Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 4 1469 209864 196921 2026-07-30T19:45:36Z Iketsi 3254 [[Wiki:Articzel tidzenia|Articzel tidzenia]] 209864 wikitext text/x-wiki {|align=center width=95% style="border: 1px solid #c6c9ff;border-collapse:collapse;" border=1 |align=center bgcolor=beige| '''Werk''' | align=center bgcolor=beige| ''' Diskùsëjô''' | align=center bgcolor=beige| ''' [[Wiki:Ò Wikipediji|Ò Wikipediji]] ''' |- |bgcolor=aliceblue| * [[Wiki:Szablónë|Szablónë]] * [[Wiki:Articzel tidzenia|Articzel tidzenia]] * [[Wiki:Starnë brëkùjącé doczënieniô|Starnë brëkùjącé doczënieniô]] * [[:Category:Do werifikacëji|Starnë do werifikacëji]] * [[Wiki:Normalizacëjô kaszëbsczi terminologiji|Normalizacëjô kaszëbsczi terminologiji]] |bgcolor=aliceblue| * [[Wiki:Karczma]] * [[Wiki:Tôfla ògłosów|Tôfla ògłosów]] * diskùsëjnô lësta: ([http://mail.wikipedia.org/mailman/listinfo/wikipl-l pòlskô]) |bgcolor=aliceblue| * [[Wiki:Czim Wikipedijô nie je|Czim Wikipedijô nie je]] * [[Wiki:FAQ|FAQ]] * [[Wiki:Terminologijô|Terminologijô]] * [[Wiki:Werk ë deja Wiki|Co to je, ë jak fùnkcjonëje Wiki ?]] * [[Wiki:Neùtralny pòzdrzatk|Neùtralny pòzdrzatk]] * [[Wiki:Midzëmòwnô kòòrdinacëjô|Midzëmòwnô kòòrdinacëjô]] * [[Wiki:Zladënk całi Wikipediji|Zladënk całi Wikipediji]] |} '''Òbaczë téż:''' * [[Wiki:Statistika]] * ''[[m:List of articles all languages should have|List of articles all languages should have]]'' * ''[[m:Slavopedia/100 zapisis, ktor vse Slavju Vikipedias dolzx imat|100 zapisis, ktor vse Slavju Vikipedias dolzx imat]]'' [[Kategòrëjô:Meta-starnë Wikipediji]] [[eu:Wikipedia:WikiMediari buruz gaurkotasun-albisteak]] py2aftf50uo0s4f88q6rjw0f6fotcxb 0 1902 209907 209674 2026-07-30T21:19:26Z Terrus38 14026 drobné gram. 209907 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tablica przy pomniku Aleksandra Labudy i Jana Trepczyka w Stryszej Budzie.jpg|mały|Tôblëca przë sztaturze Jana Trepczika razã z [[Aleksander Labùda|Aleksandrã Labùdą]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]]]] '''Jón Trepczik''' ({{jãz.|pl}} ''Jan Trepczyk''; ùr. [[22 rujana]] [[1907]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]] k. [[Mirochòwò|Mirochòwa]], ùm. [[3 séwnika]] [[1989]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – jeden z nôwëbitniészich [[Kaszëbë|kaszëbsczich]] piesniodzejów, piesniôrz, nôleżnik [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]] w [[Kartuzë|Kartuzach]] ë grëpë [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] a [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], pedagóg, kaszëbsczi dejolog, leksykògraf – aùtór pòlskò-kaszëbsczégò słowôrza, wespółzałóżca [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]], spòlëznowi dzejôrz, ùtwórca ë kòmpòzytór. == Żëcopis == === Dzectwò i młodosc === Jón Trepczik pòchòdzył z gbùrsczi familii ze [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdë]] midzë [[Stajszewò|Stajszewã]] a [[Mirochòwò|Mirochòwã]] ([[kartësczi kréz]]), dze przëszedł na swiat [[22 rujana]] [[1907]] rokù. Ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w [[Kòscérzna|Kòscérznie]], chtërno ùkùńcził w [[1926]] r. Zaczął robic jakno szkólny w [[Kartuzë|Kartuzach]], a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w [[Miszewò|Miszewie]], gdze robił do [[1934]] r. Ju jakno młodi człowiek zainteresowôł sã òn [[Kaszëbizna|kaszëbizną]], òsoblëwie dzãka taczim lëdzóm jak [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Aleksander Labùda]]. W 1929 rokù doszło do stwòrzeniô [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]]<ref>Jan Trepczik (1958 – przepisóny przez Édmùnda Kamińsczégò), Pòzdrzatk na kaszëbiznã, rozwicé lëteraturë ë pòstulatë dlô Zrzeszeniégò Kaszëbsczégò, „Pomerania” 2019, nr 10, s. 36</ref>, a Trepczik przënôlégôł do karna załóżców ny òrganizacji. W [[1930]] r. òżenił sã z [[Aniela Rómpskô|Anielą Rómpską]], chtërna bëła sostrą jednégò z nôbarżi znónëch ùtwórców i dzejôrzów z karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]]. Trepczik zadebiutowôł w tim samim rokù w ''[[Chëcz Kaszëbskô|Chëczë Kaszëbsczi]]'' wëjimkã òpòwiôdaniégò pòd titlã ''Na szlachù zbrodnie''. Jakno pòeta pierszi rôz òbjawił sã w [[1931]] r. w [[Gryf (cządnik)|Gryfie]]. Pisôł do wëchôdający w trzëdzestëch latach uszłégò stalata [[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë Kaszëbsczi]]. Midzëwòjnowé wëszëznë [[Pòlskô|Pòlsczi]] nie bëło za baro żëczné temù, żebë [[kaszëbizna]] mògła sã richtich rozkòscerzac. Òsoblëwie doswiôdczëlë tegò lëdze, co przënôlégelë do karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]]. Baro pòdsztrëchiwelë òni midzë jinszima apartnotã kaszëbsczi òbéńdë i [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi, na przék wëstãpùjącym tej pòzdrzatkóm, mielë nié za jedną z pòlsczich gwarów, le za apartny słowiańsczi jãzëk. Prawie to pòdsztrëchiwanié kaszëbsczi apartnotë sprawiło, że pòlsczé wëszëznë, tak przedwòjnowé, jak téż pózniészé pòwòjnowé, pòsãdzywało tej sej [[Kaszëbi|Kaszëbów]], a òsoblëwie prawie [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] ò [[separatizm]], jaczégò célã miało bëc òddzelenié [[Kaszëbë|Kaszëb]] òd pòlsczégò państwa. Trepczik w [[1934]] r. przeniosłi òstôł do szkòłë w [[Rogòznô|Rogòznie]], leżącym w òbéńdze [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsczi]]. Òb czas bëtnoscë w [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]] w [[1935]] r. wëdóny òstôł jeden z bëlnëch dokôzów Jana Trepczika. Béł to ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', w chtërnym Trepczik pòkôzôł sã nié leno jakno lëteracczi ùtwórca, ale téż kòmpòzytór twòrzący melodie do tekstów [[Aleksander Labùda|A. Labùdë]], [[Jan Rómpsczi|J. Rómpsczégò]] i swòjich gwôsnëch. Pò robòce w [[Rogòznô|Rogòznie]] jaż do wëbùchù [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] Trepczik robił w [[Tłukawë|Tłukawach]]. === II swiatowô wòjna === W [[séwnik|séwnikù]] [[1939]] r. Méster Jón przebiwôł w [[Tłukawë|Tłukawach]], pò czim w [[1940]] rokù wrócył na [[Kaszëbë]]. Tam zaczął robic jakno kasjéra w ùrzãdze gminë we [[Sjónowò|Swiónowie]]. W [[1943]] r. òstôł wcelony do niemiecczégò wòjska, w [[Italskô|Italsce]] przeszedł do partizancczi, z chtërny dostôł sã do armii [[Władysław Anders|generała Andersa]]. === Kaszëbskô dzejnota, robòta i rodzëzna === Do kraju wrócył w [[1946]] r., dze nalôzł robòtã w Spòdleczny Szkòle nr 4 w [[Wejrowò|Wejrowie]]. Robił w ni jaż do [[Emeritura|emeriturë]], na jaką przeszedł w [[1967]] r. Krótkò pò wòjnie związôł sã téż z òdrodzoną „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszą Kaszëbską]]”, chtërna wëchôda w latach [[1945]]-[[1947|47]]. W nôcãższim cządze, czej pò lëkwidacji òdrodzony „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë]]”, a przed ùtwòrzenim [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], [[Kaszëbi]] ni mielë swòji òrganizacji, co reprezentowabë jich interesë ë miabë starã ò [[Kaszëbizna|kaszëbiznã]], wejrowsczi dodóm Jana Trepczika béł môlã, gdze pòtikelë sã lëdze dzejający na kaszëbsczim niwie. Na òperacjowi rozmòwie z nim fónkcjonariuszowie Ùrzãdu do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù mielë nôdzejã, że mòże ùdô sã gò zachãcëc do wespółdzejaniô. Pò drëdżim zetkanim z nim stało sã równak dlô ùbówców czësto gwësné, że ùdostanié gò na jich stronã nie je mòżlëwé. Trepczik nie zrobił tegò, co chcelë òd niegò jegò rozmówcowie z ÙB, ale òbstôwôł na swòjim, a òkróm tegò nie tacył przed nima, że nie widzy mù sã sytuacjô Kaszëbów i kaszëbiznë w Lëdowi Pòlsce, co nadczidłé òstało we Warszawie [[29 zélnika]] 1955 r. Jiné pismiono je napisóné rãczno i przeniosłé przez niegò na zéńdzenié z fónkcjonariuszama ÙB w 1955 r. Jesz nigle gò napisôł, mùszôł béł ju rôz bëc w ùrzãdze, gdze pitóny béł midzë jinszima ò swòje dzejanié przed wòjną, òb czas ni, a téż pòtemù. Miôł gadac, co wié ò dzejarzach kaszëbsczich, chtërnëch znaje, a téż napisac dlô ùbówców wszëtkò, co wié ò kaszëbsczim separatizmie, ò dzejanim przedwòjnowi ë pòwòjnowi [[Zrzesz Kaszëbskô|„Zrzeszë Kaszëbsczi”]], ò znónëch kaszëbsczich dzejarzach i ò tim, jaczi je jegò pòzdrzatk na òglowé ùregùlowanié kaszëbsczi sprawë. W [[1956]] rokù nalôzł sã Méster Jón midzë załóżcama [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], chtërnégò wejrowsczim partã pózni czerowôł. Béł midzë jinyma baro aktiwnym dzejarzã mùzyczny rësznotë. Zajimôł sã prowadzenim chùrów a òkróm te, razã ze swòją drëgą białką, [[Léòkadiô Trepczik|Léòkadią]] twòrził môłé spiéwòwé karno<ref>Mamuszka, F.: Wejherowo i Ziemia Wejherowska : przewodnik. Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1969, s. 45 (pòlsczi)</ref>, chtërno wëstãpòwało na różnëch zéńdzeniach ë rozegracjach. W [[1959]] rokù dwa zestawë jegò spiéwków òstałë wëdóné przez [[Karno Sztudérów Kaszëbów Òrmùzd]]. W nëch arkùszach pierszi rôz òsta zamieszczónô m.jin. pòpùlarnô piesniô „[[Zemia Rodnô]]”, ùznôwónô dzysdnia przez wiele Kaszëbów za nôrodny kaszëbsczi himn. W pózniészich latach wëszłë jesz: ''Rodnô zemia'' ([[1974]]), ''Moja chëcz'' ([[1978]]) ë ''Lecë, chòrankò'' ([[1980]], [[1997]]). Do artisticzny spôdkòwiznë Trepczika przënôlégają téż òbrôzë ë céchùnczi. Trepczik słëchô karnu lëdzy, co jakno pierszi òstelë – w [[1967]] rokù – wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]<ref>[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 13.</ref>. === Kùńcowi cząd i smierc === Òb kùńcowi cząd jegò żëcégò wëszłë smarą trzë tomiczi jegò kaszëbsczich wiérztów, pòrëszającëch témiznã miłotë do domôcëznë<ref>[http://books.google.de/books?ei=Zc5xT5bRMNPT4QTY7ISfDw&hl=pl&id=CsMYAAAAMAAJ&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&q=trepczyk#search_anchor Współczesna literatura kaszubska 1945–1980, ISBN 8320537495]</ref>, kaszëbsczi mòwë, zemi ë jich dłudżich dzejów. W [[1970]] rokù ùkôza sã ''Moja stegna'', a w [[1977]] r. ''Odecknienié''. Szpecjalnie dlô dzecy ùrëchtowôł òn zbiérk kaszëbsczich wiérztów wëdóny w [[1975]] r. pòd titlã ''Ukłôdk dlô dzôtk''. W [[1979]] rokù òstôł nôleżnikã [[Związk Pòlsczich Lëteratów|Związkù Pòlsczich Lëteratów]]. Jegò wiérzta "Kaszëbskô mòwa" òsta dolmaczonô na: [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], bretońsczi, miemiecczi i [[Sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]]. [[Òbrôzk:Grób Jana Trepczyka.jpg|mały|Grób Jana Trepczika na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|Smiéchòwsczim smãtarzu]]]] Jón Trepczik ùmiarł [[3 séwnika]] [[1989]] r. w [[Wejrowò|Wejrowie]], gdze pòchòwóny òstôł na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|smãtôrzu]] w [[Wejrowò Smiechòwò|Smiechòwie]]. == Wdôr == Jeden z brzadów jego robòtë ùkôzôł sã szerzi smarą ju pò jegò smiercë – dwatomòwi ''Słownik polsko-kaszubski'', wëdóny w [[1994]] rokù. Robòta nad nim zajã autorowi dłudżé lata, a zacza sã òna ju w latach szescdzesątëch XX stalatégò. Nôùkòwò przërëchtowôł gò do wëdaniô [[Jerzi Tréder|prof. Jerzi Tréder]]. Spòdlecznô Szkòła w [[Miszewò|Miszewie]] nosy dzysô miono prawie Jana Trepczika. Dzejającé w [[Wejrowò|Wejrowie]] [[Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka|Towarzystwo Śpiewacze]] nosy téż jegò miono. Krótczé sztrasë w [[Wejrowò|Wejrowie]], [[Rëmiô|Rëmi]] i [[Bòlszewò|Bòlszewie]] òtrzimałë nowé pòzwë na wdôr Trepczika; je òn téż przëtómny w gazétach ë cządnikach. W 2008 rokù ùkôzôł sã jegò żëcopis w knéżce ''Féliks Marszôłkòwsczi i jinszi Zrzëszińcë a rozwij jãzëka òrôz kaszëbsczi lëteraturë''. XX Festiwal Mòrsczich Frantówków stôł sã òrãdzym do wëdôwkù dwùch zbiérków piesniów Trepczika w ùsôdzkù na spiéwôków solo i chùru („''Hej mòrze, mòrze''” ë „''Marika''”). Równoczasno ùkôza sã antologiô „Jëbleùsz Òglowòpòlsczégò Festiwalu Piesnie ò Mòrzu w Wejrowie (1966–2008)”. Rozległi żëcopis aùtora napisôł [[Édmùnd Kamińsczi]]. Trepczik wniosł wôżny wkłôd w wespółtwòrzenié kaszëbsczégò pisónégò jãzëka ë do dzysdnia mô wiôldżi cësk na kùlturowé strzodowiszcze w Kaszëbsce. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', Rogòznô Wlkp. 1935 (32 ùsôdzczi) * ''Mòja stegna'', [[Gduńsk]] [[1970]] (28 wiérztë) * ''Rodnô zemia'', [[Gduńsk]] [[1974]] (piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò) * ''Ùkłôdk dlô dzôtk'', [[Gduńsk]] [[1975]] (9 frantówczi) * ''Òdecknienié'', [[Gduńsk]] [[1977]][https://lccn.loc.gov/84209259] * ''Mòja chëcz'', [[Gduńsk]] [[1978]] (5 piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò) * ''Lecë chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1980]], (85 piesnie) * ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]] (wëd. ju pò smiercë) * ''Lecë'' ''chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1997]] (wëdôwk ùfùlowóné plus skrzinka) * ''Hej mòrze, mòrze.'' ''Zbiór pieśni 1'', [[Wejrowò]] [[2008]] * ''Marika. Zbiór pieśni 2'', [[Wejrowò]] [[2008]] == Òrderë ë wëapartnienia == * Kawalersczi Krziż [[Òrder Òdrodë Pòlsczi|Òrderu Òdrodë Pòlsczi]] (1981) * Złoti [[Krziż Zasłëdżi]] (1971) * [[Medal Stolema]] (1967) * Medal „Zasłëżonym Wejrowsczi Zemi” (1985) == Òbaczë téż == * [[Léòkadia Trepczik]] * [[Aleksander Labùda]] * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999. * K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego – Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 132. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=trepczyk#search_anchor] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|oxM8PWqh2_Q|Zemia rodnô – Nôrodny Himn Kaszëbów}} * https://www.youtube.com/@kaszubywpiesniartystycznej8059/videos * [https://web.archive.org/web/20170223192011/http://www.zk-p.org/files/1704Trepczyk_slownik.pdf 1704Trepczyk_slownik.pdf] * [http://scholar.google.com/scholar?q=J+Trepczyk&btnG=&hl=pl&lr=lang_pl&as_sdt=0 scholar.google] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Trepczik Jan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] h9le3qg5qd34uwet43memgszex6btmc 209928 209907 2026-07-31T00:59:43Z HaxelKaszëba 17492 209928 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tablica przy pomniku Aleksandra Labudy i Jana Trepczyka w Stryszej Budzie.jpg|mały|Tôfla przë sztaturze Jana Trepczika razã z [[Aleksander Labùda|Aleksandrã Labùdë]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]]]] '''Jón Trepczik''' ({{jãz.|pl}} ''Jan Trepczyk''; ùr. [[22 rujana]] [[1907]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]] k. [[Mirochòwò|Mirochòwa]], ùm. [[3 séwnika]] [[1989]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – jeden z nôwëbitniészich [[Kaszëbë|kaszëbsczich]] piesniodzejów, piesniôrz, nôleżnik [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]] w [[Kartuzë|Kartuzach]] ë grëpë [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] a [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], pedagóg, kaszëbsczi dejolog, leksykògraf – aùtór pòlskò-kaszëbsczégò słowôrza, wespółzałóżca [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]], spòlëznowi dzejôrz, ùtwórca ë kòmpòzytór. == Żëcopis == === Dzectwò i młodosc === Jón Trepczik pòchòdzył z gbùrsczi familii ze [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdë]] midzë [[Stajszewò|Stajszewã]] a [[Mirochòwò|Mirochòwã]] ([[kartësczi kréz]]), dze przëszedł na swiat [[22 rujana]] [[1907]] rokù. Ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w [[Kòscérzna|Kòscérznie]], chtërno ùkùńcził w [[1926]] r. Zaczął robic jakno szkólny w [[Kartuzë|Kartuzach]], a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w [[Miszewò|Miszewie]], gdze robił do [[1934]] r. Ju jakno młodi człowiek zainteresowôł sã òn [[Kaszëbizna|kaszëbizną]], òsoblëwie dzãka taczim lëdzóm jak [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Aleksander Labùda]]. W 1929 rokù doszło do stwòrzeniô [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]]<ref>Jan Trepczik (1958 – przepisóny przez Édmùnda Kamińsczégò), Pòzdrzatk na kaszëbiznã, rozwicé lëteraturë ë pòstulatë dlô Zrzeszeniégò Kaszëbsczégò, „Pomerania” 2019, nr 10, s. 36</ref>, a Trepczik przënôlégôł do karna załóżców ny òrganizacji. W [[1930]] r. òżenił sã z [[Aniela Rómpskô|Anielą Rómpską]], chtërna bëła sostrą jednégò z nôbarżi znónëch ùtwórców i dzejôrzów z karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]]. Trepczik zadebiutowôł w tim samim rokù w ''[[Chëcz Kaszëbskô|Chëczë Kaszëbsczi]]'' wëjimkã òpòwiôdaniégò pòd titlã ''Na szlachù zbrodnie''. Jakno pòeta pierszi rôz òbjawił sã w [[1931]] r. w [[Gryf (cządnik)|Gryfie]]. Pisôł do wëchôdający w trzëdzestëch latach uszłégò stalata [[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë Kaszëbsczi]]. Midzëwòjnowé wëszëznë [[Pòlskô|Pòlsczi]] nie bëło za baro żëczné temù, żebë [[kaszëbizna]] mògła sã richtich rozkòscerzac. Òsoblëwie doswiôdczëlë tegò lëdze, co przënôlégelë do karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]]. Baro pòdsztrëchiwelë òni midzë jinszima apartnotã kaszëbsczi òbéńdë i [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi, na przék wëstãpùjącym tej pòzdrzatkóm, mielë nié za jedną z pòlsczich gwarów, le za apartny słowiańsczi jãzëk. Prawie to pòdsztrëchiwanié kaszëbsczi apartnotë sprawiło, że pòlsczé wëszëznë, tak przedwòjnowé, jak téż pózniészé pòwòjnowé, pòsãdzywało tej sej [[Kaszëbi|Kaszëbów]], a òsoblëwie prawie [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] ò [[separatizm]], jaczégò célã miało bëc òddzelenié [[Kaszëbë|Kaszëb]] òd pòlsczégò państwa. Trepczik w [[1934]] r. przeniosłi òstôł do szkòłë w [[Rogòznô|Rogòznie]], leżącym w òbéńdze [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsczi]]. Òb czas bëtnoscë w [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]] w [[1935]] r. wëdóny òstôł jeden z bëlnëch dokôzów Jana Trepczika. Béł to ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', w chtërnym Trepczik pòkôzôł sã nié leno jakno lëteracczi ùtwórca, ale téż kòmpòzytór twòrzący melodie do tekstów [[Aleksander Labùda|A. Labùdë]], [[Jan Rómpsczi|J. Rómpsczégò]] i swòjich gwôsnëch. Pò robòce w [[Rogòznô|Rogòznie]] jaż do wëbùchù [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] Trepczik robił w [[Tłukawë|Tłukawach]]. === II swiatowô wòjna === W [[séwnik|séwnikù]] [[1939]] r. Méster Jón przebiwôł w [[Tłukawë|Tłukawach]], pò czim w [[1940]] rokù wrócył na [[Kaszëbë]]. Tam zaczął robic jakno kasjéra w ùrzãdze gminë we [[Sjónowò|Swiónowie]]. W [[1943]] r. òstôł wcelony do niemiecczégò wòjska, w [[Italskô|Italsce]] przeszedł do partizancczi, z chtërny dostôł sã do armii [[Władysław Anders|generała Andersa]]. === Kaszëbskô dzejnota, robòta i rodzëzna === Do kraju wrócył w [[1946]] r., dze nalôzł robòtã w Spòdleczny Szkòle nr 4 w [[Wejrowò|Wejrowie]]. Robił w ni jaż do [[Emeritura|emeriturë]], na jaką przeszedł w [[1967]] r. Krótkò pò wòjnie związôł sã téż z òdrodzoną „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszą Kaszëbską]]”, chtërna wëchôda w latach [[1945]]-[[1947|47]]. W nôcãższim cządze, czej pò lëkwidacji òdrodzony „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë]]”, a przed ùtwòrzenim [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], [[Kaszëbi]] ni mielë swòji òrganizacji, co reprezentowabë jich interesë ë miabë starã ò [[Kaszëbizna|kaszëbiznã]], wejrowsczi dodóm Jana Trepczika béł môlã, gdze pòtikelë sã lëdze dzejający na kaszëbsczim niwie. Na òperacjowi rozmòwie z nim fónkcjonariuszowie Ùrzãdu do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù mielë nôdzejã, że mòże ùdô sã gò zachãcëc do wespółdzejaniô. Pò drëdżim zetkanim z nim stało sã równak dlô ùbówców czësto gwësné, że ùdostanié gò na jich stronã nie je mòżlëwé. Trepczik nie zrobił tegò, co chcelë òd niegò jegò rozmówcowie z ÙB, ale òbstôwôł na swòjim, a òkróm tegò nie tacył przed nima, że nie widzy mù sã sytuacjô Kaszëbów i kaszëbiznë w Lëdowi Pòlsce, co nadczidłé òstało we Warszawie [[29 zélnika]] 1955 r. Jiné pismiono je napisóné rãczno i przeniosłé przez niegò na zéńdzenié z fónkcjonariuszama ÙB w 1955 r. Jesz nigle gò napisôł, mùszôł béł ju rôz bëc w ùrzãdze, gdze pitóny béł midzë jinszima ò swòje dzejanié przed wòjną, òb czas ni, a téż pòtemù. Miôł gadac, co wié ò dzejarzach kaszëbsczich, chtërnëch znaje, a téż napisac dlô ùbówców wszëtkò, co wié ò kaszëbsczim separatizmie, ò dzejanim przedwòjnowi ë pòwòjnowi [[Zrzesz Kaszëbskô|„Zrzeszë Kaszëbsczi”]], ò znónëch kaszëbsczich dzejarzach i ò tim, jaczi je jegò pòzdrzatk na òglowé ùregùlowanié kaszëbsczi sprawë. W [[1956]] rokù nalôzł sã Méster Jón midzë załóżcama [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], chtërnégò wejrowsczim partã pózni czerowôł. Béł midzë jinyma baro aktiwnym dzejarzã mùzyczny rësznotë. Zajimôł sã prowadzenim chùrów a òkróm te, razã ze swòją drëgą białką, [[Léòkadiô Trepczik|Léòkadią]] twòrził môłé spiéwòwé karno<ref>Mamuszka, F.: Wejherowo i Ziemia Wejherowska : przewodnik. Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1969, s. 45 (pòlsczi)</ref>, chtërno wëstãpòwało na różnëch zéńdzeniach ë rozegracjach. W [[1959]] rokù dwa zestawë jegò spiéwków òstałë wëdóné przez [[Karno Sztudérów Kaszëbów Òrmùzd]]. W nëch arkùszach pierszi rôz òsta zamieszczónô m.jin. pòpùlarnô piesniô „[[Zemia Rodnô]]”, ùznôwónô dzysdnia przez wiele Kaszëbów za nôrodny kaszëbsczi himn. W pózniészich latach wëszłë jesz: ''Rodnô zemia'' ([[1974]]), ''Moja chëcz'' ([[1978]]) ë ''Lecë, chòrankò'' ([[1980]], [[1997]]). Do artisticzny spôdkòwiznë Trepczika przënôlégają téż òbrôzë ë céchùnczi. Trepczik słëchô karnu lëdzy, co jakno pierszi òstelë – w [[1967]] rokù – wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]<ref>[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 13.</ref>. === Kùńcowi cząd i smierc === Òb kùńcowi cząd jegò żëcégò wëszłë smarą trzë tomiczi jegò kaszëbsczich wiérztów, pòrëszającëch témiznã miłotë do domôcëznë<ref>[http://books.google.de/books?ei=Zc5xT5bRMNPT4QTY7ISfDw&hl=pl&id=CsMYAAAAMAAJ&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&q=trepczyk#search_anchor Współczesna literatura kaszubska 1945–1980, ISBN 8320537495]</ref>, kaszëbsczi mòwë, zemi ë jich dłudżich dzejów. W [[1970]] rokù ùkôza sã ''Moja stegna'', a w [[1977]] r. ''Odecknienié''. Szpecjalnie dlô dzecy ùrëchtowôł òn zbiérk kaszëbsczich wiérztów wëdóny w [[1975]] r. pòd titlã ''Ukłôdk dlô dzôtk''. W [[1979]] rokù òstôł nôleżnikã [[Związk Pòlsczich Lëteratów|Związkù Pòlsczich Lëteratów]]. Jegò wiérzta "Kaszëbskô mòwa" òsta dolmaczonô na: [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], bretońsczi, miemiecczi i [[Sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]]. [[Òbrôzk:Grób Jana Trepczyka.jpg|mały|Grób Jana Trepczika na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|Smiéchòwsczim smãtarzu]]]] Jón Trepczik ùmiarł [[3 séwnika]] [[1989]] r. w [[Wejrowò|Wejrowie]], gdze pòchòwóny òstôł na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|smãtôrzu]] w [[Wejrowò Smiechòwò|Smiechòwie]]. == Wdôr == Jeden z brzadów jego robòtë ùkôzôł sã szerzi smarą ju pò jegò smiercë – dwatomòwi ''Słownik polsko-kaszubski'', wëdóny w [[1994]] rokù. Robòta nad nim zajã autorowi dłudżé lata, a zacza sã òna ju w latach szescdzesątëch XX stalatégò. Nôùkòwò przërëchtowôł gò do wëdaniô [[Jerzi Tréder|prof. Jerzi Tréder]]. Spòdlecznô Szkòła w [[Miszewò|Miszewie]] nosy dzysô miono prawie Jana Trepczika. Dzejającé w [[Wejrowò|Wejrowie]] [[Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka|Towarzystwo Śpiewacze]] nosy téż jegò miono. Krótczé sztrasë w [[Wejrowò|Wejrowie]], [[Rëmiô|Rëmi]] i [[Bòlszewò|Bòlszewie]] òtrzimałë nowé pòzwë na wdôr Trepczika; je òn téż przëtómny w gazétach ë cządnikach. W 2008 rokù ùkôzôł sã jegò żëcopis w knéżce ''Féliks Marszôłkòwsczi i jinszi Zrzëszińcë a rozwij jãzëka òrôz kaszëbsczi lëteraturë''. XX Festiwal Mòrsczich Frantówków stôł sã òrãdzym do wëdôwkù dwùch zbiérków piesniów Trepczika w ùsôdzkù na spiéwôków solo i chùru („''Hej mòrze, mòrze''” ë „''Marika''”). Równoczasno ùkôza sã antologiô „Jëbleùsz Òglowòpòlsczégò Festiwalu Piesnie ò Mòrzu w Wejrowie (1966–2008)”. Rozległi żëcopis aùtora napisôł [[Édmùnd Kamińsczi]]. Trepczik wniosł wôżny wkłôd w wespółtwòrzenié kaszëbsczégò pisónégò jãzëka ë do dzysdnia mô wiôldżi cësk na kùlturowé strzodowiszcze w Kaszëbsce. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', Rogòznô Wlkp. 1935 (32 ùsôdzczi) * ''Mòja stegna'', [[Gduńsk]] [[1970]] (28 wiérztë) * ''Rodnô zemia'', [[Gduńsk]] [[1974]] (piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò) * ''Ùkłôdk dlô dzôtk'', [[Gduńsk]] [[1975]] (9 frantówczi) * ''Òdecknienié'', [[Gduńsk]] [[1977]][https://lccn.loc.gov/84209259] * ''Mòja chëcz'', [[Gduńsk]] [[1978]] (5 piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò) * ''Lecë chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1980]], (85 piesnie) * ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]] (wëd. ju pò smiercë) * ''Lecë'' ''chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1997]] (wëdôwk ùfùlowóné plus skrzinka) * ''Hej mòrze, mòrze.'' ''Zbiór pieśni 1'', [[Wejrowò]] [[2008]] * ''Marika. Zbiór pieśni 2'', [[Wejrowò]] [[2008]] == Òrderë ë wëapartnienia == * Kawalersczi Krziż [[Òrder Òdrodë Pòlsczi|Òrderu Òdrodë Pòlsczi]] (1981) * Złoti [[Krziż Zasłëdżi]] (1971) * [[Medal Stolema]] (1967) * Medal „Zasłëżonym Wejrowsczi Zemi” (1985) == Òbaczë téż == * [[Léòkadia Trepczik]] * [[Aleksander Labùda]] * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999. * K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego – Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 132. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=trepczyk#search_anchor] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|oxM8PWqh2_Q|Zemia rodnô – Nôrodny Himn Kaszëbów}} * https://www.youtube.com/@kaszubywpiesniartystycznej8059/videos * [https://web.archive.org/web/20170223192011/http://www.zk-p.org/files/1704Trepczyk_slownik.pdf 1704Trepczyk_slownik.pdf] * [http://scholar.google.com/scholar?q=J+Trepczyk&btnG=&hl=pl&lr=lang_pl&as_sdt=0 scholar.google] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Trepczik Jan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] cx6mw0hcuc12yqlx2rzu50xckfdq9o5 0 2760 209851 197820 2026-07-30T17:06:59Z Iketsi 3254 Logòtip 209851 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:MediaWiki-2020-logo.svg|mały|Logòtip MediaWiki]] '''MediaWiki''' to [[soft-wôra]] [[Wikipedia|Wikipedijë]]. Napisanô w [[PHP]] na licencëji [[GNU General Public License|GNU GPL]], brëkùjącô do bazë dostónków nëkù [[MySQL]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * '''[http://www.mediawiki.org/ Domôcô starna ùdbë]''' {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Soft-wôra]] fih10c9osvqpkkjpalxbxtjn0rp7ujx 0 4329 209881 209310 2026-07-30T20:22:20Z Iketsi 3254 .ogg 209881 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| |gwôsné miono = Republik Österreich |miono = Repùblika Aùstrie |miono-genitiw = Aùstrie |fana = Flag of Austria.svg |herb = Coat of arms of Austria.svg |na karce = EU-Austria.svg |jãzëk = [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]] |stolëca = Widen |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 83.879 |lëdztwò = 8.783.198| rok = 2017 |dëtk = [[Eùro]]| kòd dëtka = EUR |czasowô cona = +0 |swiãto = [[26 pazdzérznika]] |himn = Land der Berge, Land am Strome<br>(Krôju gór, Krôju nad rzéką) <center>[[Òbrôzk:Land der Berge Land am Strome instrumental.ogg]]</center> |kòd = AT |Internet = .at |telefón = +43 |Prezydeńt=Alexander Van der Bellen|Premiéra=Christian Stocker|aùtowi kòd=A}} '''Aùstriô''' ({{jãz.|de}} ''Österreich''), '''Repùblika Aùstrie''' ({{jãz.|de}} ''Republik Österreich'') – strzódlądowe państwò pòłożoné w Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]], [[federacjô]], chtërną twòrzi dzewiãc stôwornëch krajów (miem. ''Bundesländer'') ze stolëcą w gardze [[Widen]]. Òd 1995 nôleżi do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. W regione [[Karintia|Karintie]] mieszkô wiele lëdzy nôleżącëch do słoweńsczi miészëznë, nalezc mòże tam dwùjãzëkòwé niemieckò-słoweńsczé tôfle. W stôwornym kraju Burgenland mieszkają zôs przedstôwcowie chòrwacczi i wãgersczi miészëznë. Na ti òbéńdze téż stosowóné są dëbeltné zapisë nazw môlëznów<ref>[https://web.archive.org/web/20170120160956/http://www.efhr.eu/2015/04/29/dwujezyczne-tabliczki-w-unii-europejskiej-to-standard/ ''Dwujęzyczne tabliczki w Unii Europejskiej to standard'']</ref>. === Spòdlowé pòdôwczi === * stoleczny gard: [[Widen]] * lëdztwò: 8.783.198 mieszkańców ([[2017]]) * wiéchrzëzna: 83.879 km² == Sprôwné pòdzelenié == W Aùstrie je sprôwné pòdzelenié na związkowe kraje ({{jãz.|de}} Bundesländer). {| class="wikitable" |+ | ;1. Burgenland ;2. [[Karintia]] ;3. Dolnô Aùstriô ;4. Górnô Aùstriô ;5. Salzbùrg ;6. Styriô ;7. Tyrol ;8. Vorarlberg ;9. [[Widen]] |[[Òbrôzk:The States of Austria Numbered.svg|250px|Sprôwné pòdzelenié Aùstrie]] |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstriô| ]] luoc368pgechjc8qemhdgs4wo7touru 0 5132 209872 208361 2026-07-30T20:08:52Z Iketsi 3254 òryginalné → òriginalné; mióno → miono 209872 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|miono=Jón Paweł II|òriginalné miono=Karol Józef Wojtyła, Ioannes Paulus Secundus|titel=Papiéż<br>Biskùp Rzëmù<br>Suweren Watikańsczégò Państwa|òbrôzk=ADAMELLO - PAPA - Giovanni Paolo II - panoramio (cropped).jpg|òpisënk òbrôzka=Jón Pauel II (1988)|mòtto=[[Totus Tuus]] (kasz. Cawny Twój)|céch=Coat of arms of Ioannes Paulus II.svg|môl dzejaniégò=[[Pòlskô]], [[Watikan]]|data nôrôdzenégò=18 maja 1920|môl nôrôdzenégò=Wadowice|data smiercë=2 łżëkwiata 2005|môl smiercë=Watikan|môl spòczinkù=[[bazylika sw. Piotra na Watikanie]] (kaplica sw. Sebastióna)|nôrôdnota=Pòlôch|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=16 rujana 1978 – 2 łżëkwiata 2005|2. fónkcjô=Arcëbiskùp krakòwsczi metropòlëta|2. fónkcjô cząd=8 strëmiannika 1964 – 16 rujana 1978|wëznanié=[[Katolëcëzna]]|kòscół=[[Łacyńsczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]]|jinternetowô starna=http://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en.html|commons=Category:Ioannes Paulus II|diakònat=20 rujana 1946|pòntifikat=16 rujana 1978|data nôrodzeniégò=18 maja 1920|môl nôrodzeniégò=Wadowice}} '''Papiéż Jón Paweł II''' ({{jãz.|pl}} ''Karol Józef Wojtyła'', {{jãz.|la}} ''Ioannes Paulus II'', {{jãz.|it}} ''Giovanni Paolo II''; ùr. [[18 maja]] 1920 we Wadowicach kòl [[Krakòwò|Krakòwa]]; ùm. [[2 łżëkwiata]] 2005 w [[Watikan]]ie) – pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]] dëchòwny, 264. papiéż (16 rujana 1978 – 2 łżekwiôta 2005) i 6. Suweren Watikańsczégò Państwa w latach 1978-2005. Swiãti katolëcczégò Kòscoła. Ju za knôpiczëch lat ùmerlë Mù mëmka ë brat. Mieszkôł z òjcã, chtëren béł czedës òficérã. W 1938 rokù zdôł maturã. Zarô pò pòtemù przenieslë sã z òjcem do Krakòwa. Béł tu tedë sztudérą pòlonisticzi. W Krakòwie òni z òjcem bële jak wëbùchła II swiatowi wòjna. W 1941 rokù pò dłudżi chòrobie ùmarł jegò òjc - téż Karol. Dali w wòjnie Òn nié mógł sztudérowac. W 1941 rokù béł wespółzałóżcą Rapsodicznégò Téatru w Krakòwie. Òb czas òkùpacëji robił jakno robòtnik w firmie ''Solvay''. W 1942 rokù wstąpił do kònspiracëjny Dëchòwny Seminarëji. W 1946 rokù béł wëswiãcony na ksãdza. Pózni sztudérowôł w [[Rzim]]ie. Tam rëchtowôł téż swój dokôz doktórsczi na temã: ''Questio de fide apud sanctum Ioannem de Cruce''. Jak Òn przëjachôł do Pòlsczi òd 1948 rokù béł wikarim we wsë Niegowic, a pòtemù w Krakòwie. W 1953 ròkù robił habilitacjã na Wëdzélu Teòlogicznym [[Ùniwersytet Jagiellońsczi|Ùniwersitetu Jagiellońsczégò]]. Czej miôł 38 lat dostôł biskùpié swiãcenia. Ju w 1963 rokù òstôł arcëbiskùpã krakòwsczim, a w 1967 kardinôlą. Brôł baro aktiwny ùdzél w Sobòrze Watikańsczim II. Òd samégò pòczątkù pòntifikatu ([[16 pazdzérznika|16. rujana]] 1978 rokù) òczarzëł swiat swòją prostotą, òtemkłoscą ë wiesołoscą. Jegò wielné pielgrzimczi wiedno zbiérałë razã rzmë lëdzy. Dnia 13 maja 1981 w Watikanie Jana Pawła II chcôł zabic skrëcé zôchwatnik. To sã równak nie ùdało [[Mehmet Ali Agcze|Mehmetowi Ali Agcze]], ale òn trafił Papieża w brzëch i rãkã. Jan Paweł II miôł swój stolemny ùdzél w przërëchlenim ùpôdkù kòmùniznë. W swòjim nôùczanim wcyg pòdczorchiwôł pòczestnotã człowieka. Baro wôżnô bëła dlô Niegò sprawa miru w swiece ë jednota midzë chrzescëjónama, a téż wszëtczima lëdzama na [[Zemia|Zemi]]. Jón Paweł II gôdôł do Kaszëbów w [[Gdiniô|Gdini]] w 1987 rokù: Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce. ( „Drodzy Bracia i Siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o Waszej tożsamości.” [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html]) Rzekł w tim kôzanim słowa, jaczé są dlô Kaszëbów wiôldżim òrądzã do bùchë: „Wiém, że Kaszëbi wiedno bëlë ë òstelë wiérny Kòscołowi”. Wnenczas òdbëłë sã zéńdzeniô Òjca Sw. z Kaszëbama w Gdini i [[Òlëwa|Òlëwie]]. To gdińsczé przesłanié Jón Paweł II przëbôcził Kaszëbóm w 1999 rokù w [[Sopòt|Sopòce]]. Tam papiéż wezwôł jich wszëtczich do dozéraniégò łączbë w rodzëznach, pògłãbianiégò znajomòscë swòjégò jãzëka ë przekôzëwaniégò młodim lëdzóm bòkadny kaszëbsczi tradicëji. Jón Paweł II przëjmòwôł Kaszëbów ù se w Watikanie. Òjc Sw. Jón Paweł II w 1987 ròkù òddôł jich Matce Bòsczi: „Waju wszëtczich, wajé rodzëznë ë wszëtczé Wajé sprawë skłôdóm ù stopów Matczi Christusa, tczony w wiele sanktuariach na ti zemi, a òsoblewie w [[Sjónowò|Swiónowie]] i w Swôrzewie, ...”. Wprowôdzanié w żëcé Jegò nôùczi, a òsoblëwie tëch słowów, chtërné czerowôł do Kaszëbów je pòtrzébné do rozwiju kaszëbiznë. Ò Papiéżu Janie Pawle II pisalë kaszëbsczi lëterace. Òd 2005 rokù dérowała za zgòdą [[Benedikt XVI|Papiéża Benedikta XVI]] sprawa beatëfikacji Jana Pawła II. Wiele [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mòdlało są ò Jegò jak nôchùtszé wëniesenié na wôłtôrze. Jak rzekł papież [[Benedikt XVI]] òd [[1 maja]] [[2011]] ròkù to je błogòsławiony. Òd [[27 łżëkwiata]] 2014 rokù to je swiãti. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pope John Paul II 11 06 1987 02edited.jpg|Papiéż na latawiskù w [[Gdiniô|Gdini]] – [[11 czerwińca]] [[1987]] Òbrôzk:George H W Bush and Pope John Paul II.jpg|Papiéż i prezydeńt [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]] Òbrôzk:Gdańsk (DerHexer) 2010-07-12 045.jpg|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gduńsk]]ù Òbrôzk:Pomnik papieża Jana Pawła II - 005.JPG|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gdiniô|Gdini]] Òbrôzk:Park reagana pomnik.JPG|Pomnik w [[Gduńsk]]ù </gallery> == Pismiona (wëbiérk) == * Wojtyła, Karol: Triptik rzimsczi : meditacëje / Jan Paweł II ; pòzwòlił sobie skaszëbic Zbigniew M. Jankòwsczi; [[Pelplëno]] : Wydaw. Diecezji Pelplińskiej "Bernardinum", 2004, ISBN 83-7380-202-9 [http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=i&searcharg=83-7380-202-9+&searchscope=5&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Szukaj&searchlimits=&searchorigarg=i83-7380-202-9+] == Òbaczë téż == * [[Papiéż]] * [[Benedikt XVI]] * [[Frãcëszk (papiéż)]] * [[Papiéż Grégòr IX]] * [[Papiéż Jón XXIII]] * [[Papiéż Pius X]] * [[Papiéż Pius XI]] * [[Léón XIV]] * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Józef Jankòwsczi]] == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 23. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/papiescz-sympzjum-n2260604 * [http://www.unesco.org/xtrans/bsresult.aspx?a=&stxt=&sl=&l=csb&c=&pla=&pub=&tr=&e=&udc=&d=&from=&to=&tie=a Index Translationum] * [http://www.tvp.info/14897988/switi-janie-pawle-czyli-kaszubi-spiewaja-dla-papieza Swiãti Janie Pawle] * [http://www.centrumjp2.pl/partnerzy/ Centrum jp2] * [https://trzeciapielgrzymka.ipn.gov.pl/jp2 Trzecia Pielgrzymka Papieża Jana Pawła II do Polski w dokumentach zasobu IPN] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_51692 Watikan - Bibloteka] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]] [[Kategòrëjô:Papiéże]] kx50nfu0i3vhiiriw8482wp47iyq0e6 209874 209872 2026-07-30T20:13:19Z Iketsi 3254 nôrôdzenégò→nôrodzeniégò 209874 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|miono=Jón Paweł II|òriginalné miono=Karol Józef Wojtyła, Ioannes Paulus Secundus|titel=Papiéż<br>Biskùp Rzëmù<br>Suweren Watikańsczégò Państwa|òbrôzk=ADAMELLO - PAPA - Giovanni Paolo II - panoramio (cropped).jpg|òpisënk òbrôzka=Jón Pauel II (1988)|mòtto=[[Totus Tuus]] (kasz. Cawny Twój)|céch=Coat of arms of Ioannes Paulus II.svg|môl dzejaniégò=[[Pòlskô]], [[Watikan]]|data nôrodzeniégò=18 maja 1920|môl nôrodzeniégò=Wadowice|data smiercë=2 łżëkwiata 2005|môl smiercë=Watikan|môl spòczinkù=[[bazylika sw. Piotra na Watikanie]] (kaplica sw. Sebastióna)|nôrôdnota=Pòlôch|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=16 rujana 1978 – 2 łżëkwiata 2005|2. fónkcjô=Arcëbiskùp krakòwsczi metropòlëta|2. fónkcjô cząd=8 strëmiannika 1964 – 16 rujana 1978|wëznanié=[[Katolëcëzna]]|kòscół=[[Łacyńsczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]]|jinternetowô starna=http://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en.html|commons=Category:Ioannes Paulus II|diakònat=20 rujana 1946|pòntifikat=16 rujana 1978}} '''Papiéż Jón Paweł II''' ({{jãz.|pl}} ''Karol Józef Wojtyła'', {{jãz.|la}} ''Ioannes Paulus II'', {{jãz.|it}} ''Giovanni Paolo II''; ùr. [[18 maja]] 1920 we Wadowicach kòl [[Krakòwò|Krakòwa]]; ùm. [[2 łżëkwiata]] 2005 w [[Watikan]]ie) – pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]] dëchòwny, 264. papiéż (16 rujana 1978 – 2 łżekwiôta 2005) i 6. Suweren Watikańsczégò Państwa w latach 1978-2005. Swiãti katolëcczégò Kòscoła. Ju za knôpiczëch lat ùmerlë Mù mëmka ë brat. Mieszkôł z òjcã, chtëren béł czedës òficérã. W 1938 rokù zdôł maturã. Zarô pò pòtemù przenieslë sã z òjcem do Krakòwa. Béł tu tedë sztudérą pòlonisticzi. W Krakòwie òni z òjcem bële jak wëbùchła II swiatowi wòjna. W 1941 rokù pò dłudżi chòrobie ùmarł jegò òjc - téż Karol. Dali w wòjnie Òn nié mógł sztudérowac. W 1941 rokù béł wespółzałóżcą Rapsodicznégò Téatru w Krakòwie. Òb czas òkùpacëji robił jakno robòtnik w firmie ''Solvay''. W 1942 rokù wstąpił do kònspiracëjny Dëchòwny Seminarëji. W 1946 rokù béł wëswiãcony na ksãdza. Pózni sztudérowôł w [[Rzim]]ie. Tam rëchtowôł téż swój dokôz doktórsczi na temã: ''Questio de fide apud sanctum Ioannem de Cruce''. Jak Òn przëjachôł do Pòlsczi òd 1948 rokù béł wikarim we wsë Niegowic, a pòtemù w Krakòwie. W 1953 ròkù robił habilitacjã na Wëdzélu Teòlogicznym [[Ùniwersytet Jagiellońsczi|Ùniwersitetu Jagiellońsczégò]]. Czej miôł 38 lat dostôł biskùpié swiãcenia. Ju w 1963 rokù òstôł arcëbiskùpã krakòwsczim, a w 1967 kardinôlą. Brôł baro aktiwny ùdzél w Sobòrze Watikańsczim II. Òd samégò pòczątkù pòntifikatu ([[16 pazdzérznika|16. rujana]] 1978 rokù) òczarzëł swiat swòją prostotą, òtemkłoscą ë wiesołoscą. Jegò wielné pielgrzimczi wiedno zbiérałë razã rzmë lëdzy. Dnia 13 maja 1981 w Watikanie Jana Pawła II chcôł zabic skrëcé zôchwatnik. To sã równak nie ùdało [[Mehmet Ali Agcze|Mehmetowi Ali Agcze]], ale òn trafił Papieża w brzëch i rãkã. Jan Paweł II miôł swój stolemny ùdzél w przërëchlenim ùpôdkù kòmùniznë. W swòjim nôùczanim wcyg pòdczorchiwôł pòczestnotã człowieka. Baro wôżnô bëła dlô Niegò sprawa miru w swiece ë jednota midzë chrzescëjónama, a téż wszëtczima lëdzama na [[Zemia|Zemi]]. Jón Paweł II gôdôł do Kaszëbów w [[Gdiniô|Gdini]] w 1987 rokù: Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce. ( „Drodzy Bracia i Siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o Waszej tożsamości.” [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html]) Rzekł w tim kôzanim słowa, jaczé są dlô Kaszëbów wiôldżim òrądzã do bùchë: „Wiém, że Kaszëbi wiedno bëlë ë òstelë wiérny Kòscołowi”. Wnenczas òdbëłë sã zéńdzeniô Òjca Sw. z Kaszëbama w Gdini i [[Òlëwa|Òlëwie]]. To gdińsczé przesłanié Jón Paweł II przëbôcził Kaszëbóm w 1999 rokù w [[Sopòt|Sopòce]]. Tam papiéż wezwôł jich wszëtczich do dozéraniégò łączbë w rodzëznach, pògłãbianiégò znajomòscë swòjégò jãzëka ë przekôzëwaniégò młodim lëdzóm bòkadny kaszëbsczi tradicëji. Jón Paweł II przëjmòwôł Kaszëbów ù se w Watikanie. Òjc Sw. Jón Paweł II w 1987 ròkù òddôł jich Matce Bòsczi: „Waju wszëtczich, wajé rodzëznë ë wszëtczé Wajé sprawë skłôdóm ù stopów Matczi Christusa, tczony w wiele sanktuariach na ti zemi, a òsoblewie w [[Sjónowò|Swiónowie]] i w Swôrzewie, ...”. Wprowôdzanié w żëcé Jegò nôùczi, a òsoblëwie tëch słowów, chtërné czerowôł do Kaszëbów je pòtrzébné do rozwiju kaszëbiznë. Ò Papiéżu Janie Pawle II pisalë kaszëbsczi lëterace. Òd 2005 rokù dérowała za zgòdą [[Benedikt XVI|Papiéża Benedikta XVI]] sprawa beatëfikacji Jana Pawła II. Wiele [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mòdlało są ò Jegò jak nôchùtszé wëniesenié na wôłtôrze. Jak rzekł papież [[Benedikt XVI]] òd [[1 maja]] [[2011]] ròkù to je błogòsławiony. Òd [[27 łżëkwiata]] 2014 rokù to je swiãti. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Pope John Paul II 11 06 1987 02edited.jpg|Papiéż na latawiskù w [[Gdiniô|Gdini]] – [[11 czerwińca]] [[1987]] Òbrôzk:George H W Bush and Pope John Paul II.jpg|Papiéż i prezydeńt [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]] Òbrôzk:Gdańsk (DerHexer) 2010-07-12 045.jpg|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gduńsk]]ù Òbrôzk:Pomnik papieża Jana Pawła II - 005.JPG|Pomnik Papiéża Jana Pawła II w [[Gdiniô|Gdini]] Òbrôzk:Park reagana pomnik.JPG|Pomnik w [[Gduńsk]]ù </gallery> == Pismiona (wëbiérk) == * Wojtyła, Karol: Triptik rzimsczi : meditacëje / Jan Paweł II ; pòzwòlił sobie skaszëbic Zbigniew M. Jankòwsczi; [[Pelplëno]] : Wydaw. Diecezji Pelplińskiej "Bernardinum", 2004, ISBN 83-7380-202-9 [http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=i&searcharg=83-7380-202-9+&searchscope=5&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Szukaj&searchlimits=&searchorigarg=i83-7380-202-9+] == Òbaczë téż == * [[Papiéż]] * [[Benedikt XVI]] * [[Frãcëszk (papiéż)]] * [[Papiéż Grégòr IX]] * [[Papiéż Jón XXIII]] * [[Papiéż Pius X]] * [[Papiéż Pius XI]] * [[Léón XIV]] * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Józef Jankòwsczi]] == Lëteratura == * Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : [[Kaszëbsczi Institut|Instytut Kaszubski w Gdańsku]], 2017, s. 23. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/papiescz-sympzjum-n2260604 * [http://www.unesco.org/xtrans/bsresult.aspx?a=&stxt=&sl=&l=csb&c=&pla=&pub=&tr=&e=&udc=&d=&from=&to=&tie=a Index Translationum] * [http://www.tvp.info/14897988/switi-janie-pawle-czyli-kaszubi-spiewaja-dla-papieza Swiãti Janie Pawle] * [http://www.centrumjp2.pl/partnerzy/ Centrum jp2] * [https://trzeciapielgrzymka.ipn.gov.pl/jp2 Trzecia Pielgrzymka Papieża Jana Pawła II do Polski w dokumentach zasobu IPN] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_51692 Watikan - Bibloteka] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]] [[Kategòrëjô:Papiéże]] 4muj73bsrezqnw6cii91j7z8ta08pfc 0 5224 209873 206222 2026-07-30T20:09:51Z Iketsi 3254 òryginalné → òriginalné; mióno → miono 209873 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|commons=Category:Benedictus XVI|miono=Benedikt XVI|òriginalné mióno=Joseph Aloisius Ratzinger|titel=Papiéż, Biskùp Rzëmù, Suweren Watikańsczégò Państwa|mòtto=''Cooperatores Veritatis'' ''Wespółrobòtnicë Prôwdë''|data smiercë=31 gòdnika 2022|môl smiercë=[[Watikan]]|data nôrôdzenégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrôdzenégò=[[Marktl]]|pòntifikat=19 łżëkwiata 2005|kardinalskô kreacjô=27 czerwińca 1977|biskùpskô kònsekracjô=28 maja 1977|biskùpskô nominacjô=25 strëmiannika 1977|prezbitérat=29 czerwińca 1951|diakònat=29 pajicznika 1950|òbrôzk=BentoXVI-30-10052007.jpg|òpisënk òbrôzka=Benedikt XVI (2007)|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=19 łżëkwiata 2005 – 28 gromicznika 2013|2. fónkcjô=Prefekt Kòngregacje Nôùczi Wiarë|2. fónkcjô cząd=25 lëstopadnika 1981 – 2 łżëkwiata 2005|wëznanié=katolëcyzm|kòscół=rzimskòkatolëcczi|data nôrodzeniégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrodzeniégò=[[Marktl]]}} '''Benedikt XVI''' ({{jãz.|la}} Benedictus PP. XVI, {{jãz.|it}} Benedetto XVI, {{jãz.|de}} Benedikt XVI.; pò prôwdze '''Joseph Aloisius Ratzinger''', [[Midzënôrodny fòneticzny alfabét|IPA]]: [{{IPA|ˈjoːzɛf ˈalɔʏzi̯ʊs ˈʁatsɪŋɐ}}]; ùr. [[16 łżëkwiata]] [[1927]] w Marktl<ref>''[https://www.britannica.com/biography/Benedict-XVI Benedict XVI]'' [w:] ''Encyclopædia Britannica'' [przëstãp z 26.07.2021 r.] ({{jãz.|en}})</ref>, zam. [[31 gòdnika]] 2022 we [[Watikan|Watikanie]]<ref name="smierc2">''[https://www.ekai.pl/zmarl-papiez-senior-benedykt-xvi/ Zmarł papież senior Benedykt XVI]'' [online], ekai.pl, 31 gòdnika 2022 [przëstãp z 31.12.2022 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>) – [[Niemieckô|miemiecczi]] rzimskòkatolëcczi [[ksądz]], profesór teòlogicznëch nôùków, 265. [[papiéż]] i 7. Suweren Watikańsczégò Państwa òd 19 łżëkwiata 2005 do 28 gromicznika 2013. Arcybiskùp metropòlita Mnichòwa i Freising (1977–1982), kardinôł òd 1977 (nôprzód we stãpniu [[Kardinalsczé stãpnie|prezbitera]], w 1993 promòwóny do stãpnia [[Kardinalsczé stãpnie|biskùpa]]), prefekt [[Dikasteriô Nôùczi Wiarë|Kòngregacje Nôùczi Wiarë]] (1981–2005), dzekón Kardinalsczégò Kòlegium (2002–2005). Òd 28 gromicznika 2013 do smiercë béł [[Emeritowóny papiéż|emeritowónym papieżã]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20150924081954/http://www.pap.pl/palio/html.run?_Instance=cms_www.pap.pl&_PageID=1&s=infopakiet&dz=swiat&idNewsComp=&filename=&idnews=96412&data=infopakiet&_CheckSum=1344090354 Benedykt XVI będzie miał tytuł emerytowanego papieża]''[online], Polska Agencja Prasowa, 26 gromicznika 2013 [przëstãp z 3.03.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 24.09.2015 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>, pierszim òd XV stalatégò, co z gwôsny wòli zerzeknął sã swòjégò ùrzãdu<ref>Katarzyna Krawczyk, ''[https://web.archive.org/web/20141026232203/http://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/pierwsza-abdykacja-od-700-lat-nic-bardziej-mylnego/6ln0l Pierwsza abdykacja od 700 lat? Nic bardziej mylnego!]'' [online], Onet.pl, 27 gromicznika 2013 [przëstãp z 27.02.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 26.10.2014] ({{jãz.|pl}})</ref><ref name=":0">''[https://dorzeczy.pl/religia/172266/osiem-lat-temu-benedykt-xvi-oglosil-abdykacje.html Osiem lat temu Benedykt XVI ogłosił abdykację]'' [online], dorzeczy.pl [przëstãp z 5.08.2021 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Ùznôwóny za jednégò òd nôwëbitniészich teòlogów i chrzescëjańsczich mëslëcelów kùńca XX a zôczątkù XXI stalatégò, Joseph Ratzinger miôł fùndamentalny cësk na dzysdniowé nôùczanié katolëcczégò Kòscoła. Òb czas [[II watikańsczi sobór|II Watikańsczégò Sobòru]] béł za teòlogicznégò dorôdcã, wespółtwòrzącë nôwôżniészé sobòrowé dokùmeńtë<ref>[https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/mija-rok-od-smierci-papieza-benedykta-xvi-jednego-z-najwybitniejszych Mija rok od śmierci papieża Benedykta XVI, jednego z najwybitniejszych teologów naszych czasów.] Dzieje.pl, 31 gòdnika 2023 [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. W lësce do swòjégò biografa Petera Seewalda, Benedikt XVI wskôzôł, co òkòma słabnącégò fizycznégò kraftu, bezpòstrzédną przëczëną ùniemòżebniającą mù dalszą służbã béł chroniczny a nieùstãplëwi bezspik, przez jaczi cerpiôł òd zôczątkù pòntifikatu<ref>[https://kosciol.wiara.pl/doc_pr/8066599.Biograf-papieza-Benedykt-XVI-zrezygnowal-z-papieskiego-urzedu-z Biograf papieża: Benedykt XVI zrezygnował z papieskiego urzędu z powodu bezsenności.] Gość Niedzielny, 30 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Jinym wôżnym dzejnikã béł brak mòżebnoscë ùdaniégò sã w daleką rézã na [[Swiatowé Dnie Młodzëznë 2013|Swiatowé Dnie Młodzëznë w Rio de Janeiro]] ze wzglãdu na stón zdrowiégò<ref name="BenedyktXVI">Peter Seewald: ''Benedykt XVI. Ostatnie rozmowy''. Dom Wydawniczy Rafael, 2016, str. 31–33. <nowiki>ISBN 978-83-7569-905-0</nowiki>. ({{jãz.|pl}})</ref>. Jegò gwôsny pòntifikat béł naczerowóny na dialóg wiarë z rozëmã ë biôtkã z „diktaturą relatiwizmù” w zôpadny kùlturze<ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/168674/nd/Wielki-i-pokorny Wielki i pokorny], Niedziela. [przëstãp z 11.06.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Òpùblëkòwôł trzë encykliczi (w tim programòwą ''Deus caritas est'')<ref>[https://papiez.wiara.pl/Dokumenty_Benedykta_XVI/Encykliki Benedykt XVI. Encykliki] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Jakno papiéż zdecydowóno wzął sã do sprawë òczëszczeniégò Kòscoła ze seksualny przemòdżi dëchòwnëch, wprowôdzającë òstré discyplinarné procedurë, a téż zgrôwôł do òdnowë lëturgiczny tradicje (m.jin. przez motu proprio ''Summorum Pontificum'')<ref>[https://www.ekai.pl/benedykt-xvi-wobec-plagi-wykorzystywania-seksualnego-maloletnich/ Benedykt XVI wobec plagi wykorzystywania seksualnego małoletnich] ekai.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref><ref>[https://papiez.wiara.pl/doc/375047.Motu-proprio-Summorum-Pontificum-omowienie-caly-tekst Motu proprio "Summorum Pontificum" (omówienie+cały tekst)] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Dokònôł historicznégò aktu rezygnacje z ùrzãdu, co ògłosył 11 gromicznika 2013 rokù, dolmaczącë gò wiedno wikszim ùtratą fizycznégò a dëchòwégò kraftu. To bëła pierszô abdikacjô papieża z gwôsny wòli òd czasów [[Celestin V|Celestina V]] w 1294 rokù. Òb òstatną dekadã żëcégò Benedikt XVI rezydowôł we klôsztorze Mater Ecclesiae we Watikańsczich Ògrodach, pòswiãcywającë sã mòdlëtwie a intelektualny robòce w sómnoce<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/w-wieku-95-lat-zmarl-emerytowany-papiez-benedykt-xvi W wieku 95 lat zmarł emerytowany papież Benedykt XVI] Dzieje.pl, 1 stëcznika 2023. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref><ref>[https://www.gosc.pl/doc/1460938.Nowy-dom-Benedykta Nowy dom Benedykta] gosc.pl, 21 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref><ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/104612/nd/Klasztor-Mater-Ecclesiae---pustelnia-Benedykta-XVI Klasztor „Mater Ecclesiae” - pustelnia Benedykta XVI] niedziela.pl, 25 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Zamiarł 31 gòdnika 2022 rokù we wiekù 95 lat. Pògrzebòwô ùroczëzna, co òdbëła sã 5 stëcznika 2023 rokù na placu sw. Piotra, mia historiczny a bezprecedensowi charakter w mòdernëch dzejach Kòscoła – pierszi rôz w historii pògrzebòwą mszã emeritowónégò papieża òdprôwiôł jegò ùrzãdëjący nastãpnik, [[Frãcëszk (papiéż)|papiéż Frãcëszk]]<ref>[https://www.polskieradio.pl/399/7979/artykul/3098406,pierwsze-takie-wydarzenie-w-historii-urzedujacy-papiez-pozegnal-swego-zmarlego-poprzednika Pierwsze takie wydarzenie w historii. Urzędujący papież pożegnał swego zmarłego poprzednika] polskieradio.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref><ref>[https://wiadomosci.radiozet.pl/swiat/pogrzeb-benedykta-xvi-transmisja-na-zywo-swiat-zegna-papieza-seniora Pogrzeb Benedykta XVI. Świat pożegnał papieża seniora. "Niech cieszy się wieczną chwałą"] wiadomosci.radiozet.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Papiéże|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Papiéże]] 7lwtxu309ozv6gyvv62vcinosyskqys 209892 209873 2026-07-30T20:38:44Z Iketsi 3254 mióno → miono 209892 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|commons=Category:Benedictus XVI|miono=Benedikt XVI|òriginalné miono=Joseph Aloisius Ratzinger|titel=Papiéż, Biskùp Rzëmù, Suweren Watikańsczégò Państwa|mòtto=''Cooperatores Veritatis'' ''Wespółrobòtnicë Prôwdë''|data smiercë=31 gòdnika 2022|môl smiercë=[[Watikan]]|data nôrôdzenégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrôdzenégò=[[Marktl]]|pòntifikat=19 łżëkwiata 2005|kardinalskô kreacjô=27 czerwińca 1977|biskùpskô kònsekracjô=28 maja 1977|biskùpskô nominacjô=25 strëmiannika 1977|prezbitérat=29 czerwińca 1951|diakònat=29 pajicznika 1950|òbrôzk=BentoXVI-30-10052007.jpg|òpisënk òbrôzka=Benedikt XVI (2007)|1. fónkcjô=Papiéż|1. fónkcjô cząd=19 łżëkwiata 2005 – 28 gromicznika 2013|2. fónkcjô=Prefekt Kòngregacje Nôùczi Wiarë|2. fónkcjô cząd=25 lëstopadnika 1981 – 2 łżëkwiata 2005|wëznanié=katolëcyzm|kòscół=rzimskòkatolëcczi|data nôrodzeniégò=16 łżëkwiata 1927|môl nôrodzeniégò=[[Marktl]]}} '''Benedikt XVI''' ({{jãz.|la}} Benedictus PP. XVI, {{jãz.|it}} Benedetto XVI, {{jãz.|de}} Benedikt XVI.; pò prôwdze '''Joseph Aloisius Ratzinger''', [[Midzënôrodny fòneticzny alfabét|IPA]]: [{{IPA|ˈjoːzɛf ˈalɔʏzi̯ʊs ˈʁatsɪŋɐ}}]; ùr. [[16 łżëkwiata]] [[1927]] w Marktl<ref>''[https://www.britannica.com/biography/Benedict-XVI Benedict XVI]'' [w:] ''Encyclopædia Britannica'' [przëstãp z 26.07.2021 r.] ({{jãz.|en}})</ref>, zam. [[31 gòdnika]] 2022 we [[Watikan|Watikanie]]<ref name="smierc2">''[https://www.ekai.pl/zmarl-papiez-senior-benedykt-xvi/ Zmarł papież senior Benedykt XVI]'' [online], ekai.pl, 31 gòdnika 2022 [przëstãp z 31.12.2022 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>) – [[Niemieckô|miemiecczi]] rzimskòkatolëcczi [[ksądz]], profesór teòlogicznëch nôùków, 265. [[papiéż]] i 7. Suweren Watikańsczégò Państwa òd 19 łżëkwiata 2005 do 28 gromicznika 2013. Arcybiskùp metropòlita Mnichòwa i Freising (1977–1982), kardinôł òd 1977 (nôprzód we stãpniu [[Kardinalsczé stãpnie|prezbitera]], w 1993 promòwóny do stãpnia [[Kardinalsczé stãpnie|biskùpa]]), prefekt [[Dikasteriô Nôùczi Wiarë|Kòngregacje Nôùczi Wiarë]] (1981–2005), dzekón Kardinalsczégò Kòlegium (2002–2005). Òd 28 gromicznika 2013 do smiercë béł [[Emeritowóny papiéż|emeritowónym papieżã]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20150924081954/http://www.pap.pl/palio/html.run?_Instance=cms_www.pap.pl&_PageID=1&s=infopakiet&dz=swiat&idNewsComp=&filename=&idnews=96412&data=infopakiet&_CheckSum=1344090354 Benedykt XVI będzie miał tytuł emerytowanego papieża]''[online], Polska Agencja Prasowa, 26 gromicznika 2013 [przëstãp z 3.03.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 24.09.2015 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>, pierszim òd XV stalatégò, co z gwôsny wòli zerzeknął sã swòjégò ùrzãdu<ref>Katarzyna Krawczyk, ''[https://web.archive.org/web/20141026232203/http://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/pierwsza-abdykacja-od-700-lat-nic-bardziej-mylnego/6ln0l Pierwsza abdykacja od 700 lat? Nic bardziej mylnego!]'' [online], Onet.pl, 27 gromicznika 2013 [przëstãp z 27.02.2013 r.] [zarchiwizowóné z adresë 26.10.2014] ({{jãz.|pl}})</ref><ref name=":0">''[https://dorzeczy.pl/religia/172266/osiem-lat-temu-benedykt-xvi-oglosil-abdykacje.html Osiem lat temu Benedykt XVI ogłosił abdykację]'' [online], dorzeczy.pl [przëstãp z 5.08.2021 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Ùznôwóny za jednégò òd nôwëbitniészich teòlogów i chrzescëjańsczich mëslëcelów kùńca XX a zôczątkù XXI stalatégò, Joseph Ratzinger miôł fùndamentalny cësk na dzysdniowé nôùczanié katolëcczégò Kòscoła. Òb czas [[II watikańsczi sobór|II Watikańsczégò Sobòru]] béł za teòlogicznégò dorôdcã, wespółtwòrzącë nôwôżniészé sobòrowé dokùmeńtë<ref>[https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/mija-rok-od-smierci-papieza-benedykta-xvi-jednego-z-najwybitniejszych Mija rok od śmierci papieża Benedykta XVI, jednego z najwybitniejszych teologów naszych czasów.] Dzieje.pl, 31 gòdnika 2023 [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. W lësce do swòjégò biografa Petera Seewalda, Benedikt XVI wskôzôł, co òkòma słabnącégò fizycznégò kraftu, bezpòstrzédną przëczëną ùniemòżebniającą mù dalszą służbã béł chroniczny a nieùstãplëwi bezspik, przez jaczi cerpiôł òd zôczątkù pòntifikatu<ref>[https://kosciol.wiara.pl/doc_pr/8066599.Biograf-papieza-Benedykt-XVI-zrezygnowal-z-papieskiego-urzedu-z Biograf papieża: Benedykt XVI zrezygnował z papieskiego urzędu z powodu bezsenności.] Gość Niedzielny, 30 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Jinym wôżnym dzejnikã béł brak mòżebnoscë ùdaniégò sã w daleką rézã na [[Swiatowé Dnie Młodzëznë 2013|Swiatowé Dnie Młodzëznë w Rio de Janeiro]] ze wzglãdu na stón zdrowiégò<ref name="BenedyktXVI">Peter Seewald: ''Benedykt XVI. Ostatnie rozmowy''. Dom Wydawniczy Rafael, 2016, str. 31–33. <nowiki>ISBN 978-83-7569-905-0</nowiki>. ({{jãz.|pl}})</ref>. Jegò gwôsny pòntifikat béł naczerowóny na dialóg wiarë z rozëmã ë biôtkã z „diktaturą relatiwizmù” w zôpadny kùlturze<ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/168674/nd/Wielki-i-pokorny Wielki i pokorny], Niedziela. [przëstãp z 11.06.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Òpùblëkòwôł trzë encykliczi (w tim programòwą ''Deus caritas est'')<ref>[https://papiez.wiara.pl/Dokumenty_Benedykta_XVI/Encykliki Benedykt XVI. Encykliki] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Jakno papiéż zdecydowóno wzął sã do sprawë òczëszczeniégò Kòscoła ze seksualny przemòdżi dëchòwnëch, wprowôdzającë òstré discyplinarné procedurë, a téż zgrôwôł do òdnowë lëturgiczny tradicje (m.jin. przez motu proprio ''Summorum Pontificum'')<ref>[https://www.ekai.pl/benedykt-xvi-wobec-plagi-wykorzystywania-seksualnego-maloletnich/ Benedykt XVI wobec plagi wykorzystywania seksualnego małoletnich] ekai.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref><ref>[https://papiez.wiara.pl/doc/375047.Motu-proprio-Summorum-Pontificum-omowienie-caly-tekst Motu proprio "Summorum Pontificum" (omówienie+cały tekst)] wiara.pl [przëstãp z 11.06.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Dokònôł historicznégò aktu rezygnacje z ùrzãdu, co ògłosył 11 gromicznika 2013 rokù, dolmaczącë gò wiedno wikszim ùtratą fizycznégò a dëchòwégò kraftu. To bëła pierszô abdikacjô papieża z gwôsny wòli òd czasów [[Celestin V|Celestina V]] w 1294 rokù. Òb òstatną dekadã żëcégò Benedikt XVI rezydowôł we klôsztorze Mater Ecclesiae we Watikańsczich Ògrodach, pòswiãcywającë sã mòdlëtwie a intelektualny robòce w sómnoce<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/w-wieku-95-lat-zmarl-emerytowany-papiez-benedykt-xvi W wieku 95 lat zmarł emerytowany papież Benedykt XVI] Dzieje.pl, 1 stëcznika 2023. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref><ref>[https://www.gosc.pl/doc/1460938.Nowy-dom-Benedykta Nowy dom Benedykta] gosc.pl, 21 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref><ref>[https://www.niedziela.pl/artykul/104612/nd/Klasztor-Mater-Ecclesiae---pustelnia-Benedykta-XVI Klasztor „Mater Ecclesiae” - pustelnia Benedykta XVI] niedziela.pl, 25 gromicznika 2013 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Zamiarł 31 gòdnika 2022 rokù we wiekù 95 lat. Pògrzebòwô ùroczëzna, co òdbëła sã 5 stëcznika 2023 rokù na placu sw. Piotra, mia historiczny a bezprecedensowi charakter w mòdernëch dzejach Kòscoła – pierszi rôz w historii pògrzebòwą mszã emeritowónégò papieża òdprôwiôł jegò ùrzãdëjący nastãpnik, [[Frãcëszk (papiéż)|papiéż Frãcëszk]]<ref>[https://www.polskieradio.pl/399/7979/artykul/3098406,pierwsze-takie-wydarzenie-w-historii-urzedujacy-papiez-pozegnal-swego-zmarlego-poprzednika Pierwsze takie wydarzenie w historii. Urzędujący papież pożegnał swego zmarłego poprzednika] polskieradio.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref><ref>[https://wiadomosci.radiozet.pl/swiat/pogrzeb-benedykta-xvi-transmisja-na-zywo-swiat-zegna-papieza-seniora Pogrzeb Benedykta XVI. Świat pożegnał papieża seniora. "Niech cieszy się wieczną chwałą"] wiadomosci.radiozet.pl, 5 stëcznika 2023 r. [przëstãp z 11.02.2026 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Papiéże|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Papiéże]] t8za8en54qvkdzpixwe4rke7owaxkck 0 5251 209894 206036 2026-07-30T20:44:24Z Iketsi 3254 {{jãz.|pl}}; kat. 209894 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Antoni-w-Łysniewie-1943-r078-668x1024.jpg|mały|Antón Peplińsczi (1943 r.)]] '''Antón Peplińsczi''' ({{jãz.|pl}} ''Antoni Pepliński''; ùr. [[26 łżëkwiata]] [[1918]] – ùm. [[1995]] rokù) z Wiôldżégò Klińcza, ksądz, pòéta i kòmpòzytor, je aùtorã kòlãdów ë jasełków. Są to zbiérk piesniów ''Kaszëbë wołają nas'' (1988), zbiérk wiérzt ''Niech szëmi las'' (1973) i jin. Jegò dokôzë są baro prosté i melodné (np. "Kaszëbë wòłają nas"), a jich jãzëk jawerny. Mòdłã dlô niegò bëlë [[Bernat Zëchta|Zëchta]] i Sãdzëcczi. Piesniczkã "Kaszëbë wòłają nas" mòże czëc nawetka w [[Kanada|Kanadze]]. Jegò miono mô szkòła. == Lëteratura == * Z Kaszub do Austrii : korespondencja literatów kaszubskich do Ferdynanda Neureitera / materiały przygotowała, opracowała i wstępem opatrzyła Adela Kuik-Kalinowska ; tłumaczenie listów niemieckich Joanna Flinik ; tłumaczenie listu angielskiego Monika Jones. Gdańsk ; Słupsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie = Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié, 2017, ss. 254–267. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|v=80STdAB-iCs|tit=Mulczi, kaszubska kolęda, Jezë òstaw szopã|k=kreatywni kaszebi}} * {{YouTube|v=BhWg8yQ2gfc|tit=Kaszëbsczé jezora, kaszëbsczi las, Kaszëbë, Kaszëbë wòłają was|k=DiablyDrawy}} * [https://web.archive.org/web/20110813121419/http://www.zs.studzienice.pl/zyciorys.htm http://www.zs.studzienice.pl/zyciorys.htm] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Peplińsczi Antón}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Ksãdzowie]] 6pd7coklztm00x2de6x6omb59d1yus1 0 5381 209939 209730 2026-07-31T11:49:40Z Iketsi 3254 w skrodzëni KPZ 209939 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gduńsk - Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié.JPG|mały|Bùdink z biórama Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô w [[Gduńsk]]ù]] [[Òbrôzk:Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.jpg|mały|Przëdóni stanicë partu Zrzeszeniô i jiné w [[Gdiniô|Gdini]]]] '''Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié''' ({{jãz.|pl}} ''Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie''), w skrodzëni '''KPZ''' ({{jãz.|pl}} ''ZKP'') – [[kaszëbskô]] spòlëznowò-kùlturalnô òrganizacjô, chtërna zrzesziwô Pòmòrzón òrôz wszëtczé personë, chtërné jidentifikùją sã z ji sztatutòwyma célama, przede wszëtczim rozmajitim rozwijã [[Pòmòrskô|Pòmòrzô]]. Mô taczé miono òd 1964 r. tëdë [[Kaszëbsczé Zrzeszenié]] przëjãło w swòje rédżi karno dzejôrzi Zrzeszenia Kòcewsczégò. Òno òbjimało swòjim dzejanim, nimò zôwad z państwòwy stronë, całé Pòmòrzé. Nimò krizësów i nieùdôwków apartniło sã w dzejanim niezanôleżnotą òd partiowëch władzów, ale zbiérało téż nôremnëch nôleżników [[Pòlskô Zjednónô Robòtniczô Partiô|Pòlsczi Zjednóny Robòtniczi Partie]] i ZSL. Wôżné téż bëło òtemkniãcé szerok Zrzeszeniô na òkrãżô inteligencji, lëteracczé i nôùkòwé, lëdzy za kòrzeniającëch sã w kaszëbsczi tradicji [[Gduńsk|Gduńska]] i Pòmòrzô, pòchôdającëch z rozmajitëch strón. Barżi niż w przeszłoce, zgódno z tradicją i dejologią [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] rësznotë, zaczãlë jidentifikòwac kaszëbskòsc z całoscą Pòmòrza. Òstała wnenczas wërobionô nowô fòrmùła regiónalny rësznotë, pòdczorchiwającô wskôzë demòkracji w państwie i dejã samòrządnoscë-krajowòscë, chtërny ùsôdzcą béł [[Lech Bądkòwsczi]]. Pòwszédnotë ti dejologii w kaszëbskò-pòmòrsczim òkrãżim pòmôgałë zwënégòwania na niwie wëdowizn w òbrëmienim lëteraturë (wicy jak 350 titułów, 1 mln wëdôwkù), wespółdzejanié z [[Gduńsczé Nôùkòwé Towarzëstwò|Gduńsczim Nôùkòwym Towarzëstwã]], trójné ùdbë i institucje w terenie, a w tim pòwstanié [[Mùzeum|mùzeów]], jak téż zwielający sã ùróbk zrzeszeniowégò cządnika, miesãcznika "Pomerania", redagòwónégò dłudżé lata przez [[Wòjcech Czedrowsczi|Wòjcecha Czedrowsczégò]], [[Stanisłôw Pestka|Stanisłôwa Pestkã]] ë jinszëch. ''Pomerania'' bëła i je wôżnym pismionem kaszëbsczi rësznotë. Zrzeszenié mô wiôldżi znaczënk dlô òchrónë ë rozwiju [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] i kùlturë. Òno òbjimô swòjim dzejanim młodëch téż, taczich jak [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]]. == Nôdgrodë i wëapartnieniô == Prezydiô [[Wòjewódzkô nôrodnô radzëzna|Wòjewódzczi Nôrodny Radzëznë]] w Gduńskù w 1977 rokù wëapartniło Przédny Zarząd Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô hònórną merką „Wstëżnim Gduńsczi Zemi”. W 1997 Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié òtrzëmało Medal Ksãca Mestwina II za szérzwienié kaszëbsczi kùlturë. == Partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô == <mapframe width="330" height="330" text="Partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô"> [ { "type": "ExternalData", "service": "geopoint", "properties": { "marker-symbol": "building", "marker-color": "FFD700" }, "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P31 wd:Q140764016; wdt:P625 ?geo . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'csb,mul,pl'. } }" } ] </mapframe> Lësta partów z 2026 r.:<ref>https://kaszubi.pl/part-list</ref> {{Kòlumnë|em=36|1= # [[Banino]] ({{jãz.|pl}} ''Banino'')<ref>https://kaszubi.pl/part/banino/index</ref> # [[Brusë]] ({{jãz.|pl}} ''Brusy'')<ref>https://kaszubi.pl/part/brusy/index</ref> # [[Bëdgòszcz]] ({{jãz.|pl}} ''Bydgoszcz'')<ref>https://kaszubi.pl/part/bydgoszcz/index</ref> # [[Bëtowò]] ({{jãz.|pl}} ''Bytów'')<ref>https://kaszubi.pl/part/bytow/index</ref> # [[Céwice]] ({{jãz.|pl}} ''Cewice'')<ref>https://kaszubi.pl/part/cewice/index</ref> # [[Chmielno]] ({{jãz.|pl}} ''Chmielno'')<ref>https://kaszubi.pl/part/chmielno/index</ref> # [[Chònice]] ({{jãz.|pl}} ''Chojnice'')<ref>https://kaszubi.pl/part/chojnice/index</ref> # [[Chwaszczëno]] ({{jãz.|pl}} ''Chwaszczyno'')<ref>https://kaszubi.pl/part/chwaszczyno/index</ref> # [[Czersk]] ({{jãz.|pl}} ''Czersk'')<ref>https://kaszubi.pl/part/czersk/index</ref> # [[Człëchòwò]] [({{jãz.|pl}} ''Człuchów'')<ref>https://kaszubi.pl/part/czluchow/index</ref> # [[Dãbògòrzé-Kòsôkòwò]] ({{jãz.|pl}} ''Dębogórze-Kosakowo'')<ref>https://kaszubi.pl/part/debogorze-kosakowo/index</ref> # [[Dzemiónë]] ({{jãz.|pl}} ''Dziemiany'')<ref>https://kaszubi.pl/part/dziemiany/index</ref> # [[Part Gduńsk]] ({{jãz.|pl}} ''Gdańsk'')<ref>https://kaszubi.pl/part/gdansk/index</ref> # '''[[Gduńsczé Kaszëbsczé Dnie]]''' ({{jãz.|pl}} ''Gdańskie Dni Kaszubskie'')<ref>https://kaszubi.pl/part/gdanskie-dni-kaszubskie/index</ref> # [[Part Gdiniô]] ({{jãz.|pl}} ''Gdynia'')<ref>https://kaszubi.pl/part/gdynia/index</ref><ref>{{YouTube|v=OKA_yPQPnMo|tit=Bogumiła Cirocka i Dariusz Majkowski rozmawiają o książce Pòd òkã Jastrë — Kaszubskie Forum Kultury}}</ref> # [[Góra]] ({{jãz.|pl}} ''Góra'')<ref>https://www.facebook.com/p/Zrzeszenie-Kaszubsko-Pomorskie-w-G%C3%B3rze-100077494311445/?_rdr</ref> # [[Gòscëcëno]] ({{jãz.|pl}} ''Gościcino'')<ref>https://kaszubi.pl/part/goscicino/index</ref> # [[Grëdządz]] ({{jãz.|pl}} ''Grudziądz'')<ref>https://kaszubi.pl/part/grudziadz/index</ref> # [[Hél]] ({{jãz.|pl}} ''Hel'')<ref>https://kaszubi.pl/part/hel/index</ref> # [[Jastarniô]] ({{jãz.|pl}} ''Jastarnia'')<ref>https://kaszubi.pl/part/jastarnia/index</ref> # [[Pilëce|Jastrzëbiô Góra]] ({{jãz.|pl}} ''Jastrzębia Góra'')<ref>https://kaszubi.pl/part/jastrzebia-gora/index</ref> # [[Kartuzë]] ({{jãz.|pl}} ''Kartuzy'')<ref>https://kaszubi.pl/part/kartuzy/index</ref> # '''[[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]]''' ({{jãz.|pl}} ''Klub Studencki „Pomorania”)<ref>https://kaszubi.pl/part/klub-studencki-pomorania/index</ref> # '''[[Turistné Karno „Wanożnik”]]''' ({{jãz.|pl}} ''Klub Turystyczny „Wanożnik”)<ref>https://kaszubi.pl/part/wanoznik/index</ref> # [[Kòlbùdë]] ({{jãz.|pl}} ''Kolbudy'')<ref>https://kaszubi.pl/part/kolbudy/index</ref> # [[Kònarzënë]] ({{jãz.|pl}} ''Konarzyny'')<ref>https://kaszubi.pl/part/konarzyny/index</ref> # [[Part Kòscérzëna]] ({{jãz.|pl}} ''Kościerzyna'')<ref>https://kaszubi.pl/part/koscierzyna/index</ref> # [[Kòszalëno]] ({{jãz.|pl}} ''Koszalin'')<ref>https://kaszubi.pl/part/koszalin/index</ref> # [[Krokòwò]] ({{jãz.|pl}} ''Krokowa'')<ref>https://kaszubi.pl/part/krokowa/index</ref> # [[Labòrg]] ({{jãz.|pl}} ''Lębork'')<ref>https://kaszubi.pl/part/lebork/index</ref> # [[Lëniô]] ({{jãz.|pl}} ''Linia'')<ref>https://kaszubi.pl/part/linia/index</ref> # [[Lëpińce]] ({{jãz.|pl}} ''Lipnica'')<ref>https://kaszubi.pl/part/lipnica/index</ref> # [[Lëpùsz]] ({{jãz.|pl}} ''Lipusz'')<ref>https://kaszubi.pl/part/lipusz/index</ref> # [[Part w Lëzënie]]<ref>https://web.archive.org/web/20260713114306/https://luzino.info/wp-content/uploads/2023/11/IMG_4708-scaled.jpg</ref> ({{jãz.|pl}} ''Luzino'')<ref>https://kaszubi.pl/part/luzino/index</ref> # [[Łeba]] ({{jãz.|pl}} ''Łeba'')<ref>https://kaszubi.pl/part/leba/index</ref> # [[Łãczëce]] ({{jãz.|pl}} ''Łęczyce'')<ref>https://kaszubi.pl/part/leczyce/index</ref> # [[Łubianô]] ({{jãz.|pl}} ''Łubiana'')<ref>https://kaszubi.pl/part/lubiana/index</ref> # [[Miastkò]] ({{jãz.|pl}} ''Miastko'')<ref>https://kaszubi.pl/part/miastko/index</ref> # [[Nowô Karczma (Gmina Kònôrzënë)|Nowô Karczma]] ({{jãz.|pl}} ''Nowa Karczma'')<ref>https://kaszubi.pl/part/nowa-karczma/index</ref> # [[Pelplin|Pelplëno]] ({{jãz.|pl}} ''Pelplin'')<ref>https://kaszubi.pl/part/pelplin/index</ref> # [[Pruszcz|Gduńsczi Pruszcz]] ({{jãz.|pl}} ''Pruszcz Gdański'')<ref>https://kaszubi.pl/part/pruszcz-gdanski/index</ref> # [[Przedkòwò]] ({{jãz.|pl}} ''Przodkowo'')<ref>https://kaszubi.pl/part/przodkowo/index</ref> # [[Przëwidz]] ({{jãz.|pl}} ''Przywidz'')<ref>https://kaszubi.pl/part/przywidz/index</ref> # [[Pùck]] ({{jãz.|pl}} ''Puck'')<ref>https://www.zkppuck.pl/</ref> # [[KZS Kłanino|Krézowi Zespół Szkół w Kłaninie]] ({{jãz.|pl}} ''PZS Kłanino'')<ref>https://kaszubi.pl/part/pzs-klanino/index</ref> # [[Réda]] ({{jãz.|pl}} ''Reda'')<ref>https://kaszubi.pl/part/reda/index</ref> # [[Rëmiô]] ({{jãz.|pl}} ''Rumia'')<ref>https://kaszubi.pl/part/rumia/index</ref> # [[Swiónowò]] ({{jãz.|pl}} ''Sianowo'')<ref>https://kaszubi.pl/part/sianowo/index</ref> # [[Serakòjce]] ({{jãz.|pl}} ''Sierakowice'')<ref>https://kaszubi.pl/part/sierakowice/index</ref> # [[Stôłpsk]] ({{jãz.|pl}} ''Słupsk'')<ref>https://kaszubi.pl/part/slupsk/index</ref> # [[Somònino]] ({{jãz.|pl}} ''Somonino'')<ref>https://kaszubi.pl/part/somonino/index</ref> # [[Sopòt]] ({{jãz.|pl}} ''Sopot'')<ref>https://kaszubi.pl/part/sopot/index</ref> # [[Starogarda]] ({{jãz.|pl}} ''Stargard'')<ref>https://kaszubi.pl/part/stargard/index</ref> # [[Stãżëca]] ({{jãz.|pl}} ''Stężyca'')<ref>https://kaszubi.pl/part/stezyca/index</ref> # [[Strzelno (wies)|Strzelno]] ({{jãz.|pl}} ''Strzelno'')<ref>https://kaszubi.pl/part/strzelno/index</ref> # [[Sëlëczëno]] ({{jãz.|pl}} ''Sulęczyno'')<ref>https://kaszubi.pl/part/suleczyno/index</ref> # [[Szczecëno]] ({{jãz.|pl}} ''Szczecin'')<ref>https://kaszubi.pl/part/szczecin/index</ref> # [[Szëmôłd]] ({{jãz.|pl}} ''Szemud'')<ref>https://kaszubi.pl/part/szemud/index</ref> # [[Szimbark]] ({{jãz.|pl}} ''Szymbark'')<ref>https://kaszubi.pl/part/szymbark/index</ref> # [[Dërszewò]] ({{jãz.|pl}} ''Tczew'')<ref>https://kaszubi.pl/part/tczew/index</ref> # [[Torń]] ({{jãz.|pl}} ''Toruń'')<ref>https://kaszubi.pl/part/torun/index</ref> # [[Tëchòlô]] ({{jãz.|pl}} ''Tuchola'')<ref>https://kaszubi.pl/part/tuchola/index</ref> # [[Wejrowò]] ({{jãz.|pl}} ''Wejherowo'')<ref>https://kaszubi.pl/part/wejherowo/index</ref> # [[Wiele-Kôrsëno]] ({{jãz.|pl}} ''Wiele - Karsin'')<ref>https://kaszubi.pl/part/wiele-karsin/index</ref> # [[Wiérzchùcëno]] ({{jãz.|pl}} ''Wierzchucino'')<ref>https://kaszubi.pl/part/wierzchucino/index</ref> # [[Wiôlgô Wies]] ({{jãz.|pl}} ''Władysławowo'')<ref>https://kaszubi.pl/part/wladyslawowo/index</ref> # [[Zblewò]] ({{jãz.|pl}} ''Zblewo'')<ref>https://kaszubi.pl/part/zblewo/index</ref> # '''[[Karno Piesni i Tuńca „Gdiniô”]]''' ({{jãz.|pl}} ''Zespół Pieśni i Tańca „Gdynia”'')<ref>https://kaszubi.pl/part/zespol-piesni-i-tanca-gdynia/index</ref> # [[Żukòwò]] ({{jãz.|pl}} ''Żukowo'')<ref>https://kaszubi.pl/part/zukowo/index</ref> }}{{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-04-29|Nastãpnô=+1 rok}} == Lësta przédników KPZ == === Przédnicë Przédnégò Zarządu Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô (PZ KPZ) === * [[Aleksander Arendt]] (1956–1959) * [[Bernat Szczestny]] (1959–1971) * [[Jerzi Czedròwsczi]] (1971–1976) * [[Stanisłôw Pestka]] (1976–1980) * [[Izabella Trojanowskô]] (1980–1983) * [[Szczepón Lewnô]] (1983–1986) * [[Józef Bòrzëszkòwsczi]] (1986–1992) * [[Stanisłôw Pestka]] (1992–1994) * [[Jón Wërowińsczi]] (1994–1998) * [[Bruno Synak]] (1998–2000) === Przédnicë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô === * Bruno Synak (2000-2004) * [[Artur Jabłońsczi]] (2004–2010) * [[Łukôsz Grzãdzëcczi]] (2010–2016) * [[Édmùnd Wittbrodt]] (2016–2019) * [[Jón Wërowińsczi]] (2019–2025) * [[Bòżena Ùgòwskô]] (2025–2028)<ref>https://dziennikbaltycki.pl/kobieta-na-czele-zrzeszenia-kaszubsko-pomorskiego-jan-wyrowinski-nie-jest-juz-prezesem/ar/c1p2-28221419</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260514070238/https://radiogdansk.pl/audycje/audycje-kaszubskie/2025/11/30/bozena-ugowsko-nowa-przedniczka-zkp/|prosto=https://radiogdansk.pl/wp-content/uploads/2025/12/30112025-ugowska-kaszubska.mp3?_=1|jaz=csb}}</ref> == Wspòminczi == * Gduńsk: Spòdlecznô Szkòla nr 85 m. Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô == Òbaczë téż == * [[Pomerania (cządnik)]] * [[Rëmskô Klëka]] * [[Kaszëbsczé Zrzeszenié]] * [[Kaszëbsczé Parlamentarné Karno]] * [[Kaszëbsczi Institut]] == Przëpisë == {{Przëpisë|3}} == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 347 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://bazy.ngo.pl/search/info.asp?id=86294 Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié w baze bùtnowòrządowich òrganizacëji ngo.pl] * [https://web.archive.org/web/20210203170603/http://www.kaszubi.pl/ Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié, Przédny part we Gduńskù] * [http://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/11844?katalog=4 ZK-P IPN] * [http://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/63709 ZK-P IPN] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] 3s04b8gweyb7303mqlpi579g3bbiliy 0 5658 209898 199433 2026-07-30T20:54:45Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} {{jãz.|pl}} 209898 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Marión Selin''' ({{jãz.|pl}} ''Marian Selin''; ùr. [[18 maja]] [[1937]] rokù w [[Jastarniô|Jastarni]] – ùm. [[12 lëpińca]] [[2016]] rokù) – wiele lat béł chòreògrafã w Dodomie Kùlturë w [[Pùck]]ù. Òd [[1991]] rokù béł kùstoszã chëczë – mùzeùm w Jastarny. Jakno pisôrz zadebiutowôł w 1966 r. w cządnikù „Litery” wiérztą ''Mój bôcyk''. Liriczi a prozatorsczé dokôzë pùblikòwôł m.jin. w pismionach: „Norda” (kaszëbsczi dodôwk do „Dziennika Bałtyckiego”) i „Naju Gòchë”. Wiérztë Selina bëłë dolmaczoné na [[Czesczi jãzëk|czesczi]]. W 2000 béł wëprzédniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]], jaczi nadôwóny je bez sztudérsczé karno „Pomorania”. == Ùtwórstwò == * ''Kaszubski kwiat'' (1982, zbiérk wiérztów pò kaszëbskù i pòlskù) * ''Niech wiater niese piesń'' (1996, zbiérk wiérztów pò kaszëbskù) * ''Piesniôrz rëbacczégò żëwòta'' (Wejherowo-Gdynia 2016, antologiô wiérztów, piesniów z nótama, artiklów a wëbrónëch òpòwiescy, w tim téż wòdewil ''Broduzë''). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.worldcat.org/search?q=au%3ASelin%2C+Marian&qt=hot_author Worldcat] * [http://www.nadmorski24.pl/aktualnosci/28546-nie-zyje-marian-selin-kaszubski-tworca.html Marian Selin] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Selin Marión}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] 26o0oe5yrfdlar3wqyl04pb879phe3e 209900 209898 2026-07-30T21:02:03Z Iketsi 3254 Naju Gòchë → Naji Gòchë 209900 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Marión Selin''' ({{jãz.|pl}} ''Marian Selin''; ùr. [[18 maja]] [[1937]] rokù w [[Jastarniô|Jastarni]] – ùm. [[12 lëpińca]] [[2016]] rokù) – wiele lat béł chòreògrafã w Dodomie Kùlturë w [[Pùck]]ù. Òd [[1991]] rokù béł kùstoszã chëczë – mùzeùm w Jastarny. Jakno pisôrz zadebiutowôł w 1966 r. w cządnikù „Litery” wiérztą ''Mój bôcyk''. Liriczi a prozatorsczé dokôzë pùblikòwôł m.jin. w pismionach: „Norda” (kaszëbsczi dodôwk do „Dziennika Bałtyckiego”) i „[[Naji Gòchë]]”. Wiérztë Selina bëłë dolmaczoné na [[Czesczi jãzëk|czesczi]]. W 2000 béł wëprzédniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]], jaczi nadôwóny je bez sztudérsczé karno „Pomorania”. == Ùtwórstwò == * ''Kaszubski kwiat'' (1982, zbiérk wiérztów pò kaszëbskù i pòlskù) * ''Niech wiater niese piesń'' (1996, zbiérk wiérztów pò kaszëbskù) * ''Piesniôrz rëbacczégò żëwòta'' (Wejherowo-Gdynia 2016, antologiô wiérztów, piesniów z nótama, artiklów a wëbrónëch òpòwiescy, w tim téż wòdewil ''Broduzë''). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.worldcat.org/search?q=au%3ASelin%2C+Marian&qt=hot_author Worldcat] * [http://www.nadmorski24.pl/aktualnosci/28546-nie-zyje-marian-selin-kaszubski-tworca.html Marian Selin] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Selin Marión}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] a3ltsbedjs409k34zj2oloks9o5n593 0 6002 209893 194034 2026-07-30T20:40:49Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}}; mióno → miono 209893 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ulice Damroki, Górnicza, Lipowa, Myśliwska, Waleriana Szefki, Witosławy, Zwinisławy, Żródło Marii, Kościół pw. Św. Karola.JPG|mały|Tôfle z Gdinie]] '''Damroka''' – [[Kaszëbsczé mióna|kaszëbszczé miono]] białogłowsczégò ôrtu, chtërne bëło nadóné na przikłôd nômłodszi córce [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]], Damroce Majkòwsczi. Mòżlëwé zdrobnienié je Mroka abò Mroczka<ref>{{RKJ|2008|39}}</ref>. == Òbaczë téż == {{Special:Prefixindex/{{SUBPAGENAME}}}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé miona]] t8c478b8u4ujvbdi4pcr20sg6isg9q0 209895 209893 2026-07-30T20:46:48Z Iketsi 3254 miona 209895 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ulice Damroki, Górnicza, Lipowa, Myśliwska, Waleriana Szefki, Witosławy, Zwinisławy, Żródło Marii, Kościół pw. Św. Karola.JPG|mały|Tôfle z Gdinie]] '''Damroka''' – [[Kaszëbsczé miona|kaszëbszczé miono]] białogłowsczégò ôrtu, chtërne bëło nadóné na przikłôd nômłodszi córce [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]], Damroce Majkòwsczi. Mòżlëwé zdrobnienié je Mroka abò Mroczka<ref>{{RKJ|2008|39}}</ref>. == Òbaczë téż == {{Special:Prefixindex/{{SUBPAGENAME}}}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé miona]] 1vmcp94x2w9jwjxigcz68zc7wu4j0q1 0 6803 209856 193319 2026-07-30T17:14:25Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 209856 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Arch Linux "Crystal" icon.svg|mały|Logòtip]] '''Arch Linux''' to fùlwôrtnô distribùcëjô [[Òperacjowô systema|òperacjowi systemë]] [[Linux]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://archlinux.org/ – Domôcô starna Arch Linux {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra]] [[Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje]] 8u1k1aq4dhgz3ybtcvk900dl96vbfvd 209862 209856 2026-07-30T19:21:14Z Iketsi 3254 Òbrôzk 209862 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Arch Linux ISOLINUX screenshot.png|mały|BIOS]] '''Arch Linux''' to fùlwôrtnô distribùcëjô [[Òperacjowô systema|òperacjowi systemë]] [[Linux]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://archlinux.org/ – Domôcô starna Arch Linux {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra]] [[Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje]] k9qk2y0qkyt3h601n56rhp5tt7j7jph 0 6861 209852 208788 2026-07-30T17:07:07Z Iketsi 3254 Logòtip 209852 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:United Colours.jpg|mały|Logòtip]] '''Manchester United Football Club''' (jinaczi Manchester United F.C.) – klub piłkarsczi, chtërnégò sedzba je z w Manchesterze — gardze, pòłożonym w westrzódkòwim mòlu Anglii. Wëstãpiwô òn w Angelsczi Ekstraklasy. Òd 1938 rokù prawie bez przerwë wëstãpiwô w nôwëższi klasy rozegriwkòwi w Anglii. Je to jeden z nôbarżi widzałich klubów swiata. Kibicëje jemù pònad 330 milionów lëdzi na całim swiece. == Historiô == [[Manchester United]] pòwstôł w 1878 rokù, le pòd jinszą pòzwą – Newton Heath LYR. Mielë òni finansowë problemë i jak zaczął sã XX wiek, kôżdi jima wrożił chùtczi kùńc. Równak téj pòjawił sã człowiek ò mionie John Henry Davies, chtërën wëreteł klub. Davies béł majicelã môlowégò browaru, chtëren pòstanowił łożëc përzna dëtków w karno. Na pòczątkù przejinaczono z pòzwe Newton Heath na Manchester United. Bédowôno jinszi pòzwe taczi jak Manchester Central i Manchester Celtic. Òstateczné Manchester United pòwstôł 26 séwnika 1902 roku. Klubòwé barwë to czerwiono-biôłi a karno nosi pòzwã Czerwiony Diôbłë. == Sztadion == [[Òbrôzk:Old Trafford 7.jpg|mały|Old Trafford]] Miónkôrze Manchesteru United swoje rozegre rozegracëją na sztadionie "Old Trafford" znônym pòd pòzwą "Teater Snienié". Òbiekt zaprojektowôł znòny szkocczi architekt Archibald Leitch. Budowa stadionu miała kòsztowac 60 tësãcy funtów.Budowa òstała ukończono w 1909 roku. Mecz, chteren òdmikôł stadion òdbéł są mdzë Manchester United a [[Liverrpool|Liverpoolem]]. Òbzérało gò 45,000 tësący przëzérôczów, le wej karno Czerwionych Purtków popuscëło Liverpoolowi 4 : 3. Nôwiąkszô frekwencëjô na Old Trafford òstała ùstanowiôno 25 strëmiannika 1939 roku czedë to na rozegracëje półfinałowé Czielcha Anglii, mdzë Wolverhampton Wanders a Grimsby Town przëszło jaż 76 962 tësąców przëzéroczów. Terô miewcama karna są amerykańsczi milionérowie Joel i Avram Glazerowie, a trenera nôbarżi utytulowôny szkoleniowiec na świece [[Sir Alex Ferguson]], chteren robi tu ju òd 25 lat. Je òn jedinim trenerã w historii Manchesteru United chtërnemù ùdalo sã dobëc potrojnô kòruna ( mesterstwo [Anglia|Angli]] czielich angli i czielich europë w jedni cządze piłkarsczi) a bëło to w 1999 roku. [[Òbrôzk:Alex Ferguson 2011.jpg|mały|Sir Alex Ferguson]] == Dobiwczi karna == Manchester United je nôbarżi utitulowònym karnem w Angli, ò tim swiôdczi to co dobële: * Mesterstwo Anglii (18): 1908, 1911, 1952, 1956, 1957, 1965, 1967, 1993, 1994, 1996, 1997, 1999, 2000, 2001, 2003, 2007, 2008, 2009 * Czelich Anglii (11): 1909, 1948, 1963, 1977, 1983, 1985, 1990, 1994, 1996, 1999, 2004 * Czielich Lidzi (4): 1992, 2006, 2009, 2010 * Czielich Europé (3): 1968, 1999, 2008 * Czielich Dobëwców Czielichów (1): 1991 * Superczielich Europë (1): 1991 * Czielich Interkontynentalny (1): 1999 * Tôrcz Wspólnotë (18): 1908, 1911, 1952, 1956, 1957, 1965, 1967, 1977, 1983, 1990, 1993, 1994, 1996, 1997, 2003, 2007, 2008, 2010 * Klubowé mesterstwò świata (1): 2008 Òd kùńca lat 90. XX stolata je jednym z najbògatszich klubów sportowych na świece. Terô jego wôrtosc taksowòno je na 1,84 miliarda dolarów (1,19 miliarda funtów) (ustôw na łżekwiat 2010) 30 gromicznika 1945 r. na urzãdze menadżera karna òstôł zajimnięti Matt Busby chtëren prowadzeł polityka wcëgania młodéch miònkôrzów na trowa, cziej to blus béło możliwé. Dzãka temu karno wëgrało liga w 1956 r., a srédnia wieku miònkôrza bëła le 22 lata. Dzãka ti politice dobële wiele karnowéch dobiwków. W drëdzim dzélu, wëgrelë liga znôł i doszlë do dokôzu Czielicha Anglii, przegrelë le z Aston Villą. Stalé sã téż pierszim angelsczim karnã, chtërno,wespòłzgrôwało w Czelichu Europë i doszlë do przedslédné rozegre. == Tragizna == 6 gromicznika 1958r to barô czôrny dzéń w historii Manchesteru United. Téj bëła katastrofa fligra British European Airways 609. Lëcało nim karno pò meczu w Czelichu [[Europa|Europë]]. Roztrzasł òn sã przë starce z latawiska w Monachium. Zdzinãło 8 miónkôrzy i téż uczbieńcowie: Walter Crickmer, Bert Whalley, Tom Curry. Pò tich wszëtczich wydarzeniach z Monachium kibice Manchesteru United zaczãlë nosëc czôrné szléfë na biôło-czerwionych szalach. Tej te biôło-czerwiono-czôrni farwë òstałe jakò znanka. == Lëteratura == * Brawo Sport == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bytnowe lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] 6mfehbfsvncqd1cuiuo0f10yrh3snk0 0 7366 209837 205407 2026-07-30T16:31:55Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ Pòłączoné témë 209837 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Muzeum Kaszubskie w Kartuzach (2025).jpg|mały|Kaszëbsczé Mùzeum w Kartuzach]] [[Òbrôzk:Rozek kaszubski.JPG|mały|110px|[[Tobaczéra]] (różk)]] '''Kaszëbsczé Mùzeùm miona Frãcëszka Trédra w Kartuzach'''<ref>https://web.archive.org/web/20260413160134/https://www.muzeum-kaszubskie.pl/csb/</ref>, przódë '''Kaszëbsczé Mùzeum miona Frãcëczka Trédra'''<ref>{{RKJ|2010|50}}</ref> je samorządzëznową jinstitucją kùlturë, chtërna pòwsta w 1947 rokù. Jegò robòta polégô na rozkoscérzanim kùlturë [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów òni wespółrobią z Samorządzëzną Gminë [[Kartuzë]] ë wielnyma kùlturalnyma môlama ë ùtwórcama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Tu są wërobinë lëdowëch artistów, a m. jin. [[kaszëbsczi wësziwk]]. Mùzeum wëdôwô téż wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów, fòlderë ë jinszé). Sedzbą Mùzeum je dosc stôri bùdink — stôrodôwnota. == Òbaczë téż == === Pòłączoné témë === * [[Frãcëszk Tréder]] === Jiné kaszëbsczé mùzea === {{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Czajkowski M.: Powiat Kartuski : Szwajcaria Kaszubska / Kaszëbskô Szwajcarëjô. Bydgoszcz 2003 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 5a058tq8sq1z6735666se8vuo1shw27 209857 209837 2026-07-30T17:23:12Z Mona 10337 209857 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Muzeum Kaszubskie w Kartuzach (2025).jpg|mały|Kaszëbsczé Mùzeum w Kartuzach]] [[Òbrôzk:Franciszek Trederi monument.jpg|mały|Pòmnik Frãcëszka Trédera w pòblëżim]] [[Òbrôzk:Rozek kaszubski.JPG|mały|110px|[[Tobaczéra]] (różk)]] '''Kaszëbsczé Mùzeùm miona Frãcëszka Trédra w Kartuzach'''<ref>https://web.archive.org/web/20260413160134/https://www.muzeum-kaszubskie.pl/csb/</ref>, przódë '''Kaszëbsczé Mùzeum miona Frãcëczka Trédra'''<ref>{{RKJ|2010|50}}</ref> je samorządzëznową jinstitucją kùlturë, chtërna pòwsta w 1947 rokù. Jegò robòta polégô na rozkoscérzanim kùlturë [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów òni wespółrobią z Samorządzëzną Gminë [[Kartuzë]] ë wielnyma kùlturalnyma môlama ë ùtwórcama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Tu są wërobinë lëdowëch artistów, a m. jin. [[kaszëbsczi wësziwk]]. Mùzeum wëdôwô téż wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów, fòlderë ë jinszé). Sedzbą Mùzeum je dosc stôri bùdink — stôrodôwnota. == Òbaczë téż == === Pòłączoné témë === * [[Frãcëszk Tréder]] === Jiné kaszëbsczé mùzea === {{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Czajkowski M.: Powiat Kartuski : Szwajcaria Kaszubska / Kaszëbskô Szwajcarëjô. Bydgoszcz 2003 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] gwrpnkaw7ex4ma97l6gwb426aw92uxw 209858 209857 2026-07-30T18:23:07Z Iketsi 3254 Galeriô 209858 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Muzeum Kaszubskie w Kartuzach (2025).jpg|mały|Kaszëbsczé Mùzeum w Kartuzach]] '''Kaszëbsczé Mùzeùm miona Frãcëszka Trédra w Kartuzach'''<ref>https://web.archive.org/web/20260413160134/https://www.muzeum-kaszubskie.pl/csb/</ref>, przódë '''Kaszëbsczé Mùzeum miona Frãcëczka Trédra'''<ref>{{RKJ|2010|50}}</ref> je samorządzëznową jinstitucją kùlturë, chtërna pòwsta w 1947 rokù. Jegò robòta polégô na rozkoscérzanim kùlturë [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów òni wespółrobią z Samorządzëzną Gminë [[Kartuzë]] ë wielnyma kùlturalnyma môlama ë ùtwórcama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Tu są wërobinë lëdowëch artistów, a m. jin. [[kaszëbsczi wësziwk]]. Mùzeum wëdôwô téż wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów, fòlderë ë jinszé). Sedzbą Mùzeum je dosc stôri bùdink — stôrodôwnota. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Franciszek Trederi Kašuubia muuseum.jpg| Òbrôzk:Kašuubia muuseum 01.jpg| Òbrôzk:Franciszek Trederi monument.jpg|[[Frãcëszk Tréder|Pòmnik Frãcëszka Trédera]] w pòblëżim Òbrôzk:Rozek kaszubski.JPG|[[Tobaczéra]] (różk) </gallery> == Òbaczë téż == === Pòłączoné témë === * [[Frãcëszk Tréder]] === Jiné kaszëbsczé mùzea === {{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Czajkowski M.: Powiat Kartuski : Szwajcaria Kaszubska / Kaszëbskô Szwajcarëjô. Bydgoszcz 2003 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] ss3mfdp9x795uxx1nvc292vjfhjxtbp 209859 209858 2026-07-30T18:23:52Z Iketsi 3254 {{jãz.|pl}} 209859 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Muzeum Kaszubskie w Kartuzach (2025).jpg|mały|Kaszëbsczé Mùzeum w Kartuzach]] '''Kaszëbsczé Mùzeùm miona Frãcëszka Trédra w Kartuzach'''<ref>https://web.archive.org/web/20260413160134/https://www.muzeum-kaszubskie.pl/csb/</ref>, przódë '''Kaszëbsczé Mùzeum miona Frãcëczka Trédra'''<ref>{{RKJ|2010|50}}</ref> ({{jãz.|pl}} ''Muzeum Kaszubskie im. Franciszka Tredera w Kartuzach'') je samorządzëznową jinstitucją kùlturë, chtërna pòwsta w 1947 rokù. Jegò robòta polégô na rozkoscérzanim kùlturë [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów òni wespółrobią z Samorządzëzną Gminë [[Kartuzë]] ë wielnyma kùlturalnyma môlama ë ùtwórcama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Tu są wërobinë lëdowëch artistów, a m. jin. [[kaszëbsczi wësziwk]]. Mùzeum wëdôwô téż wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów, fòlderë ë jinszé). Sedzbą Mùzeum je dosc stôri bùdink — stôrodôwnota. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Franciszek Trederi Kašuubia muuseum.jpg| Òbrôzk:Kašuubia muuseum 01.jpg| Òbrôzk:Franciszek Trederi monument.jpg|[[Frãcëszk Tréder|Pòmnik Frãcëszka Trédera]] w pòblëżim Òbrôzk:Rozek kaszubski.JPG|[[Tobaczéra]] (różk) </gallery> == Òbaczë téż == === Pòłączoné témë === * [[Frãcëszk Tréder]] === Jiné kaszëbsczé mùzea === {{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Czajkowski M.: Powiat Kartuski : Szwajcaria Kaszubska / Kaszëbskô Szwajcarëjô. Bydgoszcz 2003 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Gmina Kartuzë]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] c4ej8ebfytyvy8010ztcc5z8f1gny1t 0 7728 209854 202100 2026-07-30T17:11:18Z Iketsi 3254 Logòtip; {{Òficjalnô starna}} 209854 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Alior Bank logo.svg|mały|Logòtip Alior Bank]] '''Alior Bank''' – bank w Pòlsce. W 2008 rokù [[Italskô|italsczi]] karno dostało zgòdã na òtemkniącé tegò bankù. Z niegò mòże miec kreditną kôrtã ''paypass'' i ni mùszi za wiele w swòjim miészkù za dëtkama szëkac. W tim bankù w 2018 rokù włożëna pieniãdzów sã barżi òpłôca jak [[PKO Bank Polski]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Alior Bank (ulica Władysława IV, Gdynia) - 001.JPG|Alior Bank w Gdinie Òbrôzk:28 Czerwca 313 Poznan.JPG|Alior Bank w [[Pòznanié]] </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Banczi]] cbcs6j8io5pg7mbiwyrf1rykw3vrtcx 0 8940 209863 184739 2026-07-30T19:40:09Z Iketsi 3254 - → – ; – to je → – 209863 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sieroczyn, przed wejściem na teren "Mini ZOO" - panoramio.jpg|mały|]] '''Seroczëno''' – wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczim krézu]], w [[Gmina Człëchòwò|gminie Człëchòwò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Człëchòwò]] jk7bzls8xihg36arp84zkkj79xvqi43 0 9291 209860 187577 2026-07-30T18:35:16Z Iketsi 3254 + 209860 wikitext text/x-wiki '''Kampanonim''' – to je [[pòzwa]] zwònu<ref>{{RKJ|2010|39}}</ref><ref>http://skarbnicakaszubska.pl/uchwaa-nr-4-2010/</ref>. == Òbaczë téż == * [[Zwónnica]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * https://lartis.sk/wp-content/uploads/2025/11/Galkowski.pdf * https://lartis.sk/wp-content/uploads/2025/11/Lege-Artis-2-2025-1.pdf == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] 0k7sszet12j7gj6hdbiawwobddd67nu 0 9432 209882 208759 2026-07-30T20:22:41Z Iketsi 3254 - 209882 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pfarrkirche Liesing (Lesachtal) - Nikolauslegende.jpg|mały]] '''Swiãti Mikòłôj''' ''(téż Miklosz)<ref> Pioch Danuta, Kaszëbë, Zemia i lëdze, Gdańsk 2011</ref>''- przezeblokłi je w grëbi, czerwiony kòżëch, cepłi bùksë. Na głowie mô czerwioną mùcã, na nogach czorny skòrznie, na gãbã zakłôdô larwã z brodą. Jegò atribùtama są:zwónk ë rózgã. Mikòłôj mô na plecach miech, a w rãce trzimô kòrbacz. Na plecach dwigô cãżczi miech z darënkama. We wiôldżim miechù trzimie pëszny darënczi dlô kòżdégò dzecka. Terôczas Swiãti Mikòłôj milony je ze [[Gwiôzdor]]ã. Nót wiedzec, że są to dwie apartné pòstacëje. Mikòłôj przëchôdô 6 gòdnika. Gwiôzdor pòjôwiô sã na Wilëjã Gòdów, przëchôdô do môłëch dzecy, pitô z pôcérza, grzécznym dôwô darënczi a nielósym rózgã. Mikòłôjã straszoné są dzecë: Bądzta grzéczny, bò Mikòłôj wszëtkò widzy, a wama nick nie przëniese. Tak tej Mikòłôj je brëkòwny w dëscyplinowanim dzecy. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] w wieczór przed swiãtim Mikòłaja (6 gòdnika) dzecë pùcowałë bótë, bë wëstawic je przed dwiérzë z nôdzeją, że swiãti Mikòłôj wsadzy tam përznã bómków abò kùszków. Niebëlné dzecë mògłë spòdzewac sã zamiast tegò sztëk wrëka, torfù abò [[Bùlwa|bùlwë]]. Jednak te nôlepszé dôrënczi, a przede wszëtczim zôbôwczi, przënôszôł gwiôzdór w Wilejã przed Bòżim Narodzenim.<ref>Borzyszkowska – Baska Felicja, Myszk Wojciech, Jô w kaszëbsczi. Kaszëbskô w swiece. Ùczbownik do kaszëbsczégò jãzëka dlô IV etapù sztôłceniô, Gdańsk 2012</ref> == Mikòłôjczi == Dzysô jeden z dniów, jaczi dzecë lubią nôbarżi. Mikòłôj przëchôdô 6 gòdnika, wkłôdô miodnioscë do bótów, a nicht gò kòl tegò nie widzy. W dodomach – nôczãszczi w bótach na òknach – òstawiô darënczi. Nôbarżi z wizytë sw. Mikòłaja ceszëlë sã môłi dzecë. Redota dzecy je wiôlgô.<ref>Lulińska Barbara, „Wigilie świata”, Warszawa 2003</ref> == Historiô == Pierwòwzorã pòstacje rozdawający darënczi 6 gòdnika béł żëjący midzë III a IV wiekã w Turcje biskùp Mikòłôj z Mirrë. Zasłynął jakò cudodzejôrz, ratëjące żeglarzów ë miasto òd głodu. Miôł rozdac całi swój majątk biédnym. Przedstôwióny je jakò stôri człowiék z brodą, czãsto z pastorałã, z miechã darënków ë grëpą wietewków w rãce. 6 gòdnika – w roczëznã smiercë swiãtégò, grzécznym dzecóm dôwô darënczi, a niegrzécznym – na òstrzégã- wietewkã.<ref>Encyklopedia Popularna, Collins, Ożarów Mazowiecki 2007</ref> == Adresa Swiãtégò Mikòłôja == Listë z żëczbami do Swiãtégò Mikòłôja dzecë mògą wësłac na adresë trzech pòcztowëch ùrzãdów:<ref>Gołąbek Eugeniusz, Wielki słownik polsko – kaszubski, Gdańsk 2012</ref> * do [[Drøbak]] w pôłniowi [[Norwegia|Norwegii]]: * : '''Julenissen’s Postkontor, Torget 4, * : 1440 Drøbak, Norwegia''' * do [http://pl.wikipedia.org/wiki/Rovaniemi Rovaniemi] w [http://pl.wikipedia.org/wiki/Finlandia Finlandii]: * : '''Santa Claus, Arctic Circle, * : 96930 Rovaniemi, Finlandia''' * do [http://pl.wikipedia.org/wiki/Kanada Kanadë]: * : '''Santa Claus, North Pole, * : Canada, H0H 0H0'''<ref>Kanada – encyklopedia PWN https://web.archive.org/web/20121120220135/http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=4169066 [dostęp 2014-11-20]</ref> == Mikòłôj jimieninë fejrëje == * 2 gromicznika; * 14 gromicznika; * 21 strëmiannika; * 9 maja; * 19 maja; * 2 czerwińca; * 9 lëpińca; * 10 séwnika; * 29 séwnika; * 13 rujana; * 13 smùtana; * 6 gòdnika. == Słôwny lëdze == * [http://pl.wikipedia.org/wiki/Miko%C5%82aj_Rej Mikòłôj Rey] (1505-1569) – pòéta * [http://pl.wikipedia.org/wiki/Miko%C5%82aj_z_Miry sw.Mikòłôj z Mirrë] (ok. 270–ok. 345 lub 352) – biskùp z Mirrë * [http://pl.wikipedia.org/wiki/Miko%C5%82aj_z_Tolentino sw.Mikòłôj z Tolentino] (1245–1305) – włosczi aùgùstianin * [http://pl.wikipedia.org/wiki/Miko%C5%82aj_Taveli%C4%87 sw.Mikòłôj Tavelić] (ok. 1340–1391) – chòrwacczi francëszkanin, misjónôrz, * [http://pl.wikipedia.org/wiki/Miko%C5%82aj_z_Fl%C3%BCe sw.Mikòłôj z Flüé] (1417–1487) – szwajcarsczi mistik, patrón Swajcarii * [http://pl.wikipedia.org/wiki/Miko%C5%82aj_Pick sw.Mikòłôj Pick] (1543–1572) – néderlandzczi francëszkanin, mãczelnik * [http://pl.wikipedia.org/wiki/Miko%C5%82aj_Owen sw.Mikòłôj Òwen] (ok. 1550–1606) – angelsczi jezuita, mãczelnik * [http://pl.wikipedia.org/wiki/Miko%C5%82aj_B%C3%B9i_%C4%90%E1%BB%A9c_Th%E1%BB%83 sw.Mikòłôj Bùi Đức Thể] (ok. 1792–1839) – wietnamsczi mãczelnik<ref>Wincenty Zaleski SDB: Święci na każdy dzień. Wyd. IV. Warszawa: Wydawnictwo Salezjańskie, 2008</ref> == Òbaczë téż == * [[Gòdë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == W jińszëch mòwach == * angelsczi – [http://en.wikipedia.org/wiki/Santa_Claus Santa Claus] * frańcësczi – [http://fr.wikipedia.org/wiki/P%C3%A8re_No%C3%ABl le père Noël] * niemiecczi – [http://de.wikipedia.org/wiki/Weihnachtsmann Weihnachtsmann] * włosczi – [http://it.wikipedia.org/wiki/Babbo_Natale Baboo Natale] * norwesczi – [http://no.wikipedia.org/wiki/Julenissen Julenissen] * rusczi – [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%81 Санта-Клаус] * persczi – [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7_%D9%86%D9%88%D8%A6%D9%84 بابا نوئل] * turecczi – [https://tr.wikipedia.org/wiki/Noel_Baba Noel Baba] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gòdë]] glva7bdri5gtz8p6ne8zl88brel77x5 0 10404 209807 198679 2026-07-30T13:55:53Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 209807 wikitext text/x-wiki '''Kaszuby''' – wies w [[Lubelsczé wòjewództwò|lubelsczim wòjewództwie]]. To są Kuszaby z XIX stalata, ale ò tim môlu bëło pisóné ju 1484 rokù. == Òbaczë téż == {{Pòdobnô pòzwa|Kaszëbë (wiele znaczeniów)}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.parafiaplonka.ns48.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=15 * http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/952 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lubelsczé wòjewództwò]] 92m9yv2jgfyf2d3n6hbxmojyjszmodm 0 10448 209819 198578 2026-07-30T14:45:28Z Mona 10337 209819 wikitext text/x-wiki [[File:Franciszek Trederi monument.jpg|thumb]] '''Frãcëszk<ref>Biuletin Radzëznë Kaszëbszégò Jãzëka 2008, K-PZ Gduńsk 2008, s. 43</ref> Tréder''' (ùr. [[6 łżëkwiata]] [[1903]] rokù w [[Kòżëczkòwò|Kòżëczkòwie]] – ùm. [[22 zélnika]] [[1980]] rokù - béł kaszëbsczi dzéjôrz. Òn béł szef w [[Kaszëbsczé Mùzeùm miona Frãcëszka Trédera|Kaszëbsczim Mùzeùm miona Frãcëszka Trédera]] òd 1947 do 1973 rokù, a pisôł téż pò kaszëbskù. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Ferdinand Neureiter|Neureiter F.]]: Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu. Pòlsczi dolmaczënk Maria Boduszyńska-Borowikowa, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1982, ss. 202–204 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Tréder Frãcëszk}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 77hw8h9or7py680jjdccn4wljwf1qev 209836 209819 2026-07-30T16:27:49Z Iketsi 3254 òpisënk òdjimka 209836 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Franciszek Trederi monument.jpg|mały|Pòmnik Frãcëszka Trédera w pòblëżim [[Kaszëbsczé Mùzeùm miona Frãcëszka Trédra w Kartuzach|Kaszëbsczim Mùzeùm m. Frãcëszka Trédra w Kartuzach]]]] '''Frãcëszk Tréder'''<ref>{{RKJ|2008|43}}</ref> ({{jãz.|pl}} ''Franciszek Treder''; ùr. [[6 łżëkwiata]] [[1903]] rokù w [[Kòżëczkòwò|Kòżëczkòwie]] – ùm. [[22 zélnika]] [[1980]] rokù – béł kaszëbsczi dzéjôrz. Òn béł szef w [[Kaszëbsczé Mùzeùm miona Frãcëszka Trédera|Kaszëbsczim Mùzeùm miona Frãcëszka Trédera]] òd 1947 do 1973 rokù, a pisôł téż pò kaszëbskù. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Ferdinand Neureiter|Neureiter F.]]: Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu. Pòlsczi dolmaczënk Maria Boduszyńska-Borowikowa, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1982, ss. 202–204 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Tréder Frãcëszk}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 000b0464jmwpgop5rj3cg854wk4ycx1 209838 209836 2026-07-30T16:32:43Z Iketsi 3254 [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] 209838 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Franciszek Trederi monument.jpg|mały|Pòmnik Frãcëszka Trédera w pòblëżim [[Kaszëbsczé Mùzeùm miona Frãcëszka Trédra w Kartuzach|Kaszëbsczim Mùzeùm m. Frãcëszka Trédra w Kartuzach]]]] '''Frãcëszk Tréder'''<ref>{{RKJ|2008|43}}</ref> ({{jãz.|pl}} ''Franciszek Treder''; ùr. [[6 łżëkwiata]] [[1903]] rokù w [[Kòżëczkòwò|Kòżëczkòwie]] – ùm. [[22 zélnika]] [[1980]] rokù – béł kaszëbsczi dzéjôrz. Òn béł szef w [[Kaszëbsczé Mùzeùm miona Frãcëszka Trédra w Kartuzach]] òd 1947 do 1973 rokù, a pisôł téż pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Ferdinand Neureiter|Neureiter F.]]: Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu. Pòlsczi dolmaczënk Maria Boduszyńska-Borowikowa, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1982, ss. 202–204 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Tréder Frãcëszk}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 3a4kgblhh2zlnqdw2m4z0xuoni5xg48 209908 209838 2026-07-30T21:24:18Z Iketsi 3254 przë 209908 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Franciszek Trederi monument.jpg|mały|Pòmnik Frãcëszka Trédera przë [[Kaszëbsczé Mùzeùm miona Frãcëszka Trédra w Kartuzach|Kaszëbsczim Mùzeùm m. Frãcëszka Trédra w Kartuzach]]]] '''Frãcëszk Tréder'''<ref>{{RKJ|2008|43}}</ref> ({{jãz.|pl}} ''Franciszek Treder''; ùr. [[6 łżëkwiata]] [[1903]] rokù w [[Kòżëczkòwò|Kòżëczkòwie]] – ùm. [[22 zélnika]] [[1980]] rokù – béł kaszëbsczi dzéjôrz. Òn béł szef w [[Kaszëbsczé Mùzeùm miona Frãcëszka Trédra w Kartuzach]] òd 1947 do 1973 rokù, a pisôł téż pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Ferdinand Neureiter|Neureiter F.]]: Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu. Pòlsczi dolmaczënk Maria Boduszyńska-Borowikowa, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1982, ss. 202–204 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Tréder Frãcëszk}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 1gu3gbq1aeboygfv69s5cx0kwp7l940 209909 209908 2026-07-30T21:36:53Z Iketsi 3254 Franciszek Trederi monument (cropped).jpg 209909 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Franciszek Trederi monument (cropped).jpg|mały|Pòmnik Frãcëszka Trédera przë [[Kaszëbsczé Mùzeùm miona Frãcëszka Trédra w Kartuzach|Kaszëbsczim Mùzeùm m. Frãcëszka Trédra w Kartuzach]]]] '''Frãcëszk Tréder'''<ref>{{RKJ|2008|43}}</ref> ({{jãz.|pl}} ''Franciszek Treder''; ùr. [[6 łżëkwiata]] [[1903]] rokù w [[Kòżëczkòwò|Kòżëczkòwie]] – ùm. [[22 zélnika]] [[1980]] rokù – béł kaszëbsczi dzéjôrz. Òn béł szef w [[Kaszëbsczé Mùzeùm miona Frãcëszka Trédra w Kartuzach]] òd 1947 do 1973 rokù, a pisôł téż pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Ferdinand Neureiter|Neureiter F.]]: Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu. Pòlsczi dolmaczënk Maria Boduszyńska-Borowikowa, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1982, ss. 202–204 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Tréder Frãcëszk}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] ivjc2r0wf999autg4gh52mquovbo93s 0 10560 209831 209597 2026-07-30T15:43:43Z Iketsi 3254 /* Łacyńsczi jãzëk w kaszëbiznie */ +* [[Chùr Iuventus Cantans]] 209831 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ascensionis Domini.jpg|mały]] '''Łacyńsczi jãzëk''' (abò '''łacëzna''', '''łacëna'''; {{jãz.|la}} ''lingua Latina'') – jindoeùropejsczi jãzëk z pòdrodzëznë italsczich jãzëków. Wësztôłcëł sã przëpùszczalnie w II tësąclecu p.n.e. jakno jãzëk mieszkańców Lacjum w westrzédny Italie. Béł òn rodnym jãzëkã Rzëmian. Do jegò zapisywaniô brëkòwóno [[Łacyńsczi alfabét|łacyńsczégò alfabétu]], chtëren dzysdzéń je nôbarżi rozkòscérzonym alfabétã na swiece. Łacëzna stała sã ùrzãdowim jãzëkã Rzimsczi Repùbliczi, a pózni – Rzimsczégò Césarstwa. W tim w czasu òdbéł sã proces latinizacje Jimperium, a łacëzna bëła jãzëkã mieszkańców wielnëch rzimsczich prowincji w [[Eùropa|Eùropie]] i nordowi [[Afrika|Africzi]]. W codniowi gôdczi łacëznë òprzestóno ùżëwac pò ùpôdkù Césarstwa na zôpadze, chòc we wikszoscë państw Eùropë bëła brëkòwónô jakno ùrzãdowi, liturgiczny i lëteracczi jãzëk<ref>Jürgen Leonhardt, ''Latin: Story of a World Language'', Londyn: The Belknap Press of Harvard University Press 2013, s. 7–11. ISBN 0674058070.</ref>. Do XVIII st. łacëzna bëła pòwszechno brëkòwónô jakno jãzëk midzënôrodny kòmùnikacje, nôùczi, kùlturë i kùńsztu. W [[Pòlskô|Pòlsce]] bëła ùrzãdowim jãzëkã do rozbiorów. Liturgia [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcczégò Kòscoła]] òdprôwiónô bëła wnet leno pò łacëznie jaż do II Watikańsczego Sobòru<ref>Jürgen Leonhardt, ''Latin: Story of a World Language'', Londyn: The Belknap Press of Harvard University Press 2013, s. 16-22. ISBN 0674058070.</ref>. == Łacyńsczi jãzëk w kaszëbiznie == * [[Acta Cassubiana]] * [[Benefis]] * {{:Cassubia (wiele znaczeniów)}} * {{:Felix Cassubia}} * [[Chùr Iuventus Cantans]] * [[Verba Sacra]] * {{:Terra Zaborensis}} * [[Transcassubia]] == Pòchòdné jãzëczi == Z łacëznë wëwòdzą sã dzysdniowé [[romańsczé jãzëczi]], midzë jinszima: * [[Francësczi jãzëk|francësczi]] * [[Galicyjsczi jãzëk|galicyjsczi]] * [[Italsczi jãzëk|italsczi]] * [[Katalońsczi jãzëk|katalońsczi]] * [[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]] * [[Rumùńsczi jãzëk|rumùńsczi]] * [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Łacyńsczi jãzëk]] h0pt4zp4a9pxobayh7009fszqr1xeqq 0 10992 209848 201595 2026-07-30T17:00:16Z Iketsi 3254 abò '''grzebadło'''; {{Przëpisë}}; Galeriô 209848 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hand made fire stoker.jpg|mały|Grzebajk]] '''Grzebajk''' abò '''grzebadło'''<ref>{{sloworz.org|27156|31675}}</ref> – to je rãczné [[nôrzãdo]], chtërno brëkùją np. do pòprôwianiô ògnia w [[piéck|piéckù]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Fireplace poker.jpg| Òbrôzk:Pogrzebacz 002.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nôrzãda|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôrzãda]] 35szlg9iodddf49lu3v7t0cslho4ewn 0 11105 209906 204608 2026-07-30T21:12:22Z Iketsi 3254 Copying from [[Category:Karna młodëch Kaszëbów]] to [[Category:Klubë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 209906 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Klub Młodëch Kaszëbów „Òska”''' – karno młodëch [[Kaszëbi|Kaszëbów]], chtërne dzejô przy [[Lëzëno|lëzyńsczim]] parce [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]. Zéńdzenia klubù są prowadzóné w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]<ref>''[http://www.kaszubi.pl/o/luzino/artykulmenu?id=706 Regùlamin Klubù Młodëch Kaszëbów „Òska” jaczi fąksnérëje przë parce KPZ Lëzëno]''</ref>. Założeniowié zéńdzenié klubù òdbéło sã 28 stëcznika 2017 rokù i bëło pierszim brzadã [[Kòngres Młodëch Kaszëbów|Kòngresu Młodëch Kaszëbów]], jaczi òdbéł sã w [[Kartuzë|Kartëzach]] w lëstopadnikù 2016 rokù. Przédniczką klubù òstała [[Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk]]. W skłôd zarządu weszlë: [[Adóm Hébel]], Patrik Mùdlawa, Tomôsz Czapp, Sławòmir Jankòwsczi, Wòjcech Sczerka i Michôł Miłka<ref>''[http://www.kaszubi.pl/o/luzino/artykulmenu?id=704 Klub Młodëch Kaszëbów „Òska” z Lëzëna]''</ref>. Wôżnym célã dzejanégò nôlëżników Klubù „Òska” je dążenié do współrobòtë z partami i klubami Kaszëbskò-Pòmòrszczégò Zrzeszeniô (òsoblëwie KPZ P/Banino i KMK „Cassubia”), ale téż jinszima stowôrama, dlô jaczich wôżné je dobro [[Kaszëbë|Kaszëb]] (m. jin. [[Kaszëbskô Jednota]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Karna młodëch Kaszëbów|hideroot=on|mode=pages}} * [[Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk]] * [[Towarzëstwò Młodokaszëbów]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.chwaszczyno.pl/klub-mlodech-kaszebow-oska-z-lezena-klub-mlodych-kaszubow-oska-z-luzina/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Karna młodëch Kaszëbów]] [[Kategòrëjô:Klubë]] 4qv78pms6zbtjkxxdalnn9z39ycbvep 209938 209906 2026-07-31T11:49:19Z Iketsi 3254 [[Part w Lëzënie]] 209938 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Klub Młodëch Kaszëbów „Òska”''' – karno młodëch [[Kaszëbi|Kaszëbów]], chtërne dzejô przy [[Part w Lëzënie|lëzyńsczim]] parce [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]. Zéńdzenia klubù są prowadzóné w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]<ref>''[http://www.kaszubi.pl/o/luzino/artykulmenu?id=706 Regùlamin Klubù Młodëch Kaszëbów „Òska” jaczi fąksnérëje przë parce KPZ Lëzëno]''</ref>. Założeniowié zéńdzenié klubù òdbéło sã 28 stëcznika 2017 rokù i bëło pierszim brzadã [[Kòngres Młodëch Kaszëbów|Kòngresu Młodëch Kaszëbów]], jaczi òdbéł sã w [[Kartuzë|Kartëzach]] w lëstopadnikù 2016 rokù. Przédniczką klubù òstała [[Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk]]. W skłôd zarządu weszlë: [[Adóm Hébel]], Patrik Mùdlawa, Tomôsz Czapp, Sławòmir Jankòwsczi, Wòjcech Sczerka i Michôł Miłka<ref>''[http://www.kaszubi.pl/o/luzino/artykulmenu?id=704 Klub Młodëch Kaszëbów „Òska” z Lëzëna]''</ref>. Wôżnym célã dzejanégò nôlëżników Klubù „Òska” je dążenié do współrobòtë z partami i klubami Kaszëbskò-Pòmòrszczégò Zrzeszeniô (òsoblëwie KPZ P/Banino i KMK „Cassubia”), ale téż jinszima stowôrama, dlô jaczich wôżné je dobro [[Kaszëbë|Kaszëb]] (m. jin. [[Kaszëbskô Jednota]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Karna młodëch Kaszëbów|hideroot=on|mode=pages}} * [[Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk]] * [[Towarzëstwò Młodokaszëbów]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.chwaszczyno.pl/klub-mlodech-kaszebow-oska-z-lezena-klub-mlodych-kaszubow-oska-z-luzina/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Karna młodëch Kaszëbów]] [[Kategòrëjô:Klubë]] 89m9lfkibgfw5ma2sgn1x31xeypi5zc 0 11738 209876 208764 2026-07-30T20:15:54Z Iketsi 3254 òryginalné → òriginalné; mióno → miono; nôrôdzenégò→nôrodzeniégò 209876 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|miono=Róman Malek|òriginalné miono=Roman Malek|data nôrodzeniégò=[[3 rujana]] [[1951]]|môl nôrodzeniégò=[[Bëtowò]]|data smiercë=[[29 lëstopadnika]] [[2019]]|môl smiercë=Grëdządz|wëznanié=[[Katolëcëzna]]|kòscół=[[Łacyńsczi Kòscół|rzymskòkatolëcczi]]|prezbitérat=1976|data nôrodzeniégò=[[3 rujana]] [[1951]]|môl nôrodzeniégò=Bëtowò}} '''Róman Malek''' ({{jãz.|pl}} ''Roman Malek'', ùr. [[3 rujana]] 1951 rokù w [[Bëtowò|Bëtowie]], ùm. [[29 lëstopadnika]] 2019 rokù w [[Grëdządz]]u<ref>[https://www.ekai.pl/zmarl-ks-prof-r-malek-svd-znawca-kosciola-w-chinach/ ''Ùmarł ks. prof. R. Malek SVD – znajôrz Kòscoła w Chinach'']. ekai.pl. [przëstãp 2026-05-13]. ({{jãz.|pl}}).</ref>) – pòlsczi ksądz ze Zgromadzeniô Bòżégò Słowa ([[werbistë]]), sinològ, nôczelny redaktór nôùkòwégò cząstnika ''Monumenta Serica – Journal of Oriental Studies'' ë direktór sinolòdżicznégò jinstitutu [[Monumenta Serica]] w Sankt Augustin kòl [[Bonn]] w Miemiecczi. W 1976 rokù òbarnił na [[Katolëcczi Lubelsczi Ùniwersytet Jana Pawła II|KUL-u]] magisterską prôcã, a téż w [[Pieniãżno|Pieniãżnie]] przëjął kapłańsczé swiãceniô. W 1984 rokù òbarnił dochtorat na Ùniwersytece w Bonn. Wëkłôdôł pòrówniwôwczé religijonawstwò na Ùniwersytece w Bonn ë w Jinstituce Filozofii ë Teolodżi (Philosophisch-Theologische Hochschule) w Sankt Augustin kòl Bonn. Do 2012 béł wëdôwôrzã ksążkòwëch serii ''Monumenta Serica Monograph Series'' ë ''Collectanea Serica'', a téż redaktorã dwùmiesãcznika ''China heute'' ò dzysdniowi religijny stojiznie w Chinach. Wëdôł wielné ksążkòwé pùblikacje (przédno w miemiecczim ë angelsczim jãzëkù) ò relidżi ë chrzescëjaniznie w Chinach. Pòchòwóny na klôsztorny smãtôrzu w [[Górnô Grùpa|Górny Grùpie]]. == Włôsné robòtë == * ''Das Tao des Himmels. Die religiöse Tradition Chinas'', Herder Freiburg 1996, 226 s., ISBN 3-451-23844-6 * ''Verschmelzung der Horizonte: Mozi und Jesus. Zur Hermeneutik der chinesisch-christlichen Begegnung nach Wu Leichuan (1869–1944)'', Leiden-Boston, Brill 2004, 618 s., ISBN 978-90-04-13864-3 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://ekai.pl/zmarl-ks-prof-r-malek-svd-znawca-kosciola-w-chinach/ Zmarł ks. prof. R. Malek SVD ...] * [https://www.monumenta-serica.de/monumenta-serica/ starna Jinstitutu ''Monumenta Serica''] {{Kòntrola}} {{SORTUJ: Malek Róman}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] e1zgof0v5waip1wutepp2jj1aliua3v 0 11952 209886 209063 2026-07-30T20:26:57Z Iketsi 3254 mióno → miono; nôrôdzenégò→nôrodzeniégò 209886 wikitext text/x-wiki {{Pòlitik wiadłokôstka|miono=Aleksandra Dulkiewicz|òdjimk=Aleksandra Dulkiewicz 2024.jpg|òpisënk òbrôzka=Aleksandra Dulkewicz (2024)|môl nôrodzeniégò=Gduńsk|data nôrodzeniégò=10 lëpińca 1979|nôrôdnota=Pòlôszka|commons=Category:Aleksandra_Dulkiewicz|dzecë=Zofiô|nôdgrodë=[[Òbrôzk:POL_Brązowy_Medal_Za_Zasługi_dla_Policji_BAR.svg|30px]]|status1=Prezydentka Gduńska|1. fónkcjô cząd=òd 17 stëcznika 2019}} '''Aleksandra Mariô Dulkewicz'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/swito-dodom-splznowi-n2286566</ref> ({{jãz.|pl}} ''Aleksandra Maria Dulkiewicz''; ùr. [[10 lëpińca]] 1979 we [[Gduńsk|Gduńskù]]) – pòlskô samòrządzënowô dzejôrka, juristka, w latach 2017-2019 zastãpczëni prezydenta Gduńska, w 2019 pôłniącô fónkcjã prezydenta, òd 2019 [[Prezydentowie Gduńska|prezydentka Gduńska]]. Przënôlégô do pòliticzny stowôrë ''[[Wszëtkò dlô Gduńska|Wszëtkò Dlô Gduńska]]'' ({{jãz.|pl}} ''Wszystko dla Gdańska''). == Żëcopis == === Rodzëzna ë żëcé === Ji starkòwie przëjachelë do Gduńska pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]]. Córka Zbigòrza Dulkewicza ë Izabelë ''de domo'' Łos. Bëła jich pierszą córką, mô téż sostrã Martã. Ji starszi dzejelë w antikòmùnisticzny òpòzycje (Rësznota Młodi Pòlsczi, {{jãz.|pl}} ''Ruch Młodej Polski''), ùtrzëmiwelë kòntaktë m.jin. z Arkadiuszã Rëbicczim, Dariuszã Kòbzejã ë Piotrã Adamòwiczã. W 1994 r. skùńcziła Spòdleczną Szkòłã nr. 50 we Gduńskù, w 1999 r. III Òglowòsztôłcącé Liceùm we Gduńskù, a w 2006 prawò na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. Mô córkã Zofiã (ùr. 2008). === Pòliticznô aktiwnota === Bëła człónkã rewizjowi kòmisji stowôrë Młodi Kònserwatiscë ({{jãz.|pl}} ''Młodzi Konserwatyści'') ë nôleżniczką [[Kònserwatiwno-Lëdòwô Partiô|Kònserwatiwno-Lëdòwi Partie]] ({{jãz.|pl}} ''Stronnictwo Konserwatywno-Ludowe''). W 1995 brała ùdzél w prezydencczi kampanie Hanë Gronkewicz-Waltz. W 2006 òstała asystentką prezydenta [[Paweł Adamòwicz|Pawła Adamòwicza]]. W latach 2009-2014 robiła w Eùropejsczim Centrum Solidarnoscë (ECS). W 2010 ë 2014 zwëskała mandat rôdcë miasta Gduńska z lëstów [[Òbëwatelskô Platfòrma|Òbëwatelsczi Platfòrmë]] ({{jãz.|pl}} ''Platforma Obywatelska, PO''), a w 2014 òsta przédniczką partijnégò karna rôdców. Òd [[20 strëmiannika]] 2014 do [[14 stëcznika]] 2019 bëła zôstãpczënią prezydenta Gduńska ds. gòspòdarczi pòliticzi. Òb czas samòrządzënowi welacji w 2018 bëła przédniczką welacjòwégò sztabù Pawła Adamòwicza. W ti welacje zwëskała reelekcjã do Radzëznë Gardu Gduńska z lëstów Wszëtkò Dlô Gduńska ({{jãz.|pl}} ''Wszystko dla Gdańska''). [[Òbrôzk:XI International Forum "Europe with a View of the Future". Parliament of Word.jpg|mały|Aleksandra Dulkewicz (2025)]] === Prezydentura === [[14 stëcznika]] 2019 pò zabicym prezydenta Adamòwicza, zaczãła pôłnic òbrzészczi prezydenta Gduńska. [[17 stëcznika]] 2019 bëła namienionô przez wòjewòdã [[Dariusz Drelich|Dariusza Drelicha]] na p.ò. prezydenta. [[22 stëcznika]] 2019 ògłosëła swòjã kandidaturã na prezydenta gardu w przedterminowi welacje [[3 strëmiannika]]. Miała pòpercé PO, [[PSL]], [[Nowoczesna (partiô)|Nowòczasny]] a [[Wiosna (partiô)|Zymkù]] ({{jãz.|pl}} ''Wiosna''). W welowanim dobëła ju w pierszi turze, dostôwającë 139 790 głosów, tj. 82,22%. Òsta zaprzësygłô na ùrząd [[11 strëmiannika]] 2019, jakno pierszô białka na tim stanowiszczu we Gduńskù. W samòrządowëch welacjach w 2024 ùbiégała sã ò reelekcjã, kandidującë z lëstów [[Òbëwatelskô Platfòrma|Òbëwatelsczi Platfòrmë]] (w ramach ùgòdë PO ë stowôrë Wszëtkò Dlô Gduńska). Dobëła welowanié w pierszi turze, dostôwającë 57,95% głosów. Zwëskała wnenczas téż mandat rôdcë gardu, chtërnégò nie òbjimnãła z ùwôdżi na niełączlëwòsc fónkcjów. == Òbaczë téż == * [[Paweł Adamòwicz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé pòliticzczi]] pojqptpkvk53p9ejpgaycp2n6p59qta 0 12043 209875 203938 2026-07-30T20:13:51Z Iketsi 3254 - → – ; (pòl.)→({{jãz.|pl}}); òryginalné → òriginalné; mióno → miono; nôrôdzenégò→nôrodzeniégò 209875 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|miono=ks. Frãcëszk Blachnicczi|òriginalné miono=Franciszek Karol Blachnicki|titel=Tczëwôrtny Bòżi Słëga <br> prezbitéra|òbrôzk=Franciszek_Blachnicki.jpg|òpisënk òbrôzka=ks. Frãcëszk Blachnicczi|môl dzejaniégò={{Państwò pòdôwczi Pòlskô}}<br>[[Zôpôdné Miemieckô]]|data nôrôdzenégò=24 strëmiannika 1921|môl nôrôdzenégò=[[Rybnik|Rëbnik]], [[Górny Szląsk (prowincjô)|Górny Szląsk]], [[Prësë]], [[Weimarskô Repùblikô]]|data nôrodzeniégò=24 strëmiannika 1921|môl nôrodzeniégò=[[Rybnik|Rëbnik]], [[Górny Szląsk (prowincjô)|Górny Szląsk]], [[Prësë]], [[Weimarskô Repùblikô]]|data smiercë=27 gromicznika 1987|môl smiercë=[[Carlsberg (Nadreniô-Palatinat)|Carlsberg]], [[Nadreniô-Palatinat]], [[Zôpôdné Miemieckô]]|lëżnosc smiercë=òtrëcé|môl spòczinkù=[[Kòscół Bëlnégò Pastùrza w Kroscénkù nad Dunajcã]]|1. fónkcjô=Przédny mòdératóra Rësznotë Wid-Żëcé|1. fónkcjô cząd=1954/1969-1981|wëznanié=[[katolëcëzna|rzimskòkatolëcczé]]|kòscół=[[Katolëcczi Kòscół]]|jinkardinacjô=[[Katòwickô archidiecezjô]]|prezbitérat=25 czerwińca 1950|jinternetowô starna=https://web.archive.org/web/20220701101624/http://www.blachnicki.oaza.pl/}} '''ks. Frãcëszk Blachnicczi''' ({{jãz.|pl}} ''Franciszek Karol Blachnicki''; ùr. 24 strëmiannika 1921 r. w [[Rybnik|Rëbnikù]], ùm. 27 gromicznika 1987 r. w Carlsbergù) – pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëccz]]<nowiki/>i ksądz, kandidat na wôłtôrzë, załóżca i dëszëwni tatk [[Rësznota Wid-Żëcë|Rësznotë Wid-Żëcë]]- jedny z rësznot òdrodë [[Katolëcczi Kòscół|Kòscoła]] pòdług ùczbë II Watikańsczégò Sobòru, Krucjatë Wëzwòlenia Człowieka, Chrzescëjańsczi Służbë Wëzwòleniégó Nôrôdów, a téż pòspólnotów kònsekrowanégò żëcégò: Jinstitutu Niekalóny Mëmczi Kòscoła, Pòspólnotë Christusa Słëgi i Ùnië Kapłanów Christusa Słëdżi, Tczëwôrtny Słëga Bòżi == Żëcé == === Młodosc === Ks. Frãcëszk Blachnicczi ùrodzëł sã 24 strëmiannika 1921 rokù w [[Rybnik|Rëbnikù]] na Szląskù w wieledzecny rodzëznie Józefa Blachnicczégò i Mari''ë'' z dodómù Miller. Do gimnazjum chòdzëł w Tarnowsczich Górach; béł baro aktiwny w harcerstwie. W 1938 rokù zdôł matùrã;w séwnikù wstãpił do wòjska. Biôtkowôł òn w séwnikòwi kampanië 1939 rokù jaż do kapitulacë. W rujanié 1940 rokù zaczął dzejac w kònspiracjë. W strëmiannikù 1940 rokù mùsiał ùchodzëc przed Gestapo. Złapany w Zawichòscë i zamknãti w sôdzë pò czilëtidzeniowim przësłëchù òstał wëwiezóny do lagru w [[Oświęcim|Òswiãcëmiù]]. Béł tam,z numrã 1201,bez 14 miesąców, z czegò bez 9 miesąców w karny kómpanië,w blokù 13 ,a téż bez wnetka miesąc w bąkrze. W séwnikù 1941 rokù przewiezóni do przesłëchòwni sôdzë w [[Zabrze|Zabrzù]], pòtim w [[Katowice|Katowicach]]. W strëmiannikù 1942 rokù òstał skôzóny na sztrofã smiercë bez zeseczenié za kònspiracijną dzejnotã procëm III Rzeszë. Pò pònad 4,5 miesącach żdaniégò na wëkonanié wërokù òstał obłaskawiony,a sztrofã smiercë zamieniono mù na 10 lët sôdzë pò skuńczeniém wòjnë.<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20211130172026/http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=6 Ks. Frãcëszk Blachnicczi- Żëwòt]- zarchiwizowóné z [http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=6 négò adresù]</ref> Bëł to jedurny przepôdk niewëkonaniégò sztrofë smiercë na harcérzù w historië. === Nawrócenié === Òbczas bëtnoscë na òddzéle B-1 17 czerwińca 1942 rokù w kluzë smiercë Frãcëszk, nimò deklarowany niewiarë, radikalno zjinaczëł swòją pòstawã,bò, jak scwierdzëł, òtrzimôł tedë òd Bòga darënk wiarë, chterën bezzùstónkòwò prowadzëł go bez żëcé, a nën dzéń pòzwał „nôwiãkszim dniã żëcégò”. Pòdług jegò òpisënku z dëszëwnégò dzénnika z 1961 rokù mia to plac òbczas czëtaniégò ksążczi, w chterny nôlôzł wëjimczi z Ewaniélië, przede wszëstczim z Kôzaniégò na Górzë. Tedë òn zrozmiał,że jistnieje miłota absolutnô, czësto bezzweskòwnô. Odkrëł,że Bóg kòchô, bò wëpłiwô to z Jegò nôtërë. Bóżą miłotã uznôł za òdpòwiesc na pëtanié o cwék żëcégò i rëtënk dlô lëdzy. To wëdarzenié stało sã pónktã zwrotnym w jegò żëcém. Pòd jegò cëskã pòdjimnął pòstanowienié całkòwitégò òddaniégò sã na służbã Bògù. Òn bëł dbë ,że zmartwichwstał dëszëwno. Bëł to zaczôtk stegny, chtërna doprowadzëła gò do założënkù [[Rësznota Wid-Żëcé|Rësznotë Wid-Żëcé]]. === Kapłaństwò i òazowô rësznota === 17 łżëkwiata 1945 rokù òstał wëswòbòdzoni bez amerikańsczé wòjska,a pò skuńczeniém wòjnë wstãpił do Szląsczi Dëszëwni Seminarëjë w Krakòwié. Sztuderował na [[Teologòwi Fakùltet Jagiellońsczégò Uniwersitetù|Teologòwim Fakùltecë]] [[Jagiellońsczi Uniwersitet|Jagiellońsczégò Uniwersitetù]]. Òtrzimawszi magisterium z teolodżëjë, 25 czerwińca 1950 rokù òtrzimôł ksãżowsczé swicenié. Jakno wikari robił pòsobicą w czilu parafijach katòwicczi diecezjë. W dëszpastursczi robòcë miôł wiôldżi bôczënk na sztôłtowanié elitarnych karnów. Wërobił òn spòsób dzecynnych zamkłich rekòlekcëjów (Òaza Dzecy Bòżich). W latach 1954-1956 òbczas wëwiezenégò szląsczich biskùpów brał ùdzél w òbradach krëjamny Kùrië w Katòwicach. Bez rok béł bùten diecezjë w Niekalonowié, gdzë sztuderował dëchòwòsc ë spòsobë apòsztolsczi robòtë ò. Maksymiliana Kolbegò. W rujanie 1956 rokù brał ùdzél w òrganizowanien pòwrotù biskùpów do diecezji. W tim sómim rokù zacził robòtã w Dëszpastursczim Referacë Kùrii diecezjalni w Katòwicach i w redakcëji tidzénnika „Gość Niedzielny”.<ref name=":0" /> Zòrganizował ë prowadzëł Katécheticzny Òstrzódk ,a òd 1957 rokù spolëznową, procëmalkòhòlową akcëjã pòd pòzwą ''Krucjata Strzëmòwnoscë'' ,chtërna przëbrała sztôłt rësznotë religijno-mòralny òdrodë, òpiartégò ò dëchòwé wskôzë ò M. Kòlbégò.<ref name=":1">Robert Derewenda, Agnésa Salamucha: ''Gwôłtownik Bòżégò Królestwa'', ({{jãz.|pl}}) Niedziela, nr 25, 2015-06-21</ref> Krucjata wëdôwa swòj dwùtidzennik „ Niepokalana zwycięża”.29 zélnika 1960 rokù Centrala Krucjatë Strzëmòwnoscë w [[Katowice|Katòwicach]] òstała zamkła bez władze państwòwé,a w strëmiannikù 1961 rokù ks. Blachnicczégò zamknãto na 4 miesącë w sôdzë w Katòwicach (tim sómim,gdzë bëł òbczas wòjnë). Pò tim òtrzimał wërok dalszich 13 miesąców sôdzë w zawieszém na trzë lata, pò czim òstał zwòlniony. W rujanie 1961 rokù ks. Blachnicczi pòdjimnął sã dalszégò sztuderowania na [[Katolëcczi Lubelsczi Uniwersytet|Katolëcczim Lubelsczim Uniwersytecie]] (licencjat: „Spòsób przeżëcòwô-wëchòwni dzecynnych zamkłich rekòlekcëjów” ; doktorat: „Wskôza Bòskò-lëdzka F.X. Arnolda jakno fòrmalnô wskôza pastoralny i dëszpastursczy teolodżëji”).W latach 1964-1972 robił na KUL-u jakno asystent i adiunkt, pòspółtworzëł Instytut Pastoralny Teolodżëjë. W czerwińcu 1972 rokù zerzekł sã pòsadë na KUL-u na céch oprzécczi wedle niezacwierdzenia habilitacjë ("Eklezjologòwô dedukcjô pastoralny teolodżëjë) bez Ministerstwò Ùczbë. W tim dzélu ùczałi dzëjnotë òpùblikòwał kòl 100 ùczałëch i pòpùlarnich dokôzów. Wërobił,pòdług ùczbë II Watikańsczégò Sobòru personalisticzno-eklezjologòwą ùdbã pastoralny teolodżëji. Prowadzëł wëkłôdë pastoralno-ùczałé w rozmajitëch gardach Pòlsczi. Wërobił ùdbã i zwelë spòsobòlogòwë pòd fùndamentalną katéchetikã i pastoralną teolodżëjã ogłową. W latach 1964-1980 ks. F. Blachnicczi rozwijał òżëwioną dzëjnotã w òbrëmim pòsobòrowy òdrodë liturgii w [[Pòlskô|Pòlscë]]. Założëł „Lùbelsczé Karno Liturgistów ”. Bez 10 lat bëł rëdachtorã „Biuletynu Odnowy Liturgii”. Òd rokù 1967 bëł Krajowim Dëszpasturzã Liturgiczni Służbë. Wërobił ùdbã i spòsobë pòsobòrowy fòrmacjô liturgiczni służbë. W 1963 rokù ks. F. Blachnicczi pòdjimnął na nowo prowadzënié òazowich rekòlekcëjów. Spòsób 15-dniowëch rekòlekcëjów przeżëcòwich zastosowôł pòmalë do apartnëch karnów młodzëzny, dozdrzeniałich i cawnych rodzëznów. Fòrmacëjnô robòta zaczãta w rekòlekcëjni òazë, bëła prowadzóna dali w môłim karné w parafië. Ks. Francësk ùsadzëł brëkowne dlô ni pòmòcë. W nën spòsób òazë rozwinãłë sã w ''Rësznotã Żëwégò Kòscoła'', pòtim pòzwaną '''Rësznotã Wid-Żëcë.'''<ref name=":0" /> Célã Rësznotë,chtërna objimnãła lëdzy wszëstczich stónów i wiekowëch karnów, je wëchòwanié dozdrzeniałich chrzescëjanów ë zrealizowanié sobòrowi wizjë [[Katolëcczi Kòscół|Kòscoła]]- póspólnotë pòspólnotów. Rësznota rozkòścérzała sã w Pòlscë nimò rozmajitëch bùtnowëch żemkłòscë. Przemikał téż na Słowacjë i do Czesczi ,a nawetka do Bòliwië. Podjimnôwał nowë dejë, ùkazëwanë bez ks. Blachnicczégò -w rokù 1979 : [[Krucjata Wëzwòlenia Człowieka|Krucjatë Wëzwòlenia Człowieka]] w célù przedobëcégò alkòhòlizmù, w rokù 1980- obmëslënk Wiôldżi Ewanielizacjë „Ad Christum Redemptorem” dlô doszorowania z [[Ewanieliô|Ewanieliã]] do kôżdégò człowieka w [[Pòlskô|Pòlscë]]. Òbczas karnawałù „[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnoscë]]” (1980-1981) ks. Frãcëszk Blachnicczi pòwòłał do jistnieniégò Samòstojną Chrzescëjanską Spolëznową Słëżbã, chtërna mióła na célu rozkòscérzac dejã „Prôwda- Krziż- Wëzwòlenié”,a tej dzëjac w dëchù chrzescëjansczi spolëznowi ùdbë i rësznotë wëzwòleniégò bez przemòcë. 10 gòdnika 1981 rokù ks. Blachnicczi wëjachał do [[Rzim|Rzimù]], gdzë zastôł gò [[Wòjenny ùstôw w Pòlsce (1981-1983)|wòjenny ùstôw]]. W rokù 1982 wcygnął w pòlsczim òstrzódku „Marianum” w Carlbergù w [[Niemieckô|FRN]] i zacził òrganizowanié Midzënôrodnégò Centrum Ewanielizacjë Wid-Żëcé. Prowadzëł w nima dëszpastursczą robòtã westrzódk pòlsczich emigrantów. Wcyg cygnącë spòlëznowò-wëzwòleniową robòtã,wëdôwôł biuletin „Prawda-Krzyż-Wyzwolenie”,a w czerwińcù 1982 rokù założëł „Chrzescëjańską Służbë Wëzwòleniégò Nôrôdów”- zrzeszenié,chtërnë gromadzëło Pòlochów i przedstôwców jinszëch nôrodów Eùropé Westrzédno-Pòrénkòwi kòl deji bùtnowi samòstojnotë i jednotë nôrodów w biôtce ò wëzwòlenié. Nã spòlëznowò-wëzwòleniową dzéjnotã prowadzëł z (religijnëch pòbudek),jinspirowani ùczbą Jóna Pawła II,wiérny reglë „wid-żëcé”. Jesz w Pòlsce,a pòtim téż za greńcą, nawiãziwał ekùmeniczé łączbë z apartnëmi rësznotami òdrodë. === Smiërc ë beatifikacijny proces === Ks. Frãcëszk Blachnicczi ùmôrł nôglë w [[Carlsberg (Nadreniô-Palatinat)|Carlsbergù]] 27 gromicznika 1987 rokù. Óstał pòchòwôny na smãtorzù w ti wsë. 1 łżëkwiata 2000 rokù jegò cało òstało przeniesóne do [[Kroscénkò nôd Dùnajcã|Kroscënka nôd Dùnajcã]],gdzë spòcziwa w kòscelë Christusa Belnégò Pastérza w dôlni kaplëcë. Z ùdbë Jinstitutu Niekalóny Mëmczi Kòscoła i Centrum Wid-Żëce w Kroscënkù nôd Dùnajcã 9 gòdnika 1995 rokù òstał zaczãti beatifikacyjny proces w katòwicczi archidiecezjë. Chutni (21 łżëkwiata 1995 rokù) Apòstolskô Stolëca wëdôła tpzw. Nihil obstat, czëli pòzwóléństwò na jegò zaczãcë. Pòstulatorã procesù òstał [[Bp. Adóm Wòdarczik|ks. Adóm Wodarczik]] (dzys téż pòmòcny biskùp katòwicczy archidiecezji), a wicepòstulatorã- ks. Stanisłôw Adómiôk == Dzëła ks. Blachnicczégò == Obczas swòji dëszpasturszczy dzëjnotë ks. Frãcëszk Blachnicczi pòwòwôł do zëcégò wiele katolecczich dzëłów. Nôbarżi wôrtnima z nich są: === Rësznota Wid- Żëcé === ''Resznota Wid-Żëcé (do 1976 rokù Òaza Żëwégò Kòscoła) to'' rësznota òdrodë Kòscoła pòdle ùczbë II Watikanszczégò Sobòrù,mająca swòjé kòrzenié w pierszi òazowi rézë,jaką ks.Blachnicczi zorganizowôł z ministrantama w 1954 rokù. Chòc nôbarżi znôna je młodzëznowô wietew òazë ,to gromadzy òna lëdzy apartnégò wiekù i sztądu. Spòdlim Rësznotë je fòrmacjô w môłich karnach i 15-dniôwë rekòlekcyjnë òazë. Rodzëznowo-żeniałą wietwą Rësznotë je Domòcy Kòscół === Krucjata Wezwòleniégò Człowieka === Krucjata Wëzwòleniégò Człowieka to rësznota na rzecz rozkòscerzaniégò trzézwòscë,chterną ks.Blachnicczi ògłosył 8 czerwińca 1979 rokù w bëtnoscë [[Jan Paweł II|sw. Jóna Paùela II]]. Ji célã je òsygniãcé bez człowieka fùl dëszëwny wòlnoscë bez ùwòlnienié gò òd nôłogów, przedë wszëstczim alkòholowégò. Nôlëżnicë Krucjatë pòdjimają pòst òd napitków rozmiany jakno całowne wërzeczenié sã jich pòd wszelëjaką pòstacą i w kôżdi jiloscë. Je òn wiedno sparłãczony z klãczbą za alkòhòlików ë za Krucjatã.<ref name=":1" /> === Jinstitut Niekalóny Mëmczi Kòscoła === Jinstitut Niekalóny Mëmczi Kòscoła to białogłowsczi swiecczi jinstitut na diecezjalnim prawié, założóny bez ks. Blachnicczégò w 1958 rokù. Zrzesza òn białczi,chternë chcą bez kònsekrowónë żecë słùżëc Kòscołowi,a przedë wszëstczim Rësznocë Wid-Żecë.<ref>[https://www.inmk.org.pl/o-nas/ Ò najù], inmk.org.pl </ref> === Ùniô Kapłanów Christusa Słëdżi === Ùniô Kapłanów Christusa Słëdżi to kapłanskô stowôra,chterną ks. Blachnicczi ùsadzëł w 1980 rokù,a erigowôł 15 zélnika 2000 rokù òrdinariùsz tarnòwsczi diecezji [[bp. Wiktór Skwòrc]]. Zrzesza òn katolëcczich kapłanów, chterni są mòderatorama Rësznotë Wid-Żëcé.<ref>[http://ukchs.oaza.pl/nowa/o-nas/ Ò najù], ukchs.oaza.pl</ref> == Cësk == Dzëjnota ks. Frãcëszk Blachnicczégò wëwôrłô stolëmny cësk na sztôłt dzysdniowégò pòlsczégò Kòscoła. Pòmimo,że pòspólnotë dlô katolecczi młodzëznë pòwstawałë ju chùtni,to Rësznota Wid-Żecë bëła pierszą rësznotą tegò ôrtù, dzëjającą w Pòlsce na tak wiôlgą miarã.<ref name=":2">https://deon.pl/wiara/wiara-i-spoleczenstwo/kim-bylby-dzis-ksiadz-franciszek-blachnicki,1227686</ref> Stwòrzoné bez ks. Blachnicczégò fòrmacijné mòdło stôło sã spòdlim dlô wielu katolëcczich pòspólnotów. Òn téż jakno pierszi przeniósł na pòlsczi gruńt wiele rozwiązaniów II Watikansczégò Sobòru,mdąc jegò wiôldżim lubòtnikã. Wòlnotny charakter òazë i radikalni antikòmunizm ks. Blachnicczégò ùsztôłtowôł wielù òpòzicëjnëch dzëjorzów,a téż wielù pòzdrzéjszich pòlitików ë parlamentarzistów.<ref name=":2" /> Tëch òstatnich zrzesza ùsadzóné w 2011 rokù [[Parlamentné Karno Nôlëżników ë Lubòtników Rësznotë Wid- Żecë ë Katolëcczy Akcëjë]]<ref>https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/agent.xsp?symbol=ZESPOL&Zesp=693</ref> (w latach 2011-2019 Parlamentnô Karno Nôlëżników i Lubòtników Rësznotë Wid-Żecë, Katolëcczy Akcëji i Stowôrë Katolëcczich Rodzëznów)<ref>https://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/agent.xsp?symbol=ZESPOL&Zesp=306</ref><ref>https://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/agent.xsp?symbol=ZESPOL&Zesp=182</ref>. == Spiérczi i pòdszuk w sprawié smiercë == Òficjalną przëczëną smiercë ks. Frãcëszka Blachnicczégò béł [[płëcny zator]]. Równak nôgłosc ti smiercë, dzywnë ji leżnoscë, a téż zaangażowanié kapłana w antikòmunisticzną dzëjnotã spòwòdowôłë, że zaczãto pòddôwac w wątplëwòtã ji nôtërnosc. Prowôdzóni w latach 2001-2005 bez [[Jinstitut Nôrôdny Pamiãcë]] pòdszuk dokôzôł,że ks. Francësk bëł inwigilowóny bez [[Słëżba Bezpiékù|Słëżbã Bezpiékù]]. Zajimac sã tim mielë Jolanta i Andris Gòntarczikòwié- nôbliższi jegò wespółrobòtnicë i ageńcë SB. Wskazóno téż, że ksądz mógł òstac òtrëti.<ref>Lészk Szëmòwsczi: [https://web.archive.org/web/20070605233500/http://www.polskieradio.pl/krajiswiat/polityka/artykul7835.html Feminizm w słëżbié Krémla], polskieradio.pl , 2007-05-24 ({{jãz.|pl}}),[przëstãp 2020-04-23], [zarchiwizowóné z [http://www.polskieradio.pl/krajiswiat/polityka/artykul7835.html négò adrésù] (2007-06-05)]</ref> Pòdle zeznaniów swiôdków ks. Francësk miôł òbczas pòpôłniowi zdrzémczi nôglë lëchò sã pòczëc, a z jegò lëpów miôł lecyc biôło-szari szum. Nimò tich dokôzów 6 lepińca 2006 rokù prokùrator Oddzélowi [[Kòmisjô Stopkòwaniégò Przesprawów Procëm Pòlsczémù Nôrôdowi|Kòmisjë Stopkòwaniégò Przesprawów Procëm Pòlsczémù Nôrôdowi]] w [[Katowice|Katòwicach]] Ewa Kòj umòrziła pòdszuk w sprawie zabójstwa ks. Francëska Blachnicczégò, uważając je za niesygającé<ref>[https://ipn.gov.pl/download/1/74654/6072006ZabojstwoksFranciszkaBlachnickiegowdniu27021987rwCarlsberguS23-05-Zk.pdf Pòstanowienié ò ùmòrzeniém pòdszukù]. ipn.gov.pl, [[Pòlsczi jãzëk|({{jãz.|pl}})]] 2006-07-06 [przestãp 2023-01-03].</ref>. Pòdszuk òsta na nowo pòdjimnãti 21 łżëkwiata 2020 rokù bez przesłëchòwny pion IPN w Katòwicach na skùtk kòniecznoscë zbadérowaniégò nowich dokôzów, chternë nie bëłë znónë w 2006 rokù.<ref>[https://www.tvp.info/47800512/sledztwo-ws-smierci-franciszka-blachnickiego-wznowione-ruch-swiatlo-zycie-oaza-wieszwiecej Śledztwo ws. śmierci ks. Franciszka Blachnickiego wznowione]. tvp.info, 2020-04-29 [przëstãp 2023-01-03].</ref><ref>[https://ipn.gov.pl/pl/dla-mediow/komunikaty/96933,Podjecie-na-nowo-sledztwa-w-sprawie-zabojstwa-ks-Franciszka-Blachnickiego.html Podjęcie na nowo śledztwa w sprawie zabójstwa ks. Franciszka Blachnickiego], ipn.gov.pl, 2020-05-04 [przestãp 2023-01-03]</ref> W jegò òbrëmienim 13 rujana 2020 rokù w Kroscënkù nôd Dùnajcã òdbëła sã ekshumacjô cała ks. Blachnicczégò w célu ùstôleniégò prôwdzëwich przeczënów smiercë kapłana.<ref>Mack Gòrnicczi: [https://opoka.org.pl/News/Polska/2020/ekshumacja-slugi-bozego-franciszka-blachnickiego-w-tle-sledztwo-ipn-w-sprawie-otrucia Ekshùmacjô Słëdżi Bòżégò ks. Frãcëszka Blachnicczégò- w tle pòdszuk w sprawie òtrëcégò] ({{jãz.|pl}}), opoka.org.pl, 2020-10-19 [przëstãp 2023-01-03]</ref> Pòdszuk nen je baro kritikòwany, a pòdszukòwnim zarzëca sã wielné zaniweczenia, m.in. nieprzeprowadzenié jaż do 2020 rokù ekshumacjë cała ks. Blachnicczégò, nimò dbë Ùstôwu Sądowi Medicinë, nieprzesłëchanié fónkcjonariuszów SB, chtërni razã z Gòntarczikama bralë ùdzël w òperacjë „Yon”, czë òbniechanié kònfrontacjë tich òstatnich z zeznaniama swiadków i skòmpletowaniégò dokumentacjë. 14 strëmiannika 2023 rokù mia plac prasowô kònferencjô, na jaczi przédnik [[Jinstitut Nôrôdny Pamiãcë|IPN]], Karól Nawrocczi, ministéra sprawiedlëwòscë i przédny prokùratóra [[Zbigórz Zobro]],a téż przédnik Pòdszukòwnégò Dzélù IPN Andris Pòzorsczi mielë pòdôné wiadło,że pòdlë wëników pòdszukù smierc ks. Frãcëszka Blachnicczégò nastãpiła na skùtk zamòrdarzeniégò przez pòdônié òfiérze smiertelnich toksicznich substancjów. Wëkôzałë to procésowé czënnotë, jaczé bëłë przeprowadzóné w [[Pòlskô|Pòlsce]], a téż na môlach [[Niemieckô|Miemiecczi]], [[Aùstriô|Aùstrijczi]] i [[Madżarskô|Madżarsczi]] przez Òddzélową [[Kòmisjô Stopkòwaniégò Przesprawów Procëm Pòlsczémù Nôrôdowi|Kòmisjã Stopkòwaniégò Przesprawów Procëm Pòlsczémù Nôrôdowi]] w [[Katowice|Katòwicach]].<ref>[https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/180534,Ks-Franciszek-Blachnicki-ofiara-komunistycznej-zbrodni-ustalil-Instytut-Pamieci-.html Ks. Frãcëszk Blachnicczi òfiarą kòmùnisticzni przesprawë-miôł ùstaloné Jinstitut Nôrôdny Pamiãcë], ipn.gov.pl, [[Pòlsczi jãzëk|({{jãz.|pl}})]] 2023-03-14 [przëstãp 2024-01-02]. </ref> == Dokôzë == Ks. Frãcëszk Blachnicczi ùsadzëł, abò pòspółstwòrził wiele ksążkòwich dokôzów. Wëdôwcą wielu z nich, a téż starżnikã dëszëwni érbë kapłana je Jinstitut mióna ks. Frãcëszka Blachnicczégò. Hewò jich lësta<ref>http://katalog.nukat.edu.pl/search/query?match_1=PHRASE&field_1=a&term_1=Blachnicki,+Franciszek+%281921-1987%29.+&sort=relevance&pageNumber=1&theme=nukat</ref>: * ''Kerigmaticznô òdroda katechezë: (rozeznanié w problematicë) [Kerygmatyczna odnowa katechezy: (zorientowanie w problematyce)] (Krakòwò,1966)'' * Stosënk nôtërë do łasczi jakno teòlogòwo-pastoralny tôkel [Stosunek natury do łaski jako problem teologiczno-pastoralny] (Warszawa,1966) * Wprowadzenié do liturgië: zbiérny dokôz [Wprowadzenie do liturgii: praca zbiorowa] (Pòznań, Księgarnia św. Wojciecha, 1967) * Fùńdamentalnô katechetikô: skript dlô sztudérów KLU [Katechetyka fundamentalna: skrypt dla studentów KUL] (Lublëno, KLU, 1970) * Òglowô pastoralnô teòlodżëjô. Dz. 1. Wstãp do pastoralny teòlodżëjë, teòlogòwé regle dëszpasturstwa [Teologia pastoralna ogólna. Cz.1. Wstęp do teologii pastoralnej, teologiczne zasady duszpasterstwa] (Lublëno, KLU, 1970) * ''Òdroda eùcharisticzny katechezë w widze wskôzë z 25.V.1967[Odnowa katechezy eucharystycznej w świetle instrukcji z 25.V.1967]'' (Katòwice, Wyd. Kurii Diecezjalnej: Księgarnia św. Jacka, 1970) * ''Eklezjologòwô dedukcjô pastoralny teòlodżëjë [Eklezjologiczna dedukcja teologii pastoralnej''] (Lubl''ëno'', KLU, 1971) * ''Môłi katéchizm: przërëchtowanié do pierszégò fùlownégò ùczãstnictwa w Mszë sw. i sakrameńtu pòkùtë [Mały katechizm: przygotowanie do pierwszego pełnego uczestnictwa we Mszy św. i sakramentu pokuty''] (Katòwice, Wyd. Kurii Diecezjalnej: Księgarnia św. Jacka, 1971) * Òglowô pastoralnô teòlodżëjô. Dz. 2. ''Eklezjologòwô dedukcjô pastoralny teòlodżëjë [Teologia pastoralna ogólna. Cz.2. Eklezjologiczna dedukcja teologii pastoralnej] (Lublëno, KLU, 1971)'' * ''Mëszlë, wëznania, testameńt [Myśli, wyznania, testament''] (Lublëno, KLU, 1973) * Òglowô liturgikô [Liturgika ogólna] (Lublëno, KLU, 1973) * ''Òaza Nowégò Żëcégò I stãpniégò: ùczbòwnik dlô mòderatorów i animatorów. Dz. A, Òglowi [Oaza Nowego Życia I stopnia: podręcznik dla moderatorów i animatorów. Cz. A, Ogólna''](Krosciénkò, Diakonia Deuterokatechumenatu Ruchu Światło-Życie, 1977) * ''Òaza Nowégò Żëcégò I stãpniégò: ùczbòwnik dlô mòderatorów i animatorów. Dz. B, Drobnotowi [Oaza Nowego Życia I stopnia: podręcznik dla moderatorów i animatorów. Cz. B, Szczegółowa''](Krosciénkò, Diakonia Deuterokatechumenatu Ruchu Światło-Życie, 1977) * ''Prawa Nowégò Żëcégò: ùczbòwnik ÒNŻ I stãpnégò. Dz. C, Zapisownik ùczãstnika Òazë Nowégò Żëcégò I stãpnégò [Prawa Nowego Życia: podręcznik ONŻ I stopnia. Cz. C, Notatnik uczestnika Oazy Nowego Życia I stopnia]'' (Krosciénkò, Diakonia Deuterokatechumenatu Ruchu Światło-Życie, 1977) * Wôrtné znanczi eklezjalny rësznotë[''Istotne cechy ruchu eklezjalnego]'' (Światło- Życie, 1981) * ''Trzë gôdczi ksãdza Frãcëszka Blachnicczégò [Trzy przemówienia księdza Franciszka Blachnickiego]'' (Księgarnia Św. Stanisława, 1982) * ''Nowi wid nôdzëjë [Nowe światło nadziei''] (Wrocław, RKS NSZZ Solidarność, 1983) * W òbliczim zbrodni''ë:testameńt ks. Jerzégò Pòpiéłuszczi [W obliczu zbrodni: testament księdza Jerzego Popiełuszki] (1984)'' * ''Pòkój w wòlnocë dlô Eùropë: Gôdczi na midzënôrôdną kònferencjã Swiatowégò Kòngresu Słowaków [Frieden in Freiheit für Europa: Referate aus der internationalen Konferenz des Weltkongress der Slowaken 1983]'' (Mnichòwò, Slovak World Congress, 1984) * Wiôlgô kr''ë''jamnota w Christusù i w Kòscele: marijny charizmat R''ësznotë Wid- Żëcé'' ''[Tajemnica wielka w Chrystusie i w Kościele: charyzmat maryjny Ruchu Światło-Życie''] (Światło-Życie, 1983) * Prôwda-krziż- w''ëzwòlenié: kù pòlsczi teòlodżëjë wëzwoleniégò'' [''Prawda – krzyż – wyzwolenie: ku polskiej teologii wyzwolenia]'' (Carlsberg, Maximilianum, 1985) * Nowi wid nôdz''ëjë'' ''[Nowe światło nadziei''] (Warszawa, Wyd. Spółdzielcze KOS, 1985) * Charizmat i wiérnota: do R''ësznotë Wid- Żëcé z bùtna: 1981-1984 [Charyzmat i wierność: do Ruchu Światło-Życie z Obczyzny: 1981–1984]'' (Carlsberg, Maximilianum Wyd. Międzynarodowego Centrum Ewangelizacji Światło-Życie, 1985) * ''Charizmat "Wid-Żëcé- spòdlowé tekstë [Charyzmat „Światło-Życie”: teksty podstawowe]'' (Kroscénkò, Światło-Życie, 1987) * ''Zdrzenia w widze łasczi: kôrtczi wërwóné z pamiãtnika dlô dëszów na stegnie òczëszczeniégò [Spojrzenia w świetle łaski: kartki wyrwane z pamiętnika dla dusz na drodze oczyszczenia''] (Światło-Życie, 1987) * ''Paschalné Triduum; ùczbòwnik dlô dëszpasturzów i dlô liturgiczny słëżbë [Triduum paschalne; podręcznik dla duszpasterzy i dla służby liturgicznej''] (Lubl''ë''no, Światło-Życie, 1988) * ''Gòdzënë Tabòru [Godziny Taboru''] (Carlsberg; Lub''lë''no, Światło-Życie, 1989) * ''Z ksãdzã Frãcëszkã Blachnicczim ò òazach,Ò [Z księdzem Franciszkiem Blachnickim o oazach, chrześcijaństwie konsekwentnym, polityce i o polskiej teologii wyzwolenia''] (Światło-Życie, 1991) * ''Krejamnota żëwégò Kòscoła:rekòlekcyjné kònferencje[Tajemnica żywego Kościoła: konferencje rekolekcyjne''] (Lubl''ë''no, Światło-Życie, 1992) * Kòscół jakno pòspólnota [Kościół jako wspólnota (Lubl''ë''no, Światło-Życie, 1992) * ''Rekòlekcje dlô Pòspólnotë Kapłanów Christusa Słëgi [Rekolekcje dla Wspólnoty Kapłanów Chrystusa Sługi] (Lublëno, Światło-Życie, 1994)'' * ''Rekòlekcyjnô òaza Diakònië Rësznotë Wid- Żëcé- katéchezë [Oaza rekolekcyjna Diakonii Ruchu Światło-Życie: katechezy''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 1995) * ''Ò mòdlëtwie [O modlitwie]'' (Katòwice, Światło-Życie, 1995) * ''Liturgiô dwùgôdką [Liturgia dialogiem]'' (Lubl''ë''no, Światło-Życie, 1996) * ''Swiãtosc w widze filozofië religië: fenomenologiczné sztudium na spódku romana Władisa Jóna Grabsczégò "W ceniém kòlegiatë" [Świętość w świetle filozofii religii: studium fenomenologiczne na tle powieści Władysława Jana Grabskiego „W cieniu kolegiaty”'' ](Lublin, Światło-Życie, 1997) * ''Kim je człowiek [Kim jest człowiek]'' (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 1999) * ''Pónie, naùczcë najù mòdlëc sã. T.1[Panie naucz nas modlić się. T.1''] (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 1999) * ''Pónie, naùczcë najù mòdlëc sã. T.2[Panie naucz nas modlić się. T.2]'' (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 1999) * ''Wòlni i wëzwalający [Wolni i wyzwalający]'' (Kroscénkò, Światło-Życie, 1999) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: fòrmacyjné pòmòcë do zéńdzeniów i celebracje[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: pomoce formacyjne do spotkań i celebracje]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2000) * ''Jô dôwôm mòjé żëcé[Życie moje oddaję]'' (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Jaż më duńdzemë do doskònałégò człowieka[Aż dojdziemy do człowieka doskonałego''] (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Hewò Nenka twòja[Oto Matka twoja]'' (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Celt zéńdzeniégò[Namiot spotkania''] (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Jeżlë wa sã nie òtmienita[Jeśli się nie odmienicie\'' (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Hewò Òblubiéńc nôdchôdô[Oto Oblubieniec nadchodzi''] (Kroscénkò, Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Abstinencczé credo Krucjatë Wëzwòleniégò Człowieka [Abstynenckie credo Krucjaty Wyzwolenia Człowieka]'' (Wrocław, Wyd. Apis; Krościenko, na zlec. Fundacji Światło-Życie, 2000) * ''Krziżowô stegna: w dardze z Calsbergu do Kroscénka: Wiôldżi Pòst, 31 strëmiannika 2000 r.[Droga krzyżowa: w drodze z Carlsbergu do Krościenka: Wielki Post, 31 marca 2000 r.''] (Katòwice, Fundacja Światło-Życie, Parafia św. Michała Archanioła, 2000) * ''Testameńt[Testament''] (Pòznań, Fundacja Światło-Życie, 2000) * ''Mdzejta jak pòsłëszné dzece [Bądźcie jak posłuszne dzieci]'' (Kroscénkò, Instytut im. Ks. Franciszka Blachnickiego, 2000) * ''Jednota i diakòniô: wëbiér tekstów [Jedność i diakonia: wybór tekstów]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytutu im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2001) * ''Trzë nawrócenia[Trzy nawrócenia]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2001) * ''Ewanieliô wëzwòleniégò [Ewangelia wyzwolenia]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytut im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2001) * ''Ò kònsekwentnim chrzescëjanstwie i ò pòlsczi teòlodżëjë wëzwoleniégò[O chrześcijaństwie konsekwentnym i o polskiej teologii wyzwolenia''] (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytutu im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2001) * ''Sôdzowé rekòlekcje: notczi z "zômkłich rekòlekcjów", òdprawianych w Centralny Sôdzë w Katòwicach w cządze òd 15 strëmiannika do 19 lëpińca 1961 r. [Rekolekcje więzienne: notatki z „rekolekcji zamkniętych” odprawianych w Centralnym Więzieniu w Katowicach w czasie od 15 marca do 19 lipca 1961 r.]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytutu im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2001) * ''Lubòtnicë czë chrzescëjanowie? Katechumenat na dzysdniową gòdzënã [Sympatycy czy chrześcijanie? Katechumenat na dzisiejszą godzinę]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie Instytutu im. ks. Franciszka Blachnickiego, 2002) *''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok 1,Jezës'' ''Christus [Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 1, Jezus Chrystus''] (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok'' ''2,Niekalónô'' ''[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 2, Niepokalana]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok'' ''3 Swiãti Dëch[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 3, Duch Święty]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok 4'' ''Kòscół[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 4, Kościół''] (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok'' ''5'' ''Słowò Bòżé[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 5, Słowo Boże]'' (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Dzesãc kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë: zapisownik ùczãstnika I rokù deùterokatechùmenalny fòrmacjë'' ''Rësznotë Wid- Żëcé'' ''Krok'' ''6'' ''Mòdlëtwa[Dziesięć kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej: notatnik uczestnika I roku formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie. Krok 6, Modlitwa''] (Kroscénkò, Wyd. Światło-Życie, 2002) * ''Mòdlëtwô tãtniącô żëcém: ùmëslënczi nôd Różańcã [Modlitwa tętniąca życiem: refleksje nad różańcem]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2003) * ''Łapicë na stegnie do swiãtoscë[Pułapki na drodze do świętości''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2003) * ''Wëroczi Bòżi Òpatrznoscë- lëstë z wòjnowégò cządu[Wyroki Bożej Opatrzności: listy z czasu wojny]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2003) * ''Liturgiczny krąg do czëtaniôw rokù B[Krąg liturgiczny do czytań roku C''] (Kroscénkò, Stowarzyszenie Diakonia Ruchu Światło-Życie, 2003) * ''Noc w wid przemieniónô[Noc w światło przemieniona]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2004) * ''Eùcharystiô- jôda na smiérc i żëcé[Eucharystia – pokarm na śmierć i życie''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2004) * ''Postsovieticum, a tej Nie wòlno Cë bëc niewòlnikã[Postsovieticum czyli Nie wolno ci być niewolnikiem]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2004) * Krucjata Wëzwòleniégò Człowieka, a tej Dzéło Niekalóny, Mëmczi Człowieka ''[Krucjata Wyzwolenia Człowieka czyli Dzieło Niepokalanej, Matki Kościoła: podręcznik''] (Kroscénkò, Stowarzyszenie Diakonia Ruchu Światło-Życie, 2004) * ''Kù pòlsczi teòlodżëjë wëzwoleniégò[Ku polskiej teologii wyzwolenia]'' (Chrześcijańska Służba Wyzwolenia Narodów, 2004) * ''Jô òddôł mòjé żëcé za Kòscół[Życie swoje oddałem za Kościół''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2005) * ''Fùńdamentalnô katechetikô[Katechetyka fundamentalna''] (Warszawa, Wyd. Salezjańskie, 2006) * ''Òaza Nowégò Żëcégò I stãpniégò: ùczbòwnik[Oaza Nowego Życia I stopnia dla rodzin: podręcznik]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2006) * ''Òaza Nowégò Żëcégò II stãpniégò[Oaza Nowego Życia II stopnia: podręcznik]'' (Krakòwò, Światło-Życie, 2006) * ''Lekcjónôrz rekòlekcjowich òazów Rësznotë Wid- Żëcé [Lekcjonarz oaz rekolekcyjnych Ruchu Światło-Życie]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2006) * ''Przekòniwnô mòc miłotë[Przekonująca moc miłości''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2007) * ''Òsta nama pòwierzónô Ewanieliô- wëkłôdë z kerigmaticzi, a tej teòrëjë ewanielizacjë[Została nam powierzona Ewangelia: wykłady z kerygmatyki, czyli teorii ewangelizacji''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2007) * ''Christus Słëga widã Kòscoła [Chrystus Sługa światłem Kościoła''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2007) * ''A z ti smiercë żëcé strzikô- wëbiérk tekstów ò krejamnocë krziża [A z tej śmierci życie tryska: wybór tekstów o tajemnicy krzyża''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2007) * ''Ewanielizacjowé rekòlekcje: ùczbòwnik[Rekolekcje ewangelizacyjne: podręcznik]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2007) * ''Më dowierzëlë miłocë i ò ni swiadczëmë: ewanielizacjowé kònferencje [Uwierzyliśmy miłości i o niej świadczymy: konferencje ewangelizacyjne''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Ugôdô òblubiéńczi miłotë[Przymierze oblubieńczej miłości''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Jidąc, róbta ùczniôkama:rozmëszlania ò ùczniôkach Póna[Idąc, czyńcie uczniami: rozważania o uczniach Pana]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Charizmat Wid-Żëcé w słëżbie òdrodë môlowégó kòscoła[Charyzmat Światło-Życie w służbie odnowy kościoła lokalnego]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Ewanielizacjô w procesù bùdérowaniégò "nowi parafië"[Ewangelizacja w procesie budowania „nowej parafii”''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Liturgiczny krąg do czëtaniôw rokù B [Krąg liturgiczny do czytań roku B''](Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2008) * ''Chto mô ùszë do słëchanégó [Kto ma uszy do słuchania...''] (Krakòwi, Wyd. Światło-Życie, 2009) * ''Òblicza Dëcha[Oblicza Ducha]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2009) * ''Wëzwóleni w Christusu: ùczbòwnik parafialnych rekòlekcjów [Wyzwoleni w Chrystusie: podręcznik rekolekcji parafialnych]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2009) * ''Pòsłani w dëchu Christusa Słëdżi: rekòlekcje dlô Pòspólnotë Kapłanów Christusa Słëgi, 1980 r.[Posłani w duchu Chrystusa Sługi: rekolekcje dla Wspólnoty Kapłanów Chrystusa Sługi, 1980 r.''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2009) * ''Lubòtnicë czë chrzescëjanowie? Katechumenat na dzysdniową gòdzënã'' ''[Sympatycy czy chrześcijanie? Katechumenat na dzisiejszą godzinę]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2009) * ''Żegnóny Jerzi: nie miejta w sercu nienawiscë[Błogosławiony Jerzy: nie miejcie w sercu nienawiści]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2010) * ''Krąg liturgiczny do czytań roku A'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2010) * ''Pedagogia ministrancka: (Katechetyka szczegółowa. Cz. 5)'' (Warszawa, Wyd. Salezjańskie, 2011) * ''Miłota- seks,eros, agape[Miłość – seks, eros, agape''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2011) * ''Żëwi Kòscół[Kościół żywy]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2011) * ''Òn wrócył mie wid[On przywrócił mi wzrok''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2011) * ''Swiadectwò nieniżebnégò[Świadectwo niepokornego]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Wiara i swiadectwò[Wiara i świadectwo]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Òaza Bòżich Dzecy I stãpnégò: ùczbòwnik[Oaza dzieci bożych I stopnia: podręcznik]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Stegna nowégò żëcégò: zapisownik ùczãstnika fòrmacjë pò Òazie Nowégò Żëcégó I stãpnégò[Droga nowego życia: notatnik uczestnika formacji po Oazie Nowego Życia I stopnia''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Stegna ùsłësznotë [Droga posłuszeństwa]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Usłësznota wiarë[Posłuszeństwo wiary''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Òsmë pòewanielizacjowich zéńdzeniów: zapisownik ùczãstnika[Osiem spotkań poewangelizacyjnych: notatnik uczestnika]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2012) * ''Zarizikòwac wiarã[Zaryzykować wiarę]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2013) * ''Cëż to je òaza: w 50-tą roczëznã pierszi òazë Niekalóny w Szlachtowi[Co to jest oaza: w 50-tą rocznicę pierwszej oazy Niepokalanej w Szlachtowej''](Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2013) * ''Chcemë le so nie zabôczëc wiôldżich Bòżich dokôzów: rola pamiãcë w bënowim i pòspólnotowim żëcém[Wielkich dzieł Boga nie zapominajmy: rola pamięci w życiu wewnętrznym i wspólnotowym''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2013) * ''Celebracje "Dzesãcù kroków kù chrzescëjansczi dozdrzeniałoscë"[Celebracje „Dziesięciu kroków ku dojrzałości chrześcijańskiej”'' ](Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2013) * ''Wprowadzenié do dzydniowi pastoralny teòlodżëjë:òd pastoralnoteòlogòwi apriorëznë do Kòscoła- sakrameńtu pòspólnotë [Wprowadzenie do współczesnej teologii pastoralnej: od pastoralnoteologicznego aprioryzmu do Kościoła – sakramentu wspólnoty''](Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2014) * ''Hewó Pón jidze: hòmilijë do liturgicznych czëtaniôw na dni Agweńtu (17-24 gòdnika) i na Gòdowi cząd[Oto Pan przybywa: homilie do czytań liturgicznych na dni Adwentu (17-24 grudnia) i okresu Narodzenia Pańskiego]'' (Kraków, Wyd. Światło-Życie, 2014) * ''Stegna nowégò żëcégò:kònspektë dlô animatorów do 11 ewanielicznich kôrbiónków: 1 etap deùterokatechùmenalny fórmacjë[Droga nowego życia: konspekty dla animatorów do 11 rozmów ewangelicznych: I etap formacji deuterokatechumenalnej Ruchu Światło-Życie]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2014) * ''Liturgiô a pòspólnota[Liturgia a wspólnota''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2015) * ''Jakô òdroda liturgië?[Jaka odnowa liturgii?]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2015) * ''Pieczãc charizmatù[Pieczęć charyzmatu]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2015) * ''Ewanielizacjô pòdle planu Ad Christum Redemptorem: ùczbòwnik[Ewangelizacja według planu Ad Christum Redemptorem: podręcznik]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2015) * ''W słëżbie Niekalóny[W służbie Niepokalanej''] (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2017) * ''Eùcharystiô: paschalné żëcé chrzescëjóna[Eucharystia: paschalne życie chrześcijanina]'' (Krakòwò, Wyd. Światło-Życie, 2017) == Upamiãtnienié i uczestnienia == === Szasëje, place i ronda mióna ks. Frãcëszka Blachnicczégò === * [[Krakòwò]]- szasë''ja'' (ùstanowionô w 1991 r.)<ref>https://web.archive.org/web/20230103143730/http://www.kmk.krakow.pl/artykul_nazwy_ulic.html</ref><ref>https://dawnemapykrakowa.pl/zmiany-nazw-w-krakowie/</ref><ref>https://www.krakow.pl/instcbi/209469,inst,89201,2435,instcbi.html</ref> * [[Sosnowiec|Sosnówc]]- szasëja<ref>https://pl.mapy.cz/zakladni?x=19.1741491&y=50.2911381&z=16&source=osm&id=14817</ref> * [[Tarnowsczé Gòrë]]-szasëja i rondo<ref>https://taxi919.pl/taxi/tarnowskie-gory/ulica/imienia-ks-dr-franciszka-blachnickiego.html</ref><ref>https://mapa.livecity.pl/ulica/imienia%20Ks.%20dr%20Franciszka%20Blachnickiego,Tarnowskie%20G%C3%B3ry,20402</ref> * [[Òstrołãka]]- szasëja<ref>https://www.moja-ostroleka.pl/art/1592895670/ulica-blachnickiego-odebrana-po-wielu-perturbacjach-wazny-szlak-na-osiedlu-centrum-jest-gotowy-zdjecia</ref><ref>https://mapa.targeo.pl/blachnickiego-franciszka-ul-ks/ostroleka-07-410/ulica</ref> * [[Òksëwié|Gdiniô-Òksëwié]] – plac<ref>https://www.gdynia.pl/co-nowego,2774/plac-ks-blachnickiego-na-oksywiu,416998</ref><ref>https://gdansk.gosc.pl/gal/spis/1554634.Plac-ks-Franciszka-Blachnickiego</ref> === Szkòłë mióna ks. Frãcëszka Blachnicczégò === * [[Tarnowsczé Gòrë]]- [[Spòdlëcznô Szkòła nr 3 w Tarnowsczich Gòrach|Spòdlëcznô Szkòła nr 3]]<ref>https://sp3tg.edupage.org/text6/</ref> * [[Jastrzębie-Zdrój]]- [[Spòdlëcznô Szkòła nr 13 w Jastrzãbiù- Zdrzódlë|Spòdlëcznô Szkòła nr 13]]<ref>https://naszatrzynastka.pl/</ref><ref>https://mapa.targeo.pl/szkola-podstawowa-nr-13-im-ks-franciszka-blachnickiego-44-335-jastrzebie-zdroj~19010980/szkola-podstawowa/adres</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230103145233/https://bip.jastrzebie.pl/artykul/5261/52218/dane-podstawowe</ref> * [[Jodłowa]]- [[Spòdlëcznô Szkòła nr 1 w Jodłowi|Spòdlëcznô Szkòła nr 1]]<ref>https://web.archive.org/web/20230103143730/http://zs1.jodlowa.eu/</ref> === Filmë ò ks. Frãcëszkù Blachnicczim === * [[2016]]- Przepòwiôdôcz nié ùmiérô. Ks. Frãcëszk Blachnicczi (Prorok nie umiera. Ks. Franciszek Blachnicki)<ref>https://katowice.ipn.gov.pl/pl3/aktualnosci/38211,Emisje-filmu-Prorok-rzecz-o-ks-Franciszku-Blachnickimquot-w-rez-Adama-Krasnickie.html</ref><ref>https://www.filmweb.pl/film/Prorok+nie+umiera.+Ks.+Franciszek+Blachnicki-2016-790109</ref> * [[2021]]- Blachnicczi. Żëcé i wid (Blachnicki. Życie i światło)<ref>https://vod.tvp.pl/filmy-dokumentalne,163/blachnicki-zycie-i-swiatlo,342422</ref> === Uczestnienia === * [[Òrdér Òdrodë Pòlsczi|Kòmandérsczi Krziż Òrdérù Òdrodë Pòlsczi]]- uczestnióny 17 gromnicznika 1994 r. (pòsmiértno)<ref>https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19940220173</ref> * [[Òswiãcëmsczi Krziż]]- uczestniony 5 maja 1995 r. (pòsmiértno) == Bibliografiô == *ks. Frãcëszk Blachnicczi:Bibliografiô dokôzów ks. F. Blachnicczégò [Bibliografia prac ks. F. Blachnickiego]. Krosciénko: Wydawnictwo Światło-Życie, 2002. ISBN 83-89238-10-1. *''Ksądz Frãcëszk Blachnicczi 1921-1987 [Ksiądz Franciszek Blachnicki 1921-1987],'' Pòd redakcją Gizelë Skòp, Światło-Życie 1991. *ks. Frãcëszk Blachnicczi:''Wëroczi Bòżi Òpatrznoscë- lëstë z wòjnowégò cządu'' [Wyroki Bożej Opatrzności. Listy z czasu wojny]. Krakòwò: Wydawnictwo Światło-Życie, 2003. <nowiki>ISBN 83-89238-20-9</nowiki>. *ks. Frãcëszk Blachnicczi: Sôdzowé rekòlekcje[Rekolekcje Więzienne]. Kroscénkò: Wydawnictwo Światło-Życie, 2001. <nowiki>ISBN 83-915375-2-8</nowiki>. *ks. Adóm Wòdarczik: Prorok Żëwégò Kòscoła [Adam Wodarczyk: Prorok żywego Kościoła.] Katòwice: Emmanuel, 2008. <nowiki>ISBN 978-83-86704-31-6</nowiki>. *Robert Derewenda: Dzéło wiarë. Historiô Rësznotë Wid- Żëcé w latach 1950-1985 [Dzieło wiary. Historia Ruchu Światło-Życie w latach 1950-1985.] Krakòwò: Wydawnictwo Światło-Życie, 2010. <nowiki>ISBN 978-83-7535-044-9</nowiki>. *Brodzczich Krësztof, Wòjnów Józef:Òazë Rësznota Wid- Żëcé [Oazy Ruch Światło-Życie]. Warszawa: Książka i Wiedza, 1988. <nowiki>ISBN 83-05-12042-2</nowiki>. * [https://web.archive.org/web/20211130172026/http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=6 ks. Frãcëszk Blachnicczi. Żëwòt.]blachnicki.oaza.pl. [[Pòlsczi jãzëk|({{jãz.|pl}})]][przëstãp 2015-12-17]. [zarchiwizowóné z [http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=6 négò adresu] (2019-12-20)]. * [https://web.archive.org/web/20211130173211/http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=15 ks. Franciszek Blachnicki. Kalãdarium]. blachnicki.oaza.pl.[[Pòlsczi jãzëk|({{jãz.|pl}})]] [przëstãp 2015-12-17]. [zarchiwizowóné z [http://blachnicki.oaza.pl/?page_id=15 négò adresu] (2017-10-24)]. * [https://ipn.gov.pl/download/1/74654/6072006ZabojstwoksFranciszkaBlachnickiegowdniu27021987rwCarlsberguS23-05-Zk.pdf Pòstanowienié ò ùmòrzeniém pòdszukù]. ipn.gov.pl, [[Pòlsczi jãzëk|({{jãz.|pl}})]] 2006-07-06 [przestãp 2023-01-03]. *Andris Grajewsczi. Wëzwanié ks. Blachniczczégò [Wyzwanie ks. Blachnickiego.] „Trybuna Śląska”, s. 11, Nr 303 z 29 gódnika 1999. *Juliusz Niekrasz. ''Z dzéjów AK na Szląskù[Z dziejów AK na Śląsku],'' Warszawa 1985, 59. <nowiki>ISBN 83-211-0646-3</nowiki>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20211222191344/http://blachnicki.oaza.pl/ Òficjalnô starna ò ks. Blachnicczim]. blachnicki.oaza.pl ({{jãz.|pl}}) [przëstãp 2015-12-17]. [zarchiwizowóné z [http://blachnicki.oaza.pl négò adresù] (2023-01-03)] * [http://wzrostwiary.blogspot.com/search/label/ks.%20Franciszek%20Blachnicki/ Cytatë ks. Frãcëszka Blachnicczégò.]({{jãz.|pl}}) * [https://web.archive.org/web/20170330184653/http://www.zaufaj.com/ks-f-blachnicki.html ks. Frãcëszk Blachnicczi – biografiô]. zaufaj.com. ({{jãz.|pl}}) [przëstãp 2015-12-17]. [zarchiwizowóné z [http://www.zaufaj.com/ks-f-blachnicki.html négò adresù] (2017-03-30)]. {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] pbb3knjexeemt6oc1evsinixx8atd21 0 12053 209883 209544 2026-07-30T20:23:33Z Iketsi 3254 òryginalné → òriginalné; mióno → miono 209883 wikitext text/x-wiki {{Pòliticznô partiô|miono=Neòbùrbóńskô Rësznota|òriginalné miono=Movimento Neoborbonico|logo=Logo del Movimento Neoborbonico.png|krôj={{Państwò pòdôwczi KÒS}} <ref>de facto dzél [[Italskô|Jitalië]]</ref>|skrócënk=MN|przédnik=Gennaro de Crescenzo|ùsôdztwò=7 strëmiannika 1993|adrésa=Via Napoli n.57- 80040 -Volla(NA)|deja=[[mònarszëzna]], [[tradicjonalëzna]], samòstójnota [[Pôłnié(Jitaliô)|Pôłniégò]], [[regionalëzna]],|farwë={{Legéńda|#0000FF|mòdró}} {{Legéńda|white|biéló}}|jinternetowô starna=https://www.neoborbonici.com/}} '''Neòburbòńskô Rësznota''' ({{jãz.|it}} ''Movimento Neoburbonico'') – kùlturnô rësznota ùsôdzônô w 1993 rokù w Napùlu, jaczi célã je rozkòscérzanié kùltùrni érbë pôłniowi [[Italskô|Jitalië]], a téż òdroda Królestwa Òbòjga Sicilië. == Deja == Neòbùrbònczicë są mònarchisticzną, tradicjonalëstëczną i reakcijną rësznotą. Są òni wiôldżima procëmnikama [[Risorgimento]], przëkònującë,że bëło òno dlô [[Pôłnié (Jitaliô)|Pôłniégò]] katastrofą, mdącë przëczeną jegò gòspòdarczi rujinë (za sprawą rozkradzeniégò napùlsczich i sicilijsczich zakłôdów i dëtków przez Piemòntczików),ùpôdkù jegò znaczenkù i ùpòkòrzeniégò Napùlczików i Sicilijczików. <ref>Dlôczë më jesmë Neòbùrbòńską Rësznotą?-http://www.legitymizm.org/ruch-neoburbonski ({{jãz.|pl}})</ref>Jich spòdlowim célã je òdwrócenié skùtków Risorgimento, òdrodzenié [[Królestwò Òbòjga Siciliów|Królestwa Òbòjga Siciliów]] i restauracjã panôwnictwa sicilijsczi lënië Bùrbònów. Stoją òni mët na gruńcë apartnotë Napùlczików i Sicilijczików òd Jitalczików i mają starã ò rozkòscérzanié napùlsczi i sicilijsczi swiądë i juwernotë,a téż napùlsczégò i sicilijsczégò jãzëka<ref name=":0">Historiô Rësznotë- https://www.neoborbonici.com/storia-del-movimento/ ({{jãz.|it}})</ref>. == Dzejnota == 7 strëmiannika 1993 rokù w Borgo Marinaro mia plac pierwszô akcjô rësznotë, jaką bëłë kòntròbchòdë przecygniãcégò do Królestwa Òbòjga Sicilië Czerwònich Kòszlów Giuseppe Garibaldiégò. Òbczas nich znóny runita Riccardo Pazzaglia zaprezentowôł òficjalny himn Rësznotë, ùsôdzóny na melodiã himnù KÒS<ref name=":0" />. Òd tegò czasu neòbùrbònczicë pòdjimają rozmajité spòlëznowi i kùlturné dzejania. Òrganizëją òni ùpamiãtnieniô wôrtnich wëdarzeniów z historië KÒS i sicilijsczi lënië Bùrbònów, taczich jak ùpôdk twiérdzów w Gaetce i Messinu, smiérc òstôtnégò panëjącégò króla Òbòjga Siciliów Francëszka II,czë dzejnota sanfedistów i brigantów. Biôtkùją òni procëm atakom na Pôłnié, Napùlczików,czë Sicilijczików w pùblëcznim rëmie,a téż fónkcjonerującim pòwszechno łżóm na témã KÒS, Risorgimento, czë Garibaldégò. Neòbùrbonczicë zajimają sã mët składaniém wniosków ò rëmniãcé geògraficznëch pòzwów nadónych na tczã Risorgimento, czë lëdzy z nim sparłãczónëch, òsoblëwò w dôwnim KÒS (jak Plac Garibaldégò w Napùlu). Zajimają sã mët rozkòscérzaniém wiedzë ò zbrodniach i kradilstwach, jaczich dokònałë garibaldistowsczé òddzélë i sabaùdzkô dinastiô, jakô rządzëła Królestwã Jitalië. W 1999 rokù jich dossier òstôło wësłóné przez nich do Eùropejsczégò Tribùnału Lëdzczich Prawów w Sztrasbùrgù. Z pòdjimiznë neòbùrbónsczich dzejôrzów w gòdnikù 2008 rokù òsta ùsôdzônô Reprezentacjô Królestwa Òbòjga Siciliów w Fùtbòlu, jakô je nôlëżnikã NF Board i CONiFA. == Delegacje == Neòbùrbòńskô Rësznota je òrganizacjowo pòdzélónô na tpzw. delegacje. Nôwëższim stãpniã delegacjë je nôdjintententurô,jaczi pòdlégają jintententurë. Są téż jintendentùrë,jaczi nie pòdlégają pòd niżôdnô nôdjintendenturã. Hewò je spisënk wszëtczich delegacjów z jich przédnikama<ref>Delegacje-https://www.neoborbonici.com/delegazioni/<nowiki/>({{jãz.|it}})</ref>: === Delegacje na òbéndze KÒS === * '''Nadintendentura Apùlië''' (''Sovrintendenza per le Puglie)'' – Pino Marino ** Jintendenturô Kapitanatù (''Intendenza di Capitanata)'' – Giuseppe Quatrucchi ** Jintenden]turô Lecce ''(Intendenza di Lecce)'' – Roberto Perrone i Claudia Quatra Goloss * '''Nadintendentura Kalabrië''' ''(Sovrintendenza per le Calabrie)'' – Pasquale Zavaglia ** Jintendenturô Cosenzë ''(Intendenza di Cosenza)'' – Giampiero Tiano ** ''Jintendenturô Reggio Calabria (Intendenza di Reggio Calabria)'' – Antonio Porcaro ** ''Jintendenturô Catanzaro (Intendenza di Catanzaro'')- Cinzia Lamberti i Gianluca Bellacoscia * '''Generalnô Nadintendentura Kalabrië''' ''(Sovrintendenza generale per la Sicilia)'' – comm. Antonio di Janni ** ''Jintendenturô Messinë (Intendenza di Messina)'' – Salvatore Serio ** ''Jintendenturô Caltanisset (Intendenza di Caltanissetta)'' – Michele Lauricella * '''Nadintendentura Mòlizjë''' ''(Sovrintendenza per il Molise)'' – Paolo Corsi i Giovanni Francario * '''Nadintendentura Bazilikat''ë'''''<nowiki/> ''(Sovrintendenza per la Basilicata)'' – Antonio Boccia ** ''Jintendenturô Potenzë (Intendente per Potenza)'' – Renato Chiarelli * '''Jintendenturô Benewentù''' ''(Intendenza di Benevento)'' – Ubaldo Sterlicchio * '''Jintendenturô Ksãżystwa Ultrë''' ''(Sovrintendenza Principato Ultra)'', Avellino-Fernando Bianco * '''Nadintendentura Zemië Lavoro''' ''(Sovrintendenza Terra di Lavoro)'', Caserta-Vincenzo Coronato ** ''Jintendenturô Casertë (Intendenza di Caserta)'' – Paolo Schiano * '''Nadintendentura Ksążystwa Citrë''' ''(Sovrintendenza Principato Citra)'' – Don Alessandro de Vita * '''Nadintendentura Napùlsczich Òstrowów''' ''(Sovrintendenza Isole Napoletane)'' – Massimo Sparnelli * '''Nadintendentura Amalfië, Majorië i Sorentinsczégò Półòstrowù''''' (Sovrintendenza Amalfi, Maiori e Penisola Sorrentina)'' – Francesco De Crescenzo * '''Nadintendentura Kalabrië''' ''(Sovrintendenza Area Vesuviana)'' – Ciro Di Giacomo ** ''Jintendenturô Portici (Intendenza di Portici)'' – Emilio Caserta (kòòrdinatóra młodzëznë) ** ''Jintendenturô Boscoreale (Intendenza di Boscoreale)'' – Marisa Monaco ** ''Jintendenturô Pomigliano (Intendenza di Pomigliano)'' – Giuseppe Giunto === Delegacje w jinszëch jitalsczich krajach === * '''Nadintendentura Emilië i Romanië''''' (Sovrintendenza per l’Emilia Romagna)'' – Gennaro Pisco (Romaniô: Tiziana Coda) * '''Nadintendentura Lacjum''''' (Sovrintendenza per il Lazio)'' – Arturo Cannavacciuolo e Augusto Santaniello ** ''Jintendenturô Area Sabina (Intendenza Area Sabina)'' – Sara Maria Solomita * '''Nadintendentura Latinsczi''''' (Sovrintendenza per la Provincia di Latina)'' – Giampalo Costa * '''Nadintendentura Wenecczi''''' (Sovrintendenza per il Veneto)'' – Francesco Guarino * '''Nadintendentura Ligùrië''' ''(Sovrintendenza per la Liguria)'' – Alessandro Caradolfo * '''Nadintendentura Toskanië''' ''(Sovrintendenza per la Toscana)'' – Manfredi Adamo === Delegacje bùten KÒS i Jitalië === * '''Nadjintendenturô [[Brazyliô|Brazylie]]''' ''(Sovrintendenza per il Brasile)'' – Paolo Fiore * '''Nadintendentura [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]]''' ''(Sovrintendenza per gli Stati Uniti)'' – Mario de Vivo * '''Nadintendentura [[Argentina|Argentinsczi]]''' ''(Sovrintendenza per l'Argentina)'' – Antonio Atteo * '''Nadintendentura [[Aùstraliô|Aùstralie]]''' (Sovrintendenza per l'Australia) – Lucio Praino * '''Nadintendentura [[Pòlskô|Pòlsczi]]''' (Sovrintendenza per la Polonia) – Adriano Novello * '''Nadintendentura [[Francëjô|Francësczi]]''' (Sovrintendenza per la Francia) – Sabina Coda * '''Nadintendentura [[Fińskô|Fińsczi]]''' (Sovrintendenza per la Finlandia) – Bruno Marone == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticzné partie]] [[Kategòrëjô:Italskô]] 7yvlgfuqt032vlilzs65v7m8yzh8rbw 10 12152 209877 200958 2026-07-30T20:17:37Z Iketsi 3254 òryginalné → òriginalné; mióno → miono 209877 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" cellpadding="3" cellspacing="0" style="float: right; width: 280px; margin: 0 0 1em 1em; background: #ffffff; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 87%; text-align:left;" |- | colspan="2" style="background-color:#{{#if:{{{downe|}}}|F0E68C|A8D3FF}}; font-size:1px; height:3px;" | |- | colspan="2" style="background-color:#FFFFFF; text-align:center; font-size:120%; border-bottom:1px solid #AAAAAA;" | '''{{{miono}}}'''{{#if:{{{òriginalné miono<includeonly>|</includeonly>}}}|<br/>{{{òriginalné miono}}}}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{logo|}}}|[[Òbrôzk:{{{logo|}}}|240x240px|alt=Ilustracyjŏ]]|pole=style="text-align: center; font-size: x-small; background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{krôj<includeonly>|</includeonly>}}}|Krôj|{{{krôj}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{skrócënk<includeonly>|</includeonly>}}}|Skrócënk|{{{skrócënk}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik1<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{pòzwa przédnika1}}}|{{{przédnik1}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik2<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{pòzwa przédnika2}}}|{{{przédnik2}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik3<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{pòzwa przédnika3}}}|{{{przédnik3}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik4<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{pòzwa przédnika4}}}|{{{przédnik4}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{ùsôdzca<includeonly>|</includeonly>}}}|Ùsôdzca|{{{ùsôdzca}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{ùsôdzcë<includeonly>|</includeonly>}}}|Ùsôdzcë|{{{ùsôdzcë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{ùsôdztwò<includeonly>|</includeonly>}}}|Data ùsôdztwa|{{{ùsôdztwò}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{rozrzeszënié<includeonly>|</includeonly>}}}|Data rozrzeszënégò|{{{rozrzeszënié}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wëapartnienié<includeonly>|</includeonly>}}}|Wëapartniónô z|{{{wëapartnienié}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{sparłãczenié<includeonly>|</includeonly>}}}|Sparłãczónô z|{{{sparłãczenié}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{adrésa<includeonly>|</includeonly>}}}|Adrésa sédzbë|{{{adrésa}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{nôlëżnicë<includeonly>|</includeonly>}}}|Słëchôjącé<br /> partijë|{{{nôlëżnicë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{partëjô-nënka<includeonly>|</includeonly>}}}|Partëjô-nënka|{{{partëjô-nënka}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{deja<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Wëkôz politicznëch dejów|Politicznô deja]]|{{{deja}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{ékònomiczni pòzdrzatk<includeonly>|</includeonly>}}}|Ékònomiczni pòzdrzatk|{{{ékònomiczni pòzdrzatk}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wielnota<includeonly>|</includeonly>}}}|Wielnota nôlëżników|{{{wielnota}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òglowòpaństwòwé<includeonly>|</includeonly>}}}|Òglowòpaństwòwé<br /> nôlëżnictwò|{{{òglowòpaństwòwé}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{midzënôrôdné<includeonly>|</includeonly>}}}|Midzënôrôdné<br /> nôlëżnictwò|{{{midzënôrôdné}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{eùrokarno<includeonly>|</includeonly>}}}|Karno w Eùropsczim<br /> Parlameńcë|{{{eùrokarno}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{młodzëznówkô<includeonly>|</includeonly>}}}|Młodzëznowô òrganizacëjô|{{{młodzëznówkô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{białkòwkô<includeonly>|</includeonly>}}}|Białogłowskô òrganizacëjô|{{{białkòwkô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{farwë<includeonly>|</includeonly>}}}|Farwë|{{{farwë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{mańdatë<includeonly>|</includeonly>}}}|'''Mańdatë'''|pole=style="background-color: #A8D3FF; text-align:center;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë1<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë1_titël}}}|{{{mańdatë1}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë2<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë2_titël}}}|{{{mańdatë2}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë3<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë3_titël}}}|{{{mańdatë3}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë4<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë4_titël}}}|{{{mańdatë4}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë5<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë5_titël}}}|{{{mańdatë5}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë6<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë6_titël}}}|{{{mańdatë6}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë7<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë7_titël}}}|{{{mańdatë7}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë8<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë8_titël}}}|{{{mańdatë8}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë9<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë9_titël}}}|{{{mańdatë9}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë10<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë10_titël}}}|{{{mańdatë10}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë11<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë11_titël}}}|{{{mańdatë11}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{mańdatë12<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{mańdatë12_titël}}}|{{{mańdatë12}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{commons<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Plik:Commons-logo.svg|15px|link=]] [[Commons:{{{commons}}}|Galerëjô w Wikimedia Commons]]|pole=style="background-color: #{{{tło}}}; text-align:center; border-top: 1px #aaa solid; font-size:small;"|}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{jinternetowô starna<includeonly>|</includeonly>}}}|[{{{jinternetowô starna}}} Jinternetowô starna]|pole=style="font-weight: bold; text-align: center; background-color: #{{#if:{{{downe|}}}|F0E68C|A8D3FF}};"}} |- |} <noinclude> Nen infobox je pòmòcny przi artiklach na témã pòliticznich partiów, kòalicjów i metapòliticznëch òrganizacjów. Môlë,dze je òn ùżëti,mòżna [https://csb.wikipedia.org/wiki/Specjaln%C3%B4:Linkuj%C4%85ce?target=Szabl%C3%B3na%3AP%C3%B2liticzn%C3%B4+parti%C3%B4&namespace= tuwò]. Żëczã jem wszëtczim,jaczé mdą miec ùżiwóné nen infobox wielu zwënégòw w ùsôdztwie nowich artiklów i rozkòscérzaniém stôrich. ==Wôrtné wiadło== Hewòtny infobox jem przëdôlmaczëł z szlachòwni szablónë ze szląsczi Wikipedië. Òriginalny infobox mòżna òbôczëc [https://szl.wikipedia.org/wiki/Muster:Polityczn%C5%8F_partyj%C5%8F_infoszachtla tuwò]. == Szablóna == <nowiki> {{Pòliticznô partiô | miono = | òriginalné miono = | logo = | krôj = | skrócënk = | pòzwa przédnika1 = | przédnik1 = | pòzwa przédnika2 = | przédnik2 = | pòzwa przédnika3 = | przédnik3 = | pòzwa przédnika4 = | przédnik4 = | ùsôdzca = | ùsôdzcë = | ùsôdztwò = | rozrzeszënié = | wëapartnienié = | sparłãczenié = | adrésa = | nôlëżnicë = | partëjô-nënka = | deja = | ékònomiczni pòzdrzatk= | wielnota = | òglowòpaństwòwé = | midzënôrôdné = | eùrokarno = | młodzëznówkô = | białkòwkô = | farwë = | commons = | jinternetowô starna = | mańdatë = | mańdatë1_titël = | mańdatë1 = | mańdatë2_titël = | mańdatë2 = | mańdatë3_titël = | mańdatë3 = | mańdatë4_titël = | mańdatë4 = | mańdatë5_titël = | mańdatë5 = | mańdatë6_titël = | mańdatë6 = | mańdatë7_titël = | mańdatë7 = | mańdatë8_titël = | mańdatë8 = | mańdatë9_titël = | mańdatë9 = | mańdatë10_titël = | mańdatë10 = | mańdatë11_titël = | mańdatë11 = | mańdatë12_titël = | mańdatë12 = }} <nowiki></nowiki> {{clear}} == Przëkłôd == {{Pòliticznô partiô | miono = Kònfederacjô Pòlsczi Krónë | òriginalné miono = Konfederacja Korony Polskiej | logo = Confederation_of_the_Polish_Crown_logo.png | krôj = {{Państwò pòdôwczi Pòlskô}} | skrócënk = Króna ([[pòlsczi jãzëk|pòl]]. Korona), KKP | pòzwa przédnika1 = Przédnik | przédnik1 = [[Braunów Grégór]] | pòzwa przédnika2 = Pòdprzédnicë | przédnik2 = Skalików Włôdzmiérz <br> Friców Romôn | pòzwa przédnika3 = | przédnik3 = | pòzwa przédnika4 = | przédnik4 = | ùsôdzca = Braunów Grégór | ùsôdzcë = | ùsôdztwò = 28 czerwińca 2019 | rozrzeszënié = | wëapartnienié = | sparłãczenié = | adrésa = Jagiellońskô sz.59/65,42-229, [[Częstochowa|Czãstochòwô]] | nôlëżnicë = | partëjô-nënka = | deja = [[mònarszëzna]], [[tradicjonalëzna]],[[eùroscepticznota]], [[pòliticznô katolëcëzna]] | ékònomiczni pòzdrzatk= [[òrdoliberalëzna]]<ref>https://konfederacjakoronypolskiej.pl/wp-content/uploads/2023/03/Program-KKP-internet.pdf</ref> | wielnota = | òglowòpaństwòwé = | midzënôrôdné = | eùrokarno = niezrzeszóni | młodzëznówkô = Króna Młodëch | białkòwkô = | farwë = {{Legéńda|white|biéló}} {{Legéńda|#CC0000|czerwiónô}} {{Legéńda|gold|złotô}} | commons = | jinternetowô starna = https://konfederacjakoronypolskiej.pl/ | mańdatë = jo | mańdatë1_titël = Pòsélcë | mańdatë1 = {{ùdzél|3|460|#990033}} | mańdatë2_titël = Senatórowie | mańdatë2 = {{ùdzél|0|100|#990033}} | mańdatë3_titël = Sejmikòwé radzëcelë | mańdatë3 = {{ùdzél|0|552|#990033}} | mańdatë4_titël = Krézowé radzëcelë | mańdatë4 = {{ùdzél|0|6170|#990033}} | mańdatë5_titël = Gminné radzëcelë | mańdatë5 = {{ùdzél|0|39416|#990033}} | mańdatë6_titël = Wójtowie, bùrméstrowie a prezidentowie | mańdatë6 = {{ùdzél|0|2477|#990033}} | mańdatë7_titël = Dzelnicowé radzëcelë st. gardu Warszawë | mańdatë7 = {{ùdzél|0|420|#990033}} | mańdatë8_titël = Eùroposélcë <br>(pòlsczé môlë) | mańdatë8 = {{ùdzél|1|53|#990033}} | mańdatë9_titël = | mańdatë9 = | mańdatë10_titël = | mańdatë10 = | mańdatë11_titël = | mańdatë11 = | mańdatë12_titël = | mańdatë12 = }} <nowiki> {{Pòliticznô partiô | miono = Kònfederacjô Pòlsczi Krónë | òriginalné miono = Konfederacja Korony Polskiej | logo = Confederation_of_the_Polish_Crown_logo.png | krôj = {{Państwò pòdôwczi Pòlskô}} | skrócënk = Króna ([[pòlsczi jãzëk|pòl]]. Korona), KKP | pòzwa przédnika1 = Przédnik | przédnik1 = [[Braunów Grégór]] | pòzwa przédnika2 = Pòdprzédnicë | przédnik2 = Skalików Włôdzmiérz <br> Friców Romôn | pòzwa przédnika3 = | przédnik3 = | pòzwa przédnika4 = | przédnik4 = | ùsôdzca = Braunów Grégór | ùsôdzcë = | ùsôdztwò = 28 czerwińca 2019 | rozrzeszënié = | wëapartnienié = | sparłãczenié = | adrésa = Jagiellońskô sz.59/65,42-229, [[Częstochowa|Czãstochòwô]] | nôlëżnicë = | partëjô-nënka = | deja = [[mònarszëzna]], [[tradicjonalëzna]],[[eùroscepticznota]], [[pòliticznô katolëcëzna]] | ékònomiczni pòzdrzatk= [[òrdoliberalëzna]]<ref>https://konfederacjakoronypolskiej.pl/wp-content/uploads/2023/03/Program-KKP-internet.pdf</ref> | wielnota = | òglowòpaństwòwé = | midzënôrôdné = | eùrokarno = niezrzeszóni | młodzëznówkô = Króna Młodëch | białkòwkô = | farwë = {{Legéńda|white|biéló}} {{Legéńda|#CC0000|czerwiónô}} {{Legéńda|gold|złotô}} | commons = | jinternetowô starna = https://konfederacjakoronypolskiej.pl/ | mańdatë = jo | mańdatë1_titël = Pòsélcë | mańdatë1 = {{ùdzél|3|460|#990033}} | mańdatë2_titël = Senatórowie | mańdatë2 = {{ùdzél|0|100|#990033}} | mańdatë3_titël = Sejmikòwé radzëcelë | mańdatë3 = {{ùdzél|0|552|#990033}} | mańdatë4_titël = Krézowé radzëcelë | mańdatë4 = {{ùdzél|0|6170|#990033}} | mańdatë5_titël = Gminné radzëcelë | mańdatë5 = {{ùdzél|0|39416|#990033}} | mańdatë6_titël = Wójtowie, bùrméstrowie a prezidentowie | mańdatë6 = {{ùdzél|0|2477|#990033}} | mańdatë7_titël = Dzelnicowé radzëcelë st. gardu Warszawë | mańdatë7 = {{ùdzél|0|420|#990033}} | mańdatë8_titël = Eùroposélcë <br>(pòlsczé môlë) | mańdatë8 = {{ùdzél|1|53|#990033}} | mańdatë9_titël = | mańdatë9 = | mańdatë10_titël = | mańdatë10 = | mańdatë11_titël = | mańdatë11 = | mańdatë12_titël = | mańdatë12 = }} }}</nowiki> [[Kategòrëje:Infoboxë]] </noinclude> fvjshizomv9w3hq524uysx1iz9xhfd4 0 12232 209878 203967 2026-07-30T20:19:24Z Iketsi 3254 òryginalné → òriginalné; mióno → miono; nôrôdzenégò→nôrodzeniégò; - → – ; Anielsczi→Angelsczi; [[łacyńsczi jãzëk|łac.]]→{{jãz.|la}}; (pòl.)→({{jãz.|pl}}) 209878 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|miono=bp Bernat Tissier de Mallerais|òriginalné miono=bp Bernard Tissier de Mallerais|titel=pòmòcniczi biskùp FSSPX|òbrôzk=Bernard Tissier de Mallerais – Lourdes 2008.jpg|òpisënk òbrôzka=bp Bernat Tissier de Mallerais (2008)|mòtto=Pax Christi Regis<br>({{jãz.|la}}) Mir Christusa Króla|céch=Blason Bernard Tissier de Mallerais.svg|òpisënk céchù=Hérb bp Bernata Tissiera de Mallerais|môl dzejaniégò={{Państwò pòdôwczi Szwajcarskô}} <br> Christianitas|data nôrodzeniégò=14 séwnika 1945|data nôrôdzeniégò=14 séwnika 1945|môl nôrodzeniégò=[[Sallenches]], Gòrnô Sabaùdzkô, [[Francëjô]]|môl nôrôdzeniégò=[[Sallenches]], Gòrnô Sabaùdzkô, [[Francëjô]]|data smiercë=8 rujana 2024|môl smiercë=[[Sion]], [[Walezjô]], <br> {{Państwò pòdôwczi Szwajcarskô}}|lëżnosc smiercë=czaszkòwô pãkłota|môl spòczinkù=[[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône]]|nôrôdnota=frãcëskô|1. fónkcjô=pòmòcniczi biskùp Bractwa Kapłańsczégò sw. Piusa X|1. fónkcjô cząd=30 czerwińca 1988- 8 rujana 2024|2. fónkcjô=przédny sekretéra FSSPX|2. fónkcjô cząd=1984-1996|3. fónkcjô=réktóra Midzënôrôdnégò Seminarium sw. Piusa X w Ecône|3. fónkcjô cząd=1979-1983|wëznanié=rzimskòkatolëcczé (tradicjonalëzna)|kòscół=[[Katolëcczi Kòscół]]|jinkardinacjô=[[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X]]|prezbitérat=29 czerwińca 1975|biskùpskô kònsekracjô=30 czerwińca 1988|pòdpis=Signature-of-Bishop-Tissier-de-Mallerais.svg}} '''bp Bernat Tissier de Mallerais,''' ({{jãz.|fr}} ''Bernard Tissier de Mallerais''; ùr. 14 séwnika 1945 w [[Sallenches]], ùm. 8 rujana 2024 w [[Sion|Sionie]]<ref name=":0">[https://news.fsspx.pl/2024/10/zmarl-bp-bernard-tissier-de-mallerais/ Bp Bernat Tissier de Mallerais je ùmiarti], news.fsspx.pl, ({{jãz.|pl}}) 2024-10-08 [przëstãp 2024-10-28].</ref><ref>[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/btissdm.html bp Bernat Tissier de Mallerais FSSPX], catholic-hierarchy.org,({{jãz.|en}}), [przëstãp 2024-10-28]</ref>) – frãcësczi tradicjonalëstëczni biskùp [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|Kapłańsczégò Bractwa sw. Piusa X]] w latach 1988–2024. == Żëcé == === Chùtné żëcé i pòsłëga === Bernat Tissier de Mallerais béł ùrodzóny 14 séwnika 1945 rokù w [[Sallenches]] w Gòrni Sabaùdië. W młodoscë bél òn zaangażowóny w skaùting.<ref name=":1">ks. Filip Lovey FSSPX:[https://news.fsspx.pl/2024/10/in-memoriam-biskup-bernard-tissier-de-mallerais/ In memoriam:Biskùp Bernat Tissier de Mallerais] , news.fsspx.pl, [[Pòlsczi jãzëk|({{jãz.|pl}})]] 2024-10-18 [przëstãp 2024-10-28]</ref> Pò wëzweskaniém magisterczégò titla z [[Biologijô|biologië]], òn wstąpił w rujanie 1969 rokù,jakno jeden z pierszich klerików, do [[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône|Midzënôrôdnégò Seminarium sw. Piusa X]] w [[Szwajcarskô|szwajcarsczim]] [[Frébùrg/Fribourg|Frébùrgù]], dze béł pòd dëszëwną òpieką ùsôdzcë Seminarium i prowadzącégò je [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|Kapłańsczégò Bractwa sw. Piusa X]], [[Abp Marcél Léfebr|abp Marcéla Léfebra]],<ref>Pierszé zéńdzenié Bernata Tissiera de Mallerais z arcëbiskùpã Léfebrã mia plac ju w 1967 rokù w jegò parisczim biórze, czej nen béł przédnim pòdwëższim [[Swiãtodëchòwô Gromada|Swiãtodëchòwi Gromadë]]. Bernat,jakno młodi bëniel, sznëkrowôł za kapłańską fórmacją wòlną òd pòsobòrowich fëlënków, a arcëbiskùpa zabédowôł mù spòwiédnik, ks. Łukôsz Léfebr (niekrewny z arcëbiskùpã). Tedë równak pòzdrzészi ùsôdzca [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|FSSPX]] ni mógł mù pòmóc, tej Bernat żdżôł dwa lata, cygnąc dali biologiczné sztudia.</ref><ref>[https://news.fsspx.pl/2020/04/oddani-strazniczce-wiary-wywiad-z-bp-bernardem-tissier-de-mallerais/ Òddóni Charwatnicë Wiérë- wëdowiédzô z bp Bernatã Tissierã de Mallerais], news.fsspx.pl, [[Pòlsczi jãzëk|({{jãz.|pl}})]], 2020-04-17, [przëstãp 2024-10-28]</ref>jaczi wëswiãcył gò 29 czerwińca 1975 r. na kapłana w nowi sédzbie seminarium w [[Ecône]]. Ks. Tissier na zôczątkù swòji kapłańsczi stegnë dali bél zrzeszóny ze swòją alma mater, nôpierwi jakno wëkłôdôcz, pòtim w latach 1979-1983, jakno réktóra. === Biskùpiô pòsłëga === W 1984 rokù òstôł òn mianowóny przédnym sekretérą FSSPX. 30 czerwińca 1988 rokù razã z [[Bp Alfónks de Gallatera|ks. Alfònksã Gallaterą]],[[Bp Bernat Fellaj|ks. Bernatã Fellajã]] i [[Bp Riszôrd Williamsón|ks. Riszardã Williamsonã]] (dzys [[Katolëckô Ùdornô Rësznota|bùten FSSPX]]), ks. Tissier [[Ekôńsczé kònsekracje|òstôł kònsekrowany na biskùpa]] bez [[Abp Marcél Léfebr|abp Marcéla Léfebra]] i przédnégò pòdwëższégò [[Kapłańsczé Bractwò sw. Jóna Marië Vianneja|Kapłańsczégò Bractwa sw. Jóna Marië Vianneja]] [[Bp Antón de Castro Majer|bp Antóna de Castro Majera]]. Z leżnoscë felënkù papiesczi zgòdë na swiãcenia, niedłëgò pò nich Watikan scwierdzył,że neobiskùpi i jich kònsekratórowie miele na se zacygłé ekskòmùnikã latae sententiae (z mòcë samégò prawa). Bractwò równak stoji na stanowiszczu niewôrtnotë ny ekskòmùniczi, pòwòłując sã na stón wëższi brëkòwnotë i Kòdeks Kanonicznégò Prawa. Ekskòmùnika òsta fòrmalno zjimniãtô<ref>Pòdlë [[Apòstolskô Stolëca|Apòstolsczi Stolëcë]].</ref> 21 stëcznika 2009 rokù bez papiéża [[Benedikt XVI|Benedikta XVI]]. Biskùp òb swòją pòsłëgã rézowôł do wielu krajów, ùdziélając sakrameńtów i biorąc ùdzél w tradicjonalëstëcznich konferencjach (m.jin. béł przédnym prelegeńtã na dorocznëch kònferencjach piusowsczi wëdowiznë w [[Zjednóné Kraje Americzi|ZKA]] Angelus Press). Z jegò rãkòw 28 lëpińca 1991 rokù biskùpią sakrã miôł przëjimniãté nastãpnik ùmiartégò trzë miesące chùtni [[Bp Antón de Castro Mayer|biskùpa Castro Mayera]] na stanowiskù przédnégò pòdwëżsczégò [[Kapłańsczé Bractwò sw. Jóna Marië Vianneja|FSSJV]] [[Bp Liciniùsz Rangel|ks. Liciniùsz Rangel]].<ref name=":1" /><ref>JE [[bp Liciniùsz Rangel]]: Biskùp dlô Tradicjë w diecezjë Campos, Zawsze Wierni,nr 23, 1998-08-07, s. 36 (mòżna òbôczëc [https://web.archive.org/web/20240523120628/https://gdynia.fsspx.pl/1998/08/01/je-bp-licinio-rangel-biskup-dla-tradycji-w-diecezji-campos/ tuwò])</ref> Biskùp Tissier de Mallerais béł téż baro zaangażowóny w rozkòscérzanié żëcégò i érbë swòjégò dëszëwnégò méstra, abp Léfebra, mdąc aùtorã knéżczi ò nim pt. "Marcél Léfebr. Żecé". Słechôł òn nôbarżi kònserwatiwnégò skrzëdła Bractwa, mdąc procëm doktrinalnim ùstãpstwóm przi kôrbiónkach z Watikanã. === Smiérc === 28 séwnika 2024 rokù, bp Bernat pò mòdlëtwie Angelus béł spadłi z trapów, doznając pãkłotë czasczi i bënowi bąblotczi.<ref>[https://news.fsspx.pl/2024/10/intencja-modlitewna-bp-bernard-tissier-de-mallerais/ Mòdlëtewnô jintencjô- bp Bernat Tissier de Mallerais], news.fsspx.pl, 2024-10-02, [przëstãp 2024-10-29]</ref> Òstôł òn przewiozłi do [[Sion|sionsczi]] bòlëcë,dze 8 rujana ùmiôrł.<ref name=":0" /> Pògrzéb bp Bernata Tissiera de Mallerais miôł plac 18 rujana 2024 rokù w [[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône|Midzënôrôdnim Seminarium sw. Piusa X w Ecône]], dze pò òdprawióny bez [[Bp Alfónks de Gallatera|bp Alfònksa de Gallaterã]] mszë Requiem biskùpiné cało òsta złożóné w seminarijni kripce,kòl ùsôdzcë Bractwa [[Abp Marcél Léfebr|abp Léfebra]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Biskùpi]] dro4fcjt425a4p8h3js21ibwnjfvjfn 209879 209878 2026-07-30T20:19:50Z Iketsi 3254 - 209879 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|miono=bp Bernat Tissier de Mallerais|òriginalné miono=bp Bernard Tissier de Mallerais|titel=pòmòcniczi biskùp FSSPX|òbrôzk=Bernard Tissier de Mallerais - Lourdes 2008.jpg|òpisënk òbrôzka=bp Bernat Tissier de Mallerais (2008)|mòtto=Pax Christi Regis<br>({{jãz.|la}}) Mir Christusa Króla|céch=Blason Bernard Tissier de Mallerais.svg|òpisënk céchù=Hérb bp Bernata Tissiera de Mallerais|môl dzejaniégò={{Państwò pòdôwczi Szwajcarskô}} <br> Christianitas|data nôrodzeniégò=14 séwnika 1945|data nôrôdzeniégò=14 séwnika 1945|môl nôrodzeniégò=[[Sallenches]], Gòrnô Sabaùdzkô, [[Francëjô]]|môl nôrôdzeniégò=[[Sallenches]], Gòrnô Sabaùdzkô, [[Francëjô]]|data smiercë=8 rujana 2024|môl smiercë=[[Sion]], [[Walezjô]], <br> {{Państwò pòdôwczi Szwajcarskô}}|lëżnosc smiercë=czaszkòwô pãkłota|môl spòczinkù=[[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône]]|nôrôdnota=frãcëskô|1. fónkcjô=pòmòcniczi biskùp Bractwa Kapłańsczégò sw. Piusa X|1. fónkcjô cząd=30 czerwińca 1988- 8 rujana 2024|2. fónkcjô=przédny sekretéra FSSPX|2. fónkcjô cząd=1984-1996|3. fónkcjô=réktóra Midzënôrôdnégò Seminarium sw. Piusa X w Ecône|3. fónkcjô cząd=1979-1983|wëznanié=rzimskòkatolëcczé (tradicjonalëzna)|kòscół=[[Katolëcczi Kòscół]]|jinkardinacjô=[[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X]]|prezbitérat=29 czerwińca 1975|biskùpskô kònsekracjô=30 czerwińca 1988|pòdpis=Signature-of-Bishop-Tissier-de-Mallerais.svg}} '''bp Bernat Tissier de Mallerais,''' ({{jãz.|fr}} ''Bernard Tissier de Mallerais''; ùr. 14 séwnika 1945 w [[Sallenches]], ùm. 8 rujana 2024 w [[Sion|Sionie]]<ref name=":0">[https://news.fsspx.pl/2024/10/zmarl-bp-bernard-tissier-de-mallerais/ Bp Bernat Tissier de Mallerais je ùmiarti], news.fsspx.pl, ({{jãz.|pl}}) 2024-10-08 [przëstãp 2024-10-28].</ref><ref>[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/btissdm.html bp Bernat Tissier de Mallerais FSSPX], catholic-hierarchy.org,({{jãz.|en}}), [przëstãp 2024-10-28]</ref>) – frãcësczi tradicjonalëstëczni biskùp [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|Kapłańsczégò Bractwa sw. Piusa X]] w latach 1988–2024. == Żëcé == === Chùtné żëcé i pòsłëga === Bernat Tissier de Mallerais béł ùrodzóny 14 séwnika 1945 rokù w [[Sallenches]] w Gòrni Sabaùdië. W młodoscë bél òn zaangażowóny w skaùting.<ref name=":1">ks. Filip Lovey FSSPX:[https://news.fsspx.pl/2024/10/in-memoriam-biskup-bernard-tissier-de-mallerais/ In memoriam:Biskùp Bernat Tissier de Mallerais] , news.fsspx.pl, [[Pòlsczi jãzëk|({{jãz.|pl}})]] 2024-10-18 [przëstãp 2024-10-28]</ref> Pò wëzweskaniém magisterczégò titla z [[Biologijô|biologië]], òn wstąpił w rujanie 1969 rokù,jakno jeden z pierszich klerików, do [[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône|Midzënôrôdnégò Seminarium sw. Piusa X]] w [[Szwajcarskô|szwajcarsczim]] [[Frébùrg/Fribourg|Frébùrgù]], dze béł pòd dëszëwną òpieką ùsôdzcë Seminarium i prowadzącégò je [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|Kapłańsczégò Bractwa sw. Piusa X]], [[Abp Marcél Léfebr|abp Marcéla Léfebra]],<ref>Pierszé zéńdzenié Bernata Tissiera de Mallerais z arcëbiskùpã Léfebrã mia plac ju w 1967 rokù w jegò parisczim biórze, czej nen béł przédnim pòdwëższim [[Swiãtodëchòwô Gromada|Swiãtodëchòwi Gromadë]]. Bernat,jakno młodi bëniel, sznëkrowôł za kapłańską fórmacją wòlną òd pòsobòrowich fëlënków, a arcëbiskùpa zabédowôł mù spòwiédnik, ks. Łukôsz Léfebr (niekrewny z arcëbiskùpã). Tedë równak pòzdrzészi ùsôdzca [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|FSSPX]] ni mógł mù pòmóc, tej Bernat żdżôł dwa lata, cygnąc dali biologiczné sztudia.</ref><ref>[https://news.fsspx.pl/2020/04/oddani-strazniczce-wiary-wywiad-z-bp-bernardem-tissier-de-mallerais/ Òddóni Charwatnicë Wiérë- wëdowiédzô z bp Bernatã Tissierã de Mallerais], news.fsspx.pl, [[Pòlsczi jãzëk|({{jãz.|pl}})]], 2020-04-17, [przëstãp 2024-10-28]</ref>jaczi wëswiãcył gò 29 czerwińca 1975 r. na kapłana w nowi sédzbie seminarium w [[Ecône]]. Ks. Tissier na zôczątkù swòji kapłańsczi stegnë dali bél zrzeszóny ze swòją alma mater, nôpierwi jakno wëkłôdôcz, pòtim w latach 1979-1983, jakno réktóra. === Biskùpiô pòsłëga === W 1984 rokù òstôł òn mianowóny przédnym sekretérą FSSPX. 30 czerwińca 1988 rokù razã z [[Bp Alfónks de Gallatera|ks. Alfònksã Gallaterą]],[[Bp Bernat Fellaj|ks. Bernatã Fellajã]] i [[Bp Riszôrd Williamsón|ks. Riszardã Williamsonã]] (dzys [[Katolëckô Ùdornô Rësznota|bùten FSSPX]]), ks. Tissier [[Ekôńsczé kònsekracje|òstôł kònsekrowany na biskùpa]] bez [[Abp Marcél Léfebr|abp Marcéla Léfebra]] i przédnégò pòdwëższégò [[Kapłańsczé Bractwò sw. Jóna Marië Vianneja|Kapłańsczégò Bractwa sw. Jóna Marië Vianneja]] [[Bp Antón de Castro Majer|bp Antóna de Castro Majera]]. Z leżnoscë felënkù papiesczi zgòdë na swiãcenia, niedłëgò pò nich Watikan scwierdzył,że neobiskùpi i jich kònsekratórowie miele na se zacygłé ekskòmùnikã latae sententiae (z mòcë samégò prawa). Bractwò równak stoji na stanowiszczu niewôrtnotë ny ekskòmùniczi, pòwòłując sã na stón wëższi brëkòwnotë i Kòdeks Kanonicznégò Prawa. Ekskòmùnika òsta fòrmalno zjimniãtô<ref>Pòdlë [[Apòstolskô Stolëca|Apòstolsczi Stolëcë]].</ref> 21 stëcznika 2009 rokù bez papiéża [[Benedikt XVI|Benedikta XVI]]. Biskùp òb swòją pòsłëgã rézowôł do wielu krajów, ùdziélając sakrameńtów i biorąc ùdzél w tradicjonalëstëcznich konferencjach (m.jin. béł przédnym prelegeńtã na dorocznëch kònferencjach piusowsczi wëdowiznë w [[Zjednóné Kraje Americzi|ZKA]] Angelus Press). Z jegò rãkòw 28 lëpińca 1991 rokù biskùpią sakrã miôł przëjimniãté nastãpnik ùmiartégò trzë miesące chùtni [[Bp Antón de Castro Mayer|biskùpa Castro Mayera]] na stanowiskù przédnégò pòdwëżsczégò [[Kapłańsczé Bractwò sw. Jóna Marië Vianneja|FSSJV]] [[Bp Liciniùsz Rangel|ks. Liciniùsz Rangel]].<ref name=":1" /><ref>JE [[bp Liciniùsz Rangel]]: Biskùp dlô Tradicjë w diecezjë Campos, Zawsze Wierni,nr 23, 1998-08-07, s. 36 (mòżna òbôczëc [https://web.archive.org/web/20240523120628/https://gdynia.fsspx.pl/1998/08/01/je-bp-licinio-rangel-biskup-dla-tradycji-w-diecezji-campos/ tuwò])</ref> Biskùp Tissier de Mallerais béł téż baro zaangażowóny w rozkòscérzanié żëcégò i érbë swòjégò dëszëwnégò méstra, abp Léfebra, mdąc aùtorã knéżczi ò nim pt. "Marcél Léfebr. Żecé". Słechôł òn nôbarżi kònserwatiwnégò skrzëdła Bractwa, mdąc procëm doktrinalnim ùstãpstwóm przi kôrbiónkach z Watikanã. === Smiérc === 28 séwnika 2024 rokù, bp Bernat pò mòdlëtwie Angelus béł spadłi z trapów, doznając pãkłotë czasczi i bënowi bąblotczi.<ref>[https://news.fsspx.pl/2024/10/intencja-modlitewna-bp-bernard-tissier-de-mallerais/ Mòdlëtewnô jintencjô- bp Bernat Tissier de Mallerais], news.fsspx.pl, 2024-10-02, [przëstãp 2024-10-29]</ref> Òstôł òn przewiozłi do [[Sion|sionsczi]] bòlëcë,dze 8 rujana ùmiôrł.<ref name=":0" /> Pògrzéb bp Bernata Tissiera de Mallerais miôł plac 18 rujana 2024 rokù w [[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône|Midzënôrôdnim Seminarium sw. Piusa X w Ecône]], dze pò òdprawióny bez [[Bp Alfónks de Gallatera|bp Alfònksa de Gallaterã]] mszë Requiem biskùpiné cało òsta złożóné w seminarijni kripce,kòl ùsôdzcë Bractwa [[Abp Marcél Léfebr|abp Léfebra]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Biskùpi]] qrfg1j41tigg3lbk2y0hno8isnqr7bu 209880 209879 2026-07-30T20:20:36Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 209880 wikitext text/x-wiki {{Deszewny infobox|miono=bp Bernat Tissier de Mallerais|òriginalné miono=bp Bernard Tissier de Mallerais|titel=pòmòcniczi biskùp FSSPX|òbrôzk=Bernard Tissier de Mallerais - Lourdes 2008.jpg|òpisënk òbrôzka=bp Bernat Tissier de Mallerais (2008)|mòtto=Pax Christi Regis<br>({{jãz.|la}}) Mir Christusa Króla|céch=Blason Bernard Tissier de Mallerais.svg|òpisënk céchù=Hérb bp Bernata Tissiera de Mallerais|môl dzejaniégò={{Państwò pòdôwczi Szwajcarskô}} <br> Christianitas|data nôrodzeniégò=14 séwnika 1945|data nôrôdzeniégò=14 séwnika 1945|môl nôrodzeniégò=[[Sallenches]], Gòrnô Sabaùdzkô, [[Francëjô]]|môl nôrôdzeniégò=[[Sallenches]], Gòrnô Sabaùdzkô, [[Francëjô]]|data smiercë=8 rujana 2024|môl smiercë=[[Sion]], [[Walezjô]], <br> {{Państwò pòdôwczi Szwajcarskô}}|lëżnosc smiercë=czaszkòwô pãkłota|môl spòczinkù=[[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône]]|nôrôdnota=frãcëskô|1. fónkcjô=pòmòcniczi biskùp Bractwa Kapłańsczégò sw. Piusa X|1. fónkcjô cząd=30 czerwińca 1988- 8 rujana 2024|2. fónkcjô=przédny sekretéra FSSPX|2. fónkcjô cząd=1984–1996|3. fónkcjô=réktóra Midzënôrôdnégò Seminarium sw. Piusa X w Ecône|3. fónkcjô cząd=1979–1983|wëznanié=rzimskòkatolëcczé (tradicjonalëzna)|kòscół=[[Katolëcczi Kòscół]]|jinkardinacjô=[[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X]]|prezbitérat=29 czerwińca 1975|biskùpskô kònsekracjô=30 czerwińca 1988|pòdpis=Signature-of-Bishop-Tissier-de-Mallerais.svg}} '''bp Bernat Tissier de Mallerais,''' ({{jãz.|fr}} ''Bernard Tissier de Mallerais''; ùr. 14 séwnika 1945 w [[Sallenches]], ùm. 8 rujana 2024 w [[Sion|Sionie]]<ref name=":0">[https://news.fsspx.pl/2024/10/zmarl-bp-bernard-tissier-de-mallerais/ Bp Bernat Tissier de Mallerais je ùmiarti], news.fsspx.pl, ({{jãz.|pl}}) 2024-10-08 [przëstãp 2024-10-28].</ref><ref>[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/btissdm.html bp Bernat Tissier de Mallerais FSSPX], catholic-hierarchy.org,({{jãz.|en}}), [przëstãp 2024-10-28]</ref>) – frãcësczi tradicjonalëstëczni biskùp [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|Kapłańsczégò Bractwa sw. Piusa X]] w latach 1988–2024. == Żëcé == === Chùtné żëcé i pòsłëga === Bernat Tissier de Mallerais béł ùrodzóny 14 séwnika 1945 rokù w [[Sallenches]] w Gòrni Sabaùdië. W młodoscë bél òn zaangażowóny w skaùting.<ref name=":1">ks. Filip Lovey FSSPX:[https://news.fsspx.pl/2024/10/in-memoriam-biskup-bernard-tissier-de-mallerais/ In memoriam:Biskùp Bernat Tissier de Mallerais] , news.fsspx.pl, [[Pòlsczi jãzëk|({{jãz.|pl}})]] 2024-10-18 [przëstãp 2024-10-28]</ref> Pò wëzweskaniém magisterczégò titla z [[Biologijô|biologië]], òn wstąpił w rujanie 1969 rokù,jakno jeden z pierszich klerików, do [[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône|Midzënôrôdnégò Seminarium sw. Piusa X]] w [[Szwajcarskô|szwajcarsczim]] [[Frébùrg/Fribourg|Frébùrgù]], dze béł pòd dëszëwną òpieką ùsôdzcë Seminarium i prowadzącégò je [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|Kapłańsczégò Bractwa sw. Piusa X]], [[Abp Marcél Léfebr|abp Marcéla Léfebra]],<ref>Pierszé zéńdzenié Bernata Tissiera de Mallerais z arcëbiskùpã Léfebrã mia plac ju w 1967 rokù w jegò parisczim biórze, czej nen béł przédnim pòdwëższim [[Swiãtodëchòwô Gromada|Swiãtodëchòwi Gromadë]]. Bernat,jakno młodi bëniel, sznëkrowôł za kapłańską fórmacją wòlną òd pòsobòrowich fëlënków, a arcëbiskùpa zabédowôł mù spòwiédnik, ks. Łukôsz Léfebr (niekrewny z arcëbiskùpã). Tedë równak pòzdrzészi ùsôdzca [[Kapłańsczé Bractwò sw. Piusa X|FSSPX]] ni mógł mù pòmóc, tej Bernat żdżôł dwa lata, cygnąc dali biologiczné sztudia.</ref><ref>[https://news.fsspx.pl/2020/04/oddani-strazniczce-wiary-wywiad-z-bp-bernardem-tissier-de-mallerais/ Òddóni Charwatnicë Wiérë- wëdowiédzô z bp Bernatã Tissierã de Mallerais], news.fsspx.pl, [[Pòlsczi jãzëk|({{jãz.|pl}})]], 2020-04-17, [przëstãp 2024-10-28]</ref>jaczi wëswiãcył gò 29 czerwińca 1975 r. na kapłana w nowi sédzbie seminarium w [[Ecône]]. Ks. Tissier na zôczątkù swòji kapłańsczi stegnë dali bél zrzeszóny ze swòją alma mater, nôpierwi jakno wëkłôdôcz, pòtim w latach 1979–1983, jakno réktóra. === Biskùpiô pòsłëga === W 1984 rokù òstôł òn mianowóny przédnym sekretérą FSSPX. 30 czerwińca 1988 rokù razã z [[Bp Alfónks de Gallatera|ks. Alfònksã Gallaterą]],[[Bp Bernat Fellaj|ks. Bernatã Fellajã]] i [[Bp Riszôrd Williamsón|ks. Riszardã Williamsonã]] (dzys [[Katolëckô Ùdornô Rësznota|bùten FSSPX]]), ks. Tissier [[Ekôńsczé kònsekracje|òstôł kònsekrowany na biskùpa]] bez [[Abp Marcél Léfebr|abp Marcéla Léfebra]] i przédnégò pòdwëższégò [[Kapłańsczé Bractwò sw. Jóna Marië Vianneja|Kapłańsczégò Bractwa sw. Jóna Marië Vianneja]] [[Bp Antón de Castro Majer|bp Antóna de Castro Majera]]. Z leżnoscë felënkù papiesczi zgòdë na swiãcenia, niedłëgò pò nich Watikan scwierdzył,że neobiskùpi i jich kònsekratórowie miele na se zacygłé ekskòmùnikã latae sententiae (z mòcë samégò prawa). Bractwò równak stoji na stanowiszczu niewôrtnotë ny ekskòmùniczi, pòwòłując sã na stón wëższi brëkòwnotë i Kòdeks Kanonicznégò Prawa. Ekskòmùnika òsta fòrmalno zjimniãtô<ref>Pòdlë [[Apòstolskô Stolëca|Apòstolsczi Stolëcë]].</ref> 21 stëcznika 2009 rokù bez papiéża [[Benedikt XVI|Benedikta XVI]]. Biskùp òb swòją pòsłëgã rézowôł do wielu krajów, ùdziélając sakrameńtów i biorąc ùdzél w tradicjonalëstëcznich konferencjach (m.jin. béł przédnym prelegeńtã na dorocznëch kònferencjach piusowsczi wëdowiznë w [[Zjednóné Kraje Americzi|ZKA]] Angelus Press). Z jegò rãkòw 28 lëpińca 1991 rokù biskùpią sakrã miôł przëjimniãté nastãpnik ùmiartégò trzë miesące chùtni [[Bp Antón de Castro Mayer|biskùpa Castro Mayera]] na stanowiskù przédnégò pòdwëżsczégò [[Kapłańsczé Bractwò sw. Jóna Marië Vianneja|FSSJV]] [[Bp Liciniùsz Rangel|ks. Liciniùsz Rangel]].<ref name=":1" /><ref>JE [[bp Liciniùsz Rangel]]: Biskùp dlô Tradicjë w diecezjë Campos, Zawsze Wierni,nr 23, 1998-08-07, s. 36 (mòżna òbôczëc [https://web.archive.org/web/20240523120628/https://gdynia.fsspx.pl/1998/08/01/je-bp-licinio-rangel-biskup-dla-tradycji-w-diecezji-campos/ tuwò])</ref> Biskùp Tissier de Mallerais béł téż baro zaangażowóny w rozkòscérzanié żëcégò i érbë swòjégò dëszëwnégò méstra, abp Léfebra, mdąc aùtorã knéżczi ò nim pt. "Marcél Léfebr. Żecé". Słechôł òn nôbarżi kònserwatiwnégò skrzëdła Bractwa, mdąc procëm doktrinalnim ùstãpstwóm przi kôrbiónkach z Watikanã. === Smiérc === 28 séwnika 2024 rokù, bp Bernat pò mòdlëtwie Angelus béł spadłi z trapów, doznając pãkłotë czasczi i bënowi bąblotczi.<ref>[https://news.fsspx.pl/2024/10/intencja-modlitewna-bp-bernard-tissier-de-mallerais/ Mòdlëtewnô jintencjô- bp Bernat Tissier de Mallerais], news.fsspx.pl, 2024-10-02, [przëstãp 2024-10-29]</ref> Òstôł òn przewiozłi do [[Sion|sionsczi]] bòlëcë,dze 8 rujana ùmiôrł.<ref name=":0" /> Pògrzéb bp Bernata Tissiera de Mallerais miôł plac 18 rujana 2024 rokù w [[Midzënôrôdné Seminarium sw. Piusa X w Ecône|Midzënôrôdnim Seminarium sw. Piusa X w Ecône]], dze pò òdprawióny bez [[Bp Alfónks de Gallatera|bp Alfònksa de Gallaterã]] mszë Requiem biskùpiné cało òsta złożóné w seminarijni kripce,kòl ùsôdzcë Bractwa [[Abp Marcél Léfebr|abp Léfebra]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Biskùpi]] o49y1g4vjgtoxjx8m32vw3k846w5kgo 0 12279 209890 206908 2026-07-30T20:37:01Z Iketsi 3254 òryginalné → òriginalné; mióno → miono 209890 wikitext text/x-wiki {{Pòliticznô partiô |miono=Partiô Razã |òriginalné miono=Partia Razem |logo=Razem.png |krôj=[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] |skrócënk=Razã |przédnik1=[[Adrian Zandberg]],<br>[[Aleksandra Owca]] |adrésa=sz. Nowi Swiat 27/1, 00-029 [[Warszawa]] |ùsôdztwò=21 maja 2015<ref>[https://bip.warszawa.so.gov.pl Partiô Razã w BIPie], bip.warszawa.so.gov.pl.</ref> |farwë= {{Legéńda|#720546|alizarinowi karmin}} |deja = [[Socjaldemòkracjô|socjaldemòkracjô]], [[Egalitaryzm|egalitaryzm]], spòlëznowô sprawiedlëwòta |ékònomiczni pòzdrzatk= [[Socjaldemòkracjô|socjaldemòkracjô]] |wielnota = 6915 (gòdnik 2025)<ref>Łukasz Szpyrka: [https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-partia-razem-w-pol-roku-podwoila-liczbe-czlonkow-mamy-najnow,nId,22464847 Partia Razem w pół roku podwoiła liczbę członków. Mamy najnowsze dane], interia.pl</ref> |midzënôrôdné = [[CEEGLA]], [[ELA]] |młodzëznówkô = Młodzi Razã<br>({{jãz.|pl}} ''Młodzi Razem'') |mańdatë= jo |mańdatë1={{Ùdzél|4|460|#720546}} |mańdatë1_titël=Sejm |mańdatë2={{Ùdzél|0|460|#720546}} |mańdatë2_titël=Senat |mańdatë3={{Ùdzél|0|53|#720546}} |mańdatë3_titël=Eùropejsczi Parlament |mańdatë4={{Ùdzél|0|552|#720546}} |mańdatë4_titël=Wòjewódzcczé sejmiczi |jinternetowô starna=https://partiarazem.pl |pòzwa przédnika1=Wespółprzédnicë}} '''Partiô Razã''' ({{jãz.|pl}} '''''Partia Razem''''') – pòlskô lewicowô pòliticznô partiô. Ùsadzonô w 2015 rokù. Òd czerwińca 2019 do rujana 2024 rokù fùnksjonowa jakno '''Lewica Razã'''. Òd 2019 mô reprezentacjã w [[Sejm|Sejmie]], w latach 2023–2024 mia ją téż w [[Senat|Senace]]. W latach 2016–2022 bëła sparłãczonô z midzënôrodną òrganizacją [[DiEM25]] (Rëch Demòkracje w Eùropie 2025), a òd 2024 wespółtwòrzi òrganizacje [[CEEGLA]] (Zdrëszëna Zelony Lewicë Westrzédno-Pòrénkòwi Eùropë) i [[ELA]] (Eùropejskô Zdrëszëna Lewicë dlô Lëdzy i Planétë) == Historiô == Partiô pòwsta jakno òdpòwiédz na apel ò pòspólny sztart spòlëznowi lewicë w welacje do parlamentu<ref>[https://web.archive.org/web/20250513114730/https://www.tokfm.pl/Tokfm/7,103454,17291240,apel-chcemy-wspolnego-startu-lewicy-spolecznej-lewicy-w-sejmie.html Apel: Chcemy wspólnego startu lewicy społecznej. "Lewicy w Sejmie teraz nie ma. Jest Anna Grodzka"], tokfm.pl, 21 stëcznika 2015.</ref>. Ùsôdzcama bëlë m.jin. dzejarze [[Młodi Socjalëscë|Młodëch Socjalëstów]] i ùszłi dzejarze [[Zeloni|Zelonëch]]. W welowanim do parlamentu w 2015 rokù Razã wëstawiła samòstójné lëstë we wszëtczich welacjowëch òbéńdach do Sejmu. Wënik partie to 3,62% – nie zagwësniło to reprezentacje w parlamence, le dało to subwencjã<ref>[https://parlament2015.pkw.gov.pl/pliki/1445898069_Komunikat-pkw-zbiorcze-wyniki-glosowania.pdf Komunikat Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 26 października 2015 r. o zbiorczych wynikach głosowania na listy kandydatów na posłów w skali kraju], pkw.gov.pl, 26 rujana 2015.</ref>. W 2016 rokù Razã rozpòczãła "czôrny protest", pò sczerowanim do dalszi robòtë projektu ò zaòstrzenim abòrcjowëch prawów i òdrzucenim projektu jich liberalizacje<ref>[https://lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35136,20738514,czarny-protest-partia-razem-przeciw-zaostrzeniu-prawa-aborcyjnego.html Czarny protest. Partia Razem przeciw zaostrzeniu prawa aborcyjnego], wyborcza.pl, 24 séwnika 2016.</ref>. W 2018 rokù partiô wprowadzëła do pùbliczny dyskùsje skrodzënã czasu robòtë do 35 gòdzënów w tidzeniu<ref>[https://www.newsweek.pl/biznes/mniejszy-stres-i-wieksza-efektywnosc-po-wprowadzeniu-4-dniowego-tygodnia-pracy/ckg4qvq Mniejszy stres i większa efektywność po wprowadzeniu 4-dniowego tygodnia pracy], newsweek.pl, 20 lëpińca 2018.</ref>. W samòrządowi welacje w 2018 rokù partiô wëstawiła lëstë do sejmików, bez rejestracje lëst do radzëznów niżi<ref>[https://wybory2018.pkw.gov.pl/pl/delegatury/panstwowa-komisja-wyborcza/komitet-wyborczy-partii-razem-3216#candidates_stat Wybory Samorządowe 2018], pkw.gov.pl.</ref>. Nôleżnicë partie sztartowalë na prezydentów [[Krakòwò|Krakòwa]], [[Gdiniô|Gdinie]], [[Częstochowa|Czãstochòwë]] i na burméstra [[Lesna|Lesny]]. W welacje do sejmików partiô òtrzimała 1,57%. W welacje na prezydentów nôleżnicë Razã zajmòwalë slédny abò przedslédny plac; w welacje na bùrméstra Lesny Szëmón Surmacz dobëł w II turze, równak pózni wëstąpił z partie<ref>Szëmón Surmacz, [https://www.facebook.com/notes/377106210110551/ Razem dla Niepodległej!], facebook.com, 7 smùtana 2018.</ref>. W gromicznikù 2019 pòwstakòalicjô Razã, [[Ùniô Robòtë|Ùnie Robòtë]] i [[Rëch Spòlëznowi Sprawiedlëwòtë|Rëchù Spòlëznowi Sprawiedlëwòtë]], Lewica Razã, na welacjô do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]]<ref>[https://wiadomosci.onet.pl/kraj/adrian-zandberg-oglaszamy-powstanie-koalicyjnego-komitetu-wyborczego-lewica-razem/dzrsp5f?utm_source=pl.wikipedia.org_viasg_wiadomosci&utm_medium=referal&utm_campaign=leo_automatic&srcc=undefined&utm_v=2 Adrian Zandberg: ogłaszamy powstanie Koalicyjnego Komitetu Wyborczego Lewica Razem], onet.pl 28 gromicznika 2019.</ref>. Lësta òtrzëma 1,24% głosów, nie przechòdzącë przez welacjowi próg. W czerwińcu negò rokù partiô zmieniła pòzwã na "Lewica Razã"<ref>[https://web.archive.org/web/20230411115921/https://strajk.eu/partia-razem-zmienia-nazwe-i-nie-sklada-broni-robimy-to-dla-ludzi-nie-mozemy-ich-zostawic/ Partia Razem zmienia nazwę i nie składa broni. „Robimy to dla ludzi, nie możemy ich zostawić”], strajk.eu, 2 czerwińca 2019.</ref>. [[Òbrôzk:Koalicja Lewicy - Lewica Razem, Wiosna, SLD, Zieloni 19.07.2019 (48322142521).jpg|mały|Zandberg na kònferencje Lewicë (2019)]] 19 lëpińca 2019 na prasowi kònferencje SLD, Zymk i Razã przédnicë tëch partiów Włodzimierz Czarzasty, Robert Biedroń i Adrian Zandberg dalë wiadło ò pòspólnym sztarce w welacje do parlamentu negò samégò rokù<ref>[https://www.pap.pl/aktualnosci/news,485767,biedron-chcemy-odrobic-lekcje-ze-lewica-wygrywa-kiedy-jest-zjednoczona.html SLD, Wiosna i Lewica Razem idą do wyborów parlamentarnych razem], pap.pl, 19 lëpińca 2019.</ref>. Do kòalicje dołãczëłë téż m.jin. [[Pòlskô Socjalisticznô Partiô]] i [[Twój Ruch]]. Kòalicjô òsta pòzwónô "Lewica", żebë nie bëło brëkòwnotë przeńscô przez welacjowi próg 8%, SLD zmieniło swòją skrodzënã na tã pòzwã. Rejestracjô nowi skrodzënë sã nie ùdała w czasu, tej kòalicjô sztartowa jakno "KW Sojusz Lewicy Demokratycznej". Na lëstach bëło wiãcy jak 200 dzejarzów Razã, w tim 6 na pierwszich placach, m.jin. [[Adrian Zandberg]] w warszawsczi òbéńdze<ref>[https://sejmsenat2019.pkw.gov.pl/sejmsenat2019/pl/komitety/26063 Informacje o Komitecie Wyborczym], pkw.gov.pl.</ref>. Przez kòalicjowi sztart, w zélnikù 2019 rokù karno kòl 40 dzejarzów, w tim 12 z 35 nôleżników Krajowi Radzëznë, ògłosëło òdéńscé z partie – przédnym pòwòdã miał bëc sztart z lëstów SLD<ref>[https://wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/604744,lewica-razem-lewica-sld-partia-razem.html Rozłam na lewicy. Część działaczy partii Razem nie chce startować z list SLD i odchodzi z partii], dziennik.pl, 9 zélnika 2019.</ref>. W ti welacje za kandidatama Razã zawelowało krótkò 510 tës. òsób, co dało 6 mandatów (przë 49 mandatach dlô kòmitetu i wënikù 12,56%)<ref>[https://sejmsenat2019.pkw.gov.pl/sejmsenat2019/pl/wyniki/komitet/26063/sejm/pl Wyniki wyborów 2019 do Sejmu RP – KOMITET WYBORCZY SOJUSZ LEWICY DEMOKRATYCZNEJ], pkw.gov.pl.</ref>. Pòsélcama òstalë: [[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]], [[Daria Gosek-Popiołek]], [[Maciej Konieczny]], [[Paulina Matysiak]], [[Adrian Zandberg]] i [[Marcelina Zawisza]]<ref>[https://www.facebook.com/partiarazem/photos/a.430709850430410/1403968276437891/?type=3 Poznaj posłanki i posłów Razem!], facebook.com, 14 rujana 2019.</ref>. 6 stëcznika 2020 rokù Krajowi Zarząd pòstanowił ò pòparcym przédnika partie Zymk Roberta Biedronia, jakno kandidata Lewicë, w prezydencczi welacje<ref>[https://www.wprost.pl/wybory-prezydenckie-2020/10287008/partia-razem-popiera-kandydature-biedronia-na-prezydenta-bedzie-gwarantem-polski-nowoczesnej.html Partia Razem popiera kandydaturę Biedronia na prezydenta. „Będzie gwarantem Polski nowoczesnej”], wprost.pl, 6 stëcznika 2020.</ref>. W welacje zajął 6. plac, z wënikã 2,22%<ref>[https://prezydent20200628.pkw.gov.pl/prezydent20200628/pl/wyniki/1/pl Wybory Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 2020 – Wyniki głosowania w pierwszej turze], pkw.gov.pl.</ref>. Partiô Razã w kòalicje "Lewica" sztartowa jesz w welacjach w 2023 i 2024 rokù. W welacje do parlamentu w 2023 rokù na lësztach znôù bëło wiãcy jak 200 dzejarzów Razã, w tim dwie ([[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]] i [[Ana Górskô]]) sztartowałë do Senatu<ref>[https://sejmsenat2023.pkw.gov.pl/sejmsenat2023/pl/komitet/29617 KOMITET WYBORCZY NOWA LEWICA w wyborach do Sejmu i Senatu w 2023 r.], pkw.gov.pl.</ref>. Reprezentacjô Razã sã w Sejmie zwikszëła, przë równoczasnym zmniészenim sã reprezentacje Lewicë<ref>Daniel Flis: [https://oko.press/na-zywo/wybory-na-zywo-oko-press/wyniki-wyborow-mniej-poslow-lewicy-wiecej-partii-razem Wyniki wyborów. Mniej posłów Lewicy. Więcej partii Razem], oko.press, 17 rujana 2023.</ref> – na 26 mandatów kòmitetu, partiô òtrzëma 7. Reelekcjã dostalë wszëtcë pòsélcowie Razã, chtërni sztartowalë do Sejmù (Gosek-Popiołek, Konieczny, Matysiak, Zandberg i Zawisza), òkróm tegò mandatë dostałë [[Dorota Òlkò|Dorota Olko]] i [[Joanna Wicha]]<ref>[https://sejmsenat2023.pkw.gov.pl/sejmsenat2023/pl/sejm/wynik/pl Wyniki głosowania w wyborach do Sejmu w 2023 r.], pkw.gov.pl.</ref>. Senatórkama òstałë òbie kandidatczi partie, Magdalena Biejat i Ana Górskô<ref>[https://sejmsenat2023.pkw.gov.pl/sejmsenat2023/pl/senat/wynik/pl Wyniki głosowania w wyborach do Senatu w 2023 r.], pkw.gov.pl.</ref>. Parlamentarziscë òstalë nôleżnikama klubù Lewicë. Parlamentarziscë welowalë za ùtwòrzenim rządu [[Donôld Tusk|Donalda Tuska]], równak nie delegòwalë przedstawicélów do rządu, ze wzglãdu na felënk nôwôżniészëch dlô partie pónktów w kòalicjowi ùgòdze<ref>[https://www.pap.pl/aktualnosci/partia-razem-bez-ministerstw-zandberg-nie-udalo-sie-wynegocjowac-gwarancji-realizacji Partia Razem bez ministerstw. Zandberg: nie udało się wynegocjować gwarancji realizacji naszych postulatów], pap.pl, 17 smùtana 2023.</ref>. 24 rujana 2024 rokù z partie òdeszłë òbie senatorczi i 3 pòsélcczi (Gosek-Popiołek, Olko i Wicha), òstającë w KKP Lewicë<ref>[https://www.onet.pl/informacje/onetwiadomosci/zwrot-akcji-na-lewicy-zaskakujaca-decyzja-polityczek-razem/qfwcqec,79cfc278 Wielki rozłam w partii Razem. Grupa polityczek opuszcza szeregi], onet.pl, 24 rujana 2024.</ref>. Trzë dni pózni, kòngres Razã pòdjął decyzjã ò òpùszczenim KKP Lewicë i założënim włôsnégò pòselsczégò kòła<ref>[https://www.onet.pl/informacje/onetwiadomosci/partia-razem-podjela-kluczowa-decyzje-rzad-donalda-tuska-zawiodl-ludzi/jkq3ze5,79cfc278 Partia Razem podjęła kluczową decyzję. "Rząd Donalda Tuska zawiódł ludzi"], onet.pl, 27 rujana 2024.</ref>. Nen kòngres wrócył téż do pòzwë "Partiô Razã"<ref>Dzél 1. Òglowé pòstanowienia, [w:] [https://static.partiarazem.pl/razem-static/docu/Statut.pdf Statut Partii Razem], partiarazem.pl, 27 rujana 2024.</ref>. 3 gòdnika partiô ògłosëła, że w welacje na wiceprzédników dobëlë [[Adrian Zandberg]] (reelekcjô) i [[Aleksandra Owca]]<ref name=":0" />.[[Òbrôzk:Adrian zandberg-0942.jpg|mały|Przedwelacjowé pòtkanié Zandberga w Lubartowie (2025)|330x330px]]11 stëcznika 2025 rokù partiô ògłosëła kandidaturã Adriana Zandberga w prezydencczi welacje w maju negò samégò rokù<ref>[https://tvn24.pl/polska/adrian-zandberg-kolejnym-kandydatem-na-prezydenta-jest-gotow-szarpac-sie-z-tym-koniem-st8255887 Adrian Zandberg kolejnym kandydatem na prezydenta. Jest gotów "szarpać się z tym koniem"], tvn24.pl, 11 stëcznika 2025.</ref>. Zajął 6. plac, z wënikã 4,86%<ref>[https://prezydent2025.pkw.gov.pl/prezydent2025/statics/PKW_OBWIESZCZENIA/uploaded_files/1747706738_obwieszczenie-pkw-wyniki.pdf OBWIESZCZENIE PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 19 maja 2025 r. o wynikach głosowania i wyniku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na dzień 18 maja 2025 r.], pkw.gov.pl, 19 maja 2025.</ref>. W II turze nie ùdzelił pòpiarcô niżódnémù kandidatowi<ref>[https://tvn24.pl/plus/programy/czas-decyzji-prezydent-2025/wybory-prezydenckie-2025-adrian-zandberg-komentuje-wynik-sondazowni-ipsos-vc8467454 Zandberg nie poprze nikogo. "Wyborcy to nie puchar przechodni"], tvn24.pl, 18 maja 2025.</ref>. 12 smùtana 2025 rokù Paulina Matysiak òstała ùsëniãtô z partie decyzją Krajowégò Zarządu<ref name=":1" />. 29 smùtana 2025 rokù partiô ògłosëła nową turã przédników, pòzwónô "Turbo Polska"<ref>[https://media.partiarazem.pl/p/rusza-turbo-polska-z-zandbergiem-i-owca-odwiedzimy-49-byych-mias-25 Rusza Turbo Polska z Zandbergiem i Owcą: odwiedzimy 49 byłych miast wojewódzkich], media.partiarazem.pl, 29 smùtana 2025.</ref>. Òdwiedzëc mają 49 ùszłëch stolëców wòjewództw. Pòstulatama turë są: pòlsczi wëróbk robòtów, cyfrowô suwerenizna, inwesticjô w nôùkã i fabriczi léków. == Program == Kòngres Razã 8-9 smùtana 2025 przëjął nową programòwą deklaracjã<ref>[https://media.partiarazem.pl/p/koniec-swietych-krow-nowy-program-razem-likwidacja-senatu-koniec-20 Koniec świętych krów! Nowy program Razem: likwidacja Senatu, koniec z KRUS i rozdawnictwem dla bogatych.], media.partiarazem.pl, 9 smùtana 2025</ref>. Westrzód nôwôżniészëch pónktów je likwidacjô Senatu i KRUS, bùdowa 8 jądrowëch bloków, czë fabrik léków. Program dzeli sã na 13 partów<ref>Côłô programòwô deklaracjô dostãpnô je (pò pòlskù) na starnie partie. Niżi leno wëbróné pónktë. [https://partiarazem.pl/deklaracja-programowa Deklaracja programowa], partiarazem.pl</ref>. === Pòlskô z atomù, krzemù i stalë === * Òpiarcé pòlsczi energeticzi ò jądrowé sztrómòwnie i òdnôwialné zdrzódła energie. * Programë dlô warków òpiartëch na kònwencjonalnych zdrzódłach energie. * Jinwesticjô w banã, òdbùdowa państwòwëch przewòzów aùtobùsowëch. === Państwò pò starnie robiącëch === * Ùproszczenié prowadzeniô zbiérnëch spòrów, ùmòżebnienié solidarnoscowëch sztrajków. * Dofinansowanié Państwowi Inszpekcje Robòtë, nadanié ji prawa do zmianë ùmòwë na ùmòwã ò robòtã, w przëpôdkù scwierdzeniô stosënkù robòtë. * Wprowadzenié 32-gòdzynnégò tidzénia robòtë przë zachòwanim wënôdgrodë. * Pòdniesenié minimalnégò zôróbkù do rówiznë ⅔ strzédny wënôdgrodë. * Regulacjô warkòwégò sztatusu personów, jaczé zajimają sã profesjonalno artisticzną dzejalnotą. === Gòspòdarka dlô lëdzy === * Wprowadzenié progresywnëch pòdatków. * Znikwienié m.jin. rëczałtu, lëniowégò pòdatkù, szpecjalnëch stôwków dlô dëchòwnëch, KRUS. * Wprowadzenié cyfrowégò pòdatkù dlô wiôldżich firm. [[Òbrôzk:Ani jednej wiecej 2023 - Adrian Zandberg.jpg|mały|Adrian Zandberg i dzejarze Razã na demònstracje "Ani jedny wiãcy" w Warszawie (2023)]] === Zdrowié pònad zwësczi === * Zwikszenié dofinansowaniô pòwszechny òchronë zdrowiô do 8% PKB. * Wprowadzenié òbrzészkù wëbòru placu robòtë: lékarze robiący w pòwszechny òchronie zdrowiô nie bãdą mòglë równoczasno prowadzëc priwatnëch lékarsczich praktików. * Wprowadzenié legalny, dostãpny i bezpłatny abòrcje na żądanié do conômni 12 tidzénia cążë. * Pòprawa dostãpnoscë wkółpòrodowi, psychiatriczny i psychòlogiczny òpieczi. === Ùtcëwô pòlitika === * Zmniészenié limitu wpłôcënków na kampaniã do 5000 złotëch òd persónë. * Òstawienié dwakadencjowòscë wójtów, bùrméstrów i prezydentów gardów. * Wprowadzenié limitu kadencje w parlamence. * Likwidacjô Senatu. === Prawò do mieszkaniô === * Przeznaczenié 1% PKB na programã bùdacje mieszkaniów na arãdã. * Wprowadzenié m.jin. antispekulacjowégò pòdatkù òd trzecégò mieszkaniô. * Òpòdatkòwanié inwesticyjnëch pùstostanów. * Skùńczenié z tpzw. patodeweloperką. === Państwò, na jaczé mòżesz sã spùscëc === * Likwidacjô KRUS. * Zrównanié emeritalnégò wiekù dlô białk i chłopów. * Wprowadzenié 480-dniowégò urlopu rodzëcelsczégò. === Nôùka – warënk rozwiju === * Zwikszenié nakładów na badérowania i nôùkã – do 3% PKB na rok. * Wprowadzenié òbrzészkù walorizacje zôróbkù na wëższich ùczbòwniach. * Zwikszenié finansowaniô bùdowë i remòntów akademików. === Szkòła równëch mòżebnosców === * Zagwarantowanié bezpłatnégò, cepłégò jestkù w szkòle, przedszkòlim i żłóbkù. * Zatrzimanié priwatizacje systemù edukacje. * Òdbùdowanié prestiżu warkù szkólnégò. * Wspieranié przez państwòwą szkòłã nôùczi w regionalnëch jãzëkach i òchronë môlowi kùlturowi spôdkòwiznë. === Pòlskô wòlnoscë, równoscë i solidarnoscë === * Wprowadzenié rozdzélu państwa òd kòscoła. * Wprowadzenié fùl równoscë małżeńsczi, bez wzglãdu na pëłc. * Wprowadzenié bezpłatny i dostãpny prawny i medyczny tranzycje. * Zakôzanié tpzw. kònwersjowi terapie. * Ùznanié Szlązôków i [[Kaszëbi|Kaszëbów]] za etniczné mniészëznë. * Legalizacjô marihuanë. === Roda – spôdkòwizna, nié zôsóbk === * Założenié nowëch i pòwikszenié jistniejących nôrodnëch parków. * Refòrma Pòlsczich Wód i Państwòwëch Lasów. === Mòcnô Pòlskô w sprawiedlëwi Eùropie === * Òbgôdanié na nowò ùnijnëch ùgòdów. * Pògłãbienié eùropejsczi wespółrobòtë przë sztrategicznëch jinwesticjach, energetice, transpòrce, spòlëznowi pòlitice, mieszkalnictwie i zdrowim. * Wspiarcé òbronë i òdbùdowë Ùkrainë. * Regùlacjô rënkù robòtë cëzyńców. === Òdpòrnô spòlëzna, bezpiecznô Pòlskô === * Wprowadzenié ùstawù ò Pòlsczi Doktrinie Òbronny. * Refòrma systemù cywilny òbronë. * Zagwësnienié lékòwi suwereniznë. == Sztruktura == Krajowima òrganama partie są Kòngres, Krajewô Radzëzna, Krajewi Zarząd, Krajewô Rewizjowô Kòmisjô, Krajewô Welacjowô Kòmisjô i Partiowi Sąd Drëszny<ref>Dzél 3. Krajowé Òragnë, [w:] [https://static.partiarazem.pl/razem-static/docu/Statut.pdf Statut Partii Razem], partiarazem.pl, 9 smùtana 2025, s.16.</ref>. Krajewi Zarząd twòrzi dwùch wespółprzédników, wëbiérónëch w bënëpartiowi welacje i gabinet, zacwierdzony przez Krajową Radzëznã<ref>Dzél 3. Krajowé Òragnë, [w:] [https://static.partiarazem.pl/razem-static/docu/Statut.pdf Statut Razem], partiarazem.pl, 9 smùtana 2025, s. 24.</ref>. Na zôczątkù gòdnika 2024 wespółprzédnikama òstalë [[Adrian Zandberg]] (na pòstãpną kadencjã) i [[Aleksandra Owca]]<ref name=":0">[https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-zmiany-w-partii-razem-sa-nowe-wladze-znamy-nazwiska-liderow,nId,7868068#google_vignette Zmiany w partii Razem. Są nowe władze, znamy nazwiska liderów], wydarzenia.interia.pl, 3 gòdnika 2024</ref>. Zarząd mët to 6 personów, òkróm wespółprzédników je w nim Mateusz Merta, Marcelina Zawisza, Anna Pieciul i Chrystian Talik<ref>[https://partiarazem.pl/struktura Struktura Partii], partiarazem.pl</ref>. {| class="wikitable" ! colspan="4"|Wespółprzédnik ! colspan="4"|Wespółprzédniczka |- !Òdjimk !Miono !Òd !Do !Òdjimk !Miono !Òd !Do |- | rowspan="2"|[[Òbrôzk:Adrian Zandberg Sejm 2020.jpg|bezramki|345x345px]] | rowspan="2"|[[Adrian Zandberg]] | rowspan="2"|27 smùtana 2022 | rowspan="2"|''wcyg'' |[[Òbrôzk:Magdalena Biejat 2023 (cropped).jpg|bezramki|173x173px]] |[[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]] |27 smùtana 2022 |24 rujana 2024 |- |[[Òbrôzk:Aleksandra-owca-2025 (cropped2).jpg|bezramki|173x173px]] |[[Aleksandra Owca]] |3 gòdnika 2024 |''wcyg'' |} == Reprezentacjô w Parlamence == [[Òbrôzk:Politycy Razem Sejm 2023.jpg|mały|300x300px|Parlamentarziscë Razã krótkò pò welacje w 2023 rokù. Òd lewi starnë: (dólnô réga): Marcelina Zawisza, Daria Gosek-Popiołek, Paulina Matysiak, Joanna Wicha i Dorota Olko; (gòrnô réga): Magdalena Biejat, Maciej Konieczny, Adrian Zandberg i Ana Górskô]] === Pòsélcowie na Sejm X kadencje (òd 2023) === * Maciej Konieczny * [[Marta Stożek]]<ref>weszła na plac Krësztofa Smiszka, jaczi òstół wëbróny do Parlamentu Eùropejsczégò.</ref> * [[Adrian Zandberg]] * '''[[Marcelina Zawisza]] – przédniczka kòła''' ==== Ùszłi pòsélcowie X kadencje ==== * Daria Gosek-Popiołek * [[Dorota Olko]] * [[Joanna Wicha]] * [[Paulina Matysiak]] Pòsélcowie òstalë wëbróny z lëst Nowi Lewicë i na zôczątkù bëlë nôleżnikama Kòalicjowégò Klubù Parlamentarnégò Lewicë. W rujanie 2024, zakładającë pòselsczé kòło Razã, klub òpùscëlë pòsélcowie, jaczi òstalë w partie – Gosek-Popiołek, Olko i Wicha òstałë w KKP i òpùscëłë Razã<ref>[https://oko.press/rozlam-w-razem-polityczki-odchodza-z-partii-jak-do-tego-doszlo Rozłam w Razem. Polityczki odchodzą z partii. Jak do tego doszło?], oko.press, 24 rujana 2024</ref>. Paulina Matysiak òstała ùsëniãtô z partie 12 smùtana 2025<ref name=":1">[https://pl.wikinews.org/wiki/Paulina_Matysiak_wykluczona_z_Partii_Razem Paulina Matysiak wykluczona z Partii Razem], pl.wikinews.org, 12 smùtana 2025</ref>. ==== Ùszłé senatorczi XI kadencje (òd 2023) ==== * [[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]] – wicemarszôłczëni Senatu * [[Ana Górskô]] Senatorczi òstałë wëbróné z lëst Nowi Lewicë i òstałë nôleżniczkama KKP Lewicë. W rujanie 2024 òpùscëłë Razã. === Pòsélcowie na Sejm IX kadencje (2019–2023) === * Magdalena Biejat * Daria Gosek-Popiołek * Maciej Konieczny * Paulina Matysiak * Adrian Zandberg * Marcelina Zawisza Pòsélcowie òstalë wëbróny z lëst Zdrzëszëznë Demòkratyczny Lewicë (SLD) i bëlë nôleżnikama KKP Lewicë. == Welacjowé wëniczi == === Welacjô do Parlamentu === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! rowspan="3"|Welacjô ! colspan="5"|Sejm ! colspan="2"|Senat ! rowspan="3"|Rząd |- ! colspan="3"|Głosë ! colspan="2"|Mandatë ! colspan="2"|Mandatë |- !Lëczba !% !+/− !Lëczba !+/− !Lëczba !+/− |- !2015 |550 349 |3,62 (8.) | style="text-align: center;"|– | style="text-align: center;"|{{Ùdzél|0|460|#720546}} | style="text-align: center;"|– | style="text-align: center;"|{{Ùdzél|0|100|#720546}} | style="text-align: center;"|– | style="background:coral;"|Brak |- !2019 | colspan="3" style="text-align: center;"|<small>''S''</small><small>''ztart z lëstów SLD''</small> | style="text-align: center;"|{{Ùdzél|6|460|#720546}} | style="text-align: center;"| +6 | style="text-align: center;"|{{Ùdzél|0|100|#720546}} | style="text-align: center;"|– | style="background:pink;"|Òpòzycjô |- ! rowspan="2"|2023 | colspan="3" rowspan="2" style="text-align: center;"|''<small>Sztart z lëstów NL</small>'' | rowspan="2" style="text-align: center;"|{{Ùdzél|7|460|#720546}} | rowspan="2" style="text-align: center;"| +1 | rowspan="2" style="text-align: center;"|{{Ùdzél|2|100|#720546}} | rowspan="2" style="text-align: center;"| +2 | style="background:pink;"|Òpòzycjô<ref>òd 2024</ref> |} === Samòrządowô welacjô === {| class="wikitable" !Welacjô !Lëczba głosów !% (do sejmików) !Lëczba mandatów !+/− |- !2018 | style="text-align: center;"|242 511 | style="text-align: center;"|1,57 (8.) | style="text-align: center;"|{{Ùdzél|0|552|#720546}} | style="text-align: center;"|– |- !2024 | colspan="2" style="text-align: center;"|<small>''S''</small><small>''ztart w kòalicje Lewica (z NL, PPS i UP)''</small> | style="text-align: center;"|{{Ùdzél|1|552|#720546}} | style="text-align: center;"| +1 |}[[Òbrôzk:Adrian Zandberg plakat minimalistyczny 2025.png|mały|Welacjowi plakat Adriana Zandberga w 2025]] === Welacjô do Eùropejsczégò Parlamentu === {| class="wikitable" !Welacjô !Lëczba głosów !% !Lëczba mandatów !+/- |- !2019 | colspan="2" style="text-align: center;"|''<small>Sztart w kòalicje Lewica Razã (z UP i RSS)</small>'' | style="text-align: center;"|{{Ùdzél|0|51|#720546}} |– |- !2024 | colspan="2" style="text-align: center;"|''<small>Sztart w kòalicje Lewica (z NL, PPS i UP)</small>'' | style="text-align: center;"|{{Ùdzél|0|53|#720546}} |– |} === Prezydenckô welacjô === {| class="wikitable" style="text-align: right;" ! rowspan="2"|Welacjô ! rowspan="2"|Kandidat ! rowspan="2"|Òdjimk ! colspan="2"|I tura |- !Głosów !% |- !2020 | style="text-align: left;"|[[Robert Biedroń|Róbert Biedroń]]<ref>Przédnik partie Zymk, pòspólny kandidat SLD, partie Zymk i Razã.</ref> |[[Òbrôzk:JKRUK 20190219 ROBERT BIEDROŃ KIELCE DSCN2269 (cropped).jpg|bezramki|115x115px]] |''432 129'' |''2,22 (6.)'' |- !2025 | style="text-align: left;"|[[Adrian Zandberg]] |[[Òbrôzk:Adrian Zandberg Sejm 2020.jpg|bezramki|119x119px]] |''952 832'' |''4,86 (6.)'' |} == Òbaczë téż == * [[Adrian Zandberg]] * [[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]] * [[Głosowanié]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://partiarazem.pl {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticzné partie]] en9ry4hx044ge90ciq1g2yavnyxggsj 209891 209890 2026-07-30T20:37:20Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ {{Òficjalnô starna}} 209891 wikitext text/x-wiki {{Pòliticznô partiô |miono=Partiô Razã |òriginalné miono=Partia Razem |logo=Razem.png |krôj=[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] |skrócënk=Razã |przédnik1=[[Adrian Zandberg]],<br>[[Aleksandra Owca]] |adrésa=sz. Nowi Swiat 27/1, 00-029 [[Warszawa]] |ùsôdztwò=21 maja 2015<ref>[https://bip.warszawa.so.gov.pl Partiô Razã w BIPie], bip.warszawa.so.gov.pl.</ref> |farwë= {{Legéńda|#720546|alizarinowi karmin}} |deja = [[Socjaldemòkracjô|socjaldemòkracjô]], [[Egalitaryzm|egalitaryzm]], spòlëznowô sprawiedlëwòta |ékònomiczni pòzdrzatk= [[Socjaldemòkracjô|socjaldemòkracjô]] |wielnota = 6915 (gòdnik 2025)<ref>Łukasz Szpyrka: [https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-partia-razem-w-pol-roku-podwoila-liczbe-czlonkow-mamy-najnow,nId,22464847 Partia Razem w pół roku podwoiła liczbę członków. Mamy najnowsze dane], interia.pl</ref> |midzënôrôdné = [[CEEGLA]], [[ELA]] |młodzëznówkô = Młodzi Razã<br>({{jãz.|pl}} ''Młodzi Razem'') |mańdatë= jo |mańdatë1={{Ùdzél|4|460|#720546}} |mańdatë1_titël=Sejm |mańdatë2={{Ùdzél|0|460|#720546}} |mańdatë2_titël=Senat |mańdatë3={{Ùdzél|0|53|#720546}} |mańdatë3_titël=Eùropejsczi Parlament |mańdatë4={{Ùdzél|0|552|#720546}} |mańdatë4_titël=Wòjewódzcczé sejmiczi |jinternetowô starna=https://partiarazem.pl |pòzwa przédnika1=Wespółprzédnicë}} '''Partiô Razã''' ({{jãz.|pl}} '''''Partia Razem''''') – pòlskô lewicowô pòliticznô partiô. Ùsadzonô w 2015 rokù. Òd czerwińca 2019 do rujana 2024 rokù fùnksjonowa jakno '''Lewica Razã'''. Òd 2019 mô reprezentacjã w [[Sejm|Sejmie]], w latach 2023–2024 mia ją téż w [[Senat|Senace]]. W latach 2016–2022 bëła sparłãczonô z midzënôrodną òrganizacją [[DiEM25]] (Rëch Demòkracje w Eùropie 2025), a òd 2024 wespółtwòrzi òrganizacje [[CEEGLA]] (Zdrëszëna Zelony Lewicë Westrzédno-Pòrénkòwi Eùropë) i [[ELA]] (Eùropejskô Zdrëszëna Lewicë dlô Lëdzy i Planétë) == Historiô == Partiô pòwsta jakno òdpòwiédz na apel ò pòspólny sztart spòlëznowi lewicë w welacje do parlamentu<ref>[https://web.archive.org/web/20250513114730/https://www.tokfm.pl/Tokfm/7,103454,17291240,apel-chcemy-wspolnego-startu-lewicy-spolecznej-lewicy-w-sejmie.html Apel: Chcemy wspólnego startu lewicy społecznej. "Lewicy w Sejmie teraz nie ma. Jest Anna Grodzka"], tokfm.pl, 21 stëcznika 2015.</ref>. Ùsôdzcama bëlë m.jin. dzejarze [[Młodi Socjalëscë|Młodëch Socjalëstów]] i ùszłi dzejarze [[Zeloni|Zelonëch]]. W welowanim do parlamentu w 2015 rokù Razã wëstawiła samòstójné lëstë we wszëtczich welacjowëch òbéńdach do Sejmu. Wënik partie to 3,62% – nie zagwësniło to reprezentacje w parlamence, le dało to subwencjã<ref>[https://parlament2015.pkw.gov.pl/pliki/1445898069_Komunikat-pkw-zbiorcze-wyniki-glosowania.pdf Komunikat Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 26 października 2015 r. o zbiorczych wynikach głosowania na listy kandydatów na posłów w skali kraju], pkw.gov.pl, 26 rujana 2015.</ref>. W 2016 rokù Razã rozpòczãła "czôrny protest", pò sczerowanim do dalszi robòtë projektu ò zaòstrzenim abòrcjowëch prawów i òdrzucenim projektu jich liberalizacje<ref>[https://lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35136,20738514,czarny-protest-partia-razem-przeciw-zaostrzeniu-prawa-aborcyjnego.html Czarny protest. Partia Razem przeciw zaostrzeniu prawa aborcyjnego], wyborcza.pl, 24 séwnika 2016.</ref>. W 2018 rokù partiô wprowadzëła do pùbliczny dyskùsje skrodzënã czasu robòtë do 35 gòdzënów w tidzeniu<ref>[https://www.newsweek.pl/biznes/mniejszy-stres-i-wieksza-efektywnosc-po-wprowadzeniu-4-dniowego-tygodnia-pracy/ckg4qvq Mniejszy stres i większa efektywność po wprowadzeniu 4-dniowego tygodnia pracy], newsweek.pl, 20 lëpińca 2018.</ref>. W samòrządowi welacje w 2018 rokù partiô wëstawiła lëstë do sejmików, bez rejestracje lëst do radzëznów niżi<ref>[https://wybory2018.pkw.gov.pl/pl/delegatury/panstwowa-komisja-wyborcza/komitet-wyborczy-partii-razem-3216#candidates_stat Wybory Samorządowe 2018], pkw.gov.pl.</ref>. Nôleżnicë partie sztartowalë na prezydentów [[Krakòwò|Krakòwa]], [[Gdiniô|Gdinie]], [[Częstochowa|Czãstochòwë]] i na burméstra [[Lesna|Lesny]]. W welacje do sejmików partiô òtrzimała 1,57%. W welacje na prezydentów nôleżnicë Razã zajmòwalë slédny abò przedslédny plac; w welacje na bùrméstra Lesny Szëmón Surmacz dobëł w II turze, równak pózni wëstąpił z partie<ref>Szëmón Surmacz, [https://www.facebook.com/notes/377106210110551/ Razem dla Niepodległej!], facebook.com, 7 smùtana 2018.</ref>. W gromicznikù 2019 pòwstakòalicjô Razã, [[Ùniô Robòtë|Ùnie Robòtë]] i [[Rëch Spòlëznowi Sprawiedlëwòtë|Rëchù Spòlëznowi Sprawiedlëwòtë]], Lewica Razã, na welacjô do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]]<ref>[https://wiadomosci.onet.pl/kraj/adrian-zandberg-oglaszamy-powstanie-koalicyjnego-komitetu-wyborczego-lewica-razem/dzrsp5f?utm_source=pl.wikipedia.org_viasg_wiadomosci&utm_medium=referal&utm_campaign=leo_automatic&srcc=undefined&utm_v=2 Adrian Zandberg: ogłaszamy powstanie Koalicyjnego Komitetu Wyborczego Lewica Razem], onet.pl 28 gromicznika 2019.</ref>. Lësta òtrzëma 1,24% głosów, nie przechòdzącë przez welacjowi próg. W czerwińcu negò rokù partiô zmieniła pòzwã na "Lewica Razã"<ref>[https://web.archive.org/web/20230411115921/https://strajk.eu/partia-razem-zmienia-nazwe-i-nie-sklada-broni-robimy-to-dla-ludzi-nie-mozemy-ich-zostawic/ Partia Razem zmienia nazwę i nie składa broni. „Robimy to dla ludzi, nie możemy ich zostawić”], strajk.eu, 2 czerwińca 2019.</ref>. [[Òbrôzk:Koalicja Lewicy - Lewica Razem, Wiosna, SLD, Zieloni 19.07.2019 (48322142521).jpg|mały|Zandberg na kònferencje Lewicë (2019)]] 19 lëpińca 2019 na prasowi kònferencje SLD, Zymk i Razã przédnicë tëch partiów Włodzimierz Czarzasty, Robert Biedroń i Adrian Zandberg dalë wiadło ò pòspólnym sztarce w welacje do parlamentu negò samégò rokù<ref>[https://www.pap.pl/aktualnosci/news,485767,biedron-chcemy-odrobic-lekcje-ze-lewica-wygrywa-kiedy-jest-zjednoczona.html SLD, Wiosna i Lewica Razem idą do wyborów parlamentarnych razem], pap.pl, 19 lëpińca 2019.</ref>. Do kòalicje dołãczëłë téż m.jin. [[Pòlskô Socjalisticznô Partiô]] i [[Twój Ruch]]. Kòalicjô òsta pòzwónô "Lewica", żebë nie bëło brëkòwnotë przeńscô przez welacjowi próg 8%, SLD zmieniło swòją skrodzënã na tã pòzwã. Rejestracjô nowi skrodzënë sã nie ùdała w czasu, tej kòalicjô sztartowa jakno "KW Sojusz Lewicy Demokratycznej". Na lëstach bëło wiãcy jak 200 dzejarzów Razã, w tim 6 na pierwszich placach, m.jin. [[Adrian Zandberg]] w warszawsczi òbéńdze<ref>[https://sejmsenat2019.pkw.gov.pl/sejmsenat2019/pl/komitety/26063 Informacje o Komitecie Wyborczym], pkw.gov.pl.</ref>. Przez kòalicjowi sztart, w zélnikù 2019 rokù karno kòl 40 dzejarzów, w tim 12 z 35 nôleżników Krajowi Radzëznë, ògłosëło òdéńscé z partie – przédnym pòwòdã miał bëc sztart z lëstów SLD<ref>[https://wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/604744,lewica-razem-lewica-sld-partia-razem.html Rozłam na lewicy. Część działaczy partii Razem nie chce startować z list SLD i odchodzi z partii], dziennik.pl, 9 zélnika 2019.</ref>. W ti welacje za kandidatama Razã zawelowało krótkò 510 tës. òsób, co dało 6 mandatów (przë 49 mandatach dlô kòmitetu i wënikù 12,56%)<ref>[https://sejmsenat2019.pkw.gov.pl/sejmsenat2019/pl/wyniki/komitet/26063/sejm/pl Wyniki wyborów 2019 do Sejmu RP – KOMITET WYBORCZY SOJUSZ LEWICY DEMOKRATYCZNEJ], pkw.gov.pl.</ref>. Pòsélcama òstalë: [[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]], [[Daria Gosek-Popiołek]], [[Maciej Konieczny]], [[Paulina Matysiak]], [[Adrian Zandberg]] i [[Marcelina Zawisza]]<ref>[https://www.facebook.com/partiarazem/photos/a.430709850430410/1403968276437891/?type=3 Poznaj posłanki i posłów Razem!], facebook.com, 14 rujana 2019.</ref>. 6 stëcznika 2020 rokù Krajowi Zarząd pòstanowił ò pòparcym przédnika partie Zymk Roberta Biedronia, jakno kandidata Lewicë, w prezydencczi welacje<ref>[https://www.wprost.pl/wybory-prezydenckie-2020/10287008/partia-razem-popiera-kandydature-biedronia-na-prezydenta-bedzie-gwarantem-polski-nowoczesnej.html Partia Razem popiera kandydaturę Biedronia na prezydenta. „Będzie gwarantem Polski nowoczesnej”], wprost.pl, 6 stëcznika 2020.</ref>. W welacje zajął 6. plac, z wënikã 2,22%<ref>[https://prezydent20200628.pkw.gov.pl/prezydent20200628/pl/wyniki/1/pl Wybory Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 2020 – Wyniki głosowania w pierwszej turze], pkw.gov.pl.</ref>. Partiô Razã w kòalicje "Lewica" sztartowa jesz w welacjach w 2023 i 2024 rokù. W welacje do parlamentu w 2023 rokù na lësztach znôù bëło wiãcy jak 200 dzejarzów Razã, w tim dwie ([[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]] i [[Ana Górskô]]) sztartowałë do Senatu<ref>[https://sejmsenat2023.pkw.gov.pl/sejmsenat2023/pl/komitet/29617 KOMITET WYBORCZY NOWA LEWICA w wyborach do Sejmu i Senatu w 2023 r.], pkw.gov.pl.</ref>. Reprezentacjô Razã sã w Sejmie zwikszëła, przë równoczasnym zmniészenim sã reprezentacje Lewicë<ref>Daniel Flis: [https://oko.press/na-zywo/wybory-na-zywo-oko-press/wyniki-wyborow-mniej-poslow-lewicy-wiecej-partii-razem Wyniki wyborów. Mniej posłów Lewicy. Więcej partii Razem], oko.press, 17 rujana 2023.</ref> – na 26 mandatów kòmitetu, partiô òtrzëma 7. Reelekcjã dostalë wszëtcë pòsélcowie Razã, chtërni sztartowalë do Sejmù (Gosek-Popiołek, Konieczny, Matysiak, Zandberg i Zawisza), òkróm tegò mandatë dostałë [[Dorota Òlkò|Dorota Olko]] i [[Joanna Wicha]]<ref>[https://sejmsenat2023.pkw.gov.pl/sejmsenat2023/pl/sejm/wynik/pl Wyniki głosowania w wyborach do Sejmu w 2023 r.], pkw.gov.pl.</ref>. Senatórkama òstałë òbie kandidatczi partie, Magdalena Biejat i Ana Górskô<ref>[https://sejmsenat2023.pkw.gov.pl/sejmsenat2023/pl/senat/wynik/pl Wyniki głosowania w wyborach do Senatu w 2023 r.], pkw.gov.pl.</ref>. Parlamentarziscë òstalë nôleżnikama klubù Lewicë. Parlamentarziscë welowalë za ùtwòrzenim rządu [[Donôld Tusk|Donalda Tuska]], równak nie delegòwalë przedstawicélów do rządu, ze wzglãdu na felënk nôwôżniészëch dlô partie pónktów w kòalicjowi ùgòdze<ref>[https://www.pap.pl/aktualnosci/partia-razem-bez-ministerstw-zandberg-nie-udalo-sie-wynegocjowac-gwarancji-realizacji Partia Razem bez ministerstw. Zandberg: nie udało się wynegocjować gwarancji realizacji naszych postulatów], pap.pl, 17 smùtana 2023.</ref>. 24 rujana 2024 rokù z partie òdeszłë òbie senatorczi i 3 pòsélcczi (Gosek-Popiołek, Olko i Wicha), òstającë w KKP Lewicë<ref>[https://www.onet.pl/informacje/onetwiadomosci/zwrot-akcji-na-lewicy-zaskakujaca-decyzja-polityczek-razem/qfwcqec,79cfc278 Wielki rozłam w partii Razem. Grupa polityczek opuszcza szeregi], onet.pl, 24 rujana 2024.</ref>. Trzë dni pózni, kòngres Razã pòdjął decyzjã ò òpùszczenim KKP Lewicë i założënim włôsnégò pòselsczégò kòła<ref>[https://www.onet.pl/informacje/onetwiadomosci/partia-razem-podjela-kluczowa-decyzje-rzad-donalda-tuska-zawiodl-ludzi/jkq3ze5,79cfc278 Partia Razem podjęła kluczową decyzję. "Rząd Donalda Tuska zawiódł ludzi"], onet.pl, 27 rujana 2024.</ref>. Nen kòngres wrócył téż do pòzwë "Partiô Razã"<ref>Dzél 1. Òglowé pòstanowienia, [w:] [https://static.partiarazem.pl/razem-static/docu/Statut.pdf Statut Partii Razem], partiarazem.pl, 27 rujana 2024.</ref>. 3 gòdnika partiô ògłosëła, że w welacje na wiceprzédników dobëlë [[Adrian Zandberg]] (reelekcjô) i [[Aleksandra Owca]]<ref name=":0" />.[[Òbrôzk:Adrian zandberg-0942.jpg|mały|Przedwelacjowé pòtkanié Zandberga w Lubartowie (2025)|330x330px]]11 stëcznika 2025 rokù partiô ògłosëła kandidaturã Adriana Zandberga w prezydencczi welacje w maju negò samégò rokù<ref>[https://tvn24.pl/polska/adrian-zandberg-kolejnym-kandydatem-na-prezydenta-jest-gotow-szarpac-sie-z-tym-koniem-st8255887 Adrian Zandberg kolejnym kandydatem na prezydenta. Jest gotów "szarpać się z tym koniem"], tvn24.pl, 11 stëcznika 2025.</ref>. Zajął 6. plac, z wënikã 4,86%<ref>[https://prezydent2025.pkw.gov.pl/prezydent2025/statics/PKW_OBWIESZCZENIA/uploaded_files/1747706738_obwieszczenie-pkw-wyniki.pdf OBWIESZCZENIE PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 19 maja 2025 r. o wynikach głosowania i wyniku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na dzień 18 maja 2025 r.], pkw.gov.pl, 19 maja 2025.</ref>. W II turze nie ùdzelił pòpiarcô niżódnémù kandidatowi<ref>[https://tvn24.pl/plus/programy/czas-decyzji-prezydent-2025/wybory-prezydenckie-2025-adrian-zandberg-komentuje-wynik-sondazowni-ipsos-vc8467454 Zandberg nie poprze nikogo. "Wyborcy to nie puchar przechodni"], tvn24.pl, 18 maja 2025.</ref>. 12 smùtana 2025 rokù Paulina Matysiak òstała ùsëniãtô z partie decyzją Krajowégò Zarządu<ref name=":1" />. 29 smùtana 2025 rokù partiô ògłosëła nową turã przédników, pòzwónô "Turbo Polska"<ref>[https://media.partiarazem.pl/p/rusza-turbo-polska-z-zandbergiem-i-owca-odwiedzimy-49-byych-mias-25 Rusza Turbo Polska z Zandbergiem i Owcą: odwiedzimy 49 byłych miast wojewódzkich], media.partiarazem.pl, 29 smùtana 2025.</ref>. Òdwiedzëc mają 49 ùszłëch stolëców wòjewództw. Pòstulatama turë są: pòlsczi wëróbk robòtów, cyfrowô suwerenizna, inwesticjô w nôùkã i fabriczi léków. == Program == Kòngres Razã 8-9 smùtana 2025 przëjął nową programòwą deklaracjã<ref>[https://media.partiarazem.pl/p/koniec-swietych-krow-nowy-program-razem-likwidacja-senatu-koniec-20 Koniec świętych krów! Nowy program Razem: likwidacja Senatu, koniec z KRUS i rozdawnictwem dla bogatych.], media.partiarazem.pl, 9 smùtana 2025</ref>. Westrzód nôwôżniészëch pónktów je likwidacjô Senatu i KRUS, bùdowa 8 jądrowëch bloków, czë fabrik léków. Program dzeli sã na 13 partów<ref>Côłô programòwô deklaracjô dostãpnô je (pò pòlskù) na starnie partie. Niżi leno wëbróné pónktë. [https://partiarazem.pl/deklaracja-programowa Deklaracja programowa], partiarazem.pl</ref>. === Pòlskô z atomù, krzemù i stalë === * Òpiarcé pòlsczi energeticzi ò jądrowé sztrómòwnie i òdnôwialné zdrzódła energie. * Programë dlô warków òpiartëch na kònwencjonalnych zdrzódłach energie. * Jinwesticjô w banã, òdbùdowa państwòwëch przewòzów aùtobùsowëch. === Państwò pò starnie robiącëch === * Ùproszczenié prowadzeniô zbiérnëch spòrów, ùmòżebnienié solidarnoscowëch sztrajków. * Dofinansowanié Państwowi Inszpekcje Robòtë, nadanié ji prawa do zmianë ùmòwë na ùmòwã ò robòtã, w przëpôdkù scwierdzeniô stosënkù robòtë. * Wprowadzenié 32-gòdzynnégò tidzénia robòtë przë zachòwanim wënôdgrodë. * Pòdniesenié minimalnégò zôróbkù do rówiznë ⅔ strzédny wënôdgrodë. * Regulacjô warkòwégò sztatusu personów, jaczé zajimają sã profesjonalno artisticzną dzejalnotą. === Gòspòdarka dlô lëdzy === * Wprowadzenié progresywnëch pòdatków. * Znikwienié m.jin. rëczałtu, lëniowégò pòdatkù, szpecjalnëch stôwków dlô dëchòwnëch, KRUS. * Wprowadzenié cyfrowégò pòdatkù dlô wiôldżich firm. [[Òbrôzk:Ani jednej wiecej 2023 - Adrian Zandberg.jpg|mały|Adrian Zandberg i dzejarze Razã na demònstracje "Ani jedny wiãcy" w Warszawie (2023)]] === Zdrowié pònad zwësczi === * Zwikszenié dofinansowaniô pòwszechny òchronë zdrowiô do 8% PKB. * Wprowadzenié òbrzészkù wëbòru placu robòtë: lékarze robiący w pòwszechny òchronie zdrowiô nie bãdą mòglë równoczasno prowadzëc priwatnëch lékarsczich praktików. * Wprowadzenié legalny, dostãpny i bezpłatny abòrcje na żądanié do conômni 12 tidzénia cążë. * Pòprawa dostãpnoscë wkółpòrodowi, psychiatriczny i psychòlogiczny òpieczi. === Ùtcëwô pòlitika === * Zmniészenié limitu wpłôcënków na kampaniã do 5000 złotëch òd persónë. * Òstawienié dwakadencjowòscë wójtów, bùrméstrów i prezydentów gardów. * Wprowadzenié limitu kadencje w parlamence. * Likwidacjô Senatu. === Prawò do mieszkaniô === * Przeznaczenié 1% PKB na programã bùdacje mieszkaniów na arãdã. * Wprowadzenié m.jin. antispekulacjowégò pòdatkù òd trzecégò mieszkaniô. * Òpòdatkòwanié inwesticyjnëch pùstostanów. * Skùńczenié z tpzw. patodeweloperką. === Państwò, na jaczé mòżesz sã spùscëc === * Likwidacjô KRUS. * Zrównanié emeritalnégò wiekù dlô białk i chłopów. * Wprowadzenié 480-dniowégò urlopu rodzëcelsczégò. === Nôùka – warënk rozwiju === * Zwikszenié nakładów na badérowania i nôùkã – do 3% PKB na rok. * Wprowadzenié òbrzészkù walorizacje zôróbkù na wëższich ùczbòwniach. * Zwikszenié finansowaniô bùdowë i remòntów akademików. === Szkòła równëch mòżebnosców === * Zagwarantowanié bezpłatnégò, cepłégò jestkù w szkòle, przedszkòlim i żłóbkù. * Zatrzimanié priwatizacje systemù edukacje. * Òdbùdowanié prestiżu warkù szkólnégò. * Wspieranié przez państwòwą szkòłã nôùczi w regionalnëch jãzëkach i òchronë môlowi kùlturowi spôdkòwiznë. === Pòlskô wòlnoscë, równoscë i solidarnoscë === * Wprowadzenié rozdzélu państwa òd kòscoła. * Wprowadzenié fùl równoscë małżeńsczi, bez wzglãdu na pëłc. * Wprowadzenié bezpłatny i dostãpny prawny i medyczny tranzycje. * Zakôzanié tpzw. kònwersjowi terapie. * Ùznanié Szlązôków i [[Kaszëbi|Kaszëbów]] za etniczné mniészëznë. * Legalizacjô marihuanë. === Roda – spôdkòwizna, nié zôsóbk === * Założenié nowëch i pòwikszenié jistniejących nôrodnëch parków. * Refòrma Pòlsczich Wód i Państwòwëch Lasów. === Mòcnô Pòlskô w sprawiedlëwi Eùropie === * Òbgôdanié na nowò ùnijnëch ùgòdów. * Pògłãbienié eùropejsczi wespółrobòtë przë sztrategicznëch jinwesticjach, energetice, transpòrce, spòlëznowi pòlitice, mieszkalnictwie i zdrowim. * Wspiarcé òbronë i òdbùdowë Ùkrainë. * Regùlacjô rënkù robòtë cëzyńców. === Òdpòrnô spòlëzna, bezpiecznô Pòlskô === * Wprowadzenié ùstawù ò Pòlsczi Doktrinie Òbronny. * Refòrma systemù cywilny òbronë. * Zagwësnienié lékòwi suwereniznë. == Sztruktura == Krajowima òrganama partie są Kòngres, Krajewô Radzëzna, Krajewi Zarząd, Krajewô Rewizjowô Kòmisjô, Krajewô Welacjowô Kòmisjô i Partiowi Sąd Drëszny<ref>Dzél 3. Krajowé Òragnë, [w:] [https://static.partiarazem.pl/razem-static/docu/Statut.pdf Statut Partii Razem], partiarazem.pl, 9 smùtana 2025, s.16.</ref>. Krajewi Zarząd twòrzi dwùch wespółprzédników, wëbiérónëch w bënëpartiowi welacje i gabinet, zacwierdzony przez Krajową Radzëznã<ref>Dzél 3. Krajowé Òragnë, [w:] [https://static.partiarazem.pl/razem-static/docu/Statut.pdf Statut Razem], partiarazem.pl, 9 smùtana 2025, s. 24.</ref>. Na zôczątkù gòdnika 2024 wespółprzédnikama òstalë [[Adrian Zandberg]] (na pòstãpną kadencjã) i [[Aleksandra Owca]]<ref name=":0">[https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-zmiany-w-partii-razem-sa-nowe-wladze-znamy-nazwiska-liderow,nId,7868068#google_vignette Zmiany w partii Razem. Są nowe władze, znamy nazwiska liderów], wydarzenia.interia.pl, 3 gòdnika 2024</ref>. Zarząd mët to 6 personów, òkróm wespółprzédników je w nim Mateusz Merta, Marcelina Zawisza, Anna Pieciul i Chrystian Talik<ref>[https://partiarazem.pl/struktura Struktura Partii], partiarazem.pl</ref>. {| class="wikitable" ! colspan="4"|Wespółprzédnik ! colspan="4"|Wespółprzédniczka |- !Òdjimk !Miono !Òd !Do !Òdjimk !Miono !Òd !Do |- | rowspan="2"|[[Òbrôzk:Adrian Zandberg Sejm 2020.jpg|bezramki|345x345px]] | rowspan="2"|[[Adrian Zandberg]] | rowspan="2"|27 smùtana 2022 | rowspan="2"|''wcyg'' |[[Òbrôzk:Magdalena Biejat 2023 (cropped).jpg|bezramki|173x173px]] |[[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]] |27 smùtana 2022 |24 rujana 2024 |- |[[Òbrôzk:Aleksandra-owca-2025 (cropped2).jpg|bezramki|173x173px]] |[[Aleksandra Owca]] |3 gòdnika 2024 |''wcyg'' |} == Reprezentacjô w Parlamence == [[Òbrôzk:Politycy Razem Sejm 2023.jpg|mały|300x300px|Parlamentarziscë Razã krótkò pò welacje w 2023 rokù. Òd lewi starnë: (dólnô réga): Marcelina Zawisza, Daria Gosek-Popiołek, Paulina Matysiak, Joanna Wicha i Dorota Olko; (gòrnô réga): Magdalena Biejat, Maciej Konieczny, Adrian Zandberg i Ana Górskô]] === Pòsélcowie na Sejm X kadencje (òd 2023) === * Maciej Konieczny * [[Marta Stożek]]<ref>weszła na plac Krësztofa Smiszka, jaczi òstół wëbróny do Parlamentu Eùropejsczégò.</ref> * [[Adrian Zandberg]] * '''[[Marcelina Zawisza]] – przédniczka kòła''' ==== Ùszłi pòsélcowie X kadencje ==== * Daria Gosek-Popiołek * [[Dorota Olko]] * [[Joanna Wicha]] * [[Paulina Matysiak]] Pòsélcowie òstalë wëbróny z lëst Nowi Lewicë i na zôczątkù bëlë nôleżnikama Kòalicjowégò Klubù Parlamentarnégò Lewicë. W rujanie 2024, zakładającë pòselsczé kòło Razã, klub òpùscëlë pòsélcowie, jaczi òstalë w partie – Gosek-Popiołek, Olko i Wicha òstałë w KKP i òpùscëłë Razã<ref>[https://oko.press/rozlam-w-razem-polityczki-odchodza-z-partii-jak-do-tego-doszlo Rozłam w Razem. Polityczki odchodzą z partii. Jak do tego doszło?], oko.press, 24 rujana 2024</ref>. Paulina Matysiak òstała ùsëniãtô z partie 12 smùtana 2025<ref name=":1">[https://pl.wikinews.org/wiki/Paulina_Matysiak_wykluczona_z_Partii_Razem Paulina Matysiak wykluczona z Partii Razem], pl.wikinews.org, 12 smùtana 2025</ref>. ==== Ùszłé senatorczi XI kadencje (òd 2023) ==== * [[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]] – wicemarszôłczëni Senatu * [[Ana Górskô]] Senatorczi òstałë wëbróné z lëst Nowi Lewicë i òstałë nôleżniczkama KKP Lewicë. W rujanie 2024 òpùscëłë Razã. === Pòsélcowie na Sejm IX kadencje (2019–2023) === * Magdalena Biejat * Daria Gosek-Popiołek * Maciej Konieczny * Paulina Matysiak * Adrian Zandberg * Marcelina Zawisza Pòsélcowie òstalë wëbróny z lëst Zdrzëszëznë Demòkratyczny Lewicë (SLD) i bëlë nôleżnikama KKP Lewicë. == Welacjowé wëniczi == === Welacjô do Parlamentu === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! rowspan="3"|Welacjô ! colspan="5"|Sejm ! colspan="2"|Senat ! rowspan="3"|Rząd |- ! colspan="3"|Głosë ! colspan="2"|Mandatë ! colspan="2"|Mandatë |- !Lëczba !% !+/− !Lëczba !+/− !Lëczba !+/− |- !2015 |550 349 |3,62 (8.) | style="text-align: center;"|– | style="text-align: center;"|{{Ùdzél|0|460|#720546}} | style="text-align: center;"|– | style="text-align: center;"|{{Ùdzél|0|100|#720546}} | style="text-align: center;"|– | style="background:coral;"|Brak |- !2019 | colspan="3" style="text-align: center;"|<small>''S''</small><small>''ztart z lëstów SLD''</small> | style="text-align: center;"|{{Ùdzél|6|460|#720546}} | style="text-align: center;"| +6 | style="text-align: center;"|{{Ùdzél|0|100|#720546}} | style="text-align: center;"|– | style="background:pink;"|Òpòzycjô |- ! rowspan="2"|2023 | colspan="3" rowspan="2" style="text-align: center;"|''<small>Sztart z lëstów NL</small>'' | rowspan="2" style="text-align: center;"|{{Ùdzél|7|460|#720546}} | rowspan="2" style="text-align: center;"| +1 | rowspan="2" style="text-align: center;"|{{Ùdzél|2|100|#720546}} | rowspan="2" style="text-align: center;"| +2 | style="background:pink;"|Òpòzycjô<ref>òd 2024</ref> |} === Samòrządowô welacjô === {| class="wikitable" !Welacjô !Lëczba głosów !% (do sejmików) !Lëczba mandatów !+/− |- !2018 | style="text-align: center;"|242 511 | style="text-align: center;"|1,57 (8.) | style="text-align: center;"|{{Ùdzél|0|552|#720546}} | style="text-align: center;"|– |- !2024 | colspan="2" style="text-align: center;"|<small>''S''</small><small>''ztart w kòalicje Lewica (z NL, PPS i UP)''</small> | style="text-align: center;"|{{Ùdzél|1|552|#720546}} | style="text-align: center;"| +1 |}[[Òbrôzk:Adrian Zandberg plakat minimalistyczny 2025.png|mały|Welacjowi plakat Adriana Zandberga w 2025]] === Welacjô do Eùropejsczégò Parlamentu === {| class="wikitable" !Welacjô !Lëczba głosów !% !Lëczba mandatów !+/- |- !2019 | colspan="2" style="text-align: center;"|''<small>Sztart w kòalicje Lewica Razã (z UP i RSS)</small>'' | style="text-align: center;"|{{Ùdzél|0|51|#720546}} |– |- !2024 | colspan="2" style="text-align: center;"|''<small>Sztart w kòalicje Lewica (z NL, PPS i UP)</small>'' | style="text-align: center;"|{{Ùdzél|0|53|#720546}} |– |} === Prezydenckô welacjô === {| class="wikitable" style="text-align: right;" ! rowspan="2"|Welacjô ! rowspan="2"|Kandidat ! rowspan="2"|Òdjimk ! colspan="2"|I tura |- !Głosów !% |- !2020 | style="text-align: left;"|[[Robert Biedroń|Róbert Biedroń]]<ref>Przédnik partie Zymk, pòspólny kandidat SLD, partie Zymk i Razã.</ref> |[[Òbrôzk:JKRUK 20190219 ROBERT BIEDROŃ KIELCE DSCN2269 (cropped).jpg|bezramki|115x115px]] |''432 129'' |''2,22 (6.)'' |- !2025 | style="text-align: left;"|[[Adrian Zandberg]] |[[Òbrôzk:Adrian Zandberg Sejm 2020.jpg|bezramki|119x119px]] |''952 832'' |''4,86 (6.)'' |} == Òbaczë téż == * [[Adrian Zandberg]] * [[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]] * [[Głosowanié]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticzné partie]] 71bs1rdcumfiqb6a7tflxn8vxk7ym79 0 12331 209887 205994 2026-07-30T20:31:54Z Iketsi 3254 /* Galeriô */ + 209887 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:La Grande Poste d'Alger.jpg|mały|Alger]] '''Alger''' – stolëca [[Algeriô|Algerie]] ë ji nôwikszi gard. Alger leżi nad [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnym Mòrzã]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> File:The Test Garden Hamma.jpg|Zôd Hamma w Algerze File:Alger Memorial-du-Martyr IMG 1160.JPG|Mònumënt Môrtirów w Algerze File:Ketchaoua_mosque_algiers.png| File:Casbah_algers_algeria.jpg| File:Kasr_rais_algiers_bastion_23.png| File:La_Grande_Poste_d'Alger.jpg| File:Notre_Dame_d'Afrique2.jpg| File:Great_mosque_of_algeria_algiers.png|Wielkô Mòdrëc Alger File:Djamaa_el_Djedid.jpg|Wielkô Mòdrëc Alger File:Bardo_musee_prehistory_algiers.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Algeriô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Algeriô]] flp88vd1kyb6s2xrp2zvow31ydy8ied 209888 209887 2026-07-30T20:33:35Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 209888 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:La Grande Poste d'Alger.jpg|mały|Alger]] '''Alger''' – stolëca [[Algeriô|Algerie]] ë ji nôwikszi gard. Alger leżi nad [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnym Mòrzã]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:The Test Garden Hamma.jpg|Zôd Hamma w Algerze Òbrôzk:Alger Memorial-du-Martyr IMG 1160.JPG|Mònumënt Môrtirów w Algerze Òbrôzk:Ketchaoua_mosque_algiers.png| Òbrôzk:Casbah_algers_algeria.jpg| Òbrôzk:Kasr_rais_algiers_bastion_23.png| Òbrôzk:Notre_Dame_d'Afrique2.jpg| Òbrôzk:Great_mosque_of_algeria_algiers.png|Wielkô Mòdrëc Alger Òbrôzk:Djamaa_el_Djedid.jpg|Wielkô Mòdrëc Alger Òbrôzk:Bardo_musee_prehistory_algiers.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Algeriô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Algeriô]] lpzv6esxbhrjxkx8c9vzpc0ns54q4fu 209889 209888 2026-07-30T20:34:17Z Iketsi 3254 kat. 209889 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:La Grande Poste d'Alger.jpg|mały|Alger]] '''Alger''' – stolëca [[Algeriô|Algerie]] ë ji nôwikszi gard. Alger leżi nad [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnym Mòrzã]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:The Test Garden Hamma.jpg|Zôd Hamma w Algerze Òbrôzk:Alger Memorial-du-Martyr IMG 1160.JPG|Mònumënt Môrtirów w Algerze Òbrôzk:Ketchaoua_mosque_algiers.png| Òbrôzk:Casbah_algers_algeria.jpg| Òbrôzk:Kasr_rais_algiers_bastion_23.png| Òbrôzk:Notre_Dame_d'Afrique2.jpg| Òbrôzk:Great_mosque_of_algeria_algiers.png|Wielkô Mòdrëc Alger Òbrôzk:Djamaa_el_Djedid.jpg|Wielkô Mòdrëc Alger Òbrôzk:Bardo_musee_prehistory_algiers.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Algeriô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Algieriô]] duhxmdx6i55yunouq6zznol4htlg1so 10 12767 209885 196178 2026-07-30T20:26:19Z Iketsi 3254 òryginalné → òriginalné; mióno → miono; nôrôdzenégò→nôrodzeniégò 209885 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" cellpadding="3" cellspacing="0" style="float: right; width: 280px; margin: 0 0 1em 1em; background: #ffffff; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 87%; text-align:left;" |- | colspan="2" style="background-color:#{{#if:{{{downe|}}}|F0E68C|A8D3FF}}; font-size:1px; height:3px;" | |- | colspan="2" style="background-color:#FFFFFF; text-align:center; font-size:120%; border-bottom:1px solid #AAAAAA;" | '''{{{miono}}}'''{{#if:{{{òriginalné miono<includeonly>|</includeonly>}}}|<br/>{{{òriginalné miono}}}}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{òdjimk|}}}|[[Òbrôzk:{{{òdjimk|}}}|250px]]{{#if:{{{òpisënk òbrôzka|}}}|<br/>{{{òpisënk òbrôzka}}}}}|pole=style="text-align: center; font-size: x-small; background-color: #ffffff;"}} |- |- {{Infobox réżka dodaj|{{{môl dzejaniégò<includeonly>|</includeonly>}}}|Môl dzejaniégò|{{{môl dzejaniégò}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{data nôrodzeniégò}}}{{{data nôrodzeniégò}}} |{{#if:{{{data nôrôdzeniégò}}} |Data {{#if:{{{môl nôrodzeniégò}}}|i&nbsp;môl}} nôrodzeniégò |Môl nôrodzeniégò }} |{{#if:{{{môl nôrôdzeniégò}}} |{{{data nôrodzeniégò}}} {{#if:{{{môl nôrodzeniégò}}}|<br />{{{môl nôrodzeniégò}}}}}}} }} {{Infobox réżka dodaj|{{{data smiercë}}}{{{môl smiercë}}} |{{#if:{{{data smiercë}}} |Data {{#if:{{{môl smiercë}}}|i&nbsp;môl}} smiercë |Môl smiercë }} |{{#if:{{{môl smiercë}}} |{{{data smiercë}}} {{#if:{{{môl smiercë}}}|<br />{{{môl smiercë}}}}}}} }} {{Infobox réżka dodaj|{{{lëżnosc smiercë<includeonly>|</includeonly>}}}|Lëżnosc smiercë|{{{lëżnosc smiercë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{môl spòczinkù<includeonly>|</includeonly>}}}|Môl spòczinkù|{{{môl spòczinkù}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wëznanié<includeonly>|</includeonly>}}}|Wëznanié|{{{wëznanié}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{kòscół<includeonly>|</includeonly>}}}|Kòscół|{{{kòscół}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{nôrôdnota<includeonly>|</includeonly>}}}|Nôrôdnota|{{{nôrôdnota}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{1. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #A8D3FF;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{status1}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #A8D3FF;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{1. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwanégò|{{{1. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òbéńda<includeonly>|</includeonly>}}}|Welôwnô òbéńda|{{{òbéńda}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòdwëższi<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_pòdwëższégò}}}|{{{pòdwëższi}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{zastãpnik<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_zastãpnika}}}|{{{zastãpnik}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik_rządu<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_przédnika}}}|{{{przédnik_rządu}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòprzédca<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòprzédca|{{{pòprzédca}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòsobnik<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòsobnik|{{{pòsobnik}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}| |pole=style="background-color: #000000;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{1. fónkcjô cząd1a<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwanégò|{{{1. fónkcjô cząd 1a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òbéńda1a<includeonly>|</includeonly>}}}|Welôwnô òbéńda|{{{òbéńda1a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòdwëższi1a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_pòdwëższégò1a}}}|{{{pòdwëższi1a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{zastãpnik1a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_zastãpnika1a}}}|{{{zastãpnik1a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik_rządu1a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_przédnika1a}}}|{{{przédnik_rządu1a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòprzédca1a<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòprzédca|{{{pòprzédca1a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòsobnik1a<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòsobnik|{{{pòsobnik1a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{2. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{2. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #A8D3FF;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{status2}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #A8D3FF;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{2. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwanégò|{{{2. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òbénda2<includeonly>|</includeonly>}}}|Welôwnô òbéńda|{{{òbéńda2}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòdwëższi2<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_pòdwëższégò2}}}|{{{pòdwëższi2}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{zastãpnik2<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_zastãpnika2}}}|{{{zastãpnik2}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik_rządu2<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_przédnika2}}}|{{{przédnik_rządu2}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòprzédca2<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòprzédca|{{{pòprzédca2}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòsobnik2<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòsobnik|{{{pòsobnik2}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}| |pole=style="background-color: #000000;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{1. fónkcjô cząd1a<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwanégò|{{{2. fónkcjô cząd 2a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òbénda2a<includeonly>|</includeonly>}}}|Welôwnô òbéńda|{{{òbéńda2a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòdwëższi2a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_pòdwëższégò2a}}}|{{{pòdwëższi2a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{zastãpnik2a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_zastãpnika1a}}}|{{{zastãpnik2a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik_rządu2a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_przédnika2a}}}|{{{przédnik_rządu2a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòprzédca2a<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòprzédca|{{{pòprzédca2a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòsobnik2a<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòsobnik|{{{pòsobnik2a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{3. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{3. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #A8D3FF;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{status3}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #A8D3FF;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{3. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwanégò|{{{3. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òbéńda3<includeonly>|</includeonly>}}}|Welôwnô òbéńda|{{{òbéńda3}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòdwëższi3<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_pòdwëższégò3}}}|{{{pòdwëższi3}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{zastãpnik3<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_zastãpnika3}}}|{{{zastãpnik3}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik_rządu3<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_przédnika3}}}|{{{przédnik_rządu3}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòprzédca3<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòprzédca|{{{pòprzédca3}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòsobnik3<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòsobnik|{{{pòsobnik3}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}| |pole=style="background-color: #000000;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{3. fónkcjô cząd3a<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwanégò|{{{3. fónkcjô cząd 3a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òbéńda3a<includeonly>|</includeonly>}}}|Welôwnô òbéńda|{{{òbéńda3a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòdwëższi3a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_pòdwëższégò3a}}}|{{{pòdwëższi3a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{zastãpnik3a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_zastãpnika3a}}}|{{{zastãpnik3a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik_rządu3a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_przédnika3a}}}|{{{przédnik_rządu3a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòprzédca3a<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòprzédca|{{{pòprzédca3a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòsobnik3a<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòsobnik|{{{pòsobnik3a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{4. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{4. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #A8D3FF;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{4. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{status4}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #A8D3FF;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{4. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwanégò|{{{4. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òbéńda4<includeonly>|</includeonly>}}}|Welôwnô òbéńda|{{{òbéńda4}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòdwëższi4<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_pòdwëższégò4}}}|{{{pòdwëższi4}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{zastãpnik4<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_zastãpnika4}}}|{{{zastãpnik4}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik_rządu4<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_przédnika4}}}|{{{przédnik_rządu4}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòprzédca4<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòprzédca|{{{pòprzédca4}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòsobnik4<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòsobnik|{{{pòsobnik4}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}| |pole=style="background-color: #000000;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{4. fónkcjô cząd4a<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwanégò|{{{4. fónkcjô cząd 4a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òbéńda4a<includeonly>|</includeonly>}}}|Welôwnô òbéńda|{{{òbéńda4a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòdwëższi4a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_pòdwëższégò4a}}}|{{{pòdwëższi4a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{zastãpnik4a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_zastãpnika4a}}}|{{{zastãpnik4a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik_rządu4a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_przédnika4a}}}|{{{przédnik_rządu4a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòprzédca4a<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòprzédca|{{{pòprzédca4a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòsobnik4a<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòsobnik|{{{pòsobnik4a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{5. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{5. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #A8D3FF;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{5. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{status5}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #A8D3FF;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{5. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwanégò|{{{5. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òbéńda5<includeonly>|</includeonly>}}}|Welôwnô òbéńda|{{{òbéńda5}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòdwëższi5<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_pòdwëższégò5}}}|{{{pòdwëższi5}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{zastãpnik5<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_zastãpnika5}}}|{{{zastãpnik5}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik_rządu5<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_przédnika5}}}|{{{przédnik_rządu5}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòprzédca5<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòprzédca|{{{pòprzédca5}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòsobnik5<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòsobnik|{{{pòsobnik5}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{5. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}| |pole=style="background-color: #000000;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{5. fónkcjô cząd1a<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwanégò|{{{5. fónkcjô cząd 5a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òbéńda5a<includeonly>|</includeonly>}}}|Welôwnô òbéńda|{{{òbéńda5a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòdwëższi5a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_pòdwëższégò5a}}}|{{{pòdwëższi5a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{zastãpnik5a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_zastãpnika5a}}}|{{{zastãpnik5a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik_rządu5a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_przédnika5a}}}|{{{przédnik_rządu5a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòprzédca5a<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòprzédca|{{{pòprzédca5a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòsobnik5a<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòsobnik|{{{pòsobnik5a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{6. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{6. fónkcjô}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #A8D3FF;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{6. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{status6}}}|pole=style="font-weight: bold; color:#FFFFFF; text-align: center; background-color: #A8D3FF;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{6. fónkcjô cząd<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwanégò|{{{6. fónkcjô cząd}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òbéńda6<includeonly>|</includeonly>}}}|Welôwnô òbéńda|{{{òbéńda6}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòdwëższi6<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_pòdwëższégò6}}}|{{{pòdwëższi6}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{zastãpnik6<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_zastãpnika6}}}|{{{zastãpnik6}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik_rządu6<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_przédnika6}}}|{{{przédnik_rządu6}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòprzédca6<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòprzédca|{{{pòprzédca6}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòsobnik6<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòsobnik|{{{pòsobnik6}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{6. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}| |pole=style="background-color: #000000;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{6. fónkcjô cząd6a<includeonly>|</includeonly>}}}|Cząd sprawòwanégò|{{{6. fónkcjô cząd 6a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{òbéńda6a<includeonly>|</includeonly>}}}|Welôwnô òbéńda|{{{òbéńda6a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòdwëższi6a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_pòdwëższégò6a}}}|{{{pòdwëższi6a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{zastãpnik6a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_zastãpnika6a}}}|{{{zastãpnik6a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{przédnik_rządu6a<includeonly>|</includeonly>}}}| {{{titël_przédnika6a}}}|{{{przédnik_rządu6a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòprzédca6a<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòprzédca|{{{pòprzédca6a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{pòsobnik6a<includeonly>|</includeonly>}}}|Pòsobnik|{{{pòsobnik6a}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} |- {{Infobox nagłówk dodôj|{{{1. fónkcjô<includeonly>|</includeonly>}}}| |pole=style="background-color: #A8D3FF;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{partëjô<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Pòliticznô partëjô|Partëjô]]|{{{partëjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{jinszô_partëjô<includeonly>|</includeonly>}}}|Jinszé partëjowi zrzeszë|{{{jinszô_partëjô}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{slëbnik<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{pòzwa_slëbnika}}}|{{{slëbnik}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{dzecë<includeonly>|</includeonly>}}}|Dzecë|{{{dzecë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{krewni<includeonly>|</includeonly>}}}|Krewni|{{{krewni}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wësztôłcenié<includeonly>|</includeonly>}}}|Wësztôłcenié|{{{wësztôłcenié}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{alma_mater<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Alma mater]]|{{{alma_mater}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{wark<includeonly>|</includeonly>}}}|Wark|{{{wark}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox réżka dodaj|{{{nôdgrodë<includeonly>|</includeonly>}}}|Nôdgrodë|{{{nôdgrodë}}}|kol2=style="background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{pòdpis|}}}|[[Òbrôzk:{{{pòdpis|}}}|250px]]|pole=style="text-align: center; background-color: #ffffff;"}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{commons<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òbrôzk:Commons-logo.svg|15px|link=]] [[Commons:{{{commons}}}|Galerëjô w Wikimedia Commons]]|pole=style="background-color: #{{{tło}}}; text-align:center; border-top: 1px #aaa solid; font-size:small;"|}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{wikizdrzōdła<includeonly>|</includeonly>}}}|[[Òbrôzk:Wikisource-logo.svg|15px|link=]] [https://wikisource.org/wiki/Author:{{{wikizdrzōdła}}} Tekstë we Wikizdrzódłach]|pole=style="background-color: #{{{tło}}}; text-align:center; border-top: 1px #aaa solid; font-size:small;"|}} {{Infobox nagłówk dodôj|{{{jinternetowô starna<includeonly>|</includeonly>}}}|[{{{jinternetowô starna}}} Jinternetowô starna]|pole=style="font-weight: bold; text-align: center; background-color: #A8D3FF;"}} |- |} <noinclude> Nen infobox mòże bëc pòmòcny przi artiklach na témã pòlitików a państwòwich przédników. Żëczã jem wszëtczim,jaczé mdą miec ùżiwóné nen infobox wielu zwënégòw w ùsôdztwie nowich artiklów i rozkòscérzaniém stôrich. Mòdło szablónë jô mdã miec starã wrzucëc tuwò w nôblëższich dniach. '''Òstanita z Bògã! :)''' ==Szablóna== <nowiki> {{Pòlitik wiadłokôstka | miono = | òriginalné miono = | titel = | òdjimk = | òpisënk òbrôzka = | mòtto = | céch = | òpisënk céchù = | môl dzejaniégò = | data nôrodzeniégò = | môl nôrodzeniégò = | data smiercë = | môl smiercë = | lëżnosc smiercë = | môl spòczinkù = | nôrôdnota = | 1. fónkcjô = | 1. fónkcjô cząd = | 1. fónkcjô 1a = | 1. fónkcjô cząd 1a = | 2. fónkcjô = | 2. fónkcjô cząd = | 2. fónkcjô 2a = | 2. fónkcjô cząd 2a = | 3. fónkcjô = | 3. fónkcjô cząd = | 3. fónkcjô 3a = | 3. fónkcjô cząd 3a = | 4. fónkcjô = | 4. fónkcjô cząd = | 4. fónkcjô 4a = | 4. fónkcjô cząd 4a = | 5. fónkcjô 5a = | 5. fónkcjô cząd 5a = | 6. fónkcjô 6a = | 6. fónkcjô cząd 6a = | òbéńda = | òbéńda1a = | òbéńda2 = | òbéńda2a = | òbéńda3 = | òbéńda3a = | òbéńda4 = | òbéńda4a = | òbéńda5 = | òbéńda5a = | òbéńda6 = | òbéńda6a = | pòdwëższi = | titël_pòdwëższégò = | pòdwëższi1a = | titël_pòdwëższégò1a = | pòdwëższi2 = | titël_pòdwëższégò2 = | pòdwëższi2a = | titël_pòdwëższégò2a = | pòdwëższi3 = | titël_pòdwëższégò3 = | pòdwëższi3a = | titël_pòdwëższégò3a = | pòdwëższi4 = | titël_pòdwëższégò4 = | pòdwëższi4a = | titël_pòdwëższégò4a = | pòdwëższi5 = | titël_pòdwëższégò5 = | pòdwëższi5a = | titël_pòdwëższégò5a = | pòdwëższi6 = | titël_pòdwëższégò6 = | pòdwëższi6a = | titël_pòdwëższégò6a = | zastãpnik = | titël_zastãpnika = | zastãpnik1a = | titël_zastãpnika1a = | zastãpnik2 = | titël_zastãpnika2 = | zastãpnik2a = | titël_zastãpnika2a = | zastãpnik3 = | titël_zastãpnika3 = | zastãpnik3a = | titël_zastãpnika3a = | zastãpnik4 = | titël_zastãpnika4 = | zastãpnik4a = | titël_zastãpnika4a = | zastãpnik5 = | titël_zastãpnika5 = | zastãpnik5a = | titël_zastãpnika5a = | zastãpnik6 = | titël_zastãpnika6 = | zastãpnik6a = | titël_zastãpnika6a = | przédnik_rządu = | titël_przédnika = | przédnik_rządu1a = | titël_przédnika1a = | przédnik_rządu2 = | titël_przédnika2 = | przédnik_rządu2a = | titël_przédnika2a = | przédnik_rządu3 = | titël_przédnika3 = | przédnik_rządu3a = | titël_przédnika3a = | przédnik_rządu4 = | titël_przédnika4 = | przédnik_rządu4a = | titël_przédnika4a = | przédnik_rządu5 = | titël_przédnika5 = | przédnik_rządu5a = | titël_przédnika5a = | przédnik_rządu6 = | titël_przédnika6 = | przédnik_rządu6a = | titël_przédnika6a = | pòprzédca = | pòprzédca1a = | pòprzédca2 = | pòprzédca2a = | pòprzédca3 = | pòprzédca3a = | pòprzédca4 = | pòprzédca4a = | pòprzédca5 = | pòprzédca5a = | pòprzédca6 = | pòprzédca6a = | pòsobnik = | pòsobnik1a = | pòsobnik2 = | pòsobnik2a = | pòsobnik3 = | pòsobnik3a = | pòsobnik4 = | pòsobnik4a = | pòsobnik5 = | pòsobnik5a = | pòsobnik6 = | pòsobnik6a = | wëznanié = | kòscół = | partëjô = | jinszô_partëjô = | pòzwa_slëbnika = | slëbnik = | dzëcë = | krewni = | wësztôłcenié = | alma_mater = | kardinalskô kreacjô = | wark = | nôdgrodë = | pòdpis = | commons = | jinternetowô starna = </nowiki> <noinclude>[[Kategòrëjô:Wiadłokôstczi]]</noinclude> qj3mu3uam075ol18zd5ub6abjeolpiq 14 12826 209816 201681 2026-07-30T14:44:57Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Ùczbòwnie]] 209816 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ùczbòwnie]] nd4jnuuqfcw19bu57rl1fidubar8df5 209817 209816 2026-07-30T14:45:13Z Iketsi 3254 | 209817 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ùczbòwnie| ]] s8v7ezho3y4ajw91anw4lv2e248v82w 14 12827 209820 196899 2026-07-30T14:46:04Z Iketsi 3254 kat. 209820 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë|Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Ùczbòwnie w Pòlsce]] 6tuibdzqlbk9m2rm8ckwbbbwj0j4nme 14 12829 209821 196908 2026-07-30T14:47:25Z Iketsi 3254 kat. 209821 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë|Brazylii]] [[Kategòrëjô:Ùczbòwnie w Brazylii]] 3p4osnx0nbmeuzz063g1ocfefy6conv 0 12841 209884 206567 2026-07-30T20:24:28Z Iketsi 3254 òryginalné → òriginalné; mióno → miono; nôrôdzenégò→nôrodzeniégò 209884 wikitext text/x-wiki {{Pòlitik wiadłokôstka | miono = Mòdżorów Pioter | òriginalné miono = Magyar Péter | titel = | òdjimk = Peter-Magyar-Budapest-15-03-2026.jpg | òpisënk òbrôzka = Modżorów Pioter (2026) | mòtto = | céch = | òpisënk céchù = | môl dzejaniégò = {{Krôj pòdôwczi Madżarskô}} | data nôrodzeniégò = 16 strëmiannika 1981 (45 lat) | môl nôrodzeniégò = [[Bùdapeszt]], [[Madżarskô]] | data smiercë = | môl smiercë = | lëżnosc smiercë = | môl spòczinkù = | wëznanié = [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczé]] | kòscół = | nôrôdnota = [[Madżarowié|madżarskô]] | 1. fónkcjô = Premiéra Madżarsczi | status1 = desygnowóny | 1. fónkcjô cząd = òd 9 maja 2026 rokù | 1. fónkcjô 1a = | 1. fónkcjô cząd 1a = | 2. fónkcjô = Przédnik Tiszë | status2 = aktualny | 2. fónkcjô cząd = òd 22 lëpińca 2024 | 2. fónkcjô 2a = | 2. fónkcjô cząd 2a = | 3. fónkcjô = Pòsélc do Nôrôdnégò Zéndzeniégò | status3 = wëbróny | 3. fónkcjô cząd = òd 9 maja 2026 | 3. fónkcjô 3a = | 3. fónkcjô cząd 3a = | 4. fónkcjô = Pòsélc do Eùropejsczégò Parlamentu | status4 = aktualny | 4. fónkcjô cząd = òd 16 lëpińca 2024 | 4. fónkcjô 4a = | 4. fónkcjô cząd 4a = | 5. fónkcjô 5a = | 5. fónkcjô cząd 5a = | 6. fónkcjô 6a = | 6. fónkcjô cząd 6a = | òbéńda = | òbéńda1a = | òbéńda2 = | òbéńda2a = | òbéńda3 = 3. òbéńda Bùdapesztu | òbéńda3a = | òbéńda4 = Madżarskô | òbéńda4a = | òbéńda5 = | òbéńda5a = | òbéńda6 = | òbéńda6a = | pòdwëższi = Szuljoków Tomôsz | titël_pòdwëższégò = Prezident | pòdwëższi1a = | titël_pòdwëższégò1a = | pòdwëższi2 = | titël_pòdwëższégò2 = | pòdwëższi2a = | titël_pòdwëższégò2a = | pòdwëższi3 = | titël_pòdwëższégò3 = | pòdwëższi3a = | titël_pòdwëższégò3a = | pòdwëższi4 = | titël_pòdwëższégò4 = | pòdwëższi4a = | titël_pòdwëższégò4a = | pòdwëższi5 = | titël_pòdwëższégò5 = | pòdwëższi5a = | titël_pòdwëższégò5a = | pòdwëższi6 = | titël_pòdwëższégò6 = | pòdwëższi6a = | titël_pòdwëższégò6a = | zastãpnik = | titël_zastãpnika = | zastãpnik1a = | titël_zastãpnika1a = | zastãpnik2 = Tarrów Zoltan <br>Radnajów Mark <br>Forsthofferowô Agnésa | titël_zastãpnika2 = Pòdprzédnicë | zastãpnik2a = | titël_zastãpnika2a = | zastãpnik3 = | titël_zastãpnika3 = | zastãpnik3a = | titël_zastãpnika3a = | zastãpnik4 = | titël_zastãpnika4 = | zastãpnik4a = | titël_zastãpnika4a = | zastãpnik5 = | titël_zastãpnika5 = | zastãpnik5a = | titël_zastãpnika5a = | zastãpnik6 = | titël_zastãpnika6 = | zastãpnik6a = | titël_zastãpnika6a = | przédnik_rządu = | titël_przédnika = | przédnik_rządu1a = | titël_przédnika1a = | przédnik_rządu2 = | titël_przédnika2 = | przédnik_rządu2a = | titël_przédnika2a = | przédnik_rządu3 = | titël_przédnika3 = | przédnik_rządu3a = | titël_przédnika3a = | przédnik_rządu4 = | titël_przédnika4 = | przédnik_rządu4a = | titël_przédnika4a = | przédnik_rządu5 = | titël_przédnika5 = | przédnik_rządu5a = | titël_przédnika5a = | przédnik_rządu6 = | titël_przédnika6 = | przédnik_rządu6a = | titël_przédnika6a = | pòprzédca = Òrbanów Wiktor | pòprzédca1a = | pòprzédca2 = Sabów Atila | pòprzédca2a = | pòprzédca3 = Hojnolów Miklôsz | pòprzédca3a = | pòprzédca4 = | pòprzédca4a = | pòprzédca5 = | pòprzédca5a = | pòprzédca6 = | pòprzédca6a = | pòsobnik = | pòsobnik1a = | pòsobnik2 = | pòsobnik2a = | pòsobnik3 = | pòsobnik3a = | pòsobnik4 = | pòsobnik4a = | pòsobnik5 = | pòsobnik5a = | pòsobnik6 = | pòsobnik6a = | partëjô = Tisza (òd 2024 rokù) | jinszô_partëjô = Fidesz (2002-2024) | pòzwa_slëbnika = Białka | slëbnik = Worgòwnô Judita (do 2023) | dzecë = trójkô | krewni = Madlów Frãcëszk (półstarëszk)<br> Madlowô Dolma (półstarëszka) | wësztôłcenié = | alma_mater = Pazmaniów Pioterów Katolëcczi Ùniwersitet | wark = pòlitik, diplomata, rëchcenwalt | nôdgrodë = | pòdpis = Péter Magyar signature.svg | commons = | jinternetowô starna = }} '''Mòdżorów Pioter''' ({{jãz.|hu}} ''Magyar Péter''; ùr. 16 strëmiannika 1981 rokù w [[Bùdapeszt|Bùdapeszce]]) je madżarsczim pòlitikã, diplomatą a rëchcenwaltã. Òd 2024 rokù je przédnikã Partie Szacënkù a Wòlnotë (Tisza), jakô dwa lata pózdni dobëła parlameńtarną welacje, kùńcząc szesnastolatny cząd rządów Fideszu a jegò przédnika, Òrbanów Wiktora. W łżëkwiacë 2026 rokù òstôł òn bez prezidenta Madżarsczi Szuljoków Tomasza desygnowóny na premiéra Madżarsczi, na jaczim to môlù zastãpi Òrbana 9 maja 2026 rokù, pò ùsôdzeniã nowi kadencje Nôrôdnégò Zéńdzeniégò. == Żëcé == === Chùtné żëcé a edukacëjô === Mòdżorów Pioter ùrodzëł sã 16 strëmiannika 1981 rokù w [[Bùdapeszt|Bùdapeszce]] w kònzerwatiwni rodzëznie. Jegò starszi, Mòdżorów Sztefón a Erősszównô Mónika bëlë praktikùjącima rëchcenwaltama. Mòdżorowim półstarëszkã béł Madlów Frãcëszk, prezident Madżarsczi w latach 2000-2005,a starëszkã-Erősszów Pioter, rëchcenwalt znóny starszim Madżaróm z programù w Madżarsczi Telewizëjë. Sóm Mòdzor téż òstôł rëchcenwaltã, sztudérëjąc zakòn na Pazmaniów Pioterowim Katolëcczim Ùniwersitece w [[Bùdapeszt|Bùdapeszce]], dzél sztudiów òdbiwającë téż w òbrëmieniém programë Erasmus na Humbòltowim Ùniwersitece w [[Berlëno|Berlënie]]. === Fideszowi cząd === Òb sztudérowanié w 2002 òn wstąpił do Fideszu a w 2006 rokù òstôł òn nôlëżnikã stowôrë dający zakònną pòmòc òfiaróm [[Òprzéczczi w Madżarsce w 2006 rokù|procëmrządzënowich òprzéczków]]. Pò duńscém Fideszu do przédnictwa [[Parlameńtarnô welacëjô w Madżarsce w 2010 rokù|w 2010 rokù]] Mòdżor miôł dostóné robòtã w Minysterstwie Bùtnowich Sprawów. Rok pózni, òb òbjimniãcé bez Madżarskã przédnictwa w Eùropejsczi Radzëznie, òn doparłãcził do Stójnégò Przedstôwstwa Madżarsczi kòl Eùropejsczi Ùnië. W 2015 rokù òn robił w Premiérsczim Ùrzãdze, w séwnikù 2018 rokù òbjimnął òn czerowniczą fónkcjã w państwòwim bankù MBH, a w latach 2019-2022 rokù béł òn przédnikã państwòwégò Westrzôdka Sztudérsczich Bórgów. Nimò, eż òb swòją bëtnotã w Fideszu Mòdżor nigdë nie òbjimnął nôwëższich państwòwich stanowiszczów, jegò tëdëczasnô rola w Òrbanowich sztrukturach bëłô òpisëwónô jakno "cëskòwny bënownik". === Wińscé z Fideszu === Mòdżorów Pioter pòkôzôł sã pùblëczny dbie w 2024 rokù, ga bëłô wëbùchłô [[Òbłaskawieniowô pòmiana Nowakòwi Katarzënë|pòmiana sparłãczónô z òbłaskawieniém]] bez prezidentkã Madżarsczi Nowakòwą Katarzënã pòdprzédnika państwòwi dzecny chëczë, Konjów Ãdrisa, jaczi zmùszôł pòdopiecznëch do trzëmaniégò w krëjamnocë przëpôdków seksualnégò wëzwëskiwaniégò bez przédnika placówczi Waszarheljów Janosza. Na pòmiana wëwòła spòlëznowi òprzécczi, jaczi skùńczëłë sã wëpòwiedzeniém słëżbë bez prezidentkã a minystérkã sprawiedlëwòtã Wòrgòwą Juditã, jakô zacwierdza òbłaskawienié. W dniu wëpòwiedzeniégò, tj. 10 gromicznika Mòdżor ùsôdzëł wpisënk na Facebooku, dze skritikòwôł pòmianã a òdcął sã òd Fideszu, gôdającë: ''Ni sztót jô nie chcã bëc dzélã systemë, w jaczi richtich òdpòwiedzalni [za nôdùżëca] chòwają sã za białogłowsczima czitlama, dze Tónë, Adómë a Barbarë mògą sã rëdotno wëszczerzac do jich rãków,òb bezmëszlné pòswiãciwanié tich, jaczi, procëmno do nich, nie robilë dlô gwôsnych geszeftów, le dlô bëlnotë Tatczëznë a naszińców. Òd dôwna jô wiérzã w dejã nôrôdny, suwerenowi, òbëwatelsczi Madżarsczi a bez wiele lat jô miôł starã swòjima òbëczajnima strzódkama przëblëżac ji ùjawernienié. Le òb slédné czilë lat pòmalë a òstateczno jô zrozmiôł, eż to wszëtkò je w jawernocë blós pòliticzną wërobizną,glancã, jaczi słëżi leno dwóm célóm: tajeniém dzejnotë przédnictwa a zbiéraniém stolëmnich majątków. Jô wiérzã, eż Madżarskô nie je krajã Roganów Òntolów, òligarchów, ni nawetka czilkù cëskòwnich rodów, le tatczëzna Hunjadów Janosza, Széchenjich Sztefóna, Szemmelwajsów Jignaca, Betlensów Sztefóna, Rodnotów Miklôsza, Szlachtowi Grétë, Marojsów Ksãdra, [[Madżarsczé pòwstanié|wòlnotowich biôtkòwników z 1956 rokù]], Matjików Ludasza a wszëtczich bëlnych Madżarów. Òdnądka jô béł 12 lat stôri, w ùszach mie brzëmią słowa [[Antalów Józef młodszi|najégò piérszégò, wëbrónégò w wòlny welacëjë premiérë]]: "Jô słëżã a jô mdã słëżëc tak dłëgò, jak dłëgò nôrôd mdze miec z tegò zwësk. Jô mdã słëżëc tak dłëgò, jak jó mdã mógł". Nie jiscta sã! Nick nie je na wiedno,òb sto piãcdzesąt lat më nie òstalë Tërkama. '' Równoczasno Mòdżor ùstãpił ze wszëtczich stanowiszczów w òrganach kòntrolowónych bez państwò. Niedłëgò pòtim dôł òn na YouTube wëdowiédzã òpòzicijnémù karnôlowi "Partizán", jaką òbzérałë 2 miliónë òbzéraczów. W tim sómim miesącù z Mòdżorowi pòdjimiznë dzenny wid ùzdrza głosowô nagriwka, na jaczi Wòrgòwnô gôdô mù, eż minyster Roganów Òntol robił drãgòtë w kòrupcyjnym pòdszukù tikającym sã dôwnégò sekretérë stónu w minysterstwie sprawiedlëwòtë, Wôlnerów Paùela. Głosówka òsta nagrónô bez wiédzë dôwni Mòdżorowi białczi, co òna skritikòwa. 15 strëmiannika 2024 rokù Mòdżorów Pioter miôł zorganizowóné swòją piérszą wiôlgą procëmrządzënową manifestacëjã. Pòstãpnô mia môl 6 łżëkwiata tegò rokù, chutkò pò ùpùblëcznieniém nagriwczi, òdbëłô sã drëgô manifestacëjô, na jaczi Mòdżor nazwôł Òrbanowé przédnictwò "feùdalną systemą", jaką je nót zdemòntowac. Na to wszëtkò Fidesz òdpòwiedzôł akcëją mającą na célù zdiskreditowac Mòdżora. Bez profideszowé medija òn béł òbskarżany ò znãcanié sã nad jegò dôwną białką òb jich żeńbã, a òbczas welôwni kampanijë do Nôrôdnégò Zéńdzeniégò w 2026 rokù- nawetka ò ùpieczenié tósza w mikrowelowi plôtce, co sóm zajinteresowóny naziwôł "stuprocentowim łżélstwã". === Przédnik òpòzicëjë === Abë móc wësztartowac w [[Eùrowelacëjô w 2024 rokò w Madżarsce|mający môl w tim rokù eùrowelacëji]], Mòdżorów Pioter mòszôł sznëkrowac za partëją, jaka òbstoja przed welacëjama. Dlôtë òn doparłãcził do òbstojący òd 2020 rokù, le nie prowadzący niżôdni aktiwnotë Partëjë Szacënkù ë Wòlnotë (krócëchno Tisza), òstającë ji pòdprzédnikã. Eùrowelacëjnô kampanijô, zakùńczónô 8 czerwińca 2024 rokù wiôlgą demónstracëją na bùpeszteńsczim Placu Herojów, mia przëniosłi Tiszë a ji przédnikòwi pierszą wikszą zwënégã. W mający môl dzéń pòzni welacëjë Tisza ùzwëska 29,60% głosów,òstającë drëgą pò Fideszu madżarską partëją w Eùropejsczim Parlameńce a wprowadzającë do négò 7 eùropòsélców, z Mòdżorów Pioterã westrzód nich. 14 maja 2025 rokù pòd bùdapeszteńską Bazyliką sw. Sztefóna Mòdżor zacził akcëją "Milión kroków", w òbrëmieniém jaczi miôł przëszłi piechti 300 km z madżarsczi stolëcë do Òradejë, dze doszorowôł 24 maja, głosząc gôdkã pòd sztaturą sw. Władisa. Na réza do gardu dzys ùmôlniónégò w [[Rumùńskô|Rumùńsce]], równak czedës mdącégò dzélã Krónë sw. Sztefóna,a dze do dzys żëjé wielnô madżarskô mienszëzna, pòdlë sómégò Mòdżora mia na célù "zôsné sparłãczenié nôrôdu" a ùmòcnienié zrzeszë midzë Madżarską a Sétmëgardã. === Parlameńtarnô welacëjô w 2026 rokù === Òb dwa lata òd eùrowelacëjë do parlameńtarny welacëjë Mòdżorów Pioter miôł zorganizowóné jesz czilë wiôldżich manifestacëjów, z jaczich slédnô mia môl 15 strëmiannika 2026 rokù w Bùdapeszce, z leżnoscë roczëznë madżarsczi rewòlucëjë. Bëłô to téż nôwikszô z Mòdżorowich manifestacëjów,w jaczi brało ùdzél pół milióna sztëk lëdzy, jaczi bëlë przëszli òd Placu Déaków Frãcëszka do Placu Herojów. Òkróm òblëkłégò w nôrôdné ruchna Mòdżora, pòd kùńc wëdarzëniégò na binie wëstãpilë kandidacë startujący z rëmieniégò Tiszë w [[Jednomańdatowé wëlôwné òbéńdë|jednomańdatowich òbéńdach]] ë pòliticzné znajôrzë, a kòncert da Csézy, spiéwôczka reprezentującô Madżarskã na [[Kònkùrs Frantówczi Eùrowizëjë w 2008 rokù|Eùrowizëjë w 2008 rokù]] a kandidatka Tiszë do Nôrôdnégò Zéńdzeniégò z [[7. òbéńda Borszod-Abaùj-Zemplénù|sétmi òbéńdë kòmitatu Borszod-Abaùj-Zemplén]]. Òb kampanijã Mòdżor miôł téż òbjachóné wszëtczé 106 jednomańdatowé òbéńdë, dającë nawetka trzë gôdczi na dzéń. W parlameńtarni kampanijë òn a Tisza skùpilë sã na kòrupcëjë Fideszowégò przédnictwa, rosnącym ùbósztwie zwëkłich Madżarów a lëchim stóju pùblëcznych ùsługów, nie nëkającë równak téż przed kritiką zgrupkòwaniów òpòwiôdny procëmòrbanowsczi òpòzicëjë, co Mòdżor pòdczôrchnął na zéńdzeniém, jaczé 7 séwnika 2025 rokù miôł zorganizowóné w Balatonőszöd, dze w 2006 rokù Dżurczaniów Frãcëszk, jaczi tëdë béł premiérą Madżarsczi wëgłoszëł niesłôwną [[Ősôdzkô gôdka|Ősôdzką gôdkã]]. W swòji gôdcë Mòdżor skritikòwół równo Òrbana, jak i Dżurczania za jich związczi z prezidentã [[Ruskô|Rùsczi]] Pùtinów Włodzmiérzã, godając, eż "jeden wspiérôł Pùtina z lewiznë, a drëdżi z prawiznë". Mającô môl 12 łżëkwiata 2026 rokù [[Parlameńtarnô welacëjô w Madżarsce w 2026 rokù|welacëjô]] skùńcza sã stolëmną zwënégą Tiszë. Z wińdzeniém 55,26% partëjô ùzwëska 96 mańdatów w jednomańdatowich welôwnych òbéndach a 45 mańdatów z òglowòpaństwòwi lëstë. Wëcmanim to da 141 mańdatów a pòzwòlëło dobëc Tiszë kònstitucijną wikszosc. Je to nôlepszé wińdzenié, jaczi czejkòlwiék òd 1989 rokù ùzwëska pòjedinczô pòliticznô partëjô w Madżarsce. W swòji piérszi gazétni kònferencëjë pò welacëjë Mòdżor ògłoszëł swòji plan państwòwi refòrmë, zapòwiadającë warniãcé znikwiónëch pòdlë négò bez Òrbana "rządów zôkònu" ë "systemë kòntrolów a balansów", a téż pòwôżné pòzmianë w ùchwalóny w 2011 rokù bez Fidesz kònstitucëji. Jednym z jegò kònstitucëjnych bédënków je ògréńczenié mòżëbnych kadencëjów na stanowiszczu premiérë do dwóch. Òbczas piérszi òd dwóch lat wëdowiédzë na piérszim karnôlù madżarsczi pùblëczni telewizëjë Mòdżor skritikòwôł wiadłowi part [[Duna Média]] za felënk rzetelnotë, przërôwnując wiadłowé serwisë pùblëcznych sztacëjów do nazëstowsczégò a nordowòkòrejańsczégò rozpòmiónù a dodając, eż "kôżdi Madżara zasłëgóje na pùblëczné medija Zapòwiédzôł òn równoczasno zawieszenié wszëtczich wiadłowich programów w madżarsczich pùblëcznich mediach "do czasu warniãcégò jich pùblëcznégò charakteru". Pòdlë jegò słów, òd séwnika 2024 rokù miôł òn miec fùl zablokòwóny przëstãp do pùblëcznich mediów, bez wzglãd na òstawienié Fideszu a wëstãpienié procëm swòji dôwni partëjë. === Premiéra Madżarsczi === Krótkò pò dobëcém Tiszë Mòdżorów Pioter pòtkôł sã z prezidentã Madżarsczi Szuljoków Tomôszã, jaczi designowôł gò na premiérã, pòwiérzającë mù misëjã ùsôdzeniégò nowégò przédnictwa. Òbczas zéńdzeniégò Mòdżor skritikòwôł prezidenta, cwierdzącë, eż òn "nie je gòdny reprezentowaniégò jednotë madżarsczégò nôrôdù" a wëzwôł gò do wëpòwiedzeniégò słëżbë zarôzka pò pòwòłaniém nowégò przédnictwa, co Szuljok mô rozważac. Òkróm tégò Mòdżor wëzwôł do paszënkù téż jinszich wëższëwników pòwòłónëch bez ùstãpùjącé Òrbanowé przédnictwa, m.jin. przédnégò prokùratora. Pòdlë planów Mòdżorów Pioter mô fòrmalno òbjąc fónkcjã premiérë Madżarsczi 9 maja 2026 rokù. == Pòliticzni pòzdrzatk == Mòdżorów Pioter je òpisëwóny jakno kònzerwatiwny liberôł. Ze swòją dôwną partëją parłãczi gò deklarowóné przërzeszenié do madżarsczi kùlturë ë nôrôdnych wôrtnotów a bëcé procëm nielegalnémù wëchôdnictwù do Madżarsczi. W ti slôdni sprawie Mòdżorów je lubòtnikã nawetka barżi radikalni pòliticzi, jak Òrbanowô, zapòwiadającë copniãcé wszëtczich zezwòlënków na bëtnotã w Madżarsce, jaczé lëdzóm bùten EÙ miôł wëdóné Fidesz. Spòdlową zjinaką je proùnijnô pòstawa Mòdżora, jaczi deklarëje skùńczënié cygniãtégò bez Òrbana sztridu z ùnijnima wëższëznama, òprzestanié tak czãstégò wëzwëskiwaniégò prawa weta, jak robił to Òrban a wejscé Madżarsczi do Eùropejsczi Prokùraturë. Mòdżorów deklarëjë téż chãcbã wprowadzeniégò [[eùro]] zamiast mdącégò madżarsczim państwòwim dëtkã [[Fòrint|fòrinta]]. Òpòwiôdô sã òn téż za ògréńczeniém energeticzni zanôlëżnoscë òd Rùsczi, równak bez rozrzesziwaniégò ùgôdënków z Rùską Federacëją a bez fùl paszënkù z rùsczégò gazu ë petrolczi. Nimò, eż Mòdżorów nie je procëm doparłãczéniu [[Ùkrajina|Ùkrajińsczi]] do Ùnijë, je òn procëm przëjimniãcu ji ùlëtczoną stegną, z pòminiãcém niechtërnych procedur. Tak jak Òrbanów, Mòdżorów mô téż starã ò Madżarów żëjących na òbéńdach dôwni Krónë sw. Sztefóna, jaczi leżą bùten dzysdniowi Madżarsczi. Zapòwiédzôł òn dalszą biôtkã ò prawa madżarsczi mienszëznë na Pòdkarpacczi Rëszë (dzys w òbrëmienim Ùkrajińsczi)a rëmniãcé ùkrajińsczégò jãzëcznégò ùstôwù, jaczi ògréńczô madżarską szkòłowiznã na Pòdkarpacczi Rëszë. Przińdny premiéra Madżarsczi wëwòłôł téż spiérczi na [[Słowackô|Słowacczëznie]], naziwającë ją w swòji wëpòwiedzë ''''Felvidék''''. Na pòzwa pòchôdô z czasów Krónë sw. Sztefóna a òznôczô "Gòrną Madżarskã". Pò tim, jak słowacczé pòliticë wërażelë òbùrzenié ną pòzwą, ùżiwóną m.in. bez procëmsłowacczé strzodowiszcza w Madżarsce, Mòdżorów barnił ji ùżëcô, dokôzującë, eż "mô ònô historiczné ùdokôznienié". == Òsobisté żëcé == Mòdżorów Pioter béł żeniałi z Wòrgòwną Juditą, minystérką sprawiedlëwòtë w [[Czwiôrti rząd Òrbanów Wiktora|czwiôrtim rządzë Òrbanów Wiktora]] w latach 2019-2023. Para pòzna sã 1 łżëkwiata 2005 rokù na rozegracëjë, a w 2006 rokù wza zdënk. Òni mają trójkã dzecy, z jaczich jedno ju je dozdrzeniałé. W strëmiannikù 2023 rokù Mòdżorów a Wòrgòwnô ògłoszëlë rozpart. Dzys je òn zrzeszóny z jinszą òsòbą. Pòdlë swòjégò majątkòwégò òswiadczenkù z lëpińca 2025 rokù Mòdżorów Pioter mô trzë mieszkania, garaż ë lożą parcelã, a òkróm tegò jinwesticëjë, òbszcządã ë dëtczi ò wôrtnocë 86,4 miliónów [[Fòrint|fòrintów]] (kòl 1 382 400 [[Złoty|złotëch]] a 341 280 [[Kanadijsczi dolar|kanadijsczich dolarów]]). === Òbskarżenia ò domòcą przemòc === W dniu ùjawnieniégò bez Mòdżora nagriwczi, dze jegò dôwnô białka gôdô ò roli Rogana w Szadlerowò-Wôlnerowi sprawie, Wòrgòwnô napisa dwa wpisënczi na Facebookù, dze òbskarża dôwnégò chłopa ò psychiczné a fizyczné znãcanié sã nad nią òb jich małożeństwò. Tegò samégò dnia òb wieczór na YouTubòwim karnôlù Frizbi TV, Wòrgòwnô òpòwiédza wicy drobnotów. Pòdlë ji słów, Mòdżorów miôł ją zakluczac w jizbie bez ji zgòdë, pòpchnąc ją na dwiérzë òb ji cążã a chòdzëc pò jich mieszkaniém, machającë nożã. Wierã miôł òn téż rôz simùlowac sãzabicé bez nôddôwkòwanié medicinów, równak ga ùrzasłô Wòrgòwnô hala retowny pòszëk, "nieprzëtómny" Mòdżorów wstôł a pònëkôł przed retôrzama w piżamach do aùtôła. Mòdżor nazwôł ne òbskarżenia "klapą" a scwierdzëł, eż Wòrgòwnô bëłô szantażowónô bez przédnictwò a cawnô akcëjô mia na célù zdiskreditowanié gò bez Fidesz a òdwrócenié spòlëznowégò bôczënkù òd nagriwków. == Welacëjné wińdzenia == {| class="wikitable unsortable" align="center" |- ! Welacëjô ! colspan=2 | Welacjowi kòmitet ! Òrgan ! Òbéńda ! Wińdzenié |- | 2024 | style="background:#88E8FF;" | | Tisza | Eùropejsczi Parlameńt X kadencëjë | Madżarskô | style=" background:palegreen;" | '''Lësta''': <br>1 352 699 (29,6%)<br>'''✓'''<ref>Madżarsczi welôwny ùstôw do Eùropejsczégò Parlamentu przewiduje zômkłé lëstë. Òznôczô to, eż welôwnicë mògą welowac blós na cawną lëstã, a nié na kònkretnégò kandidata. Na skùtk wińdzeniégò welacëjë Tisza ùzwëska 7 mańdatów, z jaczich jeden òstôł òbjimniãti bez Mòdżorów Piotera jakno piérszégò na lësce.</ref><ref>[https://vtr.valasztas.hu/ep2024?tab=national Madżarskô Welôwnô Kòmisëjô- Wińdzenié welacëjë do Eùropejsczégò Parlamentu], vtr.valasztas.hu</ref> |- | 2026 | style="background:#88E8FF;" | | Tisza | Nôrôdné Zéńdzenié | 3. òbéńda Bùdapesztù | style=" background:palegreen;" | 43 112 (63,67%) '''✓'''<ref>[https://vtr.valasztas.hu/ogy2026/egyeni-valasztokeruletek/01/03?tab=eredmenyek 3. òbéńda Bùdapesztù- 12. dzél Bùdapesztù], Krajowé Welôwné Bióro vtr.valasztas.hu.</ref> |} == Òbaczë téż == * [[Bùdapeszt]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20250724185615/https://talpramagyarok.hu/ Òficjalny rëch] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ùrodzeni w 1981]] [[Kategòrëjô:Partëjô Tisza]] [[Kategòrëjô:Rëchcenwalcë]] rh2pcax206y5fom59n3sjcrhyaafj84 0 12937 209853 198362 2026-07-30T17:07:13Z Iketsi 3254 Logòtip 209853 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:International Standard Name Identifier.svg|mały|Logòtip ISNI]] '''International Standard Name Identifier''' ('''ISNI''')<ref>https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:44292:en</ref> – kòd ISO do identifikacëji dokazów, sztëczków i pùblikacjów. == Òbaczë téż == * [[ORCID]] * [[aùtoritatiwnô kòntrola]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.isni.org [[Kategòrëjô:Kòdë]] 9098wjua739jsl69s14wb2aqlezakyu 0 13020 209813 209526 2026-07-30T14:39:20Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 209813 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbsczi Institut''' ({{jãz.|pl}} ''Instytut Kaszubski'', P.T. ''Instytut Kaszubski w Gdańsku'') – je stowôrą lëdzy nôùczi, dzejającą we Gduńskù òd 1996 r.<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/instytut-kaszubski/?lang=kk</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Acta Cassubiana]] * [[Kaszëbòpediô]] |col2= === Jiné wëdôwiznë === {{#categorytree:Wëdôwiznë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë ksążkòwé]] 46abygwvm606gjbm8jj69jk6cf35dnz 209904 209813 2026-07-30T21:10:31Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ Col2 209904 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbsczi Institut''' ({{jãz.|pl}} ''Instytut Kaszubski'', P.T. ''Instytut Kaszubski w Gdańsku'') – je stowôrą lëdzy nôùczi, dzejającą we Gduńskù òd 1996 r.<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/instytut-kaszubski/?lang=kk</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Acta Cassubiana]] * [[Kaszëbòpediô]] |col2= === Jiné wëdôwiznë === {{#categorytree:Wëdôwiznë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë ksążkòwé]] oxz8ackqzf3sk6hgocpvwh84t6jr8i9 0 13040 209850 209792 2026-07-30T17:06:29Z Iketsi 3254 Logòtip 209850 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:YouTube social white square (2024).svg|mały|Logòtip serwisu brëkòwóny òd czerwińca 2024 rokù]] '''YouTube'''<ref>{{YouTube|v=wDze4Sc0xyY|tit=Rodnô Mòwa — Akademia Kaszubska|jaz=csb}}</ref> (skrócënk '''YT''') – amerikańsczi [[jinternetowi serwis]] zakłôdóny 14 gromnicznika 2005 rokù, jaczi ùmòżebniô darmòwé ùprzistãpnianie, edicjã, nôdawanié na żëwò i dodawanié firmów. Nôléżi òn do zdrëszënë Google i je nôpòpùlarniészim spòlëznòwim serwisã na swiece. Òd 2023 rokù przédnikiem YouTube je Neal Mohan. == Przikładë == Kaszëbsczé karnôle na YouTube: * [[Kaszëbskô Paradnica]] (@kaszebskoparadnicapodcasto1342) * MDK Rumia (@MDKRumia) ** [[Z kaszëbsczim na të]] * [[Radio Kaszëbë]] (@radiokaszebe) ** [[Perspectiva Kaszëbskô]] == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Internetowi przezérnik]] * [[Kiwix]] * [[Film]] * [[Pòdkast]] |col2= === Jiné internetowé starnë === {{#categorytree:Internetowé starnë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * https://web.archive.org/web/20240413184450/http://www.gazetakaszubska.pl:80/31884/facebook-google-i-youtube-po-kaszubsku {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Spòlëznowé media]] pbanr84mhi0lnyvai6610xa5aarekty 0 13042 209849 209588 2026-07-30T17:06:20Z Iketsi 3254 Logòtip 209849 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:2023 Facebook icon.svg|mały|Logòtip Facebooka brëkòwóny òd 2023 rokù]] '''Facebook'''<ref>[https://www.facebook.com/reel/1243665173837179?locale=pl_PL Eliminacje Powiatowe 54 Konkursu Recytatorskiego Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa” w Kartuzach]</ref> (téż '''Fejsbók''') – [[internetowô starna]] pòswiãcona lëdzy. == Òbaczë téż == * [[Internetowi przezérnik]] {{#categorytree:Internetowé starnë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://www.facebook.com/reel/1243665173837179?locale=pl_PL Eliminacje Powiatowe 54 Konkursu Recytatorskiego Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa” w Kartuzach] * https://web.archive.org/web/20240413184450/http://www.gazetakaszubska.pl:80/31884/facebook-google-i-youtube-po-kaszubsku * https://web.archive.org/web/20160404075030/http://www.tvn24.pl/pomorze,42/widzy-mie-s-zamiast-lubie-to-czyli-facebook-po-kaszubsku,271381.html * https://www.facebook.com/gowidlino24 – [[HejKaszuby.pl]], czëdes Gowidlino24.pl<ref>https://dziennikbaltycki.pl/bartlomiej-flisikowski-zwyciezca-mistrzostw-polski-w-zazywaniu-tabaki-teraz-ma-szanse-na-tytul-arcymistrza/ar/c13-18706009</ref> {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Spòlëznowé media]] d9fwautz7t5906pxiih6evtcr0nb0t9 0 13044 209855 209417 2026-07-30T17:12:04Z Iketsi 3254 Logòtip 209855 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Instagram_logo_2022.svg|mały|Logòtip serwisu brëkòwóny òd czerwińca 2022 rokù]] '''Instagram''' – [[internetowô starna]]. == Przikładë == Kaszëbsczé kònta na Instagramie: ;Rësznota * [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]: [https://www.instagram.com/kaszubi.pl/ kaszubi.pl]<ref>https://archive.vm/wip/ithg4</ref> ;Gardë * [[Wejrowò]]: https://instagram.com/wejherowo/ wejherowo] ;Media * [[Radio Kaszëbë]]: [https://www.instagram.com/radio_kaszebe radio_kaszebe]<ref>https://archive.vm/m2OZ7</ref> * https://www.instagram.com/kaszubskaksiazka.pl/ * [[kaszuby24.pl]]: [https://instagram.com/kaszuby24 kaszuby24] ;Lëdzë * Karolina Stankowska: [https://www.instagram.com/kaszubskainfluencerka/ kaszubskainfluencerka]<ref>https://archive.vm/wip/B808L</ref> * Instakaszubka: [https://www.instagram.com/instakaszubka/ instakaszubka]<ref>https://archive.vm/wip/tcgUv</ref> * Dawid Zły: [https://www.instagram.com/dawid_zly dawid_zly] * Edziorap [https://www.instagram.com/edzioo/ edzioo]<ref>https://www.telewizjattm.pl/dzien/2024-03-20/63424-rapowe-swiadectwo-w-kosciele.html?play=on</ref> ;Turistika * b_a_l_t_y_k: [https://www.instagram.com/b_a_l_t_y_k b_a_l_t_y_k]<ref>https://telewizjabaltycka.pl/chaos-nad-baltykiem-drony-i-nawigacje-gps-wariuja-co-zakloca-sygnal-na-pomorzu/</ref> * [[Kaszëbskô Szwajcariô]]: [https://www.instagram.com/szwajcaria.kaszubska/ szwajcaria.kaszubska]<ref>https://archive.vm/wip/42OnP</ref> ;Ùniwersytetë * [[Kaszëbsczi Lëdowi Ùniwersytet]] ({{jãz.|pl}} ''Kaszubski Uniwersytet Ludowy''): [https://www.instagram.com/kaszubskiuniwersytetludowy_kul/ kaszubskiuniwersytetludowy_kul]<ref>https://archive.vm/wip/uYRRx</ref> * Wëdzél Filologòwi [[Gduńsczi Ùniwersytet|GÙ]] ({{jãz.|pl}} ''Wydział Filologiczny UG''): [https://www.instagram.com/filologicznyug/ filologicznyug]<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/dni-otwarte-wydzialu-filologicznego-uniwersytetu-gdanskiego/</ref> == Òbaczë téż == * [[Internetowi przezérnik]] {{#categorytree:Internetowé starnë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * https://mojestrone.com/artykul/picset-tsacy-kntow-n2188719 * https://naszemiasto.pl/szukaj?q=Instagram#gsc.tab=0&gsc.q=Instagram&gsc.page=1 === Szëkba === {{Szëkba}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Spòlëznowé media]] ql4tehxrmmelg2w0n20c3nqqgalx7g5 0 13233 209808 209781 2026-07-30T14:08:47Z Iketsi 3254 Dodôwczi 209808 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Gazeta Kartuska R.3, nr 140 (27 listopada 1924).jpg|mały|]] '''Gazeta Kartuska''' – cządnik (1922–1939)<ref>https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html</ref>. == Dodôwczi == === ''Gospodarz'' === Darmòwi dodôwk do cządnika ''Gazeta Kartuska'' jistniejący òd 1929 do 1930 r. (1929–1930) – bezpłatny dodatek do Gazety Kartuskiej [https://polona.pl/objects?searchCategory=objectSets&page=0&size=24&sort=OLDEST&copyright=false&searchLike=bezp%C5%82atny%20dodatek%20do%20Gazety%20Kartuskiej] * https://polona.pl/preview/019880cb-4328-4d3d-bf6a-b975b27c8acd – R. 1[!], nr 1 (12 stycznia 1928 [i.e.1929]) * https://polona.pl/preview/1263c13a-7310-4ce9-a5b7-038967c1999f – R. 2, nr 7 (lipiec 1930) === ''Gospodarz i Gospodyni'' === Darmòwi dodôwk do cządnika ''Gazeta Kartuska'' jistniejący òd 1931 do 1939 r. * https://polona.pl/preview/e34eb472-90f2-47e0-9c38-b76804009ada – R. 1, nr 1 ([[11 łżëkwiata]] 1931) * https://polona.pl/preview/fe6851b8-e521-4fce-97ba-fb6e9de6ba90 – R. 18, nr 14 ([[26 zélnika]] 1939) === ''Kaszuby'' === Dodôwk regionalny do cządnika ''Gazeta Kartuska'' jistniejący òd 1936 do 1939 r. * https://polona.pl/preview/2ef7f2d3-4c58-4904-a315-29997d85dc16 – R. 1, nr 1 ([[25 stëcznika]] 1936) * https://polona.pl/preview/9400348f-7404-47dd-a853-6a3dbc64da66 – R. 2, nr 12 ([[25 gòdnika]] 1937) * https://polona.pl/preview/d323a502-269e-41dd-9d28-fa3ebabfcbd8 – R. 3, nr 5 ([[31 maja]] 1938) * https://polona.pl/preview/9edc8d16-5e22-4262-8ef9-f66ffd1b8513 – R. 4, nr 1 ([[28 stëcznika]] 1939) == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Gazeta Kartuska}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Kartuzë]] |col3= === Jiné dôwné kaszëbsczé cządniczi === {{#categorytree:Dôwné kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html * https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura/1513-historia-kartuz-na-lamach-lokalnej-gazety * https://expresskaszubski.pl/pl/545_historia/640_kartuzy-i-kaszuby-z-dawnych-lat/76387_dziecko-splonelo-w-kolysce-o-czym-100-lat-temu-pisala-gazeta-kartuska.html * https://www.zkaszub.info/tag/gazeta-kartuska/ ** https://www.zkaszub.info/kartuzy-gazeta-sprzed-80-lat-i-zapowiedziana-wystawa-zdjeciowa-na-100-lecie-miasta/ * https://polona.pl/objects?searchCategory=objectSets&page=0&size=96&sort=RELEVANCE&copyright=false&searchLike=gazeta%20kartuska * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.com.pl&type=urlquery * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.pl&type=urlquery {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] ekdck8br2tkbe6o5jp9m5e1kj7cdnf2 209809 209808 2026-07-30T14:09:48Z Iketsi 3254 /* Gospodarz */ <ref></ref> 209809 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Gazeta Kartuska R.3, nr 140 (27 listopada 1924).jpg|mały|]] '''Gazeta Kartuska''' – cządnik (1922–1939)<ref>https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html</ref>. == Dodôwczi == === ''Gospodarz'' === Darmòwi dodôwk do cządnika ''Gazeta Kartuska'' jistniejący òd 1929 do 1930 rokù<ref>[https://polona.pl/objects?searchCategory=objectSets&page=0&size=24&sort=OLDEST&copyright=false&searchLike=bezp%C5%82atny%20dodatek%20do%20Gazety%20Kartuskiej]</ref>. * https://polona.pl/preview/019880cb-4328-4d3d-bf6a-b975b27c8acd – R. 1[!], nr 1 (12 stycznia 1928 [i.e.1929]) * https://polona.pl/preview/1263c13a-7310-4ce9-a5b7-038967c1999f – R. 2, nr 7 (lipiec 1930) === ''Gospodarz i Gospodyni'' === Darmòwi dodôwk do cządnika ''Gazeta Kartuska'' jistniejący òd 1931 do 1939 r. * https://polona.pl/preview/e34eb472-90f2-47e0-9c38-b76804009ada – R. 1, nr 1 ([[11 łżëkwiata]] 1931) * https://polona.pl/preview/fe6851b8-e521-4fce-97ba-fb6e9de6ba90 – R. 18, nr 14 ([[26 zélnika]] 1939) === ''Kaszuby'' === Dodôwk regionalny do cządnika ''Gazeta Kartuska'' jistniejący òd 1936 do 1939 r. * https://polona.pl/preview/2ef7f2d3-4c58-4904-a315-29997d85dc16 – R. 1, nr 1 ([[25 stëcznika]] 1936) * https://polona.pl/preview/9400348f-7404-47dd-a853-6a3dbc64da66 – R. 2, nr 12 ([[25 gòdnika]] 1937) * https://polona.pl/preview/d323a502-269e-41dd-9d28-fa3ebabfcbd8 – R. 3, nr 5 ([[31 maja]] 1938) * https://polona.pl/preview/9edc8d16-5e22-4262-8ef9-f66ffd1b8513 – R. 4, nr 1 ([[28 stëcznika]] 1939) == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Gazeta Kartuska}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Kartuzë]] |col3= === Jiné dôwné kaszëbsczé cządniczi === {{#categorytree:Dôwné kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html * https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura/1513-historia-kartuz-na-lamach-lokalnej-gazety * https://expresskaszubski.pl/pl/545_historia/640_kartuzy-i-kaszuby-z-dawnych-lat/76387_dziecko-splonelo-w-kolysce-o-czym-100-lat-temu-pisala-gazeta-kartuska.html * https://www.zkaszub.info/tag/gazeta-kartuska/ ** https://www.zkaszub.info/kartuzy-gazeta-sprzed-80-lat-i-zapowiedziana-wystawa-zdjeciowa-na-100-lecie-miasta/ * https://polona.pl/objects?searchCategory=objectSets&page=0&size=96&sort=RELEVANCE&copyright=false&searchLike=gazeta%20kartuska * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.com.pl&type=urlquery * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.pl&type=urlquery {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] 1ei61g8h4526y2ecd12we357qa2bquw 209811 209809 2026-07-30T14:25:12Z Iketsi 3254 /* Kaszuby */ Pełnô pòzwa 209811 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Gazeta Kartuska R.3, nr 140 (27 listopada 1924).jpg|mały|]] '''Gazeta Kartuska''' – cządnik (1922–1939)<ref>https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html</ref>. == Dodôwczi == === ''Gospodarz'' === Darmòwi dodôwk do cządnika ''Gazeta Kartuska'' jistniejący òd 1929 do 1930 rokù<ref>[https://polona.pl/objects?searchCategory=objectSets&page=0&size=24&sort=OLDEST&copyright=false&searchLike=bezp%C5%82atny%20dodatek%20do%20Gazety%20Kartuskiej]</ref>. * https://polona.pl/preview/019880cb-4328-4d3d-bf6a-b975b27c8acd – R. 1[!], nr 1 (12 stycznia 1928 [i.e.1929]) * https://polona.pl/preview/1263c13a-7310-4ce9-a5b7-038967c1999f – R. 2, nr 7 (lipiec 1930) === ''Gospodarz i Gospodyni'' === Darmòwi dodôwk do cządnika ''Gazeta Kartuska'' jistniejący òd 1931 do 1939 r. * https://polona.pl/preview/e34eb472-90f2-47e0-9c38-b76804009ada – R. 1, nr 1 ([[11 łżëkwiata]] 1931) * https://polona.pl/preview/fe6851b8-e521-4fce-97ba-fb6e9de6ba90 – R. 18, nr 14 ([[26 zélnika]] 1939) === ''Kaszuby'' === Pełnô pòzwa ''Kaszuby: dodatek regionalny Gazety Kartuskiej poświęcony sprawom Ziemi Kaszubskiej''. Dodôwk regionalny do cządnika ''Gazeta Kartuska'' jistniejący òd 1936 do 1939 rokù.<ref>https://polona.pl/press/c2b86aa5-1c75-47c4-b45a-0d1e93b93100/structure</ref>. * https://polona.pl/preview/2ef7f2d3-4c58-4904-a315-29997d85dc16 – R. 1, nr 1 ([[25 stëcznika]] 1936) * https://polona.pl/preview/9400348f-7404-47dd-a853-6a3dbc64da66 – R. 2, nr 12 ([[25 gòdnika]] 1937) * https://polona.pl/preview/d323a502-269e-41dd-9d28-fa3ebabfcbd8 – R. 3, nr 5 ([[31 maja]] 1938) * https://polona.pl/preview/9edc8d16-5e22-4262-8ef9-f66ffd1b8513 – R. 4, nr 1 ([[28 stëcznika]] 1939) == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Gazeta Kartuska}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Kartuzë]] |col3= === Jiné dôwné kaszëbsczé cządniczi === {{#categorytree:Dôwné kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html * https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura/1513-historia-kartuz-na-lamach-lokalnej-gazety * https://expresskaszubski.pl/pl/545_historia/640_kartuzy-i-kaszuby-z-dawnych-lat/76387_dziecko-splonelo-w-kolysce-o-czym-100-lat-temu-pisala-gazeta-kartuska.html * https://www.zkaszub.info/tag/gazeta-kartuska/ ** https://www.zkaszub.info/kartuzy-gazeta-sprzed-80-lat-i-zapowiedziana-wystawa-zdjeciowa-na-100-lecie-miasta/ * https://polona.pl/objects?searchCategory=objectSets&page=0&size=96&sort=RELEVANCE&copyright=false&searchLike=gazeta%20kartuska * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.com.pl&type=urlquery * https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.pl&type=urlquery {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] t2jd1xu2onhq8q1jgscnqf7o3mcpxji 0 13238 209846 204508 2026-07-30T16:47:50Z Iketsi 3254 +Dom i Rodzina 209846 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:NDIGCZAS097591 1930 001.pdf|mały|Głos Kaszubski – R. 1, 1930, nr 1]] '''Głos Kaszubski''' – cządnik. == Dom i Rodzina == Darmòwi dodôwk do cządnika ''Głos Kaszubski''<ref>https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/metadatasearch?action=AdvancedSearchAction&type=-3&val1=Title:%22Dom%20i%20Rodzina%20%3A%20bezp%C5%82atny%20dodatek%20%E2%80%9EG%C5%82osu%20Kaszubskiego%E2%80%9D.%201930%22</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/1005385 ;Dom i Rodzina * https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/1050521 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé cządniczi]] 0jpipiaqhx8a2rtgf4p8cloj74g9z97 0 13253 209901 204597 2026-07-30T21:05:05Z Iketsi 3254 Logòtip 209901 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Fundacja Kaszuby logo.png|mały|Logòtip]] '''Fùndacjô Kaszëbskô''' ({{jãz.|pl}} ''Fundacja Kaszuby'') – [[kaszëbskô]] spòlëznowò-kùlturalnô òrganizacjô<ref>https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,26952144,spis-powszechny-2021-kaszubskie-znaki-za-niedozwolone.html</ref><ref>https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,26675828,ruszyl-konkurs-na-kaszubskie-slowo-roku-2020-pierwszy-taki.html</ref><ref>https://www.rmf24.pl/fakty/news-kaszubi-pierwszy-raz-wybieraja-slowo-roku-sprawdz-finalowa-p,nId,5006564?crp_state=1</ref><ref>https://natemat.pl/331643,blad-w-familiadzie-fundacja-kaszuby-prosi-tvp-o-sprostowanie</ref><ref>https://www.onet.pl/turystyka/onetpodroze/larwa-czyli-maseczka-kaszubskim-slowem-roku-2020/5g0zg1w,07640b54</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Fùndacjô Kaszëbskô|hideroot=on|mode=pages}} {{#categorytree:Kaszëbskô rësznota|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://fundacjakaszuby.org/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Fùndacjô Kaszëbskô| ]] 0xqd9q3l6n4cmdtw92fr3j69z171h6s 209903 209901 2026-07-30T21:09:34Z Iketsi 3254 {{Òficjalnô starna}} 209903 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Fundacja Kaszuby logo.png|mały|Logòtip]] '''Fùndacjô Kaszëbskô''' ({{jãz.|pl}} ''Fundacja Kaszuby'') – [[kaszëbskô]] spòlëznowò-kùlturalnô òrganizacjô<ref>https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,26952144,spis-powszechny-2021-kaszubskie-znaki-za-niedozwolone.html</ref><ref>https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,26675828,ruszyl-konkurs-na-kaszubskie-slowo-roku-2020-pierwszy-taki.html</ref><ref>https://www.rmf24.pl/fakty/news-kaszubi-pierwszy-raz-wybieraja-slowo-roku-sprawdz-finalowa-p,nId,5006564?crp_state=1</ref><ref>https://natemat.pl/331643,blad-w-familiadzie-fundacja-kaszuby-prosi-tvp-o-sprostowanie</ref><ref>https://www.onet.pl/turystyka/onetpodroze/larwa-czyli-maseczka-kaszubskim-slowem-roku-2020/5g0zg1w,07640b54</ref>. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Fùndacjô Kaszëbskô === {{#categorytree:Fùndacjô Kaszëbskô|hideroot=on|mode=pages}} |col2= === Kaszëbskô rësznota === {{#categorytree:Kaszëbskô rësznota|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Fùndacjô Kaszëbskô| ]] pmq2auaow36lmw3nvhc7sdr1yiymoln 14 13256 209897 204593 2026-07-30T20:50:33Z Iketsi 3254 kat. 209897 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] [[Kategòrëjô:Fùńdacje]] 8xkfg92ootin1pxwysk76sbrgh4zlgw 0 13258 209905 209750 2026-07-30T21:12:22Z Iketsi 3254 Copying from [[Category:Karna młodëch Kaszëbów]] to [[Category:Klubë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 209905 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Jiné znaczënczi}} '''Klub Młodëch Kaszëbów „Cassubia”''' ({{jãz.|pl}} ''Klub Młodzieży Kaszubskiej „Cassubia”''<ref>https://web.archive.org/web/20260706173842/http://www.szwajcaria-kaszubska.pl/kaszuby/spolecznosc/item/3568-zjazd-mlodych-kaszubow</ref>) – karno młodëch [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Cassubia (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Towarzëstwò Młodokaszëbów]] |col3= === Jiné karna młodëch Kaszëbów === {{#categorytree:Karna młodëch Kaszëbów|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.chwaszczyno.pl/klub-mlodech-kaszebow-oska-z-lezena-klub-mlodych-kaszubow-oska-z-luzina/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Karna młodëch Kaszëbów]] [[Kategòrëjô:Klubë]] ivemjvrjixoo76htjjbtw9l33nhpcmg 2 13324 209910 209625 2026-07-30T23:40:45Z HaxelKaszëba 17492 209910 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji). Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letni cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju. Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]]. Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft. Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã. == Kòntekst == Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”). Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama. Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]]. Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë. [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny. Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô). Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu. Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]]. Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu. W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã. Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù amerikańszi eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]. Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, Zjednóné Kraje wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów. W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama. Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù. == Przërézowanié Matthew Perry'égò == 8 lëpińca 1853 rokù do Hôwindżi Edo przërézowała amerikańskô eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra Matthew Perry'égò. W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama. Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' (jap. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama". Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią. Perry doturził do Japóńsczi z lëstã prezidenta Zjednónëch Krajów Millarda Fillmore'a, domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm. Jednoczasno amerikańsczi kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi. Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów. Pò przekazaniu lëstu Perry òpùscył Japóńskã, zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù. W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą. Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòsjkòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów. 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z Kanagawy. Na ji mòcë odemkniãto pòrtë Shimoda a Hakodate dlô amerikańsczich bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd amerikańsczégò kònsula. Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje. W pòstãpnëch latach Japóńskô òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z Wiôlgą Britanią, Ruską, Francëską a Néderlandzką. Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła. Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów". Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys. Wielu Samùrajów, daimyō òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju. Corôz wikszą zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów Tokugawów a cëzëch cëskóm. q0e4iib2njzfgq3ryo1vle0a07lx7qi 209911 209910 2026-07-30T23:48:07Z HaxelKaszëba 17492 209911 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji). Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letni cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju. Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]]. Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft. Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã. == Kòntekst == Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”). Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama. Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]]. Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë. [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny. Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô). Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu. Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]]. Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu. W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã. Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]. Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów. W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama. Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù. == Przërézowanié Matthew Perry'égò == 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]. W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama. Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama". Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią. Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm. Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi. Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów. Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù. W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą. Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòsjkòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów. 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]]. Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula. Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje. W pòstãpnëch latach Japóńskô òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]]. Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła. Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów". Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys. Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju. Corôz wikszą zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm. 0qemy805rdkmotf0lzpedmjb6tx83ln 209912 209911 2026-07-30T23:49:57Z HaxelKaszëba 17492 209912 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji). Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letni cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju. Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]]. Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft. Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã. == Kòntekst == Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”). Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama. Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]]. Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë. [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny. Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô). Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu. Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]]. Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu. W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã. Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]. Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów. W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama. Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù. == Przërézowanié Matthew Perry'égò == 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]. W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama. Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama". Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią. Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm. Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi. Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów. Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù. W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą. Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów. 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]]. Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula. Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje. W pòstãpnëch latach Japóńskô òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]]. Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła. Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów". Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys. Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju. Corôz wikszą zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm. ljg1drspdkcmowozmsk6zaydrylci0d 209913 209912 2026-07-30T23:50:50Z HaxelKaszëba 17492 209913 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji). Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letni cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju. Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]]. Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft. Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã. == Kòntekst == Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”). Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama. Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]]. Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë. [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny. Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô). Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu. Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]]. Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu. W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã. Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]. Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów. W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama. Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù. == Przërézowanié Matthew Perry'égò == 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]. W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama. Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama". Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią. Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm. Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi. Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów. Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù. W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą. Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów. 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]]. Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula. Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje. W pòstãpnëch latach Japóńskô òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]]. Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła. Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów". Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys. Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju. Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm. m459irefqbv766rfi8gkiftt87mvc9f 209920 209913 2026-07-31T00:23:59Z HaxelKaszëba 17492 209920 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref>{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letni cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref>{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000}}</ref> == Kòntekst == Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”). Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama. Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]]. Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë. [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny. Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô). Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu. Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]]. Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu. W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã. Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]. Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów. W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama. Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù. == Przërézowanié Matthew Perry'égò == 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]. W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama. Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama". Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią. Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm. Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi. Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów. Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù. W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą. Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów. 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]]. Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula. Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje. W pòstãpnëch latach Japóńskô òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]]. Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła. Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów". Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys. Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju. Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm. == Przëpisë == {{Przëpisë}} fsgwstyv7kx8b7tdylcjqg9zp8eb16s 209921 209920 2026-07-31T00:27:06Z HaxelKaszëba 17492 209921 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref>{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letni cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref>{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000}}</ref> == Kòntekst == Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref>{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref>{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000}}</ref> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.<ref>{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973}}</ref> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}</ref> Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref>{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000}}</ref> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984}}</ref> Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020}}</ref> W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref>{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972}}</ref> Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref>{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.<ref>{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002}}</ref> Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000}}</ref> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]. W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama. Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama". Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią. Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm. Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi. Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów. Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù. W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą. Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów. 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]]. Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula. Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje. W pòstãpnëch latach Japóńskô òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]]. Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła. Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów". Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys. Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju. Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm. == Przëpisë == {{Przëpisë}} f3ukgqaeh2ehane2l2defa2amrmns3w 209922 209921 2026-07-31T00:31:29Z HaxelKaszëba 17492 209922 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref>{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letni cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref>{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000}}</ref> == Kòntekst == Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref>{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref>{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000}}</ref> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.<ref>{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973}}</ref> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}</ref> Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref>{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000}}</ref> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984}}</ref> Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020}}</ref> W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref>{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972}}</ref> Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref>{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.<ref>{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002}}</ref> Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000}}</ref> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.<ref>{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref>{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref> Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią.<ref>{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006}}</ref> Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.<ref>{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref>{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006}}</ref> Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.<ref>{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972}}</ref> 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref>{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020}}</ref> W pòstãpnëch latach Japóńskô òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000}}</ref> Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972}}</ref> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów".<ref>{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref> Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000}}</ref> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972}}</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} 6p49r7l9i0762jxmfn224tpuzlg97y7 209923 209922 2026-07-31T00:37:25Z HaxelKaszëba 17492 209923 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letni cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.<ref name="Storry1990">{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}</ref> Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref name="Goodman2000">{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëła przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, že òdmòwa mòze doprowadzëć do brëkòwaniô dôdżi.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów.<ref name="Gordon2020"/> Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach Japóńskô òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].<ref name="Jansen2000"/> Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Przëpisë == {{Przëpisë}} eh6shim3sn5qrigrvmcyjekinwoqt9s 209924 209923 2026-07-31T00:40:12Z HaxelKaszëba 17492 209924 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letni cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.<ref name="Storry1990">{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}</ref> Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref name="Goodman2000">{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëła przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, že òdmòwa mòze doprowadzëć do brëkòwaniô dôdżi.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów.<ref name="Gordon2020"/> Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach Japóńskô òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].<ref name="Jansen2000"/> Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Przëpisë == {{Przëpisë}} a55yaipgusr9anhsz2agwhuey3yp7bi 209925 209924 2026-07-31T00:42:51Z HaxelKaszëba 17492 209925 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.<ref name="Storry1990">{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}</ref> Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref name="Goodman2000">{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëła przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, že òdmòwa mòze doprowadzëć do brëkòwaniô dôdżi.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów.<ref name="Gordon2020"/> Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach Japóńskô òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].<ref name="Jansen2000"/> Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Przëpisë == {{Przëpisë}} iu0gvankmv3br1mncrq01wufzp7we2p 209926 209925 2026-07-31T00:48:13Z HaxelKaszëba 17492 209926 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.<ref name="Storry1990">{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}</ref> Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref name="Goodman2000">{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëła przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, že òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów.<ref name="Gordon2020"/> Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach Japóńskô òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].<ref name="Jansen2000"/> Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Przëpisë == {{Przëpisë}} mni1ehne1fflkivo6iygp7o3f4kmwkh 209927 209926 2026-07-31T00:53:34Z HaxelKaszëba 17492 209927 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.<ref name="Storry1990">{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}</ref> Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref name="Goodman2000">{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëła przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, že òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów.<ref name="Gordon2020"/> Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].<ref name="Jansen2000"/> Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Przëpisë == {{Przëpisë}} 1oq3qzwux3vr83dga6jcoh8e0xo414e 209929 209927 2026-07-31T01:02:25Z HaxelKaszëba 17492 209929 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.<ref name="Storry1990">{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}</ref> Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref name="Goodman2000">{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëła przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == [[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały]] 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, že òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów.<ref name="Gordon2020"/> Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].<ref name="Jansen2000"/> Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Przëpisë == {{Przëpisë}} 2ajbnoag8u2jphqlfdb8p28chrat0xg 209930 209929 2026-07-31T01:09:50Z HaxelKaszëba 17492 209930 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.<ref name="Storry1990">{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}</ref> Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref name="Goodman2000">{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëła przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == [[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]] 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, že òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów.<ref name="Gordon2020"/> Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> [[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|200px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]] 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].<ref name="Jansen2000"/> Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Przëpisë == {{Przëpisë}} r9rcph6icpj40c142q37b008sll2prf 209931 209930 2026-07-31T01:10:16Z HaxelKaszëba 17492 209931 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.<ref name="Storry1990">{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}</ref> Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref name="Goodman2000">{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëła przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == [[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]] 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, že òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów.<ref name="Gordon2020"/> Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> [[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]] 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].<ref name="Jansen2000"/> Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Przëpisë == {{Przëpisë}} 7xkarl1o94zflbax9vc5dgtk438qqne 209932 209931 2026-07-31T01:12:33Z HaxelKaszëba 17492 209932 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.<ref name="Storry1990">{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}</ref> Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref name="Goodman2000">{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == [[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]] 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, že òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów.<ref name="Gordon2020"/> Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> [[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]] 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].<ref name="Jansen2000"/> Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Przëpisë == {{Przëpisë}} gtkc2zs54qg15hwrtlq5deitcd8lzhk 209933 209932 2026-07-31T04:25:58Z HaxelKaszëba 17492 209933 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.<ref name="Storry1990">{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == [[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]] Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}</ref> Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref name="Goodman2000">{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == [[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]] 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, že òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów.<ref name="Gordon2020"/> Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> [[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]] 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].<ref name="Jansen2000"/> Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Przëpisë == {{Przëpisë}} fsgfsq2r6n2ou4o9loatphkpjklzdnm 209934 209933 2026-07-31T05:00:09Z HaxelKaszëba 17492 209934 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.<ref name="Storry1990">{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == [[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]] Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}</ref> Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref name="Goodman2000">{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == [[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]] 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, že òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów.<ref name="Gordon2020"/> Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> [[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]] 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].<ref name="Jansen2000"/> Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Ùpôdk Szogùnatu == Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet szogùnatu Tokugawów pòczął gwôłtowno słabnąc. W wielu feùdalnëch domenach rosnąło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów. Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach Satsuma a Chōshū, jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi. Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkónia cëzozemców z Japóńsczi. Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, mòdernizacje wòjskô òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza. W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny. W 1866 rokù dzãka staranióm Sakamoto Ryōmy zawôrto sojusz pòmidzë domenama Satsuma a Chōshū. Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi. Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowi niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã Tokugawów. == Przëpisë == {{Przëpisë}} 92jy0u7ft3s9qr9xtw5y61nht1jlg4b 209935 209934 2026-07-31T05:01:42Z HaxelKaszëba 17492 209935 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.<ref name="Storry1990">{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == [[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]] Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}</ref> Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref name="Goodman2000">{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == [[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]] 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, že òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów.<ref name="Gordon2020"/> Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> [[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]] 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].<ref name="Jansen2000"/> Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Ùpôdk Szogùnatu == Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet szogùnatu Tokugawów pòczął gwôłtowno słabnąc. W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów. Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach Satsuma a Chōshū, jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi. Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkónia cëzozemców z Japóńsczi. Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, mòdernizacje wòjskô òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza. W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny. W 1866 rokù dzãka staranióm Sakamoto Ryōmy zawôrto sojusz pòmidzë domenama Satsuma a Chōshū. Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi. Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowi niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã Tokugawów. == Przëpisë == {{Przëpisë}} e7vc39ujikrkdona132o09srr5yxldh 209936 209935 2026-07-31T05:09:01Z HaxelKaszëba 17492 209936 wikitext text/x-wiki '''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.<ref name="Storry1990">{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == [[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]] Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}</ref> Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref name="Goodman2000">{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == [[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]] 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacje z nôwëższima przédnikama włôdzów.<ref name="Gordon2020"/> Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> [[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]] 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].<ref name="Jansen2000"/> Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Ùpôdk Szogùnatu == Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc. W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów. Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi. Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkónia cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza. W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny. W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōmy]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]]. Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi. Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowi niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} pwe2fqk54ydfzn2j9l1z9p9m2t1uaub 10 13427 209866 208893 2026-07-30T19:51:11Z Iketsi 3254 [[Wiki:Articzel tidzenia]] 209866 wikitext text/x-wiki <noinclude>* [[Wiki:Articzel tidzenia]]</noinclude><div style="margin-top: 1em;"> [[File:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|200px|right|link=Swiãtopôłk II|alt=Swiãtopôłk]] <div style="font-weight: bold; font-size: 1.4em;">[[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłk II Bëlny]]</div> <div style="margin-top: 0.5em; line-height: 1.6; font-size: 1.25em;">'''Swiãtopôłk II Bëlny''' (ùr. przed [[1195]] – ùm. [[11 stëcznika]] [[1266]]) – ksyżã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwégò Pòmòrzégò]] w latach 1220-1266. Kòle 1226 rokù nadôł òn [[Gduńsk|Gduńskòwi]] lubecczé gardowé prawa. W 1227 rokù ksążã dôł pòstawic klôsztór dominikanów w [[Gduńsk|Gduńskù]]. W 1231 [[papiéż Grégòr IX]] òbjimnął gò a jegò syna [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]] protekcją Apòsztolsczi Stolëcë (''personas et terras vestra sub beati Petri et nostra protectione suscipimus'') W latach 1238-1253 Swiãtopôłk II wòjowôł z Krzëżôkama. „Kronika wiôlgòpòlskô” pòdôwô, co w 1258 rokù [[Wartësłôw III|Warcësłôw III]], „ksyżã Kaszëbów wëcygnął procëm Swiãtopôłkòwi, ksyżëcu Pòmòrzô, z wòjskã Wiôlgòpòlanów, chtërno wiôlgòpòlsczi ksyżã Bòlesłôw przësłôł na pòmòc, i z kamieńsczim biskùpã. I czej doprzëszedł w òkòlé [[Słëpsk|Słëpska]], òstawił biskùpa i jegò wòjskò (...), sóm [ale] z wiôldżim wòjskã dzyrzkò rénowôł zemie Swiãtopôłka”. Nimò to dobiwcą òstôł Swiãtopôłk II. Jegò białką bëła Eùfrozyna - sostra wiôlgòpòlsczégò ksyżëca. Szlachòwno jegò córecznica - Eùfemiô bëła królewą w [[Norweskô|Norwesce]]. [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] pòstawiło Swiãtopôłkòwi sztaturã w [[Gduńsk|Gduńskù]] aùtorstwa kaszëbsczégò artistë [[Wawrzińc Samp|Wawrzińca Sampa]]. W niedzelã 22 zélnika 2010 rokù, òb czas [[Dominikańsczi Jôrmark|Dominikańsczégò Jôrmarkù]] òdbëło sã ùroczëznowé òdkrëcé ne pòmnika, na jaczé przëjachelë ricerze z [[Bëtowò|Bëtowa]]. Na pòstumence pòd rzezbą je nôdpis „Zrzeszonëch naju nicht nie złómie”. </div> <div style="margin-top: 1em; font-size: 1.25em; font-weight: bold;">[[Swiãtopôłk II|» Czëtôj dali...]]</div> </div> owpwa94japc3epqb6zeetsvwmf1570a 209867 209866 2026-07-30T19:56:06Z HaxelKaszëba 17492 jem zabéł dodac articzel tidzenia wëbaczë 209867 wikitext text/x-wiki <noinclude>* [[Wiki:Articzel tidzenia]]</noinclude><div style="margin-top: 1em;"> [[File:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|200px|right|link=Swiãtopôłk II|alt=Swiãtopôłk]] <div style="font-weight: bold; font-size: 1.4em;">[[Jón Trepczik|Jón Trepczik]]</div> <div style="margin-top: 0.5em; line-height: 1.6; font-size: 1.25em;">'''Jón Trepczik''' ({{jãz.|pl}} ''Jan Trepczyk''; ùr. [[22 rujana]] [[1907]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]] k. [[Mirochòwò|Mirochòwa]], ùm. [[3 séwnika]] [[1989]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – jeden z nôwëbitniészich [[Kaszëbë|kaszëbsczich]] piesniodzejów, piesniôrz, nôleżnik [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]] w [[Kartuzë|Kartuzach]] ë grëpë [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] a [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], pedagóg, kaszëbsczi dejolog, leksykògraf – aùtór pòlskò-kaszëbsczégò słowôrza, wespółzałóżca [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]], spòlëznowi dzejôrz, ùtwórca ë kòmpòzytór. Jón Trepczik pòchòdzył z gbùrsczi familii ze [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdë]] midzë [[Stajszewò|Stajszewã]] a [[Mirochòwò|Mirochòwã]] ([[kartësczi kréz]]), dze przëszedł na swiat [[22 rujana]] [[1907]] rokù. Ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w [[Kòscérzna|Kòscérznie]], chtërno ùkùńcził w [[1926]] r. Zaczął robic jakno szkólny w [[Kartuzë|Kartuzach]], a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w [[Miszewò|Miszewie]], gdze robił do [[1934]] r. Ju jakno młodi człowiek zainteresowôł sã òn [[Kaszëbizna|kaszëbizną]], òsoblëwie dzãka taczim lëdzóm jak [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Aleksander Labùda]]. W 1929 rokù doszło do stwòrzeniô [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]], a Trepczik przënôlégôł do karna załóżców ny òrganizacji. </div> <div style="margin-top: 1em; font-size: 1.25em; font-weight: bold;">[[Jón Trepczik|» Czëtôj dali...]]</div> </div> tbd0av17q2f4gcx9zelj6qo1wqi4wyx 209868 209867 2026-07-30T19:57:10Z HaxelKaszëba 17492 209868 wikitext text/x-wiki <noinclude>* [[Wiki:Articzel tidzenia]]</noinclude><div style="margin-top: 1em;"> [[File:Tablica przy pomniku Aleksandra Labudy i Jana Trepczyka w Stryszej Budzie.jpg|200px|right|link=Swiãtopôłk II|alt=Swiãtopôłk]] <div style="font-weight: bold; font-size: 1.4em;">[[Jón Trepczik|Jón Trepczik]]</div> <div style="margin-top: 0.5em; line-height: 1.6; font-size: 1.25em;">'''Jón Trepczik''' ({{jãz.|pl}} ''Jan Trepczyk''; ùr. [[22 rujana]] [[1907]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]] k. [[Mirochòwò|Mirochòwa]], ùm. [[3 séwnika]] [[1989]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – jeden z nôwëbitniészich [[Kaszëbë|kaszëbsczich]] piesniodzejów, piesniôrz, nôleżnik [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]] w [[Kartuzë|Kartuzach]] ë grëpë [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] a [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], pedagóg, kaszëbsczi dejolog, leksykògraf – aùtór pòlskò-kaszëbsczégò słowôrza, wespółzałóżca [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]], spòlëznowi dzejôrz, ùtwórca ë kòmpòzytór. Jón Trepczik pòchòdzył z gbùrsczi familii ze [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdë]] midzë [[Stajszewò|Stajszewã]] a [[Mirochòwò|Mirochòwã]] ([[kartësczi kréz]]), dze przëszedł na swiat [[22 rujana]] [[1907]] rokù. Ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w [[Kòscérzna|Kòscérznie]], chtërno ùkùńcził w [[1926]] r. Zaczął robic jakno szkólny w [[Kartuzë|Kartuzach]], a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w [[Miszewò|Miszewie]], gdze robił do [[1934]] r. Ju jakno młodi człowiek zainteresowôł sã òn [[Kaszëbizna|kaszëbizną]], òsoblëwie dzãka taczim lëdzóm jak [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Aleksander Labùda]]. W 1929 rokù doszło do stwòrzeniô [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]], a Trepczik przënôlégôł do karna załóżców ny òrganizacji. </div> <div style="margin-top: 1em; font-size: 1.25em; font-weight: bold;">[[Jón Trepczik|» Czëtôj dali...]]</div> </div> ju69fqxho0e3nim9ig1aggbs992ffv8 209870 209868 2026-07-30T19:57:45Z HaxelKaszëba 17492 209870 wikitext text/x-wiki <noinclude>* [[Wiki:Articzel tidzenia]]</noinclude><div style="margin-top: 1em;"> [[File:Tablica przy pomniku Aleksandra Labudy i Jana Trepczyka w Stryszej Budzie.jpg|200px|right|link=Jón Trepczik|alt=Jón Trepczik]] <div style="font-weight: bold; font-size: 1.4em;">[[Jón Trepczik|Jón Trepczik]]</div> <div style="margin-top: 0.5em; line-height: 1.6; font-size: 1.25em;">'''Jón Trepczik''' ({{jãz.|pl}} ''Jan Trepczyk''; ùr. [[22 rujana]] [[1907]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]] k. [[Mirochòwò|Mirochòwa]], ùm. [[3 séwnika]] [[1989]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – jeden z nôwëbitniészich [[Kaszëbë|kaszëbsczich]] piesniodzejów, piesniôrz, nôleżnik [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]] w [[Kartuzë|Kartuzach]] ë grëpë [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] a [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], pedagóg, kaszëbsczi dejolog, leksykògraf – aùtór pòlskò-kaszëbsczégò słowôrza, wespółzałóżca [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]], spòlëznowi dzejôrz, ùtwórca ë kòmpòzytór. Jón Trepczik pòchòdzył z gbùrsczi familii ze [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdë]] midzë [[Stajszewò|Stajszewã]] a [[Mirochòwò|Mirochòwã]] ([[kartësczi kréz]]), dze przëszedł na swiat [[22 rujana]] [[1907]] rokù. Ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w [[Kòscérzna|Kòscérznie]], chtërno ùkùńcził w [[1926]] r. Zaczął robic jakno szkólny w [[Kartuzë|Kartuzach]], a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w [[Miszewò|Miszewie]], gdze robił do [[1934]] r. Ju jakno młodi człowiek zainteresowôł sã òn [[Kaszëbizna|kaszëbizną]], òsoblëwie dzãka taczim lëdzóm jak [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Aleksander Labùda]]. W 1929 rokù doszło do stwòrzeniô [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]], a Trepczik przënôlégôł do karna załóżców ny òrganizacji. </div> <div style="margin-top: 1em; font-size: 1.25em; font-weight: bold;">[[Jón Trepczik|» Czëtôj dali...]]</div> </div> oq0covbf1nrzynd8kx5ldheqk7mvmj8 0 13430 209826 209790 2026-07-30T15:23:52Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Chùr Akademii Pòmòrsczi w Słëpskù]] 209826 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Jiné znaczënczi}} '''Felix Cassubia''' (pełnô pòzwa {{jãz.|csb}} ''Felix Cassubia! Nôsnôżniészé kaszëbsczé gòdowé spiéwë''; {{jãz.|pl}} ''Felix Cassubia! Najpiękniejsze kolędy kaszubskie'') – platka. Mô trzë wëdôwczi<ref>https://www.portalmedialny.pl/art/62111/felix-cassubia-czyli-w-swieta-po-kaszubsku-z-radiem-koszalin.html/</ref><ref>http://www.tubawejherowa.pl/aktualnosci/czytaj/3864/FELIX-CASSUBIA</ref><ref>http://www.tubawejherowa.pl/aktualnosci/czytaj/3884/MIKOLAJKOWO-I-SWIATECZNIE</ref><ref>http://old.slupsk.eu/felix-cassubia-plyta-z-koledami-kaszubskimi-juz-w-sprzedazy-67460/</ref><ref>{{RKJ|2022|335}}</ref><ref>„Nowé platczi z kòlãdoma. Felix Cassubia i Płyń kolędo” – artykuł – Pomerania nr 1 (516) styczeń 2018, s. 40-41;</ref><ref>https://www.facebook.com/muzeum.wejherowo/posts/felix-cassubia-p%C5%82ytka-dla-ciebienajpi%C4%99kniejsze-kol%C4%99dy-kaszubskie-to-tytu%C5%82-nowej-/1966146670292222/</ref><ref name=":0">{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712234446/https://prk24.pl/35088482/felix-cassubia-czyli-piekne-koledy-po-kaszubsku|prosto=https://web.archive.org/web/20260712234253/https://s.prk24.pl/files/2/7/7/277bc2e6b6fc977236f1949c1681ae001512582328894.mp3|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260713001316/https://prk24.pl/74827445/kaszubskie-koledy-nagrane-w-polskim-radiu-koszalin-rozbrzmialy-w-senacie-rp-plyte-felix-cassubia-otrzymala-marszalkini-malgorzata-kidawablonska|prosto=https://web.archive.org/web/20260713001709/https://s.prk24.pl/files/6/e/3/6e3401a65d75491ab151b8b989d14e34.mp3|jaz=pl}}</ref> <ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712235415/https://prestizkoszalin.pl/2017/12/felix-cassubia-czyli-najpiekniejsze-koledy-kaszubsku/|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260713001322/https://www.kaszubi.pl/media/view/polskie-radio-koszalin-kaszubskie-koledy-nagrane-w-polskim-radiu-koszalin-rozbrzmialy-w-senacie-rp-plyte-felix-cassubia-otrzymala-marszalkini-malgorzata-kidawa-blonska|jaz=pl}}</ref>. === I. wëdôwk (2017) === {{Bez òdjimka|1=[https://web.archive.org/web/20190718070122/https://czec.pl/environment/cache/images/500_500_productGfx_6929/Felix_Cassubia.jpg][https://www.portalmedialny.pl/media/images/original/md5/e/a/eae9074eb6df8ac342741d5c6595475a/felix%20cassubia.jpg][https://kaszubskaksiazka.pl/2437-large_default/felix-cassubia-najpiekniejsze-koledy-kaszubskie-.jpg]}} * [[6 gòdnika]] 2017<ref>https://koszalin.gosc.pl/doc/4374571.Szczesliwe-Kaszuby</ref> ==== Spis utworów:<ref name=":0" /> ==== # Nad Betlejem<ref>https://www.youtube.com/watch?v=SvE0tuLo-8k</ref> – ''(trad. Wejherowo, arr.: Monika Zytke)'' # Òwce bleczą # Szém morzë # Bibi, Synkù, bi... # Dobëcé<ref name=":2">https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/916/nagrania-koled-kaszubskich-zukowo/</ref> # [[Swiat przed Tobą klãkł]] # Wiesołô Nowina<ref>https://www.youtube.com/watch?v=803y_OeCdYY</ref> – ''(muz.: Kazimierz Guzowski, tekst: Stefan Fikus, arr.: Przemysław Sysojew-Osiński)'' # W stajenczce narodzoné # Swiéc nóm gwiôzdo # Pòwitôjmë Pana # Zagrzmniało # W żëdowsczim kraju<ref name=":1">https://fopke.pl/media/tunefiles/teksty-pozostae/Dorobek_-_Tfopke_ikT5fGp.pdf#page=99</ref> # Cëchô noc<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hm_BV-Elooc</ref> – ''(muz.: Franz X. Gruber, tekst niemiecki: Joseph Mohr, tekst polski: Piotr Maszyński, tekst kaszubski: Alojzy Nagel, arr.: Łukasz Jankowski)'' # Jezë, òstaw szopã<ref name=":2" /> # Aniołów bal – <ref name=":1" /> ''(muz.: [[Wérónika Korthals|Weronika Korthals-Tartas]])'' === II. wëdôwk (2020?) === {{Bez òdjimka|1=[https://web.archive.org/web/20260730040325/https://www.gazetakaszubska.org/wp-content/uploads/2020/01/IMG_9017.jpg][https://d-art.ppstatic.pl/kadry/k/r/05/91/5e1a3efb7640d_o_xlarge.jpg][https://d-art.ppstatic.pl/kadry/k/r/de/32/5e1a3efa7413f_o_xlarge.jpg]}} <ref>https://www.gazetakaszubska.org/75173/lebork-stolica-kaszubskich-koled-i-pastoralek</ref> === III. wëdôwk (2023) === {{Bez òdjimka|1=[https://web.archive.org/web/20260715210821/https://s.prk24.pl/images/4/0/9/4098818226ac42f998661259384c653a__w1920_h1080.jpg][https://web.archive.org/web/20260730035603/https://www.gazetakaszubska.org/wp-content/uploads/2023/12/Felix-Cassubia1.jpg]}} <ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712234859/https://www.infokaszuby.pl/felix-cassubia-hymny-swiateczne-z-kaszub-w-trzecim-wydaniu|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20240407021345/https://www.gazetakaszubska.pl/88003/trzecie-wydanie-felix-cassubia-swiateczna-plyta-z-koledami-kaszubskimi|tit=Trzecie wydanie „Felix Cassubia”. Świąteczna płyta z kolędami kaszubskimi|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712235332/https://prk24.pl/74788094/trzecie-wydanie-felix-cassubia-polskiego-radia-koszalin-swiateczna-plyta-z-najpiekniejszymi-koledami-kaszubskimi|jaz=pl}}</ref> == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Felix Cassubia}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Chùr Akademii Pòmòrsczi w Słëpskù]] * [[Łacyńsczi jãzëk]] * [[Gòdë]] |col3= === Jiné platczi === {{#categorytree:Platczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskaksiazka.pl/muzyka/1007-felix-cassubia-najpiekniejsze-koledy-kaszubskie-.html ** {{YouTube|v=hm_BV-Elooc|tit="Cecho noc" – Felix Cassubia! Najpiękniejsze kolędy kaszubskie — Polskie Radio Koszalin}} ** {{YouTube|v=803y_OeCdYY|tit="Wiesoło Nowina" – Felix Cassubia! – Najpiękniejsze kolędy kaszubskie — Polskie Radio Koszalin}} ** {{YouTube|v=SvE0tuLo-8k|tit="Nad Betlejem" – Felix Cassubia! – Najpiękniejsze kolędy kaszubskie — Polskie Radio Koszalin}} * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/koledy-kaszubskie/ * https://koszalin.gosc.pl/doc/4386350.Szczesliwe-Kaszuby * https://www.instagram.com/p/C1CS2VqNZl1/?img_index=1 * https://prk24.pl/35449597/felix-cassubia * https://czec.pl/felix-cassubia-najpiekniejsze-koledy-kaszubskie * https://www.wirtualnemedia.pl/felix-cassubia-czyli-koledowanie-po-kaszubsku-z-radiem-koszalin,7177849658918529a * https://www.instagram.com/p/C06OP0YNhc-/ * https://lebork.naszemiasto.pl/i-pomorski-przeglad-kaszubskich-koled-i-pastoralek-im/ar/c13-7503507 * https://lebork.naszemiasto.pl/i-pomorski-przeglad-kaszubskich-koled-i-pastoralek-im/gh/c13-7503507 {{Szëkba|Felix Cassubia}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Gòdë]] p8kl95m3pe711rvqtuc6n8wmnfw7lvk 209832 209826 2026-07-30T16:04:53Z Iketsi 3254 Dofùlowanié 209832 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Jiné znaczënczi}} '''Felix Cassubia''' (pełnô pòzwa {{jãz.|csb}} ''Felix Cassubia! Nôsnôżniészé kaszëbsczé gòdowé spiéwë''; {{jãz.|pl}} ''Felix Cassubia! Najpiękniejsze kolędy kaszubskie'') – platka. Mô trzë wëdôwczi<ref>https://www.portalmedialny.pl/art/62111/felix-cassubia-czyli-w-swieta-po-kaszubsku-z-radiem-koszalin.html/</ref><ref>http://www.tubawejherowa.pl/aktualnosci/czytaj/3864/FELIX-CASSUBIA</ref><ref>http://www.tubawejherowa.pl/aktualnosci/czytaj/3884/MIKOLAJKOWO-I-SWIATECZNIE</ref><ref>http://old.slupsk.eu/felix-cassubia-plyta-z-koledami-kaszubskimi-juz-w-sprzedazy-67460/</ref><ref>{{RKJ|2022|335}}</ref><ref>„Nowé platczi z kòlãdoma. Felix Cassubia i Płyń kolędo” – artykuł – Pomerania nr 1 (516) styczeń 2018, s. 40-41;</ref><ref>https://www.facebook.com/muzeum.wejherowo/posts/felix-cassubia-p%C5%82ytka-dla-ciebienajpi%C4%99kniejsze-kol%C4%99dy-kaszubskie-to-tytu%C5%82-nowej-/1966146670292222/</ref><ref name=":0">{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712234446/https://prk24.pl/35088482/felix-cassubia-czyli-piekne-koledy-po-kaszubsku|prosto=https://web.archive.org/web/20260712234253/https://s.prk24.pl/files/2/7/7/277bc2e6b6fc977236f1949c1681ae001512582328894.mp3|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260713001316/https://prk24.pl/74827445/kaszubskie-koledy-nagrane-w-polskim-radiu-koszalin-rozbrzmialy-w-senacie-rp-plyte-felix-cassubia-otrzymala-marszalkini-malgorzata-kidawablonska|prosto=https://web.archive.org/web/20260713001709/https://s.prk24.pl/files/6/e/3/6e3401a65d75491ab151b8b989d14e34.mp3|jaz=pl}}</ref> <ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712235415/https://prestizkoszalin.pl/2017/12/felix-cassubia-czyli-najpiekniejsze-koledy-kaszubsku/|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260713001322/https://www.kaszubi.pl/media/view/polskie-radio-koszalin-kaszubskie-koledy-nagrane-w-polskim-radiu-koszalin-rozbrzmialy-w-senacie-rp-plyte-felix-cassubia-otrzymala-marszalkini-malgorzata-kidawa-blonska|jaz=pl}}</ref>. === I. wëdôwk (2017) === {{Bez òdjimka|1=[https://web.archive.org/web/20190718070122/https://czec.pl/environment/cache/images/500_500_productGfx_6929/Felix_Cassubia.jpg][https://www.portalmedialny.pl/media/images/original/md5/e/a/eae9074eb6df8ac342741d5c6595475a/felix%20cassubia.jpg][https://kaszubskaksiazka.pl/2437-large_default/felix-cassubia-najpiekniejsze-koledy-kaszubskie-.jpg]}} * [[6 gòdnika]] 2017<ref>https://koszalin.gosc.pl/doc/4374571.Szczesliwe-Kaszuby</ref> ==== Spis utworów ==== Zdrój:<ref name=":0" /><ref>https://web.archive.org/web/20260730154923/https://s.prk24.pl/images/d/a/7/da7efdef6797c1847d58bee2b540c0541512474157896.jpg</ref> # Nad Betlejem<ref>https://www.youtube.com/watch?v=SvE0tuLo-8k</ref> – ''(Trad. Wejherowo, arr.: Monika Zytke)'' # Òwce bleczą – ''(Trad. Grabowo, arr.: Zdzisław Pawiłojć)'' # Szém morzë – ''(muz.: [[Jón Trepczik|Jan Trepczyk]], tekst.: Jan Trepczyk, Stefan Bieszk, arr.: Monika Zytke)'' # Bibi, Synkù, bi... – ''(muz.: Witosława Frankowska, tekst: Leon Roppel, arr.: Przemysław Sysojew-Osiński)'' # Dobëcé<ref name=":2">https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/916/nagrania-koled-kaszubskich-zukowo/</ref> – ''(muz.: Jerzy Stachurski, teks: [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Eugeniusz Pryczkowski]], arr.: Zdzisław Pawiłojć)'' # [[Swiat przed Tobą klãkł]] – ''(muz.: Renata Gleinert, tekst: Jan Rompski, arr.: Monika Zytke)'' # Wiesołô Nowina<ref>https://www.youtube.com/watch?v=803y_OeCdYY</ref> – ''(muz.: Kazimierz Guzowski, tekst: Stefan Fikus, arr.: Przemysław Sysojew-Osiński)'' # W stajenczce narodzoné – ''(muz. i tekst: Antoni Pepliński, arr.: Przemysław Sysojew-Osiński)'' # Swiéc nóm gwiôzdo – ''(muz.: Wojchiech Bratek, tekst: Jerzy Stachurski, arr.: Łukasz Jankowski)'' # Pòwitôjmë Pana – ''(Trad.: Stara Kiszewa, aranż.: Łukasz Jankowski)'' # Zagrzmniało – ''(Trad.: Kolęda Kociewska, aranż.: Monika Zytke)'' # W żëdowsczim kraju<ref name=":1">https://fopke.pl/media/tunefiles/teksty-pozostae/Dorobek_-_Tfopke_ikT5fGp.pdf#page=99</ref> – ''(muz. i tekst: [[Tomôsz Fópka|Tomasz Fopke]], arr.: Łukasz Jankowski)'' # Cëchô noc<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hm_BV-Elooc</ref> – ''(muz.: Franz X. Gruber, tekst niemiecki: Joseph Mohr, tekst polski: Piotr Maszyński, tekst kaszubski: Alojzy Nagel, arr.: Łukasz Jankowski)'' # Jezë, òstaw szopã<ref name=":2" /> ''– (muz. i tekst: Antoni Pepliński, arr.: Łukasz Jankowski)'' # Aniołów bal – <ref name=":1" /> ''(muz.: [[Wérónika Korthals|Weronika Korthals-Tartas]])'' === II. wëdôwk (2020?) === {{Bez òdjimka|1=[https://web.archive.org/web/20260730040325/https://www.gazetakaszubska.org/wp-content/uploads/2020/01/IMG_9017.jpg][https://d-art.ppstatic.pl/kadry/k/r/05/91/5e1a3efb7640d_o_xlarge.jpg][https://d-art.ppstatic.pl/kadry/k/r/de/32/5e1a3efa7413f_o_xlarge.jpg]}} <ref>https://www.gazetakaszubska.org/75173/lebork-stolica-kaszubskich-koled-i-pastoralek</ref> === III. wëdôwk (2023) === {{Bez òdjimka|1=[https://web.archive.org/web/20260715210821/https://s.prk24.pl/images/4/0/9/4098818226ac42f998661259384c653a__w1920_h1080.jpg][https://web.archive.org/web/20260730035603/https://www.gazetakaszubska.org/wp-content/uploads/2023/12/Felix-Cassubia1.jpg]}} <ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712234859/https://www.infokaszuby.pl/felix-cassubia-hymny-swiateczne-z-kaszub-w-trzecim-wydaniu|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20240407021345/https://www.gazetakaszubska.pl/88003/trzecie-wydanie-felix-cassubia-swiateczna-plyta-z-koledami-kaszubskimi|tit=Trzecie wydanie „Felix Cassubia”. Świąteczna płyta z kolędami kaszubskimi|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712235332/https://prk24.pl/74788094/trzecie-wydanie-felix-cassubia-polskiego-radia-koszalin-swiateczna-plyta-z-najpiekniejszymi-koledami-kaszubskimi|jaz=pl}}</ref> == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Felix Cassubia}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Chùr Akademii Pòmòrsczi w Słëpskù]] * [[Łacyńsczi jãzëk]] * [[Gòdë]] |col3= === Jiné platczi === {{#categorytree:Platczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskaksiazka.pl/muzyka/1007-felix-cassubia-najpiekniejsze-koledy-kaszubskie-.html ** {{YouTube|v=hm_BV-Elooc|tit="Cecho noc" – Felix Cassubia! Najpiękniejsze kolędy kaszubskie — Polskie Radio Koszalin}} ** {{YouTube|v=803y_OeCdYY|tit="Wiesoło Nowina" – Felix Cassubia! – Najpiękniejsze kolędy kaszubskie — Polskie Radio Koszalin}} ** {{YouTube|v=SvE0tuLo-8k|tit="Nad Betlejem" – Felix Cassubia! – Najpiękniejsze kolędy kaszubskie — Polskie Radio Koszalin}} * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/koledy-kaszubskie/ * https://koszalin.gosc.pl/doc/4386350.Szczesliwe-Kaszuby * https://www.instagram.com/p/C1CS2VqNZl1/?img_index=1 * https://prk24.pl/35449597/felix-cassubia * https://czec.pl/felix-cassubia-najpiekniejsze-koledy-kaszubskie * https://www.wirtualnemedia.pl/felix-cassubia-czyli-koledowanie-po-kaszubsku-z-radiem-koszalin,7177849658918529a * https://www.instagram.com/p/C06OP0YNhc-/ * https://lebork.naszemiasto.pl/i-pomorski-przeglad-kaszubskich-koled-i-pastoralek-im/ar/c13-7503507 * https://lebork.naszemiasto.pl/i-pomorski-przeglad-kaszubskich-koled-i-pastoralek-im/gh/c13-7503507 {{Szëkba|Felix Cassubia}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Gòdë]] 1s62ftzxwxur6s9pioymqxa4wvncyfa 209833 209832 2026-07-30T16:07:32Z Iketsi 3254 /* Spis utworów */ – 209833 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Jiné znaczënczi}} '''Felix Cassubia''' (pełnô pòzwa {{jãz.|csb}} ''Felix Cassubia! Nôsnôżniészé kaszëbsczé gòdowé spiéwë''; {{jãz.|pl}} ''Felix Cassubia! Najpiękniejsze kolędy kaszubskie'') – platka. Mô trzë wëdôwczi<ref>https://www.portalmedialny.pl/art/62111/felix-cassubia-czyli-w-swieta-po-kaszubsku-z-radiem-koszalin.html/</ref><ref>http://www.tubawejherowa.pl/aktualnosci/czytaj/3864/FELIX-CASSUBIA</ref><ref>http://www.tubawejherowa.pl/aktualnosci/czytaj/3884/MIKOLAJKOWO-I-SWIATECZNIE</ref><ref>http://old.slupsk.eu/felix-cassubia-plyta-z-koledami-kaszubskimi-juz-w-sprzedazy-67460/</ref><ref>{{RKJ|2022|335}}</ref><ref>„Nowé platczi z kòlãdoma. Felix Cassubia i Płyń kolędo” – artykuł – Pomerania nr 1 (516) styczeń 2018, s. 40-41;</ref><ref>https://www.facebook.com/muzeum.wejherowo/posts/felix-cassubia-p%C5%82ytka-dla-ciebienajpi%C4%99kniejsze-kol%C4%99dy-kaszubskie-to-tytu%C5%82-nowej-/1966146670292222/</ref><ref name=":0">{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712234446/https://prk24.pl/35088482/felix-cassubia-czyli-piekne-koledy-po-kaszubsku|prosto=https://web.archive.org/web/20260712234253/https://s.prk24.pl/files/2/7/7/277bc2e6b6fc977236f1949c1681ae001512582328894.mp3|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260713001316/https://prk24.pl/74827445/kaszubskie-koledy-nagrane-w-polskim-radiu-koszalin-rozbrzmialy-w-senacie-rp-plyte-felix-cassubia-otrzymala-marszalkini-malgorzata-kidawablonska|prosto=https://web.archive.org/web/20260713001709/https://s.prk24.pl/files/6/e/3/6e3401a65d75491ab151b8b989d14e34.mp3|jaz=pl}}</ref> <ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712235415/https://prestizkoszalin.pl/2017/12/felix-cassubia-czyli-najpiekniejsze-koledy-kaszubsku/|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260713001322/https://www.kaszubi.pl/media/view/polskie-radio-koszalin-kaszubskie-koledy-nagrane-w-polskim-radiu-koszalin-rozbrzmialy-w-senacie-rp-plyte-felix-cassubia-otrzymala-marszalkini-malgorzata-kidawa-blonska|jaz=pl}}</ref>. === I. wëdôwk (2017) === {{Bez òdjimka|1=[https://web.archive.org/web/20190718070122/https://czec.pl/environment/cache/images/500_500_productGfx_6929/Felix_Cassubia.jpg][https://www.portalmedialny.pl/media/images/original/md5/e/a/eae9074eb6df8ac342741d5c6595475a/felix%20cassubia.jpg][https://kaszubskaksiazka.pl/2437-large_default/felix-cassubia-najpiekniejsze-koledy-kaszubskie-.jpg]}} * [[6 gòdnika]] 2017<ref>https://koszalin.gosc.pl/doc/4374571.Szczesliwe-Kaszuby</ref> ==== Spis utworów ==== Zdrój:<ref name=":0" /><ref>https://web.archive.org/web/20260730154923/https://s.prk24.pl/images/d/a/7/da7efdef6797c1847d58bee2b540c0541512474157896.jpg</ref> # Nad Betlejem<ref>https://www.youtube.com/watch?v=SvE0tuLo-8k</ref> – ''(Trad. Wejherowo, arr.: Monika Zytke)'' # Òwce bleczą – ''(Trad. Grabowo, arr.: Zdzisław Pawiłojć)'' # Szém morzë – ''(muz.: [[Jón Trepczik|Jan Trepczyk]], tekst.: Jan Trepczyk, Stefan Bieszk, arr.: Monika Zytke)'' # Bibi, Synkù, bi... – ''(muz.: Witosława Frankowska, tekst: Leon Roppel, arr.: Przemysław Sysojew-Osiński)'' # Dobëcé<ref name=":2">https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/916/nagrania-koled-kaszubskich-zukowo/</ref> – ''(muz.: Jerzy Stachurski, teks: [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Eugeniusz Pryczkowski]], arr.: Zdzisław Pawiłojć)'' # [[Swiat przed Tobą klãkł]] – ''(muz.: Renata Gleinert, tekst: Jan Rompski, arr.: Monika Zytke)'' # Wiesołô Nowina<ref>https://www.youtube.com/watch?v=803y_OeCdYY</ref> – ''(muz.: Kazimierz Guzowski, tekst: Stefan Fikus, arr.: Przemysław Sysojew-Osiński)'' # W stajenczce narodzoné – ''(muz. i tekst: Antoni Pepliński, arr.: Przemysław Sysojew-Osiński)'' # Swiéc nóm gwiôzdo – ''(muz.: Wojchiech Bratek, tekst: Jerzy Stachurski, arr.: Łukasz Jankowski)'' # Pòwitôjmë Pana – ''(Trad.: Stara Kiszewa, aranż.: Łukasz Jankowski)'' # Zagrzmniało – ''(Trad.: Kolęda Kociewska, aranż.: Monika Zytke)'' # W żëdowsczim kraju<ref name=":1">https://fopke.pl/media/tunefiles/teksty-pozostae/Dorobek_-_Tfopke_ikT5fGp.pdf#page=99</ref> – ''(muz. i tekst: [[Tomôsz Fópka|Tomasz Fopke]], arr.: Łukasz Jankowski)'' # Cëchô noc<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hm_BV-Elooc</ref> – ''(muz.: Franz X. Gruber, tekst niemiecki: Joseph Mohr, tekst polski: Piotr Maszyński, tekst kaszubski: Alojzy Nagel, arr.: Łukasz Jankowski)'' # Jezë, òstaw szopã<ref name=":2" /> – ''(muz. i tekst: Antoni Pepliński, arr.: Łukasz Jankowski)'' # Aniołów bal<ref name=":1" /> – ''(muz.: [[Wérónika Korthals|Weronika Korthals-Tartas]])'' === II. wëdôwk (2020?) === {{Bez òdjimka|1=[https://web.archive.org/web/20260730040325/https://www.gazetakaszubska.org/wp-content/uploads/2020/01/IMG_9017.jpg][https://d-art.ppstatic.pl/kadry/k/r/05/91/5e1a3efb7640d_o_xlarge.jpg][https://d-art.ppstatic.pl/kadry/k/r/de/32/5e1a3efa7413f_o_xlarge.jpg]}} <ref>https://www.gazetakaszubska.org/75173/lebork-stolica-kaszubskich-koled-i-pastoralek</ref> === III. wëdôwk (2023) === {{Bez òdjimka|1=[https://web.archive.org/web/20260715210821/https://s.prk24.pl/images/4/0/9/4098818226ac42f998661259384c653a__w1920_h1080.jpg][https://web.archive.org/web/20260730035603/https://www.gazetakaszubska.org/wp-content/uploads/2023/12/Felix-Cassubia1.jpg]}} <ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712234859/https://www.infokaszuby.pl/felix-cassubia-hymny-swiateczne-z-kaszub-w-trzecim-wydaniu|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20240407021345/https://www.gazetakaszubska.pl/88003/trzecie-wydanie-felix-cassubia-swiateczna-plyta-z-koledami-kaszubskimi|tit=Trzecie wydanie „Felix Cassubia”. Świąteczna płyta z kolędami kaszubskimi|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712235332/https://prk24.pl/74788094/trzecie-wydanie-felix-cassubia-polskiego-radia-koszalin-swiateczna-plyta-z-najpiekniejszymi-koledami-kaszubskimi|jaz=pl}}</ref> == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Felix Cassubia}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Chùr Akademii Pòmòrsczi w Słëpskù]] * [[Łacyńsczi jãzëk]] * [[Gòdë]] |col3= === Jiné platczi === {{#categorytree:Platczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskaksiazka.pl/muzyka/1007-felix-cassubia-najpiekniejsze-koledy-kaszubskie-.html ** {{YouTube|v=hm_BV-Elooc|tit="Cecho noc" – Felix Cassubia! Najpiękniejsze kolędy kaszubskie — Polskie Radio Koszalin}} ** {{YouTube|v=803y_OeCdYY|tit="Wiesoło Nowina" – Felix Cassubia! – Najpiękniejsze kolędy kaszubskie — Polskie Radio Koszalin}} ** {{YouTube|v=SvE0tuLo-8k|tit="Nad Betlejem" – Felix Cassubia! – Najpiękniejsze kolędy kaszubskie — Polskie Radio Koszalin}} * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/koledy-kaszubskie/ * https://koszalin.gosc.pl/doc/4386350.Szczesliwe-Kaszuby * https://www.instagram.com/p/C1CS2VqNZl1/?img_index=1 * https://prk24.pl/35449597/felix-cassubia * https://czec.pl/felix-cassubia-najpiekniejsze-koledy-kaszubskie * https://www.wirtualnemedia.pl/felix-cassubia-czyli-koledowanie-po-kaszubsku-z-radiem-koszalin,7177849658918529a * https://www.instagram.com/p/C06OP0YNhc-/ * https://lebork.naszemiasto.pl/i-pomorski-przeglad-kaszubskich-koled-i-pastoralek-im/ar/c13-7503507 * https://lebork.naszemiasto.pl/i-pomorski-przeglad-kaszubskich-koled-i-pastoralek-im/gh/c13-7503507 {{Szëkba|Felix Cassubia}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Gòdë]] kivdfa0plae0xu8j7mwar15hid2biat 209834 209833 2026-07-30T16:09:55Z Iketsi 3254 /* Spis utworów */ → Spisënk ùtwórów 209834 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Jiné znaczënczi}} '''Felix Cassubia''' (pełnô pòzwa {{jãz.|csb}} ''Felix Cassubia! Nôsnôżniészé kaszëbsczé gòdowé spiéwë''; {{jãz.|pl}} ''Felix Cassubia! Najpiękniejsze kolędy kaszubskie'') – platka. Mô trzë wëdôwczi<ref>https://www.portalmedialny.pl/art/62111/felix-cassubia-czyli-w-swieta-po-kaszubsku-z-radiem-koszalin.html/</ref><ref>http://www.tubawejherowa.pl/aktualnosci/czytaj/3864/FELIX-CASSUBIA</ref><ref>http://www.tubawejherowa.pl/aktualnosci/czytaj/3884/MIKOLAJKOWO-I-SWIATECZNIE</ref><ref>http://old.slupsk.eu/felix-cassubia-plyta-z-koledami-kaszubskimi-juz-w-sprzedazy-67460/</ref><ref>{{RKJ|2022|335}}</ref><ref>„Nowé platczi z kòlãdoma. Felix Cassubia i Płyń kolędo” – artykuł – Pomerania nr 1 (516) styczeń 2018, s. 40-41;</ref><ref>https://www.facebook.com/muzeum.wejherowo/posts/felix-cassubia-p%C5%82ytka-dla-ciebienajpi%C4%99kniejsze-kol%C4%99dy-kaszubskie-to-tytu%C5%82-nowej-/1966146670292222/</ref><ref name=":0">{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712234446/https://prk24.pl/35088482/felix-cassubia-czyli-piekne-koledy-po-kaszubsku|prosto=https://web.archive.org/web/20260712234253/https://s.prk24.pl/files/2/7/7/277bc2e6b6fc977236f1949c1681ae001512582328894.mp3|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260713001316/https://prk24.pl/74827445/kaszubskie-koledy-nagrane-w-polskim-radiu-koszalin-rozbrzmialy-w-senacie-rp-plyte-felix-cassubia-otrzymala-marszalkini-malgorzata-kidawablonska|prosto=https://web.archive.org/web/20260713001709/https://s.prk24.pl/files/6/e/3/6e3401a65d75491ab151b8b989d14e34.mp3|jaz=pl}}</ref> <ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712235415/https://prestizkoszalin.pl/2017/12/felix-cassubia-czyli-najpiekniejsze-koledy-kaszubsku/|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260713001322/https://www.kaszubi.pl/media/view/polskie-radio-koszalin-kaszubskie-koledy-nagrane-w-polskim-radiu-koszalin-rozbrzmialy-w-senacie-rp-plyte-felix-cassubia-otrzymala-marszalkini-malgorzata-kidawa-blonska|jaz=pl}}</ref>. === I. wëdôwk (2017) === {{Bez òdjimka|1=[https://web.archive.org/web/20190718070122/https://czec.pl/environment/cache/images/500_500_productGfx_6929/Felix_Cassubia.jpg][https://www.portalmedialny.pl/media/images/original/md5/e/a/eae9074eb6df8ac342741d5c6595475a/felix%20cassubia.jpg][https://kaszubskaksiazka.pl/2437-large_default/felix-cassubia-najpiekniejsze-koledy-kaszubskie-.jpg]}} * [[6 gòdnika]] 2017<ref>https://koszalin.gosc.pl/doc/4374571.Szczesliwe-Kaszuby</ref> ==== Spisënk ùtwórów ==== Zdrój:<ref name=":0" /><ref>https://web.archive.org/web/20260730154923/https://s.prk24.pl/images/d/a/7/da7efdef6797c1847d58bee2b540c0541512474157896.jpg</ref> # Nad Betlejem<ref>https://www.youtube.com/watch?v=SvE0tuLo-8k</ref> – ''(Trad. Wejherowo, arr.: Monika Zytke)'' # Òwce bleczą – ''(Trad. Grabowo, arr.: Zdzisław Pawiłojć)'' # Szém morzë – ''(muz.: [[Jón Trepczik|Jan Trepczyk]], tekst.: Jan Trepczyk, Stefan Bieszk, arr.: Monika Zytke)'' # Bibi, Synkù, bi... – ''(muz.: Witosława Frankowska, tekst: Leon Roppel, arr.: Przemysław Sysojew-Osiński)'' # Dobëcé<ref name=":2">https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/916/nagrania-koled-kaszubskich-zukowo/</ref> – ''(muz.: Jerzy Stachurski, teks: [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Eugeniusz Pryczkowski]], arr.: Zdzisław Pawiłojć)'' # [[Swiat przed Tobą klãkł]] – ''(muz.: Renata Gleinert, tekst: Jan Rompski, arr.: Monika Zytke)'' # Wiesołô Nowina<ref>https://www.youtube.com/watch?v=803y_OeCdYY</ref> – ''(muz.: Kazimierz Guzowski, tekst: Stefan Fikus, arr.: Przemysław Sysojew-Osiński)'' # W stajenczce narodzoné – ''(muz. i tekst: Antoni Pepliński, arr.: Przemysław Sysojew-Osiński)'' # Swiéc nóm gwiôzdo – ''(muz.: Wojchiech Bratek, tekst: Jerzy Stachurski, arr.: Łukasz Jankowski)'' # Pòwitôjmë Pana – ''(Trad.: Stara Kiszewa, aranż.: Łukasz Jankowski)'' # Zagrzmniało – ''(Trad.: Kolęda Kociewska, aranż.: Monika Zytke)'' # W żëdowsczim kraju<ref name=":1">https://fopke.pl/media/tunefiles/teksty-pozostae/Dorobek_-_Tfopke_ikT5fGp.pdf#page=99</ref> – ''(muz. i tekst: [[Tomôsz Fópka|Tomasz Fopke]], arr.: Łukasz Jankowski)'' # Cëchô noc<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hm_BV-Elooc</ref> – ''(muz.: Franz X. Gruber, tekst niemiecki: Joseph Mohr, tekst polski: Piotr Maszyński, tekst kaszubski: Alojzy Nagel, arr.: Łukasz Jankowski)'' # Jezë, òstaw szopã<ref name=":2" /> – ''(muz. i tekst: Antoni Pepliński, arr.: Łukasz Jankowski)'' # Aniołów bal<ref name=":1" /> – ''(muz.: [[Wérónika Korthals|Weronika Korthals-Tartas]])'' === II. wëdôwk (2020?) === {{Bez òdjimka|1=[https://web.archive.org/web/20260730040325/https://www.gazetakaszubska.org/wp-content/uploads/2020/01/IMG_9017.jpg][https://d-art.ppstatic.pl/kadry/k/r/05/91/5e1a3efb7640d_o_xlarge.jpg][https://d-art.ppstatic.pl/kadry/k/r/de/32/5e1a3efa7413f_o_xlarge.jpg]}} <ref>https://www.gazetakaszubska.org/75173/lebork-stolica-kaszubskich-koled-i-pastoralek</ref> === III. wëdôwk (2023) === {{Bez òdjimka|1=[https://web.archive.org/web/20260715210821/https://s.prk24.pl/images/4/0/9/4098818226ac42f998661259384c653a__w1920_h1080.jpg][https://web.archive.org/web/20260730035603/https://www.gazetakaszubska.org/wp-content/uploads/2023/12/Felix-Cassubia1.jpg]}} <ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712234859/https://www.infokaszuby.pl/felix-cassubia-hymny-swiateczne-z-kaszub-w-trzecim-wydaniu|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20240407021345/https://www.gazetakaszubska.pl/88003/trzecie-wydanie-felix-cassubia-swiateczna-plyta-z-koledami-kaszubskimi|tit=Trzecie wydanie „Felix Cassubia”. Świąteczna płyta z kolędami kaszubskimi|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712235332/https://prk24.pl/74788094/trzecie-wydanie-felix-cassubia-polskiego-radia-koszalin-swiateczna-plyta-z-najpiekniejszymi-koledami-kaszubskimi|jaz=pl}}</ref> == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Felix Cassubia}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Chùr Akademii Pòmòrsczi w Słëpskù]] * [[Łacyńsczi jãzëk]] * [[Gòdë]] |col3= === Jiné platczi === {{#categorytree:Platczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskaksiazka.pl/muzyka/1007-felix-cassubia-najpiekniejsze-koledy-kaszubskie-.html ** {{YouTube|v=hm_BV-Elooc|tit="Cecho noc" – Felix Cassubia! Najpiękniejsze kolędy kaszubskie — Polskie Radio Koszalin}} ** {{YouTube|v=803y_OeCdYY|tit="Wiesoło Nowina" – Felix Cassubia! – Najpiękniejsze kolędy kaszubskie — Polskie Radio Koszalin}} ** {{YouTube|v=SvE0tuLo-8k|tit="Nad Betlejem" – Felix Cassubia! – Najpiękniejsze kolędy kaszubskie — Polskie Radio Koszalin}} * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/koledy-kaszubskie/ * https://koszalin.gosc.pl/doc/4386350.Szczesliwe-Kaszuby * https://www.instagram.com/p/C1CS2VqNZl1/?img_index=1 * https://prk24.pl/35449597/felix-cassubia * https://czec.pl/felix-cassubia-najpiekniejsze-koledy-kaszubskie * https://www.wirtualnemedia.pl/felix-cassubia-czyli-koledowanie-po-kaszubsku-z-radiem-koszalin,7177849658918529a * https://www.instagram.com/p/C06OP0YNhc-/ * https://lebork.naszemiasto.pl/i-pomorski-przeglad-kaszubskich-koled-i-pastoralek-im/ar/c13-7503507 * https://lebork.naszemiasto.pl/i-pomorski-przeglad-kaszubskich-koled-i-pastoralek-im/gh/c13-7503507 {{Szëkba|Felix Cassubia}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Gòdë]] ta2fl0h706m0ay8o08a5kxj4db6couh 209835 209834 2026-07-30T16:10:29Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Chùr Iuventus Cantans]] 209835 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Jiné znaczënczi}} '''Felix Cassubia''' (pełnô pòzwa {{jãz.|csb}} ''Felix Cassubia! Nôsnôżniészé kaszëbsczé gòdowé spiéwë''; {{jãz.|pl}} ''Felix Cassubia! Najpiękniejsze kolędy kaszubskie'') – platka. Mô trzë wëdôwczi<ref>https://www.portalmedialny.pl/art/62111/felix-cassubia-czyli-w-swieta-po-kaszubsku-z-radiem-koszalin.html/</ref><ref>http://www.tubawejherowa.pl/aktualnosci/czytaj/3864/FELIX-CASSUBIA</ref><ref>http://www.tubawejherowa.pl/aktualnosci/czytaj/3884/MIKOLAJKOWO-I-SWIATECZNIE</ref><ref>http://old.slupsk.eu/felix-cassubia-plyta-z-koledami-kaszubskimi-juz-w-sprzedazy-67460/</ref><ref>{{RKJ|2022|335}}</ref><ref>„Nowé platczi z kòlãdoma. Felix Cassubia i Płyń kolędo” – artykuł – Pomerania nr 1 (516) styczeń 2018, s. 40-41;</ref><ref>https://www.facebook.com/muzeum.wejherowo/posts/felix-cassubia-p%C5%82ytka-dla-ciebienajpi%C4%99kniejsze-kol%C4%99dy-kaszubskie-to-tytu%C5%82-nowej-/1966146670292222/</ref><ref name=":0">{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712234446/https://prk24.pl/35088482/felix-cassubia-czyli-piekne-koledy-po-kaszubsku|prosto=https://web.archive.org/web/20260712234253/https://s.prk24.pl/files/2/7/7/277bc2e6b6fc977236f1949c1681ae001512582328894.mp3|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260713001316/https://prk24.pl/74827445/kaszubskie-koledy-nagrane-w-polskim-radiu-koszalin-rozbrzmialy-w-senacie-rp-plyte-felix-cassubia-otrzymala-marszalkini-malgorzata-kidawablonska|prosto=https://web.archive.org/web/20260713001709/https://s.prk24.pl/files/6/e/3/6e3401a65d75491ab151b8b989d14e34.mp3|jaz=pl}}</ref> <ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712235415/https://prestizkoszalin.pl/2017/12/felix-cassubia-czyli-najpiekniejsze-koledy-kaszubsku/|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260713001322/https://www.kaszubi.pl/media/view/polskie-radio-koszalin-kaszubskie-koledy-nagrane-w-polskim-radiu-koszalin-rozbrzmialy-w-senacie-rp-plyte-felix-cassubia-otrzymala-marszalkini-malgorzata-kidawa-blonska|jaz=pl}}</ref>. === I. wëdôwk (2017) === {{Bez òdjimka|1=[https://web.archive.org/web/20190718070122/https://czec.pl/environment/cache/images/500_500_productGfx_6929/Felix_Cassubia.jpg][https://www.portalmedialny.pl/media/images/original/md5/e/a/eae9074eb6df8ac342741d5c6595475a/felix%20cassubia.jpg][https://kaszubskaksiazka.pl/2437-large_default/felix-cassubia-najpiekniejsze-koledy-kaszubskie-.jpg]}} * [[6 gòdnika]] 2017<ref>https://koszalin.gosc.pl/doc/4374571.Szczesliwe-Kaszuby</ref> ==== Spisënk ùtwórów ==== Zdrój:<ref name=":0" /><ref>https://web.archive.org/web/20260730154923/https://s.prk24.pl/images/d/a/7/da7efdef6797c1847d58bee2b540c0541512474157896.jpg</ref> # Nad Betlejem<ref>https://www.youtube.com/watch?v=SvE0tuLo-8k</ref> – ''(Trad. Wejherowo, arr.: Monika Zytke)'' # Òwce bleczą – ''(Trad. Grabowo, arr.: Zdzisław Pawiłojć)'' # Szém morzë – ''(muz.: [[Jón Trepczik|Jan Trepczyk]], tekst.: Jan Trepczyk, Stefan Bieszk, arr.: Monika Zytke)'' # Bibi, Synkù, bi... – ''(muz.: Witosława Frankowska, tekst: Leon Roppel, arr.: Przemysław Sysojew-Osiński)'' # Dobëcé<ref name=":2">https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/916/nagrania-koled-kaszubskich-zukowo/</ref> – ''(muz.: Jerzy Stachurski, teks: [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi|Eugeniusz Pryczkowski]], arr.: Zdzisław Pawiłojć)'' # [[Swiat przed Tobą klãkł]] – ''(muz.: Renata Gleinert, tekst: Jan Rompski, arr.: Monika Zytke)'' # Wiesołô Nowina<ref>https://www.youtube.com/watch?v=803y_OeCdYY</ref> – ''(muz.: Kazimierz Guzowski, tekst: Stefan Fikus, arr.: Przemysław Sysojew-Osiński)'' # W stajenczce narodzoné – ''(muz. i tekst: Antoni Pepliński, arr.: Przemysław Sysojew-Osiński)'' # Swiéc nóm gwiôzdo – ''(muz.: Wojchiech Bratek, tekst: Jerzy Stachurski, arr.: Łukasz Jankowski)'' # Pòwitôjmë Pana – ''(Trad.: Stara Kiszewa, aranż.: Łukasz Jankowski)'' # Zagrzmniało – ''(Trad.: Kolęda Kociewska, aranż.: Monika Zytke)'' # W żëdowsczim kraju<ref name=":1">https://fopke.pl/media/tunefiles/teksty-pozostae/Dorobek_-_Tfopke_ikT5fGp.pdf#page=99</ref> – ''(muz. i tekst: [[Tomôsz Fópka|Tomasz Fopke]], arr.: Łukasz Jankowski)'' # Cëchô noc<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hm_BV-Elooc</ref> – ''(muz.: Franz X. Gruber, tekst niemiecki: Joseph Mohr, tekst polski: Piotr Maszyński, tekst kaszubski: Alojzy Nagel, arr.: Łukasz Jankowski)'' # Jezë, òstaw szopã<ref name=":2" /> – ''(muz. i tekst: Antoni Pepliński, arr.: Łukasz Jankowski)'' # Aniołów bal<ref name=":1" /> – ''(muz.: [[Wérónika Korthals|Weronika Korthals-Tartas]])'' === II. wëdôwk (2020?) === {{Bez òdjimka|1=[https://web.archive.org/web/20260730040325/https://www.gazetakaszubska.org/wp-content/uploads/2020/01/IMG_9017.jpg][https://d-art.ppstatic.pl/kadry/k/r/05/91/5e1a3efb7640d_o_xlarge.jpg][https://d-art.ppstatic.pl/kadry/k/r/de/32/5e1a3efa7413f_o_xlarge.jpg]}} <ref>https://www.gazetakaszubska.org/75173/lebork-stolica-kaszubskich-koled-i-pastoralek</ref> === III. wëdôwk (2023) === {{Bez òdjimka|1=[https://web.archive.org/web/20260715210821/https://s.prk24.pl/images/4/0/9/4098818226ac42f998661259384c653a__w1920_h1080.jpg][https://web.archive.org/web/20260730035603/https://www.gazetakaszubska.org/wp-content/uploads/2023/12/Felix-Cassubia1.jpg]}} <ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712234859/https://www.infokaszuby.pl/felix-cassubia-hymny-swiateczne-z-kaszub-w-trzecim-wydaniu|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20240407021345/https://www.gazetakaszubska.pl/88003/trzecie-wydanie-felix-cassubia-swiateczna-plyta-z-koledami-kaszubskimi|tit=Trzecie wydanie „Felix Cassubia”. Świąteczna płyta z kolędami kaszubskimi|jaz=pl}}</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260712235332/https://prk24.pl/74788094/trzecie-wydanie-felix-cassubia-polskiego-radia-koszalin-swiateczna-plyta-z-najpiekniejszymi-koledami-kaszubskimi|jaz=pl}}</ref> == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Felix Cassubia}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Chùr Iuventus Cantans]] * [[Łacyńsczi jãzëk]] * [[Gòdë]] |col3= === Jiné platczi === {{#categorytree:Platczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskaksiazka.pl/muzyka/1007-felix-cassubia-najpiekniejsze-koledy-kaszubskie-.html ** {{YouTube|v=hm_BV-Elooc|tit="Cecho noc" – Felix Cassubia! Najpiękniejsze kolędy kaszubskie — Polskie Radio Koszalin}} ** {{YouTube|v=803y_OeCdYY|tit="Wiesoło Nowina" – Felix Cassubia! – Najpiękniejsze kolędy kaszubskie — Polskie Radio Koszalin}} ** {{YouTube|v=SvE0tuLo-8k|tit="Nad Betlejem" – Felix Cassubia! – Najpiękniejsze kolędy kaszubskie — Polskie Radio Koszalin}} * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/koledy-kaszubskie/ * https://koszalin.gosc.pl/doc/4386350.Szczesliwe-Kaszuby * https://www.instagram.com/p/C1CS2VqNZl1/?img_index=1 * https://prk24.pl/35449597/felix-cassubia * https://czec.pl/felix-cassubia-najpiekniejsze-koledy-kaszubskie * https://www.wirtualnemedia.pl/felix-cassubia-czyli-koledowanie-po-kaszubsku-z-radiem-koszalin,7177849658918529a * https://www.instagram.com/p/C06OP0YNhc-/ * https://lebork.naszemiasto.pl/i-pomorski-przeglad-kaszubskich-koled-i-pastoralek-im/ar/c13-7503507 * https://lebork.naszemiasto.pl/i-pomorski-przeglad-kaszubskich-koled-i-pastoralek-im/gh/c13-7503507 {{Szëkba|Felix Cassubia}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Platczi]] [[Kategòrëjô:Gòdë]] q9n2ahdn8r9mk6cgy6k02x18d8oich2 0 13456 209861 207754 2026-07-30T18:41:32Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +1 209861 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Asparagus soup (spargelsuppe).jpg|mały|Zupa]] '''Zupa'''<ref>{{sloworz.org|20008|22645}}</ref> – lejnô jôda. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Zupë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|v=VNzGaObBCUY|tit=Jak ugotować starą tradycyjną zupę kaszubską — Kaszuby24}} * https://www.kwestiasmaku.com/przepisy/zupy-polskie {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zupë]] 4h0m71xqe7k41rwjw8uc22lh43eaq2y 0 13475 209804 209801 2026-07-30T12:57:43Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 209804 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Gazetakaszubska.org''', òd 2010 do 2024 r. '''Gazetakaszubska.pl'''<ref>https://web.archive.org/web/20101111025335/http://www.gazetakaszubska.pl/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101112094057/http://www.gazetakaszubska.pl/archiwum</ref><ref>https://web.archive.org/web/20240526095558/https://www.gazetakaszubska.pl/</ref> ({{jãz.|pl}} ''Gazeta Kaszubska'') – [[Pòlsczi jãzëk|pòlskòjãzëkòwô]] internetowô starna o [[Pòmòrskô|pòmòrsczich]] wiadomòscach. === Redaktorzë === Lësta: <ref>https://web.archive.org/web/20130624141345/http://www.gazetakaszubska.pl/kontakt</ref> * Ada Ostrowska * Milena Misztal * Katarzyna Sielczak * Aleksandra Surowiecka * Kamil Bierka * Jakub Urbański == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Gazeta Kaszubska (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Fundacja Instytut Balticum]] |col3= === Jiné kaszëbsczé cządniczi === {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20101111025335/http://www.gazetakaszubska.pl/ Dôwnô starna (2010–2024)] <!-- * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/* (10,000+) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/1* (1,531) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/2* (1,528) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/3* (1,476) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/4* (2,026) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/5* (2,664) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/6* (679) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/7* (1,174) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/8* (323) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/9* (146) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/0* (0) --> {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé internetowé cządniczi]] 1ark8m5tm6839fi5mwje8ju5lxxz3z3 209847 209804 2026-07-30T16:54:15Z Iketsi 3254 Logòtip 209847 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:2021-logo-gazeta-kaszubska.png|mały|Logòtip]] {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Gazetakaszubska.org''', òd 2010 do 2024 r. '''Gazetakaszubska.pl'''<ref>https://web.archive.org/web/20101111025335/http://www.gazetakaszubska.pl/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20101112094057/http://www.gazetakaszubska.pl/archiwum</ref><ref>https://web.archive.org/web/20240526095558/https://www.gazetakaszubska.pl/</ref> ({{jãz.|pl}} ''Gazeta Kaszubska'') – [[Pòlsczi jãzëk|pòlskòjãzëkòwô]] internetowô starna o [[Pòmòrskô|pòmòrsczich]] wiadomòscach. === Redaktorzë === Lësta: <ref>https://web.archive.org/web/20130624141345/http://www.gazetakaszubska.pl/kontakt</ref> * Ada Ostrowska * Milena Misztal * Katarzyna Sielczak * Aleksandra Surowiecka * Kamil Bierka * Jakub Urbański == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Gazeta Kaszubska (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Fundacja Instytut Balticum]] |col3= === Jiné kaszëbsczé cządniczi === {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20101111025335/http://www.gazetakaszubska.pl/ Dôwnô starna (2010–2024)] <!-- * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/* (10,000+) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/1* (1,531) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/2* (1,528) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/3* (1,476) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/4* (2,026) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/5* (2,664) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/6* (679) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/7* (1,174) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/8* (323) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/9* (146) * https://web.archive.org/web/*/gazetakaszubska.pl/0* (0) --> {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé internetowé cządniczi]] j0zvhsp3b3sxn0109otvy8ns70zx6vg 0 13482 209899 209599 2026-07-30T21:01:40Z Iketsi 3254 +Gdinskô Klëka 209899 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Klëka (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Klëka|| – krëczew}} * {{Link if not current|Klëka (cządnik, 1937–1939)}} * {{Link if not current|Klëka (Radio Gduńsk)}} * {{Link if not current|Klëka (Radio Kaszëbë)}} * {{Link if not current|Gdinskô Klëka}} * {{Link if not current|Rëmskô Klëka}} kpvvmh2cfh7kyjd8kex9yft1n5p6r2u 0 13499 209812 208506 2026-07-30T14:38:00Z Iketsi 3254 [[]] 209812 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Acta Cassubiana''' – [[Kaszëbë|kaszëbsczi]] biuletin<ref>https://www.instytutkaszubski.pl/acta</ref>. == Lësta == {{Kòlumnë|em=18|1= # 2025, t. XXVII<ref>https://web.archive.org/web/20260717211953/https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_b22076162ca24cae8188944f3e64d58f.pdf</ref> # 2024, t. XXVI<ref>https://web.archive.org/web/20251114023639/https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_0b5e2ed3fa6a465ba53198ade701411a.pdf</ref> # 2023, t. XXV<ref>https://web.archive.org/web/20260509203227/https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_c2ccff8f0dcb4d88840446490b0df593.pdf</ref> # 2022, t. XXIV<ref>https://web.archive.org/web/20251114021647/https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_94defc48a1cd4c0eaa3051b4f0213a0d.pdf</ref> # 2021, t. XXIII<ref>https://web.archive.org/web/20260509193228/https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_e697ba124cc04af19cc89464ccd0bdd9.pdf</ref> # 2020, t. XXII<ref>https://web.archive.org/web/20260509203410/https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_e0dd3eb1b1544e128285a0080f018257.pdf</ref> # 2019, t. XXI<ref>https://web.archive.org/web/20260717212010/https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_eabc1caa8d0140a59ad5a9a68d13830c.pdf</ref> # 2018, t. XX<ref>https://web.archive.org/web/20260717212151/https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_1461556175414dafa5b0c0099c4cc8f4.pdf</ref> # 2017, t. XIX<ref>https://web.archive.org/web/20260717212225/https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_5288405ac5b34982b26c76a5a3bbcc9e.pdf</ref> # 2016, t. XVIII<ref>https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_a7f7b973454a4f48a254f16ef7ff0c81.pdf</ref> # 2015, t. XVII<ref>https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_ac626435538046cab86e04e4488f73f0.pdf</ref> # 2014, t. XVI 1<ref>https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_472c2d1751fa4c728e3dbf55dd099ef5.pdf</ref> # 2014, t. XVI 2<ref>https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_37e3c0b716214197ac28ffb069f881ed.pdf</ref> # 2013, t. XV<ref>https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_a1a86ac7b65a493997d6f1d7143a4159.pdf</ref> # 2012, t. XIV<ref>https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_c8566a3c7cfc43e1b6c606ac41cfcd46.pdf</ref> # 2011, t. XIII<ref>https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_03581eb5224d4699af8a65d2b5a2a772.pdf</ref> # 2010, t. XII<ref>[https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_2f6f7060fcd147b38fd696f581eaa980.pdf Acta Cassubiana, 2010, t. XII PDF1]</ref><ref>[https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_d9a5980076734a12b63c9a1a60fb4426.pdf Acta Cassubiana, 2010, t. XII PDF2]</ref><ref>[https://www.instytutkaszubski.pl/_files/ugd/46904b_6596aa7b88014fc2be05afca833710d9.pdf Acta Cassubiana, 2010, t. XII PDF3]</ref> # 2009, t. XI # 2008, t. X # 2007, t. IX # 2006, t. VIII # 2005, t. VII # 2004, t. VI # 2003, t. V # 2002, t. IV # 2001, t. III # 2000, t. II # 1999, t. I }} == Rada == Lësta profesorów:<ref>https://web.archive.org/web/20260717204430/https://www.instytutkaszubski.pl/acta-1</ref> * prof. [[Aleksandr Duliczenko]], Tartu Ülikool ([[Estoniô]]); * prof. [[Kazimierz Kozłowski]], Uniwersytet Szczeciński; * prof. [[Stanisław Kruszewski]], Instytut Polsko-Skandynawski ([[Kòpenhaga]]); * prof. [[Alfred Majewicz]], Uniwersytet Mikołaja Kopernika; * prof. [[Witold Molik]], Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; * prof. [[Lutz Oberdörfer]], Universität Greifswald; * prof. [[Stanisław Salmonowicz]], Uniwersytet Mikołaja Kopernika; Polska Akademia Umiejętności * prof. [[Hanna Popowska-Taborska]], Instytut Slawistyki PAN, [[Warszawa]]; * prof. [[Miloš Řežnik]], Universität Chemnitz, Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie == Òbaczë téż == === Pòłączoné témë === * [[Kaszëbsczi Institut]] === Jiné kaszëbsczé biuletinë === {{#categorytree:Kaszëbsczé biuletinë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * https://czec.pl/pl/searchquery/Acta+Cassubiana/1/full/5?url=Acta,Cassubiana * https://kaszubskaksiazka.pl/szukaj?controller=search&ticats=0&s=Acta+Cassubiana * https://fundacjakaszuby.org/produkt/acta-cassubiana-tom-5/ * https://fundacjakaszuby.org/produkt/acta-cassubiana-tom-6/ * https://fundacjakaszuby.org/produkt/acta-cassubiana-tom-7/ * https://fundacjakaszuby.org/produkt/acta-cassubiana-tom-8/ * https://fundacjakaszuby.org/produkt/acta-cassubiana-tom-9/ * https://fundacjakaszuby.org/produkt/acta-cassubiana-tom-10/ * https://fundacjakaszuby.org/produkt/acta-cassubiana-tom-11/ * https://fundacjakaszuby.org/produkt/acta-cassubiana-tom-12/ * https://fundacjakaszuby.org/produkt/acta-cassubiana-tom-13/ * https://fundacjakaszuby.org/produkt/acta-cassubiana-tom-14/ * https://fundacjakaszuby.org/produkt/acta-cassubiana-tom-17/ * https://fundacjakaszuby.org/produkt/acta-cassubiana-tom-18/ * https://fundacjakaszuby.org/produkt/acta-cassubiana-tom-19/ * https://fundacjakaszuby.org/produkt/acta-cassubiana-tom-20/ * https://fundacjakaszuby.org/produkt/acta-cassubiana-tom-21/ * https://fundacjakaszuby.org/produkt/acta-cassubiana-tom-22/ * {{YouTube|v=CJJr94Vu1cI|tit=II Kongres Kultury Pomorskiej: Porozmawiajmy (nie tylko) o kaszubszczyźnie — PomorzeKultury|jaz=pl}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé biuletinë]] i6mrhb4ir1cdsaspkptwdj4gzg6c6eh 0 13508 209806 209747 2026-07-30T13:25:42Z Iketsi 3254 +[[Kaszuby]] – wies w lubelsczim wòjewództwie 209806 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Kaszëbë (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Kaszëbë|| – región}} * {{Link if not current|Kaszëbë (cządnik, 1957–1961)||}} * {{Link if not current|Kaszëbë (film)||}} * {{Link if not current|Kaszuby|| – wies w lubelsczim wòjewództwie}} * {{Link if not current|Karno Piesni i Tuńca „Kaszëbë”||}} * {{Link if not current|Cassubia (wiele znaczeniów)|| [[Òbrôzk:Disambig_gray.svg|20px|link=]]}}<!-- (wiele znaczeniów) --> <!--* {{Link if not current|Kaszëbë (knéga)||}} * Kaszëbë, Tomasz Słomczyński, Wydawnictwo Czarne * https://czarne.com.pl/katalog/ksiazki/kaszebe * https://czec.pl/Kaszebe * https://histmag.org/Tomasz-Slomczynski-Kaszb-recenzja-i-ocena-23452 * https://kaszubskaksiazka.pl/wszystkie/988-kaszebe.html * https://publio.pl/kaszebe-tomasz-slomczynski,p872152.html * https://woblink.com/ebook/kaszebe-tomasz-slomczynski-218869u * https://www.empik.com/kaszebe-slomczynski-tomasz,p1273444186,ksiazka-p * https://www.enbook.pl/pl/ksiazka/kaszebe_36585240 * https://www.goodreads.com/book/show/58270480-kasz-b * https://www.literaturasautee.pl/slomczynski-kaszebe/ * https://www.swiatksiazki.pl/kaszebe-6767587-ksiazka.html * https://www.taniaksiazka.pl/kaszebe-tomasz-slomczynski-p-1550788.html * https://przegladpolityczny.pl/kaszebe-ksiazka-tygodnia/ * http://zywiolak.pl/wp-content/uploads/2019/05/http___magazynkaszuby_pl_2017_10_nowa-plyta-zywiolaka-recenzja_.pdf * https://kultura.onet.pl/wywiady-i-artykuly/kaszebe-tomasz-slomczynski-wywiad-z-autorem-reportazu-o-kaszubach/rs4wvdx --> 473f90mc3lv9lqlzpx3c67gg24niew7 209810 209806 2026-07-30T14:14:04Z Iketsi 3254 +[[Gazeta Kartuska (1922–1939)#Kaszuby]] 209810 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Kaszëbë (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Kaszëbë|| – región}} * {{Link if not current|Kaszëbë (cządnik, 1957–1961)||}} * {{Link if not current|Kaszëbë (film)||}} * {{Link if not current|Kaszuby|| – wies w lubelsczim wòjewództwie}} * {{Link if not current|Gazeta Kartuska (1922–1939)#Kaszuby|Kaszuby (dodôwk, 1936–1939)| – dodôwk regionalny}} * {{Link if not current|Karno Piesni i Tuńca „Kaszëbë”||}} * {{Link if not current|Cassubia (wiele znaczeniów)|| [[Òbrôzk:Disambig_gray.svg|20px|link=]]}}<!-- (wiele znaczeniów) --> <!--* {{Link if not current|Kaszëbë (knéga)||}} * Kaszëbë, Tomasz Słomczyński, Wydawnictwo Czarne * https://czarne.com.pl/katalog/ksiazki/kaszebe * https://czec.pl/Kaszebe * https://histmag.org/Tomasz-Slomczynski-Kaszb-recenzja-i-ocena-23452 * https://kaszubskaksiazka.pl/wszystkie/988-kaszebe.html * https://publio.pl/kaszebe-tomasz-slomczynski,p872152.html * https://woblink.com/ebook/kaszebe-tomasz-slomczynski-218869u * https://www.empik.com/kaszebe-slomczynski-tomasz,p1273444186,ksiazka-p * https://www.enbook.pl/pl/ksiazka/kaszebe_36585240 * https://www.goodreads.com/book/show/58270480-kasz-b * https://www.literaturasautee.pl/slomczynski-kaszebe/ * https://www.swiatksiazki.pl/kaszebe-6767587-ksiazka.html * https://www.taniaksiazka.pl/kaszebe-tomasz-slomczynski-p-1550788.html * https://przegladpolityczny.pl/kaszebe-ksiazka-tygodnia/ * http://zywiolak.pl/wp-content/uploads/2019/05/http___magazynkaszuby_pl_2017_10_nowa-plyta-zywiolaka-recenzja_.pdf * https://kultura.onet.pl/wywiady-i-artykuly/kaszebe-tomasz-slomczynski-wywiad-z-autorem-reportazu-o-kaszubach/rs4wvdx --> a3olb5gvqu17jcjiiucd6nbkjbbtbux 209839 209810 2026-07-30T16:37:08Z Iketsi 3254 [[]] 209839 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Kaszëbë (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Kaszëbë|| – región}} * {{Link if not current|Kaszëbë (cządnik, 1957–1961)||}} * {{Link if not current|Kaszëbë (film)||}} * {{Link if not current|Kaszuby|| – wies w lubelsczim wòjewództwie}} * {{Link if not current|Kaszuby (dodôwk, 1936–1939)|| – dodôwk regionalny}} * {{Link if not current|Karno Piesni i Tuńca „Kaszëbë”||}} * {{Link if not current|Cassubia (wiele znaczeniów)|| [[Òbrôzk:Disambig_gray.svg|20px|link=]]}}<!-- (wiele znaczeniów) --> <!--* {{Link if not current|Kaszëbë (knéga)||}} * Kaszëbë, Tomasz Słomczyński, Wydawnictwo Czarne * https://czarne.com.pl/katalog/ksiazki/kaszebe * https://czec.pl/Kaszebe * https://histmag.org/Tomasz-Slomczynski-Kaszb-recenzja-i-ocena-23452 * https://kaszubskaksiazka.pl/wszystkie/988-kaszebe.html * https://publio.pl/kaszebe-tomasz-slomczynski,p872152.html * https://woblink.com/ebook/kaszebe-tomasz-slomczynski-218869u * https://www.empik.com/kaszebe-slomczynski-tomasz,p1273444186,ksiazka-p * https://www.enbook.pl/pl/ksiazka/kaszebe_36585240 * https://www.goodreads.com/book/show/58270480-kasz-b * https://www.literaturasautee.pl/slomczynski-kaszebe/ * https://www.swiatksiazki.pl/kaszebe-6767587-ksiazka.html * https://www.taniaksiazka.pl/kaszebe-tomasz-slomczynski-p-1550788.html * https://przegladpolityczny.pl/kaszebe-ksiazka-tygodnia/ * http://zywiolak.pl/wp-content/uploads/2019/05/http___magazynkaszuby_pl_2017_10_nowa-plyta-zywiolaka-recenzja_.pdf * https://kultura.onet.pl/wywiady-i-artykuly/kaszebe-tomasz-slomczynski-wywiad-z-autorem-reportazu-o-kaszubach/rs4wvdx --> 30c7nzidngc35raa4hx1tlfuvx37uxt 10 13552 209902 209087 2026-07-30T21:08:58Z Iketsi 3254 col1, col2 209902 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Col2/styles.css" /> <div class="mw-col2"> <div class="mw-col2-col"> {{{col1|}}} </div> <div class="mw-col2-col"> {{{col2|}}} </div> </div> 8uzazjk64obfqn0don8w0zdyynsk6dx 14 13595 209937 209636 2026-07-31T08:02:56Z EmausBot 2697 Bòt: Pòprôwiô dëbeltné przeczerowania do [[Kategòrëjô:Mònarchòwie Wiôldżi Britanie]] 209937 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[:Kategòrëjô:Mònarchòwie Wiôldżi Britanie]] mfj4ohxifio3qfnwk4j5dio8tevx3r4 0 13619 209803 2026-07-30T12:57:04Z Iketsi 3254 N 209803 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Gazeta Kaszubska (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Gazetakaszubska.org|| – przódë Gazetakaszubska.pl}} * {{Link if not current|Gazeta Kaszubska (cządnik, 1923–1939)||}} 2l6eektd4mgy7at8ffn0oh8jt622eb3 0 13620 209805 2026-07-30T13:17:27Z Iketsi 3254 N 209805 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Jiné znaczënczi}} [[Òbrôzk:Gazeta Kaszubska bezpartyjne pismo narodowe i katolickie R.18, nr 199 (31 sierpnia 1939).pdf|mały|Slédny numer (31 zélnika 1939)]] '''Gazeta Kaszubska''' (pełnô pòzwa „''Gazeta Kaszubska. Bezpartyjne pismo narodowe i katolickie''” – [[Kaszëbë|kaszëbsczi]] cządnik ùsôdzony w [[Wejrowò|Wejrowie]] w latach 1923–1939<ref>https://polona.pl/press/c9a78346-a147-4cf3-a694-795bbdf5a934/structure</ref>. == Òbaczë téż == {{Pòdobnô pòzwa|Gazeta Kaszubska (wiele znaczeniów)}} === Jiné dôwné kaszëbsczé cządniczi === {{#categorytree:Dôwné kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://polona.pl/press/c9a78346-a147-4cf3-a694-795bbdf5a934/structure {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]] hw21zef2kazvdgn9bvzpdekrzys3w5q 14 13621 209814 2026-07-30T14:44:33Z Iketsi 3254 N 209814 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ùczbòwnie]] [[Kategòrëjô:Pòlskô]] 33lexlyou48ji2wtfp1628fj7zg086e 209818 209814 2026-07-30T14:45:27Z Iketsi 3254 |Pòlskô 209818 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ùczbòwnie|Pòlskô]] [[Kategòrëjô:Pòlskô]] 18e4jh2qdijoehnodgic75h2qibnczt 14 13622 209815 2026-07-30T14:44:48Z Iketsi 3254 N 209815 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Pòùczëna]] rztgvhw359lajnysgopsmfkb1mvphi1 14 13623 209822 2026-07-30T14:47:53Z Iketsi 3254 N 209822 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ùczbòwnie|Brazylskô]] [[Kategòrëjô:Brazylskô]] cbvlbg4lsu5a6dpjosng6txmawqibdi 0 13624 209823 2026-07-30T15:07:02Z Iketsi 3254 N 209823 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Słupsk, zespół dawnych koszar Regimentu Huzarów (01).jpg|mały|]] '''Ùniwersytet Pòmòrsczi w Stôłpskù'''{{Zdrzódło}} ({{jãz.|pl}} ''Uniwersytet Pomorski w Słupsku''; {{jãz.|la}} ''Universitas Pomeraniensis''; {{jãz.|en}} ''Pomeranian University in Slupsk'') – wëższô ùczbòwniô, założonô w [[1969]] rokù, z sedzbą rektora w [[Stôłpsk|Stôłpskù]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë w Pòlsce]] mdmbhm2uduhscdi630s1br4dvhda9sa 209824 209823 2026-07-30T15:17:36Z Iketsi 3254 + 209824 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Słupsk, zespół dawnych koszar Regimentu Huzarów (01).jpg|mały|]] '''Ùniwersytet Pòmòrsczi w Stôłpskù'''{{Zdrzódło}} ({{jãz.|pl}} ''Uniwersytet Pomorski w Słupsku''; {{jãz.|la}} ''Universitas Pomeraniensis''; {{jãz.|en}} ''Pomeranian University in Slupsk'') – wëższô ùczbòwniô, założonô w [[1969]] rokù, z sedzbą rektora w [[Stôłpsk|Stôłpskù]]. == Historiô == Do [[1 czerwińca]] 2023, Pòmòrskô Akademiô w Stôłpskù<ref>https://www.apsl.edu.pl/aktualnosci-serwisu/mamy-uniwersytet-pomorski-w-slupsku</ref>. == Òbaczë téż == === Pòłączoné témë === * [[Stôłpsk]] * [[Felix Cassubia (platka)]] === Jiné ùniwersytetë w Pòlsce=== {{#categorytree:Ùniwersytetë w Pòlsce|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë w Pòlsce]] pb4575obrw17hobxgsgiv9baigsq241 209825 209824 2026-07-30T15:23:13Z Iketsi 3254 /* Historiô */ Chùr 209825 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Słupsk, zespół dawnych koszar Regimentu Huzarów (01).jpg|mały|]] '''Ùniwersytet Pòmòrsczi w Stôłpskù'''{{Zdrzódło}} ({{jãz.|pl}} ''Uniwersytet Pomorski w Słupsku''; {{jãz.|la}} ''Universitas Pomeraniensis''; {{jãz.|en}} ''Pomeranian University in Slupsk'') – wëższô ùczbòwniô, założonô w [[1969]] rokù, z sedzbą rektora w [[Stôłpsk|Stôłpskù]]. == Historiô == Do [[1 czerwińca]] 2023, Pòmòrskô Akademiô w Stôłpskù<ref>https://www.apsl.edu.pl/aktualnosci-serwisu/mamy-uniwersytet-pomorski-w-slupsku</ref>. == Chùr == * Czedës Chùr Akademii Pòmòrsczi w Słëpskù ({{jãz.|pl}} ''Chór Akademii Pomorskiej w Słupsku'')<ref>{{RKJ|2022|188}}</ref> == Òbaczë téż == === Pòłączoné témë === * [[Stôłpsk]] * [[Felix Cassubia (platka)]] === Jiné ùniwersytetë w Pòlsce=== {{#categorytree:Ùniwersytetë w Pòlsce|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë w Pòlsce]] 5ivq7eawzd8aqkzter3mza2vbv2lkxt 209828 209825 2026-07-30T15:27:12Z Iketsi 3254 /* Chùr */ Chùr Iuventus Cantans 209828 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Słupsk, zespół dawnych koszar Regimentu Huzarów (01).jpg|mały|]] '''Ùniwersytet Pòmòrsczi w Stôłpskù'''{{Zdrzódło}} ({{jãz.|pl}} ''Uniwersytet Pomorski w Słupsku''; {{jãz.|la}} ''Universitas Pomeraniensis''; {{jãz.|en}} ''Pomeranian University in Slupsk'') – wëższô ùczbòwniô, założonô w [[1969]] rokù, z sedzbą rektora w [[Stôłpsk|Stôłpskù]]. == Historiô == Do [[1 czerwińca]] 2023, Pòmòrskô Akademiô w Stôłpskù<ref>https://www.apsl.edu.pl/aktualnosci-serwisu/mamy-uniwersytet-pomorski-w-slupsku</ref>. == Chùr == * Chùr Iuventus Cantans<ref>https://km.upsl.edu.pl/katedra-sztuki-muzycznej/chor</ref>, czedës Chùr Akademii Pòmòrsczi w Słëpskù ({{jãz.|pl}} ''Chór Akademii Pomorskiej w Słupsku'')<ref>{{RKJ|2022|188}}</ref> == Òbaczë téż == === Pòłączoné témë === * [[Stôłpsk]] * [[Felix Cassubia (platka)]] === Jiné ùniwersytetë w Pòlsce=== {{#categorytree:Ùniwersytetë w Pòlsce|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë w Pòlsce]] lujx8860zex9o4rgt4r9t76gq71p69w 209830 209828 2026-07-30T15:42:33Z Iketsi 3254 /* Chùr */ + 209830 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Słupsk, zespół dawnych koszar Regimentu Huzarów (01).jpg|mały|]] '''Ùniwersytet Pòmòrsczi w Stôłpskù'''{{Zdrzódło}} ({{jãz.|pl}} ''Uniwersytet Pomorski w Słupsku''; {{jãz.|la}} ''Universitas Pomeraniensis''; {{jãz.|en}} ''Pomeranian University in Slupsk'') – wëższô ùczbòwniô, założonô w [[1969]] rokù, z sedzbą rektora w [[Stôłpsk|Stôłpskù]]. == Historiô == Do [[1 czerwińca]] 2023, Pòmòrskô Akademiô w Stôłpskù<ref>https://www.apsl.edu.pl/aktualnosci-serwisu/mamy-uniwersytet-pomorski-w-slupsku</ref>. == Chùr == * Chùr Iuventus Cantans<ref>https://km.upsl.edu.pl/katedra-sztuki-muzycznej/chor</ref> ({{jãz.|pl}} ''Chór Iuventus Cantans'' abò ''Chór Instytutu Muzyki Uniwersytetu Pomorskiego''<ref>https://www.infokaszuby.pl/felix-cassubia-hymny-swiateczne-z-kaszub-w-trzecim-wydaniu/</ref>), czedës Chùr Akademii Pòmòrsczi w Słëpskù ({{jãz.|pl}} ''Chór Akademii Pomorskiej w Słupsku''<ref>{{RKJ|2022|188}}</ref>) == Òbaczë téż == === Pòłączoné témë === * [[Stôłpsk]] * [[Felix Cassubia (platka)]] === Jiné ùniwersytetë w Pòlsce=== {{#categorytree:Ùniwersytetë w Pòlsce|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë w Pòlsce]] lf662k3owgcadc08hyum7a3oez5f1y7 0 13625 209827 2026-07-30T15:24:10Z Iketsi 3254 #TAM [[Uniwersytet Pomorski w Słupsku#Chùr]] 209827 wikitext text/x-wiki #TAM [[Uniwersytet Pomorski w Słupsku#Chùr]] qf70rv38gvglkhnxlgmxzf12bv5wuwe 0 13626 209829 2026-07-30T15:27:33Z Iketsi 3254 #TAM [[Uniwersytet Pomorski w Słupsku#Chùr]] 209829 wikitext text/x-wiki #TAM [[Uniwersytet Pomorski w Słupsku#Chùr]] qf70rv38gvglkhnxlgmxzf12bv5wuwe 0 13627 209840 2026-07-30T16:37:38Z Iketsi 3254 N 209840 wikitext text/x-wiki #TAM [[Gazeta Kartuska (1922–1939)#Kaszuby]] [[Kategòrëjô:Dodôwczi do cządników]] rcuwlr4q8k2ib55ac3maxb7n6kgfj6i 14 13628 209841 2026-07-30T16:37:59Z Iketsi 3254 N 209841 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Cządniczi|+]] t52qrn1qfgl0fkl1bhmx0c4rhpipnzf 0 13629 209842 2026-07-30T16:40:13Z Iketsi 3254 N 209842 wikitext text/x-wiki #TAM [[Gazeta Kartuska (1922–1939)#Gospodarz]] [[Kategòrëjô:Dodôwczi do cządników]] 3pu374byfk8iqmjgaxs2ptjir1qpl84 0 13630 209843 2026-07-30T16:40:44Z Iketsi 3254 N 209843 wikitext text/x-wiki #TAM [[Gazeta Kartuska (1922–1939)#Gospodarz i Gospodyni]] [[Kategòrëjô:Dodôwczi do cządników]] c67p9uwbglw6ezsyk45s1zmee315ina 0 13631 209844 2026-07-30T16:43:36Z Iketsi 3254 N 209844 wikitext text/x-wiki #TAM [[Pomerania (cządnik)#Najô Ùczba]] [[Kategòrëjô:Dodôwczi do cządników]] 3n29un17d2afomtji97n2mrwtqj0z5a 0 13632 209845 2026-07-30T16:45:41Z Iketsi 3254 N 209845 wikitext text/x-wiki #TAM [[Głos Kaszubski#Dom i Rodzina]] [[Kategòrëjô:Dodôwczi do cządników]] 13agrwg5gsgne0mz9da2xi028c7rofa 4 13633 209865 2026-07-30T19:49:18Z Iketsi 3254 N 209865 wikitext text/x-wiki * [[Szablóna:Articzel tidzenia]] == Lësta == * 2026-07-13: [[Mòskwa]] * 2026-07-20: [[Swiãtopôłk II]] * 2026-07-27: [[Swiãtopôłk II]] * 2026-08-03: [[Ks. Frãcëszk Blachnicczi]] np04vm9l0pjz1hvur2drrhd39mg0xci 209869 209865 2026-07-30T19:57:36Z Iketsi 3254 + 209869 wikitext text/x-wiki * [[Szablóna:Articzel tidzenia]] == Lësta == * 2026-07-13: [[Mòskwa]] * 2026-07-20: [[Swiãtopôłk II]] * 2026-07-27: [[Swiãtopôłk II]] * 2026-08-03: [[Ks. Frãcëszk Blachnicczi]] ? * 2026-08-10: [[Kaszëbsczi jãzëk]] ? * 2026-08-17: [[Eùropejskô Ùniô]] ? * 2026-08-24: [[Partiô Razã]] ? * 2026-08-31: [[Che Guevara]] ? * 2026-09-07: [[Florión Cenôwa]] ? * 2026-09-14: [[Mòdżorów Pioter]] ? * 2026-09-21: [[Kòreja]] ? 4rts3z8ejcx2vug4mtf3g7beez9oase 209871 209869 2026-07-30T19:59:11Z Iketsi 3254 + 209871 wikitext text/x-wiki * [[Szablóna:Articzel tidzenia]] == Lësta == * 2026-07-13: [[Mòskwa]] * 2026-07-20: [[Swiãtopôłk II]] (do 30 lëpińca) * 2026-07-27: [[Jón Trepczik]] (òd 30 lëpińca) * 2026-08-03: [[Ks. Frãcëszk Blachnicczi]] ? * 2026-08-10: [[Kaszëbsczi jãzëk]] ? * 2026-08-17: [[Eùropejskô Ùniô]] ? * 2026-08-24: [[Partiô Razã]] ? * 2026-08-31: [[Che Guevara]] ? * 2026-09-07: [[Florión Cenôwa]] ? * 2026-09-14: [[Mòdżorów Pioter]] ? * 2026-09-21: [[Kòreja]] ? 5zkyidmmvmgeeppkcawt3i8jbjf5lui 14 13634 209896 2026-07-30T20:49:25Z Iketsi 3254 N 209896 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Spòlëzna]] qsros58azbna01g98u1pemq2d9tz4vp 10 13635 209914 2026-07-31T00:14:20Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "<includeonly><cite class="citation book" {{#switch:{{{odn|}}}||nie= |#default=id="{{#if: {{{nazwisko r|}}} | {{odn/id|{{{nazwisko r|}}}|{{{nazwisko2 r|}}}|{{{nazwisko3 r|}}}|{{{nazwisko4 r|}}}|{{#if:{{{rok|{{{data|}}}}}}|{{#time:Y|{{{rok|{{{data|}}}}}} }} }}|odn={{{odn|}}}}} | {{odn/id|{{{nazwisko|}}}|{{{nazwisko2|}}}|{{{nazwisko3|}}}|{{{nazwisko4|}}}|{{#if:{{{rok|{{{data|}}}}}}|{{#time:Y|{{{rok|{{{data|}}}}}} }} }}|odn={{{odn|}}}}} }}" }}>{{#if: {{{autor r|}}}{{{…" 209914 wikitext text/x-wiki <includeonly><cite class="citation book" {{#switch:{{{odn|}}}||nie= |#default=id="{{#if: {{{nazwisko r|}}} | {{odn/id|{{{nazwisko r|}}}|{{{nazwisko2 r|}}}|{{{nazwisko3 r|}}}|{{{nazwisko4 r|}}}|{{#if:{{{rok|{{{data|}}}}}}|{{#time:Y|{{{rok|{{{data|}}}}}} }} }}|odn={{{odn|}}}}} | {{odn/id|{{{nazwisko|}}}|{{{nazwisko2|}}}|{{{nazwisko3|}}}|{{{nazwisko4|}}}|{{#if:{{{rok|{{{data|}}}}}}|{{#time:Y|{{{rok|{{{data|}}}}}} }} }}|odn={{{odn|}}}}} }}" }}>{{#if: {{{autor r|}}}{{{nazwisko r|}}} | {{#if: {{{autor r link|}}} | [[{{{autor r link}}}|{{#if: {{{nazwisko r|}}} | {{#if: {{{imię r|}}} |{{{imię r}}}&#32;}}{{{nazwisko r}}} | {{{autor r}}} }}]] | {{#if: {{{nazwisko r|}}} | {{#if: {{{imię r|}}} |{{{imię r}}}&#32;}}{{{nazwisko r}}} | {{{autor r}}} }} }}{{#if: {{{nazwisko2 r|}}}{{{autor2 r|}}} |,&#32;{{#if: {{{autor r2 link|}}} |[[{{{autor r2 link}}}|{{#if:{{{nazwisko2 r|}}} |{{#if: {{{imię2 r|}}} |{{{imię2 r}}}&#32;}}{{{nazwisko2 r}}} |{{{autor2 r}}} }}]] |{{#if:{{{nazwisko2 r|}}} |{{#if: {{{imię2 r|}}} |{{{imię2 r}}}&#32;}}{{{nazwisko2 r}}} |{{{autor2 r}}} }} }} |}}{{#if: {{{nazwisko3 r|}}}{{{autor3 r|}}} |,&#32;{{#if: {{{autor r3 link|}}} |[[{{{autor r3 link}}}|{{#if:{{{nazwisko3 r|}}} |{{#if: {{{imię3 r|}}} |{{{imię3 r}}}&#32;}}{{{nazwisko3 r}}} |{{{autor3 r}}} }}]] |{{#if:{{{nazwisko3 r|}}} |{{#if: {{{imię3 r|}}} |{{{imię3 r}}}&#32;}}{{{nazwisko3 r}}} |{{{autor3 r}}} }} }} |}}:&#32; }}{{#if: {{{rozdział|}}} | {{#if: {{{adres rozdziału|}}} | [{{{adres rozdziału}}} {{{rozdział}}}] | {{{rozdział}}} }}. W:&#32;}}{{#if: {{{autor|}}}{{{nazwisko|}}} | {{#if: {{{autor link|}}} | [[{{{autor link}}}|{{#if: {{{nazwisko|}}} | {{#if: {{{imię|}}} |{{{imię}}}&#32;}}{{{nazwisko}}} | {{{autor}}} }}]] | {{#if: {{{nazwisko|}}} | {{#if: {{{imię|}}} |{{{imię}}}&#32;}}{{{nazwisko}}} | {{{autor}}} }} }}{{#if: {{{nazwisko2|}}}{{{autor2|}}} |,&#32;{{#if: {{{autor link2|}}} |[[{{{autor link2}}}|{{#if:{{{nazwisko2|}}} |{{#if: {{{imię2|}}} |{{{imię2}}}&#32;}}{{{nazwisko2}}} |{{{autor2}}} }}]] |{{#if:{{{nazwisko2|}}} |{{#if: {{{imię2|}}} |{{{imię2}}}&#32;}}{{{nazwisko2}}} |{{{autor2}}} }} }} |}}{{#if: {{{nazwisko3|}}}{{{autor3|}}} |,&#32;{{#if: {{{autor link3|}}} |[[{{{autor link3}}}|{{#if:{{{nazwisko3|}}} |{{#if: {{{imię3|}}} |{{{imię3}}}&#32;}}{{{nazwisko3}}} |{{{autor3}}} }}]] |{{#if:{{{nazwisko3|}}} |{{#if: {{{imię3|}}} |{{{imię3}}}&#32;}}{{{nazwisko3}}} |{{{autor3}}} }} }} |}}{{#if: {{{nazwisko4|}}}{{{autor4|}}} |,&#32;{{#if:{{{autor link4|}}} |[[{{{autor link4}}}|{{#if:{{{nazwisko4|}}} |{{#if: {{{imię4|}}} |{{{imię4}}}&#32;}}{{{nazwisko4}}} |{{{autor4}}} }}]] |{{#if:{{{nazwisko4|}}} |{{#if: {{{imię4|}}} |{{{imię4}}}&#32;}}{{{nazwisko4}}} |{{{autor4}}} }} }} |}}{{#if: {{{nazwisko5|}}}{{{autor5|}}} |,&#32;{{#if: {{{autor link5|}}} |[[{{{autor link5}}}|{{#if:{{{nazwisko5|}}} |{{#if: {{{imię5|}}} |{{{imię5}}}&#32;}}{{{nazwisko5}}} |{{{autor5}}} }}]] |{{#if:{{{nazwisko5|}}} |{{#if: {{{imię5|}}}|{{{imię5}}}&#32;}}{{{nazwisko5}}} |{{{autor5}}} }} }} |}}{{#if: {{{nazwisko6|}}}{{{autor6|}}} |,&#32;{{#if: {{{autor link6|}}} |[[{{{autor link6}}}|{{#if:{{{nazwisko6|}}} |{{#if: {{{imię6|}}} |{{{imię6}}}&#32;}}{{{nazwisko6}}} |{{{autor6}}} }}]] |{{#if:{{{nazwisko6|}}} |{{#if: {{{imię6|}}}|{{{imię6}}}&#32;}}{{{nazwisko6}}} |{{{autor6}}} }} }} |}}{{#if: {{{nazwisko7|}}}{{{autor7|}}} |,&#32;{{#if: {{{autor link7|}}} |[[{{{autor link7|}}}|{{#if:{{{nazwisko7|}}} |{{#if: {{{imię7|}}} |{{{imię7|}}}&#32;}}{{{nazwisko7|}}} |{{{autor7|}}} }}]] |{{#if:{{{nazwisko7|}}} |{{#if: {{{imię7|}}}|{{{imię7|}}}&#32;}}{{{nazwisko7|}}} |{{{autor7|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nazwisko8|}}}{{{autor8|}}} |,&#32;{{#if: {{{autor link8|}}} |[[{{{autor link8|}}}|{{#if:{{{nazwisko8|}}} |{{#if: {{{imię8|}}} |{{{imię8|}}}&#32;}}{{{nazwisko8|}}} |{{{autor8|}}} }}]] |{{#if:{{{nazwisko8|}}} |{{#if: {{{imię8|}}}|{{{imię8|}}}&#32;}}{{{nazwisko8|}}} |{{{autor8|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nazwisko9|}}}{{{autor9|}}} |,&#32;{{#if: {{{autor link9|}}} |[[{{{autor link9|}}}|{{#if:{{{nazwisko9|}}} |{{#if: {{{imię9|}}} |{{{imię9|}}}&#32;}}{{{nazwisko9|}}} |{{{autor9|}}} }}]] |{{#if:{{{nazwisko9|}}} |{{#if: {{{imię9|}}}|{{{imię9|}}}&#32;}}{{{nazwisko9|}}} |{{{autor9|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nazwisko10|}}}{{{autor10|}}} |,&#32;{{#if: {{{autor link10|}}} |[[{{{autor link10|}}}|{{#if:{{{nazwisko10|}}} |{{#if: {{{imię10|}}} |{{{imię10|}}}&#32;}}{{{nazwisko10|}}} |{{{autor10|}}} }}]] |{{#if:{{{nazwisko10|}}} |{{#if: {{{imię10|}}}|{{{imię10|}}}&#32;}}{{{nazwisko10|}}} |{{{autor10|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nazwisko11|}}}{{{autor11|}}} |,&#32;{{#if: {{{autor link11|}}} |[[{{{autor link11|}}}|{{#if:{{{nazwisko11|}}} |{{#if: {{{imię11|}}} |{{{imię11|}}}&#32;}}{{{nazwisko11|}}} |{{{autor11|}}} }}]] |{{#if:{{{nazwisko11|}}} |{{#if: {{{imię11|}}}|{{{imię11|}}}&#32;}}{{{nazwisko11|}}} |{{{autor11|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nazwisko12|}}}{{{autor12|}}} |,&#32;{{#if: {{{autor link12|}}} |[[{{{autor link12|}}}|{{#if:{{{nazwisko12|}}} |{{#if: {{{imię12|}}} |{{{imię12|}}}&#32;}}{{{nazwisko12|}}} |{{{autor12|}}} }}]] |{{#if:{{{nazwisko12|}}} |{{#if: {{{imię12|}}}|{{{imię12|}}}&#32;}}{{{nazwisko12|}}} |{{{autor12|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nazwisko13|}}}{{{autor13|}}} |,&#32;{{#if: {{{autor link13|}}} |[[{{{autor link13|}}}|{{#if:{{{nazwisko13|}}} |{{#if: {{{imię13|}}} |{{{imię13|}}}&#32;}}{{{nazwisko13|}}} |{{{autor13|}}} }}]] |{{#if:{{{nazwisko13|}}} |{{#if: {{{imię13|}}}|{{{imię13|}}}&#32;}}{{{nazwisko13|}}} |{{{autor13|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nazwisko14|}}}{{{autor14|}}} |,&#32;{{#if: {{{autor link14|}}} |[[{{{autor link14|}}}|{{#if:{{{nazwisko14|}}} |{{#if: {{{imię14|}}} |{{{imię14|}}}&#32;}}{{{nazwisko14|}}} |{{{autor14|}}} }}]] |{{#if:{{{nazwisko14|}}} |{{#if: {{{imię14|}}}|{{{imię14|}}}&#32;}}{{{nazwisko14|}}} |{{{autor14|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nazwisko15|}}}{{{autor15|}}} |,&#32;{{#if: {{{autor link15|}}} |[[{{{autor link15|}}}|{{#if:{{{nazwisko15|}}} |{{#if: {{{imię15|}}} |{{{imię15|}}}&#32;}}{{{nazwisko15|}}} |{{{autor15|}}} }}]] |{{#if:{{{nazwisko15|}}} |{{#if: {{{imię15|}}}|{{{imię15|}}}&#32;}}{{{nazwisko15|}}} |{{{autor15|}}} }} }} |}}:&#32; }}''{{#if: {{{url|}}}|[{{{url}}} {{{tytuł}}}]|{{{tytuł}}}}}''{{#if: {{{inni|}}} |.&#32;{{{inni}}} }}{{#if: {{{wydanie|}}} |.&#32;Wyd.&#32;{{#invoke:String|replace|source={{{wydanie}}}|pattern=[.]$|replace=|count=1|plain=0}} }}{{#if: {{{tom|}}}{{{tytuł tomu|}}} |.&#32;T.&#32;{{#if:{{{tom|}}}|{{{tom}}}{{#if: {{{tytuł tomu|}}}|&#58;&#32;{{{tytuł tomu}}}|}}|{{{tytuł tomu}}}}} }}{{#if: {{{część|}}} |.&#32;Cz.&#32;{{{część}}}{{#if: {{{tytuł części|}}}|&#58;&#32;{{{tytuł części}}}|}} }}{{#if: {{{wydawca|}}} |.&#32;{{#if: {{{miejsce|}}}|{{{miejsce|}}}&#58;&#32;|}}{{{wydawca}}}|{{#if: {{{miejsce|}}}|.&#32;{{{miejsce|}}}}} }}{{#if: {{{data|}}} | {{#if: {{{wydawca|}}}|,&#32;|{{#if: {{{miejsce|}}}|&#58;&#32;|.&#32;}}}}{{{data}}} | {{#if: {{{rok|}}} | {{#if: {{{miesiąc|}}} | {{#if: {{{wydawca|}}}|,&#32;|{{#if: {{{miejsce|}}}|&#58;&#32;|.&#32;}} }}{{{miesiąc}}} {{{rok}}} | {{#if: {{{wydawca|}}}|,&#32;|{{#if: {{{miejsce|}}}|&#58;&#32;|.&#32;}} }}{{{rok}}} }} }} }}{{#if: {{{strony|}}} |{{#if: {{{wydawca|}}}{{{data|}}}{{{rok|}}}|,|.}}&#32;s.&#32;{{{strony}}} }}{{#if: {{{kolumny|}}} |{{#if: {{{wydawca|}}}{{{data|}}}{{{rok|}}}{{{strony|}}}|,|.}}&#32;kol.&#32;{{{kolumny}}} }}{{#if: {{{seria|}}} |{{#if: {{{wydawca|}}}{{{data|}}}{{{rok|}}}{{{strony|}}}{{{kolumny|}}}|,&#32;s|.&#32;S}}eria&#58;&#32;{{{seria}}} }}{{#if: {{{doi|}}} | . [[DOI (identyfikator cyfrowy)|DOI]]: [https://doi.org/{{{doi|}}} {{{doietykieta|{{{doi}}}}}}] }}{{#if: {{{id|}}} | . {{{id}}} }}{{#if: {{{isbn|}}} | . {{#invoke:ISBN|link|{{{isbn}}}}} }}{{#if: {{{lccn|}}} | . [[Biblioteka Kongresu|LCCN]] [http://lccn.loc.gov/{{urlencode:{{{lccn}}}}} {{{lccn}}}] }}{{#if: {{{issn|}}} | .&#32;{{ISSN|{{{issn}}}}} }}{{#if: {{{oclc|}}} | . [[Online Computer Library Center|OCLC]] [http://worldcat.org/oclc/{{urlencode:{{{oclc}}}}} {{{oclc}}}] }}<!-- Gdy mamy URL, korzystamy z daty dostępu -->{{#if: {{{url|}}} | {{#if: {{{data dostępu|}}} | . [dostęp {{{data dostępu}}}] }} }}{{#if: {{{cytat|}}} | . Cytat: {{{cytat}}}}}.<!-- This is a COinS tag (http://ocoins.info), which allows automated tools to parse the citation information: --><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004<!-- -->&rft_val_fmt={{urlencode:info:ofi/fmt:kev:mtx:book}}<!-- Field descriptions: http://www.openurl.info/registry/docs/mtx/info:ofi/fmt:kev:mtx:book -->&rft.genre=book<!-- book: a publication that is complete in one part or a designated finite number of parts, often identified with an ISBN. (genre could also be bookitem, conference, proceeding, report, document, or unknown) -->&rft.btitle={{urlencode:{{{tytuł}}}}}<!-- The title of the book. This can also be expressed as title, for compatibility with version 0.1. "moby dick or the white whale" -->{{#if: {{{rozdział|}}} | &rft.atitle={{urlencode:{{{rozdział}}}}} }}<!-- Chapter title. Chapter title is included if it is a distinct title, e.g. "The Push Westward." -->{{#if: {{{nazwisko r|{{{nazwisko|}}}}}} | &rft.aulast={{urlencode:{{{nazwisko r|{{{nazwisko}}}}}}}} }}<!-- First author's family name. This may be more than one word ... e.g. Smith, Fred James is recorded as "aulast=smith" -->{{#if: {{{imię r|{{{imię|}}}}}} | &rft.aufirst={{urlencode:{{{imię r|{{{imię}}}}}}}} }}<!-- First author's given name or names or initials. This data element may contain multiple words and punctuation, e.g. "Fred F", "Fred James" -->{{#if: {{{autor r|{{{autor|}}}}}} | &rft.au={{urlencode:{{{autor r|{{{autor}}}}}}}} }}<!-- This data element contains the full name of a single author, e.g. "Smith, Fred M", "Harry S. Truman". -->{{#if: {{{data|}}} | &rft.date={{urlencode:{{{data}}}}}<!-- -->{{#if: {{{rok|}}} | &rft.date={{urlencode:{{{rok}}}}} }} }}<!-- Date of publication. Book dates are assumed to be a single year. (or ISO 8601) -->{{#if: {{{wydanie|}}} | &rft.edition={{urlencode:{{{wydanie}}}}} }}<!-- Statement of the edition of the book. This will usually be a phrase, with or without numbers, but may be a single number, e.g. "First edition", "4th ed." -->{{#if: {{{wydawca|}}} | &rft.pub={{urlencode:{{{wydawca}}}}} }}<!-- Publisher name. "Harper and Row" -->{{#if: {{{miejsce|}}} | &rft.place={{urlencode:{{{miejsce}}}}} }}<!-- Place of publication. "New York" -->{{#if: {{{strony|}}} | &rft.pages={{urlencode:{{{strony}}}}} }}<!-- Start and end pages for parts of a book, e.g. "124-147" ... This data element includes the OpenURL 0.1 definition of "pages". -->{{#if: {{{seria|}}} | &rft.series={{urlencode:{{{seria}}}}} }}<!-- The title of a series in which the book or document was issued. There may also be an ISSN associated with the series. -->{{#if: {{{isbn|}}} | &rft.isbn={{{isbn}}} }}<!-- International Standard Book Number (ISBN) ... i.e. "057117678X" but it may contain hyphens, e.g. "1-878067-73-7" -->{{#if: {{{oclc|}}} | &rft_id=info:oclcnum/{{{oclc}}} }}<!-- -->{{#if: {{{doi|}}} | &rft_id=info:doi/{{urlencode:{{{doi}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{url|}}} | &rft_id={{urlencode:{{{url}}}}} }}<!-- -->"></span>{{#ifeq:{{{język|}}}|||&#32;{{lang|{{{język}}} {{{język2|}}} {{{język3|}}} {{{język4|}}} {{{język5|}}} {{{język6|}}} {{{język7|}}} {{{język8|}}} {{{język9|}}} {{{język10|}}}}}.}}</cite>{{#invoke:Sprawdź|Parametry |=problemy-w-cytuj {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategoria:Szablon cytuj do sprawdzenia]]}} | nazwisko = | imię = | autor = | autor link = | nazwisko2 = | imię2 = | autor2 = | autor link2 = | nazwisko3 = | imię3 = | autor3 = | autor link3 = | nazwisko4 = | imię4 = | autor4 = | autor link4 = | nazwisko5 = | imię5 = | autor5 = | autor link5 = | nazwisko6 = | imię6 = | autor6 = | autor link6 = | nazwisko7 = | imię7 = | autor7 = | autor link7 = | nazwisko8 = | imię8 = | autor8 = | autor link8 = | nazwisko9 = | imię9 = | autor9 = | autor link9 = | nazwisko10 = | imię10 = | autor10 = | autor link10 = | nazwisko11 = | imię11 = | autor11 = | autor link11 = | nazwisko12 = | imię12 = | autor12 = | autor link12 = | nazwisko13 = | imię13 = | autor13 = | autor link13 = | nazwisko14 = | imię14 = | autor14 = | autor link14 = | nazwisko15 = | imię15 = | autor15 = | autor link15 = | tytuł = text! | url = uri? | inni = | wydanie = | wydawca = | miejsce = | data = | rok = | miesiąc = | strony = text-link?| kolumny = | rozdział = | adres rozdziału = uri? | nazwisko r = | imię r = | autor r = | autor r link = | nazwisko2 r = | imię2 r = | autor2 r = | autor r2 link = | nazwisko3 r = | imię3 r = | autor3 r = | autor r3 link = | nazwisko4 r = | imię4 r = | autor4 r = | autor r4 link = | tom = | tytuł tomu = | część = | tytuł części = | seria = | isbn = {{#if:{{{isbn|}}}|^[0-9%-]+X?$}} | id = text-link? | oclc = | lccn = | issn = | doi = {{#if:{{{doi|}}}|^10%.[1-9][0-9][0-9][0-9][0-9]*[%./][^%s%[%]%{%}<>{{!}}]+$}} | cytat = | język = | język2 = | język3 = | język4 = | język5 = | język6 = | język7 = | język8 = | język9 = | język10 = | data dostępu = | odn = {{#if:{{{odn|}}}|{{#switch:{{{odn}}}|nie|tak|a|b|c|d|e|f|g|h|i|j|k|l|m|n|o|p|q|r|s|t|u|v|w|x|y|z=text|^{{odn/id}}.+$}}}} }}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=15|nazwisko=nazwisko#|imię=imię#|autor=autor#|link=autor link#|przed=<span class="problemy problemy-w-cytuj" aria-hidden="true" data-nosnippet>Sprawdź autora:|po=.{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategoria:Szablon cytuj książkę – autorzy do sprawdzenia]]}}</span>}}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=4|nazwisko=nazwisko# r|imię=imię# r|autor=autor# r|link=autor r# link|przed=<span class="problemy problemy-w-cytuj" aria-hidden="true" data-nosnippet>Sprawdź autora rozdziału:|po=.{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategoria:Szablon cytuj książkę – autorzy do sprawdzenia]]}}</span>}}{{#ifeq:tytuł|{{#invoke:Sprawdź|lista nazw niepustych argumentów}}|<span class="problemy" aria-hidden="true" data-nosnippet>Tylko tytuł{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategoria:Szablon cytuj do sprawdzenia]]}}</span>}}{{#if:{{{data dostępu|}}}|{{#if:{{#if:{{#invoke:String|match|s={{{data dostępu}}}|pattern=^20[0-9][0-9]%-[01][0-9]%-[0123][0-9]$|nomatch=}}|{{#iferror:{{#time:Y-m-d|{{{data dostępu}}}}}|błąd|{{#ifeq:{{{data dostępu}}}|{{#time:Y-m-d|{{{data dostępu}}}}}|<!-- ok -->|format}}}}|format}}|<span class="problemy" aria-hidden="true" data-nosnippet>zły zapis daty dostępu</span>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategoria:Szablon cytowania – zły zapis daty dostępu]]}}}}}}<!-- {{#if:{{{strony|}}}{{{kolumny|}}}{{{odn|}}}||<span class="problemy" aria-hidden="true" data-nosnippet> Brak numerów stron w książce</span>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategoria:Szablon cytowania książki – brak numeru strony]]}}}} --></includeonly><noinclude> fud885vh2b63ktwyl4maw0jmsldr70y 828 13636 209915 2026-07-31T00:18:38Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "local p = {} local priv = {} -- private functions scope -- expose private for easy testing/debugging p.__priv = priv local resources = { classLink = "isbn", classIncorrect = "isbn-incorrect", classSeparator = "isbn-do-sprawdzenia", classJustified = "isbn-usprawiedliwiony", classPretty = "isbn-ulepszony", specialBooksPrefix = "Specjalnô:Książki/", isbnPrefix = "ISBN&#160;", categoryIncorrectNumber = "[[Kategoria:Artykuły z nieprawidłowymi numerami ISB…" 209915 Scribunto text/plain local p = {} local priv = {} -- private functions scope -- expose private for easy testing/debugging p.__priv = priv local resources = { classLink = "isbn", classIncorrect = "isbn-incorrect", classSeparator = "isbn-do-sprawdzenia", classJustified = "isbn-usprawiedliwiony", classPretty = "isbn-ulepszony", specialBooksPrefix = "Specjalnô:Książki/", isbnPrefix = "ISBN&#160;", categoryIncorrectNumber = "[[Kategoria:Artykuły z nieprawidłowymi numerami ISBN]]", -- nie-uspraw. categoryInvalidNumber = "[[Kategoria:Artykuły z błędnymi numerami ISBN]]", -- usprawiedliwiony errorSyntax = "nieprawidłowa składnia", errorFormal = "numer jest poprawny, możliwe, że ten sam numer jest przypisany do kilku różnych tytułów", errorCheck10 = "nieprawidłowa cyfra kontrolna w numerze ISBN-10", errorCheck13 = "nieprawidłowa cyfra kontrolna w numerze ISBN-13", errorPretend13 = "numer ISBN-13 zawiera niewłaściwe cyfry na kluczowych pozycjach", defaultPrefix13 = "978-", } -- Założenie jest takie, że jeśli istnieje wpis w goodInvalidIsbn, -- to numer jest uznawany z prawidłowy mimo nieprawidłowej sumy kontrolnej itp -- (czyli błąd jest usprawiedliwiony) function priv.isGoodInvalidIsbn(isbn) return mw.loadData('Moduł:ISBN/usprawiedliwiony')[isbn] or false end function priv.deduceSeparators(number, prefix) local function deduce(region, regionLen) for _, v in ipairs(region) do local minimum, maximum = string.match(v, "^(%d-)%-(%d-)$") if minimum and maximum and #minimum==#maximum and (minimum <= maximum) then local width = #minimum local minimum = tonumber(minimum) local maximum = tonumber(maximum) local publisher = tonumber(string.sub(number, regionLen+1, regionLen+width)) if (minimum <= publisher) and (publisher <= maximum) then return string.sub(number, 1, regionLen).."-"..string.sub(number, regionLen+1, regionLen+width).."-"..string.sub(number, regionLen+width+1) end end end end local publishers = mw.loadData( "Moduł:ISBN/wydawcy" ) local regionLen = 1 while regionLen <= 5 do local region = publishers[(prefix or resources.defaultPrefix13)..string.sub(number, 1, regionLen)] if region then local pretty = deduce(region, regionLen) if pretty then return pretty end end regionLen = regionLen + 1 end if prefix and (prefix ~= defaultPrefix13) then regionLen = 1 while regionLen <= 5 do region = publishers["978-"..string.sub(number, 1, regionLen)] if region then local pretty = deduce(region, regionLen) if pretty then return pretty end end regionLen = regionLen + 1 end end end function priv.analyze(isbn) local result = {} result.isbn = isbn -- na początek sprawdzamy czy numer ma odpowiednie znaki (nie przejmujmy się długością) -- `result.code` będzie zawierać oczyszczony numer (bez kresek) if string.match(isbn, "^[0-9][0-9%-]+[0-9]%-?[0-9Xx]$") and not string.match(isbn, "%-%-") then local clean, n = string.gsub(isbn, "%-", "") result.code, result.n = string.upper(clean), n end if result.code and string.match(result.code, "^[0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9X]$") then -- ISBN-10 local b10, b9, b8, b7, b6, b5, b4, b3, b2, b1 = string.byte(result.code, 1, 10) result.expectedSum = (11 - ((10*(b10-48)+9*(b9-48)+8*(b8-48)+7*(b7-48)+6*(b6-48)+5*(b5-48)+4*(b4-48)+3*(b3-48)+2*(b2-48)) % 11)) % 11 result.receivedSum = b1 == 88 and 10 or (b1 - 48) result.kind = 10 result.error = result.expectedSum ~= result.receivedSum and resources.errorCheck10 or nil result.separatorWarn = (result.n~=0) and ((result.n~=3) or not string.match(isbn, "[0-9]%-[0-9Xx]$")) result.prefix = false result.number = string.sub(result.code, 1, 9) result.checksum = "-"..string.sub(result.code, 10, 10) elseif result.code and (string.match(result.code, "^978[0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9]$") or string.match(result.code, "^979[1-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9]$")) then -- ISBN-13 local b1, b2, b3, b4, b5, b6, b7, b8, b9, b10, b11, b12, b13 = string.byte(result.code, 1, 13) result.expectedSum = (10 - (((b1-48)+3*(b2-48)+(b3-48)+3*(b4-48)+(b5-48)+3*(b6-48)+(b7-48)+3*(b8-48)+(b9-48)+3*(b10-48)+(b11-48)+3*(b12-48)) % 10)) % 10 result.receivedSum = b13 - 48 result.kind = 13 result.error = result.expectedSum ~= result.receivedSum and resources.errorCheck13 or nil result.separatorWarn = (result.n~=0) and ((result.n~=4) or not string.match(isbn, "^97[89]%-[0-9][0-9%-]-[0-9]%-[0-9]$")) result.prefix = string.sub(result.code, 1, 3).."-" result.number = string.sub(result.code, 4, 12) result.checksum = "-"..string.sub(result.code, 13, 13) elseif result.code and string.match(result.code, "^9[78][78][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9][0-9X]$") then -- ten numer udaje, że jest ISBN-13 result.error = resources.errorPretend13 else -- to nie jest numer ISBN, ma nieprawidłową liczbę cyfr lub nieprawidłowe znaki result.error = resources.errorSyntax end -- błędny, ale uznawany za poprawny? if result.code and result.error then result.justified = priv.isGoodInvalidIsbn(result.code) end if not result.error and (result.n == 0) and (result.prefix ~= nil) and result.checksum and result.number then local prettyNumber = priv.deduceSeparators(result.number, result.prefix) if prettyNumber then result.org = result.isbn result.isbn = (result.prefix or "")..prettyNumber..result.checksum end end return result end function priv.printISBN(builder, info, prefix) local ns = mw.title.getCurrentTitle().namespace if info.error and not info.justified and not mw.site.namespaces[ns].isTalk and (ns >= 0) and (ns <= 102) then mw.addWarning(mw.text.nowiki("{{ISBN|"..info.isbn.."}} "..info.error)) end if not info.code then builder :wikitext(prefix) :tag("span") :addClass(resources.classIncorrect) :attr("title", mw.getContentLanguage():ucfirst(info.error)) :wikitext(mw.text.nowiki(info.isbn), ns == 0 and resources.categoryIncorrectNumber or "") return end builder :wikitext("[[", resources.specialBooksPrefix, info.code, "|", prefix) :tag("span") :addClass(resources.classLink) :addClass(info.justified and resources.classJustified or nil) :addClass((not info.justified and info.error) and resources.classIncorrect or nil) :addClass(info.separatorWarn and resources.classSeparator or nil) :addClass(info.org and resources.classPretty or nil) :attr("title", info.error and mw.getContentLanguage():ucfirst(info.error) or nil) :wikitext(string.upper(info.isbn)) :done() :wikitext("]]") :wikitext((not info.justified and info.error and (ns == 0)) and resources.categoryIncorrectNumber or "") :wikitext((info.justified and (ns == 0)) and resources.categoryInvalidNumber or "") end -- moduły wywołują: builder[html], link[string] -- szablony wywołują: builder=frame p.link = function(builder, isbn) if isbn then local info = priv.analyze(isbn) priv.printISBN(builder, info, resources.isbnPrefix) return tostring(builder) end local isbn = builder[1] or builder.args[1] or builder:getParent().args[1] if isbn then isbn = mw.text.trim(isbn) if #isbn >= 0 then local info = priv.analyze(isbn) local builder = mw.html.create() priv.printISBN(builder, info, resources.isbnPrefix) return tostring(builder) end end end p.opis = function(frame) local isbn = type(frame) == "string" and frame or (frame[1] or frame.args[1] or frame:getParent().args[1] or mw.title.getCurrentTitle().subpageText) local info = priv.analyze(isbn) local result = mw.html.create() :tag("tt"):wikitext("{{[[Szablóna:ISBN|ISBN]]|", mw.text.nowiki(isbn), "}}"):done() :wikitext(" → ") priv.printISBN(result, info, resources.isbnPrefix) if info.error then result:wikitext("\n* ", mw.getContentLanguage():ucfirst(info.error), ".") end return tostring(result) end return p doteia1xkoxfnnbrb3lsd9qijn8b36b 828 13637 209916 2026-07-31T00:19:55Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "return { ["978-0"] = { -- English "00-19", "200-638", "6390-6398", -- South Africa "6399000-6399999", -- South Africa "640-647", "6480000-6489999", -- Australia "649-654", -- Australia "6550-6559", -- Australia "656-699", "7000-8499", "85000-89999", "900000-949999", "9500000-9957999", }, ["978-1"] = { -- English "101-389", "4000-5499", "55500-73199", -- USA "7320000-7399999", -- USA "74000-86979", "869800-972999", "9730-9877", -- USA "9878…" 209916 Scribunto text/plain return { ["978-0"] = { -- English "00-19", "200-638", "6390-6398", -- South Africa "6399000-6399999", -- South Africa "640-647", "6480000-6489999", -- Australia "649-654", -- Australia "6550-6559", -- Australia "656-699", "7000-8499", "85000-89999", "900000-949999", "9500000-9957999", }, ["978-1"] = { -- English "101-389", "4000-5499", "55500-73199", -- USA "7320000-7399999", -- USA "74000-86979", "869800-972999", "9730-9877", -- USA "987800-988599", "9996300-9999999", -- United Kingdom and Ireland }, ["978-2"] = { -- French "00-19", "200-349", -- France "35000-39999", "400-489", -- France "490000-494999", -- France "495-699", "7000-8399", "84000-89999", "900000-919799", "91980-91980", -- Luxembourg "919810-919942", "9199430-9199689", -- Luxembourg "919969-949999", "9500000-9999999", }, ["978-3"] = { -- German "00-02", "030-033", -- Switzerland "0340-0369", -- Switzerland "03700-03999", -- Switzerland "04-19", "200-699", "7000-8499", "85000-89999", "900000-949999", "9500000-9539999", "95400-96999", -- Germany "9700000-9899999", -- Germany "99000-99999", }, ["978-4"] = { -- Japan "00-19", "200-699", "7000-8499", "85000-89999", "900000-949999", "9500000-9999999", }, ["978-5"] = { -- former USSR "00000-00499", -- Russia "0050-0099", -- Russia "01-19", "200-420", "4210-4299", -- Russia "430-430", -- Lithuania "4310-4399", -- Russia "440-440", -- Estonia "4410-4499", -- Russia "450-603", "6040000-6049999", -- Russia "605-699", "7000-8499", "85000-89999", "900000-909999", "91000-91999", -- Russia "9200-9299", -- Russia "93000-94999", -- Russia "9500000-9500999", -- Russia "9501-9799", -- Russia "98000-98999", -- Russia "9900000-9909999", -- Russia "9910-9999", -- Russia }, ["978-600"] = { -- Iran "00-09", "100-499", "5000-8999", "90000-98679", "9868-9929", "993-995", "99600-99999", }, ["978-601"] = { -- Kazakhstan "00-19", "200-699", "7000-7999", "80000-84999", "85-99", }, ["978-602"] = { -- Indonesia "00-07", "0800-1399", "14000-14999", "1500-1699", "17000-19999", "200-499", "50000-53999", "5400-5999", "60000-61999", "6200-6999", "70000-74999", "7500-9499", "95000-99999", }, ["978-603"] = { -- Saudi Arabia "00-49", "500-799", "8000-8999", "90000-99999", }, ["978-604"] = { -- Vietnam "0-4", "50-89", "900-979", "9800-9999", }, ["978-605"] = { -- Turkey "01-02", "030-039", "04-09", "100-199", "2000-2399", "240-399", "4000-5999", "60000-89999", "9000-9999", }, ["978-606"] = { -- Romania "000-099", "10-49", "500-799", "8000-9099", "910-919", "92000-97499", "975-999", }, ["978-607"] = { -- Mexico "00-39", "400-749", "7500-9499", "95000-99999", }, ["978-608"] = { -- Macedonia "0-0", "10-19", "200-449", "4500-6499", "65000-69999", "7-9", }, ["978-609"] = { -- Lithuania "00-39", "400-799", "8000-9499", "95000-99999", }, ["978-612"] = { -- Peru "00-29", "300-399", "4000-4499", "45000-49999", "50-99", }, ["978-613"] = { -- Mauritius "0-9", }, ["978-614"] = { -- Lebanon "00-39", "400-799", "8000-9499", "95000-99999", }, ["978-615"] = { -- Hungary "00-09", "100-499", "5000-7999", "80000-89999", }, ["978-616"] = { -- Thailand "00-19", "200-699", "7000-8999", "90000-99999", }, ["978-617"] = { -- Ukraine "00-49", "500-699", "7000-8999", "90000-99999", }, ["978-618"] = { -- Greece "00-19", "200-499", "5000-7999", "80000-99999", }, ["978-619"] = { -- Bulgaria "00-14", "150-699", "7000-8999", "90000-99999", }, ["978-620"] = { -- Mauritius "0-9", }, ["978-621"] = { -- Philippines "00-29", "400-599", "8000-8999", "95000-99999", }, ["978-622"] = { -- Iran "00-03", "200-219", "6000-6199", "99000-99999", }, ["978-7"] = { -- China "00-09", "100-499", "5000-7999", "80000-89999", "900000-999999", }, ["978-80"] = { -- former Czechoslovakia "00-19", "200-699", "7000-8499", "85000-89999", "900000-999999", }, ["978-81"] = { -- India "00-19", "200-699", "7000-8499", "85000-89999", "900000-999999", }, ["978-82"] = { -- Norway "00-19", "200-689", "690000-699999", "7000-8999", "90000-98999", "990000-999999", }, ["978-83"] = { -- Poland "00-19", "200-599", "60000-69999", "7000-8499", "85000-89999", "900000-999999", }, ["978-84"] = { -- Spain "00-12", "1300-1399", "140-149", "15000-19999", "200-699", "7000-8499", "85000-89999", "9000-9199", "920000-923999", "92400-92999", "930000-949999", "95000-96999", "9700-9999", }, ["978-85"] = { -- Brazil "00-19", "200-454", "455000-455299", "45530-45599", "456-528", "52900-53199", "5320-5339", "534-543", "5440-5479", "54800-54999", "5500-5999", "60000-69999", "7000-8499", "85000-89999", "900000-924999", "92500-94499", "9450-9599", "96-97", "98000-99999", }, ["978-86"] = { -- former Yugoslavia "00-29", "300-599", "6000-7999", "80000-89999", "900000-999999", }, ["978-87"] = { -- Denmark "00-29", "400-649", "7000-7999", "85000-94999", "970000-999999", }, ["978-88"] = { -- Italy "00-19", "200-318", "31900-32299", "323-326", "3270-3389", "339-599", "6000-8499", "85000-89999", "900000-909999", "910-929", "9300-9399", "940000-947999", "94800-99999", }, ["978-89"] = { -- Republic of Korea "00-24", -- Korea Republic "250-549", -- Korea Republic "5500-8499", -- Korea Republic "85000-94999", -- Korea Republic "950000-969999", -- Korea Republic "97000-98999", -- Korea Republic "990-999", -- Korea Republic }, ["978-90"] = { -- Netherlands "00-19", "200-499", "5000-6999", "70000-79999", "800000-849999", "8500-8999", "90-94", }, ["978-91"] = { -- Sweden "0-1", "20-49", "500-649", "7000-7999", "85000-94999", "970000-999999", }, ["978-92"] = { -- International NGO Publishers and EC Organizations "0-5", -- Suriname "61-79", "800-899", "9001-9499", "95000-95224", "990000-999999", -- Suriname }, ["978-93"] = { -- India "00-09", "100-499", "5000-7999", "80000-94999", "950000-999999", }, ["978-94"] = { -- Netherlands "000-599", "6000-8999", "90000-99999", }, ["978-950"] = { -- Argentina "00-49", "500-899", "9000-9899", "99000-99999", }, ["978-951"] = { -- Finland "0-1", "20-54", "550-889", "8900-9499", "95000-99999", }, ["978-953"] = { -- Croatia "0-0", "10-14", "150-479", "48000-49999", "500-500", "50100-50999", "51-54", "55000-59999", "6000-9499", "95000-99999", }, ["978-955"] = { -- Sri Lanka "0000-1999", "20-34", "35500-35999", "3600-3799", "38000-38999", "3900-4099", "41000-44999", "4500-4999", "50000-54999", "550-719", "7200-9499", "95000-99999", }, ["978-956"] = { -- Chile "00-08", "09000-09999", "10-19", "200-599", "6000-9999", }, ["978-957"] = { -- Taiwan "00-02", "0300-0499", "05-19", "2000-2099", "21-27", "28000-30999", "31-43", "440-819", "8200-9699", "97000-99999", }, ["978-958"] = { -- Colombia "00-53", "5400-5599", "56000-59999", "600-799", "8000-9499", "95000-99999", }, ["978-959"] = { -- Cuba "00-19", "200-699", "7000-8499", "85000-99999", }, ["978-960"] = { -- Greece "00-19", "200-659", "6600-6899", "690-699", "7000-8499", "85000-92999", "93-93", "9400-9799", "98000-99999", }, ["978-961"] = { -- Slovenia "00-19", "200-599", "6000-8999", "90000-94999", }, ["978-962"] = { -- Hong Kong "00-19", "200-699", "7000-8499", "85000-86999", "8700-8999", "900-999", }, ["978-963"] = { -- Hungary "00-19", "200-699", "7000-8499", "85000-89999", "9000-9999", }, ["978-964"] = { -- Iran "00-14", "150-249", "2500-2999", "300-549", "5500-8999", "90000-96999", "970-989", "9900-9999", }, ["978-965"] = { -- Israel "00-19", "200-599", "7000-7999", "90000-99999", }, ["978-966"] = { -- Ukraine "00-12", "130-139", "14-14", "1500-1699", "170-199", "2000-2789", "279-289", "2900-2999", "300-699", "7000-8999", "90000-90999", "910-949", "95000-97999", "980-999", }, ["978-967"] = { -- Malaysia "00-00", "0100-0999", "10000-19999", "2000-2499", "300-499", "5000-5999", "60-89", "900-989", "9900-9989", "99900-99999", }, ["978-968"] = { -- Mexico "01-39", "400-499", "5000-7999", "800-899", "9000-9999", }, ["978-969"] = { -- Pakistan "0-1", "20-22", "23000-23999", "24-39", "400-749", "7500-9999", }, ["978-970"] = { -- Mexico "01-59", "600-899", "9000-9099", "91000-96999", "9700-9999", }, ["978-971"] = { -- Philippines "000-015", "0160-0199", "02-02", "0300-0599", "06-49", "500-849", "8500-9099", "91000-95999", "9600-9699", "97-98", }, ["978-972"] = { -- Portugal "0-1", "20-54", "550-799", "8000-9499", "95000-99999", }, ["978-973"] = { -- Romania "0-0", "100-169", "1700-1999", "20-54", "550-759", "7600-8499", "85000-88999", "8900-9499", "95000-99999", }, ["978-974"] = { -- Thailand "00-19", "200-699", "7000-8499", "85000-94999", "9500-9999", }, ["978-975"] = { -- Turkey "00000-01999", "02-23", "2400-2499", "250-599", "6000-9199", "92000-98999", "990-999", }, ["978-976"] = { -- CARICOM "0-3", "40-59", "600-799", "8000-9499", "95000-99999", }, ["978-977"] = { -- Egypt "00-19", "200-499", "5000-6999", "700-849", "85000-89999", "90-98", "990-999", }, ["978-978"] = { -- Nigeria "000-199", "2000-2999", "30000-79999", "8000-8999", "900-999", }, ["978-979"] = { -- Indonesia "000-099", "1000-1499", "15000-19999", "20-29", "3000-3999", "400-799", "8000-9499", "95000-99999", }, ["978-980"] = { -- Venezuela "00-19", "200-599", "6000-9999", }, ["978-981"] = { -- Singapore "00-16", "17000-19999", "200-299", "3000-3099", "310-399", "4000-9999", }, ["978-982"] = { -- South Pacific "00-09", "100-699", "70-89", "9000-9799", "98000-99999", }, ["978-983"] = { -- Malaysia "00-01", "020-199", "2000-3999", "40000-44999", "45-79", "800-899", "9000-9899", "99000-99999", }, ["978-984"] = { -- Bangladesh "00-39", "400-799", "8000-8999", "90000-99999", }, ["978-985"] = { -- Belarus "00-39", "400-599", "6000-8999", "90000-99999", }, ["978-986"] = { -- Taiwan "00-11", "120-559", "5600-7999", "80000-99999", }, ["978-988"] = { -- Hong Kong "00-11", "12000-19999", "200-769", "77000-79999", "8000-9699", "97000-99999", }, ["978-989"] = { -- Portugal "0-1", "20-53", "54000-54999", "550-799", "8000-9499", "95000-99999", }, ["978-9920"] = { -- Morocco "35-39", "700-799", "9500-9999", }, ["978-9921"] = { -- Kuwait "0-0", "30-39", "700-899", "9700-9999", }, ["978-9922"] = { -- Iraq "20-29", "600-799", "9000-9999", }, ["978-9923"] = { -- Jordan "0-0", "10-49", "700-899", "9700-9999", }, ["978-9924"] = { -- Cambodia "30-39", "500-649", "9000-9999", }, ["978-9925"] = { -- Cyprus "0-2", "30-54", "550-734", "7350-9999", }, ["978-9926"] = { -- Bosnia and Herzegovina "0-1", "20-39", "400-799", "8000-9999", }, ["978-9927"] = { -- Qatar "00-09", "100-399", "4000-4999", }, ["978-9928"] = { -- Albania "00-09", "100-399", "4000-4999", }, ["978-9929"] = { -- Guatemala "0-3", "40-54", "550-799", "8000-9999", }, ["978-9930"] = { -- Costa Rica "00-49", "500-939", "9400-9999", }, ["978-9931"] = { -- Algeria "00-29", "300-899", "9000-9999", }, ["978-9932"] = { -- Laos "00-39", -- Lao "400-849", -- Lao "8500-9999", -- Lao }, ["978-9933"] = { -- Syria "0-0", "10-39", "400-899", "9000-9999", }, ["978-9934"] = { -- Latvia "0-0", "10-49", "500-799", "8000-9999", }, ["978-9935"] = { -- Iceland "0-0", "10-39", "400-899", "9000-9999", }, ["978-9936"] = { -- Afghanistan "0-1", "20-39", "400-799", "8000-9999", }, ["978-9937"] = { -- Nepal "0-2", "30-49", "500-799", "8000-9999", }, ["978-9938"] = { -- Tunisia "00-79", "800-949", "9500-9999", }, ["978-9939"] = { -- Armenia "0-4", "50-79", "800-899", "9000-9999", }, ["978-9940"] = { -- Montenegro "0-1", "20-49", "500-899", "9000-9999", }, ["978-9941"] = { -- Georgia "0-0", "10-39", "400-799", "8-8", "9000-9999", }, ["978-9942"] = { -- Ecuador "00-74", "750-849", "8500-8999", "900-984", "9850-9999", }, ["978-9943"] = { -- Uzbekistan "00-29", "300-399", "4000-9749", "975-999", }, ["978-9944"] = { -- Turkey "0000-0999", "100-499", "5000-5999", "60-69", "700-799", "80-89", "900-999", }, ["978-9945"] = { -- Dominican Republic "00-00", "010-079", "08-39", "400-569", "57-57", "580-849", "8500-9999", }, ["978-9946"] = { -- North Korea "0-1", "20-39", "400-899", "9000-9999", }, ["978-9947"] = { -- Algeria "0-1", "20-79", "800-999", }, ["978-9948"] = { -- United Arab Emirates "00-39", "400-849", "8500-9999", }, ["978-9949"] = { -- Estonia "0-0", "10-39", "400-699", "70-71", "7200-7499", "75-89", "9000-9999", }, ["978-9950"] = { -- Palestine "00-29", "300-849", "8500-9999", }, ["978-9951"] = { -- Kosova "00-39", "400-849", "8500-9999", }, ["978-9952"] = { -- Azerbaijan "0-1", "20-39", "400-799", "8000-9999", }, ["978-9953"] = { -- Lebanon "0-0", "10-39", "400-599", "60-89", "9000-9299", "93-96", "970-999", }, ["978-9954"] = { -- Morocco "0-1", "20-39", "400-799", "8000-9899", "99-99", }, ["978-9955"] = { -- Lithuania "00-39", "400-929", "9300-9999", }, ["978-9956"] = { -- Cameroon "0-0", "10-39", "400-899", "9000-9999", }, ["978-9957"] = { -- Jordan "00-39", "400-649", "65-67", "680-699", "70-84", "8500-8799", "88-99", }, ["978-9959"] = { -- Libya "0-1", "20-79", "800-949", "9500-9699", "970-979", "98-99", }, ["978-9960"] = { -- Saudi Arabia "00-59", "600-899", "9000-9999", }, ["978-9961"] = { -- Algeria "0-2", "30-69", "700-949", "9500-9999", }, ["978-9962"] = { -- Panama "00-54", "5500-5599", "56-59", "600-849", "8500-9999", }, ["978-9963"] = { -- Cyprus "0-1", "2000-2499", "250-279", "2800-2999", "30-54", "550-734", "7350-9999", }, ["978-9964"] = { -- Ghana "0-6", "70-94", "950-999", }, ["978-9965"] = { -- Kazakhstan "00-39", "400-899", "9000-9999", }, ["978-9966"] = { -- Kenya "000-149", "1500-1999", "20-69", "7000-7499", "750-959", "9600-9999", }, ["978-9967"] = { -- Kyrgyzstan "00-39", "400-899", "9000-9999", }, ["978-9968"] = { -- Costa Rica "00-49", "500-939", "9400-9999", }, ["978-9970"] = { -- Uganda "00-39", "400-899", "9000-9999", }, ["978-9971"] = { -- Singapore "0-5", "60-89", "900-989", "9900-9999", }, ["978-9972"] = { -- Peru "00-09", "1-1", "200-249", "2500-2999", "30-59", "600-899", "9000-9999", }, ["978-9973"] = { -- Tunisia "00-05", "060-089", "0900-0999", "10-69", "700-969", "9700-9999", }, ["978-9974"] = { -- Uruguay "0-2", "30-54", "550-749", "7500-8799", "880-909", "91-99", }, ["978-9975"] = { -- Moldova "0-0", "100-299", "3000-4499", "45-89", "900-949", "9500-9999", }, ["978-9976"] = { -- Tanzania "0-4", "5000-5899", "59-89", "900-989", "9900-9999", }, ["978-9977"] = { -- Costa Rica "00-89", "900-989", "9900-9999", }, ["978-9978"] = { -- Ecuador "00-29", "300-399", "40-94", "950-989", "9900-9999", }, ["978-9979"] = { -- Iceland "0-4", "50-64", "650-659", "66-75", "760-899", "9000-9999", }, ["978-9980"] = { -- Papua New Guinea "0-3", "40-89", "900-989", "9900-9999", }, ["978-9981"] = { -- Morocco "00-09", "100-159", "1600-1999", "20-79", "800-949", "9500-9999", }, ["978-9982"] = { -- Zambia "00-79", "800-989", "9900-9999", }, ["978-9983"] = { -- Gambia "80-94", "950-989", "9900-9999", }, ["978-9984"] = { -- Latvia "00-49", "500-899", "9000-9999", }, ["978-9985"] = { -- Estonia "0-4", "50-79", "800-899", "9000-9999", }, ["978-9987"] = { -- Tanzania "00-39", "400-879", "8800-9999", }, ["978-9988"] = { -- Ghana "0-2", "30-54", "550-749", "7500-9999", }, ["978-9989"] = { -- Macedonia "0-0", "100-199", "2000-2999", "30-59", "600-949", "9500-9999", }, ["978-99901"] = { -- Bahrain "00-49", "500-799", "80-99", }, ["978-99903"] = { -- Mauritius "0-1", "20-89", "900-999", }, ["978-99904"] = { -- Curaçao (was Netherland Antilles, and Aruba) "0-5", "60-89", "900-999", }, ["978-99905"] = { -- Bolivia "0-3", "40-79", "800-999", }, ["978-99906"] = { -- Kuwait "0-2", "30-59", "600-699", "70-94", "950-999", }, ["978-99908"] = { -- Malawi "0-0", "10-89", "900-999", }, ["978-99909"] = { -- Malta "0-3", "40-94", "950-999", }, ["978-99910"] = { -- Sierra Leone "0-2", "30-89", "900-999", }, ["978-99911"] = { -- Lesotho "00-59", "600-999", }, ["978-99912"] = { -- Botswana "0-3", "400-599", "60-89", "900-999", }, ["978-99913"] = { -- Andorra "0-2", "30-35", "600-604", }, ["978-99914"] = { -- Suriname "0-4", "50-69", "7-7", "80-89", "900-999", }, ["978-99915"] = { -- Maldives "0-4", "50-79", "800-999", }, ["978-99916"] = { -- Namibia "0-2", "30-69", "700-999", }, ["978-99917"] = { -- Brunei Darussalam "0-2", "30-89", "900-999", }, ["978-99918"] = { -- Faroe Islands "0-3", "40-79", "800-999", }, ["978-99919"] = { -- Benin "0-2", "300-399", "40-79", "800-999", }, ["978-99920"] = { -- Andorra "0-4", "50-89", "900-999", }, ["978-99921"] = { -- Qatar "0-1", "20-69", "700-799", "8-8", "90-99", }, ["978-99922"] = { -- Guatemala "0-3", "40-69", "700-999", }, ["978-99923"] = { -- El Salvador "0-1", "20-79", "800-999", }, ["978-99924"] = { -- Nicaragua "0-1", "20-79", "800-999", }, ["978-99925"] = { -- Paraguay "0-3", "40-79", "800-999", }, ["978-99926"] = { -- Honduras "0-0", "10-59", "600-869", "87-99", }, ["978-99927"] = { -- Albania "0-2", "30-59", "600-999", }, ["978-99928"] = { -- Georgia "0-0", "10-79", "800-999", }, ["978-99929"] = { -- Mongolia "0-4", "50-79", "800-999", }, ["978-99930"] = { -- Armenia "0-4", "50-79", "800-999", }, ["978-99931"] = { -- Seychelles "0-4", "50-79", "800-999", }, ["978-99932"] = { -- Malta "0-0", "10-59", "600-699", "7-7", "80-99", }, ["978-99933"] = { -- Nepal "0-2", "30-59", "600-999", }, ["978-99934"] = { -- Dominican Republic "0-1", "20-79", "800-999", }, ["978-99935"] = { -- Haiti "0-2", "30-59", "600-699", "7-8", "90-99", }, ["978-99936"] = { -- Bhutan "0-0", "10-59", "600-999", }, ["978-99937"] = { -- Macau "0-1", "20-59", "600-999", }, ["978-99938"] = { -- Republika Srpska "0-1", "20-59", "600-899", "90-99", }, ["978-99939"] = { -- Guatemala "0-5", "60-89", "900-999", }, ["978-99940"] = { -- Georgia "0-0", "10-69", "700-999", }, ["978-99941"] = { -- Armenia "0-2", "30-79", "800-999", }, ["978-99942"] = { -- Sudan "0-4", "50-79", "800-999", }, ["978-99943"] = { -- Albania "0-2", "30-59", "600-999", }, ["978-99944"] = { -- Ethiopia "0-4", "50-79", "800-999", }, ["978-99945"] = { -- Namibia "0-5", "60-89", "900-999", }, ["978-99946"] = { -- Nepal "0-2", "30-59", "600-999", }, ["978-99947"] = { -- Tajikistan "0-2", "30-69", "700-999", }, ["978-99948"] = { -- Eritrea "0-4", "50-79", "800-999", }, ["978-99949"] = { -- Mauritius "0-1", "20-89", "900-999", }, ["978-99950"] = { -- Cambodia "0-4", "50-79", "800-999", }, ["978-99952"] = { -- Mali "0-4", "50-79", "800-999", }, ["978-99953"] = { -- Paraguay "0-2", "30-79", "800-939", "94-99", }, ["978-99954"] = { -- Bolivia "0-2", "30-69", "700-879", "88-99", }, ["978-99955"] = { -- Republika Srpska "0-1", "20-59", "600-799", "80-99", }, ["978-99956"] = { -- Albania "00-59", "600-859", "86-99", }, ["978-99957"] = { -- Malta "0-1", "20-79", "800-939", "94-99", }, ["978-99958"] = { -- Bahrain "0-4", "50-93", "940-999", }, ["978-99959"] = { -- Luxembourg "0-2", "30-59", "600-999", }, ["978-99960"] = { -- Malawi "0-0", "10-94", "950-999", }, ["978-99961"] = { -- El Salvador "0-2", "300-399", "40-89", "900-999", }, ["978-99962"] = { -- Mongolia "0-4", "50-79", "800-999", }, ["978-99963"] = { -- Cambodia "00-49", "500-919", "92-99", }, ["978-99964"] = { -- Nicaragua "0-1", "20-79", "800-999", }, ["978-99965"] = { -- Macau "0-2", "300-359", "36-62", "630-999", }, ["978-99966"] = { -- Kuwait "0-2", "30-69", "700-799", "80-96", "970-999", }, ["978-99967"] = { -- Paraguay "0-1", "20-59", "600-899", }, ["978-99968"] = { -- Botswana "0-3", "400-599", "60-89", "900-999", }, ["978-99969"] = { -- Oman "0-4", "50-79", "800-999", }, ["978-99970"] = { -- Haiti "0-4", "50-89", "900-999", }, ["978-99971"] = { -- Myanmar "0-5", "60-84", "850-999", }, ["978-99972"] = { -- Faroe Islands "0-4", "50-89", "900-999", }, ["978-99973"] = { -- Mongolia "0-3", "40-79", "800-999", }, ["978-99974"] = { -- Bolivia "40-79", "800-999", }, ["978-99975"] = { -- Tajikistan "0-2", "300-399", "40-79", "800-999", }, ["978-99976"] = { -- Republika Srpska "0-1", "20-59", "600-799", }, ["978-99977"] = { -- Rwanda "0-1", "40-69", "700-799", }, ["978-99978"] = { -- Mongolia "0-4", "50-79", "800-999", }, ["978-99979"] = { -- Honduras "0-4", "50-79", "800-999", }, ["978-99980"] = { -- Bhutan "0-0", "30-59", "800-999", }, ["979-10"] = { -- France "00-19", "200-699", "7000-8999", "90000-97599", "976000-999999", }, ["979-11"] = { -- Korea Republic "00-24", "250-549", "5500-8499", "85000-94999", "950000-999999", }, ["979-12"] = { -- Italy "200-200", }, } a6vztoavfkkb871d0qlma7b9vm9x14x 828 13638 209917 2026-07-31T00:20:32Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "local function list2map(list) local map = {} if list then for _, v in ipairs(list) do map[v] = true end end return map end return list2map(mw.loadData("Moduł:ISBN/usprawiedliwiony-niepoprawny"))" 209917 Scribunto text/plain local function list2map(list) local map = {} if list then for _, v in ipairs(list) do map[v] = true end end return map end return list2map(mw.loadData("Moduł:ISBN/usprawiedliwiony-niepoprawny")) 0qbxtkdb823gfie14ihtqq0osgq6fiv 828 13639 209918 2026-07-31T00:20:57Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "return { "0781800101", "0801133872", "0898862788", "28690207", "29095528065", "3458048552", "5736803012", "574190019", "8200006222", "8271574614", "8300024571", -- uznany przez BN "8300728", "830111146X", -- uznany przez BN "8303344", "830403854", "8304038547", "8306035600", -- uznany przez BN "8311082671", "831109675", "8320312437", "8321342693", "8322503459", -- uznany przez BN "8322615822", -- ISBN wydrukowany na książce "8370663238",…" 209918 Scribunto text/plain return { "0781800101", "0801133872", "0898862788", "28690207", "29095528065", "3458048552", "5736803012", "574190019", "8200006222", "8271574614", "8300024571", -- uznany przez BN "8300728", "830111146X", -- uznany przez BN "8303344", "830403854", "8304038547", "8306035600", -- uznany przez BN "8311082671", "831109675", "8320312437", "8321342693", "8322503459", -- uznany przez BN "8322615822", -- ISBN wydrukowany na książce "8370663238", -- uznany przez BN "8370818232", "83709907894", "8371690492", -- uznany przez BN "8372251839", "8373110778", "8373382282", -- ISBN wydrukowany na książce "8373843134", "8383301759", "8383701274", -- uznany przez BN "8385076246", "8385327427", "8385467912X", "838559822X", "8385733061", "8385733126", "8385739179", "83858200207", "8385889356", "8386258X", "8386340003", "8386471167", "83867893056", "838694324", "8387111134", "8388049705", "8388067488", "83887737210", "838897369X", -- uznany przez BN "8389217048", "83896513", "8390001811", "8390021723", "8390021794", "8390022763", "8390034507", "8390100707", "8390136789", "839033890041", -- taki wydrukowali na książce; poprawnie byłoby oczywiście 83-903389-4-1 (a nie -004-1) "83904762X", "8390548609", "8390666503", "83911918096", "8391764248", "8391771912", "8990135000", "9308671907", "9782970050021", "9783910053475", "97861875093", "9788301179446", "978836012647X", "9788360360875", "9788360494150", "9788360494266", "978836144316", "9788361631126", "9788369426132", "9788370810781", "9788371343489", "9788371833857", "9788372704716", "9788372706468", "9788372709931", "9788373862218", "9788374560444", "978837620270", "9788377785186", "9788386766743", -- Według BN poprawny numer powinien mieć postać "9788386766741", jednak ta publikacja go nie używa. "9788387104477", "9788387809268", "9788387809470", "9788387809529", "9788389188708", "9788389723638", -- uznany przez BN, wydrukowany w książce "9788391438988", "978839162529X", "9788391778045", -- uznany przez BN "9788392076400", "9788392223322", "9788392293983", "9788392408687", "9788392844914100", "978839478386", "97889151315", "9789362303052", "9878361546160", "988364544064", "9972401641", } esa1ab2nt83vnfni2jpb5kols34jqtt 10 13640 209919 2026-07-31T00:22:36Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "<nowiki />{{#invoke:ISBN|link}}{{#invoke:Sprawdź|Parametry |=problemy-w-isbn {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategoria:ISBN - nieznane parametry]]}} |1= }}<nowiki/>" 209919 wikitext text/x-wiki <nowiki />{{#invoke:ISBN|link}}{{#invoke:Sprawdź|Parametry |=problemy-w-isbn {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategoria:ISBN - nieznane parametry]]}} |1= }}<nowiki/> 67lsifb6krddaif52hfiugu7sgspbo5