Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 4632 209619 207344 2026-07-26T21:18:39Z DawnyTest 14843 209619 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=中华人民共和国|miono=Chińskô Lëdowô Repùblika|fana=Flag of the People's Republic of China.svg|herb=中華人民共和國國徽.svg|miono-genitiw=Chin|na karce=China in its region (claimed hatched).svg|jãzëk=chińsczi|stolëca=Pekin|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=9.596.960|procent-wòdë=2,82|rok=2026|swiãto=1 rujana|czasowô cona=+8|kòd dëtka=CNY, ¥|dëtk=yuan|lëdztwò=1,412,914,089|himn=义勇军进行曲<br> (Marsz chãtnych) <center>[[File:March of the Volunteers instrumental.ogg]]</center>|kòd=CN|Internet=.cn|telefón=+86|Prezydeńt=Xi Jinping|Premiéra=Li Qiang|data ùsôdzenia=1 rujana 1949|aùtowi kòd=CHN|kònstitucjô=Kònstitucjô Chińsczi Lëdowi Repùbliczi z 4 gòdnika 1982}} '''Chińskô Lëdowô Repùblika, ChLR''' (chiń. ùpr. 中华人民共和国; chiń. trad. 中華人民共和國; pinyin ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó''), '''Chinë''' (chiń. ùpr. 中国; chiń. trad. 中國; pinyin ''Zhōngguó'') – państwò w pòrénkòwi [[Azëjô|Azje]]. Drëdżé pòd wzglãdã lëdztwa<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/ Current World Population (2026)], worldometers.info</ref> (pò [[Indie|Indiach]]) państwò na swiece, z pòpùlacją pònad 1,4 miliarda lëdzy; dôwô to 17,02% pòpùlacje swiata<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/china-population/ China Population (2026)], worldometers.info</ref>. Stolecznym gardã je [[Pekin]]. Pòdług Kònstitucje Chińsczi Lëdowi Repùbliczi, je to socjalisticznô repùblika<ref name=":4">[https://www.gov.cn/guoqing/2018-03/22/content_5276318.htm 中华人民共和国宪法 (Kònstitucjô Chińsczi Lëdowi Repùbliczi)], gov.cn</ref>. == Historiô == [[Òbrôzk:The Great Wall of China at Jinshanling.jpg|lewo|mały|189x189px|Chińskô Wiôlgô Scana]] Chinë to jedna z nôstarszich cywilizacji na swiece. Naczãło sã òk. III tësąclata p.n.e., jak henë bëło zacht państwów ë dinastiów. W III stolace przed Christusã césôrz [[Qin Shi Huang]] stwòrzëł jedno państwò chińsczé ë zaczął bùdowac [[Chińskô Wiôlgô Scana|wiôlgô scanã]]<ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/qin-shi-huang-kim-byl-i-z-czego-zaslynal-pierwszy-cesarz-chin/ Qin Shi Huang – kim był pierwszy cesarz Chin?] National Geographic</ref>. W V stolace pòwstaje Kònfucjónizm, chińsczi religijno-filozoficzny systema, chtërnégò zôczątkowôł Kònfucjusz a chtërën skłôdô sã z piãcù nôpierszëch bëlnot: bëlnotë (仁, ''Ren''), prawòscë (義, ''Yi''), przëzwoitòscë abò zwëkù (禮, ''Li''), mądroscë (智, ''Zhi'') ë wiérnoscë (信, ''Xin'')<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/confucianism-ancient-world Confucianism in the Ancient World] EBSCO</ref>. Pòtemù Chinë przëchôdzëlë wszelejaczé dinastie, midzë jinyma: Hón (206 p.n.e. – 220 n.e.<ref>[https://www.metmuseum.org/essays/han-dynasty-206-b-c-220-a-d Han Dynasty (206 B.C.–220 A.D.)] Met Museum</ref>), Tóng (618–907<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/tang-dynasty/ Tang dynasty, 618–907] National Museum of Asian Art</ref>), Song (960–1279<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/song-dynasty/#:~:text=The%20Song%20dynasty%20(960%E2%80%931279)%20was%20a%20time,*%20**Ceramics%20made%20in%20the%20Song%20dynasty** Song dynasty, 960–1279] National Museum of Asian Art</ref>), [[Mòngòliô|mòngòlskô]] dinastiô Juan (1279–1368)<ref>[http://www.chinaknowledge.de/History/Yuan/yuan.html Yuan Dynasty 元 (1279-1368)] ChinaKnowledge.de</ref>, Ming (1368–1644)<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/ming-dynasty/ Ming dynasty, 1368–1644] National Museum of Asian Art</ref> ë Qing (1644–1912), w jich czasach bëł rozwij, wëmëslënczi, np. drëk (VII-VIII stolôt<ref>Chia L. [https://oxfordre.com/asianhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-205?d=%2F10.1093%2Facrefore%2F9780190277727.001.0001%2Facrefore-9780190277727-e-205&p=emailAEYCIh1juezh.#:~:text=The%20earliest%20known%20texts%20written,to%20early%208th%20century%20ce. Print Culture and the Circulation of Knowledge in Imperial China, 8th–17th Centuriesce.] [2020-03-31] Oxford Research Encyclopedias - Asian History [2025-09-07]</ref>), pich (IX stolôt<ref>Paradowski R.J. [https://www.ebsco.com/research-starters/history/invention-gunpowder-and-guns Invention of Gunpowder and Guns] EBSCO Knowledge Advantage [2025-09-07]</ref>) czë kómpas (IV stolôt p.n.e.<ref>[https://nationalmaglab.org/magnet-academy/history-of-electricity-magnetism/museum/early-chinese-compass-400-bc/ Early Chinese Compass – 400 BC] National Maglab</ref>) a téż rozszérzenié grańc państwa. W XIX wiekù Chinë bëłë mgławe, zmùdzëłë dichtich teritoriów ë miôłë dôwac prawa cëzym państwom. W 1911 z przëczënë rewolucji òstała òbôlonô slédnô dinastiô, dinastiô Qing ë pòwstałô Chińskô Repùblika<ref>Wood M. Chiny. Portret Cywilizacji. Wydawnictwo W.A.B. 2022, s. 560-562 ISBN 978-83-831-8197-4</ref>. 7 lëpińca 1937 [[Japóńskô]] zaatakòwałô Chinë czim pòczãłô [[II swiatowô wòjna|II swiatowô wòjnã]] w Azji (wëpôdk na mòsce Marco Polo)<ref>[https://www.thoughtco.com/world-war-ii-in-asia-195787 World War II in Asia] ThoughtCo</ref>. Z przëczënë domôcy wòjnë naczãtô bez [[Mao Zedong|Mao Zedonga]], rząd Chińsczi Repùbliki wiornął na òstrów [[Tajwan (òstrów)|Tajwan]] gdze do dzys ma [[Tajwan|swòje państwò]]<ref>[https://history.state.gov/milestones/1945-1952/chinese-rev The Chinese Revolution of 1949] Office of the Historian</ref>, a 1 pazdzérznika 1949 pòwstałô Chińskô Lëdowô Repùblika<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/mao-zedong-proclaims-communist-peoples-republic-china Mao Zedong Proclaims a Communist People's Republic in China] EBSCO</ref>. == Wëszëzna == Chińskô Lëdowô Repùblika je mònopartijny państwã, jedurną partią je Kòmùnisticznô Partiô Chin<ref name=":0">[https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/z9yfrdm/revision/2 What type of government does China have?] BBC [2025-09-06]</ref>. Parlameńt, Nôrodny Lëdowi Kòngres mô 2977 nôleżników<ref>[https://english.www.gov.cn/news/topnews/202302/25/content_WS63f9670ac6d0a757729e736b.html Deputies to 14th NPC broadly representative] [2023-02-25] The State Council of People's Republic of China [2025-09-06]</ref>. Przédnikã kraju je prowôdnik, dôwny wëbiéróny na 5 lat ë mògł bëc wëbróny znowa le òd 2018 mòże pôłnic ùrząd dosmiertnie<ref name=":0" />. Wedle kònstitucji ChLR je socjalisticznô repùblikã<ref name=":4" />. * prowôdnik: Xi Jinping * wiceprowôdnik: Wang Qishan<ref>[https://www.globaltimes.cn/page/202512/1350024.shtml Chinese vice president meets German FM] Global Times</ref><ref>[https://english.www.gov.cn/news/202501/21/content_WS678f017dc6d0868f4e8ef05e.html Chinese VP attends Trump's inauguration ceremony] State Council</ref> * premiéra: Li Qiang<ref name=":1">[https://english.www.gov.cn/institutions Institutions] State Council</ref> * wicepremierzë: Ding Xuexiang, He Lifeng, Zhang Guoqing, Liu Guozhong<ref name=":1" /> <gallery> File:Xi Jinping in Beijing on May 13, 2025 (cropped).jpg|Xi Jinping, prowôdnik ChLR òd 15 lëstopadnika 2012 File:Li Qiang (2024) (cropped).jpg|Li Qiang, premiér ChLR òd 11 strëmiannika 2023 </gallery> == Demografiô == Lëdztwò w 2024 bëło 1,416,043,270. Chinë sã drëdżim nôbarżi zalëdnionym państwã swiata<ref>[https://worldpopulationreview.com/countries Total Population by Country 2025] World Population Review</ref>. Strzédnô długòsc żëcô w 2021 dlô chłopów bëłô 75, dlô białków 80.5<ref>[https://data.who.int/countries/156 Health data overview for the People’s Republic of China] World Health Organization</ref>. Nôwikszã grëpą w 2021 bëlë Chińczicë Hón (91.1%)<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/#people-and-society China] The World Factbook</ref>. Nôwikszã religiją bëłë chińsczé lëdowë religije (21.9%), na drëdzim môlëznë bùddizm (18.2%), zaòstałë [[chrzescëjaństwò]] (5.1%), [[islam]] (1.8%), [[hinduizm]] (< 0.1%), [[judajizm]] (< 0.1%), jiné, w tim [[Taoizm|taoiscë]] - 0.7%, swiécczi 52.1%<ref name=":2" />. Panëje państwòwi bezbòżnictwò<ref name=":2" />. == Geografiô == === Wiéchrzëzna === * całownô: 9,596,960 km² * wiéchrzëzna lądu: 9,326,410 km² * wiéchrzëzna wòdów: 270,550 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 5. === Długòsc grańc === {| class="wikitable" |+Długòsc<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Chiny;4169020.html Chiny] Encyklopedia PWN</ref> !Sąsôd !Długòsc (km) |- |[[Ruskô]] |3645 |- |[[Mòngòliô]] |4677 |- |[[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowô Koreja]] |1416 |- |[[Wietnam]] |1281 |- |[[Laòs]] |423 |- |[[Mianma]] |2185 |- |[[Indie]] |3380 |- |[[Bhutan]] |470 |- |[[Nepal]] |1236 |- |[[Pakistan]] |523 |- |[[Afganistan]] |76 |- |[[Tadżikistan]] |414 |- |[[Kirgistan]] |858 |- |[[Kazachstan]] |1533 |} === Sztrądowiô liniô === 18,000 km<ref name=":3">[https://in.china-embassy.gov.cn/eng/zggk/201010/t20101023_2234758.htm Geography] Embassy of the People's Republic of China in India</ref> === Klimat === Klimat wszelejaczi: ùmiarkòwóny, tropikôlny, górsczi ë pustinny<ref>[https://bluegreenatlas.com/climate/china_climate.html The climate of China] Blue Green Atlas [2026-02-14]</ref> === Ùsztôłcenié terenu === W wikszoscë górzësti, wësoczé plaskòwëżë, piôszczëzna na zôpodze, deltë, ë górë na pòrénkù. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|mały|[[Mount Everest]]]] * strzédnô wësokòsc: 1,840 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -154 m. n.r.m. (Turpan Pendi) * nôwëższi czëp: 8,849 m. n.r.m. (Mount Everest) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 55.3% (w tim 11.6% òrnëch gruńtów) * lasë 23.8% (wôrtoscë szacowóné na 2023) === Òstrówë === Na teritorialnych wòdach je 5400 òstrowów. Nôwikszã z nich je Tajwan (chtërnã Chinë uznélą za swojã dzél) o wiéchrzëznie 36 000 km², pòtemù je òstrów Hajnan, chtëren mô 34 000 km² wiéchrzëzni<ref name=":3" />. === Mòrza === Kòntinentalny Chinë sã òtoczone òd wschodu i pôłnia mòrzami Bohai, Żôłtim Mòrzem, Wschòdnochińsczim i Pôłniowochińsczim o łączny wiéchrzëzni 4,73 miliónów km². Mòrze Bohai je morzem kòntinentalnym a zaòstałe sã marginalnëmi mòrzami [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]<ref name=":3" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260203002620/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ Chinë w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Chinë]] h0wk3dhfbneiljqbv49v1ol0faitx3v 209620 209619 2026-07-26T21:20:45Z DawnyTest 14843 /* Demografiô */ 209620 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=中华人民共和国|miono=Chińskô Lëdowô Repùblika|fana=Flag of the People's Republic of China.svg|herb=中華人民共和國國徽.svg|miono-genitiw=Chin|na karce=China in its region (claimed hatched).svg|jãzëk=chińsczi|stolëca=Pekin|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=9.596.960|procent-wòdë=2,82|rok=2026|swiãto=1 rujana|czasowô cona=+8|kòd dëtka=CNY, ¥|dëtk=yuan|lëdztwò=1,412,914,089|himn=义勇军进行曲<br> (Marsz chãtnych) <center>[[File:March of the Volunteers instrumental.ogg]]</center>|kòd=CN|Internet=.cn|telefón=+86|Prezydeńt=Xi Jinping|Premiéra=Li Qiang|data ùsôdzenia=1 rujana 1949|aùtowi kòd=CHN|kònstitucjô=Kònstitucjô Chińsczi Lëdowi Repùbliczi z 4 gòdnika 1982}} '''Chińskô Lëdowô Repùblika, ChLR''' (chiń. ùpr. 中华人民共和国; chiń. trad. 中華人民共和國; pinyin ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó''), '''Chinë''' (chiń. ùpr. 中国; chiń. trad. 中國; pinyin ''Zhōngguó'') – państwò w pòrénkòwi [[Azëjô|Azje]]. Drëdżé pòd wzglãdã lëdztwa<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/ Current World Population (2026)], worldometers.info</ref> (pò [[Indie|Indiach]]) państwò na swiece, z pòpùlacją pònad 1,4 miliarda lëdzy; dôwô to 17,02% pòpùlacje swiata<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/china-population/ China Population (2026)], worldometers.info</ref>. Stolecznym gardã je [[Pekin]]. Pòdług Kònstitucje Chińsczi Lëdowi Repùbliczi, je to socjalisticznô repùblika<ref name=":4">[https://www.gov.cn/guoqing/2018-03/22/content_5276318.htm 中华人民共和国宪法 (Kònstitucjô Chińsczi Lëdowi Repùbliczi)], gov.cn</ref>. == Historiô == [[Òbrôzk:The Great Wall of China at Jinshanling.jpg|lewo|mały|189x189px|Chińskô Wiôlgô Scana]] Chinë to jedna z nôstarszich cywilizacji na swiece. Naczãło sã òk. III tësąclata p.n.e., jak henë bëło zacht państwów ë dinastiów. W III stolace przed Christusã césôrz [[Qin Shi Huang]] stwòrzëł jedno państwò chińsczé ë zaczął bùdowac [[Chińskô Wiôlgô Scana|wiôlgô scanã]]<ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/qin-shi-huang-kim-byl-i-z-czego-zaslynal-pierwszy-cesarz-chin/ Qin Shi Huang – kim był pierwszy cesarz Chin?] National Geographic</ref>. W V stolace pòwstaje Kònfucjónizm, chińsczi religijno-filozoficzny systema, chtërnégò zôczątkowôł Kònfucjusz a chtërën skłôdô sã z piãcù nôpierszëch bëlnot: bëlnotë (仁, ''Ren''), prawòscë (義, ''Yi''), przëzwoitòscë abò zwëkù (禮, ''Li''), mądroscë (智, ''Zhi'') ë wiérnoscë (信, ''Xin'')<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/confucianism-ancient-world Confucianism in the Ancient World] EBSCO</ref>. Pòtemù Chinë przëchôdzëlë wszelejaczé dinastie, midzë jinyma: Hón (206 p.n.e. – 220 n.e.<ref>[https://www.metmuseum.org/essays/han-dynasty-206-b-c-220-a-d Han Dynasty (206 B.C.–220 A.D.)] Met Museum</ref>), Tóng (618–907<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/tang-dynasty/ Tang dynasty, 618–907] National Museum of Asian Art</ref>), Song (960–1279<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/song-dynasty/#:~:text=The%20Song%20dynasty%20(960%E2%80%931279)%20was%20a%20time,*%20**Ceramics%20made%20in%20the%20Song%20dynasty** Song dynasty, 960–1279] National Museum of Asian Art</ref>), [[Mòngòliô|mòngòlskô]] dinastiô Juan (1279–1368)<ref>[http://www.chinaknowledge.de/History/Yuan/yuan.html Yuan Dynasty 元 (1279-1368)] ChinaKnowledge.de</ref>, Ming (1368–1644)<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/ming-dynasty/ Ming dynasty, 1368–1644] National Museum of Asian Art</ref> ë Qing (1644–1912), w jich czasach bëł rozwij, wëmëslënczi, np. drëk (VII-VIII stolôt<ref>Chia L. [https://oxfordre.com/asianhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-205?d=%2F10.1093%2Facrefore%2F9780190277727.001.0001%2Facrefore-9780190277727-e-205&p=emailAEYCIh1juezh.#:~:text=The%20earliest%20known%20texts%20written,to%20early%208th%20century%20ce. Print Culture and the Circulation of Knowledge in Imperial China, 8th–17th Centuriesce.] [2020-03-31] Oxford Research Encyclopedias - Asian History [2025-09-07]</ref>), pich (IX stolôt<ref>Paradowski R.J. [https://www.ebsco.com/research-starters/history/invention-gunpowder-and-guns Invention of Gunpowder and Guns] EBSCO Knowledge Advantage [2025-09-07]</ref>) czë kómpas (IV stolôt p.n.e.<ref>[https://nationalmaglab.org/magnet-academy/history-of-electricity-magnetism/museum/early-chinese-compass-400-bc/ Early Chinese Compass – 400 BC] National Maglab</ref>) a téż rozszérzenié grańc państwa. W XIX wiekù Chinë bëłë mgławe, zmùdzëłë dichtich teritoriów ë miôłë dôwac prawa cëzym państwom. W 1911 z przëczënë rewolucji òstała òbôlonô slédnô dinastiô, dinastiô Qing ë pòwstałô Chińskô Repùblika<ref>Wood M. Chiny. Portret Cywilizacji. Wydawnictwo W.A.B. 2022, s. 560-562 ISBN 978-83-831-8197-4</ref>. 7 lëpińca 1937 [[Japóńskô]] zaatakòwałô Chinë czim pòczãłô [[II swiatowô wòjna|II swiatowô wòjnã]] w Azji (wëpôdk na mòsce Marco Polo)<ref>[https://www.thoughtco.com/world-war-ii-in-asia-195787 World War II in Asia] ThoughtCo</ref>. Z przëczënë domôcy wòjnë naczãtô bez [[Mao Zedong|Mao Zedonga]], rząd Chińsczi Repùbliki wiornął na òstrów [[Tajwan (òstrów)|Tajwan]] gdze do dzys ma [[Tajwan|swòje państwò]]<ref>[https://history.state.gov/milestones/1945-1952/chinese-rev The Chinese Revolution of 1949] Office of the Historian</ref>, a 1 pazdzérznika 1949 pòwstałô Chińskô Lëdowô Repùblika<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/mao-zedong-proclaims-communist-peoples-republic-china Mao Zedong Proclaims a Communist People's Republic in China] EBSCO</ref>. == Wëszëzna == Chińskô Lëdowô Repùblika je mònopartijny państwã, jedurną partią je Kòmùnisticznô Partiô Chin<ref name=":0">[https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/z9yfrdm/revision/2 What type of government does China have?] BBC [2025-09-06]</ref>. Parlameńt, Nôrodny Lëdowi Kòngres mô 2977 nôleżników<ref>[https://english.www.gov.cn/news/topnews/202302/25/content_WS63f9670ac6d0a757729e736b.html Deputies to 14th NPC broadly representative] [2023-02-25] The State Council of People's Republic of China [2025-09-06]</ref>. Przédnikã kraju je prowôdnik, dôwny wëbiéróny na 5 lat ë mògł bëc wëbróny znowa le òd 2018 mòże pôłnic ùrząd dosmiertnie<ref name=":0" />. Wedle kònstitucji ChLR je socjalisticznô repùblikã<ref name=":4" />. * prowôdnik: Xi Jinping * wiceprowôdnik: Wang Qishan<ref>[https://www.globaltimes.cn/page/202512/1350024.shtml Chinese vice president meets German FM] Global Times</ref><ref>[https://english.www.gov.cn/news/202501/21/content_WS678f017dc6d0868f4e8ef05e.html Chinese VP attends Trump's inauguration ceremony] State Council</ref> * premiéra: Li Qiang<ref name=":1">[https://english.www.gov.cn/institutions Institutions] State Council</ref> * wicepremierzë: Ding Xuexiang, He Lifeng, Zhang Guoqing, Liu Guozhong<ref name=":1" /> <gallery> File:Xi Jinping in Beijing on May 13, 2025 (cropped).jpg|Xi Jinping, prowôdnik ChLR òd 15 lëstopadnika 2012 File:Li Qiang (2024) (cropped).jpg|Li Qiang, premiér ChLR òd 11 strëmiannika 2023 </gallery> == Demografiô == Lëdztwò w 2024 bëło 1,416,043,270. Chinë sã drëdżim nôbarżi zalëdnionym państwã swiata<ref>[https://worldpopulationreview.com/countries Total Population by Country 2025] World Population Review</ref>. Strzédnô długòsc żëcô w 2021 dlô chłopów bëłô 75, dlô białków 80.5<ref>[https://data.who.int/countries/156 Health data overview for the People’s Republic of China] World Health Organization</ref>. Nôwikszã grëpą w 2021 bëlë Chińczicë Hón (91.1%)<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/#people-and-society China] The World Factbook</ref>. Nôwikszã religiją bëłë chińsczé lëdowë religije (21.9%), na drëdzim môlëznë bùddizm (18.2%), zaòstałe [[chrzescëjaństwò]] (5.1%), [[islam]] (1.8%), [[hinduizm]] (< 0.1%), [[judajizm]] (< 0.1%), jiné, w tim [[Taoizm|taoiscë]] - 0.7%, swiécczi 52.1%<ref name=":2" />. Panëje państwòwi bezbòżnictwò<ref name=":2" />. == Geografiô == === Wiéchrzëzna === * całownô: 9,596,960 km² * wiéchrzëzna lądu: 9,326,410 km² * wiéchrzëzna wòdów: 270,550 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 5. === Długòsc grańc === {| class="wikitable" |+Długòsc<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Chiny;4169020.html Chiny] Encyklopedia PWN</ref> !Sąsôd !Długòsc (km) |- |[[Ruskô]] |3645 |- |[[Mòngòliô]] |4677 |- |[[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowô Koreja]] |1416 |- |[[Wietnam]] |1281 |- |[[Laòs]] |423 |- |[[Mianma]] |2185 |- |[[Indie]] |3380 |- |[[Bhutan]] |470 |- |[[Nepal]] |1236 |- |[[Pakistan]] |523 |- |[[Afganistan]] |76 |- |[[Tadżikistan]] |414 |- |[[Kirgistan]] |858 |- |[[Kazachstan]] |1533 |} === Sztrądowiô liniô === 18,000 km<ref name=":3">[https://in.china-embassy.gov.cn/eng/zggk/201010/t20101023_2234758.htm Geography] Embassy of the People's Republic of China in India</ref> === Klimat === Klimat wszelejaczi: ùmiarkòwóny, tropikôlny, górsczi ë pustinny<ref>[https://bluegreenatlas.com/climate/china_climate.html The climate of China] Blue Green Atlas [2026-02-14]</ref> === Ùsztôłcenié terenu === W wikszoscë górzësti, wësoczé plaskòwëżë, piôszczëzna na zôpodze, deltë, ë górë na pòrénkù. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|mały|[[Mount Everest]]]] * strzédnô wësokòsc: 1,840 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -154 m. n.r.m. (Turpan Pendi) * nôwëższi czëp: 8,849 m. n.r.m. (Mount Everest) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 55.3% (w tim 11.6% òrnëch gruńtów) * lasë 23.8% (wôrtoscë szacowóné na 2023) === Òstrówë === Na teritorialnych wòdach je 5400 òstrowów. Nôwikszã z nich je Tajwan (chtërnã Chinë uznélą za swojã dzél) o wiéchrzëznie 36 000 km², pòtemù je òstrów Hajnan, chtëren mô 34 000 km² wiéchrzëzni<ref name=":3" />. === Mòrza === Kòntinentalny Chinë sã òtoczone òd wschodu i pôłnia mòrzami Bohai, Żôłtim Mòrzem, Wschòdnochińsczim i Pôłniowochińsczim o łączny wiéchrzëzni 4,73 miliónów km². Mòrze Bohai je morzem kòntinentalnym a zaòstałe sã marginalnëmi mòrzami [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]<ref name=":3" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260203002620/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ Chinë w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Chinë]] l5f6txbemst9x9tn5i5hnli7lwq26oz 0 7260 209621 206437 2026-07-26T21:38:53Z DawnyTest 14843 /* Lëdze i spòlëzna */ ilustracje 209621 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Қазақстан Республикасы|miono=Repùblika Kazachstanu|fana=Flag of Kazakhstan.svg|miono-genitiw=Kazachstanu|herb=Emblem of Kazakhstan latin.svg|na karce=LocationKazakhstan.svg|jãzëk=[[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Astana|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=2 724 902|dëtk=tenge|kòd dëtka=KZT|czasowô cona=+5|himn=Менің Қазақстаным<br> (Mój Kazachstan)|kòd=KZ|Internet=.kz|telefón=+7|rok=2025|lëdztwò=20 843 754 |swiãto=|Prezydeńt=Kasym-Żomart Tokajew|Premiéra=Ołżas Biektienow|data ùsôdzenia=11 gòdnika 1991|aùtowi kòd=KZ}} '''Kazachstan''' ([[Kazachsczi jãzëk|kaz]]. Қазақстан) je państwã w [[Azëjô|Azëji]] ë [[Eùropa|Eùropie]]. Stolëcą Kazachstanu je gard [[Astana]]. Greńczë z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Kirgistan|Kirgistanã]], [[Turkmenistan|Turkmenistanã]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Ni mô przëstãpù do mòrza, blós do [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò mòrza]]. W latach 1922–1991 bëł dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżë w westrzédny Azëji, na nordowim pòrënkù Chin, môłô òbéńda na zôpôd rzéczi Ùralu w pòrénkowi Eùropie. === Wiéchrzëzna === * całownô: 2,724,900 km² * wiéchrzëzna lądu: 2,699,700 km² * wiéchrzëzna wòdów: 25,200 km² === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 13,364 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] 1,765 km; [[Kirgistan]] 1,212 km; [[Ruskô]] 7,644 km; [[Turkmenistan]] 413 km; [[Ùzbekistan]] 2,330 km === Brzegòwô liniô === 0 km, brak przëstãpù do mòrza. === Klimat === Kòntinentalni, zëmne zëmë ë gòrące lata, sëchi ë półsëchi === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Astana-steppe-7748.jpg|mały|Step w Akmòlsczim òbwodzé]] Wiôgô, płaskô stepa rozcygającô sã òd Wołgù na zôpadze do Alajsczich Gór na pòrénku i òd nizinów zôpadny Syberëji na nordze do oazów ë pustkòwiów Strzédny Azëji na pôłniù. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 387 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 132 m. n.r.m. (Qauyndy Oyysy) * nôwëższi czëp: 7,010 m. n.r.m. (Chan Tengri) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 79.4% (w tim 11% òrnëch gruńtów) * lasë 1,3% (w 2023) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 20 843 754 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/kazakhstan-population/ Kazakhstan Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Kazachowié 71%, Ruskòwie 14.9%, Uzbecë 3.3%, Ukrainińcë 1.9%, Ujgurzë 1.5%, Niemcë 1.1%, Tatarzë 1.1%, jinsze 4.9%, niesprecyzowône 0.3% (szacënk na 2023) === Jãzëczi === [[Kazachsczi jãzëk|Kazachsczi]] (państwòwi) 80.1%, [[Rusczi jãzëk|Rusczi]] 83.7%, [[Anielsczi jãzëk|Anielszczi]] 35.1% (2021) === Religijné karna<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/religious-beliefs-in-kazakhstan.html Religion in Kazakhstan] World Atlas</ref> === [[Òbrôzk:Kazakhstan P9130238 (28303684079).jpg|mały|Meczet Äzyret Sułtan]] * [[Islam]] 70,4% * [[Prawòsławié]] 24,5% * [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] 1,7% * religie lëdowé (neo-pògónizm, tengryzm, szamanizm, animizm) 0,3% * jinszé (w tim [[protestantizm]], [[bùddizm]], [[hindujizm]], [[judajizm]], [[bahajizm]]) ë [[atejizm]] 3,1% === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 58.2% * wikszé miesczé westrzódczi: Ałmaty – 1,987 milionów mieszkańców; Astana (stolëca) – 1,291 milionów mieszkańców; Szymkent – 1,155 milionów (pòdôwczi spisënkù z 2023) == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Mazhilis Kazakhstan 2021-01-15.jpg|mały|Mażylis]] * òficjalnô pòzwa: Repùblika Kazachstanu * pòliticzny ùstôw: * stolëca: Astana * czasowô cona: UTC +5 === Wëkònôwczô władza === * prezydeńt Kasym-Żomart Tokajew (òd 20 strëmiannika 2019) * premiér Ołżas Biektienow (òd 6 gromicznika 2024) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Mażylis (98 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Senat (50 nôleżników)<ref>[https://iacis.ru/membership/member_parliaments_eng/respublika_kazahstan_eng Parliament of the Republic of Kazakhstan] iacis</ref>. == Òbaczë téż == * [[Ruskô]] * [[Ùzbekistan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260118081342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan/ Kazachstan w „The World Factbook”] {{CIS}} {{Azëjô}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 2pgy4pzgd2zpajsgj4r91yg6vd7c8cz