Wilnie najdiwô sã smãtôrz<ref>[https://www.interment.net/data/canada/ontario/renfrew/hagarty/stmary/ Saint Mary Cemetery Wilno]. </ref>. W 2012 rokù Wilno nawiedzëł tamtoczasny premiéra PR – [[Donôld Tusk]]. Biwôł tu ks. [[Władisłôw Szulëst]]. == Òbaczë téż == * [[Wilno]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Drzeżdżon, ''WSRÓD KASZUBÓW KANADYJSKICH'', „Pomerania” 1974, nr 2, ss. 24 - 32. * S. Frymark, ''Kaszëbsczi jãzek w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii. Leksykalné interferencje w gôdce Kaszëbów w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii.,'' 2020 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.wilno.org Domôcô starna gardu - Wilno Heritage Society] (anielsczi) * [https://web.archive.org/web/20110927141923/http://www.wilnovillager.on.ca/ Wilno Villager] (an.) * [https://web.archive.org/web/20180623171935/http://www.wirtualnekaszuby.com/przegladaj-filmy2/106-kanadijsczi-kaszebi film] * https://web.archive.org/web/20260310120755/https://trojmiasto.eska.pl/kaszubi-zyja-w-kanadzie-od-xix-wieku-david-schulist-myla-nas-z-polakami-aa-gHm9-Lyzt-4dNT.html [[Kategòrëjô:Kanada]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 8a77703m3u6pj25dflvkk9rn0ouwbzv 202075 202074 2026-06-11T18:41:33Z Orbitminis 18250 Anulowanié wersje [[Special:Diff/202074|202074]] aùtora [[Special:Contributions/Orbitminis|Orbitminis]] ([[User talk:Orbitminis|diskùsjô]]) aha 202075 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wilno Ontario.JPG|mały|Wilno (Ontario)]] [[Òbrôzk:St Mary's Church Our Lady of Częstochowa Queen of Poland in Wilno, Ontario.jpg|mały|Kòscół St. Mary w Wilnie z repliką rzezbë Swiónowsczi Matczi Bòsczi - Kaszëbsczi Królewi]] [[Òbrôzk:Kashub Heritage Park 1.JPG|mały|Kaszëbsczi Park Spadkòwiznë]] [[Òbrôzk:Kashub Heritage Park 2.JPG|mały|Kaszëbsczi Park Spadkòwiznë]] '''Wilno''' ''(Ontario)'' – òsada pòłóżonô w gminie [[Madawaska Valley]], w grôfòwstwie Renfrew w prowincji Ontario. Je to pierszô i nôstôrszô kaszëbskô wnożëna w [[Kanada|Kanadze]]. == Pòzwa == Òsada òstała nazwónô na tczã lëtewsczégò [[Wilno|Wilna]], w jaczim ùrodzył sã òjc [[Ludwik Dembski|Ludwik Dembsczi]] – dëchòwi przédnik zasôdzców wsë. == Geògrafiô == Wilno pòłożóné je w dolinie [[Madawaska]], jakô z racji swòji pòlodowcowi historii je pòkrëtô mitczimi [[Grëpa|grëpama]]. Geògrafiô szlachùjącô za kaszëbską skòniła zasôdzów do założeniô nowi òsadë prawie tuwò. {{Zdrzódło}} == Historiô == W 1894 r. banowô liniô Canadian Atlantic Railroad sparłączëłô wnożënã z Ottawą. W 1984 rokù papiéż [[Jan Paweł II]] nazwôł ten môl ''"Wilno na Kaszubach"''. {{Zdrzódło}} == Kaszëbskô kùltura w Wilnie == W Wilnie przez kòl 150 lat ùchòwół sã [[kaszëbsczi jãzëk]] i zwëczi<ref>Shulist D. and coauthors: Canadian Kashub Cookbook, Wilno Heritage Society. Ottawa, ON 2007</ref>; np. znóny je [[kaszëbsczi wësziwk]], a w szkòle dzecë ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]] òd [[séwnik]]a 2010 rokù. W latach sédmëdzesątëch XX stolata Wilno òdwiedzył [[Jan Drzéżdżón]]. Réza ta zmòtiwòwała gò do napisóniô ò kanadijsczich Kaszëbach do cządnika [[Pomerania|Pòmeraniô]]<ref>J. Drzeżdżon, ''WSRÓD KASZUBÓW KANADYJSKICH'', „Pomerania” 1974, nr 2, ss. 24 - 32.</ref>. W kòscele ''St. Mary'' w Wilnie, je òd 29 zélnika 2004 rokù replika rzezbë [[Sjónowò|Swiónowsczi]] Matczi Bòsczi - Kaszëbsczi Królewi. W Wilnie aktiwnô je stowôra [[Wilno Heritage Society]] jakô je pòzarządową òrganizacją i mô za cél ùchòwanié kaszëbsczi i pòlsczi kùlturë. Do ni nôleżi [[Kaszëbsczi Park Spadkòwiznë w Kanadze]]. Pòza tim w stwòrzë tim dzałają/lë midzë jinszimi [[David Shulist]], [[Peter Glofcheskie]], [[Ed Chippior]], czë [[Julian Kulas]]. Shulist nalôzł w swòji spòlëznie lëdzy, chtërny chcëlë zachòwac i rozwijac kùlturã swòjich tatków. W Wilnie, rok w rok je fejrowóny Kaszëbsczi Dzéń, a bëło téż pôrã ju rézów nôleżników stowôrë do kraju tatków. Czësto nowim dobëcym kanadijsczich Kaszëbów je radiowi program w ò nazwie "Radio Kaszebe". Je òn nadôwóny w niedzelã. {{Zdrzódło}} W Wilnie żëł [[Martin Shulist]] - kaszëbsczi dzejôrz kùlturë w tich stronach. W Wilnie najdiwô sã smãtôrz<ref>[https://www.interment.net/data/canada/ontario/renfrew/hagarty/stmary/ Saint Mary Cemetery Wilno]. </ref>. W 2012 rokù Wilno nawiedzëł tamtoczasny premiéra PR – [[Donôld Tusk]]. Biwôł tu ks. [[Władisłôw Szulëst]]. {{Kòreja-stub}} == Òbaczë téż == * [[Wilno]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Drzeżdżon, ''WSRÓD KASZUBÓW KANADYJSKICH'', „Pomerania” 1974, nr 2, ss. 24 - 32. * S. Frymark, ''Kaszëbsczi jãzek w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii. Leksykalné interferencje w gôdce Kaszëbów w Kanadze, ÙSA i Nowi Zelandii.,'' 2020 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.wilno.org Domôcô starna gardu - Wilno Heritage Society] (anielsczi) * [https://web.archive.org/web/20110927141923/http://www.wilnovillager.on.ca/ Wilno Villager] (an.) * [https://web.archive.org/web/20180623171935/http://www.wirtualnekaszuby.com/przegladaj-filmy2/106-kanadijsczi-kaszebi film] * https://web.archive.org/web/20260310120755/https://trojmiasto.eska.pl/kaszubi-zyja-w-kanadzie-od-xix-wieku-david-schulist-myla-nas-z-polakami-aa-gHm9-Lyzt-4dNT.html [[Kategòrëjô:Kanada]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] syye30jx4fy0duaa022wdznts13cx9r 0 5123 202097 200940 2026-06-12T00:15:26Z DawnyTest 14843 + 202097 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Status Civitatis Vaticanae <br> Stato della Città del Vaticano | miono = Watikańsczi gard | miono-genitiw = Watikanù | fana = Flag of the Vatican City - 2001 version.svg| herb = Coat of arms of the Vatican City.svg | na karce = Location_of_the_Vatican_City_in_Europe.svg | jãzëk = [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczi]], [[Italsczi jãzëk|italsczi]] | stolëca = Watikan | fòrma państwa = teokracëjô | wiéchrzëzna = 0,44 | procent-wòdë = | lëdztwò = 501| rok = 2025 | dëtk = [[eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | himn = <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Inno e Marcia Pontificale.ogg]]</center> Inno e Marcia Pontificale | kòd = VA, VAT | Internet = .va | telefón = +39 |Mònarcha=[[Léón XIV]]|aùtowi kòd=SCV|data ùsôdzenia=11 gromicznika 1929}} '''Watikan''' abò '''Watikańsczi gard''' ([[Łacyńsczi_jãzëk|Łac]]: ''Status Civitatis Vaticanae'', [[Italsczi jãzëk|it]]: ''Stato della Città del Vaticano'') je baro malińczim gardã-państwã, czej leżi bënë italsczégò gardu [[Rzim]], i je nômniszim państwã swiata wedle wiéchrzëznë i wielënë lëdztwa. Tu je Apòstolskô Stolëca. == Historiô == W anticznym czasu Watikan bëł dzélã rzimsczégò jimperium, po jego ùpôdku nôleżał do państwa Odoakra, pòtemù do [[Wschòdnorzimsczé césarstwò|wschòdnorzimsczégò césarstwa]]. W 756 francësczi król Pepin Krótczi ùsadzëł papiéżowi Kòscelne Państwò, chtërnë ùstało jistniec w 1870 czedë òstało pòdbite przez [[Królestwò Italsczi]]<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Panstwo-Koscielne;3953951.html Państwo Kościelne] Encyklopedia PWN</ref>. [[11 gromicznika]] 1929 rząd Italsczi pòdpisał z Apòstolską Stolëcą laterańczé traktaty. Z jich przëczënë pòwstało samòstójne państwò Watikan<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/dwudziestolecie-miedzywojenne/548778/kwestia-rzymska-i-traktaty-lateranskie-burzliwe-relacje-watykansko-wloskie.html Kwestia rzymska i traktaty laterańskie. Burzliwe relacje watykańsko-włoskie] DoRzeczy</ref>. == Geografiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], na Apenińsczim Półòstrowie, bënë Rzimu. === Wiéchrzëzna === * całownô: 0,44 km² * wiéchrzëzna lądu: 0,44 km² * wiéchrzëzna wòdów: 0 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc jedurny grańcy z [[Italskô|Italską]]: 3,4 km === Klimat === Ùmiarkowany, łagódne, deszczowe zëmë (òd séwnika do maja), gòrącé, sëchë lata (òd maja do séwnika) === Ùsztôłcenié terenu === Teren miesczi; niewiôldżi szpërk === Wësokòsc terenu === * nôniższô wësokòsc: 19 m. n.r.m. (Plac Swiãtego Piotra) * nôwëższi czëp: 78 m (Watikańsczé Ògrody) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === felënk == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 501 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/holy-see-population/ Holy See Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Włosi, Szwajcarzë === Jãzëczi === Òficjalne jãzëczi: [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczi]] ë [[Italsczi jãzëk|italsczi]] === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcë]] 100% === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 100% == Pòliticzny system == Watikan to [[Teokracëjô|teokraticznô]], absolutnô, elekcëjnô [[mònarchiô]]. [[Przédnik kraju|Przédnikã kraju]] je [[papiéż]] z titułã sùwerena. Òd 8 maja je nim [[Léón XIV]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Vatican StPeter Square.jpg|Watikan </gallery> == Òbaczë téż == * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Papiéż]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://gsearch.vatican.va/search?q=konstantyn+dominik&btnG=Cerca+in&site=default_collection&client=default_frontend&output=xml_no_dtd&proxystylesheet=default_frontend&sort=date%3AD%3AL%3Ad1&entsp=a__policy_documenti&wc=200&wc_mc=1&oe=UTF-8&ie=UTF-8&ud=1&exclude_apps=1&filter=0] {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Watikan]] pxkbfv5mfs9c3nzepnb8jw4g6c62j0n 202099 202097 2026-06-12T00:42:30Z DawnyTest 14843 + armio 202099 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Status Civitatis Vaticanae <br> Stato della Città del Vaticano | miono = Watikańsczi gard | miono-genitiw = Watikanù | fana = Flag of the Vatican City - 2001 version.svg| herb = Coat of arms of the Vatican City.svg | na karce = Location_of_the_Vatican_City_in_Europe.svg | jãzëk = [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczi]], [[Italsczi jãzëk|italsczi]] | stolëca = Watikan | fòrma państwa = teokracëjô | wiéchrzëzna = 0,44 | procent-wòdë = | lëdztwò = 501| rok = 2025 | dëtk = [[eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | himn = <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Inno e Marcia Pontificale.ogg]]</center> Inno e Marcia Pontificale | kòd = VA, VAT | Internet = .va | telefón = +39 |Mònarcha=[[Léón XIV]]|aùtowi kòd=SCV|data ùsôdzenia=11 gromicznika 1929}} '''Watikan''' abò '''Watikańsczi gard''' ([[Łacyńsczi_jãzëk|Łac]]: ''Status Civitatis Vaticanae'', [[Italsczi jãzëk|it]]: ''Stato della Città del Vaticano'') je baro malińczim gardã-państwã, czej leżi bënë italsczégò gardu [[Rzim]], i je nômniszim państwã swiata wedle wiéchrzëznë i wielënë lëdztwa. Tu je Apòstolskô Stolëca. == Historiô == W anticznym czasu Watikan bëł dzélã rzimsczégò jimperium, po jego ùpôdku nôleżał do państwa Odoakra, pòtemù do [[Wschòdnorzimsczé césarstwò|wschòdnorzimsczégò césarstwa]]. W 756 francësczi król Pepin Krótczi ùsadzëł papiéżowi Kòscelne Państwò, chtërnë ùstało jistniec w 1870 czedë òstało pòdbite przez [[Królestwò Italsczi]]<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Panstwo-Koscielne;3953951.html Państwo Kościelne] Encyklopedia PWN</ref>. [[11 gromicznika]] 1929 rząd Italsczi pòdpisał z Apòstolską Stolëcą laterańczé traktaty. Z jich przëczënë pòwstało samòstójne państwò Watikan<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/dwudziestolecie-miedzywojenne/548778/kwestia-rzymska-i-traktaty-lateranskie-burzliwe-relacje-watykansko-wloskie.html Kwestia rzymska i traktaty laterańskie. Burzliwe relacje watykańsko-włoskie] DoRzeczy</ref>. == Geografiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], na Apenińsczim Półòstrowie, bënë Rzimu. === Wiéchrzëzna === * całownô: 0,44 km² * wiéchrzëzna lądu: 0,44 km² * wiéchrzëzna wòdów: 0 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc jedurny grańcy z [[Italskô|Italską]]: 3,4 km === Klimat === Ùmiarkowany, łagódne, deszczowe zëmë (òd séwnika do maja), gòrącé, sëchë lata (òd maja do séwnika) === Ùsztôłcenié terenu === Teren miesczi; niewiôldżi szpërk === Wësokòsc terenu === * nôniższô wësokòsc: 19 m. n.r.m. (Plac Swiãtego Piotra) * nôwëższi czëp: 78 m (Watikańsczé Ògrody) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === felënk == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 501 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/holy-see-population/ Holy See Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Włosi, Szwajcarzë === Jãzëczi === Òficjalne jãzëczi: [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczi]] ë [[Italsczi jãzëk|italsczi]] === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcë]] 100% === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 100% == Pòliticzny system == Watikan to [[Teokracëjô|teokraticznô]], absolutnô, elekcëjnô [[mònarchiô]]. [[Przédnik kraju|Przédnikã kraju]] je [[papiéż]] z titułã sùwerena. Òd 8 maja je nim [[Léón XIV]]. == Armiô == [[Òbrôzk:Ciudad del Vaticano - 2024-01-19 visita del Presidente al Papa Francisco - 11.jpg|mały|Szwajcarsczi Gwardzëscë]] Watikan mo własną armiã – Szwajcarską Gwardiã. Òstała ùsadzona w 1506 przez papiéża Juliusza II i òdpowiada za òchronã biskupa Rzimu, jegò sedzbë, do ji òbòwiązk nôleżë kòntrola wstãpu do Watikanu ë Apòstolsczégò Pałacu, ùtrzëmëwanie pòrządku, pôłnienie reprezentacëjnëch fónkcjów a też òchrona Kòlegium Kardënałów òbczas Sede Vacante<ref name=":0">''[https://misyjne.pl/27-nowych-gwardzistow-szwajcarskich-zlozy-przysiege-galeria/ 6 maja zaprzysiężenie 28 gwardzistów szwajcarskich - Vatican News]'' [online], www.vaticannews.va, 30 łżëkwiata 2026 [dost. 2026-06-12] (pòl.).</ref>. Ji dowódcą je półkòwnik Christoph Graf<ref name=":0" /><ref name=":1">Kluczka&nbsp;M., ''[https://misyjne.pl/27-nowych-gwardzistow-szwajcarskich-zlozy-przysiege-galeria/ 27 nowych gwardzistów szwajcarskich złoży przysięgę &#x5B;+GALERIA&#x5D;]'' [online], Misyjne.pl, 16 séwnika 2025 [dost. 2026-06-12] (pòl.).</ref>. Armiô rechuje 135 gwardzëstów<ref name=":1" />. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Vatican StPeter Square.jpg|Watikan </gallery> == Òbaczë téż == * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Papiéż]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://gsearch.vatican.va/search?q=konstantyn+dominik&btnG=Cerca+in&site=default_collection&client=default_frontend&output=xml_no_dtd&proxystylesheet=default_frontend&sort=date%3AD%3AL%3Ad1&entsp=a__policy_documenti&wc=200&wc_mc=1&oe=UTF-8&ie=UTF-8&ud=1&exclude_apps=1&filter=0] {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Watikan]] d2gn434g3rsuiok9a5cxly6hf8qr3su 0 5132 202054 201059 2026-06-11T15:54:09Z Orbitminis 18250 infobox dodóny 202054 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|òryginalné mióno=Ioannes Paulus Secundus, Karol Józef Wojtyła|mióno=Jón Paweł II|titel=Papiéż<br>Biskùp Rzimu<br>Suweren Watikańsczégò Państwa|òbrôzk=ADAMELLO - PAPA - Giovanni Paolo II - panoramio (cropped).jpg|òpisënk òbrôzka=Jón Pauel II (1988)|mòtto=[[Totus Tuus]] (kasz. Cawny Twój)|céch=Coat of arms of Ioannes Paulus II.svg|môl dzejaniégò=[[Pòlskô]], [[Watikan]]|data nôrôdzenégò=18 maja 1920|môl nôrôdzenégò=Wadowice|data smiercë=2 łżëkwiata 2005|môl smiercë=Watikan|môl spòczinkù=[[bazylika sw. Piotra na Watikanie]] (kaplica sw. Sebastióna)|nôrôdnota=Pòlôch|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=16 rujana 1978 – 2 łżëkwiata 2005|2. fónkcjô=Arcëbiskùp krakòwsczi metropòlëta|2. fónkcjô cząd=8 strëmiannika 1964 – 16 rujana 1978|wëznanié=[[Katolëcëzna]]|kòscół=[[Łacyńsczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]]|jinternetowô starna=http://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en.html|commons=Category:Ioannes Paulus II|diakònat=20 rujana 1946|pòntifikat=16 rujana 1978}} '''Papiéż Jón Paweł II''' – z pòczątkù pò pòlskù: Karol Józef Wojtyła – (ùr. [[18 maja]] 1920 we Wadowicach kòl [[Krakòwò|Krakòwa]] – ùm. [[2 łżëkwiata]] 2005 w [[Watikan]]ie) – pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]] dëchòwny, 264. papiéż (16 rujana 1978 – 2 łżekwiôta 2005) i 6. Suweren Watikańsczégò Państwa w latach 1978-2005. Swiãti katolëcczégò Kòscoła. Ju za knôpiczëch lat ùmerlë Mù mëmka ë brat. Mieszkôł z òjcã, chtëren béł czedës òficérã. W 1938 rokù zdôł maturã. Zarô pò pòtemù przenieslë sã z òjcem do Krakòwa. Béł tu tedë sztudérą pòlonisticzi. W Krakòwie òni z òjcem bële jak wëbùchła II swiatowi wòjna. W 1941 rokù pò dłudżi chòrobie ùmarł jegò òjc - téż Karol. Dali w wòjnie Òn nié mógł sztudérowac. W 1941 rokù béł wespółzałóżcą Rapsodicznégò Téatru w Krakòwie. Òb czas òkùpacëji robił jakno robòtnik w firmie ''Solvay''. W 1942 rokù wstąpił do kònspiracëjny Dëchòwny Seminarëji. W 1946 rokù béł wëswiãcony na ksãdza. Pózni sztudérowôł w [[Rzim]]ie. Tam rëchtowôł téż swój dokôz doktórsczi na temã: ''Questio de fide apud sanctum Ioannem de Cruce''. Jak Òn przëjachôł do Pòlsczi òd 1948 rokù béł wikarim we wsë Niegowic, a pòtemù w Krakòwie. W 1953 ròkù robił habilitacjã na Wëdzélu Teòlogicznym [[Ùniwersytet Jagiellońsczi|Ùniwersitetu Jagiellońsczégò]]. Czej miôł 38 lat dostôł biskùpié swiãcenia. Ju w 1963 rokù òstôł arcëbiskùpã krakòwsczim, a w 1967 kardinôlą. Brôł baro aktiwny ùdzél w Sobòrze Watikańsczim II. Òd samégò pòczątkù pòntifikatu ([[16 pazdzérznika|16. rujana]] 1978 rokù) òczarzëł swiat swòją prostotą, òtemkłoscą ë wiesołoscą. Jegò wielné pielgrzimczi wiedno zbiérałë razã rzmë lëdzy. Dnia 13 maja 1981 w Watikanie Jana Pawła II chcôł zabic skrëcé zôchwatnik. To sã równak nie ùdało [[Mehmet Ali Agcze|Mehmetowi Ali Agcze]], ale òn trafił Papieża w brzëch i rãkã. Jan Paweł II miôł swój stolemny ùdzél w przërëchlenim ùpôdkù kòmùniznë. W swòjim nôùczanim wcyg pòdczorchiwôł pòczestnotã człowieka. Baro wôżnô bëła dlô Niegò sprawa miru w swiece ë jednota midzë chrzescëjónama, a téż wszëtczima lëdzama na [[Zemia|Zemi]]. Jón Paweł II gôdôł do Kaszëbów w [[Gdiniô|Gdini]] w 1987 rokù: Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce. ( „Drodzy Bracia i Siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o Waszej tożsamości.” [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html]) Rzekł w tim kôzanim słowa, jaczé są dlô Kaszëbów wiôldżim òrądzã do bùchë: „Wiém, że Kaszëbi wiedno bëlë ë òstelë wiérny Kòscołowi”. Wnenczas òdbëłë sã zéńdzeniô Òjca Sw. z Kaszëbama w Gdini i [[Òlëwa|Òlëwie]]. To gdińsczé przesłanié Jón Paweł II przëbôcził Kaszëbóm w 1999 rokù w [[Sopòt|Sopòce]]. Tam papiéż wezwôł jich wszëtczich do dozéraniégò łączbë w rodzëznach, pògłãbianiégò znajomòscë swòjégò jãzëka ë przekôzëwaniégò młodim lëdzóm bòkadny kaszëbsczi tradicëji. Jón Paweł II przëjmòwôł Kaszëbów ù se w Watikanie. Òjc Sw. Jón Paweł II w 1987 ròkù òddôł jich Matce Bòsczi: „Waju wszëtczich, wajé rodzëznë ë wszëtczé Wajé sprawë skłôdóm ù stopów Matczi Christusa, tczony w wiele sanktuariach na ti zemi, a òsoblewie w [[Sjónowò|Swiónowie]] i w Swôrzewie, ...”. Wprowôdzanié w żëcé Jegò nôùczi, a òsoblëwie tëch słowów, chtërné czerowôł do Kaszëbów je pòtrzébné do rozwiju kaszëbiznë. Ò Papiéżu Janie Pawle II pisalë kaszëbsczi lëterace. Òd 2005 rokù dérowała za zgòdą [[Benedikt XVI|Papiéża Benedikta XVI]] sprawa beatëfikacji Jana Pawła II. Wiele [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mòdlało są ò Jegò jak nôchùtszé wëniesenié na wôłtôrze. Jak rzekł papież [[Benedikt XVI]] òd [[1 maja]] [[2011]] ròkù to je błogòsławiony. Òd [[27 łżëkwiata]] 2014 rokù to je swiãti. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pope John Paul II 11 06 1987 02edited.jpg|Papiéż na latawiskù w [[Gdiniô|Gdini]] – [[11 czerwińca]] [[1987]] Òbrôzk:George H W Bush and Pope John Paul II.jpg|Papiéż i prezydeńt [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]] Òbrôzk:Gdańsk (DerHexer) 2010-07-12 045.jpg|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gduńsk]]ù Òbrôzk:Pomnik papieża Jana Pawła II - 005.JPG|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gdiniô|Gdini]] Òbrôzk:Park reagana pomnik.JPG|Pomnik w [[Gduńsk]]ù </gallery> == Pismiona (wëbiérk) == * Wojtyła, Karol: Triptik rzimsczi : meditacëje / Jan Paweł II ; pòzwòlił sobie skaszëbic Zbigniew M. Jankòwsczi; [[Pelplin]] : Wydaw. Diecezji Pelplińskiej "Bernardinum", 2004, ISBN 83-7380-202-9 [http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=i&searcharg=83-7380-202-9+&searchscope=5&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Szukaj&searchlimits=&searchorigarg=i83-7380-202-9+] == Òbaczë téż == * [[Papiéż]] * [[Benedikt XVI]] * [[Frãcëszk (papiéż)]] * [[Papiéż Grégòr IX]] * [[Papiéż Jón XXIII]] * [[Papiéż Pius X]] * [[Papiéż Pius XI]] * [[Léón XIV]] * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Józef Jankòwsczi]] == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 23. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/papiescz-sympzjum-n2260604 * [http://www.unesco.org/xtrans/bsresult.aspx?a=&stxt=&sl=&l=csb&c=&pla=&pub=&tr=&e=&udc=&d=&from=&to=&tie=a Index Translationum] * [http://www.tvp.info/14897988/switi-janie-pawle-czyli-kaszubi-spiewaja-dla-papieza Swiãti Janie Pawle] * [http://www.centrumjp2.pl/partnerzy/ Centrum jp2] * [https://trzeciapielgrzymka.ipn.gov.pl/jp2 Trzecia Pielgrzymka Papieża Jana Pawła II do Polski w dokumentach zasobu IPN] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_51692 Watikan - Bibloteka] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]] [[Kategòrëjô:Papiéże]] o9yyqdx9z5wxnbel2r4736mm0n8jmbr 202058 202054 2026-06-11T16:49:46Z Orbitminis 18250 202058 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|òryginalné mióno=Ioannes Paulus Secundus, Karol Józef Wojtyła|mióno=Jón Paweł II|titel=Papiéż<br>Biskùp Rzimu<br>Suweren Watikańsczégò Państwa|òbrôzk=ADAMELLO - PAPA - Giovanni Paolo II - panoramio (cropped).jpg|òpisënk òbrôzka=Jón Pauel II (1988)|mòtto=[[Totus Tuus]] (kasz. Cawny Twój)|céch=Coat of arms of Ioannes Paulus II.svg|môl dzejaniégò=[[Pòlskô]], [[Watikan]]|data nôrôdzenégò=18 maja 1920|môl nôrôdzenégò=Wadowice|data smiercë=2 łżëkwiata 2005|môl smiercë=Watikan|môl spòczinkù=[[bazylika sw. Piotra na Watikanie]] (kaplica sw. Sebastióna)|nôrôdnota=Pòlôch|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=16 rujana 1978 – 2 łżëkwiata 2005|2. fónkcjô=Arcëbiskùp krakòwsczi metropòlëta|2. fónkcjô cząd=8 strëmiannika 1964 – 16 rujana 1978|wëznanié=[[Katolëcëzna]]|kòscół=[[Łacyńsczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]]|jinternetowô starna=http://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en.html|commons=Category:Ioannes Paulus II|diakònat=20 rujana 1946|pòntifikat=16 rujana 1978}} '''Papiéż Jón Paweł II''' – z pòczątkù pò pòlskù: Karol Józef Wojtyła – (ùr. [[18 maja]] 1920 we Wadowicach kòl [[Krakòwò|Krakòwa]]; ùm. [[2 łżëkwiata]] 2005 w [[Watikan]]ie) – pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]] dëchòwny, 264. papiéż (16 rujana 1978 – 2 łżekwiôta 2005) i 6. Suweren Watikańsczégò Państwa w latach 1978-2005. Swiãti katolëcczégò Kòscoła. Ju za knôpiczëch lat ùmerlë Mù mëmka ë brat. Mieszkôł z òjcã, chtëren béł czedës òficérã. W 1938 rokù zdôł maturã. Zarô pò pòtemù przenieslë sã z òjcem do Krakòwa. Béł tu tedë sztudérą pòlonisticzi. W Krakòwie òni z òjcem bële jak wëbùchła II swiatowi wòjna. W 1941 rokù pò dłudżi chòrobie ùmarł jegò òjc - téż Karol. Dali w wòjnie Òn nié mógł sztudérowac. W 1941 rokù béł wespółzałóżcą Rapsodicznégò Téatru w Krakòwie. Òb czas òkùpacëji robił jakno robòtnik w firmie ''Solvay''. W 1942 rokù wstąpił do kònspiracëjny Dëchòwny Seminarëji. W 1946 rokù béł wëswiãcony na ksãdza. Pózni sztudérowôł w [[Rzim]]ie. Tam rëchtowôł téż swój dokôz doktórsczi na temã: ''Questio de fide apud sanctum Ioannem de Cruce''. Jak Òn przëjachôł do Pòlsczi òd 1948 rokù béł wikarim we wsë Niegowic, a pòtemù w Krakòwie. W 1953 ròkù robił habilitacjã na Wëdzélu Teòlogicznym [[Ùniwersytet Jagiellońsczi|Ùniwersitetu Jagiellońsczégò]]. Czej miôł 38 lat dostôł biskùpié swiãcenia. Ju w 1963 rokù òstôł arcëbiskùpã krakòwsczim, a w 1967 kardinôlą. Brôł baro aktiwny ùdzél w Sobòrze Watikańsczim II. Òd samégò pòczątkù pòntifikatu ([[16 pazdzérznika|16. rujana]] 1978 rokù) òczarzëł swiat swòją prostotą, òtemkłoscą ë wiesołoscą. Jegò wielné pielgrzimczi wiedno zbiérałë razã rzmë lëdzy. Dnia 13 maja 1981 w Watikanie Jana Pawła II chcôł zabic skrëcé zôchwatnik. To sã równak nie ùdało [[Mehmet Ali Agcze|Mehmetowi Ali Agcze]], ale òn trafił Papieża w brzëch i rãkã. Jan Paweł II miôł swój stolemny ùdzél w przërëchlenim ùpôdkù kòmùniznë. W swòjim nôùczanim wcyg pòdczorchiwôł pòczestnotã człowieka. Baro wôżnô bëła dlô Niegò sprawa miru w swiece ë jednota midzë chrzescëjónama, a téż wszëtczima lëdzama na [[Zemia|Zemi]]. Jón Paweł II gôdôł do Kaszëbów w [[Gdiniô|Gdini]] w 1987 rokù: Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce. ( „Drodzy Bracia i Siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o Waszej tożsamości.” [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html]) Rzekł w tim kôzanim słowa, jaczé są dlô Kaszëbów wiôldżim òrądzã do bùchë: „Wiém, że Kaszëbi wiedno bëlë ë òstelë wiérny Kòscołowi”. Wnenczas òdbëłë sã zéńdzeniô Òjca Sw. z Kaszëbama w Gdini i [[Òlëwa|Òlëwie]]. To gdińsczé przesłanié Jón Paweł II przëbôcził Kaszëbóm w 1999 rokù w [[Sopòt|Sopòce]]. Tam papiéż wezwôł jich wszëtczich do dozéraniégò łączbë w rodzëznach, pògłãbianiégò znajomòscë swòjégò jãzëka ë przekôzëwaniégò młodim lëdzóm bòkadny kaszëbsczi tradicëji. Jón Paweł II przëjmòwôł Kaszëbów ù se w Watikanie. Òjc Sw. Jón Paweł II w 1987 ròkù òddôł jich Matce Bòsczi: „Waju wszëtczich, wajé rodzëznë ë wszëtczé Wajé sprawë skłôdóm ù stopów Matczi Christusa, tczony w wiele sanktuariach na ti zemi, a òsoblewie w [[Sjónowò|Swiónowie]] i w Swôrzewie, ...”. Wprowôdzanié w żëcé Jegò nôùczi, a òsoblëwie tëch słowów, chtërné czerowôł do Kaszëbów je pòtrzébné do rozwiju kaszëbiznë. Ò Papiéżu Janie Pawle II pisalë kaszëbsczi lëterace. Òd 2005 rokù dérowała za zgòdą [[Benedikt XVI|Papiéża Benedikta XVI]] sprawa beatëfikacji Jana Pawła II. Wiele [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mòdlało są ò Jegò jak nôchùtszé wëniesenié na wôłtôrze. Jak rzekł papież [[Benedikt XVI]] òd [[1 maja]] [[2011]] ròkù to je błogòsławiony. Òd [[27 łżëkwiata]] 2014 rokù to je swiãti. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pope John Paul II 11 06 1987 02edited.jpg|Papiéż na latawiskù w [[Gdiniô|Gdini]] – [[11 czerwińca]] [[1987]] Òbrôzk:George H W Bush and Pope John Paul II.jpg|Papiéż i prezydeńt [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]] Òbrôzk:Gdańsk (DerHexer) 2010-07-12 045.jpg|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gduńsk]]ù Òbrôzk:Pomnik papieża Jana Pawła II - 005.JPG|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gdiniô|Gdini]] Òbrôzk:Park reagana pomnik.JPG|Pomnik w [[Gduńsk]]ù </gallery> == Pismiona (wëbiérk) == * Wojtyła, Karol: Triptik rzimsczi : meditacëje / Jan Paweł II ; pòzwòlił sobie skaszëbic Zbigniew M. Jankòwsczi; [[Pelplin]] : Wydaw. Diecezji Pelplińskiej "Bernardinum", 2004, ISBN 83-7380-202-9 [http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=i&searcharg=83-7380-202-9+&searchscope=5&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Szukaj&searchlimits=&searchorigarg=i83-7380-202-9+] == Òbaczë téż == * [[Papiéż]] * [[Benedikt XVI]] * [[Frãcëszk (papiéż)]] * [[Papiéż Grégòr IX]] * [[Papiéż Jón XXIII]] * [[Papiéż Pius X]] * [[Papiéż Pius XI]] * [[Léón XIV]] * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Józef Jankòwsczi]] == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 23. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/papiescz-sympzjum-n2260604 * [http://www.unesco.org/xtrans/bsresult.aspx?a=&stxt=&sl=&l=csb&c=&pla=&pub=&tr=&e=&udc=&d=&from=&to=&tie=a Index Translationum] * [http://www.tvp.info/14897988/switi-janie-pawle-czyli-kaszubi-spiewaja-dla-papieza Swiãti Janie Pawle] * [http://www.centrumjp2.pl/partnerzy/ Centrum jp2] * [https://trzeciapielgrzymka.ipn.gov.pl/jp2 Trzecia Pielgrzymka Papieża Jana Pawła II do Polski w dokumentach zasobu IPN] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_51692 Watikan - Bibloteka] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]] [[Kategòrëjô:Papiéże]] kbjphcck7kbrahuuh5qgdyy355kmmd7 202109 202058 2026-06-12T11:42:27Z Orbitminis 18250 zmiana infoboks 202109 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|òryginalné mióno=Ioannes Paulus Secundus, Karol Józef Wojtyła|mióno=Jón Paweł II|titel=Papiéż<br>Biskùp Rzëmù<br>Suweren Watikańsczégò Państwa|òbrôzk=ADAMELLO - PAPA - Giovanni Paolo II - panoramio (cropped).jpg|òpisënk òbrôzka=Jón Pauel II (1988)|mòtto=[[Totus Tuus]] (kasz. Cawny Twój)|céch=Coat of arms of Ioannes Paulus II.svg|môl dzejaniégò=[[Pòlskô]], [[Watikan]]|data nôrôdzenégò=18 maja 1920|môl nôrôdzenégò=Wadowice|data smiercë=2 łżëkwiata 2005|môl smiercë=Watikan|môl spòczinkù=[[bazylika sw. Piotra na Watikanie]] (kaplica sw. Sebastióna)|nôrôdnota=Pòlôch|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=16 rujana 1978 – 2 łżëkwiata 2005|2. fónkcjô=Arcëbiskùp krakòwsczi metropòlëta|2. fónkcjô cząd=8 strëmiannika 1964 – 16 rujana 1978|wëznanié=[[Katolëcëzna]]|kòscół=[[Łacyńsczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]]|jinternetowô starna=http://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en.html|commons=Category:Ioannes Paulus II|diakònat=20 rujana 1946|pòntifikat=16 rujana 1978|miono=Jón Paweł II|òriginalné miono=Karol Józef Wojtyła, Ioannes Paulus Secundus|data nôrodzeniégò=18 maja 1920|môl nôrodzeniégò=Wadowice}} '''Papiéż Jón Paweł II''' (pòl: ''Karol Józef Wojtyła'', {{Jãz.|wł. ''Giovanni Paolo II''}}; ùr. [[18 maja]] 1920 we Wadowicach kòl [[Krakòwò|Krakòwa]]; ùm. [[2 łżëkwiata]] 2005 w [[Watikan]]ie) – pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]] dëchòwny, 264. papiéż (16 rujana 1978 – 2 łżekwiôta 2005) i 6. Suweren Watikańsczégò Państwa w latach 1978-2005. Swiãti katolëcczégò Kòscoła. Ju za knôpiczëch lat ùmerlë Mù mëmka ë brat. Mieszkôł z òjcã, chtëren béł czedës òficérã. W 1938 rokù zdôł maturã. Zarô pò pòtemù przenieslë sã z òjcem do Krakòwa. Béł tu tedë sztudérą pòlonisticzi. W Krakòwie òni z òjcem bële jak wëbùchła II swiatowi wòjna. W 1941 rokù pò dłudżi chòrobie ùmarł jegò òjc - téż Karol. Dali w wòjnie Òn nié mógł sztudérowac. W 1941 rokù béł wespółzałóżcą Rapsodicznégò Téatru w Krakòwie. Òb czas òkùpacëji robił jakno robòtnik w firmie ''Solvay''. W 1942 rokù wstąpił do kònspiracëjny Dëchòwny Seminarëji. W 1946 rokù béł wëswiãcony na ksãdza. Pózni sztudérowôł w [[Rzim]]ie. Tam rëchtowôł téż swój dokôz doktórsczi na temã: ''Questio de fide apud sanctum Ioannem de Cruce''. Jak Òn przëjachôł do Pòlsczi òd 1948 rokù béł wikarim we wsë Niegowic, a pòtemù w Krakòwie. W 1953 ròkù robił habilitacjã na Wëdzélu Teòlogicznym [[Ùniwersytet Jagiellońsczi|Ùniwersitetu Jagiellońsczégò]]. Czej miôł 38 lat dostôł biskùpié swiãcenia. Ju w 1963 rokù òstôł arcëbiskùpã krakòwsczim, a w 1967 kardinôlą. Brôł baro aktiwny ùdzél w Sobòrze Watikańsczim II. Òd samégò pòczątkù pòntifikatu ([[16 pazdzérznika|16. rujana]] 1978 rokù) òczarzëł swiat swòją prostotą, òtemkłoscą ë wiesołoscą. Jegò wielné pielgrzimczi wiedno zbiérałë razã rzmë lëdzy. Dnia 13 maja 1981 w Watikanie Jana Pawła II chcôł zabic skrëcé zôchwatnik. To sã równak nie ùdało [[Mehmet Ali Agcze|Mehmetowi Ali Agcze]], ale òn trafił Papieża w brzëch i rãkã. Jan Paweł II miôł swój stolemny ùdzél w przërëchlenim ùpôdkù kòmùniznë. W swòjim nôùczanim wcyg pòdczorchiwôł pòczestnotã człowieka. Baro wôżnô bëła dlô Niegò sprawa miru w swiece ë jednota midzë chrzescëjónama, a téż wszëtczima lëdzama na [[Zemia|Zemi]]. Jón Paweł II gôdôł do Kaszëbów w [[Gdiniô|Gdini]] w 1987 rokù: Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce. ( „Drodzy Bracia i Siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o Waszej tożsamości.” [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html]) Rzekł w tim kôzanim słowa, jaczé są dlô Kaszëbów wiôldżim òrądzã do bùchë: „Wiém, że Kaszëbi wiedno bëlë ë òstelë wiérny Kòscołowi”. Wnenczas òdbëłë sã zéńdzeniô Òjca Sw. z Kaszëbama w Gdini i [[Òlëwa|Òlëwie]]. To gdińsczé przesłanié Jón Paweł II przëbôcził Kaszëbóm w 1999 rokù w [[Sopòt|Sopòce]]. Tam papiéż wezwôł jich wszëtczich do dozéraniégò łączbë w rodzëznach, pògłãbianiégò znajomòscë swòjégò jãzëka ë przekôzëwaniégò młodim lëdzóm bòkadny kaszëbsczi tradicëji. Jón Paweł II przëjmòwôł Kaszëbów ù se w Watikanie. Òjc Sw. Jón Paweł II w 1987 ròkù òddôł jich Matce Bòsczi: „Waju wszëtczich, wajé rodzëznë ë wszëtczé Wajé sprawë skłôdóm ù stopów Matczi Christusa, tczony w wiele sanktuariach na ti zemi, a òsoblewie w [[Sjónowò|Swiónowie]] i w Swôrzewie, ...”. Wprowôdzanié w żëcé Jegò nôùczi, a òsoblëwie tëch słowów, chtërné czerowôł do Kaszëbów je pòtrzébné do rozwiju kaszëbiznë. Ò Papiéżu Janie Pawle II pisalë kaszëbsczi lëterace. Òd 2005 rokù dérowała za zgòdą [[Benedikt XVI|Papiéża Benedikta XVI]] sprawa beatëfikacji Jana Pawła II. Wiele [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mòdlało są ò Jegò jak nôchùtszé wëniesenié na wôłtôrze. Jak rzekł papież [[Benedikt XVI]] òd [[1 maja]] [[2011]] ròkù to je błogòsławiony. Òd [[27 łżëkwiata]] 2014 rokù to je swiãti. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pope John Paul II 11 06 1987 02edited.jpg|Papiéż na latawiskù w [[Gdiniô|Gdini]] – [[11 czerwińca]] [[1987]] Òbrôzk:George H W Bush and Pope John Paul II.jpg|Papiéż i prezydeńt [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]] Òbrôzk:Gdańsk (DerHexer) 2010-07-12 045.jpg|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gduńsk]]ù Òbrôzk:Pomnik papieża Jana Pawła II - 005.JPG|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gdiniô|Gdini]] Òbrôzk:Park reagana pomnik.JPG|Pomnik w [[Gduńsk]]ù </gallery> == Pismiona (wëbiérk) == * Wojtyła, Karol: Triptik rzimsczi : meditacëje / Jan Paweł II ; pòzwòlił sobie skaszëbic Zbigniew M. Jankòwsczi; [[Pelplin]] : Wydaw. Diecezji Pelplińskiej "Bernardinum", 2004, ISBN 83-7380-202-9 [http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=i&searcharg=83-7380-202-9+&searchscope=5&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Szukaj&searchlimits=&searchorigarg=i83-7380-202-9+] == Òbaczë téż == * [[Papiéż]] * [[Benedikt XVI]] * [[Frãcëszk (papiéż)]] * [[Papiéż Grégòr IX]] * [[Papiéż Jón XXIII]] * [[Papiéż Pius X]] * [[Papiéż Pius XI]] * [[Léón XIV]] * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Józef Jankòwsczi]] == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 23. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/papiescz-sympzjum-n2260604 * [http://www.unesco.org/xtrans/bsresult.aspx?a=&stxt=&sl=&l=csb&c=&pla=&pub=&tr=&e=&udc=&d=&from=&to=&tie=a Index Translationum] * [http://www.tvp.info/14897988/switi-janie-pawle-czyli-kaszubi-spiewaja-dla-papieza Swiãti Janie Pawle] * [http://www.centrumjp2.pl/partnerzy/ Centrum jp2] * [https://trzeciapielgrzymka.ipn.gov.pl/jp2 Trzecia Pielgrzymka Papieża Jana Pawła II do Polski w dokumentach zasobu IPN] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_51692 Watikan - Bibloteka] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]] [[Kategòrëjô:Papiéże]] 3rrcb24s19oe4r65mw1ofi6gctzpdxv 0 5224 202080 194735 2026-06-11T20:00:33Z Terrus38 14026 Utworzono przez tłumaczenie strony „[[:pl:Special:Redirect/revision/79907889|Benedykt XVI]]” 202080 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|commons=Category:Benedictus XVI|mióno=Benedikt XVI|òryginalné mióno=Joseph Alois Ratzinger|titel=Papiéż, Biskùp Rzëmù, Suweren Watikańsczégò Państwa|mòtto=Cooperatores Veritatis Wespółrobòtnicë Prôwdë|data smiercë=31 gòdnika 2022|môl smiercë=[[Watikan]]|data nôrôdzenégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrôdzenégò=[[Marktl]]|pòntifikat=19 łżëkwiata 2005|kardinalskô kreacjô=27 czerwińca 1977|biskùpskô kònsekracjô=28 maja 1977|biskùpskô nominacjô=25 marca 1977|prezbitérat=29 czerwińca 1951|diakònat=29 pajicznika 1950|òbrôzk=BentoXVI-30-10052007.jpg|òpisënk òbrôzka=Benedikt XVI (2007)|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=19 łżëkwiata 2005 – 28 gromicznika 2013|2. fónkcjô=Prefekt Kòngregacje Nôùczi Wiarë|2. fónkcjô cząd=25 lëstopadnika 1981 – 2 łżëkwiata 2005|wëznanié=katolëcyzm|kòscół=rzimskòkatolëcczi}} '''Benedikt XVI''' (łac. Benedictus PP. XVI, wł. Benedetto XVI, miem. Benedikt XVI.; pò prôwdze {{Audio|De-Joseph Kardinal Ratzinger.ogg|'''Joseph Aloisius Ratzinger'''}}, {{IPA|ˈjoːzɛf ˈalɔʏzi̯ʊs ˈʁatsɪŋɐ}}; ùr. [[16 łżëkwiata]] [[1927]] w Marktl<ref>''[https://www.britannica.com/biography/Benedict-XVI Benedict XVI]'' [w:] ''Encyclopædia Britannica'' [przëstãp z 26.07.2021 r.] (<abbr>an.)</abbr></ref>, zam. [[31 gòdnika]] 2022 we [[Watikan|Watikanie]]<ref name="smierc2">''[https://www.ekai.pl/zmarl-papiez-senior-benedykt-xvi/ Zmarł papież senior Benedykt XVI]'' [online], ekai.pl, 31 gòdnika 2022 [przëstãp z 31.12.2022 r.] (pòl.)</ref>) – [[Niemieckô|miemiecczi]] rzimskòkatolëcczi [[ksądz]], profesór teòlogicznëch nôùków, 265. [[papiéż]] i 7. Suweren Watikańsczégò Państwa òd 19 łżëkwiata 2005 do 28 gromicznika 2013. Arcybiskùp metropolita Mnichòwa i Freising (1977–1982), kardinôł òd 1977 (nôprzód we stãpniu [[Kardinalsczé stãpnie|prezbitera]], w 1993 promòwóny do stãpnia [[Kardinalsczé stãpnie|biskùpa]]), prefekt [[Dikasteriô Nôùczi Wiarë|Kòngregacje Nôùczi Wiarë]] (1981–2005), dzekón Kardinalsczégò Kòlegium (2002–2005). Òd 28 gromicznika 2013 do smiercë béł [[Emeritowóny papiéż|emeritowónym papieżã]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20150924081954/http://www.pap.pl/palio/html.run?_Instance=cms_www.pap.pl&_PageID=1&s=infopakiet&dz=swiat&idNewsComp=&filename=&idnews=96412&data=infopakiet&_CheckSum=1344090354 Benedykt XVI będzie miał tytuł emerytowanego papieża]''[online], Polska Agencja Prasowa, 26 gromicznika 2013 [przëstãp z 3.03.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 24.09.2015 r.] (pòl.)</ref>, pierszim òd XV stalatégò, co z gwôsny wòli zerzeknął sã swòjégò ùrzãdu<ref>Katarzyna Krawczyk, ''[https://web.archive.org/web/20141026232203/http://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/pierwsza-abdykacja-od-700-lat-nic-bardziej-mylnego/6ln0l Pierwsza abdykacja od 700 lat? Nic bardziej mylnego!]'' [online], Onet.pl, 27 gromicznika 2013 [przëstãp z 27.02.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 26.10.2014] (pòl.)</ref><ref name=":0">''[https://dorzeczy.pl/religia/172266/osiem-lat-temu-benedykt-xvi-oglosil-abdykacje.html Osiem lat temu Benedykt XVI ogłosił abdykację]'' [online], dorzeczy.pl [przëstãp z 5.08.2021 r.] (<abbr>pòl.</abbr>)</ref>. Ùznôwóny za jednégò òd nôwëbitniészich teòlogów i chrzescëjańsczich mëslëcelów kùńca XX a zôczątkù XXI stalatégò, Joseph Ratzinger miôł fùndamentalny cësk na dzysdniowé nôùczanié katolëcczégò Kòscoła. Òb czas [[II watikańsczi sobór|II Watikańsczégò Sobòru]] béł za teòlogicznégò dorôdcã, wespółtwòrzącë nôwôżniészé sobòrowé dokùmeńtë<ref>[https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/mija-rok-od-smierci-papieza-benedykta-xvi-jednego-z-najwybitniejszych Mija rok od śmierci papieża Benedykta XVI, jednego z najwybitniejszych teologów naszych czasów.] Dzieje.pl, 31 gòdnika 2023 [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. W lësce do swòjégò biografa Petera Seewalda, Benedikt XVI wskôzôł, co òkòma słabnącégò fizycznégò kraftu, bezpòstrzédną przëczëną ùniemòżebniającą mù dalszą służbã béł chroniczny a nieùstãplëwi bezspik, przez jaczi cerpiôł òd zôczątkù pòntifikatu<ref>[https://kosciol.wiara.pl/doc_pr/8066599.Biograf-papieza-Benedykt-XVI-zrezygnowal-z-papieskiego-urzedu-z Biograf papieża: Benedykt XVI zrezygnował z papieskiego urzędu z powodu bezsenności.] Gość Niedzielny, 30 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jinym wôżnym dzejnikã béł brak mòżebnoscë ùdaniégò sã w daleką rézã na [[Swiatowé Dnie Młodzëznë 2013|Swiatowé Dnie Młodzëznë w Rio de Janeiro]] ze wzglãdu na stón zdrowiégò<ref name="BenedyktXVI">Peter Seewald: ''Benedykt XVI. Ostatnie rozmowy''. Dom Wydawniczy Rafael, 2016, str. 31–33. <nowiki>ISBN 978-83-7569-905-0</nowiki>. (pòl.)</ref>. Jegò gwôsny pòntifikat béł naczerowóny na dialóg wiarë z rozëmã ë biôtkã z „diktaturą relatiwizmù” w zôpadny kùlturze<ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/168674/nd/Wielki-i-pokorny Wielki i pokorny], Niedziela. [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Òpùblëkòwôł trzë encykliczi (w tim programòwą ''Deus caritas est'')<ref>[https://papiez.wiara.pl/Dokumenty_Benedykta_XVI/Encykliki Benedykt XVI. Encykliki] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jakno papiéż zdecydowóno wzął sã do sprawë òczëszczeniégò Kòscoła ze seksualny przemòdżi dëchòwnëch, wprowôdzającë òstré discyplinarné procedurë, a téż zgrôwôł do òdnowë lëturgiczny tradicje (m.jin. przez motu proprio ''Summorum Pontificum'')<ref>[https://www.ekai.pl/benedykt-xvi-wobec-plagi-wykorzystywania-seksualnego-maloletnich/ Benedykt XVI wobec plagi wykorzystywania seksualnego małoletnich] ekai.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://papiez.wiara.pl/doc/375047.Motu-proprio-Summorum-Pontificum-omowienie-caly-tekst Motu proprio "Summorum Pontificum" (omówienie+cały tekst)] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Dokònôł historicznégò aktu rezygnacje z ùrzãdu, co ògłosył 11 gromicznika 2013 rokù, dolmaczącë gò wiedno wikszim ùtratą fizycznégò a dëchòwégò kraftu. To bëła pierszô abdikacjô papieża z gwôsny wòli òd czasów [[Celestin V|Celestina V]] w 1294 rokù. Òb òstatną dekadã żëcégò Benedikt XVI rezydowôł we klôsztorze Mater Ecclesiae we Watikańsczich Ògrodach, pòswiãcywającë sã mòdlëtwie a intelektualny robòce w sómnoce<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/w-wieku-95-lat-zmarl-emerytowany-papiez-benedykt-xvi W wieku 95 lat zmarł emerytowany papież Benedykt XVI] Dzieje.pl, 1 stëcznika 2023. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.gosc.pl/doc/1460938.Nowy-dom-Benedykta Nowy dom Benedykta] gosc.pl, 21 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/104612/nd/Klasztor-Mater-Ecclesiae---pustelnia-Benedykta-XVI Klasztor „Mater Ecclesiae” - pustelnia Benedykta XVI] niedziela.pl, 25 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Zamiarł 31 gòdnika 2022 rokù we wiekù 95 lat. Pògrzebòwô ùroczëzna, co òdbëła sã 5 stëcznika 2023 rokù na placu sw. Piotra, mia historiczny a bezprecedensowi charakter w mòdernëch dzejach Kòscoła – pierszi rôz w historii pògrzebòwą mszã emeritowónégò papieża òdprôwiôł jegò ùrzãdëjący nastãpnik, [[Frãcëszk (papiéż)|papiéż Frãcëszk]]<ref>[https://www.polskieradio.pl/399/7979/artykul/3098406,pierwsze-takie-wydarzenie-w-historii-urzedujacy-papiez-pozegnal-swego-zmarlego-poprzednika Pierwsze takie wydarzenie w historii. Urzędujący papież pożegnał swego zmarłego poprzednika] polskieradio.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://wiadomosci.radiozet.pl/swiat/pogrzeb-benedykta-xvi-transmisja-na-zywo-swiat-zegna-papieza-seniora Pogrzeb Benedykta XVI. Świat pożegnał papieża seniora. "Niech cieszy się wieczną chwałą"] wiadomosci.radiozet.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. lypfycwchm7mdfgfnunkph9l4aege9z 202081 202080 2026-06-11T20:00:59Z Terrus38 14026 202081 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|commons=Category:Benedictus XVI|mióno=Benedikt XVI|òryginalné mióno=Joseph Alois Ratzinger|titel=Papiéż, Biskùp Rzëmù, Suweren Watikańsczégò Państwa|mòtto=Cooperatores Veritatis Wespółrobòtnicë Prôwdë|data smiercë=31 gòdnika 2022|môl smiercë=[[Watikan]]|data nôrôdzenégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrôdzenégò=[[Marktl]]|pòntifikat=19 łżëkwiata 2005|kardinalskô kreacjô=27 czerwińca 1977|biskùpskô kònsekracjô=28 maja 1977|biskùpskô nominacjô=25 marca 1977|prezbitérat=29 czerwińca 1951|diakònat=29 pajicznika 1950|òbrôzk=BentoXVI-30-10052007.jpg|òpisënk òbrôzka=Benedikt XVI (2007)|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=19 łżëkwiata 2005 – 28 gromicznika 2013|2. fónkcjô=Prefekt Kòngregacje Nôùczi Wiarë|2. fónkcjô cząd=25 lëstopadnika 1981 – 2 łżëkwiata 2005|wëznanié=katolëcyzm|kòscół=rzimskòkatolëcczi}} '''Benedikt XVI''' (łac. Benedictus PP. XVI, wł. Benedetto XVI, miem. Benedikt XVI.; pò prôwdze {{Audio|De-Joseph Kardinal Ratzinger.ogg|'''Joseph Aloisius Ratzinger'''}}, {{IPA|ˈjoːzɛf ˈalɔʏzi̯ʊs ˈʁatsɪŋɐ}}; ùr. [[16 łżëkwiata]] [[1927]] w Marktl<ref>''[https://www.britannica.com/biography/Benedict-XVI Benedict XVI]'' [w:] ''Encyclopædia Britannica'' [przëstãp z 26.07.2021 r.] (<abbr>an.)</abbr></ref>, zam. [[31 gòdnika]] 2022 we [[Watikan|Watikanie]]<ref name="smierc2">''[https://www.ekai.pl/zmarl-papiez-senior-benedykt-xvi/ Zmarł papież senior Benedykt XVI]'' [online], ekai.pl, 31 gòdnika 2022 [przëstãp z 31.12.2022 r.] (pòl.)</ref>) – [[Niemieckô|miemiecczi]] rzimskòkatolëcczi [[ksądz]], profesór teòlogicznëch nôùków, 265. [[papiéż]] i 7. Suweren Watikańsczégò Państwa òd 19 łżëkwiata 2005 do 28 gromicznika 2013. Arcybiskùp metropolita Mnichòwa i Freising (1977–1982), kardinôł òd 1977 (nôprzód we stãpniu [[Kardinalsczé stãpnie|prezbitera]], w 1993 promòwóny do stãpnia [[Kardinalsczé stãpnie|biskùpa]]), prefekt [[Dikasteriô Nôùczi Wiarë|Kòngregacje Nôùczi Wiarë]] (1981–2005), dzekón Kardinalsczégò Kòlegium (2002–2005). Òd 28 gromicznika 2013 do smiercë béł [[Emeritowóny papiéż|emeritowónym papieżã]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20150924081954/http://www.pap.pl/palio/html.run?_Instance=cms_www.pap.pl&_PageID=1&s=infopakiet&dz=swiat&idNewsComp=&filename=&idnews=96412&data=infopakiet&_CheckSum=1344090354 Benedykt XVI będzie miał tytuł emerytowanego papieża]''[online], Polska Agencja Prasowa, 26 gromicznika 2013 [przëstãp z 3.03.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 24.09.2015 r.] (pòl.)</ref>, pierszim òd XV stalatégò, co z gwôsny wòli zerzeknął sã swòjégò ùrzãdu<ref>Katarzyna Krawczyk, ''[https://web.archive.org/web/20141026232203/http://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/pierwsza-abdykacja-od-700-lat-nic-bardziej-mylnego/6ln0l Pierwsza abdykacja od 700 lat? Nic bardziej mylnego!]'' [online], Onet.pl, 27 gromicznika 2013 [przëstãp z 27.02.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 26.10.2014] (pòl.)</ref><ref name=":0">''[https://dorzeczy.pl/religia/172266/osiem-lat-temu-benedykt-xvi-oglosil-abdykacje.html Osiem lat temu Benedykt XVI ogłosił abdykację]'' [online], dorzeczy.pl [przëstãp z 5.08.2021 r.] (<abbr>pòl.</abbr>)</ref>. Ùznôwóny za jednégò òd nôwëbitniészich teòlogów i chrzescëjańsczich mëslëcelów kùńca XX a zôczątkù XXI stalatégò, Joseph Ratzinger miôł fùndamentalny cësk na dzysdniowé nôùczanié katolëcczégò Kòscoła. Òb czas [[II watikańsczi sobór|II Watikańsczégò Sobòru]] béł za teòlogicznégò dorôdcã, wespółtwòrzącë nôwôżniészé sobòrowé dokùmeńtë<ref>[https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/mija-rok-od-smierci-papieza-benedykta-xvi-jednego-z-najwybitniejszych Mija rok od śmierci papieża Benedykta XVI, jednego z najwybitniejszych teologów naszych czasów.] Dzieje.pl, 31 gòdnika 2023 [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. W lësce do swòjégò biografa Petera Seewalda, Benedikt XVI wskôzôł, co òkòma słabnącégò fizycznégò kraftu, bezpòstrzédną przëczëną ùniemòżebniającą mù dalszą służbã béł chroniczny a nieùstãplëwi bezspik, przez jaczi cerpiôł òd zôczątkù pòntifikatu<ref>[https://kosciol.wiara.pl/doc_pr/8066599.Biograf-papieza-Benedykt-XVI-zrezygnowal-z-papieskiego-urzedu-z Biograf papieża: Benedykt XVI zrezygnował z papieskiego urzędu z powodu bezsenności.] Gość Niedzielny, 30 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jinym wôżnym dzejnikã béł brak mòżebnoscë ùdaniégò sã w daleką rézã na [[Swiatowé Dnie Młodzëznë 2013|Swiatowé Dnie Młodzëznë w Rio de Janeiro]] ze wzglãdu na stón zdrowiégò<ref name="BenedyktXVI">Peter Seewald: ''Benedykt XVI. Ostatnie rozmowy''. Dom Wydawniczy Rafael, 2016, str. 31–33. <nowiki>ISBN 978-83-7569-905-0</nowiki>. (pòl.)</ref>. Jegò gwôsny pòntifikat béł naczerowóny na dialóg wiarë z rozëmã ë biôtkã z „diktaturą relatiwizmù” w zôpadny kùlturze<ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/168674/nd/Wielki-i-pokorny Wielki i pokorny], Niedziela. [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Òpùblëkòwôł trzë encykliczi (w tim programòwą ''Deus caritas est'')<ref>[https://papiez.wiara.pl/Dokumenty_Benedykta_XVI/Encykliki Benedykt XVI. Encykliki] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jakno papiéż zdecydowóno wzął sã do sprawë òczëszczeniégò Kòscoła ze seksualny przemòdżi dëchòwnëch, wprowôdzającë òstré discyplinarné procedurë, a téż zgrôwôł do òdnowë lëturgiczny tradicje (m.jin. przez motu proprio ''Summorum Pontificum'')<ref>[https://www.ekai.pl/benedykt-xvi-wobec-plagi-wykorzystywania-seksualnego-maloletnich/ Benedykt XVI wobec plagi wykorzystywania seksualnego małoletnich] ekai.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://papiez.wiara.pl/doc/375047.Motu-proprio-Summorum-Pontificum-omowienie-caly-tekst Motu proprio "Summorum Pontificum" (omówienie+cały tekst)] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Dokònôł historicznégò aktu rezygnacje z ùrzãdu, co ògłosył 11 gromicznika 2013 rokù, dolmaczącë gò wiedno wikszim ùtratą fizycznégò a dëchòwégò kraftu. To bëła pierszô abdikacjô papieża z gwôsny wòli òd czasów [[Celestin V|Celestina V]] w 1294 rokù. Òb òstatną dekadã żëcégò Benedikt XVI rezydowôł we klôsztorze Mater Ecclesiae we Watikańsczich Ògrodach, pòswiãcywającë sã mòdlëtwie a intelektualny robòce w sómnoce<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/w-wieku-95-lat-zmarl-emerytowany-papiez-benedykt-xvi W wieku 95 lat zmarł emerytowany papież Benedykt XVI] Dzieje.pl, 1 stëcznika 2023. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.gosc.pl/doc/1460938.Nowy-dom-Benedykta Nowy dom Benedykta] gosc.pl, 21 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/104612/nd/Klasztor-Mater-Ecclesiae---pustelnia-Benedykta-XVI Klasztor „Mater Ecclesiae” - pustelnia Benedykta XVI] niedziela.pl, 25 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Zamiarł 31 gòdnika 2022 rokù we wiekù 95 lat. Pògrzebòwô ùroczëzna, co òdbëła sã 5 stëcznika 2023 rokù na placu sw. Piotra, mia historiczny a bezprecedensowi charakter w mòdernëch dzejach Kòscoła – pierszi rôz w historii pògrzebòwą mszã emeritowónégò papieża òdprôwiôł jegò ùrzãdëjący nastãpnik, [[Frãcëszk (papiéż)|papiéż Frãcëszk]]<ref>[https://www.polskieradio.pl/399/7979/artykul/3098406,pierwsze-takie-wydarzenie-w-historii-urzedujacy-papiez-pozegnal-swego-zmarlego-poprzednika Pierwsze takie wydarzenie w historii. Urzędujący papież pożegnał swego zmarłego poprzednika] polskieradio.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://wiadomosci.radiozet.pl/swiat/pogrzeb-benedykta-xvi-transmisja-na-zywo-swiat-zegna-papieza-seniora Pogrzeb Benedykta XVI. Świat pożegnał papieża seniora. "Niech cieszy się wieczną chwałą"] wiadomosci.radiozet.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. == Przëpisë == 1s5zhy7qmbsuw0zpfqqh5deeumtyid7 202082 202081 2026-06-11T20:01:56Z Terrus38 14026 202082 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|commons=Category:Benedictus XVI|mióno=Benedikt XVI|òryginalné mióno=Joseph Alois Ratzinger|titel=Papiéż, Biskùp Rzëmù, Suweren Watikańsczégò Państwa|mòtto=Cooperatores Veritatis Wespółrobòtnicë Prôwdë|data smiercë=31 gòdnika 2022|môl smiercë=[[Watikan]]|data nôrôdzenégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrôdzenégò=[[Marktl]]|pòntifikat=19 łżëkwiata 2005|kardinalskô kreacjô=27 czerwińca 1977|biskùpskô kònsekracjô=28 maja 1977|biskùpskô nominacjô=25 marca 1977|prezbitérat=29 czerwińca 1951|diakònat=29 pajicznika 1950|òbrôzk=BentoXVI-30-10052007.jpg|òpisënk òbrôzka=Benedikt XVI (2007)|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=19 łżëkwiata 2005 – 28 gromicznika 2013|2. fónkcjô=Prefekt Kòngregacje Nôùczi Wiarë|2. fónkcjô cząd=25 lëstopadnika 1981 – 2 łżëkwiata 2005|wëznanié=katolëcyzm|kòscół=rzimskòkatolëcczi}} '''Benedikt XVI''' (łac. Benedictus PP. XVI, wł. Benedetto XVI, miem. Benedikt XVI.; pò prôwdze {{Audio|De-Joseph Kardinal Ratzinger.ogg|'''Joseph Aloisius Ratzinger'''}}, [[Midzënôrodny fòneticzny alfabét|IPA]]: [{{IPA|ˈjoːzɛf ˈalɔʏzi̯ʊs ˈʁatsɪŋɐ}}]; ùr. [[16 łżëkwiata]] [[1927]] w Marktl<ref>''[https://www.britannica.com/biography/Benedict-XVI Benedict XVI]'' [w:] ''Encyclopædia Britannica'' [przëstãp z 26.07.2021 r.] (<abbr>an.)</abbr></ref>, zam. [[31 gòdnika]] 2022 we [[Watikan|Watikanie]]<ref name="smierc2">''[https://www.ekai.pl/zmarl-papiez-senior-benedykt-xvi/ Zmarł papież senior Benedykt XVI]'' [online], ekai.pl, 31 gòdnika 2022 [przëstãp z 31.12.2022 r.] (pòl.)</ref>) – [[Niemieckô|miemiecczi]] rzimskòkatolëcczi [[ksądz]], profesór teòlogicznëch nôùków, 265. [[papiéż]] i 7. Suweren Watikańsczégò Państwa òd 19 łżëkwiata 2005 do 28 gromicznika 2013. Arcybiskùp metropolita Mnichòwa i Freising (1977–1982), kardinôł òd 1977 (nôprzód we stãpniu [[Kardinalsczé stãpnie|prezbitera]], w 1993 promòwóny do stãpnia [[Kardinalsczé stãpnie|biskùpa]]), prefekt [[Dikasteriô Nôùczi Wiarë|Kòngregacje Nôùczi Wiarë]] (1981–2005), dzekón Kardinalsczégò Kòlegium (2002–2005). Òd 28 gromicznika 2013 do smiercë béł [[Emeritowóny papiéż|emeritowónym papieżã]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20150924081954/http://www.pap.pl/palio/html.run?_Instance=cms_www.pap.pl&_PageID=1&s=infopakiet&dz=swiat&idNewsComp=&filename=&idnews=96412&data=infopakiet&_CheckSum=1344090354 Benedykt XVI będzie miał tytuł emerytowanego papieża]''[online], Polska Agencja Prasowa, 26 gromicznika 2013 [przëstãp z 3.03.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 24.09.2015 r.] (pòl.)</ref>, pierszim òd XV stalatégò, co z gwôsny wòli zerzeknął sã swòjégò ùrzãdu<ref>Katarzyna Krawczyk, ''[https://web.archive.org/web/20141026232203/http://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/pierwsza-abdykacja-od-700-lat-nic-bardziej-mylnego/6ln0l Pierwsza abdykacja od 700 lat? Nic bardziej mylnego!]'' [online], Onet.pl, 27 gromicznika 2013 [przëstãp z 27.02.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 26.10.2014] (pòl.)</ref><ref name=":0">''[https://dorzeczy.pl/religia/172266/osiem-lat-temu-benedykt-xvi-oglosil-abdykacje.html Osiem lat temu Benedykt XVI ogłosił abdykację]'' [online], dorzeczy.pl [przëstãp z 5.08.2021 r.] (<abbr>pòl.</abbr>)</ref>. Ùznôwóny za jednégò òd nôwëbitniészich teòlogów i chrzescëjańsczich mëslëcelów kùńca XX a zôczątkù XXI stalatégò, Joseph Ratzinger miôł fùndamentalny cësk na dzysdniowé nôùczanié katolëcczégò Kòscoła. Òb czas [[II watikańsczi sobór|II Watikańsczégò Sobòru]] béł za teòlogicznégò dorôdcã, wespółtwòrzącë nôwôżniészé sobòrowé dokùmeńtë<ref>[https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/mija-rok-od-smierci-papieza-benedykta-xvi-jednego-z-najwybitniejszych Mija rok od śmierci papieża Benedykta XVI, jednego z najwybitniejszych teologów naszych czasów.] Dzieje.pl, 31 gòdnika 2023 [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. W lësce do swòjégò biografa Petera Seewalda, Benedikt XVI wskôzôł, co òkòma słabnącégò fizycznégò kraftu, bezpòstrzédną przëczëną ùniemòżebniającą mù dalszą służbã béł chroniczny a nieùstãplëwi bezspik, przez jaczi cerpiôł òd zôczątkù pòntifikatu<ref>[https://kosciol.wiara.pl/doc_pr/8066599.Biograf-papieza-Benedykt-XVI-zrezygnowal-z-papieskiego-urzedu-z Biograf papieża: Benedykt XVI zrezygnował z papieskiego urzędu z powodu bezsenności.] Gość Niedzielny, 30 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jinym wôżnym dzejnikã béł brak mòżebnoscë ùdaniégò sã w daleką rézã na [[Swiatowé Dnie Młodzëznë 2013|Swiatowé Dnie Młodzëznë w Rio de Janeiro]] ze wzglãdu na stón zdrowiégò<ref name="BenedyktXVI">Peter Seewald: ''Benedykt XVI. Ostatnie rozmowy''. Dom Wydawniczy Rafael, 2016, str. 31–33. <nowiki>ISBN 978-83-7569-905-0</nowiki>. (pòl.)</ref>. Jegò gwôsny pòntifikat béł naczerowóny na dialóg wiarë z rozëmã ë biôtkã z „diktaturą relatiwizmù” w zôpadny kùlturze<ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/168674/nd/Wielki-i-pokorny Wielki i pokorny], Niedziela. [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Òpùblëkòwôł trzë encykliczi (w tim programòwą ''Deus caritas est'')<ref>[https://papiez.wiara.pl/Dokumenty_Benedykta_XVI/Encykliki Benedykt XVI. Encykliki] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jakno papiéż zdecydowóno wzął sã do sprawë òczëszczeniégò Kòscoła ze seksualny przemòdżi dëchòwnëch, wprowôdzającë òstré discyplinarné procedurë, a téż zgrôwôł do òdnowë lëturgiczny tradicje (m.jin. przez motu proprio ''Summorum Pontificum'')<ref>[https://www.ekai.pl/benedykt-xvi-wobec-plagi-wykorzystywania-seksualnego-maloletnich/ Benedykt XVI wobec plagi wykorzystywania seksualnego małoletnich] ekai.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://papiez.wiara.pl/doc/375047.Motu-proprio-Summorum-Pontificum-omowienie-caly-tekst Motu proprio "Summorum Pontificum" (omówienie+cały tekst)] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Dokònôł historicznégò aktu rezygnacje z ùrzãdu, co ògłosył 11 gromicznika 2013 rokù, dolmaczącë gò wiedno wikszim ùtratą fizycznégò a dëchòwégò kraftu. To bëła pierszô abdikacjô papieża z gwôsny wòli òd czasów [[Celestin V|Celestina V]] w 1294 rokù. Òb òstatną dekadã żëcégò Benedikt XVI rezydowôł we klôsztorze Mater Ecclesiae we Watikańsczich Ògrodach, pòswiãcywającë sã mòdlëtwie a intelektualny robòce w sómnoce<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/w-wieku-95-lat-zmarl-emerytowany-papiez-benedykt-xvi W wieku 95 lat zmarł emerytowany papież Benedykt XVI] Dzieje.pl, 1 stëcznika 2023. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.gosc.pl/doc/1460938.Nowy-dom-Benedykta Nowy dom Benedykta] gosc.pl, 21 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/104612/nd/Klasztor-Mater-Ecclesiae---pustelnia-Benedykta-XVI Klasztor „Mater Ecclesiae” - pustelnia Benedykta XVI] niedziela.pl, 25 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Zamiarł 31 gòdnika 2022 rokù we wiekù 95 lat. Pògrzebòwô ùroczëzna, co òdbëła sã 5 stëcznika 2023 rokù na placu sw. Piotra, mia historiczny a bezprecedensowi charakter w mòdernëch dzejach Kòscoła – pierszi rôz w historii pògrzebòwą mszã emeritowónégò papieża òdprôwiôł jegò ùrzãdëjący nastãpnik, [[Frãcëszk (papiéż)|papiéż Frãcëszk]]<ref>[https://www.polskieradio.pl/399/7979/artykul/3098406,pierwsze-takie-wydarzenie-w-historii-urzedujacy-papiez-pozegnal-swego-zmarlego-poprzednika Pierwsze takie wydarzenie w historii. Urzędujący papież pożegnał swego zmarłego poprzednika] polskieradio.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://wiadomosci.radiozet.pl/swiat/pogrzeb-benedykta-xvi-transmisja-na-zywo-swiat-zegna-papieza-seniora Pogrzeb Benedykta XVI. Świat pożegnał papieża seniora. "Niech cieszy się wieczną chwałą"] wiadomosci.radiozet.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. == Przëpisë == dpn5af3g3b67s6z5dp6ollqsecmsn3e 202083 202082 2026-06-11T20:07:29Z Terrus38 14026 202083 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|commons=Category:Benedictus XVI|mióno=Benedikt XVI|òryginalné mióno=Joseph Aloisius Ratzinger|titel=Papiéż, Biskùp Rzëmù, Suweren Watikańsczégò Państwa|mòtto=Cooperatores Veritatis Wespółrobòtnicë Prôwdë|data smiercë=31 gòdnika 2022|môl smiercë=[[Watikan]]|data nôrôdzenégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrôdzenégò=[[Marktl]]|pòntifikat=19 łżëkwiata 2005|kardinalskô kreacjô=27 czerwińca 1977|biskùpskô kònsekracjô=28 maja 1977|biskùpskô nominacjô=25 marca 1977|prezbitérat=29 czerwińca 1951|diakònat=29 pajicznika 1950|òbrôzk=BentoXVI-30-10052007.jpg|òpisënk òbrôzka=Benedikt XVI (2007)|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=19 łżëkwiata 2005 – 28 gromicznika 2013|2. fónkcjô=Prefekt Kòngregacje Nôùczi Wiarë|2. fónkcjô cząd=25 lëstopadnika 1981 – 2 łżëkwiata 2005|wëznanié=katolëcyzm|kòscół=rzimskòkatolëcczi}} '''Benedikt XVI''' (łac. Benedictus PP. XVI, wł. Benedetto XVI, miem. Benedikt XVI.; pò prôwdze '''Joseph Aloisius Ratzinger''', [[Midzënôrodny fòneticzny alfabét|IPA]]: [{{IPA|ˈjoːzɛf ˈalɔʏzi̯ʊs ˈʁatsɪŋɐ}}]; ùr. [[16 łżëkwiata]] [[1927]] w Marktl<ref>''[https://www.britannica.com/biography/Benedict-XVI Benedict XVI]'' [w:] ''Encyclopædia Britannica'' [przëstãp z 26.07.2021 r.] (<abbr>an.)</abbr></ref>, zam. [[31 gòdnika]] 2022 we [[Watikan|Watikanie]]<ref name="smierc2">''[https://www.ekai.pl/zmarl-papiez-senior-benedykt-xvi/ Zmarł papież senior Benedykt XVI]'' [online], ekai.pl, 31 gòdnika 2022 [przëstãp z 31.12.2022 r.] (pòl.)</ref>) – [[Niemieckô|miemiecczi]] rzimskòkatolëcczi [[ksądz]], profesór teòlogicznëch nôùków, 265. [[papiéż]] i 7. Suweren Watikańsczégò Państwa òd 19 łżëkwiata 2005 do 28 gromicznika 2013. Arcybiskùp metropolita Mnichòwa i Freising (1977–1982), kardinôł òd 1977 (nôprzód we stãpniu [[Kardinalsczé stãpnie|prezbitera]], w 1993 promòwóny do stãpnia [[Kardinalsczé stãpnie|biskùpa]]), prefekt [[Dikasteriô Nôùczi Wiarë|Kòngregacje Nôùczi Wiarë]] (1981–2005), dzekón Kardinalsczégò Kòlegium (2002–2005). Òd 28 gromicznika 2013 do smiercë béł [[Emeritowóny papiéż|emeritowónym papieżã]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20150924081954/http://www.pap.pl/palio/html.run?_Instance=cms_www.pap.pl&_PageID=1&s=infopakiet&dz=swiat&idNewsComp=&filename=&idnews=96412&data=infopakiet&_CheckSum=1344090354 Benedykt XVI będzie miał tytuł emerytowanego papieża]''[online], Polska Agencja Prasowa, 26 gromicznika 2013 [przëstãp z 3.03.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 24.09.2015 r.] (pòl.)</ref>, pierszim òd XV stalatégò, co z gwôsny wòli zerzeknął sã swòjégò ùrzãdu<ref>Katarzyna Krawczyk, ''[https://web.archive.org/web/20141026232203/http://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/pierwsza-abdykacja-od-700-lat-nic-bardziej-mylnego/6ln0l Pierwsza abdykacja od 700 lat? Nic bardziej mylnego!]'' [online], Onet.pl, 27 gromicznika 2013 [przëstãp z 27.02.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 26.10.2014] (pòl.)</ref><ref name=":0">''[https://dorzeczy.pl/religia/172266/osiem-lat-temu-benedykt-xvi-oglosil-abdykacje.html Osiem lat temu Benedykt XVI ogłosił abdykację]'' [online], dorzeczy.pl [przëstãp z 5.08.2021 r.] (<abbr>pòl.</abbr>)</ref>. Ùznôwóny za jednégò òd nôwëbitniészich teòlogów i chrzescëjańsczich mëslëcelów kùńca XX a zôczątkù XXI stalatégò, Joseph Ratzinger miôł fùndamentalny cësk na dzysdniowé nôùczanié katolëcczégò Kòscoła. Òb czas [[II watikańsczi sobór|II Watikańsczégò Sobòru]] béł za teòlogicznégò dorôdcã, wespółtwòrzącë nôwôżniészé sobòrowé dokùmeńtë<ref>[https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/mija-rok-od-smierci-papieza-benedykta-xvi-jednego-z-najwybitniejszych Mija rok od śmierci papieża Benedykta XVI, jednego z najwybitniejszych teologów naszych czasów.] Dzieje.pl, 31 gòdnika 2023 [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. W lësce do swòjégò biografa Petera Seewalda, Benedikt XVI wskôzôł, co òkòma słabnącégò fizycznégò kraftu, bezpòstrzédną przëczëną ùniemòżebniającą mù dalszą służbã béł chroniczny a nieùstãplëwi bezspik, przez jaczi cerpiôł òd zôczątkù pòntifikatu<ref>[https://kosciol.wiara.pl/doc_pr/8066599.Biograf-papieza-Benedykt-XVI-zrezygnowal-z-papieskiego-urzedu-z Biograf papieża: Benedykt XVI zrezygnował z papieskiego urzędu z powodu bezsenności.] Gość Niedzielny, 30 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jinym wôżnym dzejnikã béł brak mòżebnoscë ùdaniégò sã w daleką rézã na [[Swiatowé Dnie Młodzëznë 2013|Swiatowé Dnie Młodzëznë w Rio de Janeiro]] ze wzglãdu na stón zdrowiégò<ref name="BenedyktXVI">Peter Seewald: ''Benedykt XVI. Ostatnie rozmowy''. Dom Wydawniczy Rafael, 2016, str. 31–33. <nowiki>ISBN 978-83-7569-905-0</nowiki>. (pòl.)</ref>. Jegò gwôsny pòntifikat béł naczerowóny na dialóg wiarë z rozëmã ë biôtkã z „diktaturą relatiwizmù” w zôpadny kùlturze<ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/168674/nd/Wielki-i-pokorny Wielki i pokorny], Niedziela. [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Òpùblëkòwôł trzë encykliczi (w tim programòwą ''Deus caritas est'')<ref>[https://papiez.wiara.pl/Dokumenty_Benedykta_XVI/Encykliki Benedykt XVI. Encykliki] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jakno papiéż zdecydowóno wzął sã do sprawë òczëszczeniégò Kòscoła ze seksualny przemòdżi dëchòwnëch, wprowôdzającë òstré discyplinarné procedurë, a téż zgrôwôł do òdnowë lëturgiczny tradicje (m.jin. przez motu proprio ''Summorum Pontificum'')<ref>[https://www.ekai.pl/benedykt-xvi-wobec-plagi-wykorzystywania-seksualnego-maloletnich/ Benedykt XVI wobec plagi wykorzystywania seksualnego małoletnich] ekai.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://papiez.wiara.pl/doc/375047.Motu-proprio-Summorum-Pontificum-omowienie-caly-tekst Motu proprio "Summorum Pontificum" (omówienie+cały tekst)] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Dokònôł historicznégò aktu rezygnacje z ùrzãdu, co ògłosył 11 gromicznika 2013 rokù, dolmaczącë gò wiedno wikszim ùtratą fizycznégò a dëchòwégò kraftu. To bëła pierszô abdikacjô papieża z gwôsny wòli òd czasów [[Celestin V|Celestina V]] w 1294 rokù. Òb òstatną dekadã żëcégò Benedikt XVI rezydowôł we klôsztorze Mater Ecclesiae we Watikańsczich Ògrodach, pòswiãcywającë sã mòdlëtwie a intelektualny robòce w sómnoce<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/w-wieku-95-lat-zmarl-emerytowany-papiez-benedykt-xvi W wieku 95 lat zmarł emerytowany papież Benedykt XVI] Dzieje.pl, 1 stëcznika 2023. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.gosc.pl/doc/1460938.Nowy-dom-Benedykta Nowy dom Benedykta] gosc.pl, 21 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/104612/nd/Klasztor-Mater-Ecclesiae---pustelnia-Benedykta-XVI Klasztor „Mater Ecclesiae” - pustelnia Benedykta XVI] niedziela.pl, 25 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Zamiarł 31 gòdnika 2022 rokù we wiekù 95 lat. Pògrzebòwô ùroczëzna, co òdbëła sã 5 stëcznika 2023 rokù na placu sw. Piotra, mia historiczny a bezprecedensowi charakter w mòdernëch dzejach Kòscoła – pierszi rôz w historii pògrzebòwą mszã emeritowónégò papieża òdprôwiôł jegò ùrzãdëjący nastãpnik, [[Frãcëszk (papiéż)|papiéż Frãcëszk]]<ref>[https://www.polskieradio.pl/399/7979/artykul/3098406,pierwsze-takie-wydarzenie-w-historii-urzedujacy-papiez-pozegnal-swego-zmarlego-poprzednika Pierwsze takie wydarzenie w historii. Urzędujący papież pożegnał swego zmarłego poprzednika] polskieradio.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://wiadomosci.radiozet.pl/swiat/pogrzeb-benedykta-xvi-transmisja-na-zywo-swiat-zegna-papieza-seniora Pogrzeb Benedykta XVI. Świat pożegnał papieża seniora. "Niech cieszy się wieczną chwałą"] wiadomosci.radiozet.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. == Przëpisë == gqq0bppzakpjd9ejbmx9lgp6d0n8x51 202089 202083 2026-06-11T20:21:38Z Terrus38 14026 202089 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|commons=Category:Benedictus XVI|mióno=Benedikt XVI|òryginalné mióno=Joseph Aloisius Ratzinger|titel=Papiéż, Biskùp Rzëmù, Suweren Watikańsczégò Państwa|mòtto=Cooperatores Veritatis Wespółrobòtnicë Prôwdë|data smiercë=31 gòdnika 2022|môl smiercë=[[Watikan]]|data nôrôdzenégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrôdzenégò=[[Marktl]]|pòntifikat=19 łżëkwiata 2005|kardinalskô kreacjô=27 czerwińca 1977|biskùpskô kònsekracjô=28 maja 1977|biskùpskô nominacjô=25 marca 1977|prezbitérat=29 czerwińca 1951|diakònat=29 pajicznika 1950|òbrôzk=BentoXVI-30-10052007.jpg|òpisënk òbrôzka=Benedikt XVI (2007)|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=19 łżëkwiata 2005 – 28 gromicznika 2013|2. fónkcjô=Prefekt Kòngregacje Nôùczi Wiarë|2. fónkcjô cząd=25 lëstopadnika 1981 – 2 łżëkwiata 2005|wëznanié=katolëcyzm|kòscół=rzimskòkatolëcczi|data nôrodzeniégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrodzeniégò=[[Marktl]]|miono=Benedikt XVI|òriginalné miono=Joseph Aloisius Ratzinger}} '''Benedikt XVI''' (łac. Benedictus PP. XVI, wł. Benedetto XVI, miem. Benedikt XVI.; pò prôwdze '''Joseph Aloisius Ratzinger''', [[Midzënôrodny fòneticzny alfabét|IPA]]: [{{IPA|ˈjoːzɛf ˈalɔʏzi̯ʊs ˈʁatsɪŋɐ}}]; ùr. [[16 łżëkwiata]] [[1927]] w Marktl<ref>''[https://www.britannica.com/biography/Benedict-XVI Benedict XVI]'' [w:] ''Encyclopædia Britannica'' [przëstãp z 26.07.2021 r.] (<abbr>an.)</abbr></ref>, zam. [[31 gòdnika]] 2022 we [[Watikan|Watikanie]]<ref name="smierc2">''[https://www.ekai.pl/zmarl-papiez-senior-benedykt-xvi/ Zmarł papież senior Benedykt XVI]'' [online], ekai.pl, 31 gòdnika 2022 [przëstãp z 31.12.2022 r.] (pòl.)</ref>) – [[Niemieckô|miemiecczi]] rzimskòkatolëcczi [[ksądz]], profesór teòlogicznëch nôùków, 265. [[papiéż]] i 7. Suweren Watikańsczégò Państwa òd 19 łżëkwiata 2005 do 28 gromicznika 2013. Arcybiskùp metropolita Mnichòwa i Freising (1977–1982), kardinôł òd 1977 (nôprzód we stãpniu [[Kardinalsczé stãpnie|prezbitera]], w 1993 promòwóny do stãpnia [[Kardinalsczé stãpnie|biskùpa]]), prefekt [[Dikasteriô Nôùczi Wiarë|Kòngregacje Nôùczi Wiarë]] (1981–2005), dzekón Kardinalsczégò Kòlegium (2002–2005). Òd 28 gromicznika 2013 do smiercë béł [[Emeritowóny papiéż|emeritowónym papieżã]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20150924081954/http://www.pap.pl/palio/html.run?_Instance=cms_www.pap.pl&_PageID=1&s=infopakiet&dz=swiat&idNewsComp=&filename=&idnews=96412&data=infopakiet&_CheckSum=1344090354 Benedykt XVI będzie miał tytuł emerytowanego papieża]''[online], Polska Agencja Prasowa, 26 gromicznika 2013 [przëstãp z 3.03.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 24.09.2015 r.] (pòl.)</ref>, pierszim òd XV stalatégò, co z gwôsny wòli zerzeknął sã swòjégò ùrzãdu<ref>Katarzyna Krawczyk, ''[https://web.archive.org/web/20141026232203/http://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/pierwsza-abdykacja-od-700-lat-nic-bardziej-mylnego/6ln0l Pierwsza abdykacja od 700 lat? Nic bardziej mylnego!]'' [online], Onet.pl, 27 gromicznika 2013 [przëstãp z 27.02.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 26.10.2014] (pòl.)</ref><ref name=":0">''[https://dorzeczy.pl/religia/172266/osiem-lat-temu-benedykt-xvi-oglosil-abdykacje.html Osiem lat temu Benedykt XVI ogłosił abdykację]'' [online], dorzeczy.pl [przëstãp z 5.08.2021 r.] (<abbr>pòl.</abbr>)</ref>. Ùznôwóny za jednégò òd nôwëbitniészich teòlogów i chrzescëjańsczich mëslëcelów kùńca XX a zôczątkù XXI stalatégò, Joseph Ratzinger miôł fùndamentalny cësk na dzysdniowé nôùczanié katolëcczégò Kòscoła. Òb czas [[II watikańsczi sobór|II Watikańsczégò Sobòru]] béł za teòlogicznégò dorôdcã, wespółtwòrzącë nôwôżniészé sobòrowé dokùmeńtë<ref>[https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/mija-rok-od-smierci-papieza-benedykta-xvi-jednego-z-najwybitniejszych Mija rok od śmierci papieża Benedykta XVI, jednego z najwybitniejszych teologów naszych czasów.] Dzieje.pl, 31 gòdnika 2023 [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. W lësce do swòjégò biografa Petera Seewalda, Benedikt XVI wskôzôł, co òkòma słabnącégò fizycznégò kraftu, bezpòstrzédną przëczëną ùniemòżebniającą mù dalszą służbã béł chroniczny a nieùstãplëwi bezspik, przez jaczi cerpiôł òd zôczątkù pòntifikatu<ref>[https://kosciol.wiara.pl/doc_pr/8066599.Biograf-papieza-Benedykt-XVI-zrezygnowal-z-papieskiego-urzedu-z Biograf papieża: Benedykt XVI zrezygnował z papieskiego urzędu z powodu bezsenności.] Gość Niedzielny, 30 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jinym wôżnym dzejnikã béł brak mòżebnoscë ùdaniégò sã w daleką rézã na [[Swiatowé Dnie Młodzëznë 2013|Swiatowé Dnie Młodzëznë w Rio de Janeiro]] ze wzglãdu na stón zdrowiégò<ref name="BenedyktXVI">Peter Seewald: ''Benedykt XVI. Ostatnie rozmowy''. Dom Wydawniczy Rafael, 2016, str. 31–33. <nowiki>ISBN 978-83-7569-905-0</nowiki>. (pòl.)</ref>. Jegò gwôsny pòntifikat béł naczerowóny na dialóg wiarë z rozëmã ë biôtkã z „diktaturą relatiwizmù” w zôpadny kùlturze<ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/168674/nd/Wielki-i-pokorny Wielki i pokorny], Niedziela. [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Òpùblëkòwôł trzë encykliczi (w tim programòwą ''Deus caritas est'')<ref>[https://papiez.wiara.pl/Dokumenty_Benedykta_XVI/Encykliki Benedykt XVI. Encykliki] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jakno papiéż zdecydowóno wzął sã do sprawë òczëszczeniégò Kòscoła ze seksualny przemòdżi dëchòwnëch, wprowôdzającë òstré discyplinarné procedurë, a téż zgrôwôł do òdnowë lëturgiczny tradicje (m.jin. przez motu proprio ''Summorum Pontificum'')<ref>[https://www.ekai.pl/benedykt-xvi-wobec-plagi-wykorzystywania-seksualnego-maloletnich/ Benedykt XVI wobec plagi wykorzystywania seksualnego małoletnich] ekai.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://papiez.wiara.pl/doc/375047.Motu-proprio-Summorum-Pontificum-omowienie-caly-tekst Motu proprio "Summorum Pontificum" (omówienie+cały tekst)] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Dokònôł historicznégò aktu rezygnacje z ùrzãdu, co ògłosył 11 gromicznika 2013 rokù, dolmaczącë gò wiedno wikszim ùtratą fizycznégò a dëchòwégò kraftu. To bëła pierszô abdikacjô papieża z gwôsny wòli òd czasów [[Celestin V|Celestina V]] w 1294 rokù. Òb òstatną dekadã żëcégò Benedikt XVI rezydowôł we klôsztorze Mater Ecclesiae we Watikańsczich Ògrodach, pòswiãcywającë sã mòdlëtwie a intelektualny robòce w sómnoce<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/w-wieku-95-lat-zmarl-emerytowany-papiez-benedykt-xvi W wieku 95 lat zmarł emerytowany papież Benedykt XVI] Dzieje.pl, 1 stëcznika 2023. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.gosc.pl/doc/1460938.Nowy-dom-Benedykta Nowy dom Benedykta] gosc.pl, 21 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/104612/nd/Klasztor-Mater-Ecclesiae---pustelnia-Benedykta-XVI Klasztor „Mater Ecclesiae” - pustelnia Benedykta XVI] niedziela.pl, 25 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Zamiarł 31 gòdnika 2022 rokù we wiekù 95 lat. Pògrzebòwô ùroczëzna, co òdbëła sã 5 stëcznika 2023 rokù na placu sw. Piotra, mia historiczny a bezprecedensowi charakter w mòdernëch dzejach Kòscoła – pierszi rôz w historii pògrzebòwą mszã emeritowónégò papieża òdprôwiôł jegò ùrzãdëjący nastãpnik, [[Frãcëszk (papiéż)|papiéż Frãcëszk]]<ref>[https://www.polskieradio.pl/399/7979/artykul/3098406,pierwsze-takie-wydarzenie-w-historii-urzedujacy-papiez-pozegnal-swego-zmarlego-poprzednika Pierwsze takie wydarzenie w historii. Urzędujący papież pożegnał swego zmarłego poprzednika] polskieradio.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://wiadomosci.radiozet.pl/swiat/pogrzeb-benedykta-xvi-transmisja-na-zywo-swiat-zegna-papieza-seniora Pogrzeb Benedykta XVI. Świat pożegnał papieża seniora. "Niech cieszy się wieczną chwałą"] wiadomosci.radiozet.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. == Przëpisë == 8822m17kyp1by6z021v6fpo6x015e0f 202090 202089 2026-06-11T20:28:08Z Terrus38 14026 202090 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|commons=Category:Benedictus XVI|mióno=Benedikt XVI|òryginalné mióno=Joseph Aloisius Ratzinger|titel=Papiéż, Biskùp Rzëmù, Suweren Watikańsczégò Państwa|mòtto=''Cooperatores Veritatis'' ''Wespółrobòtnicë Prôwdë''|data smiercë=31 gòdnika 2022|môl smiercë=[[Watikan]]|data nôrôdzenégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrôdzenégò=[[Marktl]]|pòntifikat=19 łżëkwiata 2005|kardinalskô kreacjô=27 czerwińca 1977|biskùpskô kònsekracjô=28 maja 1977|biskùpskô nominacjô=25 marca 1977|prezbitérat=29 czerwińca 1951|diakònat=29 pajicznika 1950|òbrôzk=BentoXVI-30-10052007.jpg|òpisënk òbrôzka=Benedikt XVI (2007)|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=19 łżëkwiata 2005 – 28 gromicznika 2013|2. fónkcjô=Prefekt Kòngregacje Nôùczi Wiarë|2. fónkcjô cząd=25 lëstopadnika 1981 – 2 łżëkwiata 2005|wëznanié=katolëcyzm|kòscół=rzimskòkatolëcczi|data nôrodzeniégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrodzeniégò=[[Marktl]]|miono=Benedikt XVI|òriginalné miono=Joseph Aloisius Ratzinger}} '''Benedikt XVI''' (łac. Benedictus PP. XVI, wł. Benedetto XVI, miem. Benedikt XVI.; pò prôwdze '''Joseph Aloisius Ratzinger''', [[Midzënôrodny fòneticzny alfabét|IPA]]: [{{IPA|ˈjoːzɛf ˈalɔʏzi̯ʊs ˈʁatsɪŋɐ}}]; ùr. [[16 łżëkwiata]] [[1927]] w Marktl<ref>''[https://www.britannica.com/biography/Benedict-XVI Benedict XVI]'' [w:] ''Encyclopædia Britannica'' [przëstãp z 26.07.2021 r.] (<abbr>an.)</abbr></ref>, zam. [[31 gòdnika]] 2022 we [[Watikan|Watikanie]]<ref name="smierc2">''[https://www.ekai.pl/zmarl-papiez-senior-benedykt-xvi/ Zmarł papież senior Benedykt XVI]'' [online], ekai.pl, 31 gòdnika 2022 [przëstãp z 31.12.2022 r.] (pòl.)</ref>) – [[Niemieckô|miemiecczi]] rzimskòkatolëcczi [[ksądz]], profesór teòlogicznëch nôùków, 265. [[papiéż]] i 7. Suweren Watikańsczégò Państwa òd 19 łżëkwiata 2005 do 28 gromicznika 2013. Arcybiskùp metropolita Mnichòwa i Freising (1977–1982), kardinôł òd 1977 (nôprzód we stãpniu [[Kardinalsczé stãpnie|prezbitera]], w 1993 promòwóny do stãpnia [[Kardinalsczé stãpnie|biskùpa]]), prefekt [[Dikasteriô Nôùczi Wiarë|Kòngregacje Nôùczi Wiarë]] (1981–2005), dzekón Kardinalsczégò Kòlegium (2002–2005). Òd 28 gromicznika 2013 do smiercë béł [[Emeritowóny papiéż|emeritowónym papieżã]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20150924081954/http://www.pap.pl/palio/html.run?_Instance=cms_www.pap.pl&_PageID=1&s=infopakiet&dz=swiat&idNewsComp=&filename=&idnews=96412&data=infopakiet&_CheckSum=1344090354 Benedykt XVI będzie miał tytuł emerytowanego papieża]''[online], Polska Agencja Prasowa, 26 gromicznika 2013 [przëstãp z 3.03.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 24.09.2015 r.] (pòl.)</ref>, pierszim òd XV stalatégò, co z gwôsny wòli zerzeknął sã swòjégò ùrzãdu<ref>Katarzyna Krawczyk, ''[https://web.archive.org/web/20141026232203/http://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/pierwsza-abdykacja-od-700-lat-nic-bardziej-mylnego/6ln0l Pierwsza abdykacja od 700 lat? Nic bardziej mylnego!]'' [online], Onet.pl, 27 gromicznika 2013 [przëstãp z 27.02.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 26.10.2014] (pòl.)</ref><ref name=":0">''[https://dorzeczy.pl/religia/172266/osiem-lat-temu-benedykt-xvi-oglosil-abdykacje.html Osiem lat temu Benedykt XVI ogłosił abdykację]'' [online], dorzeczy.pl [przëstãp z 5.08.2021 r.] (<abbr>pòl.</abbr>)</ref>. Ùznôwóny za jednégò òd nôwëbitniészich teòlogów i chrzescëjańsczich mëslëcelów kùńca XX a zôczątkù XXI stalatégò, Joseph Ratzinger miôł fùndamentalny cësk na dzysdniowé nôùczanié katolëcczégò Kòscoła. Òb czas [[II watikańsczi sobór|II Watikańsczégò Sobòru]] béł za teòlogicznégò dorôdcã, wespółtwòrzącë nôwôżniészé sobòrowé dokùmeńtë<ref>[https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/mija-rok-od-smierci-papieza-benedykta-xvi-jednego-z-najwybitniejszych Mija rok od śmierci papieża Benedykta XVI, jednego z najwybitniejszych teologów naszych czasów.] Dzieje.pl, 31 gòdnika 2023 [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. W lësce do swòjégò biografa Petera Seewalda, Benedikt XVI wskôzôł, co òkòma słabnącégò fizycznégò kraftu, bezpòstrzédną przëczëną ùniemòżebniającą mù dalszą służbã béł chroniczny a nieùstãplëwi bezspik, przez jaczi cerpiôł òd zôczątkù pòntifikatu<ref>[https://kosciol.wiara.pl/doc_pr/8066599.Biograf-papieza-Benedykt-XVI-zrezygnowal-z-papieskiego-urzedu-z Biograf papieża: Benedykt XVI zrezygnował z papieskiego urzędu z powodu bezsenności.] Gość Niedzielny, 30 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jinym wôżnym dzejnikã béł brak mòżebnoscë ùdaniégò sã w daleką rézã na [[Swiatowé Dnie Młodzëznë 2013|Swiatowé Dnie Młodzëznë w Rio de Janeiro]] ze wzglãdu na stón zdrowiégò<ref name="BenedyktXVI">Peter Seewald: ''Benedykt XVI. Ostatnie rozmowy''. Dom Wydawniczy Rafael, 2016, str. 31–33. <nowiki>ISBN 978-83-7569-905-0</nowiki>. (pòl.)</ref>. Jegò gwôsny pòntifikat béł naczerowóny na dialóg wiarë z rozëmã ë biôtkã z „diktaturą relatiwizmù” w zôpadny kùlturze<ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/168674/nd/Wielki-i-pokorny Wielki i pokorny], Niedziela. [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Òpùblëkòwôł trzë encykliczi (w tim programòwą ''Deus caritas est'')<ref>[https://papiez.wiara.pl/Dokumenty_Benedykta_XVI/Encykliki Benedykt XVI. Encykliki] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jakno papiéż zdecydowóno wzął sã do sprawë òczëszczeniégò Kòscoła ze seksualny przemòdżi dëchòwnëch, wprowôdzającë òstré discyplinarné procedurë, a téż zgrôwôł do òdnowë lëturgiczny tradicje (m.jin. przez motu proprio ''Summorum Pontificum'')<ref>[https://www.ekai.pl/benedykt-xvi-wobec-plagi-wykorzystywania-seksualnego-maloletnich/ Benedykt XVI wobec plagi wykorzystywania seksualnego małoletnich] ekai.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://papiez.wiara.pl/doc/375047.Motu-proprio-Summorum-Pontificum-omowienie-caly-tekst Motu proprio "Summorum Pontificum" (omówienie+cały tekst)] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Dokònôł historicznégò aktu rezygnacje z ùrzãdu, co ògłosył 11 gromicznika 2013 rokù, dolmaczącë gò wiedno wikszim ùtratą fizycznégò a dëchòwégò kraftu. To bëła pierszô abdikacjô papieża z gwôsny wòli òd czasów [[Celestin V|Celestina V]] w 1294 rokù. Òb òstatną dekadã żëcégò Benedikt XVI rezydowôł we klôsztorze Mater Ecclesiae we Watikańsczich Ògrodach, pòswiãcywającë sã mòdlëtwie a intelektualny robòce w sómnoce<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/w-wieku-95-lat-zmarl-emerytowany-papiez-benedykt-xvi W wieku 95 lat zmarł emerytowany papież Benedykt XVI] Dzieje.pl, 1 stëcznika 2023. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.gosc.pl/doc/1460938.Nowy-dom-Benedykta Nowy dom Benedykta] gosc.pl, 21 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/104612/nd/Klasztor-Mater-Ecclesiae---pustelnia-Benedykta-XVI Klasztor „Mater Ecclesiae” - pustelnia Benedykta XVI] niedziela.pl, 25 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Zamiarł 31 gòdnika 2022 rokù we wiekù 95 lat. Pògrzebòwô ùroczëzna, co òdbëła sã 5 stëcznika 2023 rokù na placu sw. Piotra, mia historiczny a bezprecedensowi charakter w mòdernëch dzejach Kòscoła – pierszi rôz w historii pògrzebòwą mszã emeritowónégò papieża òdprôwiôł jegò ùrzãdëjący nastãpnik, [[Frãcëszk (papiéż)|papiéż Frãcëszk]]<ref>[https://www.polskieradio.pl/399/7979/artykul/3098406,pierwsze-takie-wydarzenie-w-historii-urzedujacy-papiez-pozegnal-swego-zmarlego-poprzednika Pierwsze takie wydarzenie w historii. Urzędujący papież pożegnał swego zmarłego poprzednika] polskieradio.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://wiadomosci.radiozet.pl/swiat/pogrzeb-benedykta-xvi-transmisja-na-zywo-swiat-zegna-papieza-seniora Pogrzeb Benedykta XVI. Świat pożegnał papieża seniora. "Niech cieszy się wieczną chwałą"] wiadomosci.radiozet.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. == Przëpisë == 9zz11hill7465ao3jdjzbe03731j67r 202093 202090 2026-06-11T21:58:55Z Terrus38 14026 202093 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|commons=Category:Benedictus XVI|mióno=Benedikt XVI|òryginalné mióno=Joseph Aloisius Ratzinger|titel=Papiéż, Biskùp Rzëmù, Suweren Watikańsczégò Państwa|mòtto=''Cooperatores Veritatis'' ''Wespółrobòtnicë Prôwdë''|data smiercë=31 gòdnika 2022|môl smiercë=[[Watikan]]|data nôrôdzenégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrôdzenégò=[[Marktl]]|pòntifikat=19 łżëkwiata 2005|kardinalskô kreacjô=27 czerwińca 1977|biskùpskô kònsekracjô=28 maja 1977|biskùpskô nominacjô=25 marca 1977|prezbitérat=29 czerwińca 1951|diakònat=29 pajicznika 1950|òbrôzk=BentoXVI-30-10052007.jpg|òpisënk òbrôzka=Benedikt XVI (2007)|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=19 łżëkwiata 2005 – 28 gromicznika 2013|2. fónkcjô=Prefekt Kòngregacje Nôùczi Wiarë|2. fónkcjô cząd=25 lëstopadnika 1981 – 2 łżëkwiata 2005|wëznanié=katolëcyzm|kòscół=rzimskòkatolëcczi|data nôrodzeniégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrodzeniégò=[[Marktl]]|miono=Benedikt XVI|òriginalné miono=Joseph Aloisius Ratzinger}} '''Benedikt XVI''' (łac. Benedictus PP. XVI, wł. Benedetto XVI, miem. Benedikt XVI.; pò prôwdze '''Joseph Aloisius Ratzinger''', [[Midzënôrodny fòneticzny alfabét|IPA]]: [{{IPA|ˈjoːzɛf ˈalɔʏzi̯ʊs ˈʁatsɪŋɐ}}]; ùr. [[16 łżëkwiata]] [[1927]] w Marktl<ref>''[https://www.britannica.com/biography/Benedict-XVI Benedict XVI]'' [w:] ''Encyclopædia Britannica'' [przëstãp z 26.07.2021 r.] (<abbr>an.)</abbr></ref>, zam. [[31 gòdnika]] 2022 we [[Watikan|Watikanie]]<ref name="smierc2">''[https://www.ekai.pl/zmarl-papiez-senior-benedykt-xvi/ Zmarł papież senior Benedykt XVI]'' [online], ekai.pl, 31 gòdnika 2022 [przëstãp z 31.12.2022 r.] (pòl.)</ref>) – [[Niemieckô|miemiecczi]] rzimskòkatolëcczi [[ksądz]], profesór teòlogicznëch nôùków, 265. [[papiéż]] i 7. Suweren Watikańsczégò Państwa òd 19 łżëkwiata 2005 do 28 gromicznika 2013. Arcybiskùp metropòlita Mnichòwa i Freising (1977–1982), kardinôł òd 1977 (nôprzód we stãpniu [[Kardinalsczé stãpnie|prezbitera]], w 1993 promòwóny do stãpnia [[Kardinalsczé stãpnie|biskùpa]]), prefekt [[Dikasteriô Nôùczi Wiarë|Kòngregacje Nôùczi Wiarë]] (1981–2005), dzekón Kardinalsczégò Kòlegium (2002–2005). Òd 28 gromicznika 2013 do smiercë béł [[Emeritowóny papiéż|emeritowónym papieżã]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20150924081954/http://www.pap.pl/palio/html.run?_Instance=cms_www.pap.pl&_PageID=1&s=infopakiet&dz=swiat&idNewsComp=&filename=&idnews=96412&data=infopakiet&_CheckSum=1344090354 Benedykt XVI będzie miał tytuł emerytowanego papieża]''[online], Polska Agencja Prasowa, 26 gromicznika 2013 [przëstãp z 3.03.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 24.09.2015 r.] (pòl.)</ref>, pierszim òd XV stalatégò, co z gwôsny wòli zerzeknął sã swòjégò ùrzãdu<ref>Katarzyna Krawczyk, ''[https://web.archive.org/web/20141026232203/http://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/pierwsza-abdykacja-od-700-lat-nic-bardziej-mylnego/6ln0l Pierwsza abdykacja od 700 lat? Nic bardziej mylnego!]'' [online], Onet.pl, 27 gromicznika 2013 [przëstãp z 27.02.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 26.10.2014] (pòl.)</ref><ref name=":0">''[https://dorzeczy.pl/religia/172266/osiem-lat-temu-benedykt-xvi-oglosil-abdykacje.html Osiem lat temu Benedykt XVI ogłosił abdykację]'' [online], dorzeczy.pl [przëstãp z 5.08.2021 r.] (<abbr>pòl.</abbr>)</ref>. Ùznôwóny za jednégò òd nôwëbitniészich teòlogów i chrzescëjańsczich mëslëcelów kùńca XX a zôczątkù XXI stalatégò, Joseph Ratzinger miôł fùndamentalny cësk na dzysdniowé nôùczanié katolëcczégò Kòscoła. Òb czas [[II watikańsczi sobór|II Watikańsczégò Sobòru]] béł za teòlogicznégò dorôdcã, wespółtwòrzącë nôwôżniészé sobòrowé dokùmeńtë<ref>[https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/mija-rok-od-smierci-papieza-benedykta-xvi-jednego-z-najwybitniejszych Mija rok od śmierci papieża Benedykta XVI, jednego z najwybitniejszych teologów naszych czasów.] Dzieje.pl, 31 gòdnika 2023 [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. W lësce do swòjégò biografa Petera Seewalda, Benedikt XVI wskôzôł, co òkòma słabnącégò fizycznégò kraftu, bezpòstrzédną przëczëną ùniemòżebniającą mù dalszą służbã béł chroniczny a nieùstãplëwi bezspik, przez jaczi cerpiôł òd zôczątkù pòntifikatu<ref>[https://kosciol.wiara.pl/doc_pr/8066599.Biograf-papieza-Benedykt-XVI-zrezygnowal-z-papieskiego-urzedu-z Biograf papieża: Benedykt XVI zrezygnował z papieskiego urzędu z powodu bezsenności.] Gość Niedzielny, 30 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jinym wôżnym dzejnikã béł brak mòżebnoscë ùdaniégò sã w daleką rézã na [[Swiatowé Dnie Młodzëznë 2013|Swiatowé Dnie Młodzëznë w Rio de Janeiro]] ze wzglãdu na stón zdrowiégò<ref name="BenedyktXVI">Peter Seewald: ''Benedykt XVI. Ostatnie rozmowy''. Dom Wydawniczy Rafael, 2016, str. 31–33. <nowiki>ISBN 978-83-7569-905-0</nowiki>. (pòl.)</ref>. Jegò gwôsny pòntifikat béł naczerowóny na dialóg wiarë z rozëmã ë biôtkã z „diktaturą relatiwizmù” w zôpadny kùlturze<ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/168674/nd/Wielki-i-pokorny Wielki i pokorny], Niedziela. [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Òpùblëkòwôł trzë encykliczi (w tim programòwą ''Deus caritas est'')<ref>[https://papiez.wiara.pl/Dokumenty_Benedykta_XVI/Encykliki Benedykt XVI. Encykliki] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jakno papiéż zdecydowóno wzął sã do sprawë òczëszczeniégò Kòscoła ze seksualny przemòdżi dëchòwnëch, wprowôdzającë òstré discyplinarné procedurë, a téż zgrôwôł do òdnowë lëturgiczny tradicje (m.jin. przez motu proprio ''Summorum Pontificum'')<ref>[https://www.ekai.pl/benedykt-xvi-wobec-plagi-wykorzystywania-seksualnego-maloletnich/ Benedykt XVI wobec plagi wykorzystywania seksualnego małoletnich] ekai.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://papiez.wiara.pl/doc/375047.Motu-proprio-Summorum-Pontificum-omowienie-caly-tekst Motu proprio "Summorum Pontificum" (omówienie+cały tekst)] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Dokònôł historicznégò aktu rezygnacje z ùrzãdu, co ògłosył 11 gromicznika 2013 rokù, dolmaczącë gò wiedno wikszim ùtratą fizycznégò a dëchòwégò kraftu. To bëła pierszô abdikacjô papieża z gwôsny wòli òd czasów [[Celestin V|Celestina V]] w 1294 rokù. Òb òstatną dekadã żëcégò Benedikt XVI rezydowôł we klôsztorze Mater Ecclesiae we Watikańsczich Ògrodach, pòswiãcywającë sã mòdlëtwie a intelektualny robòce w sómnoce<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/w-wieku-95-lat-zmarl-emerytowany-papiez-benedykt-xvi W wieku 95 lat zmarł emerytowany papież Benedykt XVI] Dzieje.pl, 1 stëcznika 2023. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.gosc.pl/doc/1460938.Nowy-dom-Benedykta Nowy dom Benedykta] gosc.pl, 21 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/104612/nd/Klasztor-Mater-Ecclesiae---pustelnia-Benedykta-XVI Klasztor „Mater Ecclesiae” - pustelnia Benedykta XVI] niedziela.pl, 25 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Zamiarł 31 gòdnika 2022 rokù we wiekù 95 lat. Pògrzebòwô ùroczëzna, co òdbëła sã 5 stëcznika 2023 rokù na placu sw. Piotra, mia historiczny a bezprecedensowi charakter w mòdernëch dzejach Kòscoła – pierszi rôz w historii pògrzebòwą mszã emeritowónégò papieża òdprôwiôł jegò ùrzãdëjący nastãpnik, [[Frãcëszk (papiéż)|papiéż Frãcëszk]]<ref>[https://www.polskieradio.pl/399/7979/artykul/3098406,pierwsze-takie-wydarzenie-w-historii-urzedujacy-papiez-pozegnal-swego-zmarlego-poprzednika Pierwsze takie wydarzenie w historii. Urzędujący papież pożegnał swego zmarłego poprzednika] polskieradio.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://wiadomosci.radiozet.pl/swiat/pogrzeb-benedykta-xvi-transmisja-na-zywo-swiat-zegna-papieza-seniora Pogrzeb Benedykta XVI. Świat pożegnał papieża seniora. "Niech cieszy się wieczną chwałą"] wiadomosci.radiozet.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. == Przëpisë == kad3pctn4g30he53726chr4kocvsgsd 202103 202093 2026-06-12T06:05:38Z Terrus38 14026 202103 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|commons=Category:Benedictus XVI|mióno=Benedikt XVI|òryginalné mióno=Joseph Aloisius Ratzinger|titel=Papiéż, Biskùp Rzëmù, Suweren Watikańsczégò Państwa|mòtto=''Cooperatores Veritatis'' ''Wespółrobòtnicë Prôwdë''|data smiercë=31 gòdnika 2022|môl smiercë=[[Watikan]]|data nôrôdzenégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrôdzenégò=[[Marktl]]|pòntifikat=19 łżëkwiata 2005|kardinalskô kreacjô=27 czerwińca 1977|biskùpskô kònsekracjô=28 maja 1977|biskùpskô nominacjô=25 strëmiannika 1977|prezbitérat=29 czerwińca 1951|diakònat=29 pajicznika 1950|òbrôzk=BentoXVI-30-10052007.jpg|òpisënk òbrôzka=Benedikt XVI (2007)|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=19 łżëkwiata 2005 – 28 gromicznika 2013|2. fónkcjô=Prefekt Kòngregacje Nôùczi Wiarë|2. fónkcjô cząd=25 lëstopadnika 1981 – 2 łżëkwiata 2005|wëznanié=katolëcyzm|kòscół=rzimskòkatolëcczi|data nôrodzeniégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrodzeniégò=[[Marktl]]|miono=Benedikt XVI|òriginalné miono=Joseph Aloisius Ratzinger}} '''Benedikt XVI''' (łac. Benedictus PP. XVI, wł. Benedetto XVI, miem. Benedikt XVI.; pò prôwdze '''Joseph Aloisius Ratzinger''', [[Midzënôrodny fòneticzny alfabét|IPA]]: [{{IPA|ˈjoːzɛf ˈalɔʏzi̯ʊs ˈʁatsɪŋɐ}}]; ùr. [[16 łżëkwiata]] [[1927]] w Marktl<ref>''[https://www.britannica.com/biography/Benedict-XVI Benedict XVI]'' [w:] ''Encyclopædia Britannica'' [przëstãp z 26.07.2021 r.] (<abbr>an.)</abbr></ref>, zam. [[31 gòdnika]] 2022 we [[Watikan|Watikanie]]<ref name="smierc2">''[https://www.ekai.pl/zmarl-papiez-senior-benedykt-xvi/ Zmarł papież senior Benedykt XVI]'' [online], ekai.pl, 31 gòdnika 2022 [przëstãp z 31.12.2022 r.] (pòl.)</ref>) – [[Niemieckô|miemiecczi]] rzimskòkatolëcczi [[ksądz]], profesór teòlogicznëch nôùków, 265. [[papiéż]] i 7. Suweren Watikańsczégò Państwa òd 19 łżëkwiata 2005 do 28 gromicznika 2013. Arcybiskùp metropòlita Mnichòwa i Freising (1977–1982), kardinôł òd 1977 (nôprzód we stãpniu [[Kardinalsczé stãpnie|prezbitera]], w 1993 promòwóny do stãpnia [[Kardinalsczé stãpnie|biskùpa]]), prefekt [[Dikasteriô Nôùczi Wiarë|Kòngregacje Nôùczi Wiarë]] (1981–2005), dzekón Kardinalsczégò Kòlegium (2002–2005). Òd 28 gromicznika 2013 do smiercë béł [[Emeritowóny papiéż|emeritowónym papieżã]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20150924081954/http://www.pap.pl/palio/html.run?_Instance=cms_www.pap.pl&_PageID=1&s=infopakiet&dz=swiat&idNewsComp=&filename=&idnews=96412&data=infopakiet&_CheckSum=1344090354 Benedykt XVI będzie miał tytuł emerytowanego papieża]''[online], Polska Agencja Prasowa, 26 gromicznika 2013 [przëstãp z 3.03.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 24.09.2015 r.] (pòl.)</ref>, pierszim òd XV stalatégò, co z gwôsny wòli zerzeknął sã swòjégò ùrzãdu<ref>Katarzyna Krawczyk, ''[https://web.archive.org/web/20141026232203/http://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/pierwsza-abdykacja-od-700-lat-nic-bardziej-mylnego/6ln0l Pierwsza abdykacja od 700 lat? Nic bardziej mylnego!]'' [online], Onet.pl, 27 gromicznika 2013 [przëstãp z 27.02.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 26.10.2014] (pòl.)</ref><ref name=":0">''[https://dorzeczy.pl/religia/172266/osiem-lat-temu-benedykt-xvi-oglosil-abdykacje.html Osiem lat temu Benedykt XVI ogłosił abdykację]'' [online], dorzeczy.pl [przëstãp z 5.08.2021 r.] (<abbr>pòl.</abbr>)</ref>. Ùznôwóny za jednégò òd nôwëbitniészich teòlogów i chrzescëjańsczich mëslëcelów kùńca XX a zôczątkù XXI stalatégò, Joseph Ratzinger miôł fùndamentalny cësk na dzysdniowé nôùczanié katolëcczégò Kòscoła. Òb czas [[II watikańsczi sobór|II Watikańsczégò Sobòru]] béł za teòlogicznégò dorôdcã, wespółtwòrzącë nôwôżniészé sobòrowé dokùmeńtë<ref>[https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/mija-rok-od-smierci-papieza-benedykta-xvi-jednego-z-najwybitniejszych Mija rok od śmierci papieża Benedykta XVI, jednego z najwybitniejszych teologów naszych czasów.] Dzieje.pl, 31 gòdnika 2023 [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. W lësce do swòjégò biografa Petera Seewalda, Benedikt XVI wskôzôł, co òkòma słabnącégò fizycznégò kraftu, bezpòstrzédną przëczëną ùniemòżebniającą mù dalszą służbã béł chroniczny a nieùstãplëwi bezspik, przez jaczi cerpiôł òd zôczątkù pòntifikatu<ref>[https://kosciol.wiara.pl/doc_pr/8066599.Biograf-papieza-Benedykt-XVI-zrezygnowal-z-papieskiego-urzedu-z Biograf papieża: Benedykt XVI zrezygnował z papieskiego urzędu z powodu bezsenności.] Gość Niedzielny, 30 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jinym wôżnym dzejnikã béł brak mòżebnoscë ùdaniégò sã w daleką rézã na [[Swiatowé Dnie Młodzëznë 2013|Swiatowé Dnie Młodzëznë w Rio de Janeiro]] ze wzglãdu na stón zdrowiégò<ref name="BenedyktXVI">Peter Seewald: ''Benedykt XVI. Ostatnie rozmowy''. Dom Wydawniczy Rafael, 2016, str. 31–33. <nowiki>ISBN 978-83-7569-905-0</nowiki>. (pòl.)</ref>. Jegò gwôsny pòntifikat béł naczerowóny na dialóg wiarë z rozëmã ë biôtkã z „diktaturą relatiwizmù” w zôpadny kùlturze<ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/168674/nd/Wielki-i-pokorny Wielki i pokorny], Niedziela. [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Òpùblëkòwôł trzë encykliczi (w tim programòwą ''Deus caritas est'')<ref>[https://papiez.wiara.pl/Dokumenty_Benedykta_XVI/Encykliki Benedykt XVI. Encykliki] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Jakno papiéż zdecydowóno wzął sã do sprawë òczëszczeniégò Kòscoła ze seksualny przemòdżi dëchòwnëch, wprowôdzającë òstré discyplinarné procedurë, a téż zgrôwôł do òdnowë lëturgiczny tradicje (m.jin. przez motu proprio ''Summorum Pontificum'')<ref>[https://www.ekai.pl/benedykt-xvi-wobec-plagi-wykorzystywania-seksualnego-maloletnich/ Benedykt XVI wobec plagi wykorzystywania seksualnego małoletnich] ekai.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://papiez.wiara.pl/doc/375047.Motu-proprio-Summorum-Pontificum-omowienie-caly-tekst Motu proprio "Summorum Pontificum" (omówienie+cały tekst)] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] (pòl.)</ref>. Dokònôł historicznégò aktu rezygnacje z ùrzãdu, co ògłosył 11 gromicznika 2013 rokù, dolmaczącë gò wiedno wikszim ùtratą fizycznégò a dëchòwégò kraftu. To bëła pierszô abdikacjô papieża z gwôsny wòli òd czasów [[Celestin V|Celestina V]] w 1294 rokù. Òb òstatną dekadã żëcégò Benedikt XVI rezydowôł we klôsztorze Mater Ecclesiae we Watikańsczich Ògrodach, pòswiãcywającë sã mòdlëtwie a intelektualny robòce w sómnoce<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/w-wieku-95-lat-zmarl-emerytowany-papiez-benedykt-xvi W wieku 95 lat zmarł emerytowany papież Benedykt XVI] Dzieje.pl, 1 stëcznika 2023. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.gosc.pl/doc/1460938.Nowy-dom-Benedykta Nowy dom Benedykta] gosc.pl, 21 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/104612/nd/Klasztor-Mater-Ecclesiae---pustelnia-Benedykta-XVI Klasztor „Mater Ecclesiae” - pustelnia Benedykta XVI] niedziela.pl, 25 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. Zamiarł 31 gòdnika 2022 rokù we wiekù 95 lat. Pògrzebòwô ùroczëzna, co òdbëła sã 5 stëcznika 2023 rokù na placu sw. Piotra, mia historiczny a bezprecedensowi charakter w mòdernëch dzejach Kòscoła – pierszi rôz w historii pògrzebòwą mszã emeritowónégò papieża òdprôwiôł jegò ùrzãdëjący nastãpnik, [[Frãcëszk (papiéż)|papiéż Frãcëszk]]<ref>[https://www.polskieradio.pl/399/7979/artykul/3098406,pierwsze-takie-wydarzenie-w-historii-urzedujacy-papiez-pozegnal-swego-zmarlego-poprzednika Pierwsze takie wydarzenie w historii. Urzędujący papież pożegnał swego zmarłego poprzednika] polskieradio.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref><ref>[https://wiadomosci.radiozet.pl/swiat/pogrzeb-benedykta-xvi-transmisja-na-zywo-swiat-zegna-papieza-seniora Pogrzeb Benedykta XVI. Świat pożegnał papieża seniora. "Niech cieszy się wieczną chwałą"] wiadomosci.radiozet.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] (pòl.)</ref>. == Przëpisë == t7z3ckhy8jv3ejsfouek7b8ode0s864 0 5245 202062 199361 2026-06-11T17:34:40Z Orbitminis 18250 kaszëbsczi dolmaczënk pòzwë 202062 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Barrys Bay Ontario.JPG|mały|Bùdink w Barry's Bay]] '''Barry's Bay, Ontario''' (kaszëbsczi dolmaczënk: ''Hôwinga Barrégò'') – miastkò w [[Kanada|Kanadze]], w chtërnym je kòle 1100 mieszkańców. Wiele z nich je òtrokama Kaszëbów. Tu béł i ò [[Kaszëbi|Kaszëbach]] w tim miastkù napisôł dr [[Jan Drzéżdżón]] (1974), a pò nim béł tu [[Sven Gustavsson]] - profesor słowiańsczich jãzëków ze [[Szwedzkô|Szwedzczi]]. Tèż tu w kòscele probòszczem òd 1978 rokù béł ks. [[Ambrose Pick]], a w 2008 rokù òn celebrowôł Mszã Sw. i gôdôł w ni wiele pò kaszëbskù. Kòl niégò w Kanadze béł ks. [[Francyszk Grucza]]. Tu na smãtôrzu mô grób o. [[Alojzy Rekowski]] CSsR - dzejôrz kaszëbsczi kùlturë w Kanadze. Tu w 1934 rokù ùrodzył sã [[Julian Kulas]][https://web.archive.org/web/20160306014246/http://www.barrysbaythisweek.com/2009/01/28/julian-kulas-a-man-of-many-passions]. Òn napisôł słowôrzk ''Kashub-English-Kashub. Kaszubsczi-Anielsczi-Kaszubsczi'' (2009). Tu znóny je [[kaszëbsczi wësziwk]], a w szkòle dzece ùczałë sã òd séwnika 2010 rokù [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20130207132004/http://69.159.225.130/library/Search.aspx Bibloteka] * [https://madvalleycurrent.com/2020/01/13/set-the-table-kashubian-style/ kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu w Barry's Bay, 2020] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kanada]] jnsz4uh1mufop9vjyfj0r97n3etnove 0 5313 202064 198393 2026-06-11T17:52:20Z Orbitminis 18250 wstãp, nôgłówczi, pisenk 202064 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}'''Eùgeniusz Prëczkòwsczi''' (ùr. [[7 lëpinca]] [[1969]] rokù w [[Wejrowò|Wejrowie]]) – dochtór hùmanisticznëch nôùk, kaszëbsczi gazétnik, piesniodzeja, pisôrz, tłómôcz, aùtór tekstów, wëdôwôrz i dzejôrz, nôleżnik [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczi Zrzeszeniô]], wiceparwadniczący Radzëznë Kartësczégò Krézu, zakłôdôcz karna „Młodzëzna”. Ùkùńczył sztudia na Politechnice Gduńsczi w 1994 rokù. Je redaktorã telewizyjnégò magazynu “Rodnô Zemia”. Prowadzy téż pismiono “Norda” ë wëdowizna “Rost”. Dokôzë lëteracczé drëkòwôł midzë jinszima w “Tatczëznie”, “Gazéce Kartësczi”, “Zsziwkù”, “Pomeranii” ë “Nordze”. Przërëchtowôł antologiã prozë “Dërchôj królewiónkò” (1996). Je wespółautorã mòdlëtewnika “Më trzimómë z Bògã” (1998, wespół z [[Eùgeniusz Gòłąbk|Eugeniuszã Gòłąbkã]]), knédżi z kaszëbsczima wicama “Bëlny szport wiele wôrt” (2000) i jin. Je wespółautorã "Oratorium Swiónowsczégò" (2009). Napisôł téż "Leksykon Ziemi Żukowskiej" (2012). Je laureatã òglowòpòlsczich kònkùrsów: miona [[Jan Drzéżdżón|Jóna Drzéżdżona]] (1996) ë Mieczisława Strijewsczégò (1998, 2000). W 1998 dostôł midzënôrodné wëróżnienié Polcul Foundation, a w 1999 rokù Medal Stolema. Je w [[Radzëzna Kaszëbszégò Jãzëka|Radzëznie Kaszëbszégò Jãzëka]]. == Ùsôdztwò (wëbiér) == * Anthony de Mello - ''Casnô aureola'', Gduńsk 1993 (tłómaczenié) * ''Dërchôj królewiónkò'', Gdynia 1996 (redakcjô) * ''Më trzimómë z Bògã'', Gdynia 1998 (przekłôdë, redakcjô; wespółrobòta: [[Eùgeniusz Gòłąbk]]) * ''Na jimiã Bòsczé'', Gduńsk 2000 * ''Bëlny szport wiele wôrt'', Gduńsk 2000, 2010 (redakcjô) * ''Mësla dzecka'', Gduńsk 2001 (redakcjô; wespółrobòta: Elżbieta Pryczkowska) * ''Królowa Kaszub'', Banino-Pelplin 2002 * ''Piesnie Rodny Zemi'', Banino-Pelplin 2003 (plus płyta CD; wespółaùtorzë: [[Tomôsz Fópka]] i [[Jerzi Stachùrsczi]]) * ''Òjcze nasz'', Banino-Pelplin 2004 (redakcjô) * ''Bòże pòmagôj. Jan Paweł II do Kaszubów'', Banino-Pelplin 2005 * ''Ksążeczka do nôbòżéństwa'', Pelplin 2005 * ''Zrzeszeni w Baninie'', Banino-Pelplin 2006 * ''Dlô Was Panie'', Gdańsk 2006 (redakcjô) * ''Wspomnienia kaszubskich Sybiraków'', Banino-Pelplin 2006 (redakcjô) * ''Sól zemi'', Banino 2007 * ''Kaszubski Kordecki. Życie i twórczość ks. prał. Franciszka Gruczy'', Banino 2008 * ''Nótë kaszëbsczé. Pòpùlarné piesnie'', Banino 2008 (redakcjô) * ''Siła Żukowa'', Banino-Żukòwò 2009 * ''Norbertańska siła Kaszub'', red. Andrzej Groth, Eugeniusz Pryczkowski, Banino-Żukòwò 2011 * ''Kùńczi sã mòja pielgrzimka. 100 lat Władysławy Gołąbek z Pryczkowskich'', Banino 2012 * ''Leksykon Ziemi Żukowskiej'', Żukowo 2012 * ''Dzecynny czas'', tomik poezji, Banino 2012 * ''Serce miec'', współautor Jerzy Stachurski, śpiewnik, Banino 2015 * ''Swiónowskô nasza Matinko. Dzieje parafii i sanktuarium oraz cuda Królowej Kaszub'', Banino 2016 * ''Król Kaszubów – Karol Krefft'', Banino 2016 * ''Kaszëbskô młodëch rewòlucjô'', współautor Katarzyna Kankowska–Filipiak, Banino 2017 * ''Sanktuarium sianowskie a tożsamość kaszubska'', praca zbiorowa, red., Swiónowò-Banino 2018 * ''Banino. Miszewo, Pępowo, Rębiechowo – dzieje dramatyczne i piękne'', Banino 2018 * ''Królowa Morza. Kaszubskie sanktuarium w Swarzewie, Banino-Swôrzewò, 2019'' * ''Z Bãdargòwa do Lëzëna. Paweł Miotk – dzejôrz, lëterat, wójt, współautor Gracjan Fopke, Banino 2020'' * ''Płomiéń miłotë. 51 sonetów na 51 lat'', Banino 2020 * ''X Festiwali Filmów Kaszubskich,'' Banino 2020. == Diskògrafiô (wëbiér) == * ''Jadą z kòlãdą'' (magn. kaseta, Serakòjce 1998) * ''Piesnie Rodny Zemi'' (2003) * ''Më jesmë młodi'' (Lëzëno 2004) * ''Le żecé biegô'' (Lëzëno 2006) * ''Òd se cos dac'' (Banino 2008) * ''Oratorium Sianowskie'' (Banino 2009) * ''Piãkné Kaszëbë'' (''Koleczkowianie'', Szëmôłd, 2010) * ''Cél daleczi'' (Banino 2010) * Wiedno Kaszëbë (Banino 2012) * Dwie stegnë (Banino 2017) * Mój tusk (Banino 2018) * Żegnôj swiat całi (2019) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}}{{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Prëczkòwsczi Eugeniusz}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] g1k2qz2tnefwnrj49fbrhbogu2hh5z3 202066 202064 2026-06-11T18:04:19Z Orbitminis 18250 202066 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}'''Eùgeniusz Prëczkòwsczi''' (ùr. [[7 lëpinca]] [[1969]] rokù w [[Wejrowò|Wejrowie]]) – dochtór hùmanisticznëch nôùk, kaszëbsczi gazétnik, piesniodzeja, pisôrz, tłómôcz, aùtór tekstów, wëdôwôrz i dzejôrz, nôleżnik [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczi Zrzeszeniô]], wiceparwadniczący Radzëznë Kartësczégò Krézu, zakłôdôcz karna „Młodzëzna”. Ùkùńczył sztudia na Politechnice Gduńsczi w 1994 rokù. Je redaktorã telewizyjnégò magazynu “Rodnô Zemia”. Prowadzy téż pismiono “Norda” ë wëdowizna “Rost”. Dokôzë lëteracczé drëkòwôł midzë jinszima w “Tatczëznie”, “Gazéce Kartësczi”, “Zsziwkù”, “Pomeranii” ë “Nordze”. Przërëchtowôł antologiã prozë “Dërchôj królewiónkò” (1996). Je wespółautorã mòdlëtewnika “Më trzimómë z Bògã” (1998, wespół z [[Eùgeniusz Gòłąbk|Eugeniuszã Gòłąbkã]]), knédżi z kaszëbsczima wicama “Bëlny szport wiele wôrt” (2000) i jin. Je wespółautorã "Oratorium Swiónowsczégò" (2009). Napisôł téż "Leksykon Ziemi Żukowskiej" (2012). Je laureatã òglowòpòlsczich kònkùrsów: miona [[Jan Drzéżdżón|Jóna Drzéżdżona]] (1996) ë Mieczisława Strijewsczégò (1998, 2000). W 1998 dostôł midzënôrodné wëróżnienié Polcul Foundation, a w 1999 rokù Medal Stolema. Je w [[Radzëzna Kaszëbszégò Jãzëka|Radzëznie Kaszëbszégò Jãzëka]]. == Ùsôdztwò (wëbiér) == * Anthony de Mello - ''Casnô aureola'', Gduńsk 1993 (tłómaczenié) * ''Dërchôj królewiónkò'', Gdynia 1996 (redakcjô) * ''Më trzimómë z Bògã'', Gdynia 1998 (przekłôdë, redakcjô; wespółrobòta: [[Eùgeniusz Gòłąbk]]) * ''Na jimiã Bòsczé'', Gduńsk 2000 * ''Bëlny szport wiele wôrt'', Gduńsk 2000, 2010 (redakcjô) * ''Mësla dzecka'', Gduńsk 2001 (redakcjô; wespółrobòta: Elżbiéta Prëczkòwskô) * ''Królowa Kaszub'', Banino-Pelplin 2002 * ''Piesnie Rodny Zemi'', Banino-Pelplin 2003 (plus płyta CD; wespółaùtorzë: [[Tomôsz Fópka]] i [[Jerzi Stachùrsczi]]) * ''Òjcze nasz'', Banino-Pelplin 2004 (redakcjô) * ''Bòże pòmagôj. Jan Paweł II do Kaszubów'', Banino-Pelplin 2005 * ''Ksążeczka do nôbòżéństwa'', Pelplin 2005 * ''Zrzeszeni w Baninie'', Banino-Pelplin 2006 * ''Dlô Was Panie'', Gdańsk 2006 (redakcjô) * ''Wspomnienia kaszubskich Sybiraków'', Banino-Pelplin 2006 (redakcjô) * ''Sól zemi'', Banino 2007 * ''Kaszubski Kordecki. Życie i twórczość ks. prał. Franciszka Gruczy'', Banino 2008 * ''Nótë kaszëbsczé. Pòpùlarné piesnie'', Banino 2008 (redakcjô) * ''Siła Żukowa'', Banino-Żukòwò 2009 * ''Norbertańska siła Kaszub'', red. Andrzej Groth, Eugeniusz Pryczkowski, Banino-Żukòwò 2011 * ''Kùńczi sã mòja pielgrzimka. 100 lat Władysławy Gołąbek z Pryczkowskich'', Banino 2012 * ''Leksykon Ziemi Żukowskiej'', Żukowo 2012 * ''Dzecynny czas'', tomik poezji, Banino 2012 * ''Serce miec'', współautor Jerzy Stachurski, śpiewnik, Banino 2015 * ''Swiónowskô nasza Matinko. Dzieje parafii i sanktuarium oraz cuda Królowej Kaszub'', Banino 2016 * ''Król Kaszubów – Karol Krefft'', Banino 2016 * ''Kaszëbskô młodëch rewòlucjô'', współautor Katarzyna Kankowska–Filipiak, Banino 2017 * ''Sanktuarium sianowskie a tożsamość kaszubska'', praca zbiorowa, red., Swiónowò-Banino 2018 * ''Banino. Miszewo, Pępowo, Rębiechowo – dzieje dramatyczne i piękne'', Banino 2018 * ''Królowa Morza. Kaszubskie sanktuarium w Swarzewie, Banino-Swôrzewò, 2019'' * ''Z Bãdargòwa do Lëzëna. Paweł Miotk – dzejôrz, lëterat, wójt, współautor Gracjan Fopke, Banino 2020'' * ''Płomiéń miłotë. 51 sonetów na 51 lat'', Banino 2020 * ''X Festiwali Filmów Kaszubskich,'' Banino 2020. == Diskògrafiô (wëbiér) == * ''Jadą z kòlãdą'' (magn. kaseta, Serakòjce 1998) * ''Piesnie Rodny Zemi'' (2003) * ''Më jesmë młodi'' (Lëzëno 2004) * ''Le żecé biegô'' (Lëzëno 2006) * ''Òd se cos dac'' (Banino 2008) * ''Oratorium Sianowskie'' (Banino 2009) * ''Piãkné Kaszëbë'' (''Koleczkowianie'', Szëmôłd, 2010) * ''Cél daleczi'' (Banino 2010) * Wiedno Kaszëbë (Banino 2012) * Dwie stegnë (Banino 2017) * Mój tusk (Banino 2018) * Żegnôj swiat całi (2019) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}}{{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Prëczkòwsczi Eugeniusz}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] d638heuh14xtg0hj6ohnyg0x96d4020 0 5447 202077 197418 2026-06-11T19:22:45Z Rabùszniczka 19710 202077 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Eryngium bourgatii (Umbelliferae) flower HDR.jpg|mały|''Eryngium bourgatii'']] '''Òstropùs''' (''Eryngium'') – to je szlach roscënów z rodzëznë zelerowatëch. Òne roscą m.jin. w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce [[kòlmòrsczi òstropùs]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Zelerowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Zelerowaté]] [[Kategòrëjô:Artikle, jaczé nót je napisac òd nowa]] [[Kategòrëjô:Roscënë]] 1vcva7kmjmex3kfxz3wlezrjczm5hg8 0 5785 202061 201999 2026-06-11T17:26:12Z Orbitminis 18250 202061 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Narcissus poeticus (Habitus).jpg|thumb|Jastrowô lelijô]] '''Jastrowô lelijô, biôłi narcys''' ([[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''Narcissus poeticus'') – gatënk roscënë z rodzëznë [[Amarilkòwaté|amarilkòwatëch]] (''Amaryllidaceae''). W rodzë je gò nalezc w pôłniowò-zôpadny [[Eùropa|Eùropie]] - òd [[Hiszpaniô|Szapnii]], przez [[Francëjô|Francëskã]] i [[Italskô|Włochë]], jaż pò północno-zôpadny part [[Greckô|Grecji]]<ref>Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 551. ISBN 83-214-1305-6</ref><ref>Beata Grabowska, Tomasz Kubala. ''Encyklopedia bylin'', tom II. Poznań, Zysk i S-ka Wydawnictwo, s. 613, 2012.</ref>. Je chòwóny przez lëdzy jakò òzdobnô roscëna - je ùważóny za jeden z pierszich kùltiwowónëch narcysów (kòl [[Narcissus tazetta|N. tazetta]] i [[Narcissus jonquilla|N. jonquilla]]). W skùtkù hòdowli zadomòwił sã w regionach na północ òd jegò nôternégò strzodowisza<ref>Andreas Bartels: Rośliny śródziemnomorskie. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2003, s. 251. </ref>; W [[Pòlskô|Pòlsce]] i na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] roscy zdzëwióny m. jin. w parkach i smãtorzach. Z gatënkù kòrzëstô sã w perfùmerëjnym przemësle. Jastrowô lelijô je trëjącô. == Taksonomiô == ''Narcissus poeticus'' béł pò rôz pierszi òpisóny przez [[Karol Linneùsz|Karola Linneùsza]] w jegò dokazu ''Species Plantarum (''s. 289) z 1753 rokù. <ref>"Amaryllidaceae Narcissus poeticus L." ipni.org (International Plant Names Index). Retrieved 15 December 2015</ref> == W kùlturze == Nôstarszé wdôrë w kùlturze ò Jastrowi leliji pòchòdzą z Historia Plantarum, bòtanicznégò dokôzu [[Teòfrast z Eresos|Teòfrasta z Eresos]] (371 - kòl 287 p. n .e), w jaczim òpisôł òn narcysa kwitnącégò na [[zymk]]<ref>Jashemski, Wilhelmina Mary Feemster; Frederick Gustav Meyer (2002). The Natural History of Pompeii: A Systematic Survey. Cambridge University Press. p. 131. <nowiki>ISBN 978-0-521-80054-9</nowiki>.</ref>. Je téż parłączóny z pòstacą [[Narcyz|Narcyza]] z grecczi mitolodżi<ref>"Amaryllidaceae Narcissus poeticus L." ipni.org (International Plant Names Index). Retrieved 15 December 2015</ref>. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Bòtanika]] <references /> ess3v0bvfe141izk0eorr9yo82hwhsz 0 6841 202079 201026 2026-06-11T19:25:23Z Rabùszniczka 19710 202079 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Krzyż Wielkopolski COA.svg|mały|120px|Krziżewi herb]] '''Krziż''' (we zdrojach: ''Kreuz''; pòl. ''Krzyż Wielkopolski'', miem. ''Kreuz'') - garc w [[czôrnkòwskò-trzcanecczi kréz|czôrnkòwskò-trzcanecczim krézu]] we [[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò|Wiôlgòpòlsczim wòjewództwie]] nad [[Drawa|Drawą]] ë [[Notec|Notecą]]. * Lëdztwò gardu: 6.300 ([[2009]]) * Wiéchrzëzna gardu: 5,83 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Artikle, jaczé nót je napisac òd nowa]] iffyoek18iilex45afevbty5ikwwvfo 0 7390 202102 199101 2026-06-12T03:56:16Z InternetArchiveBot 14136 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 202102 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk ulica Świętego Ducha 48 (tablica Florian Ceynowa).JPG|mały|Tôblëca F. Cenôwë w [[Gduńsk]]ù]] [[Òbrôzk:Grob Ceynowa.jpg|mały|Grób F. Cenôwë]] '''Florión Cenôwa''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Florian Ceynowa'') (ùr. [[4 maja]] [[1817]] r. - ùm. [[26 strëmiannika|26 str.]] [[1881]] r.) to béł [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] nôrodny dzejôrz, badéra fòlkloru ë [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], ùsôdzca pierszi kaszëbsczi gramaticzi ë wielu kaszëbskòjãzëkòwich lëteracczich dokôzów. Òn chcôł òbùdzëc kaszëbsczégò dëcha przez rechòwanié wësok kaszëbiznë i ùkôzanié historiczny przeszłotë Kaszëbów. Òsoblëwò szło jemù ò jãzëk, chtëren béł dlô niegò równo wôrtny, jak wszëtczé słowiańsczé jãzëczi. Kaszëbi równak mielë wnenczas swój jãzëk za cos lëchszégò. Òn ùsadzył gwôsny pisënk, a w nim kąsk lëterów jinëch òd pòlsczégò jãzëka. Flóriôn Stanisłôw Wenańti Cénôwa (pò swòjémù: Cenôva) òstawił nama blós jeden rãczno pisóny żëcopis ë dëcht pôrã lëstów, nawetka niewiada czë aùtenticznëch. Òstało pò nim wiele przekazów pòstrzédnëch, czasã procëmnëch, czasã diskùsëjnëch, jak słôwnô mòwa òbskôrżëcelskô na berlińsczim procesu. Cãżczé czasë ë dzeje jegò żëwòta nie zletczają dozéraniégò pamiãcë ò nim. Jak zôs przëznała jegò òtroczka, „wdôrë pò starkù znikłë razã z badérama jegò żëcégò”, co nawpół dolmaczi brak cénôwòwsczégò mùzeùmù. == Żëcopis == === Rodzëzna === Òkrëszënë jegò żëcopisù zebralë skrópùlatny badérowie ë wiémë dzys, że F. Cénôwa ùrodzył sã w niedzelã, 4 maja 1817 r. ò gòdz. 2 pòpôłnim w Słôwòszenie k. Krokòwi w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]], niedalek òd nôbarżi na nordã wësëniãtégò skrôwka Pòlsczi. Jegò òjc Wòjcech béł pismiannym ë swiãdnym swòji pòlskòscë chłopã (wersjô, że béł kòwôlã, je terô zarzuconô), a mëma Magdaléna z d. Pienczen lubò Pienczyn - bëła domòwą gòspòdënią, dosc młodô wëdóną za chłopa. Cénowie mielë dzewiãc sztëk dzecy, a mòże ë òkróm tegò téż adoptowóną krewniôczkã Wòjcecha. Flóriôn béł przedslédnym z dzecy, z chtërnëch nie wszëtczé dożdelë dozdrzeniałégò wiekù. Dwaji jegò starszi bracynë, Józef ë Môrcën, òstalë ksydzama. Òbadwaji skùńczëlë młodo. Krótkò przed smiercą drëdżégò (1847) ùmarł jich òjc, a mëma w 1850 r. Tédë ju prawie nick nie parłãczëło młodégò Cénôwã z rodnym môlã. === Edukacjô === W Słôwòszënie chòdzył do spòdlëczny szkòłë òd 1824 (lubò 1825) do 1830 r., a téj trafił do Królewsczégò Katolëcczégò Gimnazjum w Chònicach. Dzewiãclatny program robił w roków jedenôscë (1830-41), co biograf „bùdzëcela” Jireneùsz Pieróg przëpisëje nôdmierno òbcãżónémù programòwi. Z trudã wic, le brzadowno, dôbiwôł Cénôwa rëmną wiédzã, m.jin. z òbjimù jãzëków stôro- ë nôwòżëtnëch. Ùczëlë gò òglowò Miemcë, a towarzëstwò ze szkòłowi ławë miôł mieszóné - miemieckò-pòlsczé. Mieszkôł na pôrã stancjach ë mòże téż w tzw. kònwikce. W szkòlë nôleżôł do krëjamnégò kòła filomacczégò „Polonia”. Na zôczątkù zélnika 1841 r. zdôł dwùdniowé egzaminë kùńcowé, a 21 zélnika dostôł swiôdectwò dozdrzałotë. Pò bòkadny miôrcë wiédzë Cénôwa dëcht nôterno rozwôżôł sztudia teòlogiczné ë kariérã ksydza. Miast tegò, 22 gòdnika 1841 r. zôpisôł sã na filozoficzny wëdzél Wrocłôwsczégò Ùniwersytetu. 7 stëcznika 1843 r., przeniósł sã na wëdzél mediczny, gdze sztudérowôł colemało rok. Bëłë to nôwôżniészé lata jegò jintelektualny edukacji. Dostôwôł sztipend Towarzëstwa Nôùkòwi Pòmòcë, dzejającégò w Pòznanim; në miéwôł dëtkòwé drãgòtë. Przënômni dwa razë mieniôł téż w nym gardze stancje. === Pierszô pùblikacjô o germanizacji Kaszëb i "przebùdzene" === We Wrocławiu zetkł sã z słowianofilsczima prądoma, jaczé rozséwalë tam m.jin. fizjologa prof. Jón Ewangelësta Pùrkyně (téż dzekón wëdzélu), ë slôwista Francëszk Ladisłôw Čélôkòwsczi. W môju 1842 r. Cénôwa òstôł nôleżnikã Lëterackò-Słowiańsczégò Towarzëstwa. Brôł ùdzél w jegò zëbranich ë na jednym z nich, 17 czerwińca 1843 r., przedstôwiôł (pò pòlskù) referat „Ò tërôzniészim stónie germanizacji Kaszëb”. W wersëji miemiecczi, jakno „Die Germanisiriung (sic!) der Kaschuben”, stôł sã òn pierszą pùblikacją Cénôwë, a pòdpisôł òn jã prosto: „Kaszëba”. Tekst òpùblikòwałë lipsczé „Jahrbücher für slawische Literatur, Kunst und Wissenschaft” za rok 1843, z chtërnyma wespółrobòtã jesz pòzdze cygnął. Artikel dożdôł sã téż przedrëkù, a jegò ùsôdca - diplomù òd L-ST. Przińdny „bùdzëcél” béł ju tedë zycher „przebùdzony”. Zagrãdzył òn sã w kùlturã swòji rodny zemi ë w 1843 r. òpùblikòwôł w dwajãzëcznym warszawsczim pismie „Jutrzenka-Дънница. Przegląd słowiański” dwie jimpresje na temã kaszëbsczich zwëków: „Wiléjá Noweho Roku” ë „Szczōdráki”. Dóno je pò pòlskù, kaszëbskù ë ruskù, pòprzedzającë wstãpã (ë nôgłówkã) pò pòlskù ë ruskù. Nót je pòdsztrëchnąc no harmònijné jãzëkòwé współbëcé, jaczé zycher òdpòwiôdało tegòczasnym pòzdrzatkóm Flóriana Cénôwë. Ne tekstë téż òstałë pòzdze przedrëkòwóné. === Wòjskòwa służba i pòwstanié === 9 zélnika 1843 r. młodi sztudéra òstawił Ùniwersytet Wrocławsczi, a 31 rujana zapisôł sã na ùniwersytet w Króléwcù, tj. Albertinã. Przeszedł tam wòjskòwą służbã, do chtërny zgłôsył sã òchòtniczo ë chtërną òdbëł jakno chirurg w latach 1843-44, a téż skùńczył 5 semestrów medicynë. Mòżlëwie, ëże òtrzëmiwôł wòjskòwi sztipend, zycher zôs zdobëł kònkretną wiédzą z òbjimù wòjskòwòscë. Związôł sã z krãgama patrioticznëch kònspiratorów królewiecczëch. Bëc mòże zajimało gò to barżi niżlë nôùka, chtërny nie skùńczył. W stëcznikù 1846 r. przeprowadzonô òsta kòl niégò rewizjô ë wezwóno gò na przesłëchanié. W efekce Cénôwa dostôł zakôz wëjazdu z gardu. Nen zakôz wnetka narësził ë 19 gromicznika wëjachôł do Klonówczi k. Stôrogardù Gduńsczégò, cobë rëchtowac napôd na tamtészé prësczé kòszarë, co miało bëc partã pòwstaniégò gen. Lùdwika Mierosłôwsczégò. Zebrôł k. stoòsobòwi pòwstańczy òddzél ë òstôł jegò przédnikã. Napôd, przewidzóny na noc z 21-gò na 22 -gò gromicznika 1843 r., równak nie darził sã, bò sëłë prësczé zòrganizowałë zawczasu òbarnã, a òddzél pòlsczi - pòzbawiony elementu zaskòczeniégò - béł bez szansów. Cénôwa rozpùscył gromadã a sóm żił w krëjamnocë. Wëdóno na niégò lëst gòńbòwi, ë 6 strëmiannika Cénôwa òstôł pòjmóny na drodze ze Swiónowa do Stôjszewa. Sedzôł w Stôrogardze ë Grëdządzu, a òd lëstopadnika 1846 r. - w berlińsczim Mòabice. Pò rokù, òbczas chtërnégò ùmarlë jegò òjc ë brat, òstôł zaliczony do przédnëch prowôdników niédoszłégò pòwstaniô ë 17 lëstopadnika 1847 r., razã z 7 jinyma, òstôł skôzóny na smierc òbez scãcé topòrã. Równak flot, bò 6 strëmiannika 1848 r., karã nã òbmieniono na ògnariô, a 20 strëmiannika òbjãła gò amnestiô, a rzma ùwòlniła sôdzëwëch. === Dochtórat ò kaszëbsczich przesądach w mëdicznëch zachach === W gromicznikù tegò rokù Cénôwa nawiązôł kòrespòndencjã ze szczecëńsczim Towarzëstwã dlô Historie ë Stôrożëtnoscë Pòmòrsczich, chtërnémù przesłôł jinfòrmacje ò Kaszëbach ë jejich jãzëkù. Dostôł titel nôleżnika ë kòrespòndenta ti jinstitucji, chtërny pòzdze dedikòwôł swòjã dochtórską rozprawã. Na wespółrobòta natchnãła gò do czile dolmaczënków ë robòtë przë kaszëbskò-miemiecczim słowôrzu. W zélnikù 1850 r. naczął téż kòrespòndencją z badérama z Petersbùrga. Chòc blós lubòwnik, stôwôł sã znôczącą pòstacą słowiańsczégò nôùkòwégò swiata. Dwa miesące pò ùwòlnienim, Flóriôn Cénôwa dostôł paszpòrt ë wëbrôł sã bez Pùck do Pòznania, cobë wspòmóc tam biotkùjącëch pòwstôńców. Nié dostôł równak zgòdë na dłëgszi pòbët ë sczérowôł sã do Króléwca, żebë załatwic swòje sztudérsczé zachë. Równoczasno mëslôł ò pòwrócenim do wòjska ë krótkò służił jaknô wòjskòwi dochtór we Gduńskù (1850). Niewiada gdze skùńcził sztudia, le 11 gòdnika 1851 r. na Ùniwersytece m. Friderika Wilhelma w Berlinie òbarnił dochtórską robòtã z medicynë pt. „De Terrae Pucensis incolarum superstitione in re medica (Ò przesądach mieszkeńców Zemi Pùcczi w mëdicznëch zachach)”. Zafùlowôł jã wspòmniónym żëcopisã własnym, napisónym równak dosc pò wiérzchù ë placóma enigmaticzno, a do té, w zasadno wieloznacznym jãzëkù, jaczim je łacëzna. === Kaszëbsczé pùblikacje === Tedë ju miôł za sobą pierszé pùblikacje „bùdzëcélsczé”. We czwôrtk 7 strëmiannika 1850 r. w tigòdnikù „Szkòła Nôrodowô”, wëdôwónym w Chełmnie, òpùblikòwôł (z krótczim òdredaktorsczim wstãpã) swój słôwny artikel „Kaszebji do Pólochov”, pòdpisëjącë gò pseùdónimã „Wójkasin”, tj. „sin Wòjcecha”. Chcôł w nim parłãczëc dwa nôrodë: kaszëbsczi ë pòlsczi, w chtërnëch widzôł bracynów. Tekst nen pòtkôł sã flot z sërową pòlemiką, le Cénôwa, niezniechãcóny, jész w timże rokù napisôł ë własnym kòsztã wëdrëkòwôł sztërë kaszëbsczé pùblikacje, dôwszë zôczątk lëteraturë kaszëbsczi. Bëłë to: „Xążeczka dlo Kaszebov”, „Kile słov wó Kaszebach e jich zemi”, „Rozmowa Pólocha s Kaszebą” ë „Trze rosprave”. Dwie pierszé pòdpisôł „Wójkasen”, a òstatną swòjim drëdżim mionã „Stanjisław”. Rok pòzdze ògłosył pôrã etnografnëch szkiców. Przedrëkòwóné òstałë téż jegò tekstë z „Jutrzënczi”. W "Kaszëbi do Pòlôchów" òn m.jin. napisôł: "Wë jesce gwesno na nas përznã złi, że më sã nie jãlë do czëtaniô pòlsczich pism, a jesz mni do tehô pòlsczéhô bractwa, co to Ligą (Pòlską) zowią, bierzemë. Ale wcale ta rzecz sã tak ni mô. Më prôwdzëwi Kaszëbi nie rozmiejemë dobrze pò pòlsku; a wiãc më sã mùszimë przód waszi pëszny mòwë naùczëc. Ale co to za cãżkô rzecz, czej ni ma kòhù, co bë nas naùczëł. Ksäżô naszi są Miemcë, szkólny zôs mają strach przed przełożonemi. A wiãc më tak gôdómë, jak naszi przodkòwie gôdalë, to je pò kaszëbskù. Ale wë, bracô Pòlôsze, ni mùszice mëslëc, że më – wëjąwszë niechtërëch smitonków – sã ti naszi mòwë wstëdzymë. Òj brón Bòże! Czejbë te chto chcôl dzeje naszëch przodków spisac, jak òni z dôwnemi Prësôkami, Dunczekami, Szwedami, Miemcami wòjowalë tej bë to bëła decht pësznô ksążka; abò jaczi to bë béł pëszny krajòbrôzk naszi całi niegdësz zemi òd Wisłë do Òdrë a òd mòrza jaż pò Notecã ë Wartã.(...) më jednak mómë w Bògù nadzejã, że më z czasã naszã mòwã wëkształcymë. Co daj wnet Bòże. Amen. Pisôł jem dnia 20-hò gromnicznika 1850 r. w [[Zôpadné Prësë|Prësach zachòdnëch]] nad grańcą pòmòrską niedalek mòrza." Drãgò rzec jaczi efekt wëwôrłë ksążeczczi Cénôwë na Kaszëbach, jaczi béł jejich nôkłôd ë ôrt distribùcji. Równak, na gwës òne zajinteresowałë ùczałëch z Cysôrsczi Akademie Nôùk w Petersbùrgù, z chtërnyma w pòłowie 1850 r. naj bòjatéra nôwiązôł kòrespòndencją. Zabrzadowa òna dosc pòwôżnyma robòtama ë pùblikacjama, bò np. tekstë kaszëbsczé ju w 1852 r. nalôzłë sã w zbiérkù słowiańsczich przëmiarów jãzëkòwëch. Cénôwa zôs na pôrã lat zarazył sã słowianofilstwã na rusczi zort. === Robòta jakno lékôrz === W lëpińcu 1852 r. dochtór Cénôwa przëjął bédënk Francëszka Czapsczégò ë òstôł lékarzã w jegò miéwstwach w Bùkòwcu, pòłożonym czilkanôsce kilométrów na zôpôd òd Swiecégò, za to dokładno (chòc wiele barżi) na pôłnié òd Słôwòszëna. Chùtkò zdrësził sã ze swòjim principałã, a téj - téż flot - pòsztridowôł. Pòd kùńc 1854 r. Cénôwã, kritikòwónégò za niedbôłé mòdło bëcégò ë niedosztrëchòwanié jãzëkòwé, òbcãżónô w dodôwkù winą za smierc 18-latny córczi Czapsczich, Zofijë. Hrabia cygôł dochtora pò ùrzãdach ë sôdzach ë miôł starã ò òdebranié mù titla ë prawa do lékarsczi prakticzi. Le Cénôwa mùszôł bëc bëlnym lékôrzã, bò ùszpórowôł dëtków na zôkùp 20-hektôrowégò gòspòdarstwa w Bùkòwcu, chtërnégò miéwcą òstôł na zôczątkù 1855 r. Dali robił w warkù, prowadzył aptékã, a téż gòspòdarził. Nié òstawił swòjich kaszëbsczich pasjów ë np. w 1856 r. przëjął w dodomù rusczégò badérã Aleksandra Hilferdinga, z chtërnym òdbéł téż krótką rézã na Pòmòrską. Pisywôł z badérómama ë jinstitutama, chtërne - prakticzno jakno jedurné - jinteresowałë sã jegò robòtama. Zachë nôùkòwé Cénôwa ùwôżôł sobie baro ë m.jin. òd 1853 r. do smiercë béł nôleżnikã Towarzëstwa Nôùkòwé Pòmòcë dlô Młodzëznë Zapôdnëch Prës, płacącë dosc wiôldżé dëtczi na sztipendë dlô biédnëch ùczniów ë sztudérów. === Białka i dzecë === Do pòmòcë w gòspòdarstwie Cénôwa najął Rózalijã Tarnowską, chtërna chùtkò òstała panią dodomù. Mielë sëna Wòjcecha (ùr. 1858) ë trzë córczi, òficjalno panieńsczé dzecë swòji mëmë. Kòl kùńca żëcégò Cénôwa prawno ùznôł je za swòje ë chòcô nié miałë pasownégò „papiórka”, mògłë ùżëwac nôzwëska òjca. Pierwòrodny ùmarł niesteti w dzecyństwie, jakno téż jegò nômłodszô sostra Marta. Latów dozdrzeniałich dożiłë Marija Magdaléna (ùr. 1861) ë Barnisłôwa (ùr. 1869). === Słowiónófil - lubownik Słowión === Mòże przëjąc, że w rokach 60-tëch Cénôwa ùsztabilizowôł swòje żëcé, równo na pòlu familijnym, jakno „kaszëbsczim”. Stôwôł sã téż figùrą w nôùkòwim swiece. W 1861 r. béł w Pradze ë na Łużëcach, a rok pózdni òbjachôł Kaszëbë. Òbczas stëcznikòwégò pòwstaniégò béł pòd nadzorã prësczi pòlicje. Na przełómanim 1865/66 r. zjawił sã w Òlëwie, a pòdobno biwôł téż m.jin. w Wejrowie ë Kartëzach, gdze miôł agitowac młodzëznã pro-ruskò. Parłãczëło sã to z jegò rusofilską fascynacją, ùfùndowóną na spòdlim kòntaktów nôùkòwëch. Zabrzadowałë òne pôra drobnyma pùblikacjoma ë wzmiónkama ò Cénôwie, a téż ksążką A. Hilferdinga „Nédżi Słowión na pôłniowim pòbrzeżim Bôłtu” (1862), w chtërny naj bòjatéra miôł stolemny ùdzél. Finałã zôs - ë niespòdzajnym kùńcã - ny „miełotë” bëło rôczenié Cénôwë na wiôldżi Zjôzd Słôwiańsczi w Mòskwie (môj-czerwińc 1867 r.), sparłãczony z Etnografnym Pòkôzkã, na chtërny „bùdzëcél” pòsłôł swòje materiałë. Òbczas rozegracji zmerkôł równak, że rusczé władze jinaczi widzą tegòczasné „drëszstwò” pòlskò-rusczé niżlë nôùkòwcë, ùtwórcë czë zwëczajny lubòtnicë. Òstałë pò nim ù Cénôwë drobné dolmaczënczi z Pùszkina ë kaszëbsczi przekłôd słowianofilsczé wiérztë Fijodóra Tiutczewa „Vječnje žéc nąm v rozłąčenju?” === Cządnik „Skôrb Kaszébsko-słovjnskjè mòvé" i zarés do gramatiki kaszëbsczej === Wnenczas Cénôwa próbòwôł sóm zakładac jaczés szerszé związczi czë òrganizacje, co równak nie zagrało. Wëdôł pôrã spiéwôrzów, katézmùs ë „Dorade lekarzkje”, wznowił téż niechtërné wczasniészé swòjé tekstë. Wspòmógł rusczé ë czesczé pùblikacje etnograficzné. Na kùńc pòstanowił wëdawac swój cządnik. Mòże bëc, ëże chcôł téż założëc drëkarniô, cobë dopilowac chòcle pisënkù swòjich dokazów.<br> Cządnikã nym béł „Skôrb Kaszébsko-słovjnskjè mòvé”, wëdôwóny w r. 1866-68 w Swiécim, a zafùlowóny trzënôstim numrã w 1879 r., nôpewni w Pòznaniu. Ne dwa roczniczi ùniesmiertniłë nôzwëskò Flóriana Cénôwë jakno ni blós jakno pierszégò pisôrza, pùblicësta czë dzejôrza, le téż wëdôwcã ë redachtora kaszëbsczégò. Zamikają w se bòkadné historiczné, lëteracczé, etnograficzné, a nawetka pòliticzné materiałë, ë są dogłãbno sztudérowóné bez pòkòlenia badérów kaszëbiznë. Równoczasno ze slédnym „Skôrbã” wëszedł w Pòznaniu „Zarés do Grammatikj Kaŝebsko-Słovjnskjé Mòvé”, napisóny pò miemieckù. Bëła to slednô pùblikacjô Cénôwë ë brzôd wielelatnëch robòtów, ceniony bez pôrã dzesãclatów. Tedë ju - chòc naprzék swòjim pierszim ùdbóm ë zgrôwóm - stolemny Flóriôn miôł gwësny plac ë nôzwëskò w swiece ùczonym ë kùlturalnym. W 1875 r. òdwiedzôł gò pòdobno Òskar Kòlberg, pisywôł z nim Sztefan Ramùłt, a pòd sóm kùńc żëcégò miôł leżnosc ùzdrzec gò krótkò Heronim Derdowsczi, chtëren przejął pò nim kaszëbską stanicã. === Kùńc żëcégò i pamiãc === F. Cénôwa ùmarł na zawôł serca pòpôłnim w sobòtã 26 strëmiannika 1881 r. w Bùkòwcu kòl Swieca, a spòczął na smãtôrzu w niedaleczim Przësérskù, gdze ju przed smiercą wëkùpił so plac na grób. Bez to naczãło sã jegò drëdżé żëcé, równo brzadowné jakno pierszé - ë wcyg dérëje. Òstałë pò nim pùblikacje ë deje, colemało òne bëłë niepòpùlarné i kritikòwóné. Równak wierã prawie ta kritika – co zmerkôł [[Jan Karnowsczi|Jón Karnowsczi]] – pòzwòla jima przedërchac. Ks. [[Gùstôw Pòbłocczi]] (1887) pòsobnik F. Cenôwë napisôł ò nim: ''był to dziwak, jakich mało.'' ale téż: ''mąż utalentowany i dobry znawca języków słowiańskich, a jednak cokolwiek napisał, jest do cna niedorzecznym;'' związany: ''z pansalwistami.'' Tu mùszi dodac, że Ks. G. Pòbłocczi kritikòwôł téż [[Aleksander Hilferding|A. Hilferdinga]]. F. Cenôwa trafił m.jin. do pùblikacji zatitlowóny ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'' [[Stefan Ramułt|S. Ramùłta]] (1893), do czile encyklopedicznëch wëdôwiznów i do dokazów nôùkòwëch. Òstałë pò nim le dwa òdjimczi ë jeden pòrtrét, namalowóny za żëcégò, na chtërnym równak mało szlachùje za pòstacą z fòtografii. Są jegò pùblikacje, dosc wielné sztaturë, tôfle czë hònorowé patrónatë. Òkrëszënë jegò żëcopisù zebralë skrupùlatny badérowie. Ni ma mùzeùmù Cénôwë, równak są jizbë jegò pamiãcë. Je téj pamiãc. Òsobã ë dzejanié „bùdzëcela” przëpòminają regùlarno pòsobné roczëznë. == Ùsôdztwò == * ''Wiléjá Noveho Roku'', Jutrzenka. Przegląd słowiański, [[Warszawa]], [[1843]] * ''Szczōdráki'', Jutrzenka. Przegląd słowiański, [[Warszawa]], [[1843]] * ''Die Germanisierung der Kaschuben'' (Germanizacëjô Kaszëbów), Jahrbücher für slawische Literatur, Kunst und Wissenschaft. I. Jahrg. [[1843]][https://web.archive.org/web/20070417072720/http://www.kaszubia.com/de/texte/mega/ceynowa_germa.htm] * ''Kaszebji do Pólochov. Njech mdze póchvoloni Jezus Christus'',Szkoła Narodowa, nr 1-11 [[1850]] [[Chełmno]] * ''Kile słov wó Kaszebach e jich zemi przez Wójkasena. Tudzież rzecz o języku kaszubskim ze zdania sprawy Prajsa. ''[[Krakòwò]], [[1850]] * ''Trze rosprave: przez Stanjisława ; wóros Kile słóv wó Kaszebach e jich zemji przez Wójkasena'', Kraków: Nak. Ksi. i Czcion. pod Sową, 1850 [http://ebooks.library.ualberta.ca/local/trzerospravecprz00ceynuoft] * ''Xążeczka dlo Kaszebov przez Wojkasena'', [[1850]] [[Gduńsk]] [https://web.archive.org/web/20140811094302/http://www.polona.pl/item/672376/2/] * ''Mały zbiór wyrazów kaszubskich, mających większe podobieństwo z językiem rosyjskim aniżeli polskim'', [[1850]] * ''Rozmowa Pôlocha z Kaszebą'', [[1850]] [[Gduńsk]] [http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=1202008] * ''Trze rozprave przez Stanjisława, wóras Kile słov wó Kaszebach e jich zemji przez Wojkasena'', [[1851]] [[Krakòwò]] * ''Pjnc głovnech wóddzałov evangjelickjeho katechizmu z njemjeckjeho na kaśebsko-słovjenskj jęzek'' przełożeł Wójkasin ze Sławóšena [pseud.] ... V dodatku: Spóvjedz e nobóżenstwo codzenne. V Svjecu, 1861 [http://books.google.pl/books?id=-Y4_AAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=pl&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false]. * ''Dorade lekarzkje v rożnech chórobach'', [[Swiece]], [[1862]] * ''Sto frantóvek z południovéj częścj Pomorza Kaszubskjego, osoblivje s zemj Śveckjej, Krajni, Koczevja i Boróv. S dodatkjem trzech prosb na vesele'', Swiecie 1865 [http://books.google.pl/books?id=IRlFAAAAYAAJ&hl=pl&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y] * ''Skôrb kaszébskosłovjnskjé mové'', [[1866]]-[[1868]][https://web.archive.org/web/20200529235650/https://polona.pl/item/skorb-kaszebsko-slovjnskje-move-ks-1-z-1,NjczNzQ0/2/][[Swiece]], [[1879]] 1 - 13 numerów pierszegò kaszëbsczegò pismiona[https://books.google.cz/books?vid=NKP:3186219665&printsec=frontcover&hl=cs#v=onepage&q&f=false] * ''Sbjór pjesnj svjatovich, które naród słovjanjskj v krolestvje pruskjm spjevacj lubj'', v Gdanjsku [[1868]] [http://books.google.pl/books?id=hW1UAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Florjan+Can%C3%B4va%22&hl=pl&sa=X&ei=k0oDU6CMJ4jpywPn-IKIBw&ved=0CDMQuwUwAA#v=onepage&q&f=false] * ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', [[1879]] [[Pòznóń]][http://polona.pl/item/669687/2/] * ''Móje spóstrzeżenjo prze przezeranju wuvog Ismaela Sreznjevskjeho nad mówą kaszebską'',w: Gryf IV, [[1912]] * ''Kaszubskie teksty modlitewne'', 1992 Wejherowo == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Gerald Stone, Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, pp. 233-6. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.czetnica.org/kaszebsko-leteratura/florian-cenowa/ Zbiérk kaszëbskòjãzëkòwich tekstów F. Cenôwë] * [https://web.archive.org/web/20131014020202/http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.php?l1=leksykon-kaszubski&lid=1152 lëterackô kaszëbizna] * [https://web.archive.org/web/20080607210735/http://www.kaszubia.com/de/texte/mega/ceynowa_germa.htm Die Germanisierung der Kaschuben (Miemieckòjãzëkòwi tekst F. Cenôwë - Germanizacëjô Kaszëbów)] * [http://fbc.pionier.net.pl/owoc/results?action=DistributedSearchAction&QI=6218B33E5D7C1BC05030E5E2BA8972C4-1 Skôrb kaszébskosłovjnskjé mové] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_289747 Watikan - Bibloteka] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n98-50074 Worldcat] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Cenôwa Florión}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Lékarze]] rcl6y7osgwa7w273caetfhfp2nw0myk 0 7612 202050 202003 2026-06-11T14:51:47Z Orbitminis 18250 Wedle mie, nen articzel wëzdrzi na dofùlowónégò zamiast stub abò krótczi articzel 202050 wikitext text/x-wiki '''Dawid Szulëst''' ({{Jãz.|en}} ''David Martin Shulist''; ùr. [[14 rujana]] [[1951]] w [[Wilno (Ontario)|Wilnie]]) – kaszëbsczi dzejôrz i kanadnym pòlitikôrz. Òn je zasedzałim [[Kaszëbi|Kaszëbą]] w [[Kanada|Kanadze]], we wnożënie [[Wilno (Ontario)]] ùrodzonym. Jegò òjcã béł [[Môrcën Szulëst]]. D. Szulëst ùcził sã m.jin. w Òttawie, a je òd lat aktiwny w stowôrze [[Wilno Heritage Society]]. Dłudżi lata to béł ji szef<ref>http://www.wilno.org/directors.html</ref>. [[Wilno (Ontario)]] – jakno w mało jaczim jinszim môlu bùten Kaszëb, ùchòwôł sã przez kòle półtorasta lat [[kaszëbsczi jãzëk]] i zwëczi – wiele mù w òstatnëch latach zawdzãcziwô. Stowôrã ''Wilno Heritage Society'' wiele zrobia dlô ùchòwaniô i rozwiju kaszëbsczi kùlturë w Kanadze, a w tim jego aktiwné spòleznowé dzejanié mô znaczënk. Jesz jinszim gónã, na jaczim dzejô je mùzeum we wnożënie [[Wilno (Ontario)]]. To je bëlny ôrt rozkòscérzaniô kaszëbiznë midzë lëdzama w Americe. Òn biwô na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i òb czas swòjégò przebiwaniô tuwò pòznôł wiele aktiwnëch Kaszëbów. D. Szulëst mô wiôldżi cësk na przińdny rozwij i spopularizowanié kaszëbsczi materialny i dëchòwi kùlturë. Òn ùznôwô cësk pismionów, chtërne napisôł [[Günter Grass]] – noblista, np. „Kaszëbi są za mało niemiecczi dlô Niemców i za mało pòlsczi dlô Pòlôków” – dlô nich Kaszëbi są Kaszëbama. D. Szulëst achtnie téż pismiona, chtërne napisôł [[Alojzy Rekowski]]. Òn w [[Żukòwò|Żukòwie]] (kòlébce kaszëbsczégò wësziwù) pòdpisôł umòwã i przez wiele lat w tim gardze béł wëstôwk kaszëbsczich wësziwków ze szkòłów z Kanadë. Przë tim D. Szulëst i Theresa Chapeskie wiele zrobilë, a to je pótrzébnô dlô kaszëbiznë robòta<ref>http://www.wilno.org/culture/m-jelinsczi/m-jelinsczi.html</ref><ref>http://www.zukowo.pl/aktualnosci/news/id/357.html</ref>. Òd 2008 rokù [[kaszëbsczi jãzëk]] bëło czasã czëc w “[[Radio Kaszëbë]]” w Kanadze, a D. Szulëst i Ray Chapeskie wiele przë tim zrobilë<ref>http://www.wilno.org/culture/music/Radio_Kaszebe/radio_kaszebe.html</ref>. W 2012 rokù D. Szulëst przërôcził pòlsczégò premiérã [[Donald Tusk|D.Tuska]] do zazëcégò tobaczi<ref>https://web.archive.org/web/20120323201328/http://www.kashub.com/canada/leaders.html</ref>. M. jin. D. Szulëst zrobił dosc wiele, żebë Matka Bòskô Swiónowskô - Kaszëbskô Królewô, chtërna w kòscele w [[Sjónowò|Swiónowie]] mô swój trón bëła znónô téż w Kanadze<ref>http://www.wilno.org/events150/St__Cas_Mass/st__cas_mass.html</ref><ref>http://radioglos.pl/wiadomosci/z-zycia-kosciola/1036-figura-dla-kaszubow-z-kanady</ref>. M. jin. òn zrobił wiele, żebë w Kanadze zebrac karna ledzy rozmajitëch kùlturów, a òni grelë ze sobą w hokeja<ref>http://www.wilno.org/events150/Griffins_TO/griffins_to.html</ref>. D. Szulëst lubi rzeczónkã: “Wiedno Kaszëbë. Na wiedno Kaszëbi”. Òn w latach 2010 - 2014 béł wójtã gminë ''Madawaska Valley''. Jak napisôł japońsczi ùczałi [[lingwista]] òn gôdô téż ò Kaszëbach: më bëlë, më jesmë, më wiedno bãdzemë. Òn przënôlégô do karenka lëdzy w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]], co jakno pierszi są wëprzédniony za swòją robòtã dlô kaszëbsczi kùlturë<ref> http://www.kaszubi.pl/wydarzenia/wydarzenie/id/240</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210615010143/https://www.gazetakaszubska.pl/35388/medale-stolema-kaszubskie-oskary</ref> np. medalią "Zasłużony Kùlturze ''Gloria Artis''". W Kanadze, państwòwô nôdgrodã bëła mù przëznónô za czasów [[Michaelle Jean]]. W 2010 rokù D. Szulëst dostôł za swòje dzejanié Kawalérsczi Krziż z Pòlsczi. W 2016 rokù w Kanadze medalia bëła mù przëznónô za czasów David'a Johnston'a<ref>http://www.thedailyobserver.ca/2016/11/18/david-shulist-honoured-with-governor-generals-medal</ref>. Òn je wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów "Pomorania"|Karno Sztudérów Pòmòraniô]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * Pòlskò-anielskò-kaszëbsczi słowôrz (Polish-English-Kashubian Dictionary, 2010 ISBN 9788392856900) (wespółautor [[Marión Jelińsczi]])<ref>http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/search?query=david%20shulist</ref> * Kaszëbskò-anielskò-pòlsczi słowôrz (Kashubian-English-Polish Dictionary, 2011 ISBN 9788392856917) (wespółautor [[Marión Jelińsczi]])<ref>http://www.worldcat.org/identities/lccn-n2014002642/</ref> * Òdkrëwającë Eùropejsczé Kaszëbë : tatczëzna mòjich kaszëbsczich prastarków (Discovering Kashubia Europe: The Fatherland of My Kashubian Ancestors, 2018 ISBN 9781771366441) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * M. Nomachi: U Kaszubów w Kanadzie. Pomerania nr 2(462) luty 2013, s. 43. * [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]: Wszëtcë jesmë krewny. Pomerania nr 6 (455)czerwiec 2012, s. 17 * Na wiedno Kaszëbi. Z Dawidã Szulëstã (ang. David Shulist), prowadnikã Kaszëbów w kanadijsczim Wilnie, gôdô Stanisłôw Janka. Pomerania nr 4(486) kwiecień 2015, ss. 56-57. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Szulëst Dawid}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kanada]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] ebal9o97rqgbougd15h0l21862vuecz 0 7728 202100 199420 2026-06-12T02:35:22Z InternetArchiveBot 14136 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 202100 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Alior Bank (ulica Władysława IV, Gdynia) - 001.JPG|mały|Alior Bank w Gdinie]] [[Òbrôzk:Logo-Alior-Bank-SVG.svg|mały|Logo Alior Bank]] '''Alior Bank''' – to je bank w Pòlsce. W 2008 rokù [[Italskô|italsczi]] karno dostało zgòdã na òtemkniącé tegò bankù. Z niegò mòże miec kreditną kôrtã ''paypass'' i ni mùszi za wiele w swòjim miészkù za dëtkama szëkac. W tim bankù w 2018 rokù włożëna pieniãdzów sã barżi òpłôca jak [[PKO Bank Polski]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20130208024014/http://www.aliorbank.pl/pl/ Alior Bank] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Banczi]] kokq6lq5ttdcjosthexkuuuv4cmzlwc 0 7731 202101 199088 2026-06-12T02:50:18Z InternetArchiveBot 14136 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 202101 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bank Pocztowy Bydgoszcz 2012.jpg|mały|]] '''Bank Pocztowy''' – to je bank w [[Pòlskô|Pòlsce]]. Òn je òd 1990 rokù. Ten bank słëchô w wiôldzòm dzélu do Pòlsczi Pòcztë. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Banczi w Pòlsce|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20130207101646/http://www.pocztowy.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Banczi w Pòlsce]] jas8fcs89dh4ktxabi34fwx40s7k92h 0 10847 202034 202029 2026-06-11T13:24:20Z Rabùszniczka 19710 jãzek 202034 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Europäischer Ziesel in Hockstellung.jpg|mały|Mòrãgòwati sus]] '''Mòrãgòwati sus, eùropejsczi sus''' ([[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''Spermophilus citellus'') – niewiôldżi [[gatënk]] [[Grëzôk|grëzôka]] z rodzëznë [[Wewiórkòwaté|wewiórkòwatëch]] (''Sciuridae''), jaczi żëje na rëmiach Strzôdny i Wschòdny Eùropë<ref>Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) ''Spermophilus (Spermophilus) citellus'' w: ''Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.)'' [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (<abbr>ang.</abbr>) [dostęp 5 września 2011]</ref>. W Pòlsce susã ùznôwô sã za gatënk "zanikłi, abò prôwopòdóbno zanikłi"<ref>Andrzej Kepel, Borys Kala. Krajowy plan zarządzania gatunkiem suseł moręgowny (Spermophilus citellus). „Opracowanie planów renaturyzacji siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków roślin i zwierząt na obszarach Natura 2000 oraz planów zarządzania dla gatunków objętych Dyrektywą Ptasią i Siedliskową”. natura2000.gdos.gov.pl. [zarchiwizowane z adresu 2021-12-27]</ref> przez co je òbjãti scësłą òchroną. Susë żeją w kòloniach. Znankòwné są dlô nich sezonowé zmianë w aktywnoscy. W drëdżi pòłowie lata ''S. citellus'' rechtują sã do zëme, a jich dobòwô aktiwnosc znaczno sã skrócô, za to w zëmã hibernują w priwatnëch norach. == Systematika == Gatënk òstół òpisóny przez Karola Linneùsza w 1766 pòd pòzwą ''Mus citellus.'' Dzydzeń wëapartniô sã sztërë pòdgatënczi mòrãgòwatégò susa: * ''S. c. citellus'' (Linneusz, 1766) - òpisóny w Austrii, * ''S. c. gradojevici'' (V. Martino & E. Martino, 1929), - Macedoniô, * ''S. c. istricus'' (Calinescu, 1934) - Wschòdniô Rumùniô, * ''S. c. matinoi (Peshchev, 1955) - Bùłgariô,'' Pòlskô pòpùlacjô nôlégôła do ''Spermophilus citellus citellus.'' == Mòrfòlogiô == Mòrãgòwati sus je grëzôkã ò strzôdny wiôlgòce. Je smùkłi w bùdowie - jegò tułów razã z głową mô midzë 19.8-23,2 cm i wôżi leno 240-340 gramów<ref>http://www.kul.pl/suse-mor-gowany-spermophilus-citellus,art_22433.html w:] KUL: Wirtualne Muzeum Przyrodnicze [on-line]. kul.pl. [dostęp 2011-09-05]. (pol.).</ref>. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Susczi]] <references /> {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} d4qqw7xo0d6d9wlktzx9fbjbmbq0ysx 202048 202034 2026-06-11T14:35:21Z Orbitminis 18250 202048 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Europäischer Ziesel in Hockstellung.jpg|mały|Mòrãgòwati sus]] '''Mòrãgòwati sus, eùropejsczi sus''' ([[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''Spermophilus citellus'') – niewiôldżi [[gatënk]] [[Grëzôk|grëzôka]] z rodzëznë [[Wewiórkòwaté|wewiórkòwatëch]] (''Sciuridae''), jaczi żëje na rëmiach Strzôdny i Wschòdny Eùropë<ref>Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) ''Spermophilus (Spermophilus) citellus'' w: ''Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.)'' [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (<abbr>ang.</abbr>) [przëstãp 10 czerwińca 2026]</ref>. W Pòlsce susã ùznôwô sã za gatënk "zanikłi, abò prôwopòdóbno zanikłi"<ref>Andrzej Kepel, Borys Kala. Krajowy plan zarządzania gatunkiem suseł moręgowny (Spermophilus citellus). „Opracowanie planów renaturyzacji siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków roślin i zwierząt na obszarach Natura 2000 oraz planów zarządzania dla gatunków objętych Dyrektywą Ptasią i Siedliskową”. natura2000.gdos.gov.pl. [zarchiwizowóny z adresu 2021-12-27]</ref> przez co je òbjãti scësłą òchroną. Susë żeją w kòloniach. Znankòwné są dlô nich sezonowé zmianë w aktywnoscy. W drëdżi pòłowie lata ''S. citellus'' rechtują sã do zëme, a jich dobòwô aktiwnosc znaczno sã skrócô, za to w zëmã hibernują w priwatnëch norach. == Systematika == Gatënk òstół òpisóny przez Karola Linneùsza w 1766 pòd pòzwą ''Mus citellus.'' Dzydzeń wëapartniô sã sztërë pòdgatënczi mòrãgòwatégò susa: * ''S. c. citellus'' (Linneusz, 1766) - òpisóny w Austrii, * ''S. c. gradojevici'' (V. Martino & E. Martino, 1929), - Macedoniô, * ''S. c. istricus'' (Calinescu, 1934) - Wschòdniô Rumùniô, * ''S. c. matinoi (Peshchev, 1955) - Bùłgariô,'' Pòlskô pòpùlacjô nôlégôła do ''Spermophilus citellus citellus.'' == Mòrfòlogiô == Mòrãgòwati sus je grëzôkã ò strzôdny wiôlgòce. Je smùkłi w bùdowie - jegò tułów razã z głową mô midzë 19.8-23,2 cm i wôżi leno 240-340 gramów<ref>http://www.kul.pl/suse-mor-gowany-spermophilus-citellus,art_22433.html w:] KUL: Wirtualne Muzeum Przyrodnicze [on-line]. kul.pl. [przëstãp 2026-06-10]. (pòl.).</ref>. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Susczi]] <references /> {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} 1qbzlnywsz3s3ht7ti0aa4m8bo5s0fb 202060 202048 2026-06-11T17:25:16Z Orbitminis 18250 202060 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Europäischer Ziesel in Hockstellung.jpg|mały|Mòrãgòwati sus]] '''Mòrãgòwati sus, eùropejsczi sus''' ([[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''Spermophilus citellus'') – niewiôldżi [[gatënk]] [[Grëzôk|grëzôka]] z rodzëznë [[Wewiórkòwaté|wewiórkòwatëch]] (''Sciuridae''), jaczi żëje na rëmiach Strzôdny i Wschòdny Eùropë<ref>Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) ''Spermophilus (Spermophilus) citellus'' w: ''Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.)'' [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (<abbr>ang.</abbr>) [przëstãp 10 czerwińca 2026]</ref>. W Pòlsce susã ùznôwô sã za gatënk "zanikłi, abò prôwopòdóbno zanikłi"<ref>Andrzej Kepel, Borys Kala. Krajowy plan zarządzania gatunkiem suseł moręgowny (Spermophilus citellus). „Opracowanie planów renaturyzacji siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków roślin i zwierząt na obszarach Natura 2000 oraz planów zarządzania dla gatunków objętych Dyrektywą Ptasią i Siedliskową”. natura2000.gdos.gov.pl. [zarchiwizowóny z adresu 2021-12-27]</ref> przez co je òbjãti scësłą òchroną. Susë żeją w kòloniach. Znankòwné są dlô nich sezonowé zmianë w aktywnoscy. W drëdżi pòłowie lata ''S. citellus'' rechtują sã do zëme, a jich dobòwô aktiwnosc znaczno sã skrócô, za to w zëmã hibernują w priwatnëch norach. == Systematika == Gatënk òstół òpisóny przez Karola Linneùsza w 1766 pòd pòzwą ''Mus citellus.'' Dzydzeń wëapartniô sã sztërë pòdgatënczi mòrãgòwatégò susa: * ''S. c. citellus'' (Linneusz, 1766) - òpisóny w Austrii, * ''S. c. gradojevici'' (V. Martino & E. Martino, 1929), - Macedoniô, * ''S. c. istricus'' (Calinescu, 1934) - Wschòdniô Rumùniô, * ''S. c. matinoi (Peshchev, 1955) - Bùłgariô,'' Pòlskô pòpùlacjô nôlégôła do ''Spermophilus citellus citellus.'' == Mòrfòlogiô == Mòrãgòwati sus je grëzôkã ò strzôdny wiôlgòce. Je smùkłi w bùdowie - jegò tułów razã z głową mô midzë 19.8-23,2 cm i wôżi leno 240-340 gramów<ref>http://www.kul.pl/suse-mor-gowany-spermophilus-citellus,art_22433.html w:] KUL: Wirtualne Muzeum Przyrodnicze [on-line]. kul.pl. [przëstãp 2026-06-10]. (pòl.).</ref>. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Susczi]] <references /> {{Kòntrola}} aiua3wdrqqiticb29wmysinz7je6o6m 0 11467 202033 202004 2026-06-11T13:22:57Z Orbitminis 18250 Dofùlowanié wstãpù òd pòlsczi Wikipedie, pisënk, infobox (pòprawczi całczégò artikla pózni abò wnetka) 202033 wikitext text/x-wiki {{verify}} {{Deszewny infobox|òryginalné mióno=Stefan Wyszyński, ''Primas Tësąclëcô''|mióno=Sztefón Wëszëńsczi|titel=Kardënôł prezbitér<br>Primas Pòlsczi|òbrôzk=Portrait of Blessed Cardinal Wyszynski.jpg|òpisënk òbrôzka=Kard. Sztefón Wëszëńsczi (1980)|céch=Wyszynski Coat of Arms.svg|mòtto=[[Soli Deo]] (kasz. Sómemù Bògù)|data nôrôdzenégò=3 zélnika 1901|môl nôrôdzenégò=Zuzela|data smiercë=28 maja 1981|môl smiercë=[[Warszawa]]|môl spòczinkù=Sarkòfag w w [[Archëkatedralnô Bazylika sw. Jóna Chrzciciela w Warszawie|Archëkatedralny Bazylice sw. Jóna Chrzciciela w Warszawie]]|nôrôdnota=[[Pòlôchë|Pòlôch]]|1. fónkcjô cząd=1948-1981|1. fónkcjô=Arcëbiskùp gnieźnieńsczi i warszawsczi metròpòlëta|2. fónkcjô cząd=1946-1948|2. fónkcjô=Lubelsczi diecezjôlny biskùp|wëznanié=[[Katolëcëzna]]|kòscół=[[Łacyńsczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]]|diakònat=5 łżëkwiata 1924}} '''Sztefón Wëszëńsczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Stefan Wyszyński'', ùr. [[3 zélnika]] [[1901]] w [[Zuzela|Zuzeli]], ùm. [[28 maja]] [[1981]] w [[Warszawa|Warszawie]]) – pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]] [[Dëchòwieństwò|dëchòwny]], [[Lubelsczé biskùpi|lubelsczi diecezjôlny biskùp]] w latach 1946–1948, arcëbiskùp gnieźnieńsczi i warszawsczi metròpòlëta a primas Pòlsczi w latach 1948–1981, kardënôł prezbitér òd 1953, zwóny ''Primasã Tësąclëcô''. Pòsmiertné òcéchòwóny Òrderã Òrla Biłégò. Błogòsławiony Katolëcczégò Kòscóła. == Żëcë == === Dzëctwò i młodosc === Sztefan Wyszyńsczi na swiôt przëszedł 3 zélnika 1901 w Zuzeli nad Bùgã jakò drëdżé dzeckò Stanisława (òrganistë lokalnégò kòscoła) i Juliannë Wyszyńsczich. W 1910 rodzëzna przeniosła sã do Andrzejewa, gdze ùmarła mëmka. W lëtach 1912–1915 był szkòłewnikã Gimnazjum im. Wòjcecha Górsczégò w Warszawie. Òb pierszą swiatową wòjnã (1915–1917) Wyszyñsczi ùcził sã w I Òglowokształcącym Liceùm im. Tadeusza Kòscusczi w Łomżë. W latach 1917–1920 chòdzył do włocławsczégò liceùm im. Piusa X (Niższe Seminarium Duchowne). W latach 1920–1924 był [[Klerik|klerikã]] Wëższégò Dëchòwnégò Seminarium we Włocławkù. === Prezbiter === Sakrameńt Swiãcéń przyjął 3 zélnika 1924 (w dzéń ùrodzén) we Włocławku (włocławskiej bazylice katedralnej) z rąk biskupa Wòjcecha Òwczarka. W latach 1925–1929 sztuderował Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji Katolecczégò Ùniwersytetu Lubelsczégò [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] oraz Wydział Prawa i Nauk Ekonomiczno-Społecznych, chtërën ùkończéł doktoratã na temat ''Prawa rodzëzny, Kòsceła i państwa do szkòły''. 1931 był wikariuszem w [[Parafia Świętej Rodziny w Przedczu|parafii Świętej Rodziny w Przedczu]]. Od 1932 pełnił òbòwązczi jakno redaktór naczelnégò cządznika włocławskiego „Ateneum Kapłańsczi”. Jednakô prowadzéł chrzescijańsczi ùniwersytet robòtniczy i dzałalnosc spòłeczno-òswiatową w chrzescijańsczich związkach zawodowych. Był pierwszém kapelanam i dzałaczam powołanego w 1937 Stronnictwa Pracy. Po wybuchu II swiatowô wòjny z polecenia biskupa Michała Kozala ùrywał sã przed Gestapo we wsë Stanisławka w wòjewòdztwie lùbelsczim. W òkrese pòwstania warszawsczégò pod pseudonimam „Radwan III” był kapelanëm Karno [AK Kampinos], dzałajãcej m.in. w [[Laskach]], oraz bólecã powstańsczégò. === Biskup lubelsczi === Pò zakòńczeni wòjny wrócéł do [Włocławka], gdze reòrganizowôł seminarium dëchòwne i pełnił òbòwiązczi rektóra. 4 strëmiannika 1946 òstôł mianowóny biskupã diecezjalnym, lubelsczi diecezji. Swiãcenié biskupie òtrzymoôł z rąk kardynała Augusta Hlonda, prymasa Pòlsczi. W swòim herbie biskùpim ùmiescył słowa „''Soli Deo''” (''Samemu Bògù''). Służba Bògù samemu przez Marijã z Nazaretu bëła widoczna w jégò całém żëcu. Wiãzenné zapisczi zawierają pewną syntezę jegò maryjnosce, chtërej pòczątk je w czasach dzectwa i młodzëznë: „Wcześnie – napisôł – stracełem rodzeną memkã, chtera miôła szczególne nabòżéństô do Obraza Matczi Bòskiej Òstrobramskiej, dokąd jezdzôła z pielgrzémkã, jeszczé z Zuzeli. Mój ojc natomiast cągnął zawsze na [Jasną Górã]. Czésc Matczi Bòżej w dodómòwim żëcu bëła baro rozwiniętô. Czãsto gôdele razã różanc w wieczôrnych gòdzënach”. === Prymas Pòlsczi === [[Òbrôzk:Stefan Wyszyński.jpg|thumb|Pòrtret Sztefóna Wëszëńsczégò]] Pò smierce prymasa Aùgusta Hlonda w 1948, gdy nôpòważniszé kandydat na jegò nastãpcã [biskup łomżyńsczi] zginął w wypadku samochodowym, Wyszyńsczi niespòdzajno òstôł mianowóny arcybiskupã metropolitã gnieźnieńsczim i [[biskupã warszawsczim]] oraz Prëmasã Polsczi. 12 stëcznika 1953 na konsystorzu w Rzymie òstôł nominowóny przez papieża Piusa XII kardinłem, członkiem kolegium kardynalsczégò]]. Brał ùdzél w szterëch [[konklawe]]: [[konklawe 1958|1958]], 1963|1963 niespòdzajno w zélniku 1978. W 1958, czëde òddano na niegò czile felowanów, i w 1963 béł przedstôwcã Pòrenkòwi Europy. Béł inicjatorã zawarcia 14 gromicznika 1950 pòrozumienié z władzama komunistycznymi. Wyszyńsczi béł pierwszi w historëjò Kòscioła katolicczégò hierarchą, jaczi zdecydowôł sã na ùkłady z państwem rządzonym przez kòmunistów. Na wiesc ò jegò pòdpisaniu papież Pius XII, prowadzący pòlitykę antykòmunistycznã, miôł zagrozéc cofnięciem ùznania Wyszyńskiemu. W zamian za zagwarantowanié ùczenié religijò w szkòłach i funkcjonowanié Katolëcësczégò Ùniwersytetu Lubelsczégò pòlsczi Kòscół ùznôł miedzã Zem Dostaniéch Nazôd Pòlsczi Ludowej <ref>Porozumienie zawarte między przedstawicielami Rządu Rzeczypospolitej Polskiej i Episkopatu Polski. nonpossumus.pl. [dostęp 2011-11-17].</ref>. Béł przetrzymywòny w katolicczich klasztôrach z sostrą zakònną [Marią Leonią Graczyk] i ksãdzem Stanisławem Skorodeckim. ==== Związk z Jasnã Górã i Jasnogórsczé Sluby Narodu Pòlsczégò ==== Izolowòny w klasztorze Zgromadzenie Sostrów Najswiãtszej Rodzëzny z Nazaretu w [Komańczy] nie chcëł pisac tekstu żeńbów. Do ich pòwstanié przyczyniła sã Maria ÒkÒńska, dając za przykład sw. Pawła, piszącégò lëst do wiernych z więzienia. W kuńcu 16 môja 1956 napisôł tekst slubów nôrodnych, jaczi miałë bëc òdnowieniém królewsczich slubów lwowskich Jana Kazimierza w ich trzechsetną rocznicę. 26 zélnika 1956 pielgrzymom zebranym na [Jasny Górzë] òdczytôł je bp Michał Klepacz, pełniący òbòwiązczi przewodniczącégò Episkopatu Pòlsczi. === Chòrosc i smierc === W połowie strëmiannika 1981 u Wyszyńsczéegò rozpoznano nowotworową chòrosc. Mimo starań lékôrzy nie dało sã zahamòwac jej rozòju. 16 môja 1981 prymas przyjôł sakrameńt namaszczenié chòrych. Pò przyjęciu sakrameńtu zwrócéł sã do zebranych przy wërë, pònawizc m.in.do zamachu na życie papieża Jana Pawła II, chtëren miéł môl 13 mója: „Òpasowóm, że powinienem dzelic dolę Òjca Swiãtégô, jaczi wprôwdze pòzdnô, ale włãcziéł sã w mòje cerpienié”<ref>Prymas Polski po przyjęciu sakramentu chorych do zebranych przy łóżku w dniu 16 V 1981, [w:] Ostatnia droga Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego. Teka dokumentalna, Warszawa 1982, s. 7.</ref>. 22 mòja 1981 slédny rôz wystãpił publicznie, òdemkliwając òbrady Rady Głównej Episkopatu Polski. Ùmurł szesc dni pòzny, w czwiôstk 28 môja, w ùroczystosc Wniebowstąpienia Pańskiego. W òficjalnym kòmunikace Rady Głównej Episkopatu Polski pòdôno, że przyczynã smierce béł „rozsany proces nowòtworowi jamy brzusznej ò wybitnej złosliwosci i chùtkòm postãpie”. 28 môja wieczorã przeniesono cało zmarłégù z Domu Arcybiskupów Warszawskich do kościoła seminaryjnego Wniebowzięcia NMP i św. Józefa Oblubieńca, gdze nastãpnié òdprawióna òstała msza żałobna pòd przewodnictwem kard. Macharskiego. == Ùroczystosce pògrzebòwe == Pògrzeb prymasa, zwóny także królewsczim, zgromadzéł w stolece tësące lëdze. == Ùpamiãtnienié == 1 rujana 1999 przekształcóno warszawską [[Akademię Teologii Katolickiej]] w [[Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego]]. W 2000 na ekrany kin wszedł pòlsczi film ''Prymas. Trzy lata z tysiąca'', òpówiadający ò ùwiãzenié Wyszyńsczégò przez władze PRL. W Zuzeli funkcjonuje mùzeum pòswiãconé jegò pamiãcé. == Proces beatyfikacyjny == 29 môja 1989 z inicjatywy papieża Jana Pawła II rozpòczãł sã jegò proces beatyfikacyjny. Òdtądka przysługiwał mu titél słùgi Bòżégò. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Katolëcczi kòscół]] [[Kategòrëjô:Biogramë]] 1io1rxzeycekg5az7syb97959h31qc0 202040 202033 2026-06-11T14:21:49Z Orbitminis 18250 srodżé pisënkòwé pòprawë 202040 wikitext text/x-wiki {{verify}} {{Deszewny infobox|òryginalné mióno=Stefan Wyszyński, ''Primas Tësąclëcô''|mióno=Sztefón Wëszëńsczi|titel=Kardënôł prezbitér<br>Primas Pòlsczi|òbrôzk=Portrait of Blessed Cardinal Wyszynski.jpg|òpisënk òbrôzka=Kard. Sztefón Wëszëńsczi (1980)|céch=Wyszynski Coat of Arms.svg|mòtto=[[Soli Deo]] (kasz. Sómemù Bògù)|data nôrôdzenégò=3 zélnika 1901|môl nôrôdzenégò=Zuzela|data smiercë=28 maja 1981|môl smiercë=[[Warszawa]]|môl spòczinkù=Sarkòfag w w [[Archëkatedralnô Bazylika sw. Jóna Chrzciciela w Warszawie|Archëkatedralny Bazylice sw. Jóna Chrzciciela w Warszawie]]|nôrôdnota=[[Pòlôchë|Pòlôch]]|1. fónkcjô cząd=1948-1981|1. fónkcjô=Arcëbiskùp gnieźnieńsczi i warszawsczi metròpòlëta|2. fónkcjô cząd=1946-1948|2. fónkcjô=Lubelsczi diecezjôlny biskùp|wëznanié=[[Katolëcëzna]]|kòscół=[[Łacyńsczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]]|diakònat=5 łżëkwiata 1924}} '''Sztefón Wëszëńsczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Stefan Wyszyński'', ùr. [[3 zélnika]] [[1901]] w [[Zuzela|Zuzeli]], ùm. [[28 maja]] [[1981]] w [[Warszawa|Warszawie]]) – pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]] [[Dëchòwieństwò|dëchòwny]], [[Lubelsczé biskùpi|lubelsczi diecezjôlny biskùp]] w latach 1946–1948, arcëbiskùp gnieźnieńsczi i warszawsczi metròpòlëta a primas Pòlsczi w latach 1948–1981, kardënôł prezbitér òd 1953, zwóny ''Primasã Tësąclëcô''. Pòsmiertné òcéchòwóny Òrderã Òrla Biłégò. Błogòsławiony Katolëcczégò Kòscóła. == Żëcé == === Dzecyństwò i młodosc === Sztefón Wëszëńsczi na swiat przëszed 3 zélnika 1901 w Zuzeli nód [[Bùg|Bùgã]] jakò drëdżé dzeckò Stanisława (òrganistë môlowégò kòscoła) i Juliannë Wëszëńsczich. W 1910 rodzëzna przeniosła sã do Jãdrzejowa, gdze ùmarła nënka. W latach 1912–1915 béł szkòłownikã Gimnazjô jim. Wòjcecha Górsczégò w Warszawie. Òb pierszą swiatową wòjnã (1915–1917) Wëszëńsczi ùcził sã w I Òglowòsztôłcącym Liceùm jim. Tadeùsza Kòscusczi w Łòmżë. W latach 1917–1920 chòdzył do włocławsczégò liceùm jim. Piùsa X (Niższé Dëchòwné Seminariô). W latach 1920–1924 béł [[Klerik|klerikã]] Wëższégò Dëchòwnégò Seminariô we Włocławkù. === Prezbitér === Sakrameńt Swiãcéń przëjął 3 zélnika 1924 (w dzéń ùrodzén) we Włocławku (włocławsczi katedralny bazylice) z rąk biskùpa Wòjcecha Òwczôrka. W latach 1925–1929 sztudérowôł Wëdzél Prawa, Kanonicznégò Prawa i Administracji Katolecczégò Ùniwersytetu Lubelsczégò [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] ë Wëdzél Prawa i Nôùk Ekònomiczno-spòleznowëch, chtëren ùkończéł dochtoratã na téma ''Prawa rodzëznë, Kòscóła i państwa do szkòłë''. W 1931 r. béł wikôriùszã w [[Parafiô Swiãti Rodzëznë w Przedczu|parafie Swiãti Rodzëznë w Przedczu]]. Òd 1932 pôłnił òbrzészczi jakno redachtór nôczelnégò cządnika włocławsczégò „Kapłańsczi Ateneùm”. Równak pròwadzéł chrzescëjańsczi robòtniczi ùniwersytet i dzejanié spòleznowo-pòùczòwą w chrzescëjańsczich warkòwnëch związkach. Béł pierszim kapelónã i dzejarzã namienionégò w 1937 Stronnictwa Robòtë. Pò wëbùchù II swiatowi wòjnë z nôkazu biskùpa Michôłła Kòzôla ùriwôł sã przed Gestapo we wsë Stanisławka w [[Lubelsczé wòjewództwò|lubelsczim wòjewództwie]]. W cządze warszawsczégò pòwstaniô pòd tacewny miona „Radwan III” béł kapelónã Karna AK Kampinos, sprawny m.jin. w [[Laskach]], a pòwstańsczégò bòlecã. === Lubelsczi biskùp === Pò zakùńczenim wòjnë wrócëł do Włocławka, gdze reòrganizowôł dëchòwné seminariô i pôłnił òbrzészczi rechtóra. 4 strëmiannika 1946 òstôł mianowóny diecezjalny biskùpã, lubelsczi diecezji. Swiãcenié biskùpie òtrzëmôł z rąk kardënôła Agùsta Hlonda, primasa Pòlsczi. W swòjim biskùpim céchù ùmiescył słowa „''Soli Deo''” (''Sómemù Bògù''). Służba sómemù Bògù bez Mariã z Nazaretu bëłô widnô w jégò całczi żëcu. Wiãzenné zapisczi zawierają pewną syntezę jegò maryjnosce, chtërej pòczątk je w czasach dzectwa i młodzëznë: „Wcześnie – napisôł – stracełem rodzeną memkã, chtera miôła szczególne nabòżéństô do Obraza Matczi Bòskiej Òstrobramskiej, dokąd jezdzôła z pielgrzémkã, jeszczé z Zuzeli. Mój ojc natomiast cągnął zawsze na [Jasną Górã]. Czésc Matczi Bòżej w dodómòwim żëcu bëła baro rozwiniętô. Czãsto gôdele razã różanc w wieczôrnych gòdzënach”. === Prymas Pòlsczi === [[Òbrôzk:Stefan Wyszyński.jpg|thumb|Pòrtret Sztefóna Wëszëńsczégò]] Pò smierce prymasa Aùgusta Hlonda w 1948, gdy nôpòważniszé kandydat na jegò nastãpcã [biskup łomżyńsczi] zginął w wypadku samochodowym, Wyszyńsczi niespòdzajno òstôł mianowóny arcybiskupã metropolitã gnieźnieńsczim i [[biskupã warszawsczim]] oraz Prëmasã Polsczi. 12 stëcznika 1953 na konsystorzu w Rzymie òstôł nominowóny przez papieża Piusa XII kardinłem, członkiem kolegium kardynalsczégò]]. Brał ùdzél w szterëch [[konklawe]]: [[konklawe 1958|1958]], 1963|1963 niespòdzajno w zélniku 1978. W 1958, czëde òddano na niegò czile felowanów, i w 1963 béł przedstôwcã Pòrenkòwi Europy. Béł inicjatorã zawarcia 14 gromicznika 1950 pòrozumienié z władzama komunistycznymi. Wyszyńsczi béł pierwszi w historëjò Kòscioła katolicczégò hierarchą, jaczi zdecydowôł sã na ùkłady z państwem rządzonym przez kòmunistów. Na wiesc ò jegò pòdpisaniu papież Pius XII, prowadzący pòlitykę antykòmunistycznã, miôł zagrozéc cofnięciem ùznania Wyszyńskiemu. W zamian za zagwarantowanié ùczenié religijò w szkòłach i funkcjonowanié Katolëcësczégò Ùniwersytetu Lubelsczégò pòlsczi Kòscół ùznôł miedzã Zem Dostaniéch Nazôd Pòlsczi Ludowej <ref>Porozumienie zawarte między przedstawicielami Rządu Rzeczypospolitej Polskiej i Episkopatu Polski. nonpossumus.pl. [przëstãp 2011-11-17].</ref>. Béł przetrzymywòny w katolicczich klasztôrach z sostrą zakònną [Marią Leonią Graczyk] i ksãdzem Stanisławem Skorodeckim. ==== Związk z Jasnã Górã i Jasnogórsczé Sluby Narodu Pòlsczégò ==== Izolowòny w klasztorze Zgromadzenie Sostrów Najswiãtszej Rodzëzny z Nazaretu w [Komańczy] nie chcëł pisac tekstu żeńbów. Do ich pòwstanié przyczyniła sã Maria ÒkÒńska, dając za przykład sw. Pawła, piszącégò lëst do wiernych z więzienia. W kuńcu 16 môja 1956 napisôł tekst slubów nôrodnych, jaczi miałë bëc òdnowieniém królewsczich slubów lwowskich Jana Kazimierza w ich trzechsetną rocznicę. 26 zélnika 1956 pielgrzymom zebranym na [Jasny Górzë] òdczytôł je bp Michał Klepacz, pełniący òbòwiązczi przewodniczącégò Episkopatu Pòlsczi. === Chòrosc i smierc === W połowie strëmiannika 1981 u Wyszyńsczéegò rozpoznano nowotworową chòrosc. Mimo starań lékôrzy nie dało sã zahamòwac jej rozòju. 16 môja 1981 prymas przyjôł sakrameńt namaszczenié chòrych. Pò przyjęciu sakrameńtu zwrócéł sã do zebranych przy wërë, pònawizc m.in.do zamachu na życie papieża Jana Pawła II, chtëren miéł môl 13 mója: „Òpasowóm, że powinienem dzelic dolę Òjca Swiãtégô, jaczi wprôwdze pòzdnô, ale włãcziéł sã w mòje cerpienié”<ref>Prymas Polski po przyjęciu sakramentu chorych do zebranych przy łóżku w dniu 16 V 1981, [w:] Ostatnia droga Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego. Teka dokumentalna, Warszawa 1982, s. 7.</ref>. 22 mòja 1981 slédny rôz wystãpił publicznie, òdemkliwając òbrady Rady Głównej Episkopatu Polski. Ùmurł szesc dni pòzny, w czwiôstk 28 môja, w ùroczystosc Wniebowstąpienia Pańskiego. W òficjalnym kòmunikace Rady Głównej Episkopatu Polski pòdôno, że przyczynã smierce béł „rozsany proces nowòtworowi jamy brzusznej ò wybitnej złosliwosci i chùtkòm postãpie”. 28 môja wieczorã przeniesono cało zmarłégù z Domu Arcybiskupów Warszawskich do kościoła seminaryjnego Wniebowzięcia NMP i św. Józefa Oblubieńca, gdze nastãpnié òdprawióna òstała msza żałobna pòd przewodnictwem kard. Macharskiego. == Ùroczystosce pògrzebòwe == Pògrzeb prymasa, zwóny także królewsczim, zgromadzéł w stolece tësące lëdze. == Ùpamiãtnienié == 1 rujana 1999 przekształcóno warszawską [[Akademię Teologii Katolickiej]] w [[Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego]]. W 2000 na ekrany kin wszedł pòlsczi film ''Prymas. Trzy lata z tysiąca'', òpówiadający ò ùwiãzenié Wyszyńsczégò przez władze PRL. W Zuzeli fónkcjonuje mùzeum pòswiãconé jegò pamiãcé. == Beatyfikacyjny proces == 29 môja 1989 z jinicjatiwë papieża Jana Pawła II rozpòczãł sã jegò beatyfikacyjny proces. Òdtądka przësłëdżiwôł mu titél słëdżi Bòżégò. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Katolëcczi kòscół]] [[Kategòrëjô:Biogramë]] th78coxfwoav7470huh8a9piesf1i1q 202057 202040 2026-06-11T16:36:45Z Orbitminis 18250 pisënkòwé pòprawë 202057 wikitext text/x-wiki {{verify}} {{Deszewny infobox|òryginalné mióno=Stefan Wyszyński, ''Primas Tësąclëcô''|mióno=Sztefón Wëszëńsczi|titel=Kardënôł prezbitér<br>Primas Pòlsczi|òbrôzk=Portrait of Blessed Cardinal Wyszynski.jpg|òpisënk òbrôzka=Kard. Sztefón Wëszëńsczi (1980)|céch=Wyszynski Coat of Arms.svg|mòtto=[[Soli Deo]] (kasz. Sómemù Bògù)|data nôrôdzenégò=3 zélnika 1901|môl nôrôdzenégò=Zuzela|data smiercë=28 maja 1981|môl smiercë=[[Warszawa]]|môl spòczinkù=Sarkòfag w w [[Archëkatedralnô Bazylika sw. Jóna Chrzciciela w Warszawie|Archëkatedralny Bazylice sw. Jóna Chrzciciela w Warszawie]]|nôrôdnota=[[Pòlôchë|Pòlôch]]|1. fónkcjô cząd=1948-1981|1. fónkcjô=Arcëbiskùp gnieźnieńsczi i warszawsczi metròpòlëta|2. fónkcjô cząd=1946-1948|2. fónkcjô=Lubelsczi diecezjôlny biskùp|wëznanié=[[Katolëcëzna]]|kòscół=[[Łacyńsczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]]|diakònat=5 łżëkwiata 1924}} '''Sztefón Wëszëńsczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Stefan Wyszyński'', ùr. [[3 zélnika]] [[1901]] w [[Zuzela|Zuzeli]], ùm. [[28 maja]] [[1981]] w [[Warszawa|Warszawie]]) – pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]] [[Dëchòwieństwò|dëchòwny]], [[Lubelsczé biskùpi|lubelsczi diecezjôlny biskùp]] w latach 1946–1948, arcëbiskùp gnieźnieńsczi i warszawsczi metròpòlëta a primas Pòlsczi w latach 1948–1981, kardënôł prezbitér òd 1953, zwóny ''Primasã Tësąclëcô''. Pòsmiertné òcéchòwóny Òrderã Òrla Biłégò. Błogòsławiony Katolëcczégò Kòscóła. == Żëcé == === Dzecyństwò i młodosc === Sztefón Wëszëńsczi na swiat przëszed 3 zélnika 1901 w Zuzeli nód [[Bùg|Bùgã]] jakò drëdżé dzeckò Stanisława (òrganistë môlowégò kòscoła) i Juliannë Wëszëńsczich. W 1910 rodzëzna przeniosła sã do Jãdrzejowa, gdze ùmarła nënka. W latach 1912–1915 béł szkòłownikã Gimnazjô jim. Wòjcecha Górsczégò w Warszawie. Òb pierszą swiatową wòjnã (1915–1917) Wëszëńsczi ùcził sã w I Òglowòsztôłcącym Liceùm jim. Tadeùsza Kòscusczi w Łòmżë. W latach 1917–1920 chòdzył do włocławsczégò liceùm jim. Piùsa X (Niższé Dëchòwné Seminariô). W latach 1920–1924 béł [[Klerik|klerikã]] Wëższégò Dëchòwnégò Seminariô we Włocławkù. === Prezbitér === Sakrameńt Swiãcéń przëjął 3 zélnika 1924 (w dzéń ùrodzén) we Włocławku (włocławsczi katedralny bazylice) z rąk biskùpa Wòjcecha Òwczôrka. W latach 1925–1929 sztudérowôł Wëdzél Prawa, Kanonicznégò Prawa i Administracji Katolecczégò Ùniwersytetu Lubelsczégò [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] ë Wëdzél Prawa i Nôùk Ekònomiczno-spòleznowëch, chtëren ùkończéł dochtoratã na téma ''Prawa rodzëznë, Kòscóła i państwa do szkòłë''. W 1931 r. béł wikôriùszã w [[Parafiô Swiãti Rodzëznë w Przedczu|parafie Swiãti Rodzëznë w Przedczu]]. Òd 1932 pôłnił òbrzészczi jakno redachtór nôczelnégò cządnika włocławsczégò „Kapłańsczi Ateneùm”. Równak pròwadzéł chrzescëjańsczi robòtniczi ùniwersytet i dzejanié spòleznowo-pòùczòwą w chrzescëjańsczich warkòwnëch związkach. Béł pierszim kapelónã i dzejarzã namienionégò w 1937 Stronnictwa Robòtë. Pò wëbùchù II swiatowi wòjnë z nôkazu biskùpa Michôłła Kòzôla ùriwôł sã przed Gestapo we wsë Stanisławka w [[Lubelsczé wòjewództwò|lubelsczim wòjewództwie]]. W cządze warszawsczégò pòwstaniô pòd tacewny miona „Radwan III” béł kapelónã Karna AK Kampinos, sprawny m.jin. w [[Laskach]], a pòwstańsczégò bòlecã. === Lubelsczi biskùp === Pò zakùńczenim wòjnë wrócëł do Włocławka, gdze reòrganizowôł dëchòwné seminariô i pôłnił òbrzészczi rechtóra. 4 strëmiannika 1946 òstôł mianowóny diecezjalny biskùpã, lubelsczi diecezji. Swiãcenié biskùpie òtrzëmôł z rąk kardënôła Agùsta Hlonda, primasa Pòlsczi. W swòjim biskùpim céchù ùmiescył słowa „''Soli Deo''” (''Sómemù Bògù''). Służba sómemù Bògù bez Mariã z Nazaretu bëłô widnô w jégò całczi żëcu. Wiãzônné zôpisczi zamëkają gwësną syntézã jegò marijnoscë, chtërny zaczątk je w czasach dzecyństwa i młodzëznë: „Prãdkò – napisôł – stracył rodzynną nenkã, chtërna miôła òsoblëwé nôbòżeństwò do Òbraza Òstrobrómsczi Bòsczi Matczi, kądka jezdzôła z pielgrzimkã, eszcze z Zuzeli. Mój òjc natomiôst cągnął wiedno na Widną Górã. Tcza Bòsczi Matczi w dodómòwim żëcu bëła baro rozwiniãtô. Czãsto gôdëlë razã różańc w wieczórnëch gòdzënach”. === Primas Pòlsczi === [[Òbrôzk:Stefan Wyszyński.jpg|thumb|Pòrtret Sztefóna Wëszëńsczégò]] Pò smiercë primasa Aùgusta Hlonda w 1948, ga nôpòważniszi kandidat na jegò nastãpnikã łomżyńsczi biskùp zdżinął w sómchódowi wëpôdkù, Wëszëńsczi niespòdzajno òstôł mianowóny arcëbiskùpã gnieźnieńsczim metropòlëtã i [[Warszawsczi biskùp|warszawsczim biskùpã]] oraz Prëmasã Polsczi. 12 stëcznika 1953 na konsystorzu w Rzymie òstôł nominowóny przez papieża Piusa XII kardinłem, członkiem kolegium kardynalsczégò]]. Brał ùdzél w szterëch [[konklawe]]: [[konklawe 1958|1958]], 1963|1963 niespòdzajno w zélniku 1978. W 1958, czëde òddano na niegò czile felowanów, i w 1963 béł przedstôwcã Pòrenkòwi Europy. Béł inicjatorã zawarcia 14 gromicznika 1950 pòrozumienié z władzama komunistycznymi. Wyszyńsczi béł pierwszi w historëjò Kòscioła katolicczégò hierarchą, jaczi zdecydowôł sã na ùkłady z państwem rządzonym przez kòmunistów. Na wiesc ò jegò pòdpisaniu papież Pius XII, prowadzący pòlitykę antykòmunistycznã, miôł zagrozéc cofnięciem ùznania Wyszyńskiemu. W zamian za zagwarantowanié ùczenié religijò w szkòłach i funkcjonowanié Katolëcësczégò Ùniwersytetu Lubelsczégò pòlsczi Kòscół ùznôł miedzã Zem Dostaniéch Nazôd Pòlsczi Ludowej <ref>Porozumienie zawarte między przedstawicielami Rządu Rzeczypospolitej Polskiej i Episkopatu Polski. nonpossumus.pl. [przëstãp 2011-11-17].</ref>. Béł przetrzymywòny w katolicczich klasztôrach z sostrą zakònną [Marią Leonią Graczyk] i ksãdzem Stanisławem Skorodeckim. ==== Związk z Jasnã Górã i Jasnogórsczé Sluby Narodu Pòlsczégò ==== Izolowòny w klasztorze Zgromadzenie Sostrów Najswiãtszej Rodzëzny z Nazaretu w [Komańczy] nie chcëł pisac tekstu żeńbów. Do ich pòwstanié przyczyniła sã Maria ÒkÒńska, dając za przykład sw. Pawła, piszącégò lëst do wiernych z więzienia. W kuńcu 16 môja 1956 napisôł tekst slubów nôrodnych, jaczi miałë bëc òdnowieniém królewsczich slubów lwowskich Jana Kazimierza w ich trzechsetną rocznicę. 26 zélnika 1956 pielgrzymom zebranym na [Jasny Górzë] òdczytôł je bp Michał Klepacz, pełniący òbòwiązczi przewodniczącégò Episkopatu Pòlsczi. === Chòrosc i smierc === W połowie strëmiannika 1981 u Wyszyńsczéegò rozpoznano nowotworową chòrosc. Mimo starań lékôrzy nie dało sã zahamòwac jej rozòju. 16 môja 1981 prymas przyjôł sakrameńt namaszczenié chòrych. Pò przyjęciu sakrameńtu zwrócéł sã do zebranych przy wërë, pònawizc m.in.do zamachu na życie papieża Jana Pawła II, chtëren miéł môl 13 mója: „Òpasowóm, że powinienem dzelic dolę Òjca Swiãtégô, jaczi wprôwdze pòzdnô, ale włãcziéł sã w mòje cerpienié”<ref>Prymas Polski po przyjęciu sakramentu chorych do zebranych przy łóżku w dniu 16 V 1981, [w:] Ostatnia droga Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego. Teka dokumentalna, Warszawa 1982, s. 7.</ref>. 22 mòja 1981 slédny rôz wystãpił publicznie, òdemkliwając òbrady Rady Głównej Episkopatu Polski. Ùmurł szesc dni pòzny, w czwiôstk 28 môja, w ùroczystosc Wniebowstąpienia Pańskiego. W òficjalnym kòmunikace Rady Głównej Episkopatu Polski pòdôno, że przyczynã smierce béł „rozsany proces nowòtworowi jamy brzusznej ò wybitnej złosliwosci i chùtkòm postãpie”. 28 môja wieczorã przeniesono cało zmarłégù z Domu Arcybiskupów Warszawskich do kościoła seminaryjnego Wniebowzięcia NMP i św. Józefa Oblubieńca, gdze nastãpnié òdprawióna òstała msza żałobna pòd przewodnictwem kard. Macharskiego. == Ùroczystosce pògrzebòwe == Pògrzeb prymasa, zwóny także królewsczim, zgromadzéł w stolece tësące lëdze. == Ùpamiãtnienié == 1 rujana 1999 przekształcóno warszawską [[Akademię Teologii Katolickiej]] w [[Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego]]. W 2000 na ekrany kin wszedł pòlsczi film ''Prymas. Trzy lata z tysiąca'', òpówiadający ò ùwiãzenié Wyszyńsczégò przez władze PRL. W Zuzeli fónkcjonuje mùzeum pòswiãconé jegò pamiãcé. == Beatyfikacyjny proces == 29 môja 1989 z jinicjatiwë papieża Jana Pawła II rozpòczãł sã jegò beatyfikacyjny proces. Òdtądka przësłëdżiwôł mu titél słëdżi Bòżégò. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Katolëcczi kòscół]] [[Kategòrëjô:Biogramë]] gakz0ga43krpct0nt37joktoadfl4oz 10 12166 202085 196162 2026-06-11T20:11:35Z Terrus38 14026 /* Szablóna */ 202085 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" cellpadding="3" cellspacing="0" style="float: right; width: 280px; margin: 0 0 1em 1em; background: #ffffff; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 87%; text-align:left;" |- | colspan="2" style="background-color:#FC0013; font-size:1px; height:3px;" | |- | colspan="2" style="background-color:#FFFFFF; text-align:center; font-size:120%; border-bottom:1px solid #AAAAAA;" | '''{{{mióno}}}'''{{#if:{{{òryginalné mióno<includeonly>|</includeonly>}}}|<br/>{{{òryginalné mióno}}}}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{titel<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{titel}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{òbrôzk|}}}|[[Òbrôzk:{{{òbrôzk|}}}|250px]]{{#if:{{{òpisënk òbrôzka|}}}|<br/>{{{òpisënk òbrôzka}}}}}|pole=style="text-align: center; font-size: x-small; background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{mòtto<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Mòtto]]: {{{mòtto}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{céch|}}}|[[Òbrôzk:{{{céch|}}}|90x90px]]{{#if:{{{òpisënk céchù|}}}|<br/>{{{òpisënk céchù}}}}}|pole=style="text-align: center; font-size: x-small; background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{môl dzejaniégò<includeonly>|</includeonly>}}}|Môl dzejaniégò|{{{môl dzejaniégò}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{data nôrôdzenégò}}}{{{data nôrôdzenégò}}} |{{#if:{{{data nôrôdzeniégò}}} |Data {{#if:{{{môl nôrôdzenégò}}}|i&nbsp;môl}} nôrôdzenégò |Môl nôrôdzenégò }} |{{#if:{{{môl nôrôdzeniégò}}} |{{{data nôrôdzenégò}}} {{#if:{{{môl nôrôdzenégò}}}|<br />{{{môl nôrôdzenégò}}}}}}} }} {{Infobox réżka dodaj|{{{data smiercë}}}{{{môl smiercë}}} |{{#if:{{{data smiercë}}} |Data {{#if:{{{môl smiercë}}}|i&nbsp;môl}} smiercë |Môl smiercë }} |{{#if:{{{môl smiercë}}} |{{{data smiercë}}} {{#if:{{{môl smiercë}}}|<br />{{{môl smiercë}}}}}}} }} {{Infobox réżka dodaj|{{{lëżnosc smiercë<includeonly>|</includeonly>}}}|Lëżnosc smiercë|{{{lëżnosc smiercë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{môl spòczinkù<includeonly>|</includeonly>}}}|Môl spòczinkù|{{{môl spòczinkù}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{nôrôdnota<includeonly>|</includeonly>}}}|Nôrôdnota|{{{nôrôdnota}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{1. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{1. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwanégò|{{{1. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{2. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{2. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{2. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwanégò|{{{2. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{3. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{3. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{3. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwanégò|{{{3. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}| |pole=style="background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wëznanié<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Wëznanié]]|{{{wëznanié}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{kòscół<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Kòścół (òrganizacjô)|Kòscół]]|{{{kòscół}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{jinkardinacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Jinkardinacjô]]|{{{jinkardinacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{fraterskŏ profesyjŏ<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Klôsztórné zdënczi]]|{{{klôsztórné zdënczi}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{diakònat<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Diakón|Diakònat]]|{{{diakònat}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òrdinacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òrdinacjô (religiô)|Òrdinacjô]]|{{{òrdinacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{prezbitérat<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Prezbitéra|Prezbitérat]]|{{{prezbitérat}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{biskùpskô nominacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Biskùp|Biskùpskô nominacjô]]|{{{biskùpskô nominacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{biskùpskô kònsekracjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Kònsekracjô|Biskùpskô kònsekracjô]]|{{{biskùpskô kònsekracjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wëbiér patriarchë<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Patriarcha|Wëbiér patriarchë]]|{{{wëbiér patriarchë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{kardinalskô kreacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Kardinôł|Kardinalskô kreacjô]]|{{{kardinalskô kreacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{titlowi kòscół<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Titlowi kòścół]]|{{{titlowi kòscół}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{stracenié kardinalsczi pòczëstnotë<includeonly>|</includeonly>}}}|Stracenié kardinalsczi pòczëstnotë|{{{stracenié kardinalsczi pòczëstnotë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòntifikat<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Pòntifikat]]|{{{pòntifikat}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{stracenié dëszëwnégò stónu<includeonly>|</includeonly>}}}|Stracenié dëszëwnégò stónu|{{{stracenié dëszëwnégò stónu}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{nôdgrodë<includeonly>|</includeonly>}}}|Nôdgrodë|{{{nôdgrodë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{pòdpis|}}}|[[Òbrôzk:{{{pòdpis|}}}|250px]]|pole=style="text-align: center; background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{commons<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òbrôzk:Commons-logo.svg|15px|link=]] [[Commons:{{{commons}}}|Galerëjô w Wikimedia Commons]]|pole=style="background-color: #{{{tło}}}; text-align:center; border-top: 1px #aaa solid; font-size:small;"|}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{wikizdrzōdła<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òbrôzk:Wikisource-logo.svg|15px|link=]] [https://wikisource.org/wiki/Author:{{{wikizdrzōdła}}} Tekstë we Wikizdrzódłach]|pole=style="background-color: #{{{tło}}}; text-align:center; border-top: 1px #aaa solid; font-size:small;"|}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{jinternetowô starna<includeonly>|</includeonly>}}}|[{{{jinternetowô starna}}} Jinternetowô starna]|pole=style="font-weight: bold; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} |- |} <noinclude> Nen infobox mòże bëc pòmòcny przi artiklach na témã ksãdzów,klôsztorników,hierarchów i jinszich deszëwnych òsób. Jô gò przëdôlmaczëł z szlachòwni szablónë ze szląsczi Wikipedië. Òriginalny infobox mòżna òbôczëc [https://szl.wikipedia.org/wiki/Muster:Duchow%C5%8F_%C3%B4soba_infoszachtla tuwò]. Żëczã jem wszëtczim,jaczé mdą miec ùżiwóné nen infobox wielu zwënégòw w ùsôdztwie nowich artiklów i rozkòscérzaniém stôrich. ==Szablóna== <nowiki> {{Dëchòwny infòbòks | miono = | òriginalné miono = | titel = | òbrôzk = | òpisënk òbrôzka = | mòtto = | céch = | òpisënk céchù = | môl dzejaniégò = | data nôrodzeniégò = | môl nôrodzeniégò = | data smiercë = | môl smiercë = | leżnosc smiercë = | môl spòczinkù = | nôrodnosc = | 1. fónkcjô = | 1. fónkcjô cząd = | 2. fónkcjô = | 2. fónkcjô cząd = | 3. fónkcjô = | 3. fónkcjô cząd = | wëznanié = | kòscół = | jinkardinacjô = | klôsztorné slëbë = | diakònat = | òrdinacjô = | prezbiterat = | biskùpskô nominacjô = | biskùpskô kònsekracjô= | wëbiér patriarchë = | kardinalskô kreacjô = | titlowi kòscół = | stracenié kardinalsczi pòczëstnotë = | pòntifikat = | stracenié dëchòwnégò stanu= | nôdgrodë = | pòdpis = | commons = | internetowô starna = </nowiki> <noinclude>[[Kategòrëjô:Infoboxë]]</noinclude> may20e2zkqozmbnexiq1czenq0bru1m 202086 202085 2026-06-11T20:19:35Z Terrus38 14026 202086 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" cellpadding="3" cellspacing="0" style="float: right; width: 280px; margin: 0 0 1em 1em; background: #ffffff; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 87%; text-align:left;" |- | colspan="2" style="background-color:#FC0013; font-size:1px; height:3px;" | |- | colspan="2" style="background-color:#FFFFFF; text-align:center; font-size:120%; border-bottom:1px solid #AAAAAA;" | '''{{{miono}}}'''{{#if:{{{òriginalné miono<includeonly>|</includeonly>}}}|<br/>{{{òriginalné miono}}}}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{titel<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{titel}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{òbrôzk|}}}|[[Òbrôzk:{{{òbrôzk|}}}|250px]]{{#if:{{{òpisënk òbrôzka|}}}|<br/>{{{òpisënk òbrôzka}}}}}|pole=style="text-align: center; font-size: x-small; background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{mòtto<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Mòtto]]: {{{mòtto}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{céch|}}}|[[Òbrôzk:{{{céch|}}}|90x90px]]{{#if:{{{òpisënk céchù|}}}|<br/>{{{òpisënk céchù}}}}}|pole=style="text-align: center; font-size: x-small; background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{môl dzejaniégò<includeonly>|</includeonly>}}}|Môl dzejaniégò|{{{môl dzejaniégò}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{data nôrodzeniégò}}}{{{data nôrodzeniégò}}} |{{#if:{{{data nôrodzeniégò}}} |Data {{#if:{{{môl nôrodzeniégò}}}|i&nbsp;môl}} nôrodzeniégò |Môl nôrodzeniégò }} |{{#if:{{{môl nôrodzeniégò}}} |{{{data nôrodzeniégò}}} {{#if:{{{môl nôrodzeniégò}}}|<br />{{{môl nôrodzeniégò}}}}}}} }} {{Infobox réżka dodaj|{{{data smiercë}}}{{{môl smiercë}}} |{{#if:{{{data smiercë}}} |Data {{#if:{{{môl smiercë}}}|i&nbsp;môl}} smiercë |Môl smiercë }} |{{#if:{{{môl smiercë}}} |{{{data smiercë}}} {{#if:{{{môl smiercë}}}|<br />{{{môl smiercë}}}}}}} }} {{Infobox réżka dodaj|{{{leżnosc smiercë<includeonly>|</includeonly>}}}|leżnosc smiercë|{{{leżnosc smiercë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{môl spòczinkù<includeonly>|</includeonly>}}}|Môl spòczinkù|{{{môl spòczinkù}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{nôrodnosc<includeonly>|</includeonly>}}}|Nôrodnosc|{{{nôrodnosc}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{1. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{1. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwaniégò|{{{1. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{2. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{2. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{2. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwaniégò|{{{2. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{3. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{3. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{3. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwaniégò|{{{3. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}| |pole=style="background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wëznanié<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Wëznanié]]|{{{wëznanié}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{kòscół<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Kòścół (òrganizacjô)|Kòscół]]|{{{kòscół}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{inkardinacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Inkardinacjô]]|{{{jinkardinacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{klôsztorné slëbë<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Klôsztorné slëbë]]|{{{klôsztórné zdënczi}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{diakònat<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Diakón|Diakònat]]|{{{diakònat}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òrdinacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òrdinacjô (religiô)|Òrdinacjô]]|{{{òrdinacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{prezbitérat<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Prezbitéra|Prezbitérat]]|{{{prezbitérat}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{biskùpskô nominacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Biskùp|Biskùpskô nominacjô]]|{{{biskùpskô nominacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{biskùpskô kònsekracjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Kònsekracjô|Biskùpskô kònsekracjô]]|{{{biskùpskô kònsekracjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wëbiér patriarchë<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Patriarcha|Wëbiér patriarchë]]|{{{wëbiér patriarchë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{kardinalskô kreacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Kardinôł|Kardinalskô kreacjô]]|{{{kardinalskô kreacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{titlowi kòscół<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Titlowi kòścół]]|{{{titlowi kòscół}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{stracenié kardinalsczi pòczestnotë<includeonly>|</includeonly>}}}|Stracenié kardinalsczi pòczestnotë|{{{stracenié kardinalsczi pòczestnotë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòntifikat<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Pòntifikat]]|{{{pòntifikat}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{stracenié dëchòwnégò stanu<includeonly>|</includeonly>}}}|Stracenié dëchòwnégò stanu|{{{stracenié dëchòwnégò stanu}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{nôdgrodë<includeonly>|</includeonly>}}}|Nôdgrodë|{{{nôdgrodë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{pòdpis|}}}|[[Òbrôzk:{{{pòdpis|}}}|250px]]|pole=style="text-align: center; background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{commons<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òbrôzk:Commons-logo.svg|15px|link=]] [[Commons:{{{commons}}}|Galerëjô w Wikimedia Commons]]|pole=style="background-color: #{{{tło}}}; text-align:center; border-top: 1px #aaa solid; font-size:small;"|}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{wikizdrzōdła<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òbrôzk:Wikisource-logo.svg|15px|link=]] [https://wikisource.org/wiki/Author:{{{wikizdrzōdła}}} Tekstë we Wikizdrzódłach]|pole=style="background-color: #{{{tło}}}; text-align:center; border-top: 1px #aaa solid; font-size:small;"|}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{internetowô starna<includeonly>|</includeonly>}}}|[{{{internetowô starna}}} Internetowô starna]|pole=style="font-weight: bold; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} |- |} <noinclude> Nen infòbòks mòże bëc pòmòcny przë artiklach na témã ksãżi, klôsztorników, hierarchów a jinszich dëchòwnëch òsób. Òstôł òn przedolmaczony ze szlachòwny szablónë ze szląsczi Wikipedie. Òriginalny infòbòks mòże òbaczëc [https://szl.wikipedia.org/wiki/Muster:Duchow%C5%8F_%C3%B4soba_infoszachtla tuwò]. Żëczã wszëtczim, co mdą ùżiwelë negò infòbòksu wiele zwënégòw w ùsôdztwie nowëch artiklów i rozkòscérzanim stôrëch. ==Szablóna== <nowiki> {{Dëchòwny infòbòks | miono = | òriginalné miono = | titel = | òbrôzk = | òpisënk òbrôzka = | mòtto = | céch = | òpisënk céchù = | môl dzejaniégò = | data nôrodzeniégò = | môl nôrodzeniégò = | data smiercë = | môl smiercë = | leżnosc smiercë = | môl spòczinkù = | nôrodnosc = | 1. fónkcjô = | 1. fónkcjô cząd = | 2. fónkcjô = | 2. fónkcjô cząd = | 3. fónkcjô = | 3. fónkcjô cząd = | wëznanié = | kòscół = | inkardinacjô = | klôsztorné slëbë = | diakònat = | òrdinacjô = | prezbitérat = | biskùpskô nominacjô = | biskùpskô kònsekracjô= | wëbiér patriarchë = | kardinalskô kreacjô = | titlowi kòscół = | stracenié kardinalsczi pòczestnotë = | pòntifikat = | stracenié dëchòwnégò stanu= | nôdgrodë = | pòdpis = | commons = | internetowô starna = </nowiki> <noinclude>[[Kategòrëjô:Infoboxë]]</noinclude> isphlx1ipijgcpbonbxzp5vk1ferhym 202087 202086 2026-06-11T20:20:05Z Terrus38 14026 202087 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" cellpadding="3" cellspacing="0" style="float: right; width: 280px; margin: 0 0 1em 1em; background: #ffffff; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 87%; text-align:left;" |- | colspan="2" style="background-color:#FC0013; font-size:1px; height:3px;" | |- | colspan="2" style="background-color:#FFFFFF; text-align:center; font-size:120%; border-bottom:1px solid #AAAAAA;" | '''{{{miono}}}'''{{#if:{{{òriginalné miono<includeonly>|</includeonly>}}}|<br/>{{{òriginalné miono}}}}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{titel<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{titel}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{òbrôzk|}}}|[[Òbrôzk:{{{òbrôzk|}}}|250px]]{{#if:{{{òpisënk òbrôzka|}}}|<br/>{{{òpisënk òbrôzka}}}}}|pole=style="text-align: center; font-size: x-small; background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{mòtto<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Mòtto]]: {{{mòtto}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{céch|}}}|[[Òbrôzk:{{{céch|}}}|90x90px]]{{#if:{{{òpisënk céchù|}}}|<br/>{{{òpisënk céchù}}}}}|pole=style="text-align: center; font-size: x-small; background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{môl dzejaniégò<includeonly>|</includeonly>}}}|Môl dzejaniégò|{{{môl dzejaniégò}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{data nôrodzeniégò}}}{{{data nôrodzeniégò}}} |{{#if:{{{data nôrodzeniégò}}} |Data {{#if:{{{môl nôrodzeniégò}}}|i&nbsp;môl}} nôrodzeniégò |Môl nôrodzeniégò }} |{{#if:{{{môl nôrodzeniégò}}} |{{{data nôrodzeniégò}}} {{#if:{{{môl nôrodzeniégò}}}|<br />{{{môl nôrodzeniégò}}}}}}} }} {{Infobox réżka dodaj|{{{data smiercë}}}{{{môl smiercë}}} |{{#if:{{{data smiercë}}} |Data {{#if:{{{môl smiercë}}}|i&nbsp;môl}} smiercë |Môl smiercë }} |{{#if:{{{môl smiercë}}} |{{{data smiercë}}} {{#if:{{{môl smiercë}}}|<br />{{{môl smiercë}}}}}}} }} {{Infobox réżka dodaj|{{{leżnosc smiercë<includeonly>|</includeonly>}}}|Leżnosc smiercë|{{{leżnosc smiercë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{môl spòczinkù<includeonly>|</includeonly>}}}|Môl spòczinkù|{{{môl spòczinkù}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{nôrodnosc<includeonly>|</includeonly>}}}|Nôrodnosc|{{{nôrodnosc}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{1. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{1. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwaniégò|{{{1. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{2. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{2. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{2. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwaniégò|{{{2. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{3. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{3. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{3. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwaniégò|{{{3. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}| |pole=style="background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wëznanié<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Wëznanié]]|{{{wëznanié}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{kòscół<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Kòścół (òrganizacjô)|Kòscół]]|{{{kòscół}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{inkardinacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Inkardinacjô]]|{{{jinkardinacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{klôsztorné slëbë<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Klôsztorné slëbë]]|{{{klôsztórné zdënczi}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{diakònat<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Diakón|Diakònat]]|{{{diakònat}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òrdinacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òrdinacjô (religiô)|Òrdinacjô]]|{{{òrdinacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{prezbitérat<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Prezbitéra|Prezbitérat]]|{{{prezbitérat}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{biskùpskô nominacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Biskùp|Biskùpskô nominacjô]]|{{{biskùpskô nominacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{biskùpskô kònsekracjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Kònsekracjô|Biskùpskô kònsekracjô]]|{{{biskùpskô kònsekracjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wëbiér patriarchë<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Patriarcha|Wëbiér patriarchë]]|{{{wëbiér patriarchë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{kardinalskô kreacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Kardinôł|Kardinalskô kreacjô]]|{{{kardinalskô kreacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{titlowi kòscół<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Titlowi kòścół]]|{{{titlowi kòscół}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{stracenié kardinalsczi pòczestnotë<includeonly>|</includeonly>}}}|Stracenié kardinalsczi pòczestnotë|{{{stracenié kardinalsczi pòczestnotë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòntifikat<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Pòntifikat]]|{{{pòntifikat}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{stracenié dëchòwnégò stanu<includeonly>|</includeonly>}}}|Stracenié dëchòwnégò stanu|{{{stracenié dëchòwnégò stanu}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{nôdgrodë<includeonly>|</includeonly>}}}|Nôdgrodë|{{{nôdgrodë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{pòdpis|}}}|[[Òbrôzk:{{{pòdpis|}}}|250px]]|pole=style="text-align: center; background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{commons<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òbrôzk:Commons-logo.svg|15px|link=]] [[Commons:{{{commons}}}|Galerëjô w Wikimedia Commons]]|pole=style="background-color: #{{{tło}}}; text-align:center; border-top: 1px #aaa solid; font-size:small;"|}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{wikizdrzōdła<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òbrôzk:Wikisource-logo.svg|15px|link=]] [https://wikisource.org/wiki/Author:{{{wikizdrzōdła}}} Tekstë we Wikizdrzódłach]|pole=style="background-color: #{{{tło}}}; text-align:center; border-top: 1px #aaa solid; font-size:small;"|}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{internetowô starna<includeonly>|</includeonly>}}}|[{{{internetowô starna}}} Internetowô starna]|pole=style="font-weight: bold; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} |- |} <noinclude> Nen infòbòks mòże bëc pòmòcny przë artiklach na témã ksãżi, klôsztorników, hierarchów a jinszich dëchòwnëch òsób. Òstôł òn przedolmaczony ze szlachòwny szablónë ze szląsczi Wikipedie. Òriginalny infòbòks mòże òbaczëc [https://szl.wikipedia.org/wiki/Muster:Duchow%C5%8F_%C3%B4soba_infoszachtla tuwò]. Żëczã wszëtczim, co mdą ùżiwelë negò infòbòksu wiele zwënégòw w ùsôdztwie nowëch artiklów i rozkòscérzanim stôrëch. ==Szablóna== <nowiki> {{Dëchòwny infòbòks | miono = | òriginalné miono = | titel = | òbrôzk = | òpisënk òbrôzka = | mòtto = | céch = | òpisënk céchù = | môl dzejaniégò = | data nôrodzeniégò = | môl nôrodzeniégò = | data smiercë = | môl smiercë = | leżnosc smiercë = | môl spòczinkù = | nôrodnosc = | 1. fónkcjô = | 1. fónkcjô cząd = | 2. fónkcjô = | 2. fónkcjô cząd = | 3. fónkcjô = | 3. fónkcjô cząd = | wëznanié = | kòscół = | inkardinacjô = | klôsztorné slëbë = | diakònat = | òrdinacjô = | prezbitérat = | biskùpskô nominacjô = | biskùpskô kònsekracjô= | wëbiér patriarchë = | kardinalskô kreacjô = | titlowi kòscół = | stracenié kardinalsczi pòczestnotë = | pòntifikat = | stracenié dëchòwnégò stanu= | nôdgrodë = | pòdpis = | commons = | internetowô starna = </nowiki> <noinclude>[[Kategòrëjô:Infoboxë]]</noinclude> 6om4zh5h73gluqiyndyeapbmcjkr73x 202088 202087 2026-06-11T20:20:33Z Terrus38 14026 202088 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" cellpadding="3" cellspacing="0" style="float: right; width: 280px; margin: 0 0 1em 1em; background: #ffffff; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 87%; text-align:left;" |- | colspan="2" style="background-color:#FC0013; font-size:1px; height:3px;" | |- | colspan="2" style="background-color:#FFFFFF; text-align:center; font-size:120%; border-bottom:1px solid #AAAAAA;" | '''{{{miono}}}'''{{#if:{{{òriginalné miono<includeonly>|</includeonly>}}}|<br/>{{{òriginalné miono}}}}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{titel<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{titel}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{òbrôzk|}}}|[[Òbrôzk:{{{òbrôzk|}}}|250px]]{{#if:{{{òpisënk òbrôzka|}}}|<br/>{{{òpisënk òbrôzka}}}}}|pole=style="text-align: center; font-size: x-small; background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{mòtto<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Mòtto]]: {{{mòtto}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{céch|}}}|[[Òbrôzk:{{{céch|}}}|90x90px]]{{#if:{{{òpisënk céchù|}}}|<br/>{{{òpisënk céchù}}}}}|pole=style="text-align: center; font-size: x-small; background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{môl dzejaniégò<includeonly>|</includeonly>}}}|Môl dzejaniégò|{{{môl dzejaniégò}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{data nôrodzeniégò}}}{{{data nôrodzeniégò}}} |{{#if:{{{data nôrodzeniégò}}} |Data {{#if:{{{môl nôrodzeniégò}}}|i&nbsp;môl}} nôrodzeniégò |Môl nôrodzeniégò }} |{{#if:{{{môl nôrodzeniégò}}} |{{{data nôrodzeniégò}}} {{#if:{{{môl nôrodzeniégò}}}|<br />{{{môl nôrodzeniégò}}}}}}} }} {{Infobox réżka dodaj|{{{data smiercë}}}{{{môl smiercë}}} |{{#if:{{{data smiercë}}} |Data {{#if:{{{môl smiercë}}}|i&nbsp;môl}} smiercë |Môl smiercë }} |{{#if:{{{môl smiercë}}} |{{{data smiercë}}} {{#if:{{{môl smiercë}}}|<br />{{{môl smiercë}}}}}}} }} {{Infobox réżka dodaj|{{{przëczëna smiercë<includeonly>|</includeonly>}}}|Przëczëna smiercë|{{{przëczëna smiercë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{môl spòczinkù<includeonly>|</includeonly>}}}|Môl spòczinkù|{{{môl spòczinkù}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{nôrodnosc<includeonly>|</includeonly>}}}|Nôrodnosc|{{{nôrodnosc}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{1. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{1. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwaniégò|{{{1. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{2. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{2. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{2. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwaniégò|{{{2. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{3. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{3. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{3. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwaniégò|{{{3. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}| |pole=style="background-color: #FC0013;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wëznanié<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Wëznanié]]|{{{wëznanié}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{kòscół<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Kòścół (òrganizacjô)|Kòscół]]|{{{kòscół}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{inkardinacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Inkardinacjô]]|{{{jinkardinacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{klôsztorné slëbë<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Klôsztorné slëbë]]|{{{klôsztórné zdënczi}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{diakònat<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Diakón|Diakònat]]|{{{diakònat}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òrdinacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òrdinacjô (religiô)|Òrdinacjô]]|{{{òrdinacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{prezbitérat<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Prezbitéra|Prezbitérat]]|{{{prezbitérat}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{biskùpskô nominacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Biskùp|Biskùpskô nominacjô]]|{{{biskùpskô nominacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{biskùpskô kònsekracjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Kònsekracjô|Biskùpskô kònsekracjô]]|{{{biskùpskô kònsekracjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wëbiér patriarchë<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Patriarcha|Wëbiér patriarchë]]|{{{wëbiér patriarchë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{kardinalskô kreacjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Kardinôł|Kardinalskô kreacjô]]|{{{kardinalskô kreacjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{titlowi kòscół<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Titlowi kòścół]]|{{{titlowi kòscół}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{stracenié kardinalsczi pòczestnotë<includeonly>|</includeonly>}}}|Stracenié kardinalsczi pòczestnotë|{{{stracenié kardinalsczi pòczestnotë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòntifikat<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Pòntifikat]]|{{{pòntifikat}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{stracenié dëchòwnégò stanu<includeonly>|</includeonly>}}}|Stracenié dëchòwnégò stanu|{{{stracenié dëchòwnégò stanu}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{nôdgrodë<includeonly>|</includeonly>}}}|Nôdgrodë|{{{nôdgrodë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{pòdpis|}}}|[[Òbrôzk:{{{pòdpis|}}}|250px]]|pole=style="text-align: center; background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{commons<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òbrôzk:Commons-logo.svg|15px|link=]] [[Commons:{{{commons}}}|Galerëjô w Wikimedia Commons]]|pole=style="background-color: #{{{tło}}}; text-align:center; border-top: 1px #aaa solid; font-size:small;"|}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{wikizdrzōdła<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òbrôzk:Wikisource-logo.svg|15px|link=]] [https://wikisource.org/wiki/Author:{{{wikizdrzōdła}}} Tekstë we Wikizdrzódłach]|pole=style="background-color: #{{{tło}}}; text-align:center; border-top: 1px #aaa solid; font-size:small;"|}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{internetowô starna<includeonly>|</includeonly>}}}|[{{{internetowô starna}}} Internetowô starna]|pole=style="font-weight: bold; text-align: center; background-color: #FC0013;"}} |- |} <noinclude> Nen infòbòks mòże bëc pòmòcny przë artiklach na témã ksãżi, klôsztorników, hierarchów a jinszich dëchòwnëch òsób. Òstôł òn przedolmaczony ze szlachòwny szablónë ze szląsczi Wikipedie. Òriginalny infòbòks mòże òbaczëc [https://szl.wikipedia.org/wiki/Muster:Duchow%C5%8F_%C3%B4soba_infoszachtla tuwò]. Żëczã wszëtczim, co mdą ùżiwelë negò infòbòksu wiele zwënégòw w ùsôdztwie nowëch artiklów i rozkòscérzanim stôrëch. ==Szablóna== <nowiki> {{Dëchòwny infòbòks | miono = | òriginalné miono = | titel = | òbrôzk = | òpisënk òbrôzka = | mòtto = | céch = | òpisënk céchù = | môl dzejaniégò = | data nôrodzeniégò = | môl nôrodzeniégò = | data smiercë = | môl smiercë = | przëczëna smiercë = | môl spòczinkù = | nôrodnosc = | 1. fónkcjô = | 1. fónkcjô cząd = | 2. fónkcjô = | 2. fónkcjô cząd = | 3. fónkcjô = | 3. fónkcjô cząd = | wëznanié = | kòscół = | inkardinacjô = | klôsztorné slëbë = | diakònat = | òrdinacjô = | prezbitérat = | biskùpskô nominacjô = | biskùpskô kònsekracjô= | wëbiér patriarchë = | kardinalskô kreacjô = | titlowi kòscół = | stracenié kardinalsczi pòczestnotë = | pòntifikat = | stracenié dëchòwnégò stanu= | nôdgrodë = | pòdpis = | commons = | internetowô starna = </nowiki> <noinclude>[[Kategòrëjô:Infoboxë]]</noinclude> 4ffla3y8idf3latl79jhgq8g5umu6mw 2 12315 202036 202022 2026-06-11T13:36:29Z Orbitminis 18250 202036 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" !<div align="center" class="usermessage">'''[[Òbrôzk:Kashubian board on shop, Hel, Poland.jpg|bezramki|205x205px]]''' ----Òbzérô, że sztudérowie kaszëbsczi etnofilodżi ju nadchòdzą do naji kaszëbsczi Wiczipedie mògło bëc wiôlgą zwënédżã do naji Wiczipedii, bò më brëkùjemë wicy nie leno aktiwnëch, le téż òdwôżnëch wiczipedëstów, żebë Kaszëbskô Wikipediô nie skùńczëło sã jak wiele niaktiwnëch ë rëminãcëch wersje Wiczipedii (np. mòłdawsczi cyrylica i klingońsczi). Jô mëszlã, że to je brëkòwny rëch dlô mie. Żëczã wszëtczich sztudérów i młodëch, żebë ùczënëlë Kaszëbską Wikipediã jako piãkny, wësokòkwalitetòwi plac do wiédzbë pò kaszëbskù. Dzãkùjã za ùwôgã! ----[[Brëkòwnik:Orbitminis/Zapisownik|'''<big>ZAPISOWNIK</big>''']] | '''<big>Ò MIE</big>''' | '''<big>[[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|DISKÙSËJÔ BRËKÒWNIKA]]</big>''' </div>{{#babel:pl|en-2|de-1|csb-0,5}} == CSB [[Òbrôzk:Icons-flag-csb.png|bezramki]] == [[Òbrôzk:Kashubiaball.PNG|lewo|bezramki|94x94px]]Mójn! Nazéwóm sã Adóm. Jô nie ùmiã bëlno gadac pò kaszëbskù :( Ga robiã edicje w górnosorbsczi Wikipedii, pòstrzegł, że w kaszëbsczi Wiczipedie mô mni articzlów, za bëlno krótczich articzlów ë zacht jinszëch. Wiãc pòstanowił ju robic, ùlepszëc ë zbògacëc kaszëbską Wiczipedią. Òd 26 gromicznika 2026 r. jem dolmôczã interfejsu w kaszëbsczim jãzëkù w TranslateWiki. [https://translatewiki.net/wiki/User:Orbitminis] Nieraza pòprawiã edicje lëdzy z mniészą znajemnotë kaszëbsczégò jãzëka (jô téż móm, le piszã bezzmiłkòwò) bezzmiłkòwò pò kaszëbskù. W procëmnoscë zacht brëkòwników ùżëwóm téż słowôrze, cobë ùtrzëmac z lepszą kwalitetã pisënkù. I niestetë, tak samò jinszi brëkòwnicë, ni jem nôzmôrt aktiwnym wiczipedëstã w kaszëbsczi Wiczipedie z przëczënë paùz i jinëch zachów. Jem Pòlôchã, ni Kaszëbã i jeden z nômłodszëch wiczipedëstów na całczi kaszëbsczi Wiczipedie. <div style="font-family:Maiandra GD, sans-serif; font-size: 10pt; text-align: left;"><div style="border:1px solid #ccc; background: #fff; border-right:3px solid #ccc; border-bottom:3px solid #ccc; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; line-height: 1.3; margin-right: 4px;"><div style="width:100%">[[{{CURRENTDAYNAME}}|<font color="black">{{CURRENTDAYNAME}}</font>]]</div><div style="font-size: x-large; width: 100%;">[[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}}|<font color="black">{{CURRENTDAY}}</font>]]</div><div style="width: 100%;">[[{{CURRENTMONTHNAME}}|<font color="black">{{CURRENTMONTHNAMEGEN}}</font>]] '''[[{{CURRENTYEAR}}|<font color="black">{{CURRENTYEAR}}</font>]] r.'''</div><div style="background: #eeeeee; color: #000;">'''{{CURRENTTIME}}''' UTC</div><div style="background: #eeeeee; color: #000;">+2</div></div></div> == PL [[Òbrôzk:Icons-flag-pl.png|bezramki|24x24px]] == Cześć! Nazywam się Adam. Ja nie umiem dobrze gadać po kaszubsku :( Gdy robię edycje w górnołużyckiej Wikipedii, zauważyłem, że w kaszubskiej Wikipedii ma mniej artykułów, za dużo krótkich artykułów i wiele innych. Więc postanowiłem już pracować, ulepszyć i wzbogacić kaszubską Wikipedię. Od 26 lutego 2026 r. jestem tłumaczem języka kaszubskiego w TranslateWiki. Nieraz poprawię edycje ludzi z mniejszą znajomością kaszubskiego (ja też mam, ale piszę poprawnie) poprawnie po kaszubsku. W przeciwieństwie wielu użytkowników korzystam także słowniki, żeby utrzymać z lepszą jakością pisowni. I niestety, tak jak inni użytkownicy, nie jestem najbardziej aktywnym wikipedystą w kaszubskiej Wikipedii z powodu przerw i innych rzeczy. Jestem Polakiem, nie Kaszubą i jeden z najmłodszych wikipedystów na całej kaszubskiej Wikipedii. ---- '''''<big>Kòżdi je geniuszã, ale jeżlë òbsądzôsz rëbã pò ji mòcë wdrapëwaniô sã na bómie, sprôwi nédżã żëcô wierzący, że je głëpô. – [[Albert Einstein]]</big>''''' ----[[Òbrôzk:HILLBLU lente.png|bezramki|26x26px]] UserScan''':''' <span class="plainlinks"> [https://xtools.wmflabs.org/pages/csb.wikipedia.org/Orbitminis ùsôdzoné] • [https://xtools.wmflabs.org/ec/?user=Orbitminis&project=csbwiki lëcznik] • [{{fullurl:Specjalnô:Rejestr|type=block&page=Brëkòwnik:{{urlencode:{{{1}}}}}}} blokadë] • [https://guc.toolforge.org/?user={{urlencode:{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}}}|globalny wkłôd] • [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&type=upload&user={{urlencode:{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}}}&hide_thanks_log=1 wësłané lopczi]</span> ----'''<big>Artikle: 12 (csb) 100+ (swiat)</big>''' ----[[Zrzesznica Samòstójnëch Państw]], [[Wełtawa]], [[NATO]], [[Sedzëba]], [[Rzéka]], [[Bòsniacczi jãzëk]], [[II swiatowô wòjna]], [[Prezydeńt]], [[Kòsowò je serbsczé]], [[Friderik Chòpin]], [[United Artists]], [[Kaszëbskô Szwajcariô]] ----'''<big>Kategòrie: 2 (csb) 10+ (swiat)</big>''' ----[[:Kategòrëjô:Rzéczi|Rzéczi]], [[:Kategòrëjô:Historiô|Historiô]] ----'''<big>Szablónë: 3 (csb) 10+ (swiat)</big>''' ----[[Szablóna:User ru-3]], [[Szablóna:Gduńsczi kréz]], [[Szablóna:NATO]] ----'''<big>Pòdzãkòwaniô: 21 (csb) 50+ (swiat)</big>''' ----[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] (10+), [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] (9), [[Brëkòwnik:Ясамойла|Ясамойла]] (1) ----[[Òbrôzk:Traditional kashubian design example.png|bezramki|212x212px]] == Mòje brëkòkôstczë == {{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Firefox logo, 2019.svg|35px]]|Hewòtny brëkòwnik kòrzëstô z [[Mozilla Firefox|Firefoxa]].|tło1=#2584A1|tło2=#F58E27}}{{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Hewòtny brëkòwnik mëslë, że w kaszëbsczi Wikipedie mómë za mało articzlów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Adminmop-no.gif|35px]]|Hewòtny brëkòwnik nie je sprôwnikã kaszëbsczi Wikipedie, le czejbë chcesz, zalecóm ti dòmòcë.}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:No barnstars.png]]|Hewòtny brëkòwnik ni przejmujã gwiôzdek dlô mie.|tło1=#FF7670|tło2=#70A0FF}}{{Brëkòkôstka|[[Image:Herb Polski.svg|41px]]|Nen brëkòwnik je [[Pòlskô|Pòlôch]].|tło1=#942929|tło2=#942929|ramka=#000000}}[[Òbrôzk:Wikipedia-logo-transparent-cropped.png|lewo|bezramki]] |} 5fjor2cbdhy7fjio3qmj9rcl3nawfoa 202045 202036 2026-06-11T14:28:01Z Orbitminis 18250 +1 202045 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" !<div align="center" class="usermessage">'''[[Òbrôzk:Kashubian board on shop, Hel, Poland.jpg|bezramki|205x205px]]''' ----Òbzérô, że sztudérowie kaszëbsczi etnofilodżi ju nadchòdzą do naji kaszëbsczi Wiczipedie mògło bëc wiôlgą zwënédżã do naji Wiczipedii, bò më brëkùjemë wicy nie leno aktiwnëch, le téż òdwôżnëch wiczipedëstów, żebë Kaszëbskô Wikipediô nie skùńczëło sã jak wiele niaktiwnëch ë rëminãcëch wersje Wiczipedii (np. mòłdawsczi cyrylica i klingońsczi). Jô mëszlã, że to je brëkòwny rëch dlô mie. Żëczã wszëtczich sztudérów i młodëch, żebë ùczënëlë Kaszëbską Wikipediã jako piãkny, wësokòkwalitetòwi plac do wiédzbë pò kaszëbskù. Dzãkùjã za ùwôgã! ----[[Brëkòwnik:Orbitminis/Zapisownik|'''<big>ZAPISOWNIK</big>''']] | '''<big>Ò MIE</big>''' | '''<big>[[Diskùsëjô brëkòwnika:Orbitminis|DISKÙSËJÔ BRËKÒWNIKA]]</big>''' </div>{{#babel:pl|en-2|de-1|csb-0,5}} == CSB [[Òbrôzk:Icons-flag-csb.png|bezramki]] == [[Òbrôzk:Kashubiaball.PNG|lewo|bezramki|94x94px]]Mójn! Nazéwóm sã Adóm. Jô nie ùmiã bëlno gadac pò kaszëbskù :( Ga robiã edicje w górnosorbsczi Wikipedii, pòstrzegł, że w kaszëbsczi Wiczipedie mô mni articzlów, za bëlno krótczich articzlów ë zacht jinszëch. Wiãc pòstanowił ju robic, ùlepszëc ë zbògacëc kaszëbską Wiczipedią. Òd 26 gromicznika 2026 r. jem dolmôczã interfejsu w kaszëbsczim jãzëkù w TranslateWiki. [https://translatewiki.net/wiki/User:Orbitminis] Nieraza pòprawiã edicje lëdzy z mniészą znajemnotë kaszëbsczégò jãzëka (jô téż móm, le piszã bezzmiłkòwò) bezzmiłkòwò pò kaszëbskù. W procëmnoscë zacht brëkòwników ùżëwóm téż słowôrze, cobë ùtrzëmac z lepszą kwalitetã pisënkù. I niestetë, tak samò jinszi brëkòwnicë, ni jem nôzmôrt aktiwnym wiczipedëstã w kaszëbsczi Wiczipedie z przëczënë paùz i jinëch zachów. Jem Pòlôchã, ni Kaszëbã i jeden z nômłodszëch wiczipedëstów na całczi kaszëbsczi Wiczipedie. <div style="font-family:Maiandra GD, sans-serif; font-size: 10pt; text-align: left;"><div style="border:1px solid #ccc; background: #fff; border-right:3px solid #ccc; border-bottom:3px solid #ccc; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; line-height: 1.3; margin-right: 4px;"><div style="width:100%">[[{{CURRENTDAYNAME}}|<font color="black">{{CURRENTDAYNAME}}</font>]]</div><div style="font-size: x-large; width: 100%;">[[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}}|<font color="black">{{CURRENTDAY}}</font>]]</div><div style="width: 100%;">[[{{CURRENTMONTHNAME}}|<font color="black">{{CURRENTMONTHNAMEGEN}}</font>]] '''[[{{CURRENTYEAR}}|<font color="black">{{CURRENTYEAR}}</font>]] r.'''</div><div style="background: #eeeeee; color: #000;">'''{{CURRENTTIME}}''' UTC</div><div style="background: #eeeeee; color: #000;">+2</div></div></div> == PL [[Òbrôzk:Icons-flag-pl.png|bezramki|24x24px]] == Cześć! Nazywam się Adam. Ja nie umiem dobrze gadać po kaszubsku :( Gdy robię edycje w górnołużyckiej Wikipedii, zauważyłem, że w kaszubskiej Wikipedii ma mniej artykułów, za dużo krótkich artykułów i wiele innych. Więc postanowiłem już pracować, ulepszyć i wzbogacić kaszubską Wikipedię. Od 26 lutego 2026 r. jestem tłumaczem języka kaszubskiego w TranslateWiki. Nieraz poprawię edycje ludzi z mniejszą znajomością kaszubskiego (ja też mam, ale piszę poprawnie) poprawnie po kaszubsku. W przeciwieństwie wielu użytkowników korzystam także słowniki, żeby utrzymać z lepszą jakością pisowni. I niestety, tak jak inni użytkownicy, nie jestem najbardziej aktywnym wikipedystą w kaszubskiej Wikipedii z powodu przerw i innych rzeczy. Jestem Polakiem, nie Kaszubą i jeden z najmłodszych wikipedystów na całej kaszubskiej Wikipedii. ---- '''''<big>Kòżdi je geniuszã, ale jeżlë òbsądzôsz rëbã pò ji mòcë wdrapëwaniô sã na bómie, sprôwi nédżã żëcô wierzący, że je głëpô. – [[Albert Einstein]]</big>''''' ----[[Òbrôzk:HILLBLU lente.png|bezramki|26x26px]] UserScan''':''' <span class="plainlinks"> [https://xtools.wmflabs.org/pages/csb.wikipedia.org/Orbitminis ùsôdzoné] • [https://xtools.wmflabs.org/ec/?user=Orbitminis&project=csbwiki lëcznik] • [{{fullurl:Specjalnô:Rejestr|type=block&page=Brëkòwnik:{{urlencode:{{{1}}}}}}} blokadë] • [https://guc.toolforge.org/?user={{urlencode:{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}}}|globalny wkłôd] • [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&type=upload&user={{urlencode:{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}}}&hide_thanks_log=1 wësłané lopczi]</span> ----'''<big>Artikle: 12 (csb) 100+ (swiat)</big>''' ----[[Zrzesznica Samòstójnëch Państw]], [[Wełtawa]], [[NATO]], [[Sedzëba]], [[Rzéka]], [[Bòsniacczi jãzëk]], [[II swiatowô wòjna]], [[Prezydeńt]], [[Kòsowò je serbsczé]], [[Friderik Chòpin]], [[United Artists]], [[Kaszëbskô Szwajcariô]] ----'''<big>Kategòrie: 3 (csb) 10+ (swiat)</big>''' ----[[:Kategòrëjô:Rzéczi|Rzéczi]], [[:Kategòrëjô:Historiô|Historiô]], [[:Kategòrëjô:Eùropejskô Ùniô|Eùropejskô Ùniô]] ----'''<big>Szablónë: 3 (csb) 10+ (swiat)</big>''' ----[[Szablóna:User ru-3]], [[Szablóna:Gduńsczi kréz]], [[Szablóna:NATO]] ----'''<big>Pòdzãkòwaniô: 21 (csb) 50+ (swiat)</big>''' ----[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] (10+), [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] (9), [[Brëkòwnik:Ясамойла|Ясамойла]] (1) ----[[Òbrôzk:Traditional kashubian design example.png|bezramki|212x212px]] == Mòje brëkòkôstczë == {{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Firefox logo, 2019.svg|35px]]|Hewòtny brëkòwnik kòrzëstô z [[Mozilla Firefox|Firefoxa]].|tło1=#2584A1|tło2=#F58E27}}{{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Hewòtny brëkòwnik mëslë, że w kaszëbsczi Wikipedie mómë za mało articzlów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Adminmop-no.gif|35px]]|Hewòtny brëkòwnik nie je sprôwnikã kaszëbsczi Wikipedie, le czejbë chcesz, zalecóm ti dòmòcë.}}{{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:No barnstars.png]]|Hewòtny brëkòwnik ni przejmujã gwiôzdek dlô mie.|tło1=#FF7670|tło2=#70A0FF}}{{Brëkòkôstka|[[Image:Herb Polski.svg|41px]]|Nen brëkòwnik je [[Pòlskô|Pòlôch]].|tło1=#942929|tło2=#942929|ramka=#000000}}[[Òbrôzk:Wikipedia-logo-transparent-cropped.png|lewo|bezramki]] |} 4mlur34tff4grsh7c5ivr2stjmwrthx 0 12321 202098 194721 2026-06-12T00:39:43Z DawnyTest 14843 miono 202098 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|òbrôzk=Milei y León XIV (cropped).jpg|òpisënk òbrôzka=Papiéż Léón XIV, òbczas pòtkania z prezydentem [[Argentina|Argentiny]] [[Javier Milei]]|mióno=Léón XIV|òryginalné mióno=Robert Francis Prevost Martinez|data nôrôdzenégò=[[14 séwnika]] [[1955]]|môl nôrôdzenégò=[[Chicagò]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]|titel=Papiéż|môl smiercë=|data smiercë=|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=8 maja 2025|kardinalskô kreacjô=30 séwnika 2023|titlowi kòscół=sw Móniczi|podpis=Official signature of Pope Leo XIV.svg|wëznanié=katolëcyzm|kòscół=Katolëcczi Kòscół|jinkardinacjô=Augùstianie|biskùpskô kònsekracjô=12 gódnika 2014|biskùpskô nominacjô=3 lëstopadnika 2014|prezbitérat=19 czerwińca 1982|diakònat=10 séwnika 1981|klôsztórné zdënczi=29 zélnika 1981|pòntifikat=8 maja 2025|mòtto=In Illo uno unum<br>W nim stanowimë jedno|céch=Insigne Leonis XIV.svg|miono=Léón XIV|òriginalné miono=Robert Francis Prevost}} '''Léón XIV''' (łac. ''Leo PP. XIV''), czedës Robert Francis Prevost (ur. [[14 séwnika]] [[1955]] w [[Chicagò]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]) je papiéżã i biskùpã [[Rzim]]ù òd [[8 maja]] 2025. To je pierszi papiéż z [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónych Krajów Americzi]]<ref>[https://edition.cnn.com/world/live-news/new-pope-conclave-day-two-05-08-25 May 8, 2025 Leo XIV elected as first American pope] CNN [2025-08-31]</ref> i pierszi z Nordowi Americzi. Bëł w Augùstiańsczim zôkònie. Òd [[26 zélnika]] 2015 béł biskùpem Chiclayo w [[Perú]], dze dzejôł jakno misjónôrz. 30 séwnika 2023 òstôł [[Kardinôł|kardinałã]]<ref>[https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2025-05/biography-of-robert-francis-prevost-pope-leo-xiv.html Biography of Pope Leo XIV, born Robert Francis Prevost] </ref>. Je wëbróny pò smiercë papiéża [[Frãcëszk (papiéż)|Frãcëszka]]. == Òbaczë téż == * [[Papiéż]] * [[Benedikt XVI]] * [[Frãcëszk (papiéż)]] * [[Papiéż Grégòr IX]] * [[Jan Paweł II]] * [[Papiéż Jón XXIII]] * [[Papiéż Pius X]] * [[Papiéż Pius XI]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Papiéże]] [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] bava79i811wzn7pziya31z3e3obmaa1 2 12568 202035 202020 2026-06-11T13:34:13Z Rzadtymczasowy 19437 202035 wikitext text/x-wiki {{babel |pl |csb-4 |en-3}} == Mòjn [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|border|25px]]== Kònrôd. [[Kaszëbi|Kaszëba]]. Sztudéra kaszëbsczi etnofilologie. Móm starã dofùlowiwac kaszëbskòjãzëkòwą wikipediã jak sã dô. Rozmiejã pisac pò kaszëbskù artikle dobrze, wikipediowé techniczné zachë jidą mie gòrzi. Jeżlë môsz pëtanié abò brëkùjesz jãzëkòwi pòmòcë, rôczã do pisaniégò na starnie mòji diskùsje:) '''''Pzdr''''' [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy/zapisownik|brudnopis]][[Òbrôzk:Apple for Healthy Liver.jpg||40px]] [[Òbrôzk:Gdynia, Wybrzeze i Kaszuby 1935 (92680044).jpg|mały|Gdiniô, Ùbrzég a Kaszëbë 1935]] == Co jem zrobił [[Òbrôzk:Banana on whitebackground.jpg||25px]]== === Ùsadzoné bez mie [[Òbrôzk:Puppy Dog on White.jpg|38x38px]]=== * [[Kòscół Ewanielëckò-Aùgsbùrsczi w Pòlsczi Repùblice]] * [[Archikatedralny sobór sw. Jurë we Lwòwie]] * [[Mandaryna]] ''(znajeta ewrynajt?)'' * [[Zohran Mamdani]] * [[Plan Schumana]], [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|EWWiS]], [[Eùroband]] === Gdze móm wiôldżi wkłôd [[Òbrôzk:Orange and white tabby kitten (no background).png||25px]]=== * [[Partiô Razã]] * [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejskô Ùniô]] knrq2s2lsu6cyftfewrk5xye5jzebgc 202039 202035 2026-06-11T14:17:31Z Rzadtymczasowy 19437 202039 wikitext text/x-wiki {{babel |pl |csb-4 |en-3}} == Mòjn [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|border|25px]]== Kònrôd. [[Kaszëbi|Kaszëba]]. Zamiona òn/jegò. Sztudéra kaszëbsczi etnofilologie. Móm starã dofùlowiwac kaszëbskòjãzëkòwą wikipediã jak sã dô. Rozmiejã pisac pò kaszëbskù artikle dobrze, wikipediowé techniczné zachë jidą mie gòrzi. Jeżlë môsz pëtanié abò brëkùjesz jãzëkòwi pòmòcë, rôczã do pisaniégò na starnie mòji diskùsje:) '''''Pzdr''''' [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy/zapisownik|brudnopis]][[Òbrôzk:Apple for Healthy Liver.jpg||40px]] [[Òbrôzk:Gdynia, Wybrzeze i Kaszuby 1935 (92680044).jpg|mały|Gdiniô, Ùbrzég a Kaszëbë 1935]] == Co jem zrobił [[Òbrôzk:Banana on whitebackground.jpg||25px]]== === Ùsadzoné bez mie [[Òbrôzk:Puppy Dog on White.jpg|38x38px]]=== * [[Kòscół Ewanielëckò-Aùgsbùrsczi w Pòlsczi Repùblice]] * [[Archikatedralny sobór sw. Jurë we Lwòwie]] * [[Mandaryna]] ''(znajeta ewrynajt?)'' * [[Zohran Mamdani]] * [[Plan Schumana]], [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|EWWiS]], [[Eùroband]] === Gdze móm wiôldżi wkłôd [[Òbrôzk:Orange and white tabby kitten (no background).png||25px]]=== * [[Partiô Razã]] * [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejskô Ùniô]] eva62a8k2jjkj40r6ph1cfvj1619ja6 2 12679 202107 202019 2026-06-12T10:03:56Z Rzadtymczasowy 19437 202107 wikitext text/x-wiki wiôlgô prosba ò to, żebë nie dotëkac ti starnë – to je mój priwatny brudnopis z tim, co chcã na kaszëbsczi wiki robic i co ùwôżôm, że je do pòprawë. '''todo:''' * [[Kaszëbsczi alfabét]] – historiô? ** [https://fundacjakaszuby.org/produkt/5-x-skra-antologijo-tekstov-z-lat-2014-2019/ SKRA], ''klasiczni varianjt'', historiô òd Cënôwë * [[Kaszëbsczi Himn]] * [[Kòscół Ewanielëckò-Aùgsbùrsczi w Pòlsczi Repùblice]] – napisac dzél ò nôùce Kòscoła == Nôùka Kòscoła == * [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejskô Ùniô]] – ògarnąc ** plan Schumana ** historiô dali ** infobox? * [[Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich ZYMK]] * [[Wiedźmin]] * [[Stanisłôw Lem]] * [[Gduńsczi Ùniwersytet]] – zwłaszcza kaszëbistika na ùczbòwnie == Bernie Sanders == {{Infobox pòlitik |jimiã= Bernard Sanders |gwôsné jimiã= |Òbrôzk= Bernie Sanders February 2026 (cropped).jpg |òpis= Bernie Sanders (gromicznik 2026) |Data_ùrodzeniô= 8 séwnika 1941 |Môl_ùrodzeniô= [[Nowi Jork]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] |Data_smierci= |Mol_smierci= |1. fónkcjô= Senatór USA z Vermont |1. Òd= 4 stëcznika 2007 |1. Do= |1. Pierszô_dama= |1. Pòprzédca= [[Jim Jeffords]] |1. Nastãpnik= |1. partiô= [[Partiô Demòkraticznô]] <small>(2015–2016, òd 2019)</small><br>''Niezanôléżny'' <small>(2007–2015, 2016–2019)</small> |2. fónkcjô= Nôleżnik Jizbë Reprezentantów USA |2. Òd= 3 stëcznika 1991 |2. Do= 4 stëcznika 2007 |2. Pierszô_dama= |2. Pòprzédca= Peter P. Smith |2. Nastãpnik= Peter Welch |2. partiô= [[Partiô Demòkraticznô]] (?) |3. fónkcjô= Bùrméster Burlington |3. Òd= 6 łżëkwiata 1981 |3. Do= 4 łżëkwiata 1989 |3. Pierszô_dama= |3. Pòprzédca= Gordon Paquette |3. Nastãpnik= Peter Clavelle }}'''Bernie Sanders''', richtich '''Bernard Sanders''' (ùr. [[8 séwnika]] [[1941]] w [[Brooklyn|Brooklynie]] w [[Nowi Jork|Nowim Jorkù]]) – amerikańsczi pòlitik żëdowsczi rodowiznë, senatór ze stanu [[Vermont]] òd 2007 rokù, bùrméster Burlington (Vermont) w latach 1981–1989, nôleżnik Jizbë Reprezentantów Zjednónych Stanów w latach 1991–2007. 9g0mc4cy0m43c60olspdkbofbp8h4ad 0 12951 202104 201043 2026-06-12T09:10:19Z InternetArchiveBot 14136 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 202104 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Złoti Jigrzan''' ({{Jãz.|pl}} ''Konkurs Dubbingowy „Złoti Jigrzan”'') – to kònkùrs<ref>https://web.archive.org/web/20240327200600/http://pomorania.kaszubi.eu/p/konkurs-dubbingowy-zoti-jigrzan.html</ref>. == Òbaczë téż == * [[Karno Sztudérów „Pòmòrania”]] * [[Jigrzan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20240327200600/http://pomorania.kaszubi.eu/p/konkurs-dubbingowy-zoti-jigrzan.html * https://zkaszub.info/rusza-zloti-jigrzan-2019/ * https://web.archive.org/web/20260411023241/https://pomorania.com/konkurs-dubbingowy/ * https://polskatimes.pl/tag/konkurs-zloti-jigrzan * https://czluchow.naszemiasto.pl/tag/konkurs-zloti-jigrzan * https://polskatimes.pl/titanic-po-kaszubsku-zwyciezcy-kaszubskojezycznego-dubbingu-do-filmu-zobaczcie-i-posluchajcie/ar/c5-14021605 * {{YouTube|J1vk11dJ_10|Krôjna Lodu - KASZUBSKI DUBBING piosenki Kraina Lodu [napisy PL]}} * {{YouTube|BBQzrSKwQYM|Król Lew po kaszubsku}} === Szëkba === {{Szëkba|Złoti Jigrzan}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë]] ntlvaahm39jto8ch42ouncaia2i1n7o 0 13078 202047 201988 2026-06-11T14:31:20Z Orbitminis 18250 kat. 202047 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Schuman Plan Meeting - DPLA - 3e99610dcd547e30c6838abbd8e11999.jpg|mały|Pòtkanié, gdze Schuman ògłosył swój plan]] '''Plan Schumana''' – plan pierszi eùropejsczi integracje, ùsadzony przez minystra zagrańcowëch zachów Francësczi [[Robert Schuman|Roberta Schumana]], w wëspółrobòce z [[Jean Monnet|Jeanã Monnetã]]. Przedstawiony 9 maja 1950 rokù w Pariżu. Plan béł ùdbą jintegracje wëróbkù wãgla i stalë w [[Niemieckô|Federalny Repùblice Niemiecczi]] i [[Francëjô|Francësczi]]. Plan miôł zrzeszëc te dwa kraje ekònomiczno i zjintegrowac przemësł Zôpôdny Niemiecczi z jinszima gòspòdarkama Eùropë, co miało chronic przed wòjną. Plan miôł téż pòprawic jakòsc żëcégò. Plan Schumana béł pòczątkã eùropejsczi integracje i pòzwòlił na ùsadzenié [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|Eùropejsczi Wspólnotë Wãgla i Stalë]], co pózni dało [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejską Ùniã]]. == Bibliografiô == * [https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59/schuman-declaration-may-1950_pl ''Deklaracja Schumana – maj 1950 r.''], european-union.europa.eu. * [https://www.consilium.europa.eu/pl/schuman-declaration/ ''Deklaracja Schumana. Początki Unii''], consilium.europa.eu. [[Kategòrëjô:Eùropejskô Ùniô]] 99wtvbwnztc90pdwztxb5rwcg6rgyvm 202091 202047 2026-06-11T20:41:43Z Rzadtymczasowy 19437 historiô 202091 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Schuman Plan Meeting - DPLA - 3e99610dcd547e30c6838abbd8e11999.jpg|mały|Pòtkanié, gdze Schuman ògłosył swój plan]] '''Plan Schumana''' – plan pierszi eùropejsczi integracje, ùsadzony przez minystra zagrańcowëch zachów Francësczi [[Robert Schuman|Roberta Schumana]], w wëspółrobòce z [[Jean Monnet|Jeanã Monnetã]]. Przedstawiony 9 maja 1950 rokù w Pariżu. Plan béł ùdbą jintegracje wëróbkù wãgla i stalë w [[Niemieckô|Federalny Repùblice Niemiecczi]] i [[Francëjô|Francësczi]]. Plan miôł zrzeszëc te dwa kraje ekònomiczno i zjintegrowac przemësł Zôpôdny Niemiecczi z jinszima gòspòdarkama Eùropë, co miało chronic przed wòjną. Plan miôł téż pòprawic jakòsc żëcégò. Plan Schumana béł pòczątkã eùropejsczi integracje i pòzwòlił na ùsadzenié [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|Eùropejsczi Wspólnotë Wãgla i Stalë]], co pózni dało [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejską Ùniã]]. == Historiô == [[Òbrôzk:Robert Schuman 1958 Portrait.jpg|mały|Robert Schuman (1958)]] W 1950 rokù państwa [[Eùropa|Eùropë]] wcyg czëłë skùtczi [[II swiatowô wòjna|II Swiatowi Wòjnë]], a na swiece zôs pòwstawałë nowé sztridë. Karno eùropejsczich pòlitików, chcącë òchronic eùropejsczé państwa przed nastãpnyma zwadama, naczãło twòrzëc wizjã zjednóny Eùropë, pòdług jaczi państwa miałë pòspólno zarzãdzac nôwôżniészima partama gòspòdarczi. Dzãka temù wòjna mia bëc prosto niemòżebnô. Przédno mia to bëc wspólnota wëróbkù wãgla i stalë. Dba mia ùwôżanié w rządach [[Francëjô|Francje]], [[Niemieckô|Zôpôdny Niemiecczi]], [[Italskô|Italsczi]], [[Néderlandzkô|Néderlandzczi]], [[Belgijskô|Belgie]] i [[Luksembùrg|Luksembùrga]]. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francje, [[Robert Schuman]], w swòji deklaracje zapòwiôdô ùsadzenié Wspólnotë Wãgla i Stalë<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/schuman-declaration/ Deklaracja Schumana. Początki Unii], consilium.europa.eu.</ref>. 18 łżëkwiata 1951 rokù pòdpisónô je Pariskô Ùgòda (ò ùsadzenim [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|EWWiS]]) przez szesc państw na 50 lat<ref>[https://www.europarl.europa.eu/about-parliament/pl/in-the-past/the-parliament-and-the-treaties/treaty-of-paris Traktat paryski], europarl.europa.eu.</ref>. Na mòcë ùgòdë pòwstałë: Wësokô Wëszëzna, Pòspólnô Gromada, Specjalnô Radzëzna Minystrów i Tribùnôł Sprawiedlëwòtë. W roczëznã przedstawieniô planu Schumana, 9 maja, w [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]] fejrëje sã Dzéń Eùropë. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59/schuman-declaration-may-1950_pl ''Deklaracja Schumana – maj 1950 r.''], european-union.europa.eu. * [https://www.consilium.europa.eu/pl/schuman-declaration/ ''Deklaracja Schumana. Początki Unii''], consilium.europa.eu. [[Kategòrëjô:Eùropejskô Ùniô]] 9vppwx30j6nax1o9l2wx8aorp86wrhw 2 13079 202032 202017 2026-06-11T13:15:51Z Rabùszniczka 19710 202032 wikitext text/x-wiki Mòjn, mòjn! Jem sztudérką kaszëbsczi etnofilologii. Baro bë chcała ùzdrzëc fùlprôwną wikipediã w kaszëbsczim jãzekù. Ùżiwóm zaimków (òna/ji). Jinteresëjã sã zoologią, fòlkloristiką i historią. PÒzdrawióm :3 [[Brëkòwnik:Rabùszniczka/zapisownik|zapisownik]] == Mòja lësta to do: == * [[Sydonia von Bòrk|Sydonia von Brock]], * Articzel ò Czarownicach i Procesach ò Czarë * Kristina Cônowa, * [[Mòra|Mòra,]] * INFÒBOKSË JE NÓT ZROBIC!!!!!!!!!!! * Notczi biograficzné ò Hòhenzollernach, * rpenb58xnr4k0lx7jp587vkhz8k46ds 202084 202032 2026-06-11T20:09:14Z Rabùszniczka 19710 202084 wikitext text/x-wiki Mòjn, mòjn! Jem sztudérką kaszëbsczi etnofilologii. Baro bë chcała ùzdrzëc fùlprôwną wikipediã w kaszëbsczim jãzekù. Ùżiwóm zaimków (òna/ji). Jinteresëjã sã zoologią, fòlkloristiką i historią. PÒzdrawióm :3 [[Brëkòwnik:Rabùszniczka/zapisownik|zapisownik]] == Mòja lësta to do: == * [[Sydonia von Bòrk|Sydonia von Brock]], * Articzel ò Czarownicach i Procesach ò Czarë * Kristina Cônowa, * [[Mòra|Mòra,]] * INFÒBOKSË JE NÓT ZROBIC!!!!!!!!!!! * Notczi biograficzné ò Hòhenzollernach, *[[Maniewid]] h7qgaf12d5ypb3lgf6d9pwa9xk5fbe7 2 13080 202038 202016 2026-06-11T14:08:26Z Rabùszniczka 19710 /* Je to mój zapisownik, proszã mie tuwò nie zazérac i nick nie pisac! */ 202038 wikitext text/x-wiki == Je to mój zapisownik, proszã mie tuwò nie zazérac i nick nie pisac! == == Òlga Bòznańskô == >tuwò mdzë infòbòks jak Michôł zrobi< Òlga Helena Karolëna Bòznańskô (ùr. 15 łżëkwiata 1865 w Krakòwie, zm. 26 rujana 1940 w Pariżu) - pòlskô malarkô, pòrtecëstka epòczi mòdernizmù; nôleżniczka mònachijsczi szkòłë, Karna Pòlsczich Artistów "Sztuka" (1898) i Société Nationale des Beaux-Arts (1901). = Żëcôresëna = dvabfbjdnzqd3pk9p3bejdqvenchq2n 0 13081 202046 202018 2026-06-11T14:30:51Z Orbitminis 18250 kat. 202046 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tablica_rejestracyjna_samochodu_w_Polsce_DSC03374.jpg|mały|Pòlskô rejestracjowô tôfla z eùrobandã.]] [[Òbrôzk:VW Golf Belgium plate European institutions (45230290431).jpg|mały|Belgijskô rejestracjowô tôfla z eùrobandã.]] [[Òbrôzk:Arthur, Busworld Europe 2023, Brussels (P1140422).jpg|mały|Niemiecczi aùtobùs z tôflą z eùrobandã.]] [[Òbrôzk:Mapa-euproplates.png|mały|Kôrta tôflów z eùrobandã.]] '''Eùroband''' – mòdri pas z eùropejską faną i céchã państwa, jaczi je pò lewi starnie rejestracjowi tôflë. Fónksnérëje w państwach [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]], je na tôflach w kòżdim nôleżnikòwim państwie (deade nie je òbrzészkòwi w [[Dëńskô|Dëńsce]] i [[Fińskô|Fińsce]]). Wprowadzony rozpòrzãdzenim Radzëznë EÙ nr 2411/98 z 3 smùtana 1998 rokù<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX%3A31998R2411 Council Regulation (EC) No 2411/98 of 3 November 1998 on the recognition in intra-Community traffic of the distinguishing sign of the Member State in which motor vehicles and their trailers are registered], eur-lex.europa.eu, 3 smùtana 1998.</ref>, zaprojektowóny na spòdlim wëzdrzatkù tôflów m.jin. w [[Niemieckô|Niemiecczi]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070213201150/http://www.worldlicenseplates.com/world/EU_D6XX.html GERMANY. 1994 series], worldlicenseplates.com.</ref>. {| class="wikitable" style="width:50%" |+Eùroband w państwach EÙ !Państwò !Eùroband !Przëkłôd |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Belgium_(civil).svg|tło|20x20px]][[Belgijskô|Belgiô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-B.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Belgium_taxi_license_plate.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_France.svg|tło|20x20px]][[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-F.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:License_plate_of_France_04.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_the_Netherlands.svg|tło|20x20px]][[Néderlandzkô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-NL.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:46-GZB-8_license_plate_of_the_Netherlands.JPG|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Luxembourg.svg|tło|20x20px]][[Luksembùrg]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-L.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Government_license_plate_Luxembourg.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Germany.svg|tło|20x20px]][[Niemieckô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-D.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Bundesfinanzverwaltung_license_plate_of_Germany.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Italy.svg|tło|20x20px]][[Italskô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-I.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Italian_license_plate_current_series.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Denmark.svg|tło|20x20px]][[Dëńskô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-DK.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Danish_Parrot_License_Plate_EU.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Ireland.svg|tło|20x20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-IRL.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:2020_Irish_license_plate.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Greece.svg|tło|20x20px]][[Greckô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-GR.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:License_plate_Greece_trailer_EU.JPG|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Spain.svg|tło|20x20px]][[Szpańskô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-E.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Spain,_Taxi_license_plate_front.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Portugal.svg|tło|20x20px]][[Pòrtugalskô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-P.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:2020_Portugal_license_plate_example.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Austria.svg|tło|20x20px]][[Aùstriô|Óstriackô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-A.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:DSC05448_BH-68330_Austrian_License_Plate,_Bundesheer,_2023-10.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Finland.svg|tło|20x20px]][[Fińskô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-FIN.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Finland_registration_plate_2007.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Sweden.svg|tło|20x20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-S.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:License_plate_of_Sweden_HKA_002_(2023).jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Cyprus.svg|tło|20x20px]][[Cyper]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-CY.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Cyprus_truck_plate_NPZ621_(2).jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Czech_Republic.svg|tło|20x20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-CZ.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Czech_plate_1UN8518.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Estonia.svg|tło|20x20px]][[Estoniô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-EST.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Estonia_license_plate.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Lithuania.svg|tło|20x20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-LT.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Lithuania_license_plate_transit.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Latvia.svg|tło|20x20px]][[Łotwa]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-LV.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:License_plate_of_Latvia_ND-3881_(2023).jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Malta.svg|tło|20x20px]][[Malta]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-M.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Current_Malta_license_plate.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Poland.svg|tło|20x20px]][[Pòlskô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-PL.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Poland_(PL)_European_Union_license_plate.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Slovakia.svg|tło|20x20px]][[Słowackô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-SK.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:AE-ZAKMI_(Slovak_personalized_car_registration_plate_2023).jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Slovenia.svg|tło|20x20px]][[Słoweniô|Słoweńskô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-SLO.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:License_plate_of_Slovenia.JPG|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Hungary.svg|tło|20x20px]][[Madżarskô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-H.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:HU_normal_AABP022.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Bulgaria.svg|tło|20x20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-BG.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Bulgaria_new_vehicle_license_plate.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Romania.svg|tło|20x20px]][[Rumùńskô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-RO.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Romania_police_license_plate.jpg|tło|150x150px]] |- |[[Òbrôzk:Flag_of_Croatia.svg|tło|20x20px]][[Chòrwackô]] | align="center" |[[Òbrôzk:EU-section-with-HR.svg|tło|44x44px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Registration-plate_zagreb.jpg|tło|150x150px]] |} == Przëpisë == <references /> [[Kategòrëjô:Eùropejskô Ùniô]] cwnu00vb7q2hefx8gqeaxkqq0j86uyd 2 13083 202065 202024 2026-06-11T17:52:47Z Kriegsfrettchen 19505 terô je widzec co robiã 202065 wikitext text/x-wiki {{babel|pl|csb-4|en-4|la-1|ru-1|de-1}} Mojn mojn Przëszed nôstapny do robòtë. Techniczno jem filologã, përznã jem so zajimôl jinternetamë a translatoriką. Rozmiejã pisac w kaszëbsczim standardze a neòklasicznjim varjańce, edicje òpisëjã pòdle dialechte ale artikle etc. pòdle standarde. Jinteresëjã so wiele rzeczamë a artikle bãdã pisóné pòdle tegò, co mie do glowë przińdze. == Co tuwò móm zrobióné == [[Che Guevara]] ctzwuq3bef2az1ftg1k233w3mqo6664 0 13087 202042 2026-06-11T14:25:12Z Orbitminis 18250 Orbitminis przeniós starnã [[Eùropejskô Ùnijô]] do [[Eùropejskô Ùniô]]: Błędna pisownia tytułu: nôwô òrtografiô 202042 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Eùropejskô Ùniô]] fat50zv3jpngxuj4zsvuzhylk2rf1od 14 13088 202044 2026-06-11T14:27:25Z Orbitminis 18250 Nowô kategòriô 202044 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Eùropa]] 6wmp549bxrsbxdqndvmcct72ppmhzex 0 13089 202063 2026-06-11T17:49:47Z Kriegsfrettchen 19505 Napisôł jem òd zera, na spòdlim wersjów z ang a pòl wikipediów. Przëpisë za nima. Do dopisaniégò je jesz pòdrëchòwanié kùlturowégò cëskù pòstacje, pòdrechòwanié pòzdrzatków a reakcje na jegò smierc, zrobiã to téż w jinym terminie, biogram je krótkò fardich 202063 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik |jimiã = Che Guevara |gwôsné jimiã = Comandante |Òbrôzk = Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg |òpis = <i>Guerillero Heroico</i>, Alberto Korda, 1960 |Data_ùrodzeniô = 14 maja abò 14 czerwińca 1928 |Môl_ùrodzeniô = Rosario, Argentina |Data_smierci = 9 rujana 1967 |Mol_smierci = La Higuera, Bòliwiô |1. fónkcjô = Minyster Industrii Kùbë |1. Òd = 11 gromnicznika 1961 |1. Do = 1 łżëkwiata 1965 |1. Pòprzédca = <i>ùsadzenié ùrzãdu</i> |1. Nastãpnik = Joel Domenech Benítez |2. fónkcjô = Przédnik Narodowégò Bankù Kùbë |2. Òd = 16 lëstopadnika 1961 |2. Do = 23 gromnicznika 1961 |2. Pòprzédca = Felipe Pazos |2. Nastãpnik = Raúl Cepero Bonilla }} <b>Che Guevara</b>, pò prôwdze <b>Ernesto "Che" Guevara de la Serna</b> ([[14 maja]] abò [[14 czerwińca]]<ref>[https://snl.no/Che_Guevara] Sandvik, Underlid, E., <i>Che Guevara</i> w: <i>Store norske leksikon</i>. [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara] <i>Che Guevara</i> w: <i>Encyclopaedia Britannica</i> [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> [[1928]] w [[Rosario]] – [[9 rujana]] [[1967]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/guevara_che.shtml] <i>Che Guevara</i>, w: <i>BBC History</i> [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> w [[La Higuera]]) – rewòlucjonista, pòliticzéra, pisôrz, warkòwi lékôrz z [[Łacëznowô Amerika|Łacëznowi Americzi]]. Jeden z przédników [[Kùbańskô Rewòlucjô|Kùbańsczi Rewòlucji]]. Ùrodzóny w [[Argentina|Argentinie]]. Pò sukcesu rewòlucji béł nôleżnikã kùbańsczégò rządu. Biôtkòwôł sã téż w [[Kòngò]] w [[1965]] r. a òd [[1966]] r. w [[Bòliwiô|Bòliwsce]], dze òrganizowôł partizantów a òstôł schwëtóny a ùbiti. Militarny teòretik, [[Kòntrkùltura|kòntrkùlturowi]] symbòl rewòlucji a bùntownictwa, jegò lëco przëszło do masowi kùlturë dzãka [[Fòtografijô|òdjimkòwi]] <i>Guerillero Heroico</i> jaczi zrobił w [[1960]] r. Alberto Korda. == Wczesné żëcé == Ernesto ùrodzył sã jakno nôstarszé z piãc dzecy w strzédnoklasowi familii ò [[Szpańskô|szpańskò]]-[[Irlandiô|jirsczim]] pòchòdzenim a lewiznowëch pòzdrzatkach. Nimò że za dzecka chòrzôł na [[Dichawica|dichawicã]], miôł atleticzné sukcesë a béł òglowò dobrim szkòlôkã. Chòdzył do spòdlowi szkòłë w gardze [[San Martín (Mendoza)|San Martín]] w prowincji [[Mendoza_(Argentina)|Mendoza]] òd [[1937]] rokù, a do liceùm do [[1942]]. W [[1943]] rokù Guevarowie przëcygnãlë do [[Córdoba_(Argentina)|Córdobë]]. Chòdzącë do liceùm, Ernesto sóm ùcził sã [[Filozofijô|filozofii]]<ref>Anderson J.L., <i>Che Guevara</i>, Warszawa 2008, s. 37.</ref>. Rôd czetôł [[Karól Marks|Marksa]], [[William Faulkner|Faulknera]]<ref>Rich, H., Sanchez, C., <i>The Legend of Cuba’s Revolutionary Heart</i>, New York 2005, s. 164.</ref>, [[John Keats|Keatsa]], [[Federico García Lorca|Federico García Lorcã]], [[Walt Whitman|Walta Whitmana]]<ref>Hart, J., <i> Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary</i>, New York 2004, s. 98.</ref>, a téż [[Franz Kafka|Kafkã]], [[Albert Camus|Camusa]], [[Włodzmiérz Lenin|Lenina]] a [[Jean-Paul Sartre|Sartre'a]]<ref>Anderson, J. L., <i>Che Guevara: a revolutionary life</i>, New York 1997, s. 37-38.</ref>. Bãdącë òsmënôsce lat stôri, Ernesto robił w labòratorium, pùzdni dostôł sã na wëdzél medicinë na ùniwersitece w [[Buenos Aires]]. Ju za młodoscë miôł lewiznowé pòzdrzatczi, w wiéldżim dzélu wëniosłé z dodomù, a béł w òpòzycji do [[Juan Perón|Juana Peróna]]. == Mòtocyklowô réza a emigracjô == W [[1951]] rokù Ernesto a jegò drëch Alberto Granado, òb czas rokù paùzë òd ùniwersitetu, pòjachalë na mòtocyklu w rézã przez [[Pôłniowô Amerika|Pôłniową Amerikã]]. Pòjachalë na [[Pôłnié|pôłnié]] przez Argentinã, a dali do [[Chile]], [[Peru]], [[Ekwador|Ekwadoru]], [[Kòlumbiô|Kòlumbii]], jaż do [[Wenezuelskô|Wenezueli]], skądka Guevara pòjachôł sóm przez [[Panama|Panamã]] do [[Miami]] a wrócył do Argentinë fligrã. Che òb czas ti rézë prowadzył dzénnik, jaczi òstôł pòsmiertno wëdóny jakno <i>Mòtocyklowé dzénniczi</i> ([[Szpańsczi jãzëk|szp.]] <i>Diarios de motocicleta</i>). Rézującë, Guevara a Granado ùzdrzëlë biédã a nãdzã lëdzy w prakticzno cawny Łacëznowi Americe: w Chile warënczi robòtë w kòpalni [[Kòper|kòpru]] a pôrã kòmùnistów na [[Pùstiniô Atacama|Pùstini Atacama]], jaczi nawetka nie mielë deczi<ref>Ibidem, s. 75-76.</ref>, pò dardze do [[Machu Picchu]] bëła to biéda wsowi lëdnoscë pòdległi czile bòkadnëch zemianów <ref>Kellner, D., <i>Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)</i>, New York 1989, s. 27.</ref>. Guevara skùńcził mediczné sztudia w [[1953]] rokù a rézowôł jesz co, a pòtkôł sã z dzejanim [[United Fruit Company]]<ref>Anderson, J. L., <i>Che Guevara: a revolutionary...</i>, s. 126</ref>. W lëscë do swòji cotczi przësãgł na òdjimk niedôwno zmarłégò [[Józef Stalin|Józefa Stalina]], że nie pòcznie jaż te "òsmiornicë [nie] òstaną znikwióné"<ref>Taibo, P. I., II, <i>Guevara, Also Known as Che</i>, 2-é wëd., New York 1999, s. 31.</ref>. Pòd kùńc 1953 rokù Ernesto Guevara przëcygnął do [[Gwatemala|Gwatemali]], w jaczi niedôwno prezydencczé welacje dobéł [[Jacobo Árbenz]], lewiznowi pòliticzéra, jaczi chcôł przeprowadzëc m. jin. rolną refòrmã a skùńczëc wëzësk Gwatemalczików przez [[Kapitalizm|kapitalëstów]]. Árbenz òstôł równak rëchło òbalóny przë wspiarcym [[CIA]]<ref>Gleijeses, P., <i>Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954</i>, Princeton 1991, s. 345-349; 354-357. </ref>, a Guevara, jaczi biôtkòwôł sã pò starnie rządu, mùszôł skrëc sã w argentińsczim kònsulace jaż nie pòzwòlono mù bespieczno wëjachac do [[Meksyk|Meksykù]]<ref>Taibo, P. I., II, <i>op. cit.</i>, s. 39.</ref>. Òbalenié Árbenza ùgwësniło Guevarã w jegò pòzdrzatkach na [[Zjednóné Kraje Americzi|ZSA]] a jich [[Imperializm|jimperialëznã]]<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 31.</ref>. Guevara docarł do Meksykù w [[1954]] rokù a robił w bòlëcë dlô dzëcy, wëkłôdôł na wëdzélu medicynë [[Nôrodny Aùtonomiczny Ùniwersitet Meksykù|UNAMù]] a béł fòtorepòrtérą<ref>Ibidem, s. 33.</ref>. Jegò pierszô białka, Hilda Gadea, wspòminała w swòji biografii <i>Mòje żëcé z Che</i> ([[Anielsczi jãzëk|ang.]] <i> My Life with Che</i>), że Guevara mëslôł ò òstanim dochtorã w [[Afrika|Africe]] a wcyg miôł kòle serca a jiwrowôł sã biédą naòkòle<ref>Za: Gjelten, T., <i>Rebel Wife, A Review of </i>My Life With Che: The Making of a Revolutionary<i> by Hilda Gadea</i>, "The Washington post, 12 rujana 2008.</ref>. W [[1955]] rokù Che Guevara pòznôł bracy [[Raúl Castro|Raúla]] a [[Fidel Castro|Fidela Castro]], jaczi stwòrził [[Rëch 26-égò Lëpińca]], chtëren planowôł òbalëc diktaturã [[Fulgencio Batista|Fùlgencia Batistë]]. Guevara jesz ti sami nocë doparłãcził sã do òrganizacji a deje jich biôtczi<ref>Taibo, P. I., II, <i>op. cit.</i>, s. 55.</ref>. == Kùbańskô Rewòlucjô == [[25 lëstopadnika]] [[1956]] rokù Castro, Che a jiny biôtkarze Rëchù 26-égò Lëpińca rëszilë na [[Jacht|jachce]] <i>Granma</i> na [[Kùba|Kùbã]]. Niedługò pò dojachanim, armiô Batistë zaatakòwała rewòlucjonistów, zabijającë wiele z 82 lëdzy – òdnalazło sã nawzajemno leno 22<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 213</ref>. Òb czas pierszi biôtczi Che miôł òdłożëc swój mediczny sprzãt a wząc barń nëkającégò towarzësza, chterën to mòment mòże czëtac jakno symbòliczny<ref>Ibidem, s. 211.</ref>. Guevara flot òstôł drëdżim pò Fidelu wódcą rewòlucji. Òrganizowôł fabriczi granatów, ale téż piéce do pieczeniégò chleba, szkòłë, bòlëcë, gazéta a militarné warkòwnie<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i> s. 45.</ref>. Cządnik <i>[[Time]]</i> w [[1960]] rokù nazwôł Che Guevarã "mùskã Castro"<ref><i>Castro's brain</i>, "Time", 8 zélnika 1960 r.</ref>. [[Òbrôzk:ChePipe.jpg|mały|Che Guevara kùrzi pipã w baze <i>guerilleros</i> w [[Górë Escambray|Górach Escambray]], 1958 rok.]] Che Guevara béł dowódcą ò cwiardi rãce, nie miôł strachù ani jiwru strzelac do dezerterów, szpiégów a zdrôjców, czasã słôł za taczimë swòjich <i>guerilleros</i><ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 269-270.</ref>, równak widzôł w se równak téż szkólnégò, jaczi rôd swòjim soldatóm czëtôł [[Robert Lous Stevenson|Roberta Louisa Stevensona]], [[Miguel de Cervantes|Cervantesa]] a szpańsczich pòétów <ref>Sandison, D., <i>The Life & Times of Che Guevara</i>, Bath 1996, s. 35.</ref>. Guevara flot òstôł ekspertã òd partizancczi wòjnë<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 40.</ref>, a òdegrôł fùndamentalną rolã w [[Biôtka ò Las Mercedes|biôtce ò Las Mercedes]] w czerwińcu 1958 rokù ë w [[Biôtka ò Santa Clara|biôtce ò Santa Clara]], dobëcé w chtërny, nimò że na jednégò rewòlucjonistã przëpôdało dzesãc soldatów Batistë<ref>Sandison, D., <i>op. cit.</i>, s. 39.</ref>, prakticzno òznôczało dobëcé rewòlucje, kò czilenôsce gòdzënów pùzdni Fùlgencio Batista, biorącë ze sobą "majątk wikszi jak 300 000 000 [[Dolar|dolarów]]"<ref> Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 48.</ref>, ùcekł z Kùbë do [[Dominikańskô Repùblika|Dominikanë]]. [[2 stëcznika]] [[1959]] rokù Che Guevara wjachôł do [[Hawana|Hawanë]], a Fidel Castro dojachôł [[8 stëcznika]] negò rokù, kùńczącë Kùbańską Rewòlucjã. == Kùbańsczi pòliticzéra == Pierszé pòliticzné dzejanié Che pò dobëcym rewòlucji to bëła kwestiô karaniégò ùrzãdników administracji Batistë, jaczi represjonowalë lëdzy Kùbë. Fidel Castro zrobił Che przédnikã prizë w La Cabana, czim Guevara zajimôł sã przez pierszé piãc miesãców 1959 rokù. Do ny prizë trafialë dezerterowie, zdrôjcowie, jinfòrmatorzë reżimù a wòjnowi zbrodniarze<ref>Anderson, J. L., <i>Che Guevara. A revolutionary...</i>, s. 372, 475.</ref>. Niejeden rôz sztrofą bëła smierc przez rozstrzelanié, chòc historicë są dbë, że kùbańskô spòlëzna w tamtim czasu bëła chãtnô do linczowaniégò<ref>Taibo, P. I., II, <i>op. cit</i>, s. 267.</ref>. Je czile pòdrechòwaniów wëroków tamtégò czasë, le w prize La Cabana wëdano 55 do 105<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 387.</ref>, a je téż wiedzec, że wiele lëdzy òstało òbjãtëch amnestią abò òczëszczónëch z zarzutów bezpòstrzédno przez Che<ref>Castañeda J.G., <i>Companero. The Life and Death of Che Guevara</i>, New York 1998, s. 143-144.</ref>. Fidel Castro wësłôł Che w trzëmiesãczną trasã diplomaticzną do [[Marokò]], [[Sudan|Sudanu]], [[Egipt|Egiptu]], [[Syrëjô|Syrii]], [[Pakistan|Pakistanu]], [[Indie|Indiów]], [[Sri Lanka|Sri Lanczi]], [[Myanmar|Myanmë]], [[Tajlandiô|Tajlandii]], [[Indonezjô|Indonezji]], [[Japòńskô|Japònii]], [[Jugòsławiô|Jugòsławii]], [[Greckô|Grécji]], [[Singapùr|Singapùru]] a [[Hong Kòng|Hong Kòngù]]<ref>Taiblo, P. I., II, <i>op. cit.</i>, s. 282-285.</ref>. Bãdącë w Japònii, Guevara òdmówił òdwiedzeniégò tamtészégò Grobù Nieznónégò Soldata, co tółmacził tim, że "japòńscy jimperialëscë zabilë mëljónë Azjatów", za to òdwiedzył [[Hiroszima|Hiroszimã]], dze 14 lat chùdzy ZSA zrzucëło [[Little Boy|atomòwą bómbã]]<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 431.</ref>. <gallery> Tito sa Ernestom Če Gevarom, 1959. godina.jpg|Che z [[Josip Broz Tito|Josipã Brozã Tito]] Che Guevara in Gaza.jpg|Che w [[Gaza|Gaze]] </gallery> Jakno przédnik narodnégò bankù a minyster finansów ë jindustrii, Che nalôzł sã na wierzchù swòji pòliticzny karierë, chòc rôd òkazywôł swòją niechãc do kapitalëznë a klasowëch pòdzélów, jaczé przënosy dëtk, pòdpisującë sã prosto "Che" na banknotach <ref>Crompton, S., <i>Che Guevara: The Making of a Revolutionary</i>, Milwaukee 2009, s. 71</ref>. Przeprowadzył agrarną refòrmã, znacjonalizowôł fabriczi a banczi. Wcyg biôtkòwôł téż z analfabetizną, dzëka Guevarze kùbańsczi rząd ògłosył rok [[1961]] "rokã edukacji" a zmòbilizowôł 100 000 wòlontariuszów, zebrónëch w "brigadë alfabetizacji", a pòdjął akcjã, dzëka chtërny analfabetizna na Kùbie spôdła z 40-34% do 4%<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 61.</ref>. Przez ùpôdk hańdlu z zôpadnyma krajama Guevara kòntinuòwôł swòje diplomaticzné misje, òdwiedzającë w 1960 rokù [[Czechòsłowackô|Czechòsłowacjã]], [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSSR]], [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordową Kòreã]], [[Madżarskô|Madżarskã]] a [[Niemieckô Demòkratycznô Repùblika|NDR]]. [[17 łżëkwiata]] [[1961]] rokù 1400 lëdzy wëszkòlónëch przez CIA wëlądowało na sztrądze Kùbë w [[Inwazjô w Hôwindze Swiniów|inwazji w Hôwindze Swiniów]]. Sóm Guevara nie brôł ùdzélu w òbarnie przed tim atakã, kò wòjska, jaczé prowadzył, òstałë òdcygniãté przez ùdôwóną inwazjã, równak historicë przëpisëją Che tëli zasłëgów, że szefòwôł nad szkòlenim kùbańsczi armii<ref> Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 69-70.</ref>. W strëmiannikù [[1962]] rokù Guevara przëznôł w przemówienim, że jegò ekònomiczny plón béł pòrażką<ref>Farber, S., <i>The politics of Che Guevara: theory and practice</i>, Chicago 2016, s. 20-25.</ref>. Kùbańsczi rząd sprowadzył [[Marksyzna|marksystowsczich]] ekonomów abë pòmóc w przeńcym òd kapitalëznë do kòmùnisticzny gòspòdarczi. W [[1963]] rokù, wstrzód spôdający produkcji [[Cëczer|cëkru]], Che Guevara zrezygnowôł ze stanowiszcza Minystra Jindustrii<ref><i>Encyclopedia of Politics: The Left and the Right</i>, Carlisle, R. P. (red), t. I, Thousand Oaks-London-New Delhi 2005, s. 204.</ref>. Che Guevara béł jednym z przédnëch architektów kùbańskò-sowiecczi drëszbë<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 492.</ref>, a człowiekã òsoblëwie zaangażowónym w [[Kùbańsczi Raczetowi Krizys|sprowadzenié sowiecczich nuklearnëch raczetów na Kùbã]]<ref>Ibidem, s. 530.</ref>, sóm pòdpisôł dogadënk midzë òbadwùma krajama<ref> Abrams, D., <i>Ernesto "Che" Guevara</i>, New York 2013, s.</ref>, równak béł dbë, że dogadënk nen mùszi bëc znóny swiatowi, jinaczi jak [[Niczita Chruszczow|Chruszczow]]<ref>Luther, E., Henken, T., <i>Che Guevara</i>, Indianapolis 2001, s. 165.</ref>. Guevara miôł pùzdni tã sytuacjã za sowiecką zdradã, béł dbë, że Sowiecë pòtraktowalë Kùbã jakno nôrzãdło swòji globalny pòliticzi<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 73.</ref>. Midzë [[1964]] a [[1965]] Che Guevara zajimôł sã przede wszëtczim diplomacją, le w strëmiannikù 1965 rokù zniknął z pùblicznégò żëcégò. [[16 czerwińca]] 1965 rokù Fidel Castro ògłosył, że Guevara zrezygnowôł z wszëtczich pùblicznëch fónksjów, a [[3 rujana]] pùbliczno òdczëtôł lëst, w jaczim Che deklarëje swòją solidarnotã z kùbańską rewòlucją, le równoczasno òpùszczô òstrów bë szerzëc rewòlucjã, a jednoczasno rezygnëje z nôleżnictwa w partii a kùbańsczégò òbëwatelstwa<ref>Guevara, E. "Che", <i>Guevara's Farewell Letter</i>.</ref>. == Rewòlucje w Kòngò a Bòliwii == === Kòngò === Guevara wëjachôł do Kòngò, bë wspierac wiédzą a doswiadczenim marksystowską òrganizacjã "Simba", chterna brała ùdzél w [[Kòngijsczi krizys|kòngijsczim krizysu]]. Brëkòwôł tedë pseùdonimù Ramón Benítez<ref>Anderson, J. L., <i>Che Guevara. A revolutionary...</i>, s. 629.</ref>. Biôtkòwôł sã pò starnie tëch, jaczi bëlë za zamòrdowónym czile lat chùdzy premierã [[Patrice Lumumba|Patrice'a Lumumbë]]<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 86.</ref>. Midzë lëchą discypliną partizańtów<ref>Villafana, F., <i>Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967</i>, New York 2017, s. 158, 160.</ref> a wspiarcym CIA dlô procëmników Simbë<ref>Ibidem, s. 153, 161.</ref>, rebeliô zaczãła ùpadac, a sóm Guevara, chòc krótkò nie zdżinął<ref>Ibidem, s. 164.</ref>, w kùńcu dôł sã przekònac a wëcmanim z zaòstałima lëdzama ze swòjégò kùbańsczégò regimeńtu ewakùòwôł sã do Tanzanii<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 87.</ref>. Przez jaczis czas Guevara żił w [[Dar es Salaam]] a kòle [[Praga|Pradżi]]. W 1966 slédny rôz òdwiedzył Kùbã, bë pòtkac sã z Fidelã Castro, swòją białką a dzecama. === Bòliwiô === W Bòliwii Che Guevara prowadzył ELN, <i>Ejército de Liberación Nacional de Bolivia</i>, Armijã Nôrodnégò Wëzwòleniégò Bòliwii, dobrze ùzbrojóną jednostkã, chtërna òdnosyła dosc sukcesów, bë rządowô armiô Bòliwii mëslała, że naprocëm ni je wikszô armiô jak pò prôwdze bëła<ref>Ibidem, s. 97.</ref> – w ELN bëło kòle 50 lëdzy<ref>[https://www.latinamericanstudies.org/che/bolivia-guerrillas.htm]<i>Members of Che Guevara's Guerilla Movement in Bolivia</i> [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Kònfrontacjowô nôtera Che Guevarë przëczëniła sã do tegò, że drãgò bëło mù stwòrzëc dobré relacje z jinyma liderama rebelii, co òb czas kùbańsczi rewòlucje rozmiôł rozrzeszac Fidel Castro<ref>Castañeda J.G., <i>op. cit.</i>, s. 107-112, 131-132.</ref>. Niewiele lokalnëch lëdzy dôwało sã na pòmòc ELN-owi, colemało donosylë òni rządowi dze partizańcë są a co robią<ref>Wright, T. C., <i>Latin America in the Era of the Cuban Revolution</i>, 2-é pòprawióné wëdanié, 2008, s. 68.</ref>. Prawie dzãka jednémù infòrmańtowi Bòliwijsczé Specjalné Sëłë òkrążiłë jednostkã Guevarë 8 rujana 1967. Na skùtk biôtczi Guevara òstôł reniony a pòjmóny<ref> Anderson, J. L., <i>Che Guevara. A revolutionary...</i>, s. 733.</ref>. Òb czas, jaczi béł przetrzimiwóny w szkòle w La Higuera Che pòtkôł sã z lokalną szkólną, a pòwiedzôł ji, że rëjina jaką béł bùdink je "antipedagògiczny"; że jak mają sã dzece ùczëc w taczich warënkach, czé "nôleżnicë rządu jeżdżą Mercedesama"<ref>Ray, M., <i>In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA</i>, "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37.</ref>. == Smierc == 9 rujana 1967 bòliwijsczi prezydeńt [[René Barrientos]] kôzôł zabic Che Guevarã, abë nie mógł ùcec, a téż dlôte, bë ùniknąc sądowégò procesu, jaczi nie bëło gwës wiedzec, jak bë bél òdebróny przez lëdzy<ref>Almudevar, L., <i>Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago</i>, "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007.</ref>. Do wëkònaniégò wërokù zgłosył sã Mario Terán, 27 lat stôri sarżeńt<ref>Taibo, P. I., II, <i>op. cit.</i>, s. 267</ref>. Slédné słowa Che Guevarë bëłë adresowóné do Terána, a brzëmiałë: "Wiém, że jes przëszedł mie zabic. Strzelôj, tchórzu! Zabijesz leno człowieka!"<ref>"I know you've come to kill me. Shoot, coward! You are only going to kill a man!", za: [https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB5/] <i>The Death of Che Guevara: Declassified</i>, The National Security Archive [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Pòliticë]] [[Kategòrëjô:Marksyzna]] [[Kategòrëjô:Kùba]] [[Kategòrëjô:Argentina]] [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] d6klhvec1blofx54nzesuafn2r3gh1v 14 13090 202078 2026-06-11T19:24:56Z Rabùszniczka 19710 Utworzono pustą stronę 202078 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2 13091 202094 2026-06-11T22:42:30Z Terrus38 14026 në móm prawò miec swòjã stronã brëkòwnika 202094 wikitext text/x-wiki '''Witôjtaż!''' Chcôłbë jem, żebë kaszëbskô Wikipediô ùdwignã sã z kòlón, bò terô to je ùrzas... pxqei67aaoci44oosbdlg8i8hbhfpaz 202095 202094 2026-06-11T22:45:47Z Terrus38 14026 202095 wikitext text/x-wiki '''Witôjtaż!'''{{Babel|pl|csb-4}}Chcôłbë jem, żebë kaszëbskô Wikipediô ùdwignã sã z kòlón, bò terô to je ùrzas... Znajã wicy jãzëków jak je tuwò wëpisóné, ale jaczé to mô znaczenié? Pòzdrówk i dbôjtã ò pisënk na Wikipedie! 4qf834kse02lzbo29ppadyhbo924bwl 202096 202095 2026-06-11T22:49:03Z Terrus38 14026 202096 wikitext text/x-wiki '''Witôjtaż!'''{{Babel|pl|csb-4}}Chcôłbë jem, żebë kaszëbskô Wikipediô ùdwignã sã z kòlón, bò terô to je ùrzas... Znajã wicy jãzëków jak je tuwò wëpisóné, ale jaczé to mô znaczenié? A kògùm jô jem, żebë na ti Wikipedie wëpisëwac? Nie lubiã sã przechwalac, ale to, w procëmnoscë do znajemnotë cëzëch jãzëków mô tuwò znaczenié – jem sztudérą kaszëbsczi etnofilologie a dobiwcą Kaszëbsczégò Diktanda w kategòrii dozdrzeniałëch nieprofesjonalistów, tak tej cos pisac pò kaszëbskù rozmiejã chëba. Pòzdrówk i dbôjtã ò Wikipediã! isuhavij5sdnj8pklfpijvt720rn4af