Pazdzérznik

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="csb">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>csbwiki</dbname>
    <base>https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specjalnô</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskùsëjô</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Brëkòwnik</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Diskùsëjô brëkòwnika</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wiki</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Diskùsëjô Wiki</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Òbrôzk</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Diskùsëjô òbrôzków</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Diskùsëjô MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Szablóna</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Diskùsëjô Szablónë</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pòmòc</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Diskùsëjô Pòmòcë</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategòrëjô</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Diskùsëjô Kategòrëji</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Moduł</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Dyskusja modułu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Wydarzenie</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Dyskusja wydarzenia</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Pazdzérznik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84</id>
    <revision>
      <id>210090</id>
      <parentid>199774</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>Słowòtwórstwò|neòlogizm</comment>
      <origin>210090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2543" sha1="9nubrb2m556x1a795tj88nucj2lbihy" xml:space="preserve">{{Kalãdôrzk}}
'''Pazdzérznik''' – dzesąti miesąc roku w [[Gregòriańsczi kalãdôrz|gregòriańsczim kalãdôrzu]]. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: pajicznik, paklepnik, oktober ë rujan (chòrwacczi [[Słowòtwórstwò|neòlogizm]]).

&lt;TABLE WIDTH=&quot;175&quot;&gt;
&lt;TR VALIGN=&quot;TOP&quot;&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[1 pazdzérznika|1]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[2 pazdzérznika|2]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[3 pazdzérznika|3]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[4 pazdzérznika|4]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[5 pazdzérznika|5]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[6 pazdzérznika|6]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[7 pazdzérznika|7]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;/TD&gt;
&lt;/TR&gt;&lt;TR VALIGN=&quot;TOP&quot;&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[8 pazdzérznika|8]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[9 pazdzérznika|9]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[10 pazdzérznika|10]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[11 pazdzérznika|11]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[12 pazdzérznika|12]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[13 pazdzérznika|13]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[14 pazdzérznika|14]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;/TD&gt;
&lt;/TR&gt;&lt;TR VALIGN=&quot;TOP&quot;&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[15 pazdzérznika|15]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[16 pazdzérznika|16]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[17 pazdzérznika|17]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[18 pazdzérznika|18]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[19 pazdzérznika|19]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[20 pazdzérznika|20]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[21 pazdzérznika|21]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;/TD&gt;
&lt;/TR&gt;&lt;TR VALIGN=&quot;TOP&quot;&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[22 pazdzérznika|22]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[23 pazdzérznika|23]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[24 pazdzérznika|24]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[25 pazdzérznika|25]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[26 pazdzérznika|26]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[27 pazdzérznika|27]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[28 pazdzérznika|28]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;/TD&gt;
&lt;/TR&gt;&lt;TR VALIGN=&quot;TOP&quot;&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[29 pazdzérznika|29]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[30 pazdzérznika|30]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;P ALIGN=&quot;RIGHT&quot;&gt;[[31 pazdzérznika|31]]&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;/TD&gt;
&lt;TD WIDTH=&quot;25&quot;&gt;&lt;/TD&gt;
&lt;/TR&gt;
&lt;/TABLE&gt;

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kalãdarium}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:pazdzérznik| ]]</text>
      <sha1>9nubrb2m556x1a795tj88nucj2lbihy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipediô</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1075</id>
    <revision>
      <id>210105</id>
      <parentid>209627</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T11:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2970" sha1="nig1y3xec11t1y5p4ar4ufb3l2181uv" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Wikipedia-logo-v2.svg|mały|Logo Wikipedie]]
Dba '''Wikipedie''' (http://www.wikipedia.org) pòwsta w [[stëcznik|stëcznikù]] [[2001]] rokù. Ji zgrôwã je ùsôdzenié [[wòlnô dokùmentacjô|wòlny]], [[Internet|internetowi]] [[encyklopediô|encyklopedie]]. [[Przédnô starna|Kaszëbskô Wikipediô]] je partã ny ùdbë w [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]].

== Lësta pòpùlarnëch mòwnëch wersje Wikipedie ==
Afrikaans • አማርኛ • العربية • Azərbaycanca • বাংলা • Беларуская • Bosanski • Български • Català • Česky • Cymraeg • Dansk • Deutsch • Eesti • Ελληνικά • English • Español • Euskara • فارسی • Français • Gaeilge • Galego • ગુજરાતી • 한국어 • Հայերեն • हिन्दी • Hrvatski • Bahasa Indonesia • Íslenska • Italiano • עברית • ಕನ್ನಡ • ქართული • ភាសាខ្មែរ • Кыргызча • ພາສາລາວ • Latviešu • Lietuvių • Македонски • Magyar • മലയാളം • मराठी • Bahasa Melayu • Монгол • မြန်မာဘာသာ • Nederlands • नेपाली • 日本語 • Norsk • ଓଡି଼ଆ • অসমীযা় • Oʻzbekcha • ਪੰਜਾਬੀ • Polski • Português • Қазақша • Română • Русский • Shqip • සිංහල • Slovenčina • Slovenščina • Srpski • Suomi • Svenska • Kiswahili • Tagalog • தமிழ் • తెలుగు • ภาษาไทย • Türkçe • Українська • اردو • Tiếng Việt • 中文 • isiZulu

== Sosterné ùdbë ==
* [http://www.wiktionary.org '''Wikisłowôrz'''] - ''Wielejãzëkòwi słowôrz'' ''([http://pl.wiktionary.org/wiki/Kategoria:Język_kaszubski Kaszëbsczi jãzëk w pl.wiktionary.org])''
* '''[http://www.wikiquote.org Wikicëtaty]''' - ''Zbiérk cëtatów''
* '''[http://www.wikinews.org Wikinews]''' - ''Wiki-nowinë''
* [[commons:Main Page|'''Wikimedia Commons''']] - ''Repòzytorium mediów''
* [[wikisource:pl:Strona główna|'''Wikisources''']] - ''Zdrojowé dokùmentë''
* '''[http://www.wikibooks.org Wikibooks]''' - ''Darmòwé ùczbòwniczi''
* [[wikispecies:Main Page|'''Wikispecies''']] - ''Zortownik gatënków''
* [[m:Main Page|'''Meta-Wiki''']] - ''Kòòrdinacëjô projektów''

== Òbaczë téż ==
* [[Kiwix]]

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [http://www.wikipedia.org/ Wikipedia w angelsczim jãzëkù]
* [https://web.archive.org/web/20031203221040/http://en2.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Multilingual_coordination Zestôwk Wikipediji w jińszëch mòwach]
* [http://meta.wikipedia.org/ Artikle ë diskùsëje ò wszelejaczich sprawach sparłãczonëch z ùdbama Wikipediji]
* https://www.youtube.com/watch?v=uS_tUfomFUI 2:29

[[Kategòrëjô:Encyklopedie]]
[[Kategòrëjô:Wikimedia]]</text>
      <sha1>nig1y3xec11t1y5p4ar4ufb3l2181uv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210106</id>
      <parentid>210105</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T11:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2965" sha1="6bbo1sempxsz4q7xiysw7sz7q9etqvt" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Wikipedia-logo-v2.svg|mały|Logo Wikipedie]]
Dba '''Wikipedie''' (http://www.wikipedia.org) pòwsta w [[stëcznik|stëcznikù]] [[2001]] rokù. Ji zgrôwã je ùsôdzenié [[wòlnô dokùmentacjô|wòlny]], [[Internet|internetowi]] [[encyklopediô|encyklopedie]]. [[Przédnô starna|Kaszëbskô Wikipediô]] je partã ny ùdbë w [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]].

== Lësta pòpùlarnëch mòwnëch wersje Wikipedie ==
Afrikaans • አማርኛ • العربية • Azərbaycanca • বাংলা • Беларуская • Bosanski • Български • Català • Česky • Cymraeg • Dansk • Deutsch • Eesti • Ελληνικά • English • Español • Euskara • فارسی • Français • Gaeilge • Galego • ગુજરાતી • 한국어 • Հայերեն • हिन्दी • Hrvatski • Bahasa Indonesia • Íslenska • Italiano • עברית • ಕನ್ನಡ • ქართული • ភាសាខ្មែរ • Кыргызча • ພາສາລາວ • Latviešu • Lietuvių • Македонски • Magyar • മലയാളം • मराठी • Bahasa Melayu • Монгол • မြန်မာဘာသာ • Nederlands • नेपाली • 日本語 • Norsk • ଓଡି଼ଆ • অসমীযা় • Oʻzbekcha • ਪੰਜਾਬੀ • Polski • Português • Қазақша • Română • Русский • Shqip • සිංහල • Slovenčina • Slovenščina • Srpski • Suomi • Svenska • Kiswahili • Tagalog • தமிழ் • తెలుగు • ภาษาไทย • Türkçe • Українська • اردو • Tiếng Việt • 中文 • isiZulu

== Sosterné ùdbë ==
* [http://www.wiktionary.org '''Wikisłowôrz'''] - ''Wielejãzëkòwi słowôrz'' ''([http://pl.wiktionary.org/wiki/Kategoria:Język_kaszubski Kaszëbsczi jãzëk w pl.wiktionary.org])''
* '''[http://www.wikiquote.org Wikicytatë]''' - ''Zbiérk cytatów''
* '''[http://www.wikinews.org Wikinews]''' - ''Wiki-nowinë''
* [[commons:Main Page|'''Wikimedia Commons''']] - ''Repòzytorium mediów''
* [[wikisource:pl:Strona główna|'''Wikisources''']] - ''Zdrojowé dokùmentë''
* '''[http://www.wikibooks.org Wikibooks]''' - ''Darmòwé ùczbòwniczi''
* [[wikispecies:Main Page|'''Wikispecies''']] - ''Zortownik gatënków''
* [[m:Main Page|'''Meta-Wiki''']] - ''Kòòrdinacjô projektów''

== Òbaczë téż ==
* [[Kiwix]]

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [http://www.wikipedia.org/ Wikipediô w anielsczim jãzëkù]
* [https://web.archive.org/web/20031203221040/http://en2.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Multilingual_coordination Zestôwk Wikipediów w jinszich jãzëkach]
* [http://meta.wikipedia.org/ Artikle a diskùsje ò wszelejaczich zachach sparłãczonëch z ùdbama Wikipedie]
* https://www.youtube.com/watch?v=uS_tUfomFUI 2:29

[[Kategòrëjô:Encyklopedie]]
[[Kategòrëjô:Wikimedia]]</text>
      <sha1>6bbo1sempxsz4q7xiysw7sz7q9etqvt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210107</id>
      <parentid>210106</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T11:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="73grmz2qv5fr7kcd6wcwktl0lakhx3z" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Wikipedia-logo-v2.svg|mały|Logo Wikipedie]]
Dba '''Wikipedie''' (http://www.wikipedia.org) pòwsta w [[stëcznik|stëcznikù]] [[2001]] rokù. Ji zgrôwą je ùsôdzenié [[wòlnô dokùmentacjô|wòlny]], [[Internet|internetowi]] [[encyklopediô|encyklopedie]]. [[Przédnô starna|Kaszëbskô Wikipediô]] je partã ny ùdbë w [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]].

== Lësta pòpùlarnëch jãzëkòwëch wersjów Wikipedie ==
Afrikaans • አማርኛ • العربية • Azərbaycanca • বাংলা • Беларуская • Bosanski • Български • Català • Česky • Cymraeg • Dansk • Deutsch • Eesti • Ελληνικά • English • Español • Euskara • فارسی • Français • Gaeilge • Galego • ગુજરાતી • 한국어 • Հայերեն • हिन्दी • Hrvatski • Bahasa Indonesia • Íslenska • Italiano • עברית • ಕನ್ನಡ • ქართული • ភាសាខ្មែរ • Кыргызча • ພາສາລາວ • Latviešu • Lietuvių • Македонски • Magyar • മലയാളം • मराठी • Bahasa Melayu • Монгол • မြန်မာဘာသာ • Nederlands • नेपाली • 日本語 • Norsk • ଓଡି଼ଆ • অসমীযা় • Oʻzbekcha • ਪੰਜਾਬੀ • Polski • Português • Қазақша • Română • Русский • Shqip • සිංහල • Slovenčina • Slovenščina • Srpski • Suomi • Svenska • Kiswahili • Tagalog • தமிழ் • తెలుగు • ภาษาไทย • Türkçe • Українська • اردو • Tiếng Việt • 中文 • isiZulu

== Sosterné ùdbë ==
* [http://www.wiktionary.org '''Wikisłowôrz'''] - ''Wielejãzëkòwi słowôrz'' ''([http://pl.wiktionary.org/wiki/Kategoria:Język_kaszubski Kaszëbsczi jãzëk w pl.wiktionary.org])''
* '''[http://www.wikiquote.org Wikicytatë]''' - ''Zbiérk cytatów''
* '''[http://www.wikinews.org Wikinews]''' - ''Wiki-nowinë''
* [[commons:Main Page|'''Wikimedia Commons''']] - ''Repòzytorium mediów''
* [[wikisource:pl:Strona główna|'''Wikisources''']] - ''Zdrojowé dokùmentë''
* '''[http://www.wikibooks.org Wikibooks]''' - ''Darmòwé ùczbòwniczi''
* [[wikispecies:Main Page|'''Wikispecies''']] - ''Zortownik gatënków''
* [[m:Main Page|'''Meta-Wiki''']] - ''Kòòrdinacjô projektów''

== Òbaczë téż ==
* [[Kiwix]]

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [http://www.wikipedia.org/ Wikipediô w anielsczim jãzëkù]
* [https://web.archive.org/web/20031203221040/http://en2.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Multilingual_coordination Zestôwk Wikipediów w jinszich jãzëkach]
* [http://meta.wikipedia.org/ Artikle a diskùsje ò wszelejaczich zachach sparłãczonëch z ùdbama Wikipedie]
* https://www.youtube.com/watch?v=uS_tUfomFUI 2:29

[[Kategòrëjô:Encyklopedie]]
[[Kategòrëjô:Wikimedia]]</text>
      <sha1>73grmz2qv5fr7kcd6wcwktl0lakhx3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gdiniô</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1433</id>
    <revision>
      <id>210027</id>
      <parentid>209697</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T17:14:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Stôrodôwnotë */ Ddôwnô → Dôwnô</comment>
      <origin>210027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9560" sha1="2oogb3xy77lhmsxdawb47vu004vypgq" xml:space="preserve">{{Gard-infobox|
Gard=Gdiniô|
dopełniacz=Gdini|
adjektiw_mask=gdińsczi|
adjektiw_fem=gdińskô|
céch=POL_Gdynia_COA.svg|
fana=POL_Gdynia_flag.svg|
karta=Pomorskie Gdynia.png|
wòjewództwò=pòmòrsczé|
kréz=|
grodzki=tak|
rodzaj_gminy=miejska|
gmina=|
miejska=tak|
bùrméster=Aleksandra Kosiorek|
adres_um=Al. Marszałka Piłsudskiego 52/54|
kod_poczt_um=81-382|
tel_um=(+48) 58 66 88 000|
fax_um=(+48) 58 62 09 798|
mail_um=umgdynia@gdynia.pl|
wiéchrzëzna=135|
stopniN=54|
minutN=30|
stopniE=18|
minutE=32|
wysokość=|
rok=2007|
lëdztwò=248 767|
gęstość=1844|
aglomeracja=1 030 000|
czerënkòwi numer=(+48) 58|
pòcztowi kòd=81-000 do 81-919|
registracëjné tôfle=GA|
TERYT=2262011|
SIMC=|
www=http://www.gdynia.pl|
commons=Gdynia|
}}
'''Gdiniô''' (téż: '''Gdinnô''', '''Gdina'''; {{jãz.|pl}} ''Gdynia'', {{jãz.|de}} ''Gdingen'', 1939–1945 ''Gotenhafen'') je dredżim nôwëkszim gardã całowno pòłożonëm na Kaszëbsczéj zëmë. Gard z wiôlgą hôwingą nad sztrądã [[Bôłt]]u, pòłożony w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]]. Razã z [[Gduńsk|Gduńskã]] ë [[Sopòt|Sopòtã]] twòrzi aglomeracëjã zwóną [[Trzëgard]]. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.414 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù.

Je nôwikszim gardã pòlsczim, jaczi nie je stolëcą wòjewództwa.
[[Òbrôzk:Gdinio swiatojansko.jpg|mały|Swiãtojańskô]]
[[Òbrôzk:Fontanna_na_skwerze_Kościuszki_w_Gdyni,_2004_ubt.jpeg|mały|Fòntana, Kòscuszkòwsczi plac]]
[[Òbrôzk:Red Bull Air Race Gdynia - 2014.JPG|mały|Red Bull Air Race Gdynia - 2014]]
[[Òbrôzk:00 sea towers (April 2018).jpg|mały|[[Sea Towers]] – drëdżi nôwëższi [[chmùrnik]] w nordòwi Pòlsczi]]

== Miona gardu w zdrojach ==
w zdrojach: ''Gdinam'' 1253 (kòpijô); ''Gdinno'' 1362 (kòpijô); ''Gdynyno'' 1365; ''Gedingen'' 1400; ''Gdingen'' 1414 (kòpijô); ''Gdinino'' 1534; ''Gdigna'' 1570; ''Gdynina'' 1583; ''Gdynge'' 1749; ''Gdingen'' kòl 1790; ''Gdingen'' 1879, ''Gdynia'' 1879; ''Gdynia, {{jãz.|de}} Gdingen'' 1881; ''Gdynia, {{jãz.|de}} Gdingen'' 1921; ''Gdynia Gdingen'' 1925; ''Gdynia,-i'' 1980 ; ''Gdinjô'' (Cenôwa), ''Gdiniô'' (Lorentz, Zëchta), ''Gdinnô'' (Lorentz), ''Gdina'' (Lorentz)

== Deklinacëjô ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!
!kasz.&lt;ref&gt;https://sloworz.org/word/8626/meaning/9829&lt;/ref&gt;
!pl.
|-
|[[Nazéwôcz]]
|Gdiniô
|Gdynia
|-
|[[Rodzôcz]]
|Gdini / Gdinie
|Gdyni
|-
|[[Dôwôcz]]
|Gdini / Gdinie
|Gdyni
|-
|[[Winowôcz]]
|Gdiniã
|Gdynię
|-
|[[Nôrzãdzôcz|Narzãdzôcz]]
|Gdinią
|Gdynią
|-
|[[Môlnik]]
|Gdini / Gdiniô
|Gdyni
|-
|[[Wòłôcz|Wòłiwôcz]]
|Gdinio / Gdiniô
|Gdynio
|}

== Pòłożenié ==
Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 54°32' N, dôłgòta - 18°32' E.

Òd 1999-gò rokù Gdiniô mô sztatus gardu na prawach krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]].

== Pòdôwczi ==
* Lëdztwò: 248 767 mieszkańców
* Wiéchrzëzna: 135 km²
* Budżetowé wzątczi (2004 plan): 467,3 mln zł
* Budżetowé wëdôwczi (2004 plan): 469,0 mln zł

== Historiô ==
* [[X stolaté]] – rëbackô [[wnôżëna]]
* [[1253]] – Pierszô zmiónka o wsë ''Gdinam''
* [[1637]] – Pierszé zaslubinë [[Pòlskô|Pòlsczi]] z mòrzã w Redłowie na czesc króla Władisława IV ë jegò mòrsczi pòliticzi 
* [[10 gromicznika]] [[1926]] r. – Nadanié gardnëch prawów
* [[séwnik]] [[1939]] - wzãcé gardu przez [[Miemieckô|Miemców]] ([[1939]]–[[1945]] – ''Gotenhafen'')
* w nocë z 18 na [[19 gòdnika]] 1944 rokù anielsczé bómbówce pòtłëkłë bómbama òkrãtowniã i pòrt w Gdinie 
* [[28 strëmiannika]] [[1945]] r. – Wëzwòlenié gardu
* [[11 czerwińca]] [[1987]] – [[Papież Jan Paweł II]] tu rzekł: „Drodzy bracia i siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o waszej tożsamości” [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html]. (csb:„Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce”).

== Słôwny lëdze sparłãczëne z gardã ==
[[Òbrôzk:Antoni Abraham - pomnik.jpg|mały|[[Antón Ôbram]], [[Kaszëbsczi Plac]]]]
[[Òbrôzk:Gdynia Pomnik Ofiar Grudnia 1970 w Gdyni przy al. Piłsudskiego.jpg|mały|Krziże pò [[gòdnik]]ù 1970]]
[[Òbrôzk:Para Kaszubów na ławce - 003.JPG|mały|Kaszëbskô pôra na łôwce w Gdinie]]
* [[Antón Ôbram]] ([[1869]]–[[1923]]) 
* Baduszkowa Danuta 
* Borchardt Karol Olgierd 
* Brzeski Maciej 
* Cegielska Franciszka
* Dąbek Stanisław 
* Demel Kazimierz 
* Gall Iwo 
* Jastak Hilary 
* Jurkiewicz Kazimierz 
* Krauze Augustyn 
* Kwiatkowski Eugeniusz
* Maciejewicz Konstanty
* Mężnicki Witold
* [[Marión Mòkwa]] 
* [[Jan Mòrdawsczi]]
* Orlicz-Dreszer Gustaw 
* [[Justyna Plutowska]]
* Polkowski Bolesław 
* Prohaska Włodzimierz 
* Radtke Jan 
* Remiszewska Teresa 
* Romanowski Bolesław 
* Rummel Julian 
* Sieradzki Juliusz 
* Sokół Franciszek 
* Stankiewicz Mamert 
* Suchanek Antoni 
* Śmidowicz Jan 
* Teliga Leonid 
* Unrug Józef 
* Wenda Tadeusz 
* Zaruski Mariusz 
* Zegarski Teofil
* Żeromski Stefan

== Stôrodôwnotë ==
* [[Westrzódgardzé (Gdiniô)|Westrzódgardzé]]
** [[Parafialny kòscół p.w. NMP Królewi Pòlsczi w Gdini]], dar. Świãtojańskô 
** Klôsztor Zgromadzeniegò SS. Miłoserdza św. Wincentegò a Paolo, dar. Stôrowiejskô 2
** Bùdink Òbeńdowégò Sądu, pl. Kònstitucëji 5
** Bùdink Pòlsczégò Bankù, dar. 3 Maja 25/10 Gromicznika 22-22
** [[Antón Ôbram|Ôbram'ów]] Chëcz, dar. Stôrowiejskô 30
** Szredr'ów Chëcz, dar. Stôrowiejskô 10 a z kòl 1914 r.
** Chëcz wójta Radtkegò, dar. 10 Gromicznika 2 
** Dworzec Morski, dar. Polska 1
* [[Kamiannô Góra]]
** Hotel &quot;Polska Riwiera&quot;, dar. Zawiszy Czarnego 1
** Willa &quot;Szczęść Boże&quot;, dar. I Armii Wojska Polskiego 6 
* [[Chiloniô]]
** Willa z 1931 r., dar. Chylońska 112 a 
* [[Òrłowò]]
** Dôwny zajazd Adlerówka, dar. Orłowska 7 
** Dôwny Dom Kuracyjny, dar. Orłowska 2 
** Willa &quot;Weneda&quot;, dar. Przebendowskich 1
** Pensjonat &quot;Gryf&quot;, dar. Przemysława 6
** Zespół dworsko-parkowy Mały Kack
** Dôwnô osada rzemieślnicza Mały Kack
** Zespół pałacowo-parkowy Kolibki
* [[Òksëwié]]
** Zespół dôwny wsë z kòscołã sw. Michała Archanioła
* [[Grabówk]]
** Zespół budynków dawnej Szkoły Morskiej, obecnie Akademii Morskiej
* [[Wiżawa Sw. Maksymiliana]]
** Willa, dar. Tetmajera 1
* [[Wiôldżi Kack]]
** Zespół dôwny wsë [[Wiôldżi Kack]] z kòscołã sw. Wawrzińca

== Partnersczé gardë ==
Gdiniô je partnersczim gardã[http://www.gdynia.pl/bip/wspolpraca/5946_6634.html]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Gard
! class=&quot;unsortable&quot;| Państwò
! Datum
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Aalborg|Ôlbórg]]
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Dëńskô]]
| style=&quot;text-align:center&quot;| 4.8.1987 r.
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Baranowicze]]
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Biôłorëskô]]
| style=&quot;text-align:center&quot;| 6.2.1993 r.
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Brooklyn]]
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Zjednóné Kraje Americzi]]
| style=&quot;text-align:center&quot;| 14.2.1991 r.
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Haikoù]]
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Chińskô Lëdowô Repùblika]]
| style=&quot;text-align:center&quot;| 24.4.2006 r.
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Króléwc]]
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Ruskô]]
| style=&quot;text-align:center&quot;| 27.10.1994 r.
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Karlskróna]]
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Szwedzkô]]
| style=&quot;text-align:center&quot;| 29.3.1990 r.
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Kilóna]]
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Miemieckô]]
| style=&quot;text-align:center&quot;| 25.6.1985 r.
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Kłajpéda]]
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Lëtewskô]]
| style=&quot;text-align:center&quot;| 12.1.1993 r.
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Kòtka]]
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Fińskô]]
| style=&quot;text-align:center&quot;| 9.3.1988 r.
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Kristiansand]]
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Norweskô]]
| style=&quot;text-align:center&quot;| 21.9.1991 r.
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Kùnda]]
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Estóńskô]]
| style=&quot;text-align:center&quot;| 24.2.2001 r.
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Lëpawô]]
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Łotewskô]]
| style=&quot;text-align:center&quot;| 12.10.1999 r.
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Plymouth]]
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Wiôlgô Britanijô]]
| style=&quot;text-align:center&quot;| 11.9.1976 r.
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Seattle]]
| style=&quot;text-align:left&quot;| [[Zjednóné Kraje Americzi]]
| style=&quot;text-align:center&quot;| 23.4.1994 r.
|}

== Òbaczë téż ==
* [[Gduńsk]]
* [[Sopòt]]
* [[Òstrzódk Kaszëbskò-Pòmòrsczi Kùlturë]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [https://muzeumgdynia.pl/2023/02/augustyn-krauze-pierwszy-burmistrz-miasta-gdynia/ Agùstin Krauze]
* [https://www.gdynia.pl/spoleczenstwo,7580/dzik-w-wielkim-miescie,527232]
* [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/533 Gdynia w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”]
* [http://www.nid.pl/upload/iblock/f1a/f1ad9a4dbde1800f6516155d2070b7f3.pdf Stôrodôwnotë]
* [https://web.archive.org/web/20070529201526/http://dmoz.org/World/Polska/Regionalne/Pomorskie/Gdynia/ Kategòrëjô Gdiniô w Katalogù ODP]

{{Pòmòrsczé krézë}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kaszëbë]]
[[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]]
[[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]]
[[Kategòrëjô:Gdiniô]]</text>
      <sha1>2oogb3xy77lhmsxdawb47vu004vypgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jón Trepczik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1902</id>
    <revision>
      <id>209955</id>
      <parentid>209928</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:46:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ +</comment>
      <origin>209955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14091" sha1="j6r7yih83j0tfkkngd9pzb9btvc36nh" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Tablica przy pomniku Aleksandra Labudy i Jana Trepczyka w Stryszej Budzie.jpg|mały|Tôfla przë sztaturze Jana Trepczika razã z [[Aleksander Labùda|Aleksandrã Labùdë]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]]]]

'''Jón Trepczik''' ({{jãz.|pl}} ''Jan Trepczyk''; ùr. [[22 rujana]] [[1907]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]] k. [[Mirochòwò|Mirochòwa]], ùm. [[3 séwnika]] [[1989]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – jeden z nôwëbitniészich [[Kaszëbë|kaszëbsczich]] piesniodzejów, piesniôrz, nôleżnik [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]] w [[Kartuzë|Kartuzach]] ë grëpë [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] a [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], pedagóg, kaszëbsczi dejolog, leksykògraf – aùtór pòlskò-kaszëbsczégò słowôrza, wespółzałóżca [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]], spòlëznowi dzejôrz, ùtwórca ë kòmpòzytór.

== Żëcopis ==
=== Dzectwò i młodosc ===
Jón Trepczik pòchòdzył z gbùrsczi familii ze [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdë]] midzë [[Stajszewò|Stajszewã]] a [[Mirochòwò|Mirochòwã]] ([[kartësczi kréz]]), dze przëszedł na swiat [[22 rujana]] [[1907]] rokù. Ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w [[Kòscérzna|Kòscérznie]], chtërno ùkùńcził w [[1926]] r. Zaczął robic jakno szkólny w [[Kartuzë|Kartuzach]], a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w [[Miszewò|Miszewie]], gdze robił do [[1934]] r. Ju jakno młodi człowiek zainteresowôł sã òn [[Kaszëbizna|kaszëbizną]], òsoblëwie dzãka taczim lëdzóm jak [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Aleksander Labùda]]. W 1929 rokù doszło do stwòrzeniô [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]]&lt;ref&gt;Jan Trepczik (1958 – przepisóny przez Édmùnda Kamińsczégò), Pòzdrzatk na kaszëbiznã, rozwicé lëteraturë ë pòstulatë dlô Zrzeszeniégò Kaszëbsczégò, „Pomerania” 2019, nr 10, s. 36&lt;/ref&gt;, a Trepczik przënôlégôł do karna załóżców ny òrganizacji.

W [[1930]] r. òżenił sã z [[Aniela Rómpskô|Anielą Rómpską]], chtërna bëła sostrą jednégò z nôbarżi znónëch ùtwórców i dzejôrzów z karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]].

Trepczik zadebiutowôł w tim samim rokù w ''[[Chëcz Kaszëbskô|Chëczë Kaszëbsczi]]'' wëjimkã òpòwiôdaniégò pòd titlã ''Na szlachù zbrodnie''. Jakno pòeta pierszi rôz òbjawił sã w [[1931]] r. w [[Gryf (cządnik)|Gryfie]]. Pisôł do wëchôdający w trzëdzestëch latach uszłégò stalata [[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë Kaszëbsczi]]. Midzëwòjnowé wëszëznë [[Pòlskô|Pòlsczi]] nie bëło za baro żëczné temù, żebë [[kaszëbizna]] mògła sã richtich rozkòscerzac. Òsoblëwie doswiôdczëlë tegò lëdze, co przënôlégelë do karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]]. Baro pòdsztrëchiwelë òni midzë jinszima apartnotã kaszëbsczi òbéńdë i [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi, na przék wëstãpùjącym tej pòzdrzatkóm, mielë nié za jedną z pòlsczich gwarów, le za apartny słowiańsczi jãzëk. Prawie to pòdsztrëchiwanié kaszëbsczi apartnotë sprawiło, że pòlsczé wëszëznë, tak przedwòjnowé, jak téż pózniészé pòwòjnowé, pòsãdzywało tej sej [[Kaszëbi|Kaszëbów]], a òsoblëwie prawie [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] ò [[separatizm]], jaczégò célã miało bëc òddzelenié [[Kaszëbë|Kaszëb]] òd pòlsczégò państwa.

Trepczik w [[1934]] r. przeniosłi òstôł do szkòłë w [[Rogòznô|Rogòznie]], leżącym w òbéńdze [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsczi]]. Òb czas bëtnoscë w [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]] w [[1935]] r. wëdóny òstôł jeden z bëlnëch dokôzów Jana Trepczika. Béł to ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', w chtërnym Trepczik pòkôzôł sã nié leno jakno lëteracczi ùtwórca, ale téż kòmpòzytór twòrzący melodie do tekstów [[Aleksander Labùda|A. Labùdë]], [[Jan Rómpsczi|J. Rómpsczégò]] i swòjich gwôsnëch. Pò robòce w [[Rogòznô|Rogòznie]] jaż do wëbùchù [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] Trepczik robił w [[Tłukawë|Tłukawach]].

=== II swiatowô wòjna ===
W [[séwnik|séwnikù]] [[1939]] r. Méster Jón przebiwôł w [[Tłukawë|Tłukawach]], pò czim w [[1940]] rokù wrócył na [[Kaszëbë]]. Tam zaczął robic jakno kasjéra w ùrzãdze gminë we [[Sjónowò|Swiónowie]]. W [[1943]] r. òstôł wcelony do niemiecczégò wòjska, w [[Italskô|Italsce]] przeszedł do partizancczi, z chtërny dostôł sã do armii [[Władysław Anders|generała Andersa]].

=== Kaszëbskô dzejnota, robòta i rodzëzna ===
Do kraju wrócył w [[1946]] r., dze nalôzł robòtã w Spòdleczny Szkòle nr 4 w [[Wejrowò|Wejrowie]]. Robił w ni jaż do [[Emeritura|emeriturë]], na jaką przeszedł w [[1967]] r. Krótkò pò wòjnie związôł sã téż z òdrodzoną „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszą Kaszëbską]]”, chtërna wëchôda w latach [[1945]]-[[1947|47]]. W nôcãższim cządze, czej pò lëkwidacji òdrodzony „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë]]”, a przed ùtwòrzenim [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], [[Kaszëbi]] ni mielë swòji òrganizacji, co reprezentowabë jich interesë ë miabë starã ò [[Kaszëbizna|kaszëbiznã]], wejrowsczi dodóm Jana Trepczika béł môlã, gdze pòtikelë sã lëdze dzejający na kaszëbsczim niwie.

Na òperacjowi rozmòwie z nim fónkcjonariuszowie Ùrzãdu do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù mielë nôdzejã, że mòże ùdô sã gò zachãcëc do wespółdzejaniô. Pò drëdżim zetkanim z nim stało sã równak dlô ùbówców czësto gwësné, że ùdostanié gò na jich stronã nie je mòżlëwé. Trepczik nie zrobił tegò, co chcelë òd niegò jegò rozmówcowie z ÙB, ale òbstôwôł na swòjim, a òkróm tegò nie tacył przed nima, że nie widzy mù sã sytuacjô Kaszëbów i kaszëbiznë w Lëdowi Pòlsce, co nadczidłé òstało we Warszawie [[29 zélnika]] 1955 r. Jiné pismiono je napisóné rãczno i przeniosłé przez niegò na zéńdzenié z fónkcjonariuszama ÙB w 1955 r. Jesz nigle gò napisôł, mùszôł béł ju rôz bëc w ùrzãdze, gdze pitóny béł midzë jinszima ò swòje dzejanié przed wòjną, òb czas ni, a téż pòtemù. Miôł gadac, co wié ò dzejarzach kaszëbsczich, chtërnëch znaje, a téż napisac dlô ùbówców wszëtkò, co wié ò kaszëbsczim separatizmie, ò dzejanim przedwòjnowi ë pòwòjnowi [[Zrzesz Kaszëbskô|„Zrzeszë Kaszëbsczi”]], ò znónëch kaszëbsczich dzejarzach i ò tim, jaczi je jegò pòzdrzatk na òglowé ùregùlowanié kaszëbsczi sprawë.

W [[1956]] rokù nalôzł sã Méster Jón midzë załóżcama [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], chtërnégò wejrowsczim partã pózni czerowôł. Béł midzë jinyma baro aktiwnym dzejarzã mùzyczny rësznotë. Zajimôł sã prowadzenim chùrów a òkróm te, razã ze swòją drëgą białką, [[Léòkadiô Trepczik|Léòkadią]] twòrził môłé spiéwòwé karno&lt;ref&gt;Mamuszka, F.: Wejherowo i Ziemia Wejherowska : przewodnik. Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1969, s. 45 (pòlsczi)&lt;/ref&gt;, chtërno wëstãpòwało na różnëch zéńdzeniach ë rozegracjach. W [[1959]] rokù dwa zestawë jegò spiéwków òstałë wëdóné przez [[Karno Sztudérów Kaszëbów Òrmùzd]]. W nëch arkùszach pierszi rôz òsta zamieszczónô m.jin. pòpùlarnô piesniô „[[Zemia Rodnô]]”, ùznôwónô dzysdnia przez wiele Kaszëbów za nôrodny kaszëbsczi himn. W pózniészich latach wëszłë jesz: ''Rodnô zemia'' ([[1974]]), ''Moja chëcz'' ([[1978]]) ë ''Lecë, chòrankò'' ([[1980]], [[1997]]). Do artisticzny spôdkòwiznë Trepczika przënôlégają téż òbrôzë ë céchùnczi. Trepczik słëchô karnu lëdzy, co jakno pierszi òstelë – w [[1967]] rokù – wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]&lt;ref&gt;[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 13.&lt;/ref&gt;.

=== Kùńcowi cząd i smierc ===
Òb kùńcowi cząd jegò żëcégò wëszłë smarą trzë tomiczi jegò kaszëbsczich wiérztów, pòrëszającëch témiznã miłotë do domôcëznë&lt;ref&gt;[http://books.google.de/books?ei=Zc5xT5bRMNPT4QTY7ISfDw&amp;hl=pl&amp;id=CsMYAAAAMAAJ&amp;dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&amp;q=trepczyk#search_anchor Współczesna literatura kaszubska 1945–1980, ISBN 8320537495]&lt;/ref&gt;, kaszëbsczi mòwë, zemi ë jich dłudżich dzejów. W [[1970]] rokù ùkôza sã ''Moja stegna'', a w [[1977]] r. ''Odecknienié''. Szpecjalnie dlô dzecy ùrëchtowôł òn zbiérk kaszëbsczich wiérztów wëdóny w [[1975]] r. pòd titlã ''Ukłôdk dlô dzôtk''. W [[1979]] rokù òstôł nôleżnikã [[Związk Pòlsczich Lëteratów|Związkù Pòlsczich Lëteratów]]. Jegò wiérzta &quot;Kaszëbskô mòwa&quot; òsta dolmaczonô na: [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], bretońsczi, miemiecczi i [[Sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]].

[[Òbrôzk:Grób Jana Trepczyka.jpg|mały|Grób Jana Trepczika na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|Smiéchòwsczim smãtarzu]]]]
Jón Trepczik ùmiarł [[3 séwnika]] [[1989]] r. w [[Wejrowò|Wejrowie]], gdze pòchòwóny òstôł na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|smãtôrzu]] w [[Wejrowò Smiechòwò|Smiechòwie]].

== Wdôr ==
Jeden z brzadów jego robòtë ùkôzôł sã szerzi smarą ju pò jegò smiercë – dwatomòwi ''Słownik polsko-kaszubski'', wëdóny w [[1994]] rokù. Robòta nad nim zajã autorowi dłudżé lata, a zacza sã òna ju w latach szescdzesątëch XX stalatégò. Nôùkòwò przërëchtowôł gò do wëdaniô [[Jerzi Tréder|prof. Jerzi Tréder]].

Spòdlecznô Szkòła w [[Miszewò|Miszewie]] nosy dzysô miono prawie Jana Trepczika. Dzejającé w [[Wejrowò|Wejrowie]] [[Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka|Towarzystwo Śpiewacze]] nosy téż jegò miono.

Krótczé sztrasë w [[Wejrowò|Wejrowie]], [[Rëmiô|Rëmi]] i [[Bòlszewò|Bòlszewie]] òtrzimałë nowé pòzwë na wdôr Trepczika; je òn téż przëtómny w gazétach ë cządnikach. W 2008 rokù ùkôzôł sã jegò żëcopis w knéżce ''Féliks Marszôłkòwsczi i jinszi Zrzëszińcë a rozwij jãzëka òrôz kaszëbsczi lëteraturë''. XX Festiwal Mòrsczich Frantówków stôł sã òrãdzym do wëdôwkù dwùch zbiérków piesniów Trepczika w ùsôdzkù na spiéwôków solo i chùru („''Hej mòrze, mòrze''” ë „''Marika''”). Równoczasno ùkôza sã antologiô „Jëbleùsz Òglowòpòlsczégò Festiwalu Piesnie ò Mòrzu w Wejrowie (1966–2008)”. Rozległi żëcopis aùtora napisôł [[Édmùnd Kamińsczi]]. Trepczik wniosł wôżny wkłôd w wespółtwòrzenié kaszëbsczégò pisónégò jãzëka ë do dzysdnia mô wiôldżi cësk na kùlturowé strzodowiszcze w Kaszëbsce.

== Ùsôdztwò (wëjimk) ==
* ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', Rogòznô Wlkp. 1935 (32 ùsôdzczi)
* ''Mòja stegna'', [[Gduńsk]] [[1970]] (28 wiérztë)
* ''Rodnô zemia'', [[Gduńsk]] [[1974]] (piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò)
* ''Ùkłôdk dlô dzôtk'', [[Gduńsk]] [[1975]] (9 frantówczi)
* ''Òdecknienié'', [[Gduńsk]] [[1977]][https://lccn.loc.gov/84209259]
* ''Mòja chëcz'', [[Gduńsk]] [[1978]] (5 piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò)
* ''Lecë chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1980]], (85 piesnie)
* ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]] (wëd. ju pò smiercë)
* ''Lecë'' ''chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1997]] (wëdôwk ùfùlowóné plus skrzinka)
* ''Hej mòrze, mòrze.'' ''Zbiór pieśni 1'', [[Wejrowò]] [[2008]]
* ''Marika. Zbiór pieśni 2'', [[Wejrowò]] [[2008]]

== Òrderë ë wëapartnienia ==
* Kawalersczi Krziż [[Òrder Òdrodë Pòlsczi|Òrderu Òdrodë Pòlsczi]] (1981)
* Złoti [[Krziż Zasłëdżi]] (1971)
* [[Medal Stolema]] (1967)
* Medal „Zasłëżonym Wejrowsczi Zemi” (1985)

== Òbaczë téż ==
* [[Léòkadia Trepczik]]
* [[Aleksander Labùda]]
* [[Medal Stolema]]
* [[Szkoła Podstawowa im. Jana Trepczyka w Miszewie]]
* Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim)
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Lëteratura ==
* J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999.
* K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012.
* F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego – Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 132.
* [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&amp;hl=pl&amp;id=VkdIAAAAIAAJ&amp;dq=Neureiter&amp;q=trepczyk#search_anchor]

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* {{YouTube|oxM8PWqh2_Q|Zemia rodnô – Nôrodny Himn Kaszëbów}}
* https://www.youtube.com/@kaszubywpiesniartystycznej8059/videos
* [https://web.archive.org/web/20170223192011/http://www.zk-p.org/files/1704Trepczyk_slownik.pdf 1704Trepczyk_slownik.pdf]
* [http://scholar.google.com/scholar?q=J+Trepczyk&amp;btnG=&amp;hl=pl&amp;lr=lang_pl&amp;as_sdt=0 scholar.google]
{{Kòntrola}}

{{SORTUJ:Trepczik Jan}}
[[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbi]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]]
[[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]]</text>
      <sha1>j6r7yih83j0tfkkngd9pzb9btvc36nh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209957</id>
      <parentid>209955</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ [[:d:Q140782660]]</comment>
      <origin>209957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14113" sha1="a06v7vmci4hd62e1teq4yzo3ea4d6ek" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Tablica przy pomniku Aleksandra Labudy i Jana Trepczyka w Stryszej Budzie.jpg|mały|Tôfla przë sztaturze Jana Trepczika razã z [[Aleksander Labùda|Aleksandrã Labùdë]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]]]]

'''Jón Trepczik''' ({{jãz.|pl}} ''Jan Trepczyk''; ùr. [[22 rujana]] [[1907]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]] k. [[Mirochòwò|Mirochòwa]], ùm. [[3 séwnika]] [[1989]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – jeden z nôwëbitniészich [[Kaszëbë|kaszëbsczich]] piesniodzejów, piesniôrz, nôleżnik [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]] w [[Kartuzë|Kartuzach]] ë grëpë [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] a [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], pedagóg, kaszëbsczi dejolog, leksykògraf – aùtór pòlskò-kaszëbsczégò słowôrza, wespółzałóżca [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]], spòlëznowi dzejôrz, ùtwórca ë kòmpòzytór.

== Żëcopis ==
=== Dzectwò i młodosc ===
Jón Trepczik pòchòdzył z gbùrsczi familii ze [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdë]] midzë [[Stajszewò|Stajszewã]] a [[Mirochòwò|Mirochòwã]] ([[kartësczi kréz]]), dze przëszedł na swiat [[22 rujana]] [[1907]] rokù. Ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w [[Kòscérzna|Kòscérznie]], chtërno ùkùńcził w [[1926]] r. Zaczął robic jakno szkólny w [[Kartuzë|Kartuzach]], a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w [[Miszewò|Miszewie]], gdze robił do [[1934]] r. Ju jakno młodi człowiek zainteresowôł sã òn [[Kaszëbizna|kaszëbizną]], òsoblëwie dzãka taczim lëdzóm jak [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Aleksander Labùda]]. W 1929 rokù doszło do stwòrzeniô [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]]&lt;ref&gt;Jan Trepczik (1958 – przepisóny przez Édmùnda Kamińsczégò), Pòzdrzatk na kaszëbiznã, rozwicé lëteraturë ë pòstulatë dlô Zrzeszeniégò Kaszëbsczégò, „Pomerania” 2019, nr 10, s. 36&lt;/ref&gt;, a Trepczik przënôlégôł do karna załóżców ny òrganizacji.

W [[1930]] r. òżenił sã z [[Aniela Rómpskô|Anielą Rómpską]], chtërna bëła sostrą jednégò z nôbarżi znónëch ùtwórców i dzejôrzów z karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]].

Trepczik zadebiutowôł w tim samim rokù w ''[[Chëcz Kaszëbskô|Chëczë Kaszëbsczi]]'' wëjimkã òpòwiôdaniégò pòd titlã ''Na szlachù zbrodnie''. Jakno pòeta pierszi rôz òbjawił sã w [[1931]] r. w [[Gryf (cządnik)|Gryfie]]. Pisôł do wëchôdający w trzëdzestëch latach uszłégò stalata [[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë Kaszëbsczi]]. Midzëwòjnowé wëszëznë [[Pòlskô|Pòlsczi]] nie bëło za baro żëczné temù, żebë [[kaszëbizna]] mògła sã richtich rozkòscerzac. Òsoblëwie doswiôdczëlë tegò lëdze, co przënôlégelë do karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]]. Baro pòdsztrëchiwelë òni midzë jinszima apartnotã kaszëbsczi òbéńdë i [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi, na przék wëstãpùjącym tej pòzdrzatkóm, mielë nié za jedną z pòlsczich gwarów, le za apartny słowiańsczi jãzëk. Prawie to pòdsztrëchiwanié kaszëbsczi apartnotë sprawiło, że pòlsczé wëszëznë, tak przedwòjnowé, jak téż pózniészé pòwòjnowé, pòsãdzywało tej sej [[Kaszëbi|Kaszëbów]], a òsoblëwie prawie [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] ò [[separatizm]], jaczégò célã miało bëc òddzelenié [[Kaszëbë|Kaszëb]] òd pòlsczégò państwa.

Trepczik w [[1934]] r. przeniosłi òstôł do szkòłë w [[Rogòznô|Rogòznie]], leżącym w òbéńdze [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsczi]]. Òb czas bëtnoscë w [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]] w [[1935]] r. wëdóny òstôł jeden z bëlnëch dokôzów Jana Trepczika. Béł to ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', w chtërnym Trepczik pòkôzôł sã nié leno jakno lëteracczi ùtwórca, ale téż kòmpòzytór twòrzący melodie do tekstów [[Aleksander Labùda|A. Labùdë]], [[Jan Rómpsczi|J. Rómpsczégò]] i swòjich gwôsnëch. Pò robòce w [[Rogòznô|Rogòznie]] jaż do wëbùchù [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] Trepczik robił w [[Tłukawë|Tłukawach]].

=== II swiatowô wòjna ===
W [[séwnik|séwnikù]] [[1939]] r. Méster Jón przebiwôł w [[Tłukawë|Tłukawach]], pò czim w [[1940]] rokù wrócył na [[Kaszëbë]]. Tam zaczął robic jakno kasjéra w ùrzãdze gminë we [[Sjónowò|Swiónowie]]. W [[1943]] r. òstôł wcelony do niemiecczégò wòjska, w [[Italskô|Italsce]] przeszedł do partizancczi, z chtërny dostôł sã do armii [[Władysław Anders|generała Andersa]].

=== Kaszëbskô dzejnota, robòta i rodzëzna ===
Do kraju wrócył w [[1946]] r., dze nalôzł robòtã w Spòdleczny Szkòle nr 4 w [[Wejrowò|Wejrowie]]. Robił w ni jaż do [[Emeritura|emeriturë]], na jaką przeszedł w [[1967]] r. Krótkò pò wòjnie związôł sã téż z òdrodzoną „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszą Kaszëbską]]”, chtërna wëchôda w latach [[1945]]-[[1947|47]]. W nôcãższim cządze, czej pò lëkwidacji òdrodzony „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë]]”, a przed ùtwòrzenim [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], [[Kaszëbi]] ni mielë swòji òrganizacji, co reprezentowabë jich interesë ë miabë starã ò [[Kaszëbizna|kaszëbiznã]], wejrowsczi dodóm Jana Trepczika béł môlã, gdze pòtikelë sã lëdze dzejający na kaszëbsczim niwie.

Na òperacjowi rozmòwie z nim fónkcjonariuszowie Ùrzãdu do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù mielë nôdzejã, że mòże ùdô sã gò zachãcëc do wespółdzejaniô. Pò drëdżim zetkanim z nim stało sã równak dlô ùbówców czësto gwësné, że ùdostanié gò na jich stronã nie je mòżlëwé. Trepczik nie zrobił tegò, co chcelë òd niegò jegò rozmówcowie z ÙB, ale òbstôwôł na swòjim, a òkróm tegò nie tacył przed nima, że nie widzy mù sã sytuacjô Kaszëbów i kaszëbiznë w Lëdowi Pòlsce, co nadczidłé òstało we Warszawie [[29 zélnika]] 1955 r. Jiné pismiono je napisóné rãczno i przeniosłé przez niegò na zéńdzenié z fónkcjonariuszama ÙB w 1955 r. Jesz nigle gò napisôł, mùszôł béł ju rôz bëc w ùrzãdze, gdze pitóny béł midzë jinszima ò swòje dzejanié przed wòjną, òb czas ni, a téż pòtemù. Miôł gadac, co wié ò dzejarzach kaszëbsczich, chtërnëch znaje, a téż napisac dlô ùbówców wszëtkò, co wié ò kaszëbsczim separatizmie, ò dzejanim przedwòjnowi ë pòwòjnowi [[Zrzesz Kaszëbskô|„Zrzeszë Kaszëbsczi”]], ò znónëch kaszëbsczich dzejarzach i ò tim, jaczi je jegò pòzdrzatk na òglowé ùregùlowanié kaszëbsczi sprawë.

W [[1956]] rokù nalôzł sã Méster Jón midzë załóżcama [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], chtërnégò wejrowsczim partã pózni czerowôł. Béł midzë jinyma baro aktiwnym dzejarzã mùzyczny rësznotë. Zajimôł sã prowadzenim chùrów a òkróm te, razã ze swòją drëgą białką, [[Léòkadiô Trepczik|Léòkadią]] twòrził môłé spiéwòwé karno&lt;ref&gt;Mamuszka, F.: Wejherowo i Ziemia Wejherowska : przewodnik. Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1969, s. 45 (pòlsczi)&lt;/ref&gt;, chtërno wëstãpòwało na różnëch zéńdzeniach ë rozegracjach. W [[1959]] rokù dwa zestawë jegò spiéwków òstałë wëdóné przez [[Karno Sztudérów Kaszëbów Òrmùzd]]. W nëch arkùszach pierszi rôz òsta zamieszczónô m.jin. pòpùlarnô piesniô „[[Zemia Rodnô]]”, ùznôwónô dzysdnia przez wiele Kaszëbów za nôrodny kaszëbsczi himn. W pózniészich latach wëszłë jesz: ''Rodnô zemia'' ([[1974]]), ''Moja chëcz'' ([[1978]]) ë ''Lecë, chòrankò'' ([[1980]], [[1997]]). Do artisticzny spôdkòwiznë Trepczika przënôlégają téż òbrôzë ë céchùnczi. Trepczik słëchô karnu lëdzy, co jakno pierszi òstelë – w [[1967]] rokù – wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]&lt;ref&gt;[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 13.&lt;/ref&gt;.

=== Kùńcowi cząd i smierc ===
Òb kùńcowi cząd jegò żëcégò wëszłë smarą trzë tomiczi jegò kaszëbsczich wiérztów, pòrëszającëch témiznã miłotë do domôcëznë&lt;ref&gt;[http://books.google.de/books?ei=Zc5xT5bRMNPT4QTY7ISfDw&amp;hl=pl&amp;id=CsMYAAAAMAAJ&amp;dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&amp;q=trepczyk#search_anchor Współczesna literatura kaszubska 1945–1980, ISBN 8320537495]&lt;/ref&gt;, kaszëbsczi mòwë, zemi ë jich dłudżich dzejów. W [[1970]] rokù ùkôza sã ''Moja stegna'', a w [[1977]] r. ''Odecknienié''. Szpecjalnie dlô dzecy ùrëchtowôł òn zbiérk kaszëbsczich wiérztów wëdóny w [[1975]] r. pòd titlã ''Ukłôdk dlô dzôtk''. W [[1979]] rokù òstôł nôleżnikã [[Związk Pòlsczich Lëteratów|Związkù Pòlsczich Lëteratów]]. Jegò wiérzta &quot;Kaszëbskô mòwa&quot; òsta dolmaczonô na: [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], bretońsczi, miemiecczi i [[Sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]].

[[Òbrôzk:Grób Jana Trepczyka.jpg|mały|Grób Jana Trepczika na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|Smiéchòwsczim smãtarzu]]]]
Jón Trepczik ùmiarł [[3 séwnika]] [[1989]] r. w [[Wejrowò|Wejrowie]], gdze pòchòwóny òstôł na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|smãtôrzu]] w [[Wejrowò Smiechòwò|Smiechòwie]].

== Wdôr ==
Jeden z brzadów jego robòtë ùkôzôł sã szerzi smarą ju pò jegò smiercë – dwatomòwi ''Słownik polsko-kaszubski'', wëdóny w [[1994]] rokù. Robòta nad nim zajã autorowi dłudżé lata, a zacza sã òna ju w latach szescdzesątëch XX stalatégò. Nôùkòwò przërëchtowôł gò do wëdaniô [[Jerzi Tréder|prof. Jerzi Tréder]].

Spòdlecznô Szkòła w [[Miszewò|Miszewie]] nosy dzysô miono prawie Jana Trepczika. Dzejającé w [[Wejrowò|Wejrowie]] [[Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka|Towarzystwo Śpiewacze]] nosy téż jegò miono.

Krótczé sztrasë w [[Wejrowò|Wejrowie]], [[Rëmiô|Rëmi]] i [[Bòlszewò|Bòlszewie]] òtrzimałë nowé pòzwë na wdôr Trepczika; je òn téż przëtómny w gazétach ë cządnikach. W 2008 rokù ùkôzôł sã jegò żëcopis w knéżce ''Féliks Marszôłkòwsczi i jinszi Zrzëszińcë a rozwij jãzëka òrôz kaszëbsczi lëteraturë''. XX Festiwal Mòrsczich Frantówków stôł sã òrãdzym do wëdôwkù dwùch zbiérków piesniów Trepczika w ùsôdzkù na spiéwôków solo i chùru („''Hej mòrze, mòrze''” ë „''Marika''”). Równoczasno ùkôza sã antologiô „Jëbleùsz Òglowòpòlsczégò Festiwalu Piesnie ò Mòrzu w Wejrowie (1966–2008)”. Rozległi żëcopis aùtora napisôł [[Édmùnd Kamińsczi]]. Trepczik wniosł wôżny wkłôd w wespółtwòrzenié kaszëbsczégò pisónégò jãzëka ë do dzysdnia mô wiôldżi cësk na kùlturowé strzodowiszcze w Kaszëbsce.

== Ùsôdztwò (wëjimk) ==
* ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', Rogòznô Wlkp. 1935 (32 ùsôdzczi)
* ''Mòja stegna'', [[Gduńsk]] [[1970]] (28 wiérztë)
* ''Rodnô zemia'', [[Gduńsk]] [[1974]] (piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò)
* ''Ùkłôdk dlô dzôtk'', [[Gduńsk]] [[1975]] (9 frantówczi)
* ''Òdecknienié'', [[Gduńsk]] [[1977]][https://lccn.loc.gov/84209259]
* ''Mòja chëcz'', [[Gduńsk]] [[1978]] (5 piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò)
* ''Lecë chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1980]], (85 piesnie)
* ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]] (wëd. ju pò smiercë)
* ''Lecë'' ''chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1997]] (wëdôwk ùfùlowóné plus skrzinka)
* ''Hej mòrze, mòrze.'' ''Zbiór pieśni 1'', [[Wejrowò]] [[2008]]
* ''Marika. Zbiór pieśni 2'', [[Wejrowò]] [[2008]]

== Òrderë ë wëapartnienia ==
* Kawalersczi Krziż [[Òrder Òdrodë Pòlsczi|Òrderu Òdrodë Pòlsczi]] (1981)
* Złoti [[Krziż Zasłëdżi]] (1971)
* [[Medal Stolema]] (1967)
* Medal „Zasłëżonym Wejrowsczi Zemi” (1985)

== Òbaczë téż ==
* [[Léòkadia Trepczik]]
* [[Aleksander Labùda]]
* [[Medal Stolema]]
* [[Szkoła Podstawowa im. Jana Trepczyka w Miszewie]] – [[:d:Q140782660]]
* Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim)
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Lëteratura ==
* J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999.
* K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012.
* F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego – Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 132.
* [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&amp;hl=pl&amp;id=VkdIAAAAIAAJ&amp;dq=Neureiter&amp;q=trepczyk#search_anchor]

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* {{YouTube|oxM8PWqh2_Q|Zemia rodnô – Nôrodny Himn Kaszëbów}}
* https://www.youtube.com/@kaszubywpiesniartystycznej8059/videos
* [https://web.archive.org/web/20170223192011/http://www.zk-p.org/files/1704Trepczyk_slownik.pdf 1704Trepczyk_slownik.pdf]
* [http://scholar.google.com/scholar?q=J+Trepczyk&amp;btnG=&amp;hl=pl&amp;lr=lang_pl&amp;as_sdt=0 scholar.google]
{{Kòntrola}}

{{SORTUJ:Trepczik Jan}}
[[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbi]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]]
[[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]]</text>
      <sha1>a06v7vmci4hd62e1teq4yzo3ea4d6ek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blink-182</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2613</id>
    <revision>
      <id>210002</id>
      <parentid>199410</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>{{Òficjalnô starna}}</comment>
      <origin>210002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1245" sha1="9ndqks4hhy7k69z21w4ou78pugs4ksi" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Blink182.jpg|mały|]]

'''blink-182''' ('''Blink''') – [[Punk|punk rockòwé]] karno z [[San Diego]] w [[California|Kalifòrnijë]]. Pòwstało òno w 1992 rokù w [[San Diego]] z jinicjatiwë Marka Hoppus'a (spiôw/basowô gitara)Toma DeLonge'a (spiôw/gitara), ë Scotta Raynor'a (perkùsëjô).

== Nôleżnicë ==
* Tom Delonge: gitara, spiôw 
* Mark Hoppus: basowô gitara, spiôw
* Travis Barker: perkùsëjô 
* Scott Raynor: perkùsëjô ([[1992]]-[[1998]])

== Diskògrafijô ==
=== Sztudijné platë ===
* [[1994]]: ''Cheshire Cat'' (Grilled Cheese)
* [[1997]]: ''Dude Ranch'' (MCA)
* [[1999]]: ''Enema of the State'' (MCA)
* [[2001]]: ''Take Off Your Pants and Jacket'' (MCA)
* [[2003]]: ''blink-182'' (MCA)
* [[2011]]: ''Neighborhoods''
* [[2016]]: ''California''
* [[2019]]: ''Nine''
* [[2023]]: ''One More Time...''

=== Demos ===
* [[1992]]: ''Flyswatter'' (EP)
* [[1993]]: ''Second Demo''
* [[1993]]: ''Buddha'' (Grilled Cheese)

=== Platë live, zestôwczi, znowienia ===
* [[2000]]: ''The Mark, Tom, and Travis Show: The Enema Strikes Back'' (MCA)
* [[2005]]: ''Greatest Hits'' (MCA)

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
{{Òficjalnô starna}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Punkòwé karna]]</text>
      <sha1>9ndqks4hhy7k69z21w4ou78pugs4ksi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Japóńskô</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3096</id>
    <revision>
      <id>210102</id>
      <parentid>206629</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3496" sha1="qmk9k1kdysbq34baxsi6tlolhl7j402" xml:space="preserve">{{Infobox-państwò
|miono=Japóńskô
|gwôsné miono=日本国
|fana=Flag of Japan.svg
|herb=Imperial Seal of Japan.svg
|miono-genitiw=Japóńsczi
|himn=[[Himn Japóńsczi|Kimi ga yo]]&lt;br&gt;(Panowanié Jegò Czezersczi Mòscë) &lt;center&gt;[[File:Kimi ga Yo instrumental.ogg]]&lt;/center&gt;
|na karce=Japan-location-cia.png
|jãzëk=[[Japóńsczi jãzëk|japóńsczi]]
|stolëca=Tokijo
|fòrma państwa=kònstitucëjnô mònarchijô
|Mònarcha=[[Naruhito]]
|Premiéra=Sanae Takaichi
|wiéchrzëzna=377 975
|procent-wòdë=1,4
|rok=2020
|lëdztwò=126 226 568
|dëtk=jen
|kòd dëtka=JPY
|czasowô cona=+9
|kòd=JP
|Internet=.jp
|aùtowi kòd=J
|telefón=+81}}
'''Japóńskô''' (日本 – Nihon abò Nippon; 日本国 – Nihon-koku abò Nippon-koku) je państwò w [[Westrzédnô Azëjô|Westrzédni Azëji]], w òstrowinie [[Japóńsczé Òstrowë|Japóńsczich Òstrowòw]], z chtërnëch nôwiksze są: [[Honshū]], [[Hokkaidō]], [[Kyūshū]] ë [[Shikoku]]. Z miészich òstrowów nót je wëmienic téż [[Okinawa|Okinawã]].

== Miona Japóńsczi ==
Słowò ''Japóńskô'' pisane znakama [[kanji]] (日本) mô dwa òdczëtania: Nihon (にほん) ë Nippon (にっぽん). Pierszé je brëkòwany w codniowim jãzëkù, drëdżé - w òficjalnëch stojiznach. Znaczi ne dolmaczë sã jakno: Kraj Wschodzącégò Słuńca (日 – [[słuńce]]; 本 – kòrzéń; pòchòdzenié). Òpisënk nen pòchòdzy z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chin]] ë tika sã geògrafnégò pòłożeniô Japóńsczi wedle kòntinentowi [[Azëjô|Azëji]]: Chińczikom zda sã, że słuńce co dzéń przëchòdzi z Japóńsczich Òstrowów. Przédnym mionem Japònsczi, jesz przed łaczbą z Chinami, nadaną òb môlowé lëdztwò bëło ''Yamato'' (大和). W Chinach zemie te w cządze [[Trzë Królestwa|Trzëch Królestw]] zwóne bëłë ''Wa'' (倭). Przed [[1946]] r. òficjalnym mionã Japóńsczi bëło ''Dai Nippon Teikoku'' (大日本帝国 – Czezerstwò Wiôldżi Japóńsczi). Miono ne je zwëczajno ùżiwôny na òpisënk japóńsczégò państwa w cządze òd [[Restaùracjô Meiji|Restaùracje Meiji]] (明治維新, Meiji-ishin) do kùńca wòjnë na Pacyfikù, ale òficjalnô miona negò brëkòwac zaczële w [[1936]] r. Òd 1946 òficjalnym japóńsczim mionã kraju je ''Nippon-koku'' abò ''Nihon-koku'' (日本国), co dosłownié òznôczô Japóńsczé Państwò (国 – kraj, państwò).

W eùropejsczich jãzëkach miono ''Japóńskô'' zjôwiô sã dzãka wanożnikòwi [[Marco Polo]], chtëren zapisał wëmòwã mandarińsczégò òpisënkù tich zem: ''Ciapangu''. Równak dzysdniowe miono Japóńsczi je mést z kantońsczégò ''Jatbun''. W malajsczim jãzëkù nen kantońsczi òpisënk przëbrôł sztôłt ''Japang'' ë tak òstał zaimpòrtowóny do [[Eùropa|Eùropë]] òb pòrtugalsczich kùpców. W [[1577]] r. piérszi rôz napisano ne słowo jakno ''Giapan''.

== Pòlitika ==
Japóńskô je kònstitucjową mònarszëją. Nôwëższim òrganã ùstôwcowi władzë je dwajizbòwi parlament (国会 – Kokkai, dokładno: Nôrodni Zgromadzenié), w chtërnym je Ùstôw Reprezentantów (衆議院 – Shūgi-in, niszi ùstôw) ë Ùstôw Rôdców (参議院 – Sangi-in, wëższi ùstôw). W niższim ùstôwie je 480 lëdzy, a jich kadencëjô déruje 4 lata, a w wëższim 242 lëdzy welowónych na 6 lat. Welacëje są òglowe ë krëjamne.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Azëjô}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Japóńskô| ]]</text>
      <sha1>qmk9k1kdysbq34baxsi6tlolhl7j402</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hangeul</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3171</id>
    <revision>
      <id>210096</id>
      <parentid>209283</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:11:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>kòrekta</comment>
      <origin>210096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4510" sha1="a22znuztubc3bg6pieziu1tg5p2qo73" xml:space="preserve">{{Kòrejańsczé_miono|
miono= Hangùl |
pòprawionô= Hangeul |
MCR= Han'gŭl |
hangeul= 한글 |
hanja= ''felëje'' |
IPA= Hangɯl |
wëmòwa= Hangël |
}}

[[Òbrôzk:Hangeul-basic.png|mały|Hangeul]]

'''Hangùl''' ([[Kòrejańsczi jãzëk|kòr.]] 한글, ''hangeul'')&lt;ref&gt;Iksop Lee, S. Robert Ramsey: ''The Korean Language''. SUNY Press, 2000, ISBN 0-7914-4832-0, S.&amp;nbsp;75.&lt;/ref&gt; – [[alfabet]] pòwstałi do zapisënkù kòrejańsczégò jãzëka.&lt;ref name=&quot;WDL1&quot;&gt;Hŏ, Kyun:&amp;nbsp;''[https://web.archive.org/web/20211026051240/https://www.wdl.org/en/item/4166/ Tale of Hong Gildong.]''&amp;nbsp;World Digital Library,&amp;nbsp;[https://redirecter.toolforge.org/?url=http%3A%2F%2Fwww.wdl.org%2Fen%2Fitem%2F4166 zarchiw]. 26.10.2021 r.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOC1&quot;&gt;Hŏ, Kyun: ''Tale of Hong Gildong''. Korea (Joseon Dynasty) 1575, str. 52 ([[Kòreańsczi jãzëk|kòr.]], [[Angelsczi jãzëk|an.]])&lt;/ref&gt; Òstôł ùsadzony w 1443 rokù i z drobnyma zmianama je dzysdnia òficjalnym pismã&lt;ref&gt;''Der Große Brockhaus in zwölf Bänden''.&lt;/ref&gt; w [[Nordowô Kòreja|Nordowi]] a [[Pôłniowô Kòreja|Pôłniowi Kòreje]].

Hangùl, szlachòwno jak [[Łacyńsczi alfabét|łacyńsczé pismò]], je alfabetã, nié [[Logògraficzné pismò|logògraficznym]], [[Szlabizowé pismò|szlabizowim pismã]] czë [[Abùgida|abùgidą]]. Mòderny kòrejańsczi alfabet skłôdô sã ze 14 lëtrów ([[Kòrejańsczi jãzëk|kòr.]] 자모, ''jamo'') òznôczającëch spółzwãczi a 10 – samòzwãczi. Rechùjącë ale złożoné znaczi (pòwstałé z dwùch lëtrów), w pismie to dô 19 spółzwãkòwëch znaków ë 21 samòzwãkòwëch. Znaczi są grëpòwóné w szlabizowé bloczi, tak cobë kòżdi blok miescył sã we wëòbrażonym prostonórce.

== ''Jamo'' ==
'''''Jamo''''' (자모; 字母) abò jinaczi ''nassori'' (낱소리) są nômniszima dzélama z jaczich skłôdô sã alfabét hangùl. ''Ja'' òznôczô lëtrã abò znak a ''mo'' matkã. ''Jamo'' twòrzą szlabizogramë, czëlë bloczi lëtrów twòrzącëch jedną szlabizã.

To dô 51 ''jamo'', z czegò 24 [[Łacyńsczi alfabét|romanizowóné]] są pòjedincznyma lëtrama. Dalszé 27 ''jamo'' to złożenia dwùch abò czasã trzech òd tëch lëtrów. Òd nëch 24 dërżeniowich ''jamo'', 14 to spółzwãczi (ja-eum 자음, 子音 &quot;dzecné zwãczi&quot;) a 10 to samòzwãczi (mo-eum 모음, 母音 &quot;matczëne zwãczi&quot;). 5 z dërżeniowëch spółzwãków mòże bëc zdëbeltnioné ë twòrzëc piãc pòsobnëch spółzwãków, a néżné 11 skłôdô sã z dwùch jinëch spółzwãkòwëch lëtrów. 10 samòzwãków mòże téż twòrzëc 11 diftongów.

* 14 dërżeniowich [[Spółzwãk|spółzwãkòwëch]] lëtrów: ㄱㄴㄷㄹㅁㅂㅅㅇㅈㅊㅋㅌㅍㅎ; to dô téż dzysô ju niebrëkòwóné ㅿㆁㆆㅱㅸㆄ
* 5 zdëbeltnionëch lëter: ㄲㄸㅃㅆㅉ; to dô téż dzysô ju niebrëkòwóné ㅥㆀㆅㅹ
* 11 spółzwãkòwëch złożeniów: ㄳㄵㄶㄺㄻㄼㄽㄾㄿㅀㅄ; to dô téż dzysô ju niebrëkòwóné ㅦㅧㅨㅪㅬㅭㅮㅯㅰㅲㅳㅶㅷㅺㅻㅼㅽㅾㆂㆃ; to dô téż niebrëkòwóné ju trójné złożenia ㅩㅫㅴㅵ
* 6 dërżeniowëch [[Samòzwãk|samòzwãkòwëch]] lëtrów: ㅏㅓㅗㅜㅡㅣ; to dô téż dzysô ju niebrëkòwóné ㆍ
* 4 dërżeniowëch [[Jotacëjô|jotacjowëch]] samòzwãków: ㅑㅕㅛㅠ
* 11 [[Diftong|diftongów]]: ㅐㅒㅔㅖㅘㅙㅚㅝㅞㅟㅢ; to dô téż dzysô ju niebrëkòwóné ㆎㆇㆈㆉㆊㆋㆌ

== Szlabizowé bloczi ==
[[Òbrôzk:Hangeul.png|mały|290px|Słowò ''hangeul'' pisóne w hangeulu ë jegò transkripcëjô]]
Òkróm czile gramaticznëch mòrfemów w dôwnëch tekstach, niżódnô lëtra ni mòże sama jedna reprezentowac elementu pisma kòrejańsczégò jãzëka. Miast tegò, ''jamo'' są grupòwóne w szlabizowe bloczi, w chtërnëch je 2 abò wicy lëtrów: spółzwãk, abò grëpa spółzwãków zwóne ''pòczątkòwima'' ({{jãz.|ko}} 초성, 初聲, ''choseong''), samòzwãk abò diftong zwóny ''strzédnym'' ({{jãz.|ko}} 중성, 中聲 ''jungseong''), a téż, òpcjonalno, spółzwãk abò grëpa półzwãków na kùńc szlabizë, zwóne ''kùńcowima'' ({{jãz.|ko}} 종성, 終聲 ''jongseong''). Czej szlabiza ni mô pòczątkòwégò spółzwãkù, brëkòwóny je pùsti znak ㅇ ''ieung'' (nie ùżiwô sã gò ale na kùńcu szlabizë). Szlabizowi blok mô nié mni jak dwie ''jamo''.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk]]</text>
      <sha1>a22znuztubc3bg6pieziu1tg5p2qo73</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210097</id>
      <parentid>210096</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>210097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4520" sha1="hw9l96oep8ffptidm0o6gsg8umbb78d" xml:space="preserve">{{Kòrejańsczé_miono|
miono= Hangùl |
pòprawionô= Hangeul |
MCR= Han'gŭl |
hangeul= 한글 |
hanja= ''felëje'' |
IPA= Hangɯl |
wëmòwa= Hangël |
}}

[[Òbrôzk:Hangeul-basic.png|mały|Hangùl]]

'''Hangùl''' ([[Kòrejańsczi jãzëk|kòr.]] 한글, ''hangeul'')&lt;ref&gt;Iksop Lee, S. Robert Ramsey: ''The Korean Language''. SUNY Press, 2000, ISBN 0-7914-4832-0, S.&amp;nbsp;75.&lt;/ref&gt; – [[alfabet]] pòwstałi do zapisënkù kòrejańsczégò jãzëka.&lt;ref name=&quot;WDL1&quot;&gt;Hŏ, Kyun:&amp;nbsp;''[https://web.archive.org/web/20211026051240/https://www.wdl.org/en/item/4166/ Tale of Hong Gildong.]''&amp;nbsp;World Digital Library,&amp;nbsp;[https://redirecter.toolforge.org/?url=http%3A%2F%2Fwww.wdl.org%2Fen%2Fitem%2F4166 zarchiw]. 26.10.2021 r.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOC1&quot;&gt;Hŏ, Kyun: ''Tale of Hong Gildong''. Korea (Joseon Dynasty) 1575, str. 52 ([[Kòreańsczi jãzëk|kòr.]], [[Angelsczi jãzëk|an.]])&lt;/ref&gt; Òstôł ùsadzony w 1443 rokù i z drobnyma zmianama je dzysdnia òficjalnym pismã&lt;ref&gt;''Der Große Brockhaus in zwölf Bänden''.&lt;/ref&gt; w [[Nordowô Kòreja|Nordowi]] a [[Pôłniowô Kòreja|Pôłniowi Kòreje]].

Hangùl, szlachòwno jak [[Łacyńsczi alfabét|łacyńsczé pismò]], je alfabetã, nié [[Logògraficzné pismò|logògraficznym]], [[Szlabizowé pismò|szlabizowim pismã]] czë [[Abùgida|abùgidą]]. Mòderny kòrejańsczi alfabet skłôdô sã ze 14 lëtrów ([[Kòrejańsczi jãzëk|kòr.]] 자모, ''jamo'') òznôczającëch spółzwãczi a 10 – samòzwãczi. Rechùjącë ale złożoné znaczi (pòwstałé z dwùch lëtrów), w pismie to dô 19 spółzwãkòwëch znaków ë 21 samòzwãkòwëch. Znaczi są grëpòwóné w szlabizowé bloczi, tak cobë kòżdi blok miescył sã we wëòbrażonym prostonórce.

== ''Jamo'' ==
'''''Jamo''''' (자모; 字母) abò jinaczi ''nassori'' (낱소리) są nômniszima dzélama z jaczich skłôdô sã alfabét hangùl. ''Ja'' òznôczô lëtrã abò znak a ''mo'' matkã. ''Jamo'' twòrzą szlabizogramë, czëlë bloczi lëtrów twòrzącëch jedną szlabizã.

To dô 51 ''jamo'', z czegò 24 [[Łacyńsczi alfabét|romanizowóné]] są pòjedincznyma lëtrama. Dalszé 27 ''jamo'' to złożenia dwùch abò czasã trzech òd tëch lëtrów. Òd nëch 24 dërżeniowich ''jamo'', 14 to spółzwãczi (ja-eum 자음, 子音 &quot;dzecné zwãczi&quot;) a 10 to samòzwãczi (mo-eum 모음, 母音 &quot;matczëne zwãczi&quot;). 5 z dërżeniowëch spółzwãków mòże bëc zdëbeltnioné ë twòrzëc piãc pòsobnëch spółzwãków, a néżné 11 skłôdô sã z dwùch jinëch spółzwãkòwëch lëtrów. 10 samòzwãków mòże téż twòrzëc 11 diftongów.

* 14 dërżeniowich [[Spółzwãk|spółzwãkòwëch]] lëtrów: ㄱㄴㄷㄹㅁㅂㅅㅇㅈㅊㅋㅌㅍㅎ; to dô téż dzysô ju niebrëkòwóné ㅿㆁㆆㅱㅸㆄ
* 5 zdëbeltnionëch lëter: ㄲㄸㅃㅆㅉ; to dô téż dzysô ju niebrëkòwóné ㅥㆀㆅㅹ
* 11 spółzwãkòwëch złożeniów: ㄳㄵㄶㄺㄻㄼㄽㄾㄿㅀㅄ; to dô téż dzysô ju niebrëkòwóné ㅦㅧㅨㅪㅬㅭㅮㅯㅰㅲㅳㅶㅷㅺㅻㅼㅽㅾㆂㆃ; to dô téż niebrëkòwóné ju trójné złożenia ㅩㅫㅴㅵ
* 6 dërżeniowëch [[Samòzwãk|samòzwãkòwëch]] lëtrów: ㅏㅓㅗㅜㅡㅣ; to dô téż dzysô ju niebrëkòwóné ㆍ
* 4 dërżeniowëch [[Jotacëjô|jotacjowëch]] samòzwãków: ㅑㅕㅛㅠ
* 11 [[Diftong|diftongów]]: ㅐㅒㅔㅖㅘㅙㅚㅝㅞㅟㅢ; to dô téż dzysô ju niebrëkòwóné ㆎㆇㆈㆉㆊㆋㆌ

== Szlabizowé bloczi ==
[[Òbrôzk:Hangeul.png|mały|290px|Słowò ''hangeul'' pisóne w kòrejańsczim pismie ë jegò romanizacjô]]
Òkróm czile gramaticznëch mòrfemów w dôwnëch tekstach, niżódnô lëtra ni mòże sama jedna reprezentowac elementu pisma kòrejańsczégò jãzëka. Miast tegò, ''jamo'' są grupòwóne w szlabizowe bloczi, w chtërnëch je 2 abò wicy lëtrów: spółzwãk, abò grëpa spółzwãków zwóne ''pòczątkòwima'' ({{jãz.|ko}} 초성, 初聲, ''choseong''), samòzwãk abò diftong zwóny ''strzédnym'' ({{jãz.|ko}} 중성, 中聲 ''jungseong''), a téż, òpcjonalno, spółzwãk abò grëpa półzwãków na kùńc szlabizë, zwóne ''kùńcowima'' ({{jãz.|ko}} 종성, 終聲 ''jongseong''). Czej szlabiza ni mô pòczątkòwégò spółzwãkù, brëkòwóny je pùsti znak ㅇ ''ieung'' (nie ùżiwô sã gò ale na kùńcu szlabizë). Szlabizowi blok mô nié mni jak dwie ''jamo''.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk]]</text>
      <sha1>hw9l96oep8ffptidm0o6gsg8umbb78d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jón Drzéżdżón</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5086</id>
    <revision>
      <id>209971</id>
      <parentid>203138</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ * [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]</comment>
      <origin>209971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3665" sha1="4eam0nr4ffcxaprxagqelshgvbkxm88" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Domôtowò - szkòła.JPG|mały|Szkòła w Domôtowie]]
[[Òbrôzk:Tyłowo 02.jpg|mały|Kam kù tczë pòetë w [[Tëłowò|Tëłowie]]]]

'''Jón Drzéżdżón''' (pòl. Jan Drzeżdżon, ùr. 16 maja [[1937]] w [[Domôtowò|Domôtowie]]; ùm. 22 zélnika [[1992]] we [[Gduńsk|Gduńskù]]) – kaszëbsczi pisôrz i pòeta, wôżny kaszëbsczi badéra, redaktór i wëdôwca.

Ùrodzył sã [[16 maja]] [[1937]] r. w [[Domôtowò|Domôtowie]] ([[pùcczi kréz]]). Do spòdleczny szkòłë chòdzył w [[Domôtowò|Domôtowie]], [[Lesniewò|Lesniewie]] i [[Starzno|Starznie]]. W [[1955]] r. skùńcził Pedagògiczné Liceùm we [[Wejrowò|Wejrowie]] i zaczął robic jakno szkólny w [[Tëłowò|Tëłowie]] i [[Lëbòcëno|Lëbòcënie]]. Pózni ùcził w: Domôtowie, [[Łebcz|Łebczu]] i [[Żelëstrzewò|Żelëstrzewie]].

W latach 1960-65 sztudérowôł pòlonistikã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle we Gduńskù (dzys [[Gduńsczi Ùniwersytet]]). W 1970 r. dostôł titel doktora za dokôz ''Literatura kaszubska w latach 1920-1939'', wëdóny w 1973 r. pòd titlã: ''Piętno Smętka. Z problemów literatury regionalnej lat 1920-1939''. Òd 1971 r. béł adiunktã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle w Słëpskù (dzys Pòmòrskô Pedagògicznô Akademiô), a òd 1976 r. ùczałim na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. 

W rokù akademicczim 1973/74 béł wëjachóny na sztipendium do [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]] i [[Kanada|Kanadë]]. W 1986 rokù we Warszawie wëdrëkòwelë jegò ksążkã ''Współczesna literatura kaszubska 1945 - 1980''. Béł wëprzédniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za „całownotã lëteracczégò i nôùkòwégò ùsôdztwa, w tim za przërëchtowanié do drëkù kaszëbsczich dokôzów [[Alojzy Bùdzysz|Alojzégò Bùdzysza]] i przełożënk jich na pólską mòwã”&lt;ref&gt;''Stolemy 82'', „Pomerania” 1983, nr 7, s. 48.&lt;/ref&gt;.

Ten wôżny prozaik kaszëbsczi ùmarł, pò cãżczi chòroscë, [[22 zélnika]] [[1992]] r. we [[Gduńsk|Gduńskù]]. Jegò grób je w [[Mechòwa|Mechòwie]].

== Òbaczë téż ==
* [[Medal Stolema]]
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Lëteratura ==
* J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999, ISBN 83-86608-65-X.
* F. Neureiter: Geschichte der kaschubischen Literatur : Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, 2. verb. u. erw. Auflage, Sagner, München 1991, ISBN 3876904889.
* [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&amp;hl=pl&amp;id=VkdIAAAAIAAJ&amp;dq=Neureiter&amp;q=drze%C5%BCd%C5%BCon#search_anchor]

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n85129302 Worldcat]
* [https://web.archive.org/web/20210307064554/http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/doccontent?id=32275 ''Współczesna literatura kaszubska 1945 - 1980'']

{{SORTUJ:Drzeżdżón Jan}}
[[Kategòrëjô:Kaszëbi]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]]
[[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]]
[[Kategòrëjô:Ùmarłi w Gduńskù]]</text>
      <sha1>4eam0nr4ffcxaprxagqelshgvbkxm88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210013</id>
      <parentid>209971</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:31:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ Kònkùrs „[[Bë nie zabëc mòwë starków]]” m. Jana Drzeżdżona</comment>
      <origin>210013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3739" sha1="duhi2uy7mwhgohkej0rlrpkqx6qjln3" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Domôtowò - szkòła.JPG|mały|Szkòła w Domôtowie]]
[[Òbrôzk:Tyłowo 02.jpg|mały|Kam kù tczë pòetë w [[Tëłowò|Tëłowie]]]]

'''Jón Drzéżdżón''' (pòl. Jan Drzeżdżon, ùr. 16 maja [[1937]] w [[Domôtowò|Domôtowie]]; ùm. 22 zélnika [[1992]] we [[Gduńsk|Gduńskù]]) – kaszëbsczi pisôrz i pòeta, wôżny kaszëbsczi badéra, redaktór i wëdôwca.

Ùrodzył sã [[16 maja]] [[1937]] r. w [[Domôtowò|Domôtowie]] ([[pùcczi kréz]]). Do spòdleczny szkòłë chòdzył w [[Domôtowò|Domôtowie]], [[Lesniewò|Lesniewie]] i [[Starzno|Starznie]]. W [[1955]] r. skùńcził Pedagògiczné Liceùm we [[Wejrowò|Wejrowie]] i zaczął robic jakno szkólny w [[Tëłowò|Tëłowie]] i [[Lëbòcëno|Lëbòcënie]]. Pózni ùcził w: Domôtowie, [[Łebcz|Łebczu]] i [[Żelëstrzewò|Żelëstrzewie]].

W latach 1960-65 sztudérowôł pòlonistikã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle we Gduńskù (dzys [[Gduńsczi Ùniwersytet]]). W 1970 r. dostôł titel doktora za dokôz ''Literatura kaszubska w latach 1920-1939'', wëdóny w 1973 r. pòd titlã: ''Piętno Smętka. Z problemów literatury regionalnej lat 1920-1939''. Òd 1971 r. béł adiunktã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle w Słëpskù (dzys Pòmòrskô Pedagògicznô Akademiô), a òd 1976 r. ùczałim na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. 

W rokù akademicczim 1973/74 béł wëjachóny na sztipendium do [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]] i [[Kanada|Kanadë]]. W 1986 rokù we Warszawie wëdrëkòwelë jegò ksążkã ''Współczesna literatura kaszubska 1945 - 1980''. Béł wëprzédniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za „całownotã lëteracczégò i nôùkòwégò ùsôdztwa, w tim za przërëchtowanié do drëkù kaszëbsczich dokôzów [[Alojzy Bùdzysz|Alojzégò Bùdzysza]] i przełożënk jich na pólską mòwã”&lt;ref&gt;''Stolemy 82'', „Pomerania” 1983, nr 7, s. 48.&lt;/ref&gt;.

Ten wôżny prozaik kaszëbsczi ùmarł, pò cãżczi chòroscë, [[22 zélnika]] [[1992]] r. we [[Gduńsk|Gduńskù]]. Jegò grób je w [[Mechòwa|Mechòwie]].

== Òbaczë téż ==
* [[Medal Stolema]]
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]
* Kònkùrs „[[Bë nie zabëc mòwë starków]]” m. Jana Drzeżdżona

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Lëteratura ==
* J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999, ISBN 83-86608-65-X.
* F. Neureiter: Geschichte der kaschubischen Literatur : Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, 2. verb. u. erw. Auflage, Sagner, München 1991, ISBN 3876904889.
* [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&amp;hl=pl&amp;id=VkdIAAAAIAAJ&amp;dq=Neureiter&amp;q=drze%C5%BCd%C5%BCon#search_anchor]

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n85129302 Worldcat]
* [https://web.archive.org/web/20210307064554/http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/doccontent?id=32275 ''Współczesna literatura kaszubska 1945 - 1980'']

{{SORTUJ:Drzeżdżón Jan}}
[[Kategòrëjô:Kaszëbi]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]]
[[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]]
[[Kategòrëjô:Ùmarłi w Gduńskù]]</text>
      <sha1>duhi2uy7mwhgohkej0rlrpkqx6qjln3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210078</id>
      <parentid>210013</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ ó</comment>
      <origin>210078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3741" sha1="8dsjdo665e5mzexbscht6q7ka2uim6u" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Domôtowò - szkòła.JPG|mały|Szkòła w Domôtowie]]
[[Òbrôzk:Tyłowo 02.jpg|mały|Kam kù tczë pòetë w [[Tëłowò|Tëłowie]]]]

'''Jón Drzéżdżón''' (pòl. Jan Drzeżdżon, ùr. 16 maja [[1937]] w [[Domôtowò|Domôtowie]]; ùm. 22 zélnika [[1992]] we [[Gduńsk|Gduńskù]]) – kaszëbsczi pisôrz i pòeta, wôżny kaszëbsczi badéra, redaktór i wëdôwca.

Ùrodzył sã [[16 maja]] [[1937]] r. w [[Domôtowò|Domôtowie]] ([[pùcczi kréz]]). Do spòdleczny szkòłë chòdzył w [[Domôtowò|Domôtowie]], [[Lesniewò|Lesniewie]] i [[Starzno|Starznie]]. W [[1955]] r. skùńcził Pedagògiczné Liceùm we [[Wejrowò|Wejrowie]] i zaczął robic jakno szkólny w [[Tëłowò|Tëłowie]] i [[Lëbòcëno|Lëbòcënie]]. Pózni ùcził w: Domôtowie, [[Łebcz|Łebczu]] i [[Żelëstrzewò|Żelëstrzewie]].

W latach 1960-65 sztudérowôł pòlonistikã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle we Gduńskù (dzys [[Gduńsczi Ùniwersytet]]). W 1970 r. dostôł titel doktora za dokôz ''Literatura kaszubska w latach 1920-1939'', wëdóny w 1973 r. pòd titlã: ''Piętno Smętka. Z problemów literatury regionalnej lat 1920-1939''. Òd 1971 r. béł adiunktã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle w Słëpskù (dzys Pòmòrskô Pedagògicznô Akademiô), a òd 1976 r. ùczałim na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. 

W rokù akademicczim 1973/74 béł wëjachóny na sztipendium do [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]] i [[Kanada|Kanadë]]. W 1986 rokù we Warszawie wëdrëkòwelë jegò ksążkã ''Współczesna literatura kaszubska 1945 - 1980''. Béł wëprzédniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za „całownotã lëteracczégò i nôùkòwégò ùsôdztwa, w tim za przërëchtowanié do drëkù kaszëbsczich dokôzów [[Alojzy Bùdzysz|Alojzégò Bùdzysza]] i przełożënk jich na pólską mòwã”&lt;ref&gt;''Stolemy 82'', „Pomerania” 1983, nr 7, s. 48.&lt;/ref&gt;.

Ten wôżny prozaik kaszëbsczi ùmarł, pò cãżczi chòroscë, [[22 zélnika]] [[1992]] r. we [[Gduńsk|Gduńskù]]. Jegò grób je w [[Mechòwa|Mechòwie]].

== Òbaczë téż ==
* [[Medal Stolema]]
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]]
* Kònkùrs „[[Bë nie zabëc mòwë starków]]” m. Jana Drzeżdżóna

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Lëteratura ==
* J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999, ISBN 83-86608-65-X.
* F. Neureiter: Geschichte der kaschubischen Literatur : Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, 2. verb. u. erw. Auflage, Sagner, München 1991, ISBN 3876904889.
* [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&amp;hl=pl&amp;id=VkdIAAAAIAAJ&amp;dq=Neureiter&amp;q=drze%C5%BCd%C5%BCon#search_anchor]

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n85129302 Worldcat]
* [https://web.archive.org/web/20210307064554/http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/doccontent?id=32275 ''Współczesna literatura kaszubska 1945 - 1980'']

{{SORTUJ:Drzeżdżón Jan}}
[[Kategòrëjô:Kaszëbi]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]]
[[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]]
[[Kategòrëjô:Ùmarłi w Gduńskù]]</text>
      <sha1>8dsjdo665e5mzexbscht6q7ka2uim6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5244</id>
    <revision>
      <id>209965</id>
      <parentid>208349</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ +</comment>
      <origin>209965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2192" sha1="ambjzr0rmhl49y1md19guzl9k5obx6z" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Wejherowo palac.jpg|mały|Sedzba mùzeùm – pałac familie Keyserlingków i Przebendowsczich]]

'''Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w [[Wejrowò|Wejrowie]]''' abò '''Mùzeùm Pismieniznë i Mùzyczi Kaszëbskò-Pòmòrsczi w Wejrowie'''&lt;ref&gt;{{RKJ|2015|153}}&lt;/ref&gt; ({{jãz.|pl}} ''Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie'' abò ''MPiMKP w Wejherowie''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260415131355/https://sloworz.org/museum&lt;/ref&gt;) – kùlturowô jinstitucja, jakô pòwsta w [[1968]] rokù. Jegò robota polégô na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów w kraju i za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów Mùzeùm wespółrobi z wielnyma kùlturowima karnama i ùsôdzcama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Tu je np. òstôwizna [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] i jin. Mùzeùm wëdôwô téż wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów, folderë i jinszé).

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 04.jpg|
Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 06.jpg|[[Kaszëbsczé nótë]]
Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac wystawa wzorów kaszubskich 07.jpg|
Òbrôzk:Wejherowo, pałac, sala ogrodowa, 2005.jpg|
Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 03.jpg|
Òbrôzk:Wejherowo, Pałac Przebendowskich.jpg|
Òbrôzk:Park Majkowskiego wraz z Pałacem Przebendowskich i Keyserlingów.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)]]
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]
|col2= === Jiné kaszëbsczé mùzea ===
{{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}}
}}

{{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [http://www.muzeum.wejherowo.pl Domôcô starna mùzeùm]
* [https://web.archive.org/web/20260321133831/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2026/03/kleka-wejherowo-DJK-muzeum.mp3 .mp3]
* https://sloworz.org/museum

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]]
[[Kategòrëjô:Wejrowò]]</text>
      <sha1>ambjzr0rmhl49y1md19guzl9k5obx6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209966</id>
      <parentid>209965</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>-</comment>
      <origin>209966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2130" sha1="c40gs7xbjesql316s05ozw17zw381f8" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Wejherowo palac.jpg|mały|Sedzba mùzeùm – pałac familie Keyserlingków i Przebendowsczich]]

'''Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w [[Wejrowò|Wejrowie]]''' abò '''Mùzeùm Pismieniznë i Mùzyczi Kaszëbskò-Pòmòrsczi w Wejrowie'''&lt;ref&gt;{{RKJ|2015|153}}&lt;/ref&gt; ({{jãz.|pl}} ''Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie'' abò ''MPiMKP w Wejherowie''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260415131355/https://sloworz.org/museum&lt;/ref&gt;) – kùlturowô jinstitucja, jakô pòwsta w [[1968]] rokù. Jegò robota polégô na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów w kraju i za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów Mùzeùm wespółrobi z wielnyma kùlturowima karnama i ùsôdzcama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Tu je np. òstôwizna [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] i jin. Mùzeùm wëdôwô téż wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów, folderë i jinszé).

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 04.jpg|
Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 06.jpg|[[Kaszëbsczé nótë]]
Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac wystawa wzorów kaszubskich 07.jpg|
Òbrôzk:Wejherowo, pałac, sala ogrodowa, 2005.jpg|
Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 03.jpg|
Òbrôzk:Wejherowo, Pałac Przebendowskich.jpg|
Òbrôzk:Park Majkowskiego wraz z Pałacem Przebendowskich i Keyserlingów.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)]]
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]
|col2= === Jiné kaszëbsczé mùzea ===
{{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [http://www.muzeum.wejherowo.pl Domôcô starna mùzeùm]
* [https://web.archive.org/web/20260321133831/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2026/03/kleka-wejherowo-DJK-muzeum.mp3 .mp3]
* https://sloworz.org/museum

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]]
[[Kategòrëjô:Wejrowò]]</text>
      <sha1>c40gs7xbjesql316s05ozw17zw381f8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210080</id>
      <parentid>209966</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ ó</comment>
      <origin>210080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2131" sha1="sw0i4jh8xgie8z2eb1wky67yvwpudot" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Wejherowo palac.jpg|mały|Sedzba mùzeùm – pałac familie Keyserlingków i Przebendowsczich]]

'''Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w [[Wejrowò|Wejrowie]]''' abò '''Mùzeùm Pismieniznë i Mùzyczi Kaszëbskò-Pòmòrsczi w Wejrowie'''&lt;ref&gt;{{RKJ|2015|153}}&lt;/ref&gt; ({{jãz.|pl}} ''Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie'' abò ''MPiMKP w Wejherowie''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260415131355/https://sloworz.org/museum&lt;/ref&gt;) – kùlturowô jinstitucja, jakô pòwsta w [[1968]] rokù. Jegò robota polégô na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów w kraju i za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów Mùzeùm wespółrobi z wielnyma kùlturowima karnama i ùsôdzcama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Tu je np. òstôwizna [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] i jin. Mùzeùm wëdôwô téż wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów, folderë i jinszé).

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 04.jpg|
Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 06.jpg|[[Kaszëbsczé nótë]]
Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac wystawa wzorów kaszubskich 07.jpg|
Òbrôzk:Wejherowo, pałac, sala ogrodowa, 2005.jpg|
Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 03.jpg|
Òbrôzk:Wejherowo, Pałac Przebendowskich.jpg|
Òbrôzk:Park Majkowskiego wraz z Pałacem Przebendowskich i Keyserlingów.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)]]
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]]
|col2= === Jiné kaszëbsczé mùzea ===
{{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [http://www.muzeum.wejherowo.pl Domôcô starna mùzeùm]
* [https://web.archive.org/web/20260321133831/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2026/03/kleka-wejherowo-DJK-muzeum.mp3 .mp3]
* https://sloworz.org/museum

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]]
[[Kategòrëjô:Wejrowò]]</text>
      <sha1>sw0i4jh8xgie8z2eb1wky67yvwpudot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5266</id>
    <revision>
      <id>210046</id>
      <parentid>208068</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]]</comment>
      <origin>210046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1581" sha1="qhaimsa8cslrmcs7jvilvyfsyept7it" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

'''Karno Piesni i Tuńca ''Bazunë'' miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò''' z Żukòwa – amatorsczi karno. Jegò załóżcą béł C. Kwidzińsczi. Karno je założony w 1971 r. i do dzysô je propagatorã bòkadnégò kaszëbsczégò fòlkloru na rozmajitëch jimprezach i ùroczëznach òrganizowónëch w kraju, jak téż za grëńcama. „Bazunë” ùziwają stôré lëdowé jinstrumeńta: bazunë, [[diôbelsczé skrzëpce]] i [[bùrczibas]]ë.

Karno wëstãpiwało w filmie ''Śladami Kolberga''. To karno, chërno tuńcëje m. jin.: [[kòséder]]a czë [[szewc (tuńc)|szewca]], za swòje artisticzné dobëca dostało régã nôdgrodów, wëprzédnieniów, diplomów i òdznaczeniów, a m.jin. [[Medal Stolema]].

W [[1987]] rokù karno spiéwało w [[Gdiniô|Gdinie]], a w 1999 rokù w [[Sopòt|Sopòce]] (razem z jinima) jak tam béł Papież [[Jan Paweł II]].

== Òbaczë téż ==
* [[Mùzyka]]
* [[Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa]]
{{#categorytree:Kaszëbsczé Karna Piesni i Tuńca|hideroot=on|mode=pages}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20110623163512/http://expresskaszubski.pl/kultura/2011/02/zukowskie-bazuny-swietowaly-40-lecie-dzialalnosci 40 lat (pò pòlskù)]
* [http://www.youtube.com/watch?v=N26aQYoCCaU Bazuna]
* {{YouTube|v=raD8nZ7JAjQ|tit=Bazuny z Żukowa. Koncert na 40 lat zespołu (1) — Tomasz Fopke|jaz=zxx}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kaszëbsczé Karna Piesni i Tuńca|Bazunë]]
[[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]]</text>
      <sha1>qhaimsa8cslrmcs7jvilvyfsyept7it</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5381</id>
    <revision>
      <id>209947</id>
      <parentid>209939</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:20:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô */ [[Part Banino]]</comment>
      <origin>209947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13035" sha1="sdxmyx1fnseb4xscukorlkn2j3eijd5" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Gduńsk - Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié.JPG|mały|Bùdink z biórama Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô w [[Gduńsk]]ù]]
[[Òbrôzk:Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.jpg|mały|Przëdóni stanicë partu Zrzeszeniô i jiné w [[Gdiniô|Gdini]]]]

'''Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié''' ({{jãz.|pl}} ''Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie''), w skrodzëni '''KPZ''' ({{jãz.|pl}} ''ZKP'') – [[kaszëbskô]] spòlëznowò-kùlturalnô òrganizacjô, chtërna zrzesziwô Pòmòrzón òrôz wszëtczé personë, chtërné jidentifikùją sã z ji sztatutòwyma célama, przede wszëtczim rozmajitim rozwijã [[Pòmòrskô|Pòmòrzô]]. 

Mô taczé miono òd 1964 r. tëdë [[Kaszëbsczé Zrzeszenié]] przëjãło w swòje rédżi karno dzejôrzi Zrzeszenia Kòcewsczégò. Òno òbjimało swòjim dzejanim, nimò zôwad z państwòwy stronë, całé Pòmòrzé. Nimò krizësów i nieùdôwków apartniło sã w dzejanim niezanôleżnotą òd partiowëch władzów, ale zbiérało téż nôremnëch nôleżników [[Pòlskô Zjednónô Robòtniczô Partiô|Pòlsczi Zjednóny Robòtniczi Partie]] i ZSL. Wôżné téż bëło òtemkniãcé szerok Zrzeszeniô na òkrãżô inteligencji, lëteracczé i nôùkòwé, lëdzy za kòrzeniającëch sã w kaszëbsczi tradicji [[Gduńsk|Gduńska]] i Pòmòrzô, pòchôdającëch z rozmajitëch strón. Barżi niż w przeszłoce, zgódno z tradicją i dejologią [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] rësznotë, zaczãlë jidentifikòwac kaszëbskòsc z całoscą Pòmòrza. Òstała wnenczas wërobionô nowô fòrmùła regiónalny rësznotë, pòdczorchiwającô wskôzë demòkracji w państwie i dejã samòrządnoscë-krajowòscë, chtërny ùsôdzcą béł [[Lech Bądkòwsczi]]. Pòwszédnotë ti dejologii w kaszëbskò-pòmòrsczim òkrãżim pòmôgałë zwënégòwania na niwie wëdowizn w òbrëmienim lëteraturë (wicy jak 350 titułów, 1 mln wëdôwkù), wespółdzejanié z [[Gduńsczé Nôùkòwé Towarzëstwò|Gduńsczim Nôùkòwym Towarzëstwã]], trójné ùdbë i institucje w terenie, a w tim pòwstanié [[Mùzeum|mùzeów]], jak téż zwielający sã ùróbk zrzeszeniowégò cządnika, miesãcznika &quot;Pomerania&quot;, redagòwónégò dłudżé lata przez [[Wòjcech Czedrowsczi|Wòjcecha Czedrowsczégò]], [[Stanisłôw Pestka|Stanisłôwa Pestkã]] ë jinszëch. ''Pomerania'' bëła i je wôżnym pismionem kaszëbsczi rësznotë. Zrzeszenié mô wiôldżi znaczënk dlô òchrónë ë rozwiju [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] i kùlturë. Òno òbjimô swòjim dzejanim młodëch téż, taczich jak [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]].

== Nôdgrodë i wëapartnieniô ==
Prezydiô [[Wòjewódzkô nôrodnô radzëzna|Wòjewódzczi Nôrodny Radzëznë]] w Gduńskù w 1977 rokù wëapartniło Przédny Zarząd Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô hònórną merką „Wstëżnim Gduńsczi Zemi”. W 1997 Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié òtrzëmało Medal Ksãca Mestwina II za szérzwienié kaszëbsczi kùlturë.

== Partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô ==

&lt;mapframe width=&quot;330&quot; height=&quot;330&quot; text=&quot;Partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô&quot;&gt;
[
{
&quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,
 &quot;service&quot;: &quot;geopoint&quot;,
 &quot;properties&quot;: {
 &quot;marker-symbol&quot;: &quot;building&quot;,
 &quot;marker-color&quot;: &quot;FFD700&quot; },
 &quot;query&quot;: &quot;SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title) WHERE { ?id wdt:P31 wd:Q140764016; wdt:P625 ?geo . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'csb,mul'. } }&quot;
}
]
&lt;/mapframe&gt;

Lësta partów z 2026 r.:&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part-list&lt;/ref&gt;
{{Kòlumnë|em=36|1=
# '''[[Part Banino]]''' ({{jãz.|pl}} ''Banino'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/banino/index&lt;/ref&gt;
# [[Brusë]] ({{jãz.|pl}} ''Brusy'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/brusy/index&lt;/ref&gt;
# [[Bëdgòszcz]] ({{jãz.|pl}} ''Bydgoszcz'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/bydgoszcz/index&lt;/ref&gt;
# [[Bëtowò]] ({{jãz.|pl}} ''Bytów'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/bytow/index&lt;/ref&gt;
# [[Céwice]] ({{jãz.|pl}} ''Cewice'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/cewice/index&lt;/ref&gt;
# [[Chmielno]] ({{jãz.|pl}} ''Chmielno'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/chmielno/index&lt;/ref&gt;
# [[Chònice]] ({{jãz.|pl}} ''Chojnice'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/chojnice/index&lt;/ref&gt;
# [[Chwaszczëno]] ({{jãz.|pl}} ''Chwaszczyno'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/chwaszczyno/index&lt;/ref&gt;
# [[Czersk]] ({{jãz.|pl}} ''Czersk'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/czersk/index&lt;/ref&gt;
# [[Człëchòwò]] [({{jãz.|pl}} ''Człuchów'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/czluchow/index&lt;/ref&gt;
# [[Dãbògòrzé-Kòsôkòwò]] ({{jãz.|pl}} ''Dębogórze-Kosakowo'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/debogorze-kosakowo/index&lt;/ref&gt;
# [[Dzemiónë]] ({{jãz.|pl}} ''Dziemiany'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/dziemiany/index&lt;/ref&gt;
# [[Part Gduńsk]] ({{jãz.|pl}} ''Gdańsk'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/gdansk/index&lt;/ref&gt;
# '''[[Gduńsczé Kaszëbsczé Dnie]]''' ({{jãz.|pl}} ''Gdańskie Dni Kaszubskie'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/gdanskie-dni-kaszubskie/index&lt;/ref&gt;
# [[Part Gdiniô]] ({{jãz.|pl}} ''Gdynia'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/gdynia/index&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|v=OKA_yPQPnMo|tit=Bogumiła Cirocka i Dariusz Majkowski rozmawiają o książce Pòd òkã Jastrë — Kaszubskie Forum Kultury}}&lt;/ref&gt;
# [[Góra]] ({{jãz.|pl}} ''Góra'')&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/p/Zrzeszenie-Kaszubsko-Pomorskie-w-G%C3%B3rze-100077494311445/?_rdr&lt;/ref&gt;
# [[Gòscëcëno]] ({{jãz.|pl}} ''Gościcino'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/goscicino/index&lt;/ref&gt;
# [[Grëdządz]] ({{jãz.|pl}} ''Grudziądz'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/grudziadz/index&lt;/ref&gt;
# [[Hél]] ({{jãz.|pl}} ''Hel'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/hel/index&lt;/ref&gt;
# [[Jastarniô]] ({{jãz.|pl}} ''Jastarnia'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/jastarnia/index&lt;/ref&gt;
# [[Pilëce|Jastrzëbiô Góra]] ({{jãz.|pl}} ''Jastrzębia Góra'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/jastrzebia-gora/index&lt;/ref&gt;
# [[Kartuzë]] ({{jãz.|pl}} ''Kartuzy'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/kartuzy/index&lt;/ref&gt;
# '''[[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]]''' ({{jãz.|pl}} ''Klub Studencki „Pomorania”)&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/klub-studencki-pomorania/index&lt;/ref&gt;
# '''[[Turistné Karno „Wanożnik”]]''' ({{jãz.|pl}} ''Klub Turystyczny „Wanożnik”)&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/wanoznik/index&lt;/ref&gt;
# [[Kòlbùdë]] ({{jãz.|pl}} ''Kolbudy'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/kolbudy/index&lt;/ref&gt;
# [[Kònarzënë]] ({{jãz.|pl}} ''Konarzyny'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/konarzyny/index&lt;/ref&gt;
# [[Part Kòscérzëna]] ({{jãz.|pl}} ''Kościerzyna'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/koscierzyna/index&lt;/ref&gt;
# [[Kòszalëno]] ({{jãz.|pl}} ''Koszalin'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/koszalin/index&lt;/ref&gt;
# [[Krokòwò]] ({{jãz.|pl}} ''Krokowa'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/krokowa/index&lt;/ref&gt;
# [[Labòrg]] ({{jãz.|pl}} ''Lębork'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/lebork/index&lt;/ref&gt;
# [[Lëniô]] ({{jãz.|pl}} ''Linia'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/linia/index&lt;/ref&gt;
# [[Lëpińce]] ({{jãz.|pl}} ''Lipnica'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/lipnica/index&lt;/ref&gt;
# [[Lëpùsz]] ({{jãz.|pl}} ''Lipusz'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/lipusz/index&lt;/ref&gt;
# [[Part w Lëzënie]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260713114306/https://luzino.info/wp-content/uploads/2023/11/IMG_4708-scaled.jpg&lt;/ref&gt; ({{jãz.|pl}} ''Luzino'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/luzino/index&lt;/ref&gt;
# [[Łeba]] ({{jãz.|pl}} ''Łeba'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/leba/index&lt;/ref&gt;
# [[Łãczëce]] ({{jãz.|pl}} ''Łęczyce'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/leczyce/index&lt;/ref&gt;
# [[Łubianô]] ({{jãz.|pl}} ''Łubiana'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/lubiana/index&lt;/ref&gt;
# [[Miastkò]] ({{jãz.|pl}} ''Miastko'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/miastko/index&lt;/ref&gt;
# [[Nowô Karczma (Gmina Kònôrzënë)|Nowô Karczma]] ({{jãz.|pl}} ''Nowa Karczma'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/nowa-karczma/index&lt;/ref&gt;
# [[Pelplin|Pelplëno]] ({{jãz.|pl}} ''Pelplin'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/pelplin/index&lt;/ref&gt;
# [[Pruszcz|Gduńsczi Pruszcz]] ({{jãz.|pl}} ''Pruszcz Gdański'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/pruszcz-gdanski/index&lt;/ref&gt;
# [[Przedkòwò]] ({{jãz.|pl}} ''Przodkowo'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/przodkowo/index&lt;/ref&gt;
# [[Przëwidz]] ({{jãz.|pl}} ''Przywidz'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/przywidz/index&lt;/ref&gt;
# [[Pùck]] ({{jãz.|pl}} ''Puck'')&lt;ref&gt;https://www.zkppuck.pl/&lt;/ref&gt;
# [[KZS Kłanino|Krézowi Zespół Szkół w Kłaninie]] ({{jãz.|pl}} ''PZS Kłanino'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/pzs-klanino/index&lt;/ref&gt;
# [[Réda]] ({{jãz.|pl}} ''Reda'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/reda/index&lt;/ref&gt;
# [[Rëmiô]] ({{jãz.|pl}} ''Rumia'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/rumia/index&lt;/ref&gt;
# [[Swiónowò]] ({{jãz.|pl}} ''Sianowo'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/sianowo/index&lt;/ref&gt;
# [[Serakòjce]] ({{jãz.|pl}} ''Sierakowice'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/sierakowice/index&lt;/ref&gt;
# [[Stôłpsk]] ({{jãz.|pl}} ''Słupsk'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/slupsk/index&lt;/ref&gt;
# [[Somònino]] ({{jãz.|pl}} ''Somonino'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/somonino/index&lt;/ref&gt;
# [[Sopòt]] ({{jãz.|pl}} ''Sopot'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/sopot/index&lt;/ref&gt;
# [[Starogarda]] ({{jãz.|pl}} ''Stargard'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/stargard/index&lt;/ref&gt;
# [[Stãżëca]] ({{jãz.|pl}} ''Stężyca'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/stezyca/index&lt;/ref&gt;
# [[Strzelno (wies)|Strzelno]] ({{jãz.|pl}} ''Strzelno'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/strzelno/index&lt;/ref&gt;
# [[Sëlëczëno]] ({{jãz.|pl}} ''Sulęczyno'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/suleczyno/index&lt;/ref&gt;
# [[Szczecëno]] ({{jãz.|pl}} ''Szczecin'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/szczecin/index&lt;/ref&gt;
# [[Szëmôłd]] ({{jãz.|pl}} ''Szemud'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/szemud/index&lt;/ref&gt;
# [[Szimbark]] ({{jãz.|pl}} ''Szymbark'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/szymbark/index&lt;/ref&gt;
# [[Dërszewò]] ({{jãz.|pl}} ''Tczew'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/tczew/index&lt;/ref&gt;
# [[Torń]] ({{jãz.|pl}} ''Toruń'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/torun/index&lt;/ref&gt;
# [[Tëchòlô]] ({{jãz.|pl}} ''Tuchola'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/tuchola/index&lt;/ref&gt;
# [[Wejrowò]] ({{jãz.|pl}} ''Wejherowo'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/wejherowo/index&lt;/ref&gt;
# [[Wiele-Kôrsëno]] ({{jãz.|pl}} ''Wiele - Karsin'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/wiele-karsin/index&lt;/ref&gt;
# [[Wiérzchùcëno]] ({{jãz.|pl}} ''Wierzchucino'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/wierzchucino/index&lt;/ref&gt;
# [[Wiôlgô Wies]] ({{jãz.|pl}} ''Władysławowo'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/wladyslawowo/index&lt;/ref&gt;
# [[Zblewò]] ({{jãz.|pl}} ''Zblewo'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/zblewo/index&lt;/ref&gt;
# '''[[Karno Piesni i Tuńca „Gdiniô”]]''' ({{jãz.|pl}} ''Zespół Pieśni i Tańca „Gdynia”'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/zespol-piesni-i-tanca-gdynia/index&lt;/ref&gt;
# [[Żukòwò]] ({{jãz.|pl}} ''Żukowo'')&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/zukowo/index&lt;/ref&gt;
}}{{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-04-29|Nastãpnô=+1 rok}}

== Lësta przédników KPZ ==

=== Przédnicë Przédnégò Zarządu Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô (PZ KPZ) ===
* [[Aleksander Arendt]] (1956–1959)
* [[Bernat Szczestny]] (1959–1971)
* [[Jerzi Czedròwsczi]] (1971–1976)
* [[Stanisłôw Pestka]] (1976–1980)
* [[Izabella Trojanowskô]] (1980–1983)
* [[Szczepón Lewnô]] (1983–1986)
* [[Józef Bòrzëszkòwsczi]] (1986–1992)
* [[Stanisłôw Pestka]] (1992–1994)
* [[Jón Wërowińsczi]] (1994–1998)
* [[Bruno Synak]] (1998–2000)

=== Przédnicë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô ===
* Bruno Synak (2000-2004)
* [[Artur Jabłońsczi]] (2004–2010)
* [[Łukôsz Grzãdzëcczi]] (2010–2016)
* [[Édmùnd Wittbrodt]] (2016–2019)
* [[Jón Wërowińsczi]] (2019–2025)
* [[Bòżena Ùgòwskô]] (2025–2028)&lt;ref&gt;https://dziennikbaltycki.pl/kobieta-na-czele-zrzeszenia-kaszubsko-pomorskiego-jan-wyrowinski-nie-jest-juz-prezesem/ar/c1p2-28221419&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260514070238/https://radiogdansk.pl/audycje/audycje-kaszubskie/2025/11/30/bozena-ugowsko-nowa-przedniczka-zkp/|prosto=https://radiogdansk.pl/wp-content/uploads/2025/12/30112025-ugowska-kaszubska.mp3?_=1|jaz=csb}}&lt;/ref&gt;

== Wspòminczi ==
* Gduńsk: Spòdlecznô Szkòla nr 85 m. Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô

== Òbaczë téż ==
* [[Pomerania (cządnik)]]
* [[Rëmskô Klëka]]
* [[Kaszëbsczé Zrzeszenié]]
* [[Kaszëbsczé Parlamentarné Karno]]
* [[Kaszëbsczi Institut]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|3}}

== Lëteratura ==
* G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 347

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [http://bazy.ngo.pl/search/info.asp?id=86294 Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié w baze bùtnowòrządowich òrganizacëji ngo.pl]
* [https://web.archive.org/web/20210203170603/http://www.kaszubi.pl/ Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié, Przédny part we Gduńskù]
* [http://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/11844?katalog=4 ZK-P IPN]
* [http://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/63709 ZK-P IPN]

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]</text>
      <sha1>sdxmyx1fnseb4xscukorlkn2j3eijd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Banino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5582</id>
    <revision>
      <id>209945</id>
      <parentid>204614</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>kat.</comment>
      <origin>209945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1577" sha1="br00mxer4rbbl6x3f539nneekx7ipqf" xml:space="preserve">{{Wies infobox
 | Wies=Banino
 | rodzôcz_wsë=Banina
 | céch_wsë=
 | ôrt_gminë=
 | fana_wsë=
 | kôrta_wsë=
 | wòjewództwò=pòmòrsczé
 | kréz=kartësczi
 | gmina=Żukòwò
 | szôłtëstwò=Banino
 | miejskô=
 | wiechrzëzna=7,8
 | gradëN=54
 | minutëN=23
 | sekùndëN=31
 | gradëE=18
 | minutëE=24
 | sekùndëE=27
 | wiżô=
 | rok=2006
 | lëdztwò=1193 (szołtëstwò)
 | gãscëzna=152,9
 | nr_czér=58
 | pòcztowi_kòd=80-297
 | reg_tôfla=GKA
 | SIMC=
 | szôłtës=Józef Zelewski
 | www=
 | òdjimk=
 | galerëjô_commons=
|}}
'''Banino''' ({{jãz.|pl}} ''Banino'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]], pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[gmina Żukòwò|gminie Żukòwò]]. Tu je kòscół ë szkòła. W ni dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. Banino je pòłożoné kòl 15 km òd [[Gduńsk]]a. W òbéńdze [[szołtëstwò|szôłtëstwa]] pòłożonô je mniésza kòloniô Bòrowc. Tu ùrodzony je [[Henrik Dawidowsczi]].

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:Banino - kòscół.jpg|Kòscół
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
* [[Zjôzd Młodëch Kaszëbów]]

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/99 Banino]
* [http://spbanino.pl/ szkòła]
* [https://web.archive.org/web/20260513153733/https://www.zukowo.pl/files/docs/banino.pdf Karty zabytków architektury – Banino]

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Banino| ]]</text>
      <sha1>br00mxer4rbbl6x3f539nneekx7ipqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tëczk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5656</id>
    <revision>
      <id>210043</id>
      <parentid>199526</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>kat.</comment>
      <origin>210043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="566" sha1="c0xk336hr27ezoxx42xw7yr9oj9i8vc" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Calla palustris water arum VI08 C H5478.jpg|mały|Tëczk]]

'''Tëczk''' (''Calla palustris'' L.) – roscëna z rodzëznë arónowatëch (''Araceae''). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce dosc wiele tëczkù i tu gôdają &quot;tëczką swinie tëczą&quot;.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/39927/waniakowa_polskie_gwarowe_nazwy_dziko_rosnacych_roslin_zielnych_2012.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y ''... NAZWY DZIKO ROSNĄCYCH ROŚLIN ZIELNYCH NA TLE SŁOWIAŃSKIM'']

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Arónowaté]]</text>
      <sha1>c0xk336hr27ezoxx42xw7yr9oj9i8vc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rzãs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5819</id>
    <revision>
      <id>210041</id>
      <parentid>208468</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>kat.</comment>
      <origin>210041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="314" sha1="6v4zb4qev9vb6t78pu6w9ez42t7etvl" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Eendekroos dicht bijeen.JPG|mały|Rzãs]]

'''Rzãs''' (''Lemna'') – szlach roscënów z rodzëznë arónowatëch (''Araceae''). Na niejednëch wòdach [[Kaszëbë|Kaszëb]] rosce dosc wiele rzãsu.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Arónowaté]]</text>
      <sha1>6v4zb4qev9vb6t78pu6w9ez42t7etvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bùrczibas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6522</id>
    <revision>
      <id>210069</id>
      <parentid>206081</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>{{Przëpisë}}</comment>
      <origin>210069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1220" sha1="2edpwzmwq9dkdagm8y9ify51qrpll8g" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Burczybas z kolekcji Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach.jpg|mały]]

'''Bùrczibas''' abo '''Burczybas'''&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/mreczk-burczybas&lt;/ref&gt; – jinstrument zrobiony z bùsczi pò bómkach (abò môłi beczczi) i kóńsczich włosów. Do graniô na nim je trzeba trzech lëdzy (jeden mòcno trzimô pód pôchą bùskã, drëdżi pòléwô włosë, a trzecé za nie pòcygô). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rôz czedës [[Trzej królowie]] mielë bùrczibas, bò &quot;Trzej królowie bez bùrczibasa, to nie są żódné królowie&quot;.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Lëteratura ==
* [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.VII (1976), s. 28

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [http://cyfrowearchiwum.amu.edu.pl/archive?main=kartuzy&amp;page=2 1971 rok]
* [https://archive.org/details/aporee_27935_32196 archive.org]
* [http://www.youtube.com/watch?v=R2S1EZL1hx0&amp;list=PL4ACDE28835FBFCA1]
* [http://www.europeana.eu/portal/record/09404/AA09B2990ED5E3A1521A768B213540AAEF51659F.html]

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Mùzyczné instrumentë]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]]</text>
      <sha1>2edpwzmwq9dkdagm8y9ify51qrpll8g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210070</id>
      <parentid>210069</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>abò</comment>
      <origin>210070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1221" sha1="69bp0b7rsha43slqq372gf4vzzmgs0w" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Burczybas z kolekcji Muzeum Kaszubskiego w Kartuzach.jpg|mały]]

'''Bùrczibas''' abò '''Burczybas'''&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/mreczk-burczybas&lt;/ref&gt; – jinstrument zrobiony z bùsczi pò bómkach (abò môłi beczczi) i kóńsczich włosów. Do graniô na nim je trzeba trzech lëdzy (jeden mòcno trzimô pód pôchą bùskã, drëdżi pòléwô włosë, a trzecé za nie pòcygô). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rôz czedës [[Trzej królowie]] mielë bùrczibas, bò &quot;Trzej królowie bez bùrczibasa, to nie są żódné królowie&quot;.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Lëteratura ==
* [[Bernat Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.VII (1976), s. 28

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [http://cyfrowearchiwum.amu.edu.pl/archive?main=kartuzy&amp;page=2 1971 rok]
* [https://archive.org/details/aporee_27935_32196 archive.org]
* [http://www.youtube.com/watch?v=R2S1EZL1hx0&amp;list=PL4ACDE28835FBFCA1]
* [http://www.europeana.eu/portal/record/09404/AA09B2990ED5E3A1521A768B213540AAEF51659F.html]

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Mùzyczné instrumentë]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]]</text>
      <sha1>69bp0b7rsha43slqq372gf4vzzmgs0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mùzyka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7900</id>
    <revision>
      <id>210047</id>
      <parentid>208022</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:26:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mùzyczné instrumentë */ [[]]</comment>
      <origin>210047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3653" sha1="6xlwquuwlxkwosl3tcr6spkhsfbdtza" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Psautier de Paris, MSS. gr. 139, fol. 1v.jpg|mały|]]
'''Mùzyka''' – to je [[kùńszt]] ùkłôdanió zwãków w kòmpòzycje i wëkònywanié tich kòmpòzycji na mùzycznëch jinstrumentach abò lëdzczim głosã.

== Mùzyczné instrumentë ==
* [[Diôbelsczé skrzëpce]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/diabelskie-skrzypce&lt;/ref&gt;
* [[Mrëczk]] / [[Bùrczibas]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/mreczk-burczybas&lt;/ref&gt;
* [[Bazuna]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/bazuna&lt;/ref&gt;
* [[Ryńczyk]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/rynczyk&lt;/ref&gt;
* [[Rzępiel]] / Rzepólc&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/rzepiel-rzepolc&lt;/ref&gt;
* [[Knara]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/knara&lt;/ref&gt;
* [[Sznëra]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/sznera&lt;/ref&gt;
* [[Kółatka]] / Klekôtka&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/kolatka-klekotka&lt;/ref&gt;
* [[Kôzlô barina]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/kaszubskie-instrumenty-ludowe/kozlo-barina&lt;/ref&gt;

== Òbaczë téż ==
* [[Podcast]]
* [[Kaszëbsczé nótë]]
* [[Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa]]
* [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò]]
* [[Punk]], [[Skate punk]], [[Rock]] i [[Rockabilly]]
* [[Telewizja TTM]]
** [[Cantane Domino Canticum Cassuborum]]&lt;ref&gt;https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125-cantane-domino-canticum-cassuborum.html?play=on&lt;/ref&gt;
*** [[Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka z Wejherowa]]&lt;ref&gt;https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125-cantane-domino-canticum-cassuborum.html&lt;/ref&gt;
*** [[Chór „Strzelenka” z Tuchomia]]&lt;ref&gt;https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52722-chor-strzelenka-z-tuchomia.html?play=on&lt;/ref&gt;
*** [[Chór Kaszubski „Rumianie” z Rumi]]&lt;ref&gt;https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52723-chor-kaszubski-rumianie-z-rumi.html?play=on&lt;/ref&gt;
*** [[Chór Mieszany „Pięciolinia” z Linii]]&lt;ref&gt;https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52725-chor-mieszany-pieciolinia-z-linii.html?play=on&lt;/ref&gt;
*** [[Zespół Folklorystyczny „Nadolanie” z Nadola]]&lt;ref&gt;https://www.telewizjattm.pl/dzien/2019-11-29/52727-zespol-folklorystyczny-nadolanie-z-nadola.html?play=on&lt;/ref&gt;
*** [[Kaszubski Regionalny Chór „Morzanie” z Dębogórza]]&lt;ref&gt;https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52733-kaszubski-regionalny-chor-morzanie-z-debogorza.html?play=on&lt;/ref&gt;
*** [[Chór Mieszany „Lutnia” z Luzina]]&lt;ref&gt;https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52734-chor-mieszany-lutnia-z-luzina.html?play=on&lt;/ref&gt;
*** [[Zespół „Kosakowianie” z Kosakowa]]&lt;ref&gt;https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52735-zespol-kosakowianie-z-kosakowa.html?play=on&lt;/ref&gt;
*** [[Zespół Wokalno-Instrumentalny „Kaszubki” z Chwaszczyna]]&lt;ref&gt;https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52736-zespol-wokalno-instrumentalny-kaszubki-z-chwaszczyna.html?play=on&lt;/ref&gt;
*** [[Chór Szkoły Podstawowej nr 9 w Wejherowie]]&lt;ref&gt;https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52737-chor-szkoly-podstawowej-nr-9-w-wejherowie.html?play=on&lt;/ref&gt;

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://www.youtube.com/@kaszubywpiesniartystycznej8059/videos
* https://www.fopke.pl/melodie/
** https://www.fopke.pl/melodie/1039/do-uzdrzenio/
* {{YouTube|v=Kdcne0Wbl4E|tit=Kaszubianka - Òna tyńcyje dlô mie (Ona tańczy dla mnie - po kaszubsku) — GOKGLOWCZYCE|jaz=csb}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Mùzyka| ]]</text>
      <sha1>6xlwquuwlxkwosl3tcr6spkhsfbdtza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Drobnô rzãsa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10049</id>
    <revision>
      <id>210042</id>
      <parentid>201230</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>kat.</comment>
      <origin>210042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="580" sha1="ea6d9ai5c2g7ek6684559yyg9yeunp7" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Eendekroos dicht bijeen.JPG|mały|Drobnô rzãsa]]

'''Drobnô rzãsa''' (''Lemna minor'') – to je ôrt roscënë z rodzëznë arónowatëch (''Araceae''). Na niejednëch wòdach [[Kaszëbë|Kaszëb]] rosce dosc wiele ti rzãsë.

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20190701132603/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc4_02.pdf Przyroda projektowanego rezerwatu „Dolina Mirachowskiej Strugi” na Pojezierzu Kaszubskim s. 49 ''Lemna minor'']

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Arónowaté]]</text>
      <sha1>ea6d9ai5c2g7ek6684559yyg9yeunp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10985</id>
    <revision>
      <id>210091</id>
      <parentid>209541</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>Finansowanié</comment>
      <origin>210091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="748" sha1="gx6fsavnbi41t7pfre0gxbwe5wyhwfa" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Polish Governmental and Diplomatic Plaque.svg|mały|]]

'''Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji''' ({{jãz.|pl}}: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji) – je jednym z minysterstwów we [[Warszawa|Warszawie]]. Òno zajimô sã m.jin. [[Kaszëbi|kaszëbizną]].

== Finansowanié ==
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]] (XXII&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2021/POMERANIA_10_557_2021_net.pdf&lt;/ref&gt;)

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20161023103834/http://jezyki-mniejszosci.pl/jm/jezyki-charakterystyka/kaszubski/9185,kaszubski.html (pl)]

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Pòlitologijô]]</text>
      <sha1>gx6fsavnbi41t7pfre0gxbwe5wyhwfa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210092</id>
      <parentid>210091</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>== Przëpisë == {{Przëpisë}}</comment>
      <origin>210092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="781" sha1="8xt1dm0l9ed2xpb77n2io2kfwqy579b" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Polish Governmental and Diplomatic Plaque.svg|mały|]]

'''Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji''' ({{jãz.|pl}}: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji) – je jednym z minysterstwów we [[Warszawa|Warszawie]]. Òno zajimô sã m.jin. [[Kaszëbi|kaszëbizną]].

== Finansowanié ==
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]] (XXII&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2021/POMERANIA_10_557_2021_net.pdf&lt;/ref&gt;)

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20161023103834/http://jezyki-mniejszosci.pl/jm/jezyki-charakterystyka/kaszubski/9185,kaszubski.html (pl)]

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Pòlitologijô]]</text>
      <sha1>8xt1dm0l9ed2xpb77n2io2kfwqy579b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210093</id>
      <parentid>210092</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>{{Òficjalnô starna}}</comment>
      <origin>210093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="804" sha1="54um49kg72fzcglrqrk7mmf4hqx34yu" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Polish Governmental and Diplomatic Plaque.svg|mały|]]

'''Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji''' ({{jãz.|pl}}: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji) – je jednym z minysterstwów we [[Warszawa|Warszawie]]. Òno zajimô sã m.jin. [[Kaszëbi|kaszëbizną]].

== Finansowanié ==
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]] (XXII&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2021/POMERANIA_10_557_2021_net.pdf&lt;/ref&gt;)

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
{{Òficjalnô starna}}
* [https://web.archive.org/web/20161023103834/http://jezyki-mniejszosci.pl/jm/jezyki-charakterystyka/kaszubski/9185,kaszubski.html (pl)]

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Pòlitologijô]]</text>
      <sha1>54um49kg72fzcglrqrk7mmf4hqx34yu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klub Młodëch Kaszëbów „Òska”</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11105</id>
    <revision>
      <id>209950</id>
      <parentid>209938</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ +</comment>
      <origin>209950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1864" sha1="9sikj9s100c8o2c5q39t7fqplavlzgr" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
'''Klub Młodëch Kaszëbów „Òska”''' – karno młodëch [[Kaszëbi|Kaszëbów]], chtërne dzejô przy [[Part w Lëzënie|lëzyńsczim]] parce [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]. Zéńdzenia klubù są prowadzóné w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]&lt;ref&gt;''[http://www.kaszubi.pl/o/luzino/artykulmenu?id=706 Regùlamin Klubù Młodëch Kaszëbów „Òska” jaczi fąksnérëje przë parce KPZ Lëzëno]''&lt;/ref&gt;.

Założeniowié zéńdzenié klubù òdbéło sã 28 stëcznika 2017 rokù i bëło pierszim brzadã [[Kòngres Młodëch Kaszëbów|Kòngresu Młodëch Kaszëbów]], jaczi òdbéł sã w [[Kartuzë|Kartëzach]] w lëstopadnikù 2016 rokù. Przédniczką klubù òstała [[Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk]]. W skłôd zarządu weszlë: [[Adóm Hébel]], Patrik Mùdlawa, Tomôsz Czapp, Sławòmir Jankòwsczi, Wòjcech Sczerka i Michôł Miłka&lt;ref&gt;''[http://www.kaszubi.pl/o/luzino/artykulmenu?id=704 Klub Młodëch Kaszëbów „Òska” z Lëzëna]''&lt;/ref&gt;.

Wôżnym célã dzejanégò nôlëżników Klubù „Òska” je dążenié do współrobòtë z partami i klubami Kaszëbskò-Pòmòrszczégò Zrzeszeniô (òsoblëwie KPZ P/Banino i KMK „Cassubia”), ale téż jinszima stowôrama, dlô jaczich wôżné je dobro [[Kaszëbë|Kaszëb]] (m. jin. [[Kaszëbskô Jednota]]).

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Part w Lëzënie]]
|col2= === Jiné karna młodëch Kaszëbów ===
{{#categorytree:Karna młodëch Kaszëbów|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://www.chwaszczyno.pl/klub-mlodech-kaszebow-oska-z-lezena-klub-mlodych-kaszubow-oska-z-luzina/

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Karna młodëch Kaszëbów]]
[[Kategòrëjô:Klubë]]</text>
      <sha1>9sikj9s100c8o2c5q39t7fqplavlzgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Medal Stolema</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11877</id>
    <revision>
      <id>210018</id>
      <parentid>209095</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>Gala</comment>
      <origin>210018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10217" sha1="8jz925koxg30379rf141zl011tfwkix" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Medal Stolema (cropped).png|mały|Medal Stolema (2024)]]
{{Jiné znaczënczi}}

'''Medal Stolema''' – wëapartnienié przëznôwóné òd 1967 rokù przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]]. Jeden z nôwôżniészëch westrzód medalów, nôdgród i òdznaczeniów w kaszëbskò-pòmòrsczim strzodowiszczu&lt;ref&gt;[https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=MEDAL_STOLEMA MEDAL STOLEMA], gedanopedia.pl&lt;/ref&gt;.

Czãsto nazéwóny kaszëbsczim [[Nôdgroda Nobla|Noblã]]&lt;ref&gt;np. [https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/79115_region-artur-jablonski-odznaczony-medalem-stolema.html Region. Artur Jabłoński odznaczony Medalem Stolema], expresskaszubski.pl, 20 strëmiannik 2026.&lt;/ref&gt;, medal przëznôwóny je personóm (lub karnie lëdzy), jinstitucjóm i jinym òrganizacjóm, jaczé òsoblëwò zasłużëłë sã dlô kùlturë Kaszëb, Kòcewiô, Krôjnë czë Pòmòrsczi, lub ji rozkòscerzaniô.

Pierszé „Stolemë” w 1967 rokù przëznóno w szescu òbrëmiach:

* '''nôùkòwim''' – Jón Léón Łuka za dokôz pt. ''Kultura pomorska na Pomorzu Gdańskim'',
* '''lëterackò-artisticznym''' – Agùstin Necel za całownotã lëteracczégò ùróbkù,
* '''pùblicystnym''' – Kònstanti Bączkòwsczi za pùblicystykã w pismach &quot;Litery&quot; i &quot;Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego&quot;,
* '''pòpùlarizacjowim''' – [[Léòkadia Trepczik|Léòkadiô]] i [[Jón Trepczik]] za pòpùlarëzacjã kaszëbsczich frantówków,
* '''òrganizatorsczim''' – Aleksander Arendt za robòtã w Kaszëbsczim Zrzeszenim i Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim w latach 1956-1966,
* tpzw. '''nôdgroda młodëch''' – Edmùnd Pùzdrowsczi za pòeticczi zbiérk ''Koło''&lt;ref&gt;[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 14-20.&lt;/ref&gt;.

W pózniészëch latach ta ùdba òsta zaniechónô, a medal je przëznôwóny bez wëapartnieniô na kategòrie.

== Gala ==
Gala Wrãczeniô Medalu Stolema (téż Gala Przekôzaniô Medalu Stolëma) òdbiwô sã w Stôromiesczim Rôtëszù we Gduńskù. Kandidatów do nôdgrodë mòże zgłosëc kòżdi, wësëłającë zgłoszenié do karna sztudérów. Wëbiéru dokònywô Kapituła Medalu, jaką twòrzą fùlprawny nôleżnicë Karno Sztudérów „Pòmòraniô”&lt;ref&gt;https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/czwiortk-2-januara-kleka-02-01-2020/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gazetakaszubska.org/36668/gala-wreczenia-medali-stolema-juz-w-sobote&lt;/ref&gt;.

== Laùreacë Medalu Stolema ==
=== XX wiek ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed collapsible collapsed&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color:#000&quot;| &lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;Laùreacë Medalu Stolema w XX wiekù&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;background-color:gold&quot;| &lt;small&gt;Rok&lt;/small&gt;
! style=&quot;background-color:gold&quot;| &lt;small&gt;Laùreacë&lt;/small&gt;
|-
| &lt;center&gt;[[1967]]&lt;/center&gt;
| Aleksander Arendt, Kónstanti Bączkòwsczi, Jón Léón Łuka, Agùstin Necel, Edmùnd Pùzdrowsczi, [[Léòkadia Trepczik]], [[Jón Trepczik]]
|-
| &lt;center&gt;[[1968]]&lt;/center&gt;
|[[Jón Piépka]], [[Bernat Sëchta]], [[Izabella Trojanowskô]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1969]]&lt;/center&gt;
|Tadeusz Bòlduan, [[Józef Brusczi]], [[Ryszard Kukier]], Frido Metsk, Róża Òstrowskô, Marión Kòłodzéj, Tadeùsz Minc
|- 
| &lt;center&gt;[[1970]]&lt;/center&gt;
|[[Gerat Labùda]], [[Marión Mòkwa]], Òtiliô Szczukòwskô, Léòn Roppel, Anna Òstrowskô, Helena Knut, Władisława Wisniewskô
|- 
| &lt;center&gt;[[1971]]&lt;/center&gt;
| Andrzéj Bùkòwsczi, Frãcëszk Fenikòwsczi, Henrik Jabłońsczi, [[Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Kaszëbë|Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca „Kaszëbë” z Kartuz]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1972]]&lt;/center&gt;
|Stanisłôw Gerszewsczi, [[Wòjcech Czedrowsczi]], [[Alojzy Nôgel]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1973]]&lt;/center&gt;
| Kònrôd Cechanowsczi, Sztefaniô Liszkòwskô-Skùrowô, [[Ferdinand Neureiter]], [[Julión Ridzkòwsczi]], Stanisłôw Wësecczi, Jerzi Piankòwsczi, Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Bëtowsczi Zemie
|- 
| &lt;center&gt;[[1974]]&lt;/center&gt;
|Bòlesłôw Fac, Zofiô Janukòwicz-Pòbłockô, [[Anna Łajming]], Wawrzińc Samp
|- 
| &lt;center&gt;[[1975]]&lt;/center&gt;
|Anna Jachnina, [[Stanisłôw Pestka]], Zdzysłôw Stieber
|- 
| &lt;center&gt;[[1976]]&lt;/center&gt;
|Frãcëszk Mamùszka, [[Stanisłôw Òkóń]], [[Alesz Trojanowsczi]], [[Fabrika Stołowi Pòrcelanë|Fabrika Stołowi Pòrcelanë „Lubiana” w Łubianie]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1977]]&lt;/center&gt;
|[[Aleksander Labùda]], Izajôsz Rzepa, [[Aleksander Tomaczkòwsczi]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1978]]&lt;/center&gt;
|Lech Bądkòwsczi, [[Józef Bòrzëszkòwsczi]], Nôùkòwò Stowôra w Torniu
|- 
| &lt;center&gt;[[1979]]&lt;/center&gt;
|Hanna Pòpòwskô-Tabòrskô, Róman Klim
|- 
| &lt;center&gt;[[1980]]&lt;/center&gt;
|[[Édmùnd Kamińsczi]], Kadzmiérz Òstrowsczi, [[Frãcëszk Tréder]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1981]]&lt;/center&gt;
|''nôdgroda nie òsta przëznónô''
|- 
| &lt;center&gt;[[1982]]&lt;/center&gt;
| [[Józef Ceynowa]], Władisłôw Kirstein, Féliks Marszałkòwsczi, [[Paweł Szefka]], Aktorskò-Téatrowé Karno „Szopczi” z Lãbòrga
|- 
| &lt;center&gt;[[1983]]&lt;/center&gt;
| [[Jón Drzéżdżón]], [[Édwôrd Bréza]], [[Jerzi Tréder]], [[Friedhelm Hinze]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1984]]&lt;/center&gt;
|Léónôrd Brzezyńsczi, Marijô Kòwalewskô, Romùald Łukòwicz
|- 
| &lt;center&gt;[[1985]]&lt;/center&gt;
| [[Jerzi Samp]], Róman Wapińsczi, [[Günter Grass]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1986]]&lt;/center&gt;
| Władisłôw Odińc
|- 
| &lt;center&gt;[[1987]]&lt;/center&gt;
| Marión Biskùp, Kristina Szalasnô, Fòlkloristiczné Karno „Hòpòwianie”
|- 
| &lt;center&gt;[[1988]]&lt;/center&gt;
| [[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Antón Peplińsczi]], Jón Własniewsczi, Kaszëbsczé Karno „Kòleczkòwianie”
|- 
| &lt;center&gt;[[1989]]&lt;/center&gt;
| Elżbiéta Zawackô, [[Frãcëszk Grëcza]], Karno „Tëchlińsczé Skrzatë”
|- 
| &lt;center&gt;[[1990]]&lt;/center&gt;
| [[Marión Miotk]], Jerzi Knyba
|- 
| &lt;center&gt;[[1991]]&lt;/center&gt;
| Mark Latoszk z karnã socjologów, [[Stanisłôw Janke]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1992]]&lt;/center&gt;
| Karno Piesni i Tuńca „Serakòjce”, Tadeùsz Gleinert, [[Bògùsłôw Głodowsczi]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1993]]&lt;/center&gt;
| Jón Perszón, Genowefa Pałubickô, [[Jerzi Stachùrsczi]], karno „Mòdrôczi” z Parchòwa i „Mòdrôczczi” z Nôklë
|- 
| &lt;center&gt;[[1994]]&lt;/center&gt;
| Zygmùnd Szultka, Witóld Bòbrowsczi, Kónrôd Kòbiéla i Andrzéj Kòbiéla
|- 
| &lt;center&gt;[[1995]]&lt;/center&gt;
| Kadzmiérz Raepke, Henrik Mross
|- 
| &lt;center&gt;[[1996]]&lt;/center&gt;
| [[Wanda Lew-Czedrowskô|Wanda Czedrowskô]], [[Józef Chełmòwsczi]], Mark Biczkòwsczi
|-
|&lt;center&gt;[[1997]]&lt;/center&gt;
|Felicjô Baska-Bòrzëszkòwskô, [[Jón Walkùsz]], Frãcëszk Kwidzyńsczi, Édwôrd Rimar, Kaszëbsczé Lëdowé Karno „Krëbane” z Brus
|-
|&lt;center&gt;[[1998]]&lt;/center&gt;
|[[Władisłôw Szulëst]], Bruno Cërocczi, Schola Cantorum Gedanensis
|-
|&lt;center&gt;[[1999]]&lt;/center&gt;
|Inga Mach, [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], Anna Żurakòwskô, Janusz Żurakòwsczi
|-
|&lt;center&gt;[[2000]]&lt;/center&gt;
|[[Marión Selin]], Edmùnd Szczesôk
|}

=== XXI wiek ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible collapsible&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color:#000&quot;| &lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;Laùreacë Medalu Stolema w XXI wiekù&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;background-color:gold&quot;| &lt;small&gt;Rok&lt;/small&gt;
! style=&quot;background-color:gold&quot;| &lt;small&gt;Laùreacë&lt;/small&gt;
|- 
| &lt;center&gt;[[2001]]&lt;/center&gt;
| [[Tadeùsz Gòcłowsczi]], [[Janusz Kòwalsczi]]
|- 
| &lt;center&gt;[[2002]]&lt;/center&gt;
| Jerzi Dąbrowa-Januszewsczi, [[Danuta Pioch]]
|- 
| &lt;center&gt;[[2003]]&lt;/center&gt;
| [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò|Karno Piesni i Tuńca „Bazunë” z Żukòwa]], [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi]] (nie przëjął nôdgrodë)
|- 
| &lt;center&gt;[[2004]]&lt;/center&gt;
| Jowita Kãcyńskô, Janusz Kùtta
|- 
| &lt;center&gt;[[2005]]&lt;/center&gt;
| Tadeùsz Linkner, [[Teréza Hoppe]], Stanisłôw Geppert
|- 
| &lt;center&gt;[[2006]]&lt;/center&gt;
| [[Witosława Frankòwskô]], [[Duszan Pażdżersczi]], [[Donôld Tusk]]
|- 
| &lt;center&gt;[[2007]]&lt;/center&gt;
| [[Tomôsz Fópka]]
|- 
| &lt;center&gt;[[2008]]&lt;/center&gt;
| Klub Sztudérów „Jutrzniô”
|- 
| &lt;center&gt;[[2009]]&lt;/center&gt;
| [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]]
|-
| &lt;center&gt;[[2010]]&lt;/center&gt;
| [[Adam Riszard Sykòra]], Zbigniew Jankòwsczi
|- 
| &lt;center&gt;[[2011]]&lt;/center&gt;
| [[Danuta Stenka]], Andrzéj Gąsorowsczi
|- 
| &lt;center&gt;[[2012]]&lt;/center&gt;
| [[Dawid Szulëst]], Kaszëbsczé Òglowòsztôłcącé Liceùm w Brusach
|- 
| &lt;center&gt;[[2013]]&lt;/center&gt;
| [[Jerzi Nacel]]
|- 
| &lt;center&gt;[[2014]]&lt;/center&gt;
| [[Wanda Kiżewskô]], [[Bòżena Ùgòwskô]]
|- 
| &lt;center&gt;[[2015]]&lt;/center&gt;
| Aleksandra Kùcharskô-Szefler, Jaromir Szroeder
|- 
| &lt;center&gt;[[2016]]&lt;/center&gt;
| Kadzmiérz Ickiewicz
|- 
| &lt;center&gt;[[2017]]&lt;/center&gt;
| [[Róman Skwiercz]]
|- 
| &lt;center&gt;[[2018]]&lt;/center&gt;
| Maria Pająkòwskô-Kãsëkòwô, Władisłôw Czarnowsczi
|- 
| &lt;center&gt;[[2019]]&lt;/center&gt;
| Jadwiga Kirkòwskô
|- 
| &lt;center&gt;[[2020]]&lt;/center&gt;
| Mark Cybùlsczi, [[Édmùnd Szëmikòwsczi]]
|- 
| &lt;center&gt;[[2021]]&lt;/center&gt;
| Edmùnd Zelińsczi
|- 
| &lt;center&gt;2022&lt;/center&gt;
| Maria Krosnickô
|-
| &lt;center&gt;2023&lt;/center&gt;
| dr Dariusz Majkòwsczi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240314110707/http://pomorania.kaszubi.eu/2024/01/medal-stolema-2023-dla-dariusza.html Medal Stolema 2023 dla Dariusza Majkowskiego], pomorania.kaszubi.eu, 23 stëcznika 2024, Wayback Machine, web.archive.org, dost. 30 czerwińca 2026.&lt;/ref&gt;
|-
| &lt;center&gt;2024&lt;/center&gt;
| dr [[Justina Pòmierskô]], prof. [[Daniel Kalinowsczi]]
|-
| &lt;center&gt;2025&lt;/center&gt;
| [[Artur Jablonsczi|Artur Jabłońsczi]]
|}
{{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-03-21|Nastãpnô=+1 rok}}

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Stolem (wiele znaczeniów)}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Nôdgroda]]
|col3= === Jiné nôdgrodë ===
{{#categorytree:Nôdgrodë|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20260422142520/https://pomorania.com/projekty/medal-stolema https://pomorania.com/projekty/medal-stolema]
* https://web.archive.org/web/20260522202031/https://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/publication/45377/edition/39532?language=pl

[[Kategòrëjô:Medal Stolema| ]]</text>
      <sha1>8jz925koxg30379rf141zl011tfwkix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210024</id>
      <parentid>210018</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gala */ [[Gala]]</comment>
      <origin>210024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10221" sha1="spinhqskuk5i61f6pp9gk28p5ru3aes" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Medal Stolema (cropped).png|mały|Medal Stolema (2024)]]
{{Jiné znaczënczi}}

'''Medal Stolema''' – wëapartnienié przëznôwóné òd 1967 rokù przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]]. Jeden z nôwôżniészëch westrzód medalów, nôdgród i òdznaczeniów w kaszëbskò-pòmòrsczim strzodowiszczu&lt;ref&gt;[https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=MEDAL_STOLEMA MEDAL STOLEMA], gedanopedia.pl&lt;/ref&gt;.

Czãsto nazéwóny kaszëbsczim [[Nôdgroda Nobla|Noblã]]&lt;ref&gt;np. [https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/79115_region-artur-jablonski-odznaczony-medalem-stolema.html Region. Artur Jabłoński odznaczony Medalem Stolema], expresskaszubski.pl, 20 strëmiannik 2026.&lt;/ref&gt;, medal przëznôwóny je personóm (lub karnie lëdzy), jinstitucjóm i jinym òrganizacjóm, jaczé òsoblëwò zasłużëłë sã dlô kùlturë Kaszëb, Kòcewiô, Krôjnë czë Pòmòrsczi, lub ji rozkòscerzaniô.

Pierszé „Stolemë” w 1967 rokù przëznóno w szescu òbrëmiach:

* '''nôùkòwim''' – Jón Léón Łuka za dokôz pt. ''Kultura pomorska na Pomorzu Gdańskim'',
* '''lëterackò-artisticznym''' – Agùstin Necel za całownotã lëteracczégò ùróbkù,
* '''pùblicystnym''' – Kònstanti Bączkòwsczi za pùblicystykã w pismach &quot;Litery&quot; i &quot;Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego&quot;,
* '''pòpùlarizacjowim''' – [[Léòkadia Trepczik|Léòkadiô]] i [[Jón Trepczik]] za pòpùlarëzacjã kaszëbsczich frantówków,
* '''òrganizatorsczim''' – Aleksander Arendt za robòtã w Kaszëbsczim Zrzeszenim i Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim w latach 1956-1966,
* tpzw. '''nôdgroda młodëch''' – Edmùnd Pùzdrowsczi za pòeticczi zbiérk ''Koło''&lt;ref&gt;[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 14-20.&lt;/ref&gt;.

W pózniészëch latach ta ùdba òsta zaniechónô, a medal je przëznôwóny bez wëapartnieniô na kategòrie.

== Gala ==
[[Gala]] Wrãczeniô Medalu Stolema (téż Gala Przekôzaniô Medalu Stolëma) òdbiwô sã w Stôromiesczim Rôtëszù we Gduńskù. Kandidatów do nôdgrodë mòże zgłosëc kòżdi, wësëłającë zgłoszenié do karna sztudérów. Wëbiéru dokònywô Kapituła Medalu, jaką twòrzą fùlprawny nôleżnicë Karno Sztudérów „Pòmòraniô”&lt;ref&gt;https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/czwiortk-2-januara-kleka-02-01-2020/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gazetakaszubska.org/36668/gala-wreczenia-medali-stolema-juz-w-sobote&lt;/ref&gt;.

== Laùreacë Medalu Stolema ==
=== XX wiek ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed collapsible collapsed&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color:#000&quot;| &lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;Laùreacë Medalu Stolema w XX wiekù&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;background-color:gold&quot;| &lt;small&gt;Rok&lt;/small&gt;
! style=&quot;background-color:gold&quot;| &lt;small&gt;Laùreacë&lt;/small&gt;
|-
| &lt;center&gt;[[1967]]&lt;/center&gt;
| Aleksander Arendt, Kónstanti Bączkòwsczi, Jón Léón Łuka, Agùstin Necel, Edmùnd Pùzdrowsczi, [[Léòkadia Trepczik]], [[Jón Trepczik]]
|-
| &lt;center&gt;[[1968]]&lt;/center&gt;
|[[Jón Piépka]], [[Bernat Sëchta]], [[Izabella Trojanowskô]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1969]]&lt;/center&gt;
|Tadeusz Bòlduan, [[Józef Brusczi]], [[Ryszard Kukier]], Frido Metsk, Róża Òstrowskô, Marión Kòłodzéj, Tadeùsz Minc
|- 
| &lt;center&gt;[[1970]]&lt;/center&gt;
|[[Gerat Labùda]], [[Marión Mòkwa]], Òtiliô Szczukòwskô, Léòn Roppel, Anna Òstrowskô, Helena Knut, Władisława Wisniewskô
|- 
| &lt;center&gt;[[1971]]&lt;/center&gt;
| Andrzéj Bùkòwsczi, Frãcëszk Fenikòwsczi, Henrik Jabłońsczi, [[Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Kaszëbë|Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca „Kaszëbë” z Kartuz]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1972]]&lt;/center&gt;
|Stanisłôw Gerszewsczi, [[Wòjcech Czedrowsczi]], [[Alojzy Nôgel]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1973]]&lt;/center&gt;
| Kònrôd Cechanowsczi, Sztefaniô Liszkòwskô-Skùrowô, [[Ferdinand Neureiter]], [[Julión Ridzkòwsczi]], Stanisłôw Wësecczi, Jerzi Piankòwsczi, Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Bëtowsczi Zemie
|- 
| &lt;center&gt;[[1974]]&lt;/center&gt;
|Bòlesłôw Fac, Zofiô Janukòwicz-Pòbłockô, [[Anna Łajming]], Wawrzińc Samp
|- 
| &lt;center&gt;[[1975]]&lt;/center&gt;
|Anna Jachnina, [[Stanisłôw Pestka]], Zdzysłôw Stieber
|- 
| &lt;center&gt;[[1976]]&lt;/center&gt;
|Frãcëszk Mamùszka, [[Stanisłôw Òkóń]], [[Alesz Trojanowsczi]], [[Fabrika Stołowi Pòrcelanë|Fabrika Stołowi Pòrcelanë „Lubiana” w Łubianie]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1977]]&lt;/center&gt;
|[[Aleksander Labùda]], Izajôsz Rzepa, [[Aleksander Tomaczkòwsczi]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1978]]&lt;/center&gt;
|Lech Bądkòwsczi, [[Józef Bòrzëszkòwsczi]], Nôùkòwò Stowôra w Torniu
|- 
| &lt;center&gt;[[1979]]&lt;/center&gt;
|Hanna Pòpòwskô-Tabòrskô, Róman Klim
|- 
| &lt;center&gt;[[1980]]&lt;/center&gt;
|[[Édmùnd Kamińsczi]], Kadzmiérz Òstrowsczi, [[Frãcëszk Tréder]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1981]]&lt;/center&gt;
|''nôdgroda nie òsta przëznónô''
|- 
| &lt;center&gt;[[1982]]&lt;/center&gt;
| [[Józef Ceynowa]], Władisłôw Kirstein, Féliks Marszałkòwsczi, [[Paweł Szefka]], Aktorskò-Téatrowé Karno „Szopczi” z Lãbòrga
|- 
| &lt;center&gt;[[1983]]&lt;/center&gt;
| [[Jón Drzéżdżón]], [[Édwôrd Bréza]], [[Jerzi Tréder]], [[Friedhelm Hinze]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1984]]&lt;/center&gt;
|Léónôrd Brzezyńsczi, Marijô Kòwalewskô, Romùald Łukòwicz
|- 
| &lt;center&gt;[[1985]]&lt;/center&gt;
| [[Jerzi Samp]], Róman Wapińsczi, [[Günter Grass]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1986]]&lt;/center&gt;
| Władisłôw Odińc
|- 
| &lt;center&gt;[[1987]]&lt;/center&gt;
| Marión Biskùp, Kristina Szalasnô, Fòlkloristiczné Karno „Hòpòwianie”
|- 
| &lt;center&gt;[[1988]]&lt;/center&gt;
| [[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Antón Peplińsczi]], Jón Własniewsczi, Kaszëbsczé Karno „Kòleczkòwianie”
|- 
| &lt;center&gt;[[1989]]&lt;/center&gt;
| Elżbiéta Zawackô, [[Frãcëszk Grëcza]], Karno „Tëchlińsczé Skrzatë”
|- 
| &lt;center&gt;[[1990]]&lt;/center&gt;
| [[Marión Miotk]], Jerzi Knyba
|- 
| &lt;center&gt;[[1991]]&lt;/center&gt;
| Mark Latoszk z karnã socjologów, [[Stanisłôw Janke]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1992]]&lt;/center&gt;
| Karno Piesni i Tuńca „Serakòjce”, Tadeùsz Gleinert, [[Bògùsłôw Głodowsczi]]
|- 
| &lt;center&gt;[[1993]]&lt;/center&gt;
| Jón Perszón, Genowefa Pałubickô, [[Jerzi Stachùrsczi]], karno „Mòdrôczi” z Parchòwa i „Mòdrôczczi” z Nôklë
|- 
| &lt;center&gt;[[1994]]&lt;/center&gt;
| Zygmùnd Szultka, Witóld Bòbrowsczi, Kónrôd Kòbiéla i Andrzéj Kòbiéla
|- 
| &lt;center&gt;[[1995]]&lt;/center&gt;
| Kadzmiérz Raepke, Henrik Mross
|- 
| &lt;center&gt;[[1996]]&lt;/center&gt;
| [[Wanda Lew-Czedrowskô|Wanda Czedrowskô]], [[Józef Chełmòwsczi]], Mark Biczkòwsczi
|-
|&lt;center&gt;[[1997]]&lt;/center&gt;
|Felicjô Baska-Bòrzëszkòwskô, [[Jón Walkùsz]], Frãcëszk Kwidzyńsczi, Édwôrd Rimar, Kaszëbsczé Lëdowé Karno „Krëbane” z Brus
|-
|&lt;center&gt;[[1998]]&lt;/center&gt;
|[[Władisłôw Szulëst]], Bruno Cërocczi, Schola Cantorum Gedanensis
|-
|&lt;center&gt;[[1999]]&lt;/center&gt;
|Inga Mach, [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], Anna Żurakòwskô, Janusz Żurakòwsczi
|-
|&lt;center&gt;[[2000]]&lt;/center&gt;
|[[Marión Selin]], Edmùnd Szczesôk
|}

=== XXI wiek ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible collapsible&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color:#000&quot;| &lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;Laùreacë Medalu Stolema w XXI wiekù&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;background-color:gold&quot;| &lt;small&gt;Rok&lt;/small&gt;
! style=&quot;background-color:gold&quot;| &lt;small&gt;Laùreacë&lt;/small&gt;
|- 
| &lt;center&gt;[[2001]]&lt;/center&gt;
| [[Tadeùsz Gòcłowsczi]], [[Janusz Kòwalsczi]]
|- 
| &lt;center&gt;[[2002]]&lt;/center&gt;
| Jerzi Dąbrowa-Januszewsczi, [[Danuta Pioch]]
|- 
| &lt;center&gt;[[2003]]&lt;/center&gt;
| [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò|Karno Piesni i Tuńca „Bazunë” z Żukòwa]], [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi]] (nie przëjął nôdgrodë)
|- 
| &lt;center&gt;[[2004]]&lt;/center&gt;
| Jowita Kãcyńskô, Janusz Kùtta
|- 
| &lt;center&gt;[[2005]]&lt;/center&gt;
| Tadeùsz Linkner, [[Teréza Hoppe]], Stanisłôw Geppert
|- 
| &lt;center&gt;[[2006]]&lt;/center&gt;
| [[Witosława Frankòwskô]], [[Duszan Pażdżersczi]], [[Donôld Tusk]]
|- 
| &lt;center&gt;[[2007]]&lt;/center&gt;
| [[Tomôsz Fópka]]
|- 
| &lt;center&gt;[[2008]]&lt;/center&gt;
| Klub Sztudérów „Jutrzniô”
|- 
| &lt;center&gt;[[2009]]&lt;/center&gt;
| [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]]
|-
| &lt;center&gt;[[2010]]&lt;/center&gt;
| [[Adam Riszard Sykòra]], Zbigniew Jankòwsczi
|- 
| &lt;center&gt;[[2011]]&lt;/center&gt;
| [[Danuta Stenka]], Andrzéj Gąsorowsczi
|- 
| &lt;center&gt;[[2012]]&lt;/center&gt;
| [[Dawid Szulëst]], Kaszëbsczé Òglowòsztôłcącé Liceùm w Brusach
|- 
| &lt;center&gt;[[2013]]&lt;/center&gt;
| [[Jerzi Nacel]]
|- 
| &lt;center&gt;[[2014]]&lt;/center&gt;
| [[Wanda Kiżewskô]], [[Bòżena Ùgòwskô]]
|- 
| &lt;center&gt;[[2015]]&lt;/center&gt;
| Aleksandra Kùcharskô-Szefler, Jaromir Szroeder
|- 
| &lt;center&gt;[[2016]]&lt;/center&gt;
| Kadzmiérz Ickiewicz
|- 
| &lt;center&gt;[[2017]]&lt;/center&gt;
| [[Róman Skwiercz]]
|- 
| &lt;center&gt;[[2018]]&lt;/center&gt;
| Maria Pająkòwskô-Kãsëkòwô, Władisłôw Czarnowsczi
|- 
| &lt;center&gt;[[2019]]&lt;/center&gt;
| Jadwiga Kirkòwskô
|- 
| &lt;center&gt;[[2020]]&lt;/center&gt;
| Mark Cybùlsczi, [[Édmùnd Szëmikòwsczi]]
|- 
| &lt;center&gt;[[2021]]&lt;/center&gt;
| Edmùnd Zelińsczi
|- 
| &lt;center&gt;2022&lt;/center&gt;
| Maria Krosnickô
|-
| &lt;center&gt;2023&lt;/center&gt;
| dr Dariusz Majkòwsczi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20240314110707/http://pomorania.kaszubi.eu/2024/01/medal-stolema-2023-dla-dariusza.html Medal Stolema 2023 dla Dariusza Majkowskiego], pomorania.kaszubi.eu, 23 stëcznika 2024, Wayback Machine, web.archive.org, dost. 30 czerwińca 2026.&lt;/ref&gt;
|-
| &lt;center&gt;2024&lt;/center&gt;
| dr [[Justina Pòmierskô]], prof. [[Daniel Kalinowsczi]]
|-
| &lt;center&gt;2025&lt;/center&gt;
| [[Artur Jablonsczi|Artur Jabłońsczi]]
|}
{{Aktualizacjô|Òstatnô=2026-03-21|Nastãpnô=+1 rok}}

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Stolem (wiele znaczeniów)}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Nôdgroda]]
|col3= === Jiné nôdgrodë ===
{{#categorytree:Nôdgrodë|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20260422142520/https://pomorania.com/projekty/medal-stolema https://pomorania.com/projekty/medal-stolema]
* https://web.archive.org/web/20260522202031/https://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/publication/45377/edition/39532?language=pl

[[Kategòrëjô:Medal Stolema| ]]</text>
      <sha1>spinhqskuk5i61f6pp9gk28p5ru3aes</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brëkòwnik:Tsca/20</title>
    <ns>2</ns>
    <id>12296</id>
    <revision>
      <id>209954</id>
      <parentid>190455</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tsca.bot</username>
        <id>53</id>
      </contributor>
      <origin>209954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1218" sha1="dsqv0o4r686rj2gx1e5qnlmy9pxn442" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ID
!Dotychczasowa nazwa&lt;br&gt;Current name
!Nowa nazwa&lt;br&gt;New name
!Aliasy&lt;br&gt;Aliases
!Uwagi&lt;br&gt;Remarks
|-
|NS_MEDIA
|Media
|
|
|NO CHANGE
|-
|NS_SPECIAL
|Specjalnô
|
|
|NO CHANGE
|-
|NS_TALK
|Diskùsëjô
|Diskùsjô
|Diskùsëjô
|
|-
|NS_USER
|Brëkòwnik
|Brëkòwnik
|Brëkòwniczka
|
|-
|NS_USER_TALK
|Diskùsëjô_brëkòwnika
|Diskùsjô_brëkòwnika
|Diskùsëjô_brëkòwnika&lt;br&gt;Diskùsjô_brëkòwniczczi
|
|-
|NS_PROJECT_TALK
|Diskùsëjô_$1
|Diskùsëjô_Wikipedjë 
|Diskùsëjô_$1
|
|-
|NS_FILE
|Òbrôzk
|Lopk
|Òbrôzk
|
|-
|NS_FILE_TALK
|Diskùsëjô_òbrôzków
|Diskùsjô_lopka
|Diskùsëjô_òbrôzków
|
|-
|NS_MEDIAWIKI
|MediaWiki
|
|
|NO CHANGE
|-
|NS_NS_MEDIAWIKI_TALK
|Diskùsëjô_MediaWiki
|Diskùsjô_MediaWiki
|Diskùsëjô_MediaWiki
|
|-
|NS_TEMPLATE
|Szablóna
|
|
|NO CHANGE
|-
|NS_TEMPLATE_TALK
|Diskùsëjô_Szablónë
|Diskùsjô_szablónë
|Diskùsëjô_Szablónë
|
|-
|NS_HELP
|Pòmòc
|
|
|NO CHANGE
|-
|NS_HELP_TALK
|Diskùsëjô_Pòmòcë
|Diskùsjô_pòmòcë
|Diskùsëjô_Pòmòcë
|
|-
|NS_CATEGORY
|Kategòrëjô
|Kategòriô
|Kategòrëjô
|
|-
|NS_CATEGORY_TALK
|Diskùsëjô_Kategòrëji
|Diskùsjô_kategòrji
|Diskùsëjô_Kategòrëji
|
|}</text>
      <sha1>dsqv0o4r686rj2gx1e5qnlmy9pxn442</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szablóna:Sloworz.org</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12590</id>
    <revision>
      <id>210009</id>
      <parentid>204578</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>8491</id>
      </contributor>
      <comment>edicëjô</comment>
      <origin>210009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="317" sha1="h5vzx7n5y06cv065o22hrb9p74v49y0" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;[https://sloworz.org/csb/word/{{{1}}}/meaning/{{{2}}} https://sloworz.org/word/{{{1}}}/meaning/{{{2}}}] [w:] [[Sloworz.org]], [[Fùndacjô Kaszëbskô]], Gduńsk&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Szablóna szëkba}}
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Sloworz.org|8473|9667}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{Sloworz.org|8473|9667}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h5vzx7n5y06cv065o22hrb9p74v49y0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210031</id>
      <parentid>210009</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T17:21:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/csb</comment>
      <origin>210031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="321" sha1="9fxfjb3zbadtzb5lyw7pg3gs1ko9d3u" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;[https://sloworz.org/csb/word/{{{1}}}/meaning/{{{2}}} https://sloworz.org/csb/word/{{{1}}}/meaning/{{{2}}}] [w:] [[Sloworz.org]], [[Fùndacjô Kaszëbskô]], Gduńsk&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Szablóna szëkba}}
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Sloworz.org|8473|9667}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
:{{Sloworz.org|8473|9667}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9fxfjb3zbadtzb5lyw7pg3gs1ko9d3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kònkùrs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12676</id>
    <revision>
      <id>209956</id>
      <parentid>208935</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:46:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jinszé */ +</comment>
      <origin>209956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5489" sha1="ow38zlj31ox9h1hc45urq3eoa6ldjlk" xml:space="preserve">'''Kònkùrs'''&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt; – regùlamin w jaczim je termin i nôdgroda dlô zwëcãzcy.

== Kòróna kònkùrsów kaszëbsczich ==
Wedle [[Tomôsz Fópka|Tómka Fópka]]&lt;ref&gt;{{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv|t=12}}&lt;/ref&gt;:

* [[Rodnô mòwa (kònkùrs)]]
* [[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf&lt;/ref&gt; ({{jãz.|pl}} ''Wielewski Turniej Gawędziarzy''&lt;ref&gt;https://turniejgawedziarzy.pl/historia-i-wspomnienia/historia-wtg&lt;/ref&gt; ''abò Turniej Gawędziarzy w Wielu''&lt;ref&gt;https://dziennikbaltycki.pl/turniej-gawedziarzy-w-wielu-to-swieto-tradycji-i-regionalnej-kultury-wystepy-bawily-i-wzruszaly/ar/c13-18719023&lt;/ref&gt;)
* [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)]]
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pomorzeczyta.pl/aktualnosci/xxvii-ogolnopolski-konkurs-literacki-im-jana-drzezdzona-nabor-zgloszen/&lt;/ref&gt;
* [[Kaszëbsczé Diktando]]
* „Kaszëbsczé Spiéwë”&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/final-xxii-pomorskiego-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe-w-luzinie/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sp.luzino.pl/pomorski-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe/&lt;/ref&gt;

== Jinszé kònkùrsë na Kaszëbach ==
Na Kaszëbach je òrganizowónëch wiele rozmajitëch kònkùrsów, np. kònkùrsë lëteracczé, mùzyczné, plasticzné i òdjimkòwé&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/page/2/&lt;/ref&gt;.

=== Kònkùrsë lëteracczé ===
* „Bë nie zabëc mòwë starków” miona Jana Drzeżdżona&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/xxv-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-zabec-mowe-starkow-miona-jana-drzezdzona/ &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/oglowopolsczi-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-nie-zabec-mowe-starkow-m-jana-drzezdzona-2026.html&lt;/ref&gt;
* [[Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina]]&lt;ref&gt;https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704&lt;/ref&gt;
* lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]])

=== Kònkùrsë mùzyczné ===
* [[Kaszëbsczé karaoke]]
* [[Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów]]
* Kònkùrs [[Kaszëbsczi Idol]]
* https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887
* {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}}
* [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej&lt;/ref&gt;

=== Kònkùrsë plasticzné ===
* [[Mòje Kaszëbë (kònkùrs)]]
* „Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba. Chcemë sã spisac dlô Kaszëb”&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-plastyczny-jo-tak-jo-jem-kaszeba-chceme-sa-spisac-dlo-kaszeb/&lt;/ref&gt;
* Plasticzny kònkùrs „Kaszëbsczé malarstwò na skle”&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/plasticzny-knkrs-n2286965&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.biblioteka.lebork.pl/oferta/konkursy/konkurs-kaszubskie-malarstwo-na-szkle/&lt;/ref&gt;

=== Jinszé ===
* [[Złoti Jigrzan (kònkùrs)]]
* [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;
* [[Kaszubi wczoraj i dziś (kònkùrs)]]
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie]]
* Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim)&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trepczyk-jan/&lt;/ref&gt;
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]]
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]]
* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]]
* [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”]
** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”'']
* https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/
* https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/

== Kònkùrsë òdjimkòwé ==
== Òbaczë téż ==
* [[Nôdgroda]]
* [[Festiwal]]
* [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]]
* [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kùltura]]
[[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]]</text>
      <sha1>ow38zlj31ox9h1hc45urq3eoa6ldjlk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209958</id>
      <parentid>209956</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:58:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>209958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5860" sha1="nqhmkb2wte30ne3sfsisi7zdfxyxq6w" xml:space="preserve">'''Kònkùrs'''&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt; – regùlamin w jaczim je termin i nôdgroda dlô zwëcãzcy.

== Kòróna kònkùrsów kaszëbsczich ==
Wedle [[Tomôsz Fópka|Tómka Fópka]]&lt;ref&gt;{{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv|t=12}}&lt;/ref&gt;:

* [[Rodnô mòwa (kònkùrs)]]
* [[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf&lt;/ref&gt; ({{jãz.|pl}} ''Wielewski Turniej Gawędziarzy''&lt;ref&gt;https://turniejgawedziarzy.pl/historia-i-wspomnienia/historia-wtg&lt;/ref&gt; ''abò Turniej Gawędziarzy w Wielu''&lt;ref&gt;https://dziennikbaltycki.pl/turniej-gawedziarzy-w-wielu-to-swieto-tradycji-i-regionalnej-kultury-wystepy-bawily-i-wzruszaly/ar/c13-18719023&lt;/ref&gt;)
* [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)]]
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona|Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pomorzeczyta.pl/aktualnosci/xxvii-ogolnopolski-konkurs-literacki-im-jana-drzezdzona-nabor-zgloszen/&lt;/ref&gt;
* [[Kaszëbsczé Diktando]]
* „Kaszëbsczé Spiéwë”&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/final-xxii-pomorskiego-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe-w-luzinie/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sp.luzino.pl/pomorski-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe/&lt;/ref&gt;

== Jinszé kònkùrsë na Kaszëbach ==
Na Kaszëbach je òrganizowónëch wiele rozmajitëch kònkùrsów, np. kònkùrsë lëteracczé, mùzyczné, plasticzné i òdjimkòwé&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/page/2/&lt;/ref&gt;.

=== Kònkùrsë lëteracczé ===
* [[Costerina (kònkùrs)|Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina]]&lt;ref&gt;https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704&lt;/ref&gt;
* „Bë nie zabëc mòwë starków” miona Jana Drzeżdżona&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/xxv-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-zabec-mowe-starkow-miona-jana-drzezdzona/ &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/oglowopolsczi-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-nie-zabec-mowe-starkow-m-jana-drzezdzona-2026.html&lt;/ref&gt;
* lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]])
* Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim)&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trepczyk-jan/&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach|Kònkùrsë mùzyczné]] ===
* [[Kaszëbsczé karaoke]]
* [[Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów]]
* Kònkùrs [[Kaszëbsczi Idol]]
* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż recytatorsczi)
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie]]
* https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887
* {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}}
* [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach|Kònkùrsë recytatorsczé]] ===

* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż mùzyczny)

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë plasticzné na Kaszëbach|Kònkùrsë plasticzné]] ===
* [[Mòje Kaszëbë (kònkùrs)]]
* „Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba. Chcemë sã spisac dlô Kaszëb”&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-plastyczny-jo-tak-jo-jem-kaszeba-chceme-sa-spisac-dlo-kaszeb/&lt;/ref&gt;
* Plasticzny kònkùrs „Kaszëbsczé malarstwò na skle”&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/plasticzny-knkrs-n2286965&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.biblioteka.lebork.pl/oferta/konkursy/konkurs-kaszubskie-malarstwo-na-szkle/&lt;/ref&gt;

=== Jinszé ===
* [[Złoti Jigrzan (kònkùrs)]]
* [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;
* [[Kaszubi wczoraj i dziś (kònkùrs)]]
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]]
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]]
* [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”]
** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”'']
* https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/
* https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/

=== Kònkùrsë òdjimkòwé ===

== Òbaczë téż ==
* [[Nôdgroda]]
* [[Festiwal]]
* [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]]
* [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kùltura]]
[[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]]</text>
      <sha1>nqhmkb2wte30ne3sfsisi7zdfxyxq6w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209996</id>
      <parentid>209958</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jinszé */ +</comment>
      <origin>209996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5962" sha1="rh3rujeabzxijpbu54wk2jakyydwnzr" xml:space="preserve">'''Kònkùrs'''&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt; – regùlamin w jaczim je termin i nôdgroda dlô zwëcãzcy.

== Kòróna kònkùrsów kaszëbsczich ==
Wedle [[Tomôsz Fópka|Tómka Fópka]]&lt;ref&gt;{{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv|t=12}}&lt;/ref&gt;:

* [[Rodnô mòwa (kònkùrs)]]
* [[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf&lt;/ref&gt; ({{jãz.|pl}} ''Wielewski Turniej Gawędziarzy''&lt;ref&gt;https://turniejgawedziarzy.pl/historia-i-wspomnienia/historia-wtg&lt;/ref&gt; ''abò Turniej Gawędziarzy w Wielu''&lt;ref&gt;https://dziennikbaltycki.pl/turniej-gawedziarzy-w-wielu-to-swieto-tradycji-i-regionalnej-kultury-wystepy-bawily-i-wzruszaly/ar/c13-18719023&lt;/ref&gt;)
* [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)]]
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona|Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pomorzeczyta.pl/aktualnosci/xxvii-ogolnopolski-konkurs-literacki-im-jana-drzezdzona-nabor-zgloszen/&lt;/ref&gt;
* [[Kaszëbsczé Diktando]]
* „Kaszëbsczé Spiéwë”&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/final-xxii-pomorskiego-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe-w-luzinie/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sp.luzino.pl/pomorski-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe/&lt;/ref&gt;

== Jinszé kònkùrsë na Kaszëbach ==
Na Kaszëbach je òrganizowónëch wiele rozmajitëch kònkùrsów, np. kònkùrsë lëteracczé, mùzyczné, plasticzné i òdjimkòwé&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/page/2/&lt;/ref&gt;.

=== Kònkùrsë lëteracczé ===
* [[Costerina (kònkùrs)|Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina]]&lt;ref&gt;https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704&lt;/ref&gt;
* „Bë nie zabëc mòwë starków” miona Jana Drzeżdżona&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/xxv-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-zabec-mowe-starkow-miona-jana-drzezdzona/ &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/oglowopolsczi-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-nie-zabec-mowe-starkow-m-jana-drzezdzona-2026.html&lt;/ref&gt;
* lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]])
* Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim)&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trepczyk-jan/&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach|Kònkùrsë mùzyczné]] ===
* [[Kaszëbsczé karaoke]]
* [[Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów]]
* Kònkùrs [[Kaszëbsczi Idol]]
* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż recytatorsczi)
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie]]
* https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887
* {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}}
* [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach|Kònkùrsë recytatorsczé]] ===

* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż mùzyczny)

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë plasticzné na Kaszëbach|Kònkùrsë plasticzné]] ===
* [[Mòje Kaszëbë (kònkùrs)]]
* „Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba. Chcemë sã spisac dlô Kaszëb”&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-plastyczny-jo-tak-jo-jem-kaszeba-chceme-sa-spisac-dlo-kaszeb/&lt;/ref&gt;
* Plasticzny kònkùrs „Kaszëbsczé malarstwò na skle”&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/plasticzny-knkrs-n2286965&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.biblioteka.lebork.pl/oferta/konkursy/konkurs-kaszubskie-malarstwo-na-szkle/&lt;/ref&gt;

=== Jinszé ===
* [[Złoti Jigrzan (kònkùrs)]]
* [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;
* [[Kaszubi wczoraj i dziś (kònkùrs)]]
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]]
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]]
* [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]] (téż kònkùrs; {{jãz.|pl}} ''Festiwal Humoru Kaszubskiego'')
* [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”]
** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”'']
* https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/
* https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/

=== Kònkùrsë òdjimkòwé ===

== Òbaczë téż ==
* [[Nôdgroda]]
* [[Festiwal]]
* [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]]
* [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kùltura]]
[[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]]</text>
      <sha1>rh3rujeabzxijpbu54wk2jakyydwnzr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210000</id>
      <parentid>209996</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>210000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6010" sha1="7gbzstlx2bin6dlfrv3d956s9k37a6w" xml:space="preserve">'''Kònkùrs'''&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt; – regùlamin w jaczim je termin i nôdgroda dlô zwëcãzcy.

== Kòróna kònkùrsów kaszëbsczich ==
Wedle [[Tomôsz Fópka|Tómka Fópka]]&lt;ref&gt;{{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv|t=12}}&lt;/ref&gt;:

* [[Rodnô mòwa (kònkùrs)|Rodnô mòwa]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf&lt;/ref&gt; – kònkùrs gadëszów
* [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)|Méster Bëlnégò Czëtaniô]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pomorzeczyta.pl/aktualnosci/xxvii-ogolnopolski-konkurs-literacki-im-jana-drzezdzona-nabor-zgloszen/&lt;/ref&gt; – kònkùrs lëteracczi
* [[Kaszëbsczé Diktando]] – kònkùrs kaszëbsczi òrtografie
* „Kaszëbsczé Spiéwë”&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/final-xxii-pomorskiego-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe-w-luzinie/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sp.luzino.pl/pomorski-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe/&lt;/ref&gt; – kònkùrs mùzyczny

== Jinszé kònkùrsë na Kaszëbach ==
Na Kaszëbach je òrganizowónëch wiele rozmajitëch kònkùrsów, np. kònkùrsë lëteracczé, mùzyczné, plasticzné i òdjimkòwé&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/page/2/&lt;/ref&gt;.

=== Kònkùrsë lëteracczé ===
* [[Costerina (kònkùrs)|Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina]]&lt;ref&gt;https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704&lt;/ref&gt;
* „Bë nie zabëc mòwë starków” miona Jana Drzeżdżona&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/xxv-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-zabec-mowe-starkow-miona-jana-drzezdzona/ &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/oglowopolsczi-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-nie-zabec-mowe-starkow-m-jana-drzezdzona-2026.html&lt;/ref&gt;
* lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]])
* Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim)&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trepczyk-jan/&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach|Kònkùrsë mùzyczné]] ===
* [[Kaszëbsczé karaoke]]
* [[Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* Kònkùrs [[Kaszëbsczi Idol]]
* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż recytatorsczi)
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie|Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów m. Jana Trepczika w Miszewie]]
* https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887
* {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}}
* [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach|Kònkùrsë recytatorsczé]] ===

* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż mùzyczny)

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë plasticzné na Kaszëbach|Kònkùrsë plasticzné]] ===
* [[Mòje Kaszëbë (kònkùrs)]]
* „Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba. Chcemë sã spisac dlô Kaszëb”&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-plastyczny-jo-tak-jo-jem-kaszeba-chceme-sa-spisac-dlo-kaszeb/&lt;/ref&gt;
* Plasticzny kònkùrs „Kaszëbsczé malarstwò na skle”&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/plasticzny-knkrs-n2286965&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.biblioteka.lebork.pl/oferta/konkursy/konkurs-kaszubskie-malarstwo-na-szkle/&lt;/ref&gt;

=== Jinszé ===
* [[Złoti Jigrzan (kònkùrs)]]
* [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;
* [[Kaszubi wczoraj i dziś (kònkùrs)]]
* [[Mésterstwa Pòlsczi w Zażëwanim Tobaczi]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]]
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]]
* [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]] (téż kònkùrs; {{jãz.|pl}} ''Festiwal Humoru Kaszubskiego'')
* [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”]
** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”'']
* https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/
* https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/

=== Kònkùrsë òdjimkòwé ===

== Òbaczë téż ==
* [[Nôdgroda]]
* [[Festiwal]]
* [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]]
* [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kùltura]]
[[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]]</text>
      <sha1>7gbzstlx2bin6dlfrv3d956s9k37a6w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210007</id>
      <parentid>210000</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>8491</id>
      </contributor>
      <comment>edicëjô</comment>
      <origin>210007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6012" sha1="1vollfxng01dpvx2b0v4x7162y3mgbb" xml:space="preserve">'''Kònkùrs'''&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt; – regùlamin w jaczim je termin i nôdgroda dlô zwëcãzcy.

== Kòróna kònkùrsów kaszëbsczich ==
Wedle [[Tomôsz Fópka|Tómka Fópka]]&lt;ref&gt;{{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv|t=12}}&lt;/ref&gt;:

* [[Rodnô mòwa (kònkùrs)|Rodnô mòwa]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf&lt;/ref&gt; – kònkùrs gadëszów
* [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)|Méster Bëlnégò Czëtaniô]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pomorzeczyta.pl/aktualnosci/xxvii-ogolnopolski-konkurs-literacki-im-jana-drzezdzona-nabor-zgloszen/&lt;/ref&gt; – kònkùrs lëteracczi
* [[Kaszëbsczé Diktando]] – kònkùrs kaszëbsczi òrtografie
* „Kaszëbsczé Spiéwë”&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/final-xxii-pomorskiego-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe-w-luzinie/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sp.luzino.pl/pomorski-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe/&lt;/ref&gt; – kònkùrs mùzyczny

== Jinszé kònkùrsë na Kaszëbach ==
Na Kaszëbach je òrganizowónëch wiele rozmajitëch kònkùrsów, np. kònkùrsë lëteracczé, mùzyczné, plasticzné i òdjimkòwé&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/page/2/&lt;/ref&gt;.

=== Kònkùrsë lëteracczé ===
* [[Costerina (kònkùrs)|Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina]]&lt;ref&gt;https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704&lt;/ref&gt;
* „Bë nie zabëc mòwë starków” miona Jana Drzeżdżona&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/xxv-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-zabec-mowe-starkow-miona-jana-drzezdzona/ &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/oglowopolsczi-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-nie-zabec-mowe-starkow-m-jana-drzezdzona-2026.html&lt;/ref&gt;
* lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]])
* Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim)&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trepczyk-jan/&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach|Kònkùrsë mùzyczné]] ===
* [[Kaszëbsczé karaoke]]
* [[Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* Kònkùrs [[Kaszëbsczi Idol]]
* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż recytatorsczi)
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie|Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów m. Jana Trepczika w Miszewie]]
* https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887
* {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}}
* [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach|Kònkùrsë recytatorsczé]] ===

* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż mùzyczny)

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë plasticzné na Kaszëbach|Kònkùrsë plasticzné]] ===
* [[Mòje Kaszëbë (kònkùrs)]]
* „Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba. Chcemë sã spisac dlô Kaszëb”&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-plastyczny-jo-tak-jo-jem-kaszeba-chceme-sa-spisac-dlo-kaszeb/&lt;/ref&gt;
* Plasticzny kònkùrs „Kaszëbsczé malarstwò na skle”&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/plasticzny-knkrs-n2286965&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.biblioteka.lebork.pl/oferta/konkursy/konkurs-kaszubskie-malarstwo-na-szkle/&lt;/ref&gt;

=== Jinszé ===
* [[Złoti Jigrzan (kònkùrs)]]
* [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;
* [[Kaszubi wczoraj i dziś (kònkùrs)]]
* [[Mésterstwa Pòlsczi w Zażëwanim Tobaczi]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]]
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]]
* [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]] (téż kònkùrs; {{jãz.|pl}} ''Festiwal Humoru Kaszubskiego'')
* [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”]
** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”'']
* https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/
* https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/

=== Kònkùrsë òdjimkòwé ===

== Òbaczë téż ==
* [[Nôdgroda]]
* [[Festiwal]]
* [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]]
* [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kùltura]]
[[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]]</text>
      <sha1>1vollfxng01dpvx2b0v4x7162y3mgbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210008</id>
      <parentid>210007</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>8491</id>
      </contributor>
      <comment>edicëjô</comment>
      <origin>210008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6016" sha1="971xjcueh838r8hyw3s1o5o4g3opq3y" xml:space="preserve">'''Kònkùrs'''&lt;ref&gt;{{sloworz.org/csb|16588|18957}}&lt;/ref&gt; – regùlamin w jaczim je termin i nôdgroda dlô zwëcãzcy.

== Kòróna kònkùrsów kaszëbsczich ==
Wedle [[Tomôsz Fópka|Tómka Fópka]]&lt;ref&gt;{{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv|t=12}}&lt;/ref&gt;:

* [[Rodnô mòwa (kònkùrs)|Rodnô mòwa]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf&lt;/ref&gt; – kònkùrs gadëszów
* [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)|Méster Bëlnégò Czëtaniô]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pomorzeczyta.pl/aktualnosci/xxvii-ogolnopolski-konkurs-literacki-im-jana-drzezdzona-nabor-zgloszen/&lt;/ref&gt; – kònkùrs lëteracczi
* [[Kaszëbsczé Diktando]] – kònkùrs kaszëbsczi òrtografie
* „Kaszëbsczé Spiéwë”&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/final-xxii-pomorskiego-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe-w-luzinie/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sp.luzino.pl/pomorski-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe/&lt;/ref&gt; – kònkùrs mùzyczny

== Jinszé kònkùrsë na Kaszëbach ==
Na Kaszëbach je òrganizowónëch wiele rozmajitëch kònkùrsów, np. kònkùrsë lëteracczé, mùzyczné, plasticzné i òdjimkòwé&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/page/2/&lt;/ref&gt;.

=== Kònkùrsë lëteracczé ===
* [[Costerina (kònkùrs)|Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina]]&lt;ref&gt;https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704&lt;/ref&gt;
* „Bë nie zabëc mòwë starków” miona Jana Drzeżdżona&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/xxv-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-zabec-mowe-starkow-miona-jana-drzezdzona/ &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/oglowopolsczi-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-nie-zabec-mowe-starkow-m-jana-drzezdzona-2026.html&lt;/ref&gt;
* lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]])
* Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim)&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trepczyk-jan/&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach|Kònkùrsë mùzyczné]] ===
* [[Kaszëbsczé karaoke]]
* [[Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* Kònkùrs [[Kaszëbsczi Idol]]
* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż recytatorsczi)
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie|Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów m. Jana Trepczika w Miszewie]]
* https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887
* {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}}
* [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach|Kònkùrsë recytatorsczé]] ===

* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż mùzyczny)

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë plasticzné na Kaszëbach|Kònkùrsë plasticzné]] ===
* [[Mòje Kaszëbë (kònkùrs)]]
* „Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba. Chcemë sã spisac dlô Kaszëb”&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-plastyczny-jo-tak-jo-jem-kaszeba-chceme-sa-spisac-dlo-kaszeb/&lt;/ref&gt;
* Plasticzny kònkùrs „Kaszëbsczé malarstwò na skle”&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/plasticzny-knkrs-n2286965&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.biblioteka.lebork.pl/oferta/konkursy/konkurs-kaszubskie-malarstwo-na-szkle/&lt;/ref&gt;

=== Jinszé ===
* [[Złoti Jigrzan (kònkùrs)]]
* [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;
* [[Kaszubi wczoraj i dziś (kònkùrs)]]
* [[Mésterstwa Pòlsczi w Zażëwanim Tobaczi]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]]
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]]
* [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]] (téż kònkùrs; {{jãz.|pl}} ''Festiwal Humoru Kaszubskiego'')
* [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”]
** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”'']
* https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/
* https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/

=== Kònkùrsë òdjimkòwé ===

== Òbaczë téż ==
* [[Nôdgroda]]
* [[Festiwal]]
* [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]]
* [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kùltura]]
[[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]]</text>
      <sha1>971xjcueh838r8hyw3s1o5o4g3opq3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210010</id>
      <parentid>210008</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>8491</id>
      </contributor>
      <comment>edicëjô</comment>
      <origin>210010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6012" sha1="1vollfxng01dpvx2b0v4x7162y3mgbb" xml:space="preserve">'''Kònkùrs'''&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt; – regùlamin w jaczim je termin i nôdgroda dlô zwëcãzcy.

== Kòróna kònkùrsów kaszëbsczich ==
Wedle [[Tomôsz Fópka|Tómka Fópka]]&lt;ref&gt;{{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv|t=12}}&lt;/ref&gt;:

* [[Rodnô mòwa (kònkùrs)|Rodnô mòwa]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf&lt;/ref&gt; – kònkùrs gadëszów
* [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)|Méster Bëlnégò Czëtaniô]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pomorzeczyta.pl/aktualnosci/xxvii-ogolnopolski-konkurs-literacki-im-jana-drzezdzona-nabor-zgloszen/&lt;/ref&gt; – kònkùrs lëteracczi
* [[Kaszëbsczé Diktando]] – kònkùrs kaszëbsczi òrtografie
* „Kaszëbsczé Spiéwë”&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/final-xxii-pomorskiego-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe-w-luzinie/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sp.luzino.pl/pomorski-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe/&lt;/ref&gt; – kònkùrs mùzyczny

== Jinszé kònkùrsë na Kaszëbach ==
Na Kaszëbach je òrganizowónëch wiele rozmajitëch kònkùrsów, np. kònkùrsë lëteracczé, mùzyczné, plasticzné i òdjimkòwé&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/page/2/&lt;/ref&gt;.

=== Kònkùrsë lëteracczé ===
* [[Costerina (kònkùrs)|Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina]]&lt;ref&gt;https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704&lt;/ref&gt;
* „Bë nie zabëc mòwë starków” miona Jana Drzeżdżona&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/xxv-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-zabec-mowe-starkow-miona-jana-drzezdzona/ &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/oglowopolsczi-konkurs-kaszebsczi-godczi-be-nie-zabec-mowe-starkow-m-jana-drzezdzona-2026.html&lt;/ref&gt;
* lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]])
* Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim)&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trepczyk-jan/&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach|Kònkùrsë mùzyczné]] ===
* [[Kaszëbsczé karaoke]]
* [[Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* Kònkùrs [[Kaszëbsczi Idol]]
* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż recytatorsczi)
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie|Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów m. Jana Trepczika w Miszewie]]
* https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887
* {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}}
* [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach|Kònkùrsë recytatorsczé]] ===

* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż mùzyczny)

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë plasticzné na Kaszëbach|Kònkùrsë plasticzné]] ===
* [[Mòje Kaszëbë (kònkùrs)]]
* „Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba. Chcemë sã spisac dlô Kaszëb”&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-plastyczny-jo-tak-jo-jem-kaszeba-chceme-sa-spisac-dlo-kaszeb/&lt;/ref&gt;
* Plasticzny kònkùrs „Kaszëbsczé malarstwò na skle”&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/plasticzny-knkrs-n2286965&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.biblioteka.lebork.pl/oferta/konkursy/konkurs-kaszubskie-malarstwo-na-szkle/&lt;/ref&gt;

=== Jinszé ===
* [[Złoti Jigrzan (kònkùrs)]]
* [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;
* [[Kaszubi wczoraj i dziś (kònkùrs)]]
* [[Mésterstwa Pòlsczi w Zażëwanim Tobaczi]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]]
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]]
* [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]] (téż kònkùrs; {{jãz.|pl}} ''Festiwal Humoru Kaszubskiego'')
* [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”]
** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”'']
* https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/
* https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/

=== Kònkùrsë òdjimkòwé ===

== Òbaczë téż ==
* [[Nôdgroda]]
* [[Festiwal]]
* [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]]
* [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kùltura]]
[[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]]</text>
      <sha1>1vollfxng01dpvx2b0v4x7162y3mgbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210012</id>
      <parentid>210010</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kònkùrsë lëteracczé */ [[]]</comment>
      <origin>210012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5777" sha1="lprszdep52933k3et2n84y4n5gfosh7" xml:space="preserve">'''Kònkùrs'''&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt; – regùlamin w jaczim je termin i nôdgroda dlô zwëcãzcy.

== Kòróna kònkùrsów kaszëbsczich ==
Wedle [[Tomôsz Fópka|Tómka Fópka]]&lt;ref&gt;{{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv|t=12}}&lt;/ref&gt;:

* [[Rodnô mòwa (kònkùrs)|Rodnô mòwa]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf&lt;/ref&gt; – kònkùrs gadëszów
* [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)|Méster Bëlnégò Czëtaniô]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pomorzeczyta.pl/aktualnosci/xxvii-ogolnopolski-konkurs-literacki-im-jana-drzezdzona-nabor-zgloszen/&lt;/ref&gt; – kònkùrs lëteracczi
* [[Kaszëbsczé Diktando]] – kònkùrs kaszëbsczi òrtografie
* „Kaszëbsczé Spiéwë”&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/final-xxii-pomorskiego-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe-w-luzinie/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sp.luzino.pl/pomorski-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe/&lt;/ref&gt; – kònkùrs mùzyczny

== Jinszé kònkùrsë na Kaszëbach ==
Na Kaszëbach je òrganizowónëch wiele rozmajitëch kònkùrsów, np. kònkùrsë lëteracczé, mùzyczné, plasticzné i òdjimkòwé&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/page/2/&lt;/ref&gt;.

=== Kònkùrsë lëteracczé ===
* [[Costerina (kònkùrs)|Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina]]&lt;ref&gt;https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704&lt;/ref&gt;
* Kònkùrs „[[Bë nie zabëc mòwë starków]]” m. Jana Drzeżdżona
* lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]])
* Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim)&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trepczyk-jan/&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach|Kònkùrsë mùzyczné]] ===
* [[Kaszëbsczé karaoke]]
* [[Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* Kònkùrs [[Kaszëbsczi Idol]]
* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż recytatorsczi)
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie|Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów m. Jana Trepczika w Miszewie]]
* https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887
* {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}}
* [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach|Kònkùrsë recytatorsczé]] ===

* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż mùzyczny)

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë plasticzné na Kaszëbach|Kònkùrsë plasticzné]] ===
* [[Mòje Kaszëbë (kònkùrs)]]
* „Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba. Chcemë sã spisac dlô Kaszëb”&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-plastyczny-jo-tak-jo-jem-kaszeba-chceme-sa-spisac-dlo-kaszeb/&lt;/ref&gt;
* Plasticzny kònkùrs „Kaszëbsczé malarstwò na skle”&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/plasticzny-knkrs-n2286965&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.biblioteka.lebork.pl/oferta/konkursy/konkurs-kaszubskie-malarstwo-na-szkle/&lt;/ref&gt;

=== Jinszé ===
* [[Złoti Jigrzan (kònkùrs)]]
* [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;
* [[Kaszubi wczoraj i dziś (kònkùrs)]]
* [[Mésterstwa Pòlsczi w Zażëwanim Tobaczi]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]]
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]]
* [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]] (téż kònkùrs; {{jãz.|pl}} ''Festiwal Humoru Kaszubskiego'')
* [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”]
** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”'']
* https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/
* https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/

=== Kònkùrsë òdjimkòwé ===

== Òbaczë téż ==
* [[Nôdgroda]]
* [[Festiwal]]
* [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]]
* [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kùltura]]
[[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]]</text>
      <sha1>lprszdep52933k3et2n84y4n5gfosh7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210030</id>
      <parentid>210012</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T17:19:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kònkùrsë mùzyczné */ +</comment>
      <origin>210030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5842" sha1="q5h1ibj6auox0eaxsqcw5s0su6im3de" xml:space="preserve">'''Kònkùrs'''&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt; – regùlamin w jaczim je termin i nôdgroda dlô zwëcãzcy.

== Kòróna kònkùrsów kaszëbsczich ==
Wedle [[Tomôsz Fópka|Tómka Fópka]]&lt;ref&gt;{{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv|t=12}}&lt;/ref&gt;:

* [[Rodnô mòwa (kònkùrs)|Rodnô mòwa]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf&lt;/ref&gt; – kònkùrs gadëszów
* [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)|Méster Bëlnégò Czëtaniô]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pomorzeczyta.pl/aktualnosci/xxvii-ogolnopolski-konkurs-literacki-im-jana-drzezdzona-nabor-zgloszen/&lt;/ref&gt; – kònkùrs lëteracczi
* [[Kaszëbsczé Diktando]] – kònkùrs kaszëbsczi òrtografie
* „Kaszëbsczé Spiéwë”&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/final-xxii-pomorskiego-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe-w-luzinie/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sp.luzino.pl/pomorski-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe/&lt;/ref&gt; – kònkùrs mùzyczny

== Jinszé kònkùrsë na Kaszëbach ==
Na Kaszëbach je òrganizowónëch wiele rozmajitëch kònkùrsów, np. kònkùrsë lëteracczé, mùzyczné, plasticzné i òdjimkòwé&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/page/2/&lt;/ref&gt;.

=== Kònkùrsë lëteracczé ===
* [[Costerina (kònkùrs)|Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina]]&lt;ref&gt;https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704&lt;/ref&gt;
* Kònkùrs „[[Bë nie zabëc mòwë starków]]” m. Jana Drzeżdżona
* lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]])
* Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim)&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trepczyk-jan/&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach|Kònkùrsë mùzyczné]] ===
* [[Kaszëbsczé karaoke]]
* [[Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* Kònkùrs [[Kaszëbsczi Idol]]
* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż recytatorsczi)
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie|Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów m. Jana Trepczika w Miszewie]] ({{jãz.|pl}} ''Konkurs Piosenek Kaszubskich im. J. Trepczyka'')
* https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887
* {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}}
* [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach|Kònkùrsë recytatorsczé]] ===

* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż mùzyczny)

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë plasticzné na Kaszëbach|Kònkùrsë plasticzné]] ===
* [[Mòje Kaszëbë (kònkùrs)]]
* „Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba. Chcemë sã spisac dlô Kaszëb”&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-plastyczny-jo-tak-jo-jem-kaszeba-chceme-sa-spisac-dlo-kaszeb/&lt;/ref&gt;
* Plasticzny kònkùrs „Kaszëbsczé malarstwò na skle”&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/plasticzny-knkrs-n2286965&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.biblioteka.lebork.pl/oferta/konkursy/konkurs-kaszubskie-malarstwo-na-szkle/&lt;/ref&gt;

=== Jinszé ===
* [[Złoti Jigrzan (kònkùrs)]]
* [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;
* [[Kaszubi wczoraj i dziś (kònkùrs)]]
* [[Mésterstwa Pòlsczi w Zażëwanim Tobaczi]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]]
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]]
* [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]] (téż kònkùrs; {{jãz.|pl}} ''Festiwal Humoru Kaszubskiego'')
* [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”]
** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”'']
* https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/
* https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/

=== Kònkùrsë òdjimkòwé ===

== Òbaczë téż ==
* [[Nôdgroda]]
* [[Festiwal]]
* [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]]
* [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kùltura]]
[[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]]</text>
      <sha1>q5h1ibj6auox0eaxsqcw5s0su6im3de</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210079</id>
      <parentid>210030</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>ó</comment>
      <origin>210079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5844" sha1="l3zog5bazd82g5uswjunaca3iqjnkc0" xml:space="preserve">'''Kònkùrs'''&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt; – regùlamin w jaczim je termin i nôdgroda dlô zwëcãzcy.

== Kòróna kònkùrsów kaszëbsczich ==
Wedle [[Tomôsz Fópka|Tómka Fópka]]&lt;ref&gt;{{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv|t=12}}&lt;/ref&gt;:

* [[Rodnô mòwa (kònkùrs)|Rodnô mòwa]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf&lt;/ref&gt; – kònkùrs gadëszów
* [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)|Méster Bëlnégò Czëtaniô]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pomorzeczyta.pl/aktualnosci/xxvii-ogolnopolski-konkurs-literacki-im-jana-drzezdzona-nabor-zgloszen/&lt;/ref&gt; – kònkùrs lëteracczi
* [[Kaszëbsczé Diktando]] – kònkùrs kaszëbsczi òrtografie
* „Kaszëbsczé Spiéwë”&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/final-xxii-pomorskiego-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe-w-luzinie/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sp.luzino.pl/pomorski-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe/&lt;/ref&gt; – kònkùrs mùzyczny

== Jinszé kònkùrsë na Kaszëbach ==
Na Kaszëbach je òrganizowónëch wiele rozmajitëch kònkùrsów, np. kònkùrsë lëteracczé, mùzyczné, plasticzné i òdjimkòwé&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/page/2/&lt;/ref&gt;.

=== Kònkùrsë lëteracczé ===
* [[Costerina (kònkùrs)|Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina]]&lt;ref&gt;https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704&lt;/ref&gt;
* Kònkùrs „[[Bë nie zabëc mòwë starków]]” m. Jana Drzeżdżóna
* lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]])
* Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim)&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trepczyk-jan/&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach|Kònkùrsë mùzyczné]] ===
* [[Kaszëbsczé karaoke]]
* [[Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* Kònkùrs [[Kaszëbsczi Idol]]
* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż recytatorsczi)
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie|Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów m. Jana Trepczika w Miszewie]] ({{jãz.|pl}} ''Konkurs Piosenek Kaszubskich im. J. Trepczyka'')
* https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887
* {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}}
* [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach|Kònkùrsë recytatorsczé]] ===

* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż mùzyczny)

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë plasticzné na Kaszëbach|Kònkùrsë plasticzné]] ===
* [[Mòje Kaszëbë (kònkùrs)]]
* „Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba. Chcemë sã spisac dlô Kaszëb”&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-plastyczny-jo-tak-jo-jem-kaszeba-chceme-sa-spisac-dlo-kaszeb/&lt;/ref&gt;
* Plasticzny kònkùrs „Kaszëbsczé malarstwò na skle”&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/plasticzny-knkrs-n2286965&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.biblioteka.lebork.pl/oferta/konkursy/konkurs-kaszubskie-malarstwo-na-szkle/&lt;/ref&gt;

=== Jinszé ===
* [[Złoti Jigrzan (kònkùrs)]]
* [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;
* [[Kaszubi wczoraj i dziś (kònkùrs)]]
* [[Mésterstwa Pòlsczi w Zażëwanim Tobaczi]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]]
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]]
* [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]] (téż kònkùrs; {{jãz.|pl}} ''Festiwal Humoru Kaszubskiego'')
* [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”]
** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”'']
* https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/
* https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/

=== Kònkùrsë òdjimkòwé ===

== Òbaczë téż ==
* [[Nôdgroda]]
* [[Festiwal]]
* [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]]
* [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kùltura]]
[[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]]</text>
      <sha1>l3zog5bazd82g5uswjunaca3iqjnkc0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210085</id>
      <parentid>210079</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kònkùrsë lëteracczé */ Òglowòpòlsczi kònkùrs lëteracczi m. Jana Trepczika</comment>
      <origin>210085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5920" sha1="oe6ylqsf1i9yfrvb9sdgn632704qlvr" xml:space="preserve">'''Kònkùrs'''&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt; – regùlamin w jaczim je termin i nôdgroda dlô zwëcãzcy.

== Kòróna kònkùrsów kaszëbsczich ==
Wedle [[Tomôsz Fópka|Tómka Fópka]]&lt;ref&gt;{{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv|t=12}}&lt;/ref&gt;:

* [[Rodnô mòwa (kònkùrs)|Rodnô mòwa]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf&lt;/ref&gt; – kònkùrs gadëszów
* [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)|Méster Bëlnégò Czëtaniô]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pomorzeczyta.pl/aktualnosci/xxvii-ogolnopolski-konkurs-literacki-im-jana-drzezdzona-nabor-zgloszen/&lt;/ref&gt; – kònkùrs lëteracczi
* [[Kaszëbsczé Diktando]] – kònkùrs kaszëbsczi òrtografie
* „Kaszëbsczé Spiéwë”&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/final-xxii-pomorskiego-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe-w-luzinie/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sp.luzino.pl/pomorski-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe/&lt;/ref&gt; – kònkùrs mùzyczny

== Jinszé kònkùrsë na Kaszëbach ==
Na Kaszëbach je òrganizowónëch wiele rozmajitëch kònkùrsów, np. kònkùrsë lëteracczé, mùzyczné, plasticzné i òdjimkòwé&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/page/2/&lt;/ref&gt;.

=== Kònkùrsë lëteracczé ===
* [[Costerina (kònkùrs)|Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina]]&lt;ref&gt;https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704&lt;/ref&gt;
* Kònkùrs „[[Bë nie zabëc mòwë starków]]” m. Jana Drzeżdżóna
* lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]])
* [[Òglowòpòlsczi kònkùrs lëteracczi m. Jana Trepczika]] ({{jãz.|pl}} Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim))&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trepczyk-jan/&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach|Kònkùrsë mùzyczné]] ===
* [[Kaszëbsczé karaoke]]
* [[Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* Kònkùrs [[Kaszëbsczi Idol]]
* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż recytatorsczi)
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie|Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów m. Jana Trepczika w Miszewie]] ({{jãz.|pl}} ''Konkurs Piosenek Kaszubskich im. J. Trepczyka'')
* https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887
* {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}}
* [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach|Kònkùrsë recytatorsczé]] ===

* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż mùzyczny)

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë plasticzné na Kaszëbach|Kònkùrsë plasticzné]] ===
* [[Mòje Kaszëbë (kònkùrs)]]
* „Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba. Chcemë sã spisac dlô Kaszëb”&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-plastyczny-jo-tak-jo-jem-kaszeba-chceme-sa-spisac-dlo-kaszeb/&lt;/ref&gt;
* Plasticzny kònkùrs „Kaszëbsczé malarstwò na skle”&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/plasticzny-knkrs-n2286965&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.biblioteka.lebork.pl/oferta/konkursy/konkurs-kaszubskie-malarstwo-na-szkle/&lt;/ref&gt;

=== Jinszé ===
* [[Złoti Jigrzan (kònkùrs)]]
* [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;
* [[Kaszubi wczoraj i dziś (kònkùrs)]]
* [[Mésterstwa Pòlsczi w Zażëwanim Tobaczi]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]]
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]]
* [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]] (téż kònkùrs; {{jãz.|pl}} ''Festiwal Humoru Kaszubskiego'')
* [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”]
** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”'']
* https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/
* https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/

=== Kònkùrsë òdjimkòwé ===

== Òbaczë téż ==
* [[Nôdgroda]]
* [[Festiwal]]
* [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]]
* [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kùltura]]
[[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]]</text>
      <sha1>oe6ylqsf1i9yfrvb9sdgn632704qlvr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210088</id>
      <parentid>210085</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jinszé */ +</comment>
      <origin>210088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6106" sha1="stpeduvv8so12s4zsen1e27cux4w4wn" xml:space="preserve">'''Kònkùrs'''&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt; – regùlamin w jaczim je termin i nôdgroda dlô zwëcãzcy.

== Kòróna kònkùrsów kaszëbsczich ==
Wedle [[Tomôsz Fópka|Tómka Fópka]]&lt;ref&gt;{{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv|t=12}}&lt;/ref&gt;:

* [[Rodnô mòwa (kònkùrs)|Rodnô mòwa]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf&lt;/ref&gt; – kònkùrs gadëszów
* [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)|Méster Bëlnégò Czëtaniô]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pomorzeczyta.pl/aktualnosci/xxvii-ogolnopolski-konkurs-literacki-im-jana-drzezdzona-nabor-zgloszen/&lt;/ref&gt; – kònkùrs lëteracczi
* [[Kaszëbsczé Diktando]] – kònkùrs kaszëbsczi òrtografie
* „Kaszëbsczé Spiéwë”&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/final-xxii-pomorskiego-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe-w-luzinie/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sp.luzino.pl/pomorski-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe/&lt;/ref&gt; – kònkùrs mùzyczny

== Jinszé kònkùrsë na Kaszëbach ==
Na Kaszëbach je òrganizowónëch wiele rozmajitëch kònkùrsów, np. kònkùrsë lëteracczé, mùzyczné, plasticzné i òdjimkòwé&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/page/2/&lt;/ref&gt;.

=== Kònkùrsë lëteracczé ===
* [[Costerina (kònkùrs)|Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina]]&lt;ref&gt;https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704&lt;/ref&gt;
* Kònkùrs „[[Bë nie zabëc mòwë starków]]” m. Jana Drzeżdżóna
* lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]])
* [[Òglowòpòlsczi kònkùrs lëteracczi m. Jana Trepczika]] ({{jãz.|pl}} Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim))&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trepczyk-jan/&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach|Kònkùrsë mùzyczné]] ===
* [[Kaszëbsczé karaoke]]
* [[Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* Kònkùrs [[Kaszëbsczi Idol]]
* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż recytatorsczi)
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie|Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów m. Jana Trepczika w Miszewie]] ({{jãz.|pl}} ''Konkurs Piosenek Kaszubskich im. J. Trepczyka'')
* https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887
* {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}}
* [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach|Kònkùrsë recytatorsczé]] ===

* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż mùzyczny)

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë plasticzné na Kaszëbach|Kònkùrsë plasticzné]] ===
* [[Mòje Kaszëbë (kònkùrs)]]
* „Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba. Chcemë sã spisac dlô Kaszëb”&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-plastyczny-jo-tak-jo-jem-kaszeba-chceme-sa-spisac-dlo-kaszeb/&lt;/ref&gt;
* Plasticzny kònkùrs „Kaszëbsczé malarstwò na skle”&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/plasticzny-knkrs-n2286965&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.biblioteka.lebork.pl/oferta/konkursy/konkurs-kaszubskie-malarstwo-na-szkle/&lt;/ref&gt;

=== Jinszé ===
* [[Złoti Jigrzan (kònkùrs)]] – kònkùrs dubbingowi
* [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt; – kònkùrs słowòùtwórczi
* [[Kaszubi wczoraj i dziś (kònkùrs)]] – kònkùrs wiédzë
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]] – kònkùrs wiédzë
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]] – kònkùrs wiédzë
* [[Mésterstwa Pòlsczi w Zażëwanim Tobaczi]] – [[festiwal]] i kònkùrs szëkòwi
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni – kònkùrs szëkòwi
* [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]] (téż kònkùrs; {{jãz.|pl}} ''Festiwal Humoru Kaszubskiego'')
* [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”]
** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”'']
* https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/
* https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/
&lt;!-- + RKJ 2017 s. 60 --&gt;

=== Kònkùrsë òdjimkòwé ===

== Òbaczë téż ==
* [[Nôdgroda]]
* [[Festiwal]]
* [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]]
* [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kùltura]]
[[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]]</text>
      <sha1>stpeduvv8so12s4zsen1e27cux4w4wn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210089</id>
      <parentid>210088</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>gadëszów → gôdkarstwa</comment>
      <origin>210089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6107" sha1="6670s388ppywlmkljzg6tfsorh6kmhe" xml:space="preserve">'''Kònkùrs'''&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt; – regùlamin w jaczim je termin i nôdgroda dlô zwëcãzcy.

== Kòróna kònkùrsów kaszëbsczich ==
Wedle [[Tomôsz Fópka|Tómka Fópka]]&lt;ref&gt;{{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv|t=12}}&lt;/ref&gt;:

* [[Rodnô mòwa (kònkùrs)|Rodnô mòwa]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf&lt;/ref&gt; – kònkùrs gôdkarstwa
* [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)|Méster Bëlnégò Czëtaniô]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi)
* [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pomorzeczyta.pl/aktualnosci/xxvii-ogolnopolski-konkurs-literacki-im-jana-drzezdzona-nabor-zgloszen/&lt;/ref&gt; – kònkùrs lëteracczi
* [[Kaszëbsczé Diktando]] – kònkùrs kaszëbsczi òrtografie
* „Kaszëbsczé Spiéwë”&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/final-xxii-pomorskiego-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe-w-luzinie/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sp.luzino.pl/pomorski-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe/&lt;/ref&gt; – kònkùrs mùzyczny

== Jinszé kònkùrsë na Kaszëbach ==
Na Kaszëbach je òrganizowónëch wiele rozmajitëch kònkùrsów, np. kònkùrsë lëteracczé, mùzyczné, plasticzné i òdjimkòwé&lt;ref&gt;{{sloworz.org|16588|18957}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/page/2/&lt;/ref&gt;.

=== Kònkùrsë lëteracczé ===
* [[Costerina (kònkùrs)|Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina]]&lt;ref&gt;https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704&lt;/ref&gt;
* Kònkùrs „[[Bë nie zabëc mòwë starków]]” m. Jana Drzeżdżóna
* lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]])
* [[Òglowòpòlsczi kònkùrs lëteracczi m. Jana Trepczika]] ({{jãz.|pl}} Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim))&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trepczyk-jan/&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach|Kònkùrsë mùzyczné]] ===
* [[Kaszëbsczé karaoke]]
* [[Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów]] – [[festiwal]] i kònkùrs
* Kònkùrs [[Kaszëbsczi Idol]]
* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż recytatorsczi)
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie|Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów m. Jana Trepczika w Miszewie]] ({{jãz.|pl}} ''Konkurs Piosenek Kaszubskich im. J. Trepczyka'')
* https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887
* {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}}
* [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]&lt;ref&gt;https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej&lt;/ref&gt;

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach|Kònkùrsë recytatorsczé]] ===

* [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż mùzyczny)

=== [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë plasticzné na Kaszëbach|Kònkùrsë plasticzné]] ===
* [[Mòje Kaszëbë (kònkùrs)]]
* „Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba. Chcemë sã spisac dlô Kaszëb”&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-plastyczny-jo-tak-jo-jem-kaszeba-chceme-sa-spisac-dlo-kaszeb/&lt;/ref&gt;
* Plasticzny kònkùrs „Kaszëbsczé malarstwò na skle”&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/plasticzny-knkrs-n2286965&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.biblioteka.lebork.pl/oferta/konkursy/konkurs-kaszubskie-malarstwo-na-szkle/&lt;/ref&gt;

=== Jinszé ===
* [[Złoti Jigrzan (kònkùrs)]] – kònkùrs dubbingowi
* [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt; – kònkùrs słowòùtwórczi
* [[Kaszubi wczoraj i dziś (kònkùrs)]] – kònkùrs wiédzë
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]] – kònkùrs wiédzë
* [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]] – kònkùrs wiédzë
* [[Mésterstwa Pòlsczi w Zażëwanim Tobaczi]] – [[festiwal]] i kònkùrs szëkòwi
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni – kònkùrs szëkòwi
* [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]] (téż kònkùrs; {{jãz.|pl}} ''Festiwal Humoru Kaszubskiego'')
* [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”]
** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”'']
* https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/
* https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/
&lt;!-- + RKJ 2017 s. 60 --&gt;

=== Kònkùrsë òdjimkòwé ===

== Òbaczë téż ==
* [[Nôdgroda]]
* [[Festiwal]]
* [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]]
* [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kùltura]]
[[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]]</text>
      <sha1>6670s388ppywlmkljzg6tfsorh6kmhe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brëkòwnik:Ясамойла</title>
    <ns>2</ns>
    <id>12777</id>
    <revision>
      <id>209999</id>
      <parentid>209372</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>8491</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>209999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1881" sha1="mxmxmmcx925xl1ztapjv67dpfjgaxp4" xml:space="preserve">{{babel|csb-1|be-4|ru-4|pl-2|uk-2|rue-2|en-2|sr-1|bg-1|mk-1|cs-1|szl-1|sh-1|hr-1|hsb-1|dsb-1|sl-1|sk-1|lt-1|lv-1|fr-1|es-1|it-1|la-1}}
Жыву ў Эўропе.

Крыніцы, якія па-кашубску:
* [https://web.archive.org/web/20070809120910/http://www.czetnica.org/roman-drzezdzon/ чэцьніца]
* [https://web.archive.org/web/20070906021221/http://www.zymk.net/ ЗЫМК], або пра [[Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich]].
* [https://web.archive.org/web/20070625101533/http://odroda.zk-p.pl/ Òdroda - Pismiono Wòlnëch Kaszëbów]
* [http://skarbnicakaszubska.pl/najo-uczba/ Настаўніцкая кашубская старонка] па-ляску.
* [https://www.fopke.pl/melodie/ сьпіс твораў па-кашубску] і маецца гуказапіс.
* [https://sloworz.org/csb/about слоўнік кашубскі]
* [https://fundacjakaszuby.org/ Фонд Кашубы]
* [https://web.archive.org/web/20070630044936/http://www.cassubia-dictionary.com/ пра слоўнік кашубскі]
* [https://web.archive.org/web/20070701092155/http://www.kaszubia.com/ Кашубія] пра кашубаў навіны троху
* [https://web.archive.org/web/20070505165239/http://www.rastko.net/rastko-ka/content/view/3/1/ Дзеяпіс кашубаў]
* [https://web.archive.org/web/20070714215450/http://www.naszekaszuby.pl/modules/news/ Нашы Кашубы] троху пра кашубаў
* [https://kaszubopedia.pl/index.php/instytut-kaszubski/ Інстытут кашубс4і]
* [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/zymk/ пра ЗЫМК]
* [https://polona.pl/preview/38e5410e-0bee-49f2-8839-7fb102181085 пра часопіс ЗЫМК] , які выдаецца штогод
* [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/ Кашубапэдыя]
* [https://rjk.org.pl/ Рада кашубскае мовы]</text>
      <sha1>mxmxmmcx925xl1ztapjv67dpfjgaxp4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Festiwal Kaszëbsczich Filmów</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12864</id>
    <revision>
      <id>209942</id>
      <parentid>207481</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:08:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ * [[Part Banino]]</comment>
      <origin>209942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10171" sha1="ndpj6ov0ua6l6v25zjmzfu4p4vo5v57" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

'''Festiwal Kaszëbsczich Filmów''' abò '''Festiwal Filmów Kaszëbsczich''' ({{jãz.|pl}} '''Festiwal Filmów Kaszubskich''' abò '''Festiwal Kaszubskich Filmów'''&lt;ref&gt;https://www.zukowo.pl/index.php?id=10&amp;idd=5585#sub_mid&lt;/ref&gt; abò '''Letni Festiwal Filmów Kaszubskich i o Kaszubach'''&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/3681-filmy-po-kaszubsku-czyli-letni-festwal-filmow-w-zukowie&lt;/ref&gt;) – festiwal filmòwi na [[Kaszëbë|Kaszëbach]].

== Historiô ==
=== 2011 (I) – 10 dni ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Môl:
| colspan=&quot;4&quot; |Centrum Kulturalno-Sportowe&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{YouTube|9CX7ZFy-d_k|II FESTIWAL FILMÓW KASZUBSKICH 2012|t=196s}}&lt;/ref&gt; [[Môłkòwò]]&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20201127061949/http://www.gazetakaszubska.pl/15545/kolejne-projekcje-letniego-festiwalu-filmow-kaszubskich&lt;/ref&gt;
|-
!Frekwencjô:
| colspan=&quot;4&quot; |40–50&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{YouTube|9CX7ZFy-d_k|II FESTIWAL FILMÓW KASZUBSKICH 2012|t=196s}}&lt;/ref&gt;; 60–120 do 150
|-
!Dzéń 1
!Dzéń 2
!Dzéń 3
!Dzéń 4
!Dzéń 5
|-
|'''2011-06-30'''
* ?
|'''7 lëpińca'''
* ?
|'''14 lëpińca'''
* ?
|'''21 lëpińca'''
* Marsz z Boga
* Rodnô Mowa
|'''28 lëpińca'''
* ?
|-
!Dzéń 6
!Dzéń 7
!Dzéń 8
!Dzéń 9
!Dzéń 10
|-
|'''2011-08-04'''
* ?
|'''2011-08-11'''
* ?
|'''2011-08-18'''
* ?
|'''2011-08-25'''
* ?
|'''2011-09-01'''
* Blaszany bębenek
|}

=== 2012 (II) – 8 dni ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Môl:
| colspan=&quot;3&quot; |restaùracjô [[Mùlk (restaùracjô)|Mùlk]], przãter 2 [[Miszewkò]]
|-
!Frekwencjô:
| colspan=&quot;3&quot; |
|-
!Dzéń 1
!Dzéń 2
!Dzéń 3
!Dzéń 4
|-
|'''2012-07-12 20:00&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;'''
* Kaszubi w Kanadzie (2008)
* Wiedno Kaszëbë (2010)
|'''2012-07-19 20:00&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;'''
* Kaszëbskô stegna
* Od Pani Swarzewskiej do Lewoczy (Królowa Morza)
|'''2012-07-26 20:00&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;'''
* Miasto z morza
|'''2012-08-02 20:00&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;'''
* Na Kaszubach
* Żukowo - sztandar
* fragm. „Rodny Zemi&quot;
* Ryba Waldorffa
|-
!Dzéń 5
!Dzéń 6
!Dzéń 7
!Dzéń 8
|-
|'''2012-08-09 20:00&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;'''
* Kaszubska mowa,
* 1995
* Abecadło kaszubskie
|'''2012-08-16 20:00&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;'''
* Pomiędzy narodami. Kaszubi, Niemcy, Polacy
|'''2012-08-23 20:00&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;'''
* Lekcja historii po kaszubsku, „Królewiónka je w pałacu&quot;
|'''2012-08-30 20:00&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;'''
* Pamięć. Tajemnice Lasów Piaśnickich
|}

=== 2013 (III) – 5 dni ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Môl:
| colspan=&quot;4&quot; |restaùracjô [[Mùlk (restaùracjô)|Mùlk]], przãter 2 [[Miszewkò]]
|-
!Frekwencjô:
| colspan=&quot;4&quot; |
|-
!Dzéń 1
!Dzéń 2
!Dzéń 3
!Dzéń 4
!Dzéń 5
|-
|
|
* Kaszëbskô malëna
* Kaszubskie produkty regionalne
* Dwa mùlczi
* Miłość na Kaszubach&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20210127195551/http://www.gazetakaszubska.pl/48414/kaszuby-w-kuchni-podczas-ii-festiwalu-filmow-kaszubskich&lt;/ref&gt;
|
* Kaszubi (1991)&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|'''25 lëpińca 2013 20:00&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20201127021622/http://www.gazetakaszubska.pl/48830/o-milosci-adelajdy-w-mulku&lt;/ref&gt;'''
* Adelajda
|'''2013-08-01 20:00'''&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;https://kartuzy.naszemiasto.pl/festiwal-filmow-kaszubskich-w-miszewku-magnificat-kaszubow/ar/c13-1950136&lt;/ref&gt;

* &lt;s&gt;Magnificat Kaszubów w Ziemi Świętej&lt;/s&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[Kaszubi u Ojca Świętego]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20230129222539/http://www.gazetakaszubska.pl/49115/kanadyjski-akcent-rozpoczal-i-zamknal-iii-festiwalu-filmow-kaszubskich&lt;/ref&gt;
|}

=== 2014 (IV) – 4 dni ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Môl:
|
|
|
|-
!Frekwencjô:
|
|
|
|-
!Dzéń 1
!Dzéń 2
!Dzéń 3
!Dzéń 4
|-
|
|
|
|
|}

=== 2015 (V) – 6 dni ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Môl:
|
|
|
|
|
|-
!Frekwencjô:
|
|
|
|
|
|-
!Dzéń 1
!Dzéń 2
!Dzéń 3
!Dzéń 4
!Dzéń 5
!Dzéń 6
|-
|
|
|
|
|
|
|}

=== 2016 (VI) – 6 dni ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Môl:
|
|
|
|
|
|-
!Frekwencjô:
|
|
|
|
|
|-
!Dzéń 1
!Dzéń 2
!Dzéń 3
!Dzéń 4
!Dzéń 5
!Dzéń 6
|-
|
|
|
|
|
|
|}
=== 2017 (VII) ===
=== 2018 (VIII) ===
=== 2019 (IX) ===
=== 2020 (X) ===
=== 2021 (XI) ===
=== 2022 (XII) ===
=== 2023 (XIII) ===
=== 2024 (XIV) ===
=== 2025 (XV) ===
{{Aktualizacjô|Òstatnô=2025-09-01|Nastãpnô=+1 rok}}

== Òbaczë téż ==
* [[Mùlk (restaùracjô)]]
* [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]]
* [[Kaszëbsczé karaoke]]
* [[Part Banino]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://naszemiasto.pl/tag/festiwal-filmow-kaszubskich
* http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/724-filmy-kaszubskie

* 2011
** https://chojnice.naszemiasto.pl/festiwal-kaszubskich-filmow-dobre-zrodlo-inspiracji/ar/c13-1085963
** https://web.archive.org/web/20160911141741/http://www.gazetakaszubska.pl/17578/pierwszy-festiwal-kaszubskich-filmow-zakonczony
** https://web.archive.org/web/20201127061949/http://www.gazetakaszubska.pl/15545/kolejne-projekcje-letniego-festiwalu-filmow-kaszubskich
** https://nadmorski24.pl/aktualnosci/3681-filmy-po-kaszubsku-czyli-letni-festwal-filmow-w-zukowie

* 2012
** {{YouTube|9CX7ZFy-d_k|II FESTIWAL FILMÓW KASZUBSKICH 2012 — NowaTvGdynia}}
** https://web.archive.org/web/20201020062123/http://www.gazetakaszubska.pl/30759/festiwal-filmow-kaszubskich
** https://web.archive.org/web/20201201203211/http://www.gazetakaszubska.pl/31536/festiwal-kaszubskich-filmow-nabral-rozmachu

* 2013
** {{YouTube|RStKSCjV0pw|III Festiwal Filmów Kaszubskich w Miszewku — fotrehman}}
** https://kartuzy.naszemiasto.pl/festiwal-filmow-kaszubskich-w-miszewku-magnificat-kaszubow/ar/c13-1950136
** https://web.archive.org/web/20230129222539/http://www.gazetakaszubska.pl/49115/kanadyjski-akcent-rozpoczal-i-zamknal-iii-festiwalu-filmow-kaszubskich

* 2014
** https://kartuzy.naszemiasto.pl/festiwal-filmow-kaszubskich-2014-3-lipca-pierwsza-z/ar/c13-2344408
** https://www.chwaszczyno.pl/relacja-z-iv-festiwalu-filmow-kaszubskich-w-miszewku/

* 2015
** https://www.chwaszczyno.pl/v-festiwal-kaszubskich-filmow-zamkniety-historyczna-refleksja-ku-przyszlosci/
** https://www.chwaszczyno.pl/kaszubska-mowa-i-50-lat-pomeranii-na-festiwalu-filmow-kaszubskich/
** https://www.chwaszczyno.pl/uciekinier-z-auschwitz-na-v-festiwalu-kaszubskich-filmow/
** https://www.zukowo.pl/index.php?id=10&amp;idd=2992#sub_mid

* 2016
** https://www.chwaszczyno.pl/swionowsko-nasza-matinko-na-koniec-vi-festiwalu-filmow-kaszubskich-pokaz-o-naszi-matince/
** https://kartuzy.naszemiasto.pl/vi-festiwal-filmow-kaszubskich-zobacz-kiedy-beda-projekcje/ar/c13-3796553
** https://www.chwaszczyno.pl/o-rebokach-i-lensczi-perle-na-festiwalu-filmowym-vi-kaszubki-festiwal-filmowy-otwarty/

* 2017
** https://www.akademiakaszubska.com/single-post/2017/08/01/VII-Festiwal-Film%C3%B3w-Kaszubskich-zako%C5%84czony

* 2018
** https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/26891_w-zukowie-po-raz-osmy-ruszyl-festiwal-filmow-kaszubskich.html
** https://www.zukowo.pl/Kaszubskie_filmy_ruszyly,10,4980#sub_mid
** https://zkaszub.info/filmowy-wieczor-mlodych/
** https://www.radabanino.pl/kaszubskie-filmy-ruszyly/
** http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/1715-kaszubskie-filmy-ruszyly
** https://www.zukowo.pl/bw/Kaszubskie_filmy_ruszyly,10,4980
** http://skarbnicakaszubska.pl/viii-festiwal-filmow-kaszubskich/

* 2019
** https://zkaszub.info/ix-festiwal-filmow-kaszubskich-2019/
** https://kartuzy.naszemiasto.pl/ix-festiwal-filmow-kaszubskich-w-gminie-zukowo-na-final/ar/c13-7264491
** http://skarbnicakaszubska.pl/ix-festiwal-filmow-kaszubskich/
** https://gdansk.tvp.pl/43472264/dziewiaty-festiwal-filmow-kaszubskich
** https://kartuzy.info/artykul/ix-festiwal-kaszubskich-n793556
** http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/2022-ix-festiwal-kaszubski-filmow-zakonczony-mlodzi-sila-kaszubszczyzny

* 2020
** https://zukowo.naszemiasto.pl/nagrody-filmowi-grif-przyznane-laureatami-kamerdyner-i/ar/c13-7797358
** https://pomorskie.naszemiasto.pl/x-festiwal-filmow-kaszubskich-w-zukowie-odslona-druga/ar/c13-7776488
** https://pomorskie.naszemiasto.pl/rozpoczal-sie-dziesiaty-jubileuszowy-festiwal-filmow/ar/c13-7767964
** http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/2530-x-festiwal-filmow-kaszubskich

* 2021
** http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/3106-festiwal-filmow-kaszubskich-trafil-do-tuchomia

* 2022
** https://web.archive.org/web/20260505035428/http://szwajcaria-kaszubska.pl/media/k2/galleries/3236/FFK_wws.jpg
** http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/3236-xii-festiwal-filmow-kaszubskich
** https://kartuzy.naszemiasto.pl/19-czerwca-w-zukowie-inauguracja-xii-festiwalu-filmow/ar/c13-8858155
** https://www.zawszepomorze.pl/artykul/4057,filmowy-gryf-dla-eugeniusza-pryczkowskiego-na-festiwalu-filmow-kaszubskich-w-miszewie

* 2023
** https://zukowo.naszemiasto.pl/xiii-festiwal-filmow-kaszubskich-za-nami-filmowego-gryfa/ar/c13-9379153
** https://dziennikbaltycki.pl/xiii-festiwal-filmow-kaszubskich-za-nami-filmowego-gryfa-zdobyl-palac-p-pastalenca-i-a-hebla/gh/c13-17686345
** https://www.zukowo.pl/Zakonczyl_sie_XIII_Festiwal_Filmow_Kaszubskich_,10,7746#sub_mid
** https://www.zawszepomorze.pl/artykul/8884,bardzo-udana-inauguracja-xiii-festiwalu-filmow-kaszubskich

* 2024
** https://www.zawszepomorze.pl/artykul/14572,specyfika-nordowych-kaszub-w-filmie
** https://www.zawszepomorze.pl/artykul/14606,filmowy-gryf-trafil-do-krakowa
** https://web.archive.org/web/20250714031601/https://radiokaszebe.pl/obejrzyj-film-i-naucz-sie-go-robic-na-festiwalu-filmow-kaszubskich/
** {{YouTube|7uP75Dz04b4|Projekcja filmu KASZUBI podczas XIV FESTIWALU FILMÓW KASZUBSKICH — RTVG}}

* 2025
** https://static.wixstatic.com/media/c4dbd8_854339f0fb0e48bcae694bf82a8224ad~mv2.jpg
** https://kartuzy.info/artykul/stezyca-film-kaszubscy-n1664110
** https://www.akademiakaszubska.com/single-post/festiwalu-film%C3%B3w-kaszubskich
** https://www.akademiakaszubska.com/single-post/jubileuszowy-festiwal-film%C3%B3w-zako%C5%84czony
** https://kartuzy.info/artykul/xv-festiwal-filmow-kaszubskich-n1712642
** https://web.archive.org/web/20250718035707/https://radiokaszebe.pl/15-odslona-festiwalu-filmow-kaszubskich/

=== Szëkba ===
{{Szëkba|Festiwal Filmów Kaszubskich}}
{{Szëkba|Festiwal Kaszëbsczich Filmów}}

[[Kategòrëjô:Film]]
[[Kategòrëjô:Festiwale]]</text>
      <sha1>ndpj6ov0ua6l6v25zjmzfu4p4vo5v57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Złoti Jigrzan (kònkùrs)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12951</id>
    <revision>
      <id>209983</id>
      <parentid>205577</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ +</comment>
      <origin>209983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1544" sha1="k7osc66lz7zdvsn0uk1h7v7o8kqm3ze" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

'''Złoti Jigrzan''' ({{jãz.|pl}} ''Konkurs Dubbingowy „Złoti Jigrzan”'') – [[kònkùrs]] òrganizowóny przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20240327200600/http://pomorania.kaszubi.eu/p/konkurs-dubbingowy-zoti-jigrzan.html&lt;/ref&gt;.

== Lësta ==
* 2019 ([[7 stëcznika]] do [[17 gromicznika]])&lt;ref&gt;https://zkaszub.info/rusza-zloti-jigrzan-2019/&lt;/ref&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]]
* [[Jigrzan]]
|col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://web.archive.org/web/20240327200600/http://pomorania.kaszubi.eu/p/konkurs-dubbingowy-zoti-jigrzan.html
* https://web.archive.org/web/20260411023241/https://pomorania.com/konkurs-dubbingowy/
* https://polskatimes.pl/tag/konkurs-zloti-jigrzan
* https://czluchow.naszemiasto.pl/tag/konkurs-zloti-jigrzan
* https://polskatimes.pl/titanic-po-kaszubsku-zwyciezcy-kaszubskojezycznego-dubbingu-do-filmu-zobaczcie-i-posluchajcie/ar/c5-14021605
* https://wladyslawowo.naszemiasto.pl/titanic-po-kaszubsku-zwyciezcy-kaszubskojezycznego-dubbingu/ar/c13-5066351
* {{YouTube|J1vk11dJ_10|Krôjna Lodu - KASZUBSKI DUBBING piosenki Kraina Lodu &lt;nowiki&gt;[napisy PL]&lt;/nowiki&gt;}}
* {{YouTube|BBQzrSKwQYM|Król Lew po kaszubsku}}

=== Szëkba ===
{{Szëkba|Złoti Jigrzan}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>k7osc66lz7zdvsn0uk1h7v7o8kqm3ze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Czetnica.org</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12994</id>
    <revision>
      <id>210025</id>
      <parentid>206977</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T17:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>Òbrôzk</comment>
      <origin>210025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="748" sha1="m7acqy3cpiffodyf5e5v7j5g68kwvcm" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

[[Òbrôzk:Czetnica.org.svg|mały|120px|]]

'''Czetnica.org'''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070810060049/http://www.czetnica.org/ Starna pòswiãcona lëteraturze]&lt;/ref&gt; – [[internetowô starna]] pòswiãcona [[Kaszëbskô lëteratura|lëteraturze kaszëbsczégò jãzëka]].

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= * [[Czëtnica]]
|col2= === Jiné internetowé starnë ===
{{#categorytree:Internetowé starnë|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20070810060049/http://www.czetnica.org/ Starna pòswiãcona lëteraturze]

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë]]</text>
      <sha1>m7acqy3cpiffodyf5e5v7j5g68kwvcm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210026</id>
      <parentid>210025</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T17:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>kat.</comment>
      <origin>210026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="812" sha1="j9gqxnhs3p6pah7sw5c8l7qxtc7jn1w" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

[[Òbrôzk:Czetnica.org.svg|mały|120px|]]

'''Czetnica.org'''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070810060049/http://www.czetnica.org/ Starna pòswiãcona lëteraturze]&lt;/ref&gt; – dôwnô [[internetowô starna]] pòswiãcona [[Kaszëbskô lëteratura|lëteraturze kaszëbsczégò jãzëka]].

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= * [[Czëtnica]]
|col2= === Jiné kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë ===
{{#categorytree:Kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20070810060049/http://www.czetnica.org/ Starna pòswiãcona lëteraturze]

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë]]</text>
      <sha1>j9gqxnhs3p6pah7sw5c8l7qxtc7jn1w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210028</id>
      <parentid>210026</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T17:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>210028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="966" sha1="bau60vvq5wndytr2lvaf0vm26uszw1a" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

[[Òbrôzk:Czetnica.org.svg|mały|120px|]]

'''Czetnica.org'''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070810060049/http://www.czetnica.org/ Starna pòswiãcona lëteraturze]&lt;/ref&gt; – dôwnô [[internetowô starna]] pòswiãcona [[Kaszëbskô lëteratura|lëteraturze kaszëbsczégò jãzëka]] i dolmaczënkòm swiatowi lëteraturë na [[kaszëbsczi jãzëk]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20080421190416/http://www.czetnica.org/o_starnie/&lt;/ref&gt;.

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= * [[Czëtnica]]
|col2= === Jiné kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë ===
{{#categorytree:Kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20070810060049/http://www.czetnica.org/ Starna pòswiãcona lëteraturze]

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë]]</text>
      <sha1>bau60vvq5wndytr2lvaf0vm26uszw1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaszëbsczi Idol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13011</id>
    <revision>
      <id>209973</id>
      <parentid>209300</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ +</comment>
      <origin>209973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6001" sha1="63eh3plwt5dpdhmnf6ibd1thmz6ih9e" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

[[Òbrôzk:Kaszëbsczi Idol Radio Kaszëbë.jpg|mały|Logòtip]]

'''Kaszëbsczi Idol''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszubski Idol'') – [[kònkùrs mùzyczny]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/&lt;/ref&gt;.

== Edicje ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Edicjô
!
|-
|2008
|[[Ewelina Pobłocka]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190723134827/http://radiokaszebe.pl/laureatka-kaszubskiego-idola-promuje-nowy-utwor-zatytulowany-daleko/&lt;/ref&gt;
|-
|2009
|Ilona Stepanik&lt;ref&gt;https://wiadomosci.wp.pl/trojmiasto/kaszubski-idol-6038694477689985g&lt;/ref&gt;
|-
|2010
|Marlena Brzeska&lt;ref&gt;https://www.wejherowo.pl/artykuly/marlena-brzeska-kaszubskim-idolem-2010-a1163.html&lt;/ref&gt;
|-
|2011
|–
|-
|2012
|Marcin Molendowski&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260529130345/https://superbazaar3.rssing.com/chan-3446643/all_p1.html#c3446643a6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.portart.pl/instruktorzy/marcin-molendowskiwokal&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|Marcelina Szroeder&lt;ref&gt;https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2115/kaszubski-idol-x-lat-radia-kaszebe/&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|Przemysław Bruhn&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170608235711/http://radiokaszebe.pl/przemyslaw-bruhn-kaszubskim-idolem-2016&lt;/ref&gt;
|-
|
|
|}

== Galeriô plakatów ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:Plakat Casting Kaszubski Idol 2010.jpg|2010
Òbrôzk:Plakat Casting Kaszubski Idol 2014.jpg|2014
Òbrôzk:Plakat Casting Kaszubski Idol 2016.jpg|2016
Òbrôzk:Plakat Casting Kaszubski Idol 2018.jpg|2018
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Radio Kaszëbë]]
|col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/tag/kaszubski-idol
* https://www.facebook.com/kaszubskiidol
* https://web.archive.org/web/20150315023018/http://radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-muzyka/
* https://archiwum.radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-2018-przesluchania-od-14-05/
* https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2019/11/PLAKAT-KI-2018-722x1024.jpg
* https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2019/11/REGULAMINU-KONKURSU-KI-2018.pdf
;2008
* https://web.archive.org/web/20201031155105/https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/196/zostan-piosenkarzem-kaszebsczi-idol/
;2009
* https://kartuzy.info/artykul/znamy-polfinalistow-n816228
;2010
* {{YouTube|9Bnanq5eeDo|Kaszubski Idol 2010. Eliminacje. Dzien 6. Rumia.}}
* {{YouTube|Q3WMPfrtOOw|Natalia Szroeder – Kaszubski idol 2010}}
* https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/946/kaszebsczi-idol-na-pytce-nowe-utwory/
* https://web.archive.org/web/20260310011508/https://bck-bytow.pl/kaszubski-idol/
* https://web.archive.org/web/20100818162335/http://belok.kaszubia.com/wiadla/kaszebsczi-jidol-2010
;2012
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/od-28-maja-na-kaszubach-beda-trwaly-castingi-organizowane/ar/c13-1413555
* {{YouTube|v2hSBWMh0PY|Kaszubski Idol 2012 – występ taneczny finalistów 1/2}}
* {{YouTube|fWZuRu54gP8|Kaszubski Idol 2012 – występ taneczny finalistów 2/2}}
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/zukowo-poznalismy-dziewieciu-finalistow-muzycznego/ar/c2-1453035
;2013
* https://www.youtube.com/playlist?list=PLIiO0K_ItzXE-dMyAb643Wj2Yq_zscNXf
* https://web.archive.org/web/20250429050438/https://fopke.pl/aktualnosci/news/1953/kaszubski-idol-w-rewie-dbaja-o-jezyk/
;2014
* https://fabrykakultury.pl/repertuar/casting-do-kaszubskiego-idola/
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2014-wyniki-przesluchan-wlasciwych/ar/c8-2338358
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2014-kto-przeszedl-do-nastepnego-etapu/ar/c8-2305708
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2014-eliminacje-wstepne-przeszlo-22-mlodych/ar/c13-2303754
* https://kartuzy.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2014-startuje-dzis-w-wejherowie-przyjdz-na/ar/c13-2285368
* https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2092/kaszubski-idol-pofina-w-koscierynie/
* https://web.archive.org/web/20150208074309/http://fopke.pl/pl/aktualnosci/news,2092/kaszubski-idol-pofina-w-koscierynie/
* https://web.archive.org/web/20150208080511/http://fopke.pl/pl/aktualnosci/news,2095/warsztaty-dla-kaszubskich-idoli-stara-kiszewa/
* https://web.archive.org/web/20250122120337/https://fopke.pl/aktualnosci/news/2115/kaszubski-idol-x-lat-radia-kaszebe/
* https://web.archive.org/web/20240304110419/https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2065/kaszubski-idol-kartuzy/
* https://web.archive.org/web/20250215171411/https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2092/kaszubski-idol-pofina-w-koscierynie/
* https://web.archive.org/web/20251113084246/https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/2095/warsztaty-dla-kaszubskich-idoli-stara-kiszewa/
* https://web.archive.org/web/20201027201632/http://radiokaszebe.pl/podcast/6-lat-pozniej-malwina-laska-finalistka-kaszubskiego-idola-2014/
;2015
* {{YouTube|O9G3f-0kxzA|Kaszubski Idol LIVE 2015 – AD ASTRA}}
;2016
* {{YouTube|y3YCbZkIdNg|Finaliści Kaszubskiego Idola 2016 – Jinego Idola}}
* {{YouTube|NT1n8e6UF6g|Kaszubski Idol 2016 – podziękowanie}}
* https://dziennikbaltycki.pl/kaszubski-idol-2016-konkurs-wygral-przemyslaw-bruhn-z-rumi-zdjecia-wideo/ar/11536884
;2017
* https://web.archive.org/web/20170726013119/http://radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-live-przygotowuje-sie-do-trasy-koncertowej-2/
;2018
* https://puck.naszemiasto.pl/kaszubski-idol-2018-kaszebsczi-idol-w-sobote-22-wrzesnia/ar/c13-4804127
* https://web.archive.org/web/20220519160849/http://radiokaszebe.pl/category/muzyka/kaszebsczi-idol/
* https://www.lebork.pl/aktualnosci/kaszubski-idol-2018/
* https://web.archive.org/web/20181219193614/http://radiokaszebe.pl/kaszubski-idol-2018-kolejna-sesja-zdjeciowa/
* https://www.zukowo.pl/bw/Kaszubski_Idol_2018,10,4855

=== Szëkba ===
{{Szëkba|Kaszëbsczi Idol}}
{{Szëkba|Kaszubski Idol}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach]]
[[Kategòrëjô:Dôwné rzeczë]]
[[Kategòrëjô:Radio Kaszëbë]]</text>
      <sha1>63eh3plwt5dpdhmnf6ibd1thmz6ih9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13023</id>
    <revision>
      <id>209968</id>
      <parentid>209647</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:05:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ +</comment>
      <origin>209968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12761" sha1="i27e33xou43y1hs16i5zf4gnzq99ig3" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

[[Òbrôzk:Diplóm Bëtnika Méster Bëlnégò Czëtaniô.jpg|mały|Diplóm Bëtnika (2025)]]

'''Méster Bëlnégò Czëtaniô''' – kòżdoroczny [[kònkùrs]] czëtaniô pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] przédno dlô dzecë&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.expresskaszebe.pl/artykul/14487,wejherowo-stolica-kaszubskiego-slowa-znamy-laureatow-konkursu-mester-belnego-czetanio&lt;/ref&gt;. Jégò célã je promòcjô kaszëbsczi lëteraturë i kùlturë. Kònkùrs pò rôz òdbëł sã w 2014 rokù. Òrganizatórã kònkùrsù je [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]. 

== Kònkùrsë w rozmajitëch lat ==
=== 2014–2022 ===
*2014&lt;ref&gt;https://www.szkolalesnice.nwl.pl/szkola-szkolalesnice/galeria-szkolalesnice/koza-magda-i-bardzo-ciekawa-lekcja-jezyka-kaszubskiego-2/&lt;/ref&gt;
* 2015&lt;ref&gt;https://wejherowo.naszemiasto.pl/konkurs-czytania-po-kaszubsku-w-bibliotece-w-bolszewie/ar/c8-3578239&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/25676-oczytani-kaszubi-spotkali-sie-w-bolszewie&lt;/ref&gt;
* 2016&lt;ref&gt;https://wejherowo.naszemiasto.pl/final-konkursu-mester-belnego-czetanio-w-bolszewie/ar/c8-3939511&lt;/ref&gt;
* 2017-12-16&lt;ref&gt;https://pomorzeczyta.pl/konkursy/16-12-znamy-juz-mestrow-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/34206-szukali-mistrza-jezyka-kaszubskiego&lt;/ref&gt;
* 2018&lt;ref&gt;https://gowidlino.edu.pl/2018/11/mester-belnego-czetanio-2018/&lt;/ref&gt;
* 2019&lt;ref&gt;https://gok.luzino.eu/mester-belnego-czetanio-2019/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/G-2019/E-M%C3%89STER%20B%C3%8BLN%C3%89G%C3%92%20CZ%C3%8BTANI%C3%94; https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/G-2019/E-M%C3%89STER%20B%C3%8BLN%C3%89G%C3%92%20CZ%C3%8BTANI%C3%94;]&lt;/ref&gt;
* 2020&lt;ref&gt;https://www.expresskaszebe.pl/artykul/3688,czytanie-po-kaszubsku-mester-belnego-czetanio-wejrowo-2020&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=yckd26rzYjY&lt;/ref&gt; (VII)
* 2021-12-10&lt;ref&gt;https://koscierski.info/artykul/znamy-laureatow-konkursu/1130917&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://kurierkaszubski.eu/wejherowo-final-regionalnego-konkursu-mester-belnego-czetanio-oni-najpiekniej-czytaja-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/52165-blisko-tysiac-uczestnikow-czytalo-po-kaszubsku-w-mester-belnego-czetanio&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/52015-czytali-po-kaszubsku-w-powiatowym-konkursie&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://luzino.info/mester-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/C-2021/L-%E2%80%9EM%C3%89STER%20B%C3%8BLN%C3%89G%C3%92%20CZ%C3%8BTANI%C3%94%E2%80%9D; https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/C-2021/L-%E2%80%9EM%C3%89STER%20B%C3%8BLN%C3%89G%C3%92%20CZ%C3%8BTANI%C3%94%E2%80%9D;]&lt;/ref&gt; (VIII)&lt;ref&gt;https://gok.luzino.eu/viii-regionalny-konkurs-dlo-czetincow-mester-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt;
* 2022&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20221017091125/http://radiokaszebe.pl/rozpoczal-sie-konkurs-dla-mistrzow-pieknego-czytania-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt; (IV)

=== 2023 (X) ===
* Regùlamin: &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260602204352/https://www.spgoreczyno.pl/wp-content/uploads/2024/04/REGULAMIN-X-KONKURSU-MESTER-BELNEGO-CZETANIO-2023r.pdf&lt;/ref&gt;
* + 2023&lt;ref&gt;https://spgrzybno.pl/szkola/667-mester-belnego-czetanio-2023&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://zkaszub.info/x-regionalny-konkurs-dlo-czetincow-mester-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/61048-w-rumi-promowali-czytanie-w-jezyku-kaszubskim-za-nami-powiatowy-etap-konkursu-mester-belnego-czetanio-wyniki-zdjecia&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sp4reda.pl/blog/2023/12/17/mester-belnego-czetanio-final-wojewodzki/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sp1.sierakowice.pl/2023/12/08/mester-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt; (X)&lt;ref&gt;https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/oswiata-i-edukacja/2266-gminne-eliminacje-x-konkurs-dlo-czetincow-mester-belnego&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kurierbytowski.com.pl/artykul/sygnie-blno-cztac-n1496333&lt;/ref&gt;
* '''Gminne eliminacje:'''&lt;ref&gt;https://luzino.info/mester-belnego-czetanio-2/&lt;/ref&gt;
* '''Pòwiatowé eliminacje:'''&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/bytow/messages/view/powiatowy_konkurs_mbc&lt;/ref&gt;

==== Lekturë ====
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. I–II.''' – [[Stanisłôw Janke|S. Janke]], ''Alfabet dlô dzôtków'', Gduńsk 2021 (Celąteczkò, Farwë, Łżëkwiat, Tãga)
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. III–IV.''' – A. Majkòwskô, D. Majkòwsczi, ''Mòja pierszô Bibliô. Nowi Testament w òbrôzkach'' (tekstë: Marija; Dzéwczątkò wrôcô do żëcô; Bóg, chtëren szukô grzészników; Pioter w sôdzë)
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. V–VI.''' – T. Słomczyński, ''Zajcowô górka'', Gduńsk 2019 (dzél 7, dzél 13, dzél 16)
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. VII–VIII.''' – A. Majkowski, ''Żëcé i przigòdë Remùsa'', wëd. 2019 i nowszé, Rozdz. XL, XLI i XLV)
* '''Dlô ùczniów pònadspòdlecznëch''' '''szkòł''' – [[Stanisłôw Janke|S. Janke]], ''Łiskawica'' (w: [[Stanisłôw Janke|S. Janke]], Łiskawica, Psë, Gduńsk 2015, str. 28–37 i 55–64)
* '''Dlô dozdrzeniałëch''' – J. Kroplewsczi, ''Jak Walerémù pòłowa żëcégò zeszła na to, że zagarinôł òn swòje dzecë do grëpë, czejbë kluka kùrczãta do czipë, a òne i tak rozbiegłë pò swiece i pò zaswiatach, ale jemù w te zaswiatë przëszło sómno jic'' (w: Chceta wiãcy krwie? Dzysdniowô kaszëbskô proza, Gdiniô 2015, str. 121–136)

=== 2024 (XI) ===
* Regùlamin: &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20241213172523/https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2024/10/REGULAMIN-MBC-2024.pdf&lt;/ref&gt;
* '''Gminne eliminacje:'''&lt;ref&gt;https://radioglos.pl/wiadomosci/regionalne/12419-rekord-frekwencji-w-rywalizacji-o-tytul-mestra-belnego-czetanio-w-mojuszu&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://radioglos.pl/fotogaleria/event/2024.11.22Mojusz_konkurs&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/2024/M%C3%A9ster%20B%C3%ABln%C3%A9g%C3%B2%20Cz%C3%ABtani%C3%B4; https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/2024/M%C3%A9ster%20B%C3%ABln%C3%A9g%C3%B2%20Cz%C3%ABtani%C3%B4;]&lt;/ref&gt;
* '''Pòwiatowé eliminacje:'''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260602210829/https://www.biblioteka.lebork.pl/archiwum/mester-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt;
* '''Kùńc:''' 2024-12-13'''&lt;ref&gt;https://www.powiat-lebork.com/aktualnosci-3/mester-belnego-czetanio-2024/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.szkolawesiory.pl/gminny-konkurs-mester-belnego-czetanio-22-11-2024-r/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kaszubskieforumkultury.pl/2024/10/14/mester-belnego-czetanio-2024/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pomorskie.eu/czytaja-pieknie-po-kaszubsku-za-nami-final-konkursu-mester-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura-oswiata-i-edukacja/2747-gminne-eliminacje-konkursu-mester-belnego-czetanio-w-sp&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.szkolalebien.nwl.pl/aktualnosci-szkolalebien/wojewodzki-konkurs-mester-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20241207053941/https://radiokaszebe.pl/mester-belnego-czetanio-w-gminie-suleczyno/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/69085-to-wielkie-swieto-kaszubskiego-slowa-za-nami-final-mester-belnego-czetanio&lt;/ref&gt;'''

==== Lekturë ====
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. I–II.''' – Aleksandra Kurowska-Susdorf, ''Żëcé jak nudle'' (przédny tekst, bez wstãpù i dodôtkù), Gduńsk 2022
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. III–IV.''' – Anna Gliszczyńska, ''Bëtk za Wiôlgą Wòdą'', (starnë: 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18) Bëtowò 2022
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. V–VI.''' – Karolina Serkowska-Sieciechowska, ''Scygnąc miesądz'', (opowiadania: Rozbrôjanié, Bëc dzeckã, Taro, Frazeòwirus, Gniôzdo), Gduńsk 2023
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. VII–VIII.''' – [[Antoine de Saint-Exupéry]], ''[[Môłi Ksążã]]'' (rozdzéle I–IX), tłóm. [[Zbigórz Jankòwsczi|Z. Jankòwsczi]], Gduńsk 2022
* '''Dlô ùczniów pònadspòdlecznëch''' '''szkòł''' – [[Antoine de Saint-Exupéry]], ''[[Môłi Ksążã]]'' (rozdzéle X–XXI), tłóm. [[Zbigórz Jankòwsczi|Z. Jankòwsczi]], Gduńsk 2022
* '''Dlô dozdrzeniałëch''' – [[Jón Drzéżdżón]], Gwiôzdny knôp i jinszé brawãdë (Gwiezdny knôp, Nôcëdowniészé słowa na swiece, Niemi kôłp, Piesniô żëcô, Skôrb, Skòwrónk, Smãtk, Strôszk, Tuńc trulaczów), Gduńsk 2023 
* '''Dlô fachówców''' – Òchlëca: Antologiô dokazów nôdgrodzonëch w Òglowòpòlsczim Lëteracczim Kònkùrsu mn. Jana Drzéżdżona w latach 2017–2019, redakcjô [[Róman Drzéżdżón]], Wejrowò 2020

=== 2025 (XII) ===
* Regùlamin: &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260602144019/https://www.mdk.rumia.pl/upload/files/Mester%20belnego%20czetanio/Regulamin%20MBC%2025.docx&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kaszubskieforumkultury.pl/2025/10/14/mester-belnego-czetanio-2025/regulamin-mbc-25/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260602204216/https://spgoreczyno.pl/wp-content/uploads/2025/10/REGULAMIN-XII-KONKURSU-%E2%80%9EMESTER-BELNEGO-CZETANIO-2025-etap-gminny.pdf&lt;/ref&gt;
* +&lt;ref&gt;https://www.mdk.rumia.pl/p/mester-belnego-czetanio-xii-regionalny-konkurs&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20251022001500/https://radiokaszebe.pl/wystartowala-xii-edycja-konkursu-mester-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt;
* '''Gardowé eliminacje:''' 2025-11-14&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.mdk.rumia.pl/p/mester-belnego-czetanio-xii-regionalny-konkurs&lt;/ref&gt;
* '''Gminne eliminacje:''' 2025-11-26–2025-11-24&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/oswiata-i-edukacja-kultura/3441-gminne-eliminacje-xii-regionalnego-konkursu-dlo&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/1AA-2025/M%C3%A9ster%20B%C3%ABln%C3%A9g%C3%B2%20Cz%C3%ABtani%C3%B4!; https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/1AA-2025/M%C3%A9ster%20B%C3%ABln%C3%A9g%C3%B2%20Cz%C3%ABtani%C3%B4!;]&lt;/ref&gt;
* '''Pòwiatowé eliminacje:''' 
* '''Kùńc:''' 2025-12-12&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/final-xii-regionalnego-konkursu-dlo-czetincow-mester-belnego-czetanio-w-wejherowie/
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kaszubskieforumkultury.pl/2025/10/14/mester-belnego-czetanio-2025/&lt;/ref&gt;

==== Lekturë ====
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. I–II.''' – [[Jón Trepczik]], ''Wiérztë starka dlô dzôtk'' (wiérztë: „Hej, wstanita dzecë”, „Kwiôtk i knôpik”, „Stark”, „Zymk”, „Òb drogã”, „Jeséń”), Gduńsk 2018
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. III–IV.''' – Danuta Stanulewicz, ''Zelony pùjk (całkòsc)'', Gduńsk 2020
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. V–VI.''' – Anna Gliszczyńska, Aleksandra Gliszczyńska, ''Bycio herbu Kasztan w dawnym Bytowie.'' ''Bëtk w dôwnym Bëtowie'', (s. 4, 14, 16, 18, 24, 28, 30, 32), Bëtowò 2023
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. VII–VIII.''' – Aleksandra Majkowska, Dariusz Majkowski, ''Przigòdë Remùsa. Na pustkowiu,'' (s. 5-34), Gduńsk 2020
* '''Dlô ùczniów pònadspòdlecznëch szkòł''' – Dark Majkòwsczi, ''Pòd òkã Jastrë,'' (Rozdzél 5, 6, 7, 8, 10, 11), Gduńsk 2020
* '''Dlô dozdrzeniałëch''' – ''Jak planétë wkół Słuńca. Antologiô dokazów nôdgrodzonëch w Òglowòpòlsczim Lëteracczim Kònkùrsu miona Jana Drzéżdżona w latach 2020-2023'', (s. 17-80; 128-179), Wejrowò 2024
* '''Dlô fachówców''' – Sławomir Formella, ''Wunderwaffe i jinszé Fef-Lotë,'' (s. 147-239), Gduńsk 2017

==== Laùreacë ====
* '''Dorosłi''': Krzysztof Radtke ([[Pùcczi kréz]])&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* '''Fachówcë''': Karolina Serkowska-Sieciechowska ([[Kartësczi kréz]])&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

{{Aktualizacjô|Òstatnô=2025-12-13|Nastãpnô=+1 rok}}

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Jón Drzéżdżón]]
* [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]
|col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://www.expresskaszebe.pl/artykul/14487,wejherowo-stolica-kaszubskiego-slowa-znamy-laureatow-konkursu-mester-belnego-czetanio [https://web.archive.org/web/20260529185127/https://media.expresskaszebe.pl/avdata/video/2025/12/16/12-konkurs-mester-belnego-czetanio.mp4 .mp4]
* {{YouTube|yckd26rzYjY|Ògłoszenié wëników VII Regionalnégò Kònkùrsu Méster Bëlnégò Czëtaniô Wejrowò 2020 — Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej}}
* {{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv — Telewizja Kaszuby}}
* Galeriô: https://wejherowo.naszemiasto.pl/final-konkursu-mester-belnego-czetanio-w-bolszewie/gh/c8-3939511
* {{YouTube|2hv4NNgkTnA|Finał Méstra Bëlnégò Czëtaniô 2024}}

=== Szëkba ===
{{Szëkba|Méster Bëlnégò Czëtaniô}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>i27e33xou43y1hs16i5zf4gnzq99ig3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209969</id>
      <parentid>209968</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ -</comment>
      <origin>209969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12736" sha1="tifv30b1n9maa2kmdaz3vgt0vixsjim" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

[[Òbrôzk:Diplóm Bëtnika Méster Bëlnégò Czëtaniô.jpg|mały|Diplóm Bëtnika (2025)]]

'''Méster Bëlnégò Czëtaniô''' – kòżdoroczny [[kònkùrs]] czëtaniô pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] przédno dlô dzecë&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.expresskaszebe.pl/artykul/14487,wejherowo-stolica-kaszubskiego-slowa-znamy-laureatow-konkursu-mester-belnego-czetanio&lt;/ref&gt;. Jégò célã je promòcjô kaszëbsczi lëteraturë i kùlturë. Kònkùrs pò rôz òdbëł sã w 2014 rokù. Òrganizatórã kònkùrsù je [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]. 

== Kònkùrsë w rozmajitëch lat ==
=== 2014–2022 ===
*2014&lt;ref&gt;https://www.szkolalesnice.nwl.pl/szkola-szkolalesnice/galeria-szkolalesnice/koza-magda-i-bardzo-ciekawa-lekcja-jezyka-kaszubskiego-2/&lt;/ref&gt;
* 2015&lt;ref&gt;https://wejherowo.naszemiasto.pl/konkurs-czytania-po-kaszubsku-w-bibliotece-w-bolszewie/ar/c8-3578239&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/25676-oczytani-kaszubi-spotkali-sie-w-bolszewie&lt;/ref&gt;
* 2016&lt;ref&gt;https://wejherowo.naszemiasto.pl/final-konkursu-mester-belnego-czetanio-w-bolszewie/ar/c8-3939511&lt;/ref&gt;
* 2017-12-16&lt;ref&gt;https://pomorzeczyta.pl/konkursy/16-12-znamy-juz-mestrow-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/34206-szukali-mistrza-jezyka-kaszubskiego&lt;/ref&gt;
* 2018&lt;ref&gt;https://gowidlino.edu.pl/2018/11/mester-belnego-czetanio-2018/&lt;/ref&gt;
* 2019&lt;ref&gt;https://gok.luzino.eu/mester-belnego-czetanio-2019/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/G-2019/E-M%C3%89STER%20B%C3%8BLN%C3%89G%C3%92%20CZ%C3%8BTANI%C3%94; https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/G-2019/E-M%C3%89STER%20B%C3%8BLN%C3%89G%C3%92%20CZ%C3%8BTANI%C3%94;]&lt;/ref&gt;
* 2020&lt;ref&gt;https://www.expresskaszebe.pl/artykul/3688,czytanie-po-kaszubsku-mester-belnego-czetanio-wejrowo-2020&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=yckd26rzYjY&lt;/ref&gt; (VII)
* 2021-12-10&lt;ref&gt;https://koscierski.info/artykul/znamy-laureatow-konkursu/1130917&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://kurierkaszubski.eu/wejherowo-final-regionalnego-konkursu-mester-belnego-czetanio-oni-najpiekniej-czytaja-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/52165-blisko-tysiac-uczestnikow-czytalo-po-kaszubsku-w-mester-belnego-czetanio&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/52015-czytali-po-kaszubsku-w-powiatowym-konkursie&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://luzino.info/mester-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/C-2021/L-%E2%80%9EM%C3%89STER%20B%C3%8BLN%C3%89G%C3%92%20CZ%C3%8BTANI%C3%94%E2%80%9D; https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/C-2021/L-%E2%80%9EM%C3%89STER%20B%C3%8BLN%C3%89G%C3%92%20CZ%C3%8BTANI%C3%94%E2%80%9D;]&lt;/ref&gt; (VIII)&lt;ref&gt;https://gok.luzino.eu/viii-regionalny-konkurs-dlo-czetincow-mester-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt;
* 2022&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20221017091125/http://radiokaszebe.pl/rozpoczal-sie-konkurs-dla-mistrzow-pieknego-czytania-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt; (IV)

=== 2023 (X) ===
* Regùlamin: &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260602204352/https://www.spgoreczyno.pl/wp-content/uploads/2024/04/REGULAMIN-X-KONKURSU-MESTER-BELNEGO-CZETANIO-2023r.pdf&lt;/ref&gt;
* + 2023&lt;ref&gt;https://spgrzybno.pl/szkola/667-mester-belnego-czetanio-2023&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://zkaszub.info/x-regionalny-konkurs-dlo-czetincow-mester-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/61048-w-rumi-promowali-czytanie-w-jezyku-kaszubskim-za-nami-powiatowy-etap-konkursu-mester-belnego-czetanio-wyniki-zdjecia&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sp4reda.pl/blog/2023/12/17/mester-belnego-czetanio-final-wojewodzki/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sp1.sierakowice.pl/2023/12/08/mester-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt; (X)&lt;ref&gt;https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/oswiata-i-edukacja/2266-gminne-eliminacje-x-konkurs-dlo-czetincow-mester-belnego&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kurierbytowski.com.pl/artykul/sygnie-blno-cztac-n1496333&lt;/ref&gt;
* '''Gminne eliminacje:'''&lt;ref&gt;https://luzino.info/mester-belnego-czetanio-2/&lt;/ref&gt;
* '''Pòwiatowé eliminacje:'''&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/part/bytow/messages/view/powiatowy_konkurs_mbc&lt;/ref&gt;

==== Lekturë ====
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. I–II.''' – [[Stanisłôw Janke|S. Janke]], ''Alfabet dlô dzôtków'', Gduńsk 2021 (Celąteczkò, Farwë, Łżëkwiat, Tãga)
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. III–IV.''' – A. Majkòwskô, D. Majkòwsczi, ''Mòja pierszô Bibliô. Nowi Testament w òbrôzkach'' (tekstë: Marija; Dzéwczątkò wrôcô do żëcô; Bóg, chtëren szukô grzészników; Pioter w sôdzë)
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. V–VI.''' – T. Słomczyński, ''Zajcowô górka'', Gduńsk 2019 (dzél 7, dzél 13, dzél 16)
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. VII–VIII.''' – A. Majkowski, ''Żëcé i przigòdë Remùsa'', wëd. 2019 i nowszé, Rozdz. XL, XLI i XLV)
* '''Dlô ùczniów pònadspòdlecznëch''' '''szkòł''' – [[Stanisłôw Janke|S. Janke]], ''Łiskawica'' (w: [[Stanisłôw Janke|S. Janke]], Łiskawica, Psë, Gduńsk 2015, str. 28–37 i 55–64)
* '''Dlô dozdrzeniałëch''' – J. Kroplewsczi, ''Jak Walerémù pòłowa żëcégò zeszła na to, że zagarinôł òn swòje dzecë do grëpë, czejbë kluka kùrczãta do czipë, a òne i tak rozbiegłë pò swiece i pò zaswiatach, ale jemù w te zaswiatë przëszło sómno jic'' (w: Chceta wiãcy krwie? Dzysdniowô kaszëbskô proza, Gdiniô 2015, str. 121–136)

=== 2024 (XI) ===
* Regùlamin: &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20241213172523/https://muzeumpuck.pl/wp-content/uploads/2024/10/REGULAMIN-MBC-2024.pdf&lt;/ref&gt;
* '''Gminne eliminacje:'''&lt;ref&gt;https://radioglos.pl/wiadomosci/regionalne/12419-rekord-frekwencji-w-rywalizacji-o-tytul-mestra-belnego-czetanio-w-mojuszu&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://radioglos.pl/fotogaleria/event/2024.11.22Mojusz_konkurs&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/2024/M%C3%A9ster%20B%C3%ABln%C3%A9g%C3%B2%20Cz%C3%ABtani%C3%B4; https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/2024/M%C3%A9ster%20B%C3%ABln%C3%A9g%C3%B2%20Cz%C3%ABtani%C3%B4;]&lt;/ref&gt;
* '''Pòwiatowé eliminacje:'''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260602210829/https://www.biblioteka.lebork.pl/archiwum/mester-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt;
* '''Kùńc:''' 2024-12-13'''&lt;ref&gt;https://www.powiat-lebork.com/aktualnosci-3/mester-belnego-czetanio-2024/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.szkolawesiory.pl/gminny-konkurs-mester-belnego-czetanio-22-11-2024-r/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kaszubskieforumkultury.pl/2024/10/14/mester-belnego-czetanio-2024/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pomorskie.eu/czytaja-pieknie-po-kaszubsku-za-nami-final-konkursu-mester-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura-oswiata-i-edukacja/2747-gminne-eliminacje-konkursu-mester-belnego-czetanio-w-sp&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.szkolalebien.nwl.pl/aktualnosci-szkolalebien/wojewodzki-konkurs-mester-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20241207053941/https://radiokaszebe.pl/mester-belnego-czetanio-w-gminie-suleczyno/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/69085-to-wielkie-swieto-kaszubskiego-slowa-za-nami-final-mester-belnego-czetanio&lt;/ref&gt;'''

==== Lekturë ====
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. I–II.''' – Aleksandra Kurowska-Susdorf, ''Żëcé jak nudle'' (przédny tekst, bez wstãpù i dodôtkù), Gduńsk 2022
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. III–IV.''' – Anna Gliszczyńska, ''Bëtk za Wiôlgą Wòdą'', (starnë: 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18) Bëtowò 2022
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. V–VI.''' – Karolina Serkowska-Sieciechowska, ''Scygnąc miesądz'', (opowiadania: Rozbrôjanié, Bëc dzeckã, Taro, Frazeòwirus, Gniôzdo), Gduńsk 2023
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. VII–VIII.''' – [[Antoine de Saint-Exupéry]], ''[[Môłi Ksążã]]'' (rozdzéle I–IX), tłóm. [[Zbigórz Jankòwsczi|Z. Jankòwsczi]], Gduńsk 2022
* '''Dlô ùczniów pònadspòdlecznëch''' '''szkòł''' – [[Antoine de Saint-Exupéry]], ''[[Môłi Ksążã]]'' (rozdzéle X–XXI), tłóm. [[Zbigórz Jankòwsczi|Z. Jankòwsczi]], Gduńsk 2022
* '''Dlô dozdrzeniałëch''' – [[Jón Drzéżdżón]], Gwiôzdny knôp i jinszé brawãdë (Gwiezdny knôp, Nôcëdowniészé słowa na swiece, Niemi kôłp, Piesniô żëcô, Skôrb, Skòwrónk, Smãtk, Strôszk, Tuńc trulaczów), Gduńsk 2023 
* '''Dlô fachówców''' – Òchlëca: Antologiô dokazów nôdgrodzonëch w Òglowòpòlsczim Lëteracczim Kònkùrsu mn. Jana Drzéżdżona w latach 2017–2019, redakcjô [[Róman Drzéżdżón]], Wejrowò 2020

=== 2025 (XII) ===
* Regùlamin: &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260602144019/https://www.mdk.rumia.pl/upload/files/Mester%20belnego%20czetanio/Regulamin%20MBC%2025.docx&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kaszubskieforumkultury.pl/2025/10/14/mester-belnego-czetanio-2025/regulamin-mbc-25/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260602204216/https://spgoreczyno.pl/wp-content/uploads/2025/10/REGULAMIN-XII-KONKURSU-%E2%80%9EMESTER-BELNEGO-CZETANIO-2025-etap-gminny.pdf&lt;/ref&gt;
* +&lt;ref&gt;https://www.mdk.rumia.pl/p/mester-belnego-czetanio-xii-regionalny-konkurs&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20251022001500/https://radiokaszebe.pl/wystartowala-xii-edycja-konkursu-mester-belnego-czetanio/&lt;/ref&gt;
* '''Gardowé eliminacje:''' 2025-11-14&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.mdk.rumia.pl/p/mester-belnego-czetanio-xii-regionalny-konkurs&lt;/ref&gt;
* '''Gminne eliminacje:''' 2025-11-26–2025-11-24&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/oswiata-i-edukacja-kultura/3441-gminne-eliminacje-xii-regionalnego-konkursu-dlo&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/1AA-2025/M%C3%A9ster%20B%C3%ABln%C3%A9g%C3%B2%20Cz%C3%ABtani%C3%B4!; https://luzino.info/galeria/#(wydarzenia|album)=/1AA-2025/M%C3%A9ster%20B%C3%ABln%C3%A9g%C3%B2%20Cz%C3%ABtani%C3%B4!;]&lt;/ref&gt;
* '''Pòwiatowé eliminacje:''' 
* '''Kùńc:''' 2025-12-12&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/final-xii-regionalnego-konkursu-dlo-czetincow-mester-belnego-czetanio-w-wejherowie/
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kaszubskieforumkultury.pl/2025/10/14/mester-belnego-czetanio-2025/&lt;/ref&gt;

==== Lekturë ====
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. I–II.''' – [[Jón Trepczik]], ''Wiérztë starka dlô dzôtk'' (wiérztë: „Hej, wstanita dzecë”, „Kwiôtk i knôpik”, „Stark”, „Zymk”, „Òb drogã”, „Jeséń”), Gduńsk 2018
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. III–IV.''' – Danuta Stanulewicz, ''Zelony pùjk (całkòsc)'', Gduńsk 2020
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. V–VI.''' – Anna Gliszczyńska, Aleksandra Gliszczyńska, ''Bycio herbu Kasztan w dawnym Bytowie.'' ''Bëtk w dôwnym Bëtowie'', (s. 4, 14, 16, 18, 24, 28, 30, 32), Bëtowò 2023
* '''Dlô ùczniów spòdlecznëch szkòł, kl. VII–VIII.''' – Aleksandra Majkowska, Dariusz Majkowski, ''Przigòdë Remùsa. Na pustkowiu,'' (s. 5-34), Gduńsk 2020
* '''Dlô ùczniów pònadspòdlecznëch szkòł''' – Dark Majkòwsczi, ''Pòd òkã Jastrë,'' (Rozdzél 5, 6, 7, 8, 10, 11), Gduńsk 2020
* '''Dlô dozdrzeniałëch''' – ''Jak planétë wkół Słuńca. Antologiô dokazów nôdgrodzonëch w Òglowòpòlsczim Lëteracczim Kònkùrsu miona Jana Drzéżdżona w latach 2020-2023'', (s. 17-80; 128-179), Wejrowò 2024
* '''Dlô fachówców''' – Sławomir Formella, ''Wunderwaffe i jinszé Fef-Lotë,'' (s. 147-239), Gduńsk 2017

==== Laùreacë ====
* '''Dorosłi''': Krzysztof Radtke ([[Pùcczi kréz]])&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* '''Fachówcë''': Karolina Serkowska-Sieciechowska ([[Kartësczi kréz]])&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

{{Aktualizacjô|Òstatnô=2025-12-13|Nastãpnô=+1 rok}}

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]
|col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://www.expresskaszebe.pl/artykul/14487,wejherowo-stolica-kaszubskiego-slowa-znamy-laureatow-konkursu-mester-belnego-czetanio [https://web.archive.org/web/20260529185127/https://media.expresskaszebe.pl/avdata/video/2025/12/16/12-konkurs-mester-belnego-czetanio.mp4 .mp4]
* {{YouTube|yckd26rzYjY|Ògłoszenié wëników VII Regionalnégò Kònkùrsu Méster Bëlnégò Czëtaniô Wejrowò 2020 — Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej}}
* {{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv — Telewizja Kaszuby}}
* Galeriô: https://wejherowo.naszemiasto.pl/final-konkursu-mester-belnego-czetanio-w-bolszewie/gh/c8-3939511
* {{YouTube|2hv4NNgkTnA|Finał Méstra Bëlnégò Czëtaniô 2024}}

=== Szëkba ===
{{Szëkba|Méster Bëlnégò Czëtaniô}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>tifv30b1n9maa2kmdaz3vgt0vixsjim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mòje Kaszëbë (kònkùrs)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13028</id>
    <revision>
      <id>209980</id>
      <parentid>208994</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ +</comment>
      <origin>209980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2447" sha1="sk1sxso7wk6xuvtcy7haafa2qqqhcn4" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Jiné znaczënczi}}
'''Plasticzny kònkùrs „Mòje Kaszëbë”''' ({{jãz.|pl}} ''Konkurs Plastyczny „Moje Kaszuby”'') – kònkùrs.

* 2004&lt;ref&gt;https://kartuzy.info/artykul/konkurs-plastyczny-moje-n820385&lt;/ref&gt;
* ...
* 2011&lt;ref&gt;https://kartuzy.naszemiasto.pl/nagrodzeni-w-konkursie-moje-kaszuby/ar/c8-1202507&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://malaszkola.eu/2012/03/sukcesy-w-konkursie-moje-kaszuby-2011/&lt;/ref&gt;
* 2012&lt;ref&gt;http://malaszkola.eu/2012/12/konkurs-plastyczny-moje-kaszuby-rozstrzygniety/&lt;/ref&gt;
* 2013&lt;ref&gt;http://malaszkola.eu/2013/12/wysokie-i-i-ii-miejsce/&lt;/ref&gt;
* 2014&lt;ref&gt;https://kartuzy.info/artykul/kartuzy-wyniki-konkursu-n805936&lt;/ref&gt;
* 2015
* 2016&lt;ref&gt;https://kartuzy.naszemiasto.pl/na-konkurs-plastyczny-moje-kaszuby-dzieci-przyslaly-150/ar/c8-3960854&lt;/ref&gt;
* 2017&lt;ref&gt;https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/25601_kartuzy-rozstrzygnieto-powiatowy-konkurs-plastyczny-moje-kaszuby.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://expresskaszubski.pl/pl/fotorelacje/inne/kartuzy-rozstrzygnieto-powiatowy-konkurs-plastyczny-moje-kaszuby/24524,5&lt;/ref&gt;
* 2018&lt;ref&gt;https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/28177_kartuzy-ponad-trzysta-prac-nades-ano-na-konkurs-moje-kaszuby.html&lt;/ref&gt;
* 2019 (?)
* 2020 (?)
* 2021
* 2022
* 2023&lt;ref&gt;https://dziennikbaltycki.pl/powiatowy-konkurs-plastyczny-moje-kaszuby-rozstrzygniety/ar/c13-18150773&lt;/ref&gt;
* 2024&lt;ref&gt;https://kartuskiecentrum.kultury.pl/aktualnosci-kck/konkurs-plastyczny-moje-kaszuby-2024.html&lt;/ref&gt;
* 2025&lt;ref&gt;https://kartuskiecentrum.kultury.pl/aktualnosci-kck/konkurs-plastyczny-moje-kaszuby-2025.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/xxxvi-powiatowy-konkurs-plastyczny-moje-kaszuby/&lt;/ref&gt;

{{Aktualizacjô|Òstatnô=2025-12-12|Nastãpnô=+1 rok}}

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Mòje Kaszëbë (wiele znaczeniów)}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Kartuskie Centrum Kultury]]
|col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://www.facebook.com/KartuskieCentrumKultury
* https://kartuskiecentrum.kultury.pl/aktualnosci-kck/konkurs-plastyczny-moje-kaszuby-2025.html
* https://expresskaszubski.pl/pl/fotorelacje/inne/kartuzy-rozstrzygnieto-powiatowy-konkurs-plastyczny-moje-kaszuby/24524,5

=== Szëkba ===
{{Szëkba|Konkurs Plastyczny Moje Kaszuby}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë plasticzné na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>sk1sxso7wk6xuvtcy7haafa2qqqhcn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaszëbsczé Diktando</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13033</id>
    <revision>
      <id>209976</id>
      <parentid>208947</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:15:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ +</comment>
      <origin>209976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2317" sha1="du0b6wu7w3rcc3y9da05tzbs3jha9mg" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

'''Kaszëbsczé Diktando „Piszã pò kaszëbskù – Królewiónka w pałacu”''' ({{jãz.|pl}} ''Dyktando kaszubskie „Piszã pò kaszëbskù – Królewiónka w pałacu”'') – kònkùrs kaszëbsczi òrtografie. Kaszëbsczé Diktando mô dwa pòdtitle: „Piszã pò kaszëbskù” i „Królewiónka w pałacu” (dwajãzëkòwé)&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dyktando-kaszubskie-krolewionka-w-palacu/?lang=kk&lt;/ref&gt;.

* 2002 (I) – Gduńsk
* 2003 (II) – [[18 rujana]] – [[Wejrowò]]&lt;ref&gt;https://naszekaszuby.pl/modules/myalbum/photo.php?lid=579&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20240107174933/http://odroda.kaszubia.com/03-10/gjs_diktando.htm&lt;/ref&gt;
* 2004 (III) – Kartuzë
* ...
* 2019 (XVIII) – [[5 rujana]] gòdzëna 9.00 – [[Słëpsk]]&lt;ref&gt;https://kociewskiezrzeszenie.pl/wp-content/uploads/2019/09/XVIII-REG%C3%99LAMIN-Kasz%C3%ABbscz%C3%A9-Diktando-S%C5%82%C3%ABpsk-2019.doc&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://zsbrusy.pl/n,kaszbscz-diktando-w-slpsk&lt;/ref&gt;
* 2020 (XIX)
* 2021 (XX) – [[8 pazdzérznika]] – [[Swòrë]]&lt;ref&gt;https://szkola-swornegacie.pl/xx-kaszbscz-diktando-pisz-p-kaszbsk-krolewionka-w-palacu,1345,pl&lt;/ref&gt;
* 2022 (XXI) – [[Miastkò]]&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/za-dwa-lata-swiatowi-n1514531&lt;/ref&gt;
* 2023 (XXII)&lt;ref&gt;https://www.zawszepomorze.pl/artykul/11153,krolewionka-w-palacu-czyli-dyktando-kaszubskie-w-chmielnie&lt;/ref&gt;
* 2024 (XXIII)&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/co-dze-czed-1311-18112024-n1385545&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/events/576708801687686/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/mstrowie-pisnk-n1386830&lt;/ref&gt;
* 2025 (XXIV)&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/stzca-palac-krolewionczi-n2181834&lt;/ref&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Artur Jablonsczi]]
* [[Wanda Kiedrowska]]
* [[Jerzi Tréder]]
* [[Danuta Pioch]]
* [[Zbigórz Jankòwsczi]]
|col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dyktando-kaszubskie-krolewionka-w-palacu/?lang=kk

=== Szëkba ===
{{Szëkba}}
{{Szëkba|Kaszubskie dyktando}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>du0b6wu7w3rcc3y9da05tzbs3jha9mg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wielewsczi Turniér Gadëszów</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13045</id>
    <revision>
      <id>209974</id>
      <parentid>209699</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ +</comment>
      <origin>209974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13340" sha1="3557887nckbavx66g2a65eigviisslp" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

'''Wielewsczi Turniér Gadëszów'''&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf&lt;/ref&gt; ({{jãz.|pl}} ''Wielewski Turniej Gawędziarzy''&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://turniejgawedziarzy.pl/historia-i-wspomnienia/historia-wtg&lt;/ref&gt; abò ''Turniej Gawędziarzy w Wielu''&lt;ref&gt;https://dziennikbaltycki.pl/turniej-gawedziarzy-w-wielu-to-swieto-tradycji-i-regionalnej-kultury-wystepy-bawily-i-wzruszaly/ar/c13-18719023&lt;/ref&gt;), do 2018 r.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; '''Turniej Lëdowëch Gôdëszów Kaszëb i Kòcewiô we Wielu'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{RKJ|2017|63}}&lt;/ref&gt; ({{jãz.|pl}}''Turniej Gawędziarzy Ludowych Kaszub i Kociewia''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20260729150950/https://weekendfm.pl/?n=4824&amp;slug=archiwum_-turniej_gawedziarzy_ludowych_kaszub_i_kociewia#&lt;/ref&gt;) – kòżdoroczny [[kònkùrs]] gadëszów òd 1978 rokù&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Wielewsczi Turniér Gôdëszów je jednym z nôstarszich kaszëbsczich kònkùrsów i bastionã kaszëbsczi gôdczi&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260729124814/https://www.oke.poznan.pl/files/cms/680/emkk_r0_100_2105.pdf&lt;/ref&gt;.

== Kònkùrsë w rozmajitëch lat ==

=== 2002 (25. XXV) – [[27 lëpińca|27]]–[[28 lëpińca]] ===

&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
=== 2012 (35. XXXV) – [[11 zélnika|11]]–[[12 zélnika]] ===
&lt;ref&gt;https://koscierzyna.naszemiasto.pl/juz-w-najblizszy-weekend-11-12-sierpnia-w-wielu-odbedzie/ar/c13-1503729&lt;/ref&gt;

=== 2013 (36. XXXVI) – [[10 zélnika|10]]–[[11 zélnika]] ===
&lt;ref&gt;https://koscierzyna.naszemiasto.pl/wiele-turniej-gawedziarzy-z-tradycjami/ar/c8-1952611&lt;/ref&gt;

=== 2017 (40.) ===
Ùczãstnicë bëli òceniwóny w trzech kategòriach:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* '''w kategorii ò nôdgrodã m. [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczégò]] – tekstë niepùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Hieronima Derdowskiego – gawędy niepublikowane'')
* '''w kategorii ò nôdgrodã m. [[Józef Brusczi|J. Brusczégò]] – tekstë pùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Bruskiego – gawędy publikowane'')
* '''w kategorii ò wëprzédnienié m. Wicka Rogalë – dlô gôdkarzów zeza grańców Kaszëb i Kòcewiô''' ({{jãz.|pl}} ''im. Wincentego Rogali – gawędy spoza Kaszub i Kociewia'')

=== 2018 (41.) ===
&lt;ref&gt;https://koscierzyna.naszemiasto.pl/41-wielewski-turniej-gawedziarzy-najlepsi-gawedziarze/ar/c13-4752709&lt;/ref&gt;

=== 2019 (42.) ===
==== Laùreacë ====
* '''Nôdgrodã Grand Prix''' dostała Òlga Kùklińskô ({{jãz.|pl}} ''Olga Kuklińska'')&lt;ref&gt;https://koscierski.info/artykul/laureaci-42-wielewskiego/782588&lt;/ref&gt;
* '''w kategorii m. [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczégò]] – tekstë niepùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Hieronima Derdowskiego – gawędy niepublikowane'')
** 1. môl Józef Roszman; 2. môl Karolina Keller; 3. môl Halina Wreza
* '''w kategorii m. [[Józef Brusczi|J. Brusczégò]] – tekstë pùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Bruskiego – gawędy publikowane'')
** 1. môl Anna Gliszczyńska; 2. môl Karolina Keller; 3. môl Joanna Jester; wëprzédnienié Kristina Kamińskô ({{jãz.|pl}} ''Krystyna Kamińska'')
* '''w kategorii m. Wicka Rogalë – dlô gôdkarzów zeza grańców Kaszëb i Kòcewiô''' ({{jãz.|pl}} ''im. Wincentego Rogali – gawędy spoza Kaszub i Kociewia'')
** 1. môl Mateusz Iżyński; 2. môl ''ex aequo'' Paulina Iżyńska i Hubert Sajdak; 3. môl Wiktoria Wąsik
* '''w kategorii m. J. Brzezyńsczégò''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Brzezińskiego'') – (dzecë)
** 1. môl Emilia Szyszka; 2. môl Patrycja Golimowska; 3. môl Andżelika Kamińskô ({{jãz.|pl}} ''Andżelika Kamińska'')

=== 2020 (43.) – [[22 zélnika|22]]–[[23 zélnika]] ===
* &lt;ref&gt;https://koscierzyna.naszemiasto.pl/wielewski-turniej-gawedziarzy-poznaj-zwyciezcow-43-edycji/ar/c1-7866097&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://koscierzyna.naszemiasto.pl/wielewski-turniej-gawedziarzy-wyjatkowe-opowiesci-jarmark/ar/c1-7862893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://koscierzyna.naszemiasto.pl/ponad-20-gawedziarzy-zmierzy-sie-na-slowa-w-wielu-przed/ar/c13-7846601&lt;/ref&gt;
* Òbsãdzëcelama bëlë: Tadeùsz Lipsczi (przédnik), Felicjô Bôska-Bòrzëszkòwskô (członek), [[Bòżena Ùgòwskô]] (członek) i Grzegorz Schramke (członek)
==== Laùreacë ====
* '''Nôdgrodã Grand Prix''' dostała Òlga Kùklińskô ({{jãz.|pl}} ''Olga Kuklińska'')
* '''w kategorii m. [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczégò]] – tekstë niepùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Hieronima Derdowskiego – gawędy niepublikowane'')
** 1. môl Karolina Keler; 2. môl Aleksandra Dzãcelskô-Jasnoch ({{jãz.|pl}} ''Aleksandra Dzięcielska-Jasnoch''); 3. môl Kazimierz Budziński; wëprzédnienié: Joanna Jester
* '''w kategorii m. [[Józef Brusczi|J. Brusczégò]] – tekstë pùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Bruskiego – gawędy publikowane'')
** 1. môl Joanna Jester; 2. môl Kristina Kamińskô ({{jãz.|pl}} ''Krystyna Kamińska''); 3. môl Jan Pryczkowski
* '''w kategorii m. Wicka Rogalë – dlô gôdkarzów zeza grańców Kaszëb i Kòcewiô''' ({{jãz.|pl}} ''im. Wincentego Rogali – gawędy spoza Kaszub i Kociewia'')
** 1. môl Stefaniô Bùda ({{jãz.|pl}} ''Stefania Buda''); 2. môl ''ex aequo'' Kazimierz Wiśniowski i Wiktoria Wąsik; 3. môl ''ex aequo'' Mateusz Iżyński i Łucja Czudec; wëprzédnienia: Kazimierz Gajdek i Isabelle Bartusik
* '''w kategorii m. J. Brzezyńsczégò''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Brzezińskiego'') – (dzecë)
** 1. môl Emilia Szyszka; 2. môl (''ex aequo'') Andżelika Kamińskô ({{jãz.|pl}} ''Andżelika Kamińska'') i Maria Gosz; 3. môl Mónika Mòkwa ({{jãz.|pl}} ''Monika Mokwa''); wëprzédnienié: Emilia Sajdak

=== 2021 (44.) – [[7 zélnika|7]]–[[8 zélnika]] ===
* &lt;ref&gt;https://szkola-swornegacie.pl/44-wielewski-turniej-gawedziarzy,1320,pl&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://lot-sercekaszub.pl/wydarzenie/44-wielewski-turniej-gawedziarzy/&lt;/ref&gt;

=== 2022 (45.) – [[6 zélnika|6]]–[[7 zélnika]] ===
* &lt;ref&gt;https://koscierski.info/artykul/45-wielewski-turniej/1333807&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://koscierzyna.naszemiasto.pl/wielewski-turniej-gawedziarzy-juz-wkrotce-to-wakacyjna/ar/c1-8924859&lt;/ref&gt;

=== 2023 (46.) – [[5 zélnika|5]]–[[6 zélnika]] ===
* &lt;ref&gt;https://weekendfm.pl/?n=108410&amp;w-gminie-karsin-odbedzie-sie-wielewski-turniej-gawedziarzy=&lt;/ref&gt;
* Kategoriô 1: m. [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczégò]] – tekstë niepùblikòwóné ({{jãz.|pl}} ''im. Hieronima Derdowskiego – gawędy niepublikowane'')
* Kategoriô 2: m. [[Józef Brusczi|J. Brusczégò]] – tekstë pùblikòwóné ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Bruskiego – gawędy publikowane'')
* Kategoriô 3: m. Wicka Rogalë – dlô gôdkarzów zeza grańców Kaszëb i Kòcewiô ({{jãz.|pl}} ''im. Wincentego Rogali – gawędy spoza Kaszub i Kociewia'')
* Kategoriô 4: m. J. Brzezyńsczégò ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Brzezińskiego'') – (dzecë)

=== 2024 (47.) – [[3 zélnika|3]]–[[4 zélnika]] ===
* Òrganizatorzë: Dodóm Kùlturë we Wielu&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ({{jãz.|pl}} ''Dom Kultury im. Hieronima Derdowskiego w Wielu''), [[Gmina Kôrsëno|Ùrząd Gminë Kôrsëno]], part Wiele-Kôrsëno [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] i ({{jãz.|pl}} ''Ochotnicza straż pożarna w wielu (OSSP Wiele)'')&lt;ref&gt;https://www.kaszubi.pl/events/view/wielewski-turniej-gawedziarzy-2024&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://turniejgawedziarzy.pl/?view=article&amp;id=353:zaproszenie-na-47-edycje-wielewskiego-turnieju-gawedziarzy&amp;catid=82&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dziennikbaltycki.pl/turniej-gawedziarzy-w-wielu-to-swieto-tradycji-i-regionalnej-kultury-wystepy-bawily-i-wzruszaly/ar/c13-18719023&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://koscierski.info/artykul/47-wielewski-turniej-n1586989&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20240908214349/https://turniejgawedziarzy.pl/353/zaproszenie-na-47-edycje-wielewskiego-turnieju-gawedziarzy&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/47-wielewski-turniej-gawedziarzy/&lt;/ref&gt;

==== Laùreacë ====
* '''Nôdgrodã Grand Prix''' dostała Aleksandra Dzãcelskô-Jasnoch ({{jãz.|pl}} ''Aleksandra Dzięcielska-Jasnoch'')&lt;ref&gt;https://kurierkaszubski.eu/wiele-dwudniowy-wielewski-turniej-gawedziarzy-grand-prix-dla-aleksandry-dziecielskiej-jasnoch/&lt;/ref&gt;
* '''w kategorii m. [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczégò]] – tekstë niepùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Hieronima Derdowskiego – gawędy niepublikowane'')
** 1. môl Òlga Kùklińskô ({{jãz.|pl}} ''Olga Kuklińska''); 2. môl Tomôsz Fópka ({{jãz.|pl}} ''Tomasz Fopke''); 3. môl –;
* '''w kategorii m. [[Józef Brusczi|J. Brusczégò]] – tekstë pùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Bruskiego – gawędy publikowane'')
** 1. môl Anna Gliszczyńska 2. môl Òlga Kùklińskô ({{jãz.|pl}} ''Olga Kuklińska''); 3. môl ''ex aequo'' Kristina Kamińskô ({{jãz.|pl}} ''Krystyna Kamińska'') i Mónika Mòkwa ({{jãz.|pl}} ''Monika Mokwa'');
* '''w kategorii m. Wicka Rogalë – dlô gôdkarzów zeza grańców Kaszëb i Kòcewiô''' ({{jãz.|pl}} ''im. Wincentego Rogali – gawędy spoza Kaszub i Kociewia'')
** 1. môl Stefania Buda; 2. môl Grażyna Cisek; 3. môl Kazimiera Gajdek;
* '''w kategorii m. J. Brzezyńsczégò''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Brzezińskiego'') – (dzecë)
** 1. môl Aleksandra Fierek; 2. môl Laura Brzezińska; 3. môl ''ex aequo'' Hanna Lipska i Szymon Szachta; wëprzédnienia: Karolina Albrecht, Weronika Żmuda Trzebiatowska i Ignacy Głodowski

=== 2025 (48.) – [[2 zélnika|2]]–[[3 zélnika]] ===
&lt;ref&gt;https://weekendfm.pl/?n=121251&amp;slug=niedzielny-308-turniej-gawedziarzy-w-wielu-przeniesiony-do-domu-kultury&lt;/ref&gt;
* Frekwencjô: 30&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260729151035/https://weekendfm.pl/?n=121255&amp;slug=gawedziarze-z-kaszub-kociewia-i-rzeszowszczyzny-zjechali-w-miniony-weekend-na-turniej-gawedziarzy-do-wiela-foto-relacja#&lt;/ref&gt;
* Òrganizatorzë: Dodóm Kùlturë we Wielu&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ({{jãz.|pl}} ''Dom Kultury im. Hieronima Derdowskiego w Wielu''), [[Gmina Kôrsëno|Ùrząd Gminë Kôrsëno]], part Wiele-Kôrsëno [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] i ({{jãz.|pl}} ''Koło Gospodyń Wiejskich „Pozytywnie Zakręcone” w Wielu'')&lt;ref&gt;https://turniejgawedziarzy.pl/?view=article&amp;id=359:48-wielewski-turniej-gawedziarzy-dni-kultury-regionalnej-na-zaborach&amp;catid=82&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20251206002231/https://turniejgawedziarzy.pl/359/48-wielewski-turniej-gawedziarzy-dni-kultury-regionalnej-na-zaborach&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/OficjalnyFanpageGminyLubichowo/posts/pfbid02rZfzzZRDhANozCZPujtrLeNhAnw26j8N4Ne4nJA21yeD46yjPeTUiHaLkKtQc2r4l&lt;/ref&gt;

* Òbsãdzëcelama bëlë: Grégór Schramka (przédnik), [[Bòżena Ùgòwskô]], Felicjô Bôska-Bòrzëszkòwskô i Tadeùsz Lipsczi&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/gadsze-rzadzl-n1763416&lt;/ref&gt;.
==== Laùreacë ====
* '''Nôdgrodã Grand Prix''' dostała Andżelika Kamińskô ({{jãz.|pl}} ''Andżelika Kamińska'')
* '''w kategorii m. [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczégò]] – tekstë niepùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Hieronima Derdowskiego – gawędy niepublikowane'')
** 1. môl Aleksandra Dzãcelskô-Jasnoch ({{jãz.|pl}} ''Aleksandra Dzięcielska-Jasnoch''); 2. môl Òlga Kùklińskô ({{jãz.|pl}} ''Olga Kuklińska''); 3. môl Danuta Miszczëk
* '''w kategorii m. [[Józef Brusczi|J. Brusczégò]] – tekstë pùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Bruskiego – gawędy publikowane'')
** 1. môl Stanisłôw Gòstomczik; 2. môl Mónika Mòkwa ({{jãz.|pl}} ''Monika Mokwa''); 3. môl Kristina Kamińskô ({{jãz.|pl}} ''Krystyna Kamińska'')
* '''w kategorii m. Wicka Rogalë – dlô gôdkarzów zeza grańców Kaszëb i Kòcewiô''' ({{jãz.|pl}} ''im. Wincentego Rogali – gawędy spoza Kaszub i Kociewia'')
** 1. môl Stefaniô Bùda ({{jãz.|pl}} ''Stefania Buda''); 2. môl Grażëna Cisek; 3. môl Wiktoriô Róg; wëprzédnienié: Kazmiera Bãbenk ({{jãz.|pl}} ''Bębenek'')
* '''w kategorii m. J. Brzezyńsczégò''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Brzezińskiego'') – (dzecë)
** 1. môl Aleksandra Fierek; 2. môl Paùlëna Kùjawskô; 3. môl Mirela Stiwe; wëprzédnienia: Hana Lipskô, Laùra Brzezyńskô, Karolëna Albrecht

=== 2026 (49.) – [[1 zélnika|1]]–[[2 zélnika]] ===
* Òrganizatorzë: Dodóm Kùlturë we Wielu&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ({{jãz.|pl}} ''Dom Kultury im. Hieronima Derdowskiego w Wielu''), [[Gmina Kôrsëno|Ùrząd Gminë Kôrsëno]], part Wiele-Kôrsëno [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] i ({{jãz.|pl}} ''Koło Gospodyń Wiejskich „Pozytywnie Zakręcone” w Wielu'')&lt;ref&gt;https://dkwiele.pl/wiadomosci/36068/49-wielewski-turniej-gawedziarzy&lt;/ref&gt;

{{Aktualizacjô|Òstatnô=2025-08-02|Nastãpnô=+1 rok}}

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Kònkùrs]]
* [[Wielé]]
* [[Plesta]]&lt;ref&gt;{{sloworz.org|15482|17614}}&lt;/ref&gt;
|col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
{{Òficjalnô starna}}
* https://web.archive.org/web/20250522163010/http://www.bibliotekacyfrowa.eu//Content/78435/mPDF/84970-0002.pdf

=== Szëkba ===
{{Szëkba}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>3557887nckbavx66g2a65eigviisslp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209975</id>
      <parentid>209974</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ Col2</comment>
      <origin>209975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13340" sha1="i7d7bsuycxs8awqlbvomq0gozwmdb45" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

'''Wielewsczi Turniér Gadëszów'''&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf&lt;/ref&gt; ({{jãz.|pl}} ''Wielewski Turniej Gawędziarzy''&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://turniejgawedziarzy.pl/historia-i-wspomnienia/historia-wtg&lt;/ref&gt; abò ''Turniej Gawędziarzy w Wielu''&lt;ref&gt;https://dziennikbaltycki.pl/turniej-gawedziarzy-w-wielu-to-swieto-tradycji-i-regionalnej-kultury-wystepy-bawily-i-wzruszaly/ar/c13-18719023&lt;/ref&gt;), do 2018 r.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; '''Turniej Lëdowëch Gôdëszów Kaszëb i Kòcewiô we Wielu'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{RKJ|2017|63}}&lt;/ref&gt; ({{jãz.|pl}}''Turniej Gawędziarzy Ludowych Kaszub i Kociewia''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20260729150950/https://weekendfm.pl/?n=4824&amp;slug=archiwum_-turniej_gawedziarzy_ludowych_kaszub_i_kociewia#&lt;/ref&gt;) – kòżdoroczny [[kònkùrs]] gadëszów òd 1978 rokù&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Wielewsczi Turniér Gôdëszów je jednym z nôstarszich kaszëbsczich kònkùrsów i bastionã kaszëbsczi gôdczi&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260729124814/https://www.oke.poznan.pl/files/cms/680/emkk_r0_100_2105.pdf&lt;/ref&gt;.

== Kònkùrsë w rozmajitëch lat ==

=== 2002 (25. XXV) – [[27 lëpińca|27]]–[[28 lëpińca]] ===

&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
=== 2012 (35. XXXV) – [[11 zélnika|11]]–[[12 zélnika]] ===
&lt;ref&gt;https://koscierzyna.naszemiasto.pl/juz-w-najblizszy-weekend-11-12-sierpnia-w-wielu-odbedzie/ar/c13-1503729&lt;/ref&gt;

=== 2013 (36. XXXVI) – [[10 zélnika|10]]–[[11 zélnika]] ===
&lt;ref&gt;https://koscierzyna.naszemiasto.pl/wiele-turniej-gawedziarzy-z-tradycjami/ar/c8-1952611&lt;/ref&gt;

=== 2017 (40.) ===
Ùczãstnicë bëli òceniwóny w trzech kategòriach:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* '''w kategorii ò nôdgrodã m. [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczégò]] – tekstë niepùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Hieronima Derdowskiego – gawędy niepublikowane'')
* '''w kategorii ò nôdgrodã m. [[Józef Brusczi|J. Brusczégò]] – tekstë pùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Bruskiego – gawędy publikowane'')
* '''w kategorii ò wëprzédnienié m. Wicka Rogalë – dlô gôdkarzów zeza grańców Kaszëb i Kòcewiô''' ({{jãz.|pl}} ''im. Wincentego Rogali – gawędy spoza Kaszub i Kociewia'')

=== 2018 (41.) ===
&lt;ref&gt;https://koscierzyna.naszemiasto.pl/41-wielewski-turniej-gawedziarzy-najlepsi-gawedziarze/ar/c13-4752709&lt;/ref&gt;

=== 2019 (42.) ===
==== Laùreacë ====
* '''Nôdgrodã Grand Prix''' dostała Òlga Kùklińskô ({{jãz.|pl}} ''Olga Kuklińska'')&lt;ref&gt;https://koscierski.info/artykul/laureaci-42-wielewskiego/782588&lt;/ref&gt;
* '''w kategorii m. [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczégò]] – tekstë niepùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Hieronima Derdowskiego – gawędy niepublikowane'')
** 1. môl Józef Roszman; 2. môl Karolina Keller; 3. môl Halina Wreza
* '''w kategorii m. [[Józef Brusczi|J. Brusczégò]] – tekstë pùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Bruskiego – gawędy publikowane'')
** 1. môl Anna Gliszczyńska; 2. môl Karolina Keller; 3. môl Joanna Jester; wëprzédnienié Kristina Kamińskô ({{jãz.|pl}} ''Krystyna Kamińska'')
* '''w kategorii m. Wicka Rogalë – dlô gôdkarzów zeza grańców Kaszëb i Kòcewiô''' ({{jãz.|pl}} ''im. Wincentego Rogali – gawędy spoza Kaszub i Kociewia'')
** 1. môl Mateusz Iżyński; 2. môl ''ex aequo'' Paulina Iżyńska i Hubert Sajdak; 3. môl Wiktoria Wąsik
* '''w kategorii m. J. Brzezyńsczégò''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Brzezińskiego'') – (dzecë)
** 1. môl Emilia Szyszka; 2. môl Patrycja Golimowska; 3. môl Andżelika Kamińskô ({{jãz.|pl}} ''Andżelika Kamińska'')

=== 2020 (43.) – [[22 zélnika|22]]–[[23 zélnika]] ===
* &lt;ref&gt;https://koscierzyna.naszemiasto.pl/wielewski-turniej-gawedziarzy-poznaj-zwyciezcow-43-edycji/ar/c1-7866097&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://koscierzyna.naszemiasto.pl/wielewski-turniej-gawedziarzy-wyjatkowe-opowiesci-jarmark/ar/c1-7862893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://koscierzyna.naszemiasto.pl/ponad-20-gawedziarzy-zmierzy-sie-na-slowa-w-wielu-przed/ar/c13-7846601&lt;/ref&gt;
* Òbsãdzëcelama bëlë: Tadeùsz Lipsczi (przédnik), Felicjô Bôska-Bòrzëszkòwskô (członek), [[Bòżena Ùgòwskô]] (członek) i Grzegorz Schramke (członek)
==== Laùreacë ====
* '''Nôdgrodã Grand Prix''' dostała Òlga Kùklińskô ({{jãz.|pl}} ''Olga Kuklińska'')
* '''w kategorii m. [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczégò]] – tekstë niepùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Hieronima Derdowskiego – gawędy niepublikowane'')
** 1. môl Karolina Keler; 2. môl Aleksandra Dzãcelskô-Jasnoch ({{jãz.|pl}} ''Aleksandra Dzięcielska-Jasnoch''); 3. môl Kazimierz Budziński; wëprzédnienié: Joanna Jester
* '''w kategorii m. [[Józef Brusczi|J. Brusczégò]] – tekstë pùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Bruskiego – gawędy publikowane'')
** 1. môl Joanna Jester; 2. môl Kristina Kamińskô ({{jãz.|pl}} ''Krystyna Kamińska''); 3. môl Jan Pryczkowski
* '''w kategorii m. Wicka Rogalë – dlô gôdkarzów zeza grańców Kaszëb i Kòcewiô''' ({{jãz.|pl}} ''im. Wincentego Rogali – gawędy spoza Kaszub i Kociewia'')
** 1. môl Stefaniô Bùda ({{jãz.|pl}} ''Stefania Buda''); 2. môl ''ex aequo'' Kazimierz Wiśniowski i Wiktoria Wąsik; 3. môl ''ex aequo'' Mateusz Iżyński i Łucja Czudec; wëprzédnienia: Kazimierz Gajdek i Isabelle Bartusik
* '''w kategorii m. J. Brzezyńsczégò''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Brzezińskiego'') – (dzecë)
** 1. môl Emilia Szyszka; 2. môl (''ex aequo'') Andżelika Kamińskô ({{jãz.|pl}} ''Andżelika Kamińska'') i Maria Gosz; 3. môl Mónika Mòkwa ({{jãz.|pl}} ''Monika Mokwa''); wëprzédnienié: Emilia Sajdak

=== 2021 (44.) – [[7 zélnika|7]]–[[8 zélnika]] ===
* &lt;ref&gt;https://szkola-swornegacie.pl/44-wielewski-turniej-gawedziarzy,1320,pl&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://lot-sercekaszub.pl/wydarzenie/44-wielewski-turniej-gawedziarzy/&lt;/ref&gt;

=== 2022 (45.) – [[6 zélnika|6]]–[[7 zélnika]] ===
* &lt;ref&gt;https://koscierski.info/artykul/45-wielewski-turniej/1333807&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://koscierzyna.naszemiasto.pl/wielewski-turniej-gawedziarzy-juz-wkrotce-to-wakacyjna/ar/c1-8924859&lt;/ref&gt;

=== 2023 (46.) – [[5 zélnika|5]]–[[6 zélnika]] ===
* &lt;ref&gt;https://weekendfm.pl/?n=108410&amp;w-gminie-karsin-odbedzie-sie-wielewski-turniej-gawedziarzy=&lt;/ref&gt;
* Kategoriô 1: m. [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczégò]] – tekstë niepùblikòwóné ({{jãz.|pl}} ''im. Hieronima Derdowskiego – gawędy niepublikowane'')
* Kategoriô 2: m. [[Józef Brusczi|J. Brusczégò]] – tekstë pùblikòwóné ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Bruskiego – gawędy publikowane'')
* Kategoriô 3: m. Wicka Rogalë – dlô gôdkarzów zeza grańców Kaszëb i Kòcewiô ({{jãz.|pl}} ''im. Wincentego Rogali – gawędy spoza Kaszub i Kociewia'')
* Kategoriô 4: m. J. Brzezyńsczégò ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Brzezińskiego'') – (dzecë)

=== 2024 (47.) – [[3 zélnika|3]]–[[4 zélnika]] ===
* Òrganizatorzë: Dodóm Kùlturë we Wielu&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ({{jãz.|pl}} ''Dom Kultury im. Hieronima Derdowskiego w Wielu''), [[Gmina Kôrsëno|Ùrząd Gminë Kôrsëno]], part Wiele-Kôrsëno [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] i ({{jãz.|pl}} ''Ochotnicza straż pożarna w wielu (OSSP Wiele)'')&lt;ref&gt;https://www.kaszubi.pl/events/view/wielewski-turniej-gawedziarzy-2024&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://turniejgawedziarzy.pl/?view=article&amp;id=353:zaproszenie-na-47-edycje-wielewskiego-turnieju-gawedziarzy&amp;catid=82&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dziennikbaltycki.pl/turniej-gawedziarzy-w-wielu-to-swieto-tradycji-i-regionalnej-kultury-wystepy-bawily-i-wzruszaly/ar/c13-18719023&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://koscierski.info/artykul/47-wielewski-turniej-n1586989&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20240908214349/https://turniejgawedziarzy.pl/353/zaproszenie-na-47-edycje-wielewskiego-turnieju-gawedziarzy&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://zkiw.com.pl/47-wielewski-turniej-gawedziarzy/&lt;/ref&gt;

==== Laùreacë ====
* '''Nôdgrodã Grand Prix''' dostała Aleksandra Dzãcelskô-Jasnoch ({{jãz.|pl}} ''Aleksandra Dzięcielska-Jasnoch'')&lt;ref&gt;https://kurierkaszubski.eu/wiele-dwudniowy-wielewski-turniej-gawedziarzy-grand-prix-dla-aleksandry-dziecielskiej-jasnoch/&lt;/ref&gt;
* '''w kategorii m. [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczégò]] – tekstë niepùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Hieronima Derdowskiego – gawędy niepublikowane'')
** 1. môl Òlga Kùklińskô ({{jãz.|pl}} ''Olga Kuklińska''); 2. môl Tomôsz Fópka ({{jãz.|pl}} ''Tomasz Fopke''); 3. môl –;
* '''w kategorii m. [[Józef Brusczi|J. Brusczégò]] – tekstë pùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Bruskiego – gawędy publikowane'')
** 1. môl Anna Gliszczyńska 2. môl Òlga Kùklińskô ({{jãz.|pl}} ''Olga Kuklińska''); 3. môl ''ex aequo'' Kristina Kamińskô ({{jãz.|pl}} ''Krystyna Kamińska'') i Mónika Mòkwa ({{jãz.|pl}} ''Monika Mokwa'');
* '''w kategorii m. Wicka Rogalë – dlô gôdkarzów zeza grańców Kaszëb i Kòcewiô''' ({{jãz.|pl}} ''im. Wincentego Rogali – gawędy spoza Kaszub i Kociewia'')
** 1. môl Stefania Buda; 2. môl Grażyna Cisek; 3. môl Kazimiera Gajdek;
* '''w kategorii m. J. Brzezyńsczégò''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Brzezińskiego'') – (dzecë)
** 1. môl Aleksandra Fierek; 2. môl Laura Brzezińska; 3. môl ''ex aequo'' Hanna Lipska i Szymon Szachta; wëprzédnienia: Karolina Albrecht, Weronika Żmuda Trzebiatowska i Ignacy Głodowski

=== 2025 (48.) – [[2 zélnika|2]]–[[3 zélnika]] ===
&lt;ref&gt;https://weekendfm.pl/?n=121251&amp;slug=niedzielny-308-turniej-gawedziarzy-w-wielu-przeniesiony-do-domu-kultury&lt;/ref&gt;
* Frekwencjô: 30&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260729151035/https://weekendfm.pl/?n=121255&amp;slug=gawedziarze-z-kaszub-kociewia-i-rzeszowszczyzny-zjechali-w-miniony-weekend-na-turniej-gawedziarzy-do-wiela-foto-relacja#&lt;/ref&gt;
* Òrganizatorzë: Dodóm Kùlturë we Wielu&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ({{jãz.|pl}} ''Dom Kultury im. Hieronima Derdowskiego w Wielu''), [[Gmina Kôrsëno|Ùrząd Gminë Kôrsëno]], part Wiele-Kôrsëno [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] i ({{jãz.|pl}} ''Koło Gospodyń Wiejskich „Pozytywnie Zakręcone” w Wielu'')&lt;ref&gt;https://turniejgawedziarzy.pl/?view=article&amp;id=359:48-wielewski-turniej-gawedziarzy-dni-kultury-regionalnej-na-zaborach&amp;catid=82&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20251206002231/https://turniejgawedziarzy.pl/359/48-wielewski-turniej-gawedziarzy-dni-kultury-regionalnej-na-zaborach&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/OficjalnyFanpageGminyLubichowo/posts/pfbid02rZfzzZRDhANozCZPujtrLeNhAnw26j8N4Ne4nJA21yeD46yjPeTUiHaLkKtQc2r4l&lt;/ref&gt;

* Òbsãdzëcelama bëlë: Grégór Schramka (przédnik), [[Bòżena Ùgòwskô]], Felicjô Bôska-Bòrzëszkòwskô i Tadeùsz Lipsczi&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/gadsze-rzadzl-n1763416&lt;/ref&gt;.
==== Laùreacë ====
* '''Nôdgrodã Grand Prix''' dostała Andżelika Kamińskô ({{jãz.|pl}} ''Andżelika Kamińska'')
* '''w kategorii m. [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczégò]] – tekstë niepùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Hieronima Derdowskiego – gawędy niepublikowane'')
** 1. môl Aleksandra Dzãcelskô-Jasnoch ({{jãz.|pl}} ''Aleksandra Dzięcielska-Jasnoch''); 2. môl Òlga Kùklińskô ({{jãz.|pl}} ''Olga Kuklińska''); 3. môl Danuta Miszczëk
* '''w kategorii m. [[Józef Brusczi|J. Brusczégò]] – tekstë pùblikòwóné''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Bruskiego – gawędy publikowane'')
** 1. môl Stanisłôw Gòstomczik; 2. môl Mónika Mòkwa ({{jãz.|pl}} ''Monika Mokwa''); 3. môl Kristina Kamińskô ({{jãz.|pl}} ''Krystyna Kamińska'')
* '''w kategorii m. Wicka Rogalë – dlô gôdkarzów zeza grańców Kaszëb i Kòcewiô''' ({{jãz.|pl}} ''im. Wincentego Rogali – gawędy spoza Kaszub i Kociewia'')
** 1. môl Stefaniô Bùda ({{jãz.|pl}} ''Stefania Buda''); 2. môl Grażëna Cisek; 3. môl Wiktoriô Róg; wëprzédnienié: Kazmiera Bãbenk ({{jãz.|pl}} ''Bębenek'')
* '''w kategorii m. J. Brzezyńsczégò''' ({{jãz.|pl}} ''im. Józefa Brzezińskiego'') – (dzecë)
** 1. môl Aleksandra Fierek; 2. môl Paùlëna Kùjawskô; 3. môl Mirela Stiwe; wëprzédnienia: Hana Lipskô, Laùra Brzezyńskô, Karolëna Albrecht

=== 2026 (49.) – [[1 zélnika|1]]–[[2 zélnika]] ===
* Òrganizatorzë: Dodóm Kùlturë we Wielu&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ({{jãz.|pl}} ''Dom Kultury im. Hieronima Derdowskiego w Wielu''), [[Gmina Kôrsëno|Ùrząd Gminë Kôrsëno]], part Wiele-Kôrsëno [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] i ({{jãz.|pl}} ''Koło Gospodyń Wiejskich „Pozytywnie Zakręcone” w Wielu'')&lt;ref&gt;https://dkwiele.pl/wiadomosci/36068/49-wielewski-turniej-gawedziarzy&lt;/ref&gt;

{{Aktualizacjô|Òstatnô=2025-08-02|Nastãpnô=+1 rok}}

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Kònkùrs]]
* [[Wielé]]
* [[Plesta]]&lt;ref&gt;{{sloworz.org|15482|17614}}&lt;/ref&gt;
|col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
{{Òficjalnô starna}}
* https://web.archive.org/web/20250522163010/http://www.bibliotekacyfrowa.eu//Content/78435/mPDF/84970-0002.pdf

=== Szëkba ===
{{Szëkba}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>i7d7bsuycxs8awqlbvomq0gozwmdb45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gazeta Kartuska (1922–1939)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13233</id>
    <revision>
      <id>209984</id>
      <parentid>209811</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>{{Jiné znaczënczi}}</comment>
      <origin>209984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3116" sha1="39r1y1h8na7yoe78h0i1z98jwm8wtfv" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Jiné znaczënczi}}

[[Òbrôzk:Gazeta Kartuska R.3, nr 140 (27 listopada 1924).jpg|mały|]]

'''Gazeta Kartuska''' – cządnik (1922–1939)&lt;ref&gt;https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html&lt;/ref&gt;.

== Dodôwczi ==
=== ''Gospodarz'' ===
Darmòwi dodôwk do cządnika ''Gazeta Kartuska'' jistniejący òd 1929 do 1930 rokù&lt;ref&gt;[https://polona.pl/objects?searchCategory=objectSets&amp;page=0&amp;size=24&amp;sort=OLDEST&amp;copyright=false&amp;searchLike=bezp%C5%82atny%20dodatek%20do%20Gazety%20Kartuskiej]&lt;/ref&gt;.

* https://polona.pl/preview/019880cb-4328-4d3d-bf6a-b975b27c8acd – R. 1[!], nr 1 (12 stycznia 1928 [i.e.1929])
* https://polona.pl/preview/1263c13a-7310-4ce9-a5b7-038967c1999f – R. 2, nr 7 (lipiec 1930)

=== ''Gospodarz i Gospodyni'' ===
Darmòwi dodôwk do cządnika ''Gazeta Kartuska'' jistniejący òd 1931 do 1939 r.

* https://polona.pl/preview/e34eb472-90f2-47e0-9c38-b76804009ada – R. 1, nr 1 ([[11 łżëkwiata]] 1931)
* https://polona.pl/preview/fe6851b8-e521-4fce-97ba-fb6e9de6ba90 – R. 18, nr 14 ([[26 zélnika]] 1939)

=== ''Kaszuby'' ===
Pełnô pòzwa ''Kaszuby: dodatek regionalny Gazety Kartuskiej poświęcony sprawom Ziemi Kaszubskiej''. Dodôwk regionalny do cządnika ''Gazeta Kartuska'' jistniejący òd 1936 do 1939 rokù.&lt;ref&gt;https://polona.pl/press/c2b86aa5-1c75-47c4-b45a-0d1e93b93100/structure&lt;/ref&gt;.

* https://polona.pl/preview/2ef7f2d3-4c58-4904-a315-29997d85dc16 – R. 1, nr 1 ([[25 stëcznika]] 1936)
* https://polona.pl/preview/9400348f-7404-47dd-a853-6a3dbc64da66 – R. 2, nr 12 ([[25 gòdnika]] 1937)
* https://polona.pl/preview/d323a502-269e-41dd-9d28-fa3ebabfcbd8 – R. 3, nr 5 ([[31 maja]] 1938)
* https://polona.pl/preview/9edc8d16-5e22-4262-8ef9-f66ffd1b8513 – R. 4, nr 1 ([[28 stëcznika]] 1939)

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Gazeta Kartuska}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Kartuzë]]
|col3= === Jiné dôwné kaszëbsczé cządniczi ===
{{#categorytree:Dôwné kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://kartuzy.policja.gov.pl/pm5/informacje/wiadomosci/112743,Gazeta-kartuska-sprzed-80-lat-Odkrycie-kartuskiego-dzielnicowego-asp-sztab-Artur.html
* https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura/1513-historia-kartuz-na-lamach-lokalnej-gazety
* https://expresskaszubski.pl/pl/545_historia/640_kartuzy-i-kaszuby-z-dawnych-lat/76387_dziecko-splonelo-w-kolysce-o-czym-100-lat-temu-pisala-gazeta-kartuska.html
* https://www.zkaszub.info/tag/gazeta-kartuska/
** https://www.zkaszub.info/kartuzy-gazeta-sprzed-80-lat-i-zapowiedziana-wystawa-zdjeciowa-na-100-lecie-miasta/
* https://polona.pl/objects?searchCategory=objectSets&amp;page=0&amp;size=96&amp;sort=RELEVANCE&amp;copyright=false&amp;searchLike=gazeta%20kartuska
* https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.com.pl&amp;type=urlquery
* https://web.archive.org/web/submit?url=gazetakartuska.pl&amp;type=urlquery

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]]</text>
      <sha1>39r1y1h8na7yoe78h0i1z98jwm8wtfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaszëbsczé Słowò Rokù</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13254</id>
    <revision>
      <id>209981</id>
      <parentid>205575</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ +</comment>
      <origin>209981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2886" sha1="5niu082y2k5cdid2fu93ilmeqn0cfs4" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

'''Kaszëbsczé Słowò Rokù''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszubskie Słowo Roku''&lt;ref&gt;[https://noizz.pl/spoleczenstwo/kaszubi-wybieraja-slowo-roku-2020/f5zcdc9?utm_source=search.brave.com_viasg_noizz&amp;utm_medium=referal&amp;utm_campaign=leo_automatic&amp;srcc=undefined&amp;utm_v=2 https://noizz.pl/spoleczenstwo/kaszubi-wybieraja-slowo-roku-2020/f5zcdc9]&lt;/ref&gt;) – [[kònkùrs]] (2020–2021).

=== 2020 ===
* [[24 stëcznika|24]]–[[31 stëcznika]] 2021 – 1. ''[[larwa]]''&lt;ref&gt;https://gazetaswietojanska.org/polecane/internauci-wybrali-kaszubskie-slowo-roku/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,26675828,ruszyl-konkurs-na-kaszubskie-slowo-roku-2020-pierwszy-taki.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kopalniawiedzy.pl/Kaszebscze-Slowo-Roku-2020-Kaszubskie-Slowo-Roku-2020-konkurs-Fundacja-Kaszuby,33174&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/34328_-larwa-wybrana-kaszubskim-slowem-roku-2020.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kronika24.pl/larwa-kaszubskim-slowem-roku-2020/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://gp24.pl/wybrano-kaszubskie-slowa-roku-top-5-lista/gh/c1-15431241/2 https://gp24.pl/wybrano-kaszubskie-slowa-roku-top-5-lista/gh/c1-15431241]&lt;/ref&gt; (274 głosów); 2. ''[[karujta sã!]]'' (272 głosów); 3. ''[[kòróna-wirusowé pòszëdło]]'' (18 głosów); 4. ''[[sztërnôstnica]]'' (11 głosów)
** [[Nôdgroda]]: [[Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemie]]

=== 2021 ===
* [[8 gromicznika|8]]–[[15 gromicznika]] 2022 – 1. ''[[spisënk]]''&lt;ref&gt;https://trojmiasto.eska.pl/kaszebscze-slowo-roku-2021-do-konca-stycznia-trwa-przyjmowanie-zgloszen-potem-startuje-glosowanie-aa-TdSM-XFC2-X59p.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dzieje.pl/tag/kaszubskie-slowo-roku&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://reda.naszemiasto.pl/spisenk-kaszubskim-slowem-roku-2021-internauci-wybrali/ar/c13-8685763&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://polonia.tvp.pl/58586392/spisnk-kaszubskim-slowem-roku-2021-co-oznacza&lt;/ref&gt; (204 głosów&lt;ref&gt;https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/38889_zakonczyl-sie-plebiscyt-na-kaszubskie-slowo-roku-2021-internauci-wybrali.html&lt;/ref&gt;); 2. ''[[fòliôrz]]'' (176 głosów); 3. ''[[òdtrëtka]]'' (32 głosów); 4. ''[[krizys]]'' (19 głosów)&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/FundacjaKaszuby/videos/477807330742837/&lt;/ref&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
{{#categorytree:Fùndacjô Kaszëbskô|hideroot=on|mode=pages}}
|col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://www.facebook.com/FundacjaKaszuby/videos/477807330742837/ – 2021
* https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScw3vn98RO9rxEvWfI5pvqnukVf2G5mDDC-_lRG9y9u5rZzQw/closedform

=== Szëkba ===
{{Szëkba}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Dôwné rzeczë]]
[[Kategòrëjô:Kònkùrsë na Kaszëbach]]
[[Kategòrëjô:Fùndacjô Kaszëbskô]]</text>
      <sha1>5niu082y2k5cdid2fu93ilmeqn0cfs4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zjôzd Młodëch Kaszëbów</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13257</id>
    <revision>
      <id>209951</id>
      <parentid>207007</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>[[]]</comment>
      <origin>209951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1389" sha1="d1n3runbzpm4wevakd4mzirc09tozcq" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Bez òdjimka}}

'''Midzëkòngresowi Zjôzd Młodëch Kaszëbów''' ({{jãz.|pl}} ''Zjazd Młodych Kaszubów'') – gromada młodëch [[Kaszëbi|Kaszëbów]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260706173842/http://www.szwajcaria-kaszubska.pl/kaszuby/spolecznosc/item/3568-zjazd-mlodych-kaszubow&lt;/ref&gt;.

=== 2025 (VII) ===
* Òrganizatorzë:&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/kaszbsk-mlodzez-n2061105&lt;/ref&gt;
** [[Klub Młodëch Kaszëbów „Cassubia”]]
** part [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] z [[Góra (wejrowsczi kréz)|Gòrë]] i [[Part Banino|Banina]]&lt;ref&gt;https://kurierkaszubski.eu/luzino-zjazd-mlodych-kaszubow-nagrodzono-mlodych-regionalistow-skarby-zatopione-z-kaszubszczyznie/&lt;/ref&gt;
** itp.

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Òbaczë téż ==
* [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]
* [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]]

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* 2024:
** http://kurierkaszubski.eu/luzino-zjazd-mlodych-kaszubow-nagrodzono-mlodych-regionalistow-skarby-zatopione-z-kaszubszczyznie/
* 2025:
** https://web.archive.org/web/20260706173842/http://www.szwajcaria-kaszubska.pl/kaszuby/spolecznosc/item/3568-zjazd-mlodych-kaszubow


=== Szëkba ===
{{Szëkba|Zjôzd Młodëch Kaszëbów}}
{{Szëkba|Swiatowi Zjôzd Kaszëbów}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]]</text>
      <sha1>d1n3runbzpm4wevakd4mzirc09tozcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klub Młodëch Kaszëbów „Cassubia”</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13258</id>
    <revision>
      <id>209941</id>
      <parentid>209905</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>209941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1157" sha1="merg4o10fsd3ra9zud9kn2g764xrijh" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Klub Młodëch Kaszëbów „Cassubia”''' (w skrodzëni '''KMK „Cassubia”'''; {{jãz.|pl}} ''Klub Młodzieży Kaszubskiej „Cassubia”''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260706173842/http://www.szwajcaria-kaszubska.pl/kaszuby/spolecznosc/item/3568-zjazd-mlodych-kaszubow&lt;/ref&gt;) – karno młodëch [[Kaszëbi|Kaszëbów]], chtërne dzejô przy [[Part Banino|parce Banino]] [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]].

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Cassubia (wiele znaczeniów)}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Part Banino]]
|col3= === Jiné karna młodëch Kaszëbów ===
{{#categorytree:Karna młodëch Kaszëbów|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://www.chwaszczyno.pl/klub-mlodech-kaszebow-oska-z-lezena-klub-mlodych-kaszubow-oska-z-luzina/
* https://web.archive.org/web/20260731115055/https://kaszubi.pl/part/banino/messages/view/zapraszamy-na-bal-karnawalowy

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Karna młodëch Kaszëbów]]
[[Kategòrëjô:Klubë]]</text>
      <sha1>merg4o10fsd3ra9zud9kn2g764xrijh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209948</id>
      <parentid>209941</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kategòrëjô:Banino]]</comment>
      <origin>209948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1182" sha1="m28hf6ot70jngb1yjwp7o696vutfqab" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Klub Młodëch Kaszëbów „Cassubia”''' (w skrodzëni '''KMK „Cassubia”'''; {{jãz.|pl}} ''Klub Młodzieży Kaszubskiej „Cassubia”''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260706173842/http://www.szwajcaria-kaszubska.pl/kaszuby/spolecznosc/item/3568-zjazd-mlodych-kaszubow&lt;/ref&gt;) – karno młodëch [[Kaszëbi|Kaszëbów]], chtërne dzejô przy [[Part Banino|parce Banino]] [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]].

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Cassubia (wiele znaczeniów)}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Part Banino]]
|col3= === Jiné karna młodëch Kaszëbów ===
{{#categorytree:Karna młodëch Kaszëbów|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://www.chwaszczyno.pl/klub-mlodech-kaszebow-oska-z-lezena-klub-mlodych-kaszubow-oska-z-luzina/
* https://web.archive.org/web/20260731115055/https://kaszubi.pl/part/banino/messages/view/zapraszamy-na-bal-karnawalowy

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Karna młodëch Kaszëbów]]
[[Kategòrëjô:Klubë]]
[[Kategòrëjô:Banino]]</text>
      <sha1>m28hf6ot70jngb1yjwp7o696vutfqab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209949</id>
      <parentid>209948</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>209949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1250" sha1="kx1v16fvd36avnkzyjtnzehe0wq3ijk" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Klub Młodëch Kaszëbów „Cassubia”''' (w skrodzëni '''KMK „Cassubia”'''; {{jãz.|pl}} ''Klub Młodzieży Kaszubskiej „Cassubia”''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260706173842/http://www.szwajcaria-kaszubska.pl/kaszuby/spolecznosc/item/3568-zjazd-mlodych-kaszubow&lt;/ref&gt;) – karno młodëch [[Kaszëbi|Kaszëbów]], chtërne dzejô przy [[Part Banino|parce Banino]] [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]].

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Cassubia (wiele znaczeniów)}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Part Banino]]
|col3= === Jiné karna młodëch Kaszëbów ===
{{#categorytree:Karna młodëch Kaszëbów|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://www.chwaszczyno.pl/klub-mlodech-kaszebow-oska-z-lezena-klub-mlodych-kaszubow-oska-z-luzina/
* https://web.archive.org/web/20260731115055/https://kaszubi.pl/part/banino/messages/view/zapraszamy-na-bal-karnawalowy
* https://www.naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=1027

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Karna młodëch Kaszëbów]]
[[Kategòrëjô:Klubë]]
[[Kategòrëjô:Banino]]</text>
      <sha1>kx1v16fvd36avnkzyjtnzehe0wq3ijk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaszëbsczé karaoke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13260</id>
    <revision>
      <id>209978</id>
      <parentid>206782</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ +</comment>
      <origin>209978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="972" sha1="d1wqdoz8pmlvdim1w0hwy8rgar2dvt3" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

'''Kaszëbsczé karaoke''' – [[kònkùrs]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/24691_pierwsze-kasz-bscz-karaoke-ze-swietnymi-teledyskami.html&lt;/ref&gt;.

* 2017 (I)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 2018 (II)&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/ii-ogolnopolski-konkurs-kaszebscze-karaoke/&lt;/ref&gt;
* 2020 (III)&lt;ref&gt;http://szwajcaria-kaszubska.pl/item/2691-protokol-iii-konkursu-kaszebscze-karaoke-chwat-do-piesni&lt;/ref&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Karaoke]]
|col2= === Jiné kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://www.akademiakaszubska.com/kaszebscze-karaoke
* http://skarbnicakaszubska.pl/karaoke/
* http://skarbnicakaszubska.pl/kaszubskie-karaoke/

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>d1wqdoz8pmlvdim1w0hwy8rgar2dvt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rzeczë to pò kaszëbskù</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13297</id>
    <revision>
      <id>209982</id>
      <parentid>209644</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ +</comment>
      <origin>209982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4446" sha1="a8wz060hwtrhvjcdqpxms57ubbjnwx1" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

'''Rzeczë to pò kaszëbskù''' ({{jãz.|pl}} ''Powiedz to po kaszubsku''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.rmf24.pl/regiony/trojmiasto/news-jak-nadazyc-za-codziennoscia-konkurs-na-nowe-kaszubskie-slow,nId,7945265&lt;/ref&gt;) – [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwy]] [[kònkùrs]] òrganizowóny òd 2025 rokù&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Kònkùrsë w rozmajitëch lat ==
=== 2025 (I) ===
&lt;div class=&quot;thumb tright&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;thumbinner&quot; style=&quot;width:250px;&quot;&gt;
{| style=&quot;border:1px solid #ccc;&quot;
|-
| [[Òbrôzk:Facebook Like button.svg|120px|alt=|achtik|link=]]
| [[Òbrôzk:Pizza-3007395 (1x1 aspect ratio).jpg|120px|alt=|italszczi plińc|link=]]
|}
&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;''achtik'' i ''italszczi plińc''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20251211023452/https://radiokaszebe.pl/jezyk-kaszubski-powinien-nadazac-za-jezykiem-polskim-zanna-sepinska-o-konkursie-na-nowe-kaszubskie-slowo/&lt;/ref&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
* [[29 strëmiannika]]–[[30 łżëkwiata]] 2025 r.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/kaszubskieslowo.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://telewizjabaltycka.pl/rzecze-to-po-kaszebsku-starostwo-powiatowe-w-pucku-zaprasza-do-konkursu-i-tworzenia-przyszlosci-jezyka-kaszubskiego/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://trojmiasto.eska.pl/jak-bedzie-po-kaszubsku-influencer-selfie-rozkmina-czy-lajkowanie-rozstrzygnie-to-nietuzinkowy-konkurs-aa-YZDM-qzQH-15wp.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/wymysl-nowe-kaszubskie-slowo-powiat-pucki-oglasza-konkurs-jezykowy/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20250521055621/https://radiokaszebe.pl/w-pucku-czekaja-na-nowe-nazwy-rzecze-to-po-kaszebsku/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/71348-wymysl-nowe-kaszubskie-slowo&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.zawszepomorze.pl/artykul/19105,jak-powiesz-influencer-selfie-czy-rozkmina-po-kaszubsku-trwa-nietypowy-konkurs&lt;/ref&gt;
** Regùlamin:&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260708024321/https://powiat.puck.pl/files/file_add/download/318_regulamin-konkursu_slowo_spr.doc&lt;/ref&gt;

=== 2026 (II) ===
* [[4 maja]]–[[16 czerwińca|16]]&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/kaszubskieslowo2026.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.radiokaszebe.pl/news/rzecze-to-po-kaszebsku-wybieraja-nowe-slowa-w-pucku-1192&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/80120-ponownie-szukaja-kaszubskiego-slowa-rusza-druga-edycja-konkursu-rzecze-to-po-kaszebsku&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.zawszepomorze.pl/artykul/26538,szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku-ruszyl-konkurs-rzecze-to-po-kaszebsku&lt;/ref&gt; abò [[19 czerwińca]] 2026 r.,&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/files/image/Aktualnosci/rzecze_to_po_kaszebsku(1).png&lt;/ref&gt; przedłëżony do [[30 pazdzérznika]] 2026 r.&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://radiokaszebe.pl/news/konkurs-rzecze-to-po-kaszebsku-przedluzony-stworz-nowe-slowo-1455&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/ii-edycja-konkursu-rzecz-to-p-kasz-bsk/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-powiat-pucki-szuka-nowych-kaszubskich-slow/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dziennikpucki.pl/ogloszenia/zaproszenie/tworz-przyszlosc-jezyka-kaszubskiego-druga-edycja-konkursu-rzecze-to-po-kaszebsku/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260728130003/https://radiokaszebe.pl/events/konkurs-na-kaszubskie-slowa-nabor-w-pucku-374&lt;/ref&gt;
** Regùlamin:&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/konkurs-rzecze-to-po-kaszebsku-ii-przedluzony-do-30-pazdziernika.html&lt;/ref&gt;

{{Aktualizacjô|Òstatnô=2025-10-30|Nastãpnô=+1 rok}}

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:Rzecze to po kaszebsku 2025-03-29 - 2025-05-30.jpg|2025
Òbrôzk:Rzecze to po kaszebsku 2026-05-04 - 2026-06-19.png|2026
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Starostwo Powiatowe w Pucku]]
|col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
{{Òficjalnô starna}}
* https://www.radiokaszebe.pl/news/rzecze-to-po-kaszebsku-wybieraja-nowe-slowa-w-pucku-1192 + [https://web.archive.org/web/20260708030005/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_rzeczetopokaszebsku.mp3 .mp3]

=== Szëkba ===
{{Szëkba}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë na Kaszëbach]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]]</text>
      <sha1>a8wz060hwtrhvjcdqpxms57ubbjnwx1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210087</id>
      <parentid>209982</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>Słowòtwórstwò|słowòùtwórczi</comment>
      <origin>210087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4539" sha1="8f4g848lm5mpsi9m1m35gz4ht55cpif" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}

'''Rzeczë to pò kaszëbskù''' ({{jãz.|pl}} ''Powiedz to po kaszubsku''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.rmf24.pl/regiony/trojmiasto/news-jak-nadazyc-za-codziennoscia-konkurs-na-nowe-kaszubskie-slow,nId,7945265&lt;/ref&gt;) – [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwy]] [[kònkùrs]] [[Słowòtwórstwò|słowòùtwórczi]]&lt;ref&gt;{{RKJ|2019|99}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{RKJ|2016|115}}&lt;/ref&gt; òrganizowóny òd 2025 rokù&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Kònkùrsë w rozmajitëch lat ==
=== 2025 (I) ===
&lt;div class=&quot;thumb tright&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;thumbinner&quot; style=&quot;width:250px;&quot;&gt;
{| style=&quot;border:1px solid #ccc;&quot;
|-
| [[Òbrôzk:Facebook Like button.svg|120px|alt=|achtik|link=]]
| [[Òbrôzk:Pizza-3007395 (1x1 aspect ratio).jpg|120px|alt=|italszczi plińc|link=]]
|}
&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;''achtik'' i ''italszczi plińc''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20251211023452/https://radiokaszebe.pl/jezyk-kaszubski-powinien-nadazac-za-jezykiem-polskim-zanna-sepinska-o-konkursie-na-nowe-kaszubskie-slowo/&lt;/ref&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
* [[29 strëmiannika]]–[[30 łżëkwiata]] 2025 r.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/kaszubskieslowo.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://telewizjabaltycka.pl/rzecze-to-po-kaszebsku-starostwo-powiatowe-w-pucku-zaprasza-do-konkursu-i-tworzenia-przyszlosci-jezyka-kaszubskiego/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://trojmiasto.eska.pl/jak-bedzie-po-kaszubsku-influencer-selfie-rozkmina-czy-lajkowanie-rozstrzygnie-to-nietuzinkowy-konkurs-aa-YZDM-qzQH-15wp.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/wymysl-nowe-kaszubskie-slowo-powiat-pucki-oglasza-konkurs-jezykowy/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20250521055621/https://radiokaszebe.pl/w-pucku-czekaja-na-nowe-nazwy-rzecze-to-po-kaszebsku/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/71348-wymysl-nowe-kaszubskie-slowo&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.zawszepomorze.pl/artykul/19105,jak-powiesz-influencer-selfie-czy-rozkmina-po-kaszubsku-trwa-nietypowy-konkurs&lt;/ref&gt;
** Regùlamin:&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260708024321/https://powiat.puck.pl/files/file_add/download/318_regulamin-konkursu_slowo_spr.doc&lt;/ref&gt;

=== 2026 (II) ===
* [[4 maja]]–[[16 czerwińca|16]]&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/kaszubskieslowo2026.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.radiokaszebe.pl/news/rzecze-to-po-kaszebsku-wybieraja-nowe-slowa-w-pucku-1192&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/80120-ponownie-szukaja-kaszubskiego-slowa-rusza-druga-edycja-konkursu-rzecze-to-po-kaszebsku&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.zawszepomorze.pl/artykul/26538,szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku-ruszyl-konkurs-rzecze-to-po-kaszebsku&lt;/ref&gt; abò [[19 czerwińca]] 2026 r.,&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/files/image/Aktualnosci/rzecze_to_po_kaszebsku(1).png&lt;/ref&gt; przedłëżony do [[30 pazdzérznika]] 2026 r.&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://radiokaszebe.pl/news/konkurs-rzecze-to-po-kaszebsku-przedluzony-stworz-nowe-slowo-1455&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/ii-edycja-konkursu-rzecz-to-p-kasz-bsk/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-powiat-pucki-szuka-nowych-kaszubskich-slow/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dziennikpucki.pl/ogloszenia/zaproszenie/tworz-przyszlosc-jezyka-kaszubskiego-druga-edycja-konkursu-rzecze-to-po-kaszebsku/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260728130003/https://radiokaszebe.pl/events/konkurs-na-kaszubskie-slowa-nabor-w-pucku-374&lt;/ref&gt;
** Regùlamin:&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/konkurs-rzecze-to-po-kaszebsku-ii-przedluzony-do-30-pazdziernika.html&lt;/ref&gt;

{{Aktualizacjô|Òstatnô=2025-10-30|Nastãpnô=+1 rok}}

== Galeriô ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Òbrôzk:Rzecze to po kaszebsku 2025-03-29 - 2025-05-30.jpg|2025
Òbrôzk:Rzecze to po kaszebsku 2026-05-04 - 2026-06-19.png|2026
&lt;/gallery&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Starostwo Powiatowe w Pucku]]
|col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
{{Òficjalnô starna}}
* https://www.radiokaszebe.pl/news/rzecze-to-po-kaszebsku-wybieraja-nowe-slowa-w-pucku-1192 + [https://web.archive.org/web/20260708030005/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_rzeczetopokaszebsku.mp3 .mp3]

=== Szëkba ===
{{Szëkba}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë na Kaszëbach]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]]</text>
      <sha1>8f4g848lm5mpsi9m1m35gz4ht55cpif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13314</id>
    <revision>
      <id>209977</id>
      <parentid>209641</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ Col2</comment>
      <origin>209977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9936" sha1="s1j4vjpm6nntdmtdrrf98s0dpdqvjq6" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
[[Òbrôzk:Kaszubski Festiwal Polskich i Światowych Przebojów 2021.jpg|mały|]]

'''Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów'''&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260709024105/https://mojestrone.com/static/files/gallery/590/7cd82-Zrzut-ekranu-2026-06-10-132718.png&lt;/ref&gt; (téż '''Kònkùrs Swiatowëch i Pòlsczich Szlagrów pò Kaszëbskù w Lëpińcach'''&lt;ref&gt;https://www.fopke.pl/aktualnosci/news/717/wspoczesne-ujecie-kultury-kaszubskiej-kartuzy/&lt;/ref&gt;, '''Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich a Swiatowëch Szlagrów'''&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/index.php/artykuly/maturantka-z-gochow-pomerania-nr-1-2023&lt;/ref&gt;, '''Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagrów (pò kaszëbskù)'''&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/messages/view/jako-mdze-kaszebsko&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_03_562_2022_net.pdf&lt;/ref&gt;, '''Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Kaszëbsczich Hitów'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://mojestrone.com/artykul/co-dze-czed-8-905-n2285514&lt;/ref&gt;, '''Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Hitów (pò kaszëbskù)'''&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/messages/view/od-torgow-ksazczi-do-leterature-dlo-dzecy&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://kociewskiezrzeszenie.pl/wp-content/uploads/2015/02/Stegna_czerwiec_2017.pdf&lt;/ref&gt;, abò '''Kaszëbsczi Festiwal Swiatowëch i Pòlsczich Hitów'''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://mojestrone.com/artykul/swiatow-hit-p-kaszbsk-n2328583&lt;/ref&gt;; {{jãz.|pl}} ''Kaszubski Festiwal Polskich i Światowych Przebojów'') – [[festiwal]] i [[kònkùrs]] na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], w Lëpińcach òd 2010 rokù&lt;ref&gt;http://skarbnicakaszubska.pl/kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20110719024909/http://belok.kaszubia.com/wiadla/pomerania-42011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://magazynkaszuby.pl/2016/04/spiewanie-kaszubsku-zart/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://powiatbytowski.pl/kalendarz-wydarzen/kaszubska-sobota.html&lt;/ref&gt;. Swiatowé hitë pò kaszëbskù&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;.

== Kònkùrsë w rozmajitëch lat ==
* 2010 (I) – [[22 maja]]&lt;ref&gt;https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=1903&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=1891&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=1882&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|Vizx_x3bOIE|Festiwal w Lipnicy, czyli szlagiery po Kaszubsku — bytowtv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|9qSrC_OaWks|Festiwal w Lipnicy, czyli szlagiery po Kaszubsku — bytowtv (My Baby Love — The Supremes)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|3l98wr1boE8|Marlena Brzeska śpiewa po kaszubsku utwór z &quot;Metra&quot; — Tomasz Fopke}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|T1gSsetqX-8|Patryk Wrycza śpiewa po kaszubsku &quot;Tyle było dni&quot; Marka Grechuty — Tomasz Fopke}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|ed4lnKUQr18|Marlena Brzeska śpiewa po kaszubsku &quot;Za każdy uśmiech twój&quot; Anny Jantar — Tomasz Fopke}}&lt;/ref&gt;
* 2011 (II) – [[3 maja]]&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/2448-ii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=2677&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=2318&lt;/ref&gt;
* 2012 (III)&lt;ref&gt;{{YouTube|UlQolbACuG0|Bradiaga2.wmv — Powiatowy Zespół Szkół nr 2 w Rumi – HIPOLIT -}}&lt;/ref&gt;
* 2013 (IV) – [[3 maja]]&lt;ref&gt;https://bck-bytow.pl/lipnica-2013/&lt;/ref&gt;
* 2014 (V) – [[3 maja]]&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/playlist?list=PLb11qNzRge3W4CUz9_F84L4b3Xzt03anW&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|3fR2Zi8XK4I|Iza Peplińskô V Kaszubski Festiwal Polskich i Światowych Przebojów Lipnica 2014 — Kaszubi PL (ZKP)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://gp24.pl/sprawdz-imprezy-majowkowe-gdzie-sie-wybrac/ar/4832015&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pomerania Lipiec Sierpien 2014 s.10&lt;/ref&gt;
* 2015 (VI) – [[2 maja]]&lt;ref&gt;http://www.zsborowymlyn.lipnica.pl/jezykkaszubski/219-festiwal.html&lt;/ref&gt;
* 2016 (VII)&lt;ref&gt;http://www.zsborowymlyn.lipnica.pl/jezykkaszubski/316-vii-kaszubski-festiwal-polskich-i-wiatowych-przebojow.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.studzienice.pl/aktualnosci/vii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|Y_nZ4-IWLqc|Nicola Piątek – Miała Baba koguta — SP Łubno}}&lt;/ref&gt;
* 2017 (VIII)&lt;ref&gt;{{YouTube|YJ6OUt65xx8|Hania Kapiszka – Tej historii bieg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|JIsjs61nig8|Aleksandra Tybora i Hubert Jutrzenka – Trzebiatowski – Spójrz jak mija czas — SP Łubno}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* 2018 (IX)&lt;ref&gt;http://splipnic.vot.pl/festiwal-kaszubski/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|ycodxNvSJQU|IX Kaszubski Festiwal Polskich i Światowych Przebojów w Lipnicy — Kurier Bytowski}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://zsbrzeznoszlacheckie.pl/ix-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-lipnica-2018,98,pl&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|1I7lWvq0O0s|IX Kaszubksi Festiwal Polskich i Światowych Przebojów w Lipnicy (cz. 2) — Kurier Bytowski}}&lt;/ref&gt;
* 2019 (X)&lt;ref&gt;http://splipnic.vot.pl/x-festiwal-2019/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://spniezabyszewo.stronyzklasa.pl/x-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow,161,pl&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://zsbrzeznoszlacheckie.pl/x-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow,255,pl&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sp-lubno.pl/wiadomosci/325218/x-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sp-lubno.pl/wydarzenia/944/x-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190430101304/http://www.kurierbytowski.com.pl/kurier/zaspiewaja-przeboje-po-kaszubsku/&lt;/ref&gt;
* 2020 (XI)&lt;ref&gt;http://splipnic.vot.pl/xi-festiwal-2020/&lt;/ref&gt;
* 2021 (XI'''[?]''')&lt;ref&gt;http://splipnic.vot.pl/xi-festiwal-2021/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://splipnic.vot.pl/wp-content/uploads/2021/05/204527409_835898543685553_1992994627678709241_n.jpg&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sp-lubno.pl/wiadomosci/457895/kaszubska-sobota-w-bytowie&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sp-lubno.pl/wiadomosci/452475/xi-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy&lt;/ref&gt;
* 2022 (XII)&lt;ref&gt;http://splipnic.vot.pl/xii-festiwal-2022/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://splipnic.vot.pl/xii-festiwal-2022-2/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://zsbrzeznoszlacheckie.pl/xii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy,608,pl&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sp-lubno.pl/wiadomosci/500927/xii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sp-lubno.pl/wydarzenia/2025/xii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy&lt;/ref&gt;
* 2023 (XIII)&lt;ref&gt;http://splipnic.vot.pl/xiii-kaszubski-festiwal-2023/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ibytow.pl/pl/14_kultura/8973_xiii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-zapowiedz-.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://zsborowymlyn.pl/xiii-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow,239,pl&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/muzeumwwejherowie/posts/%C5%9Bwiatowe-hity-po-kaszubskuxiii-kaszubski-festiwal-polskich-i-%C5%9Bwiatowych-przeboj%C3%B3/681624983978527/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://zsbrzeznoszlacheckie.pl/kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow,777,pl&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sp-lubno.pl/wiadomosci/550956/xiii-kaszubski-festiwal-polskich-i-Swiatowych-przebojow-w-lipnic&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://photos.google.com/share/AF1QipNEI8OeZJzSITgkzUJaA1B9PfgpKtaQKBQkEJcS8JinJALfVAADED2VdYYH8aSxpg?key=bjJWekt0YlpHcHN3MkVoMVI4VENMRmk4aDU0MDRn&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* 2024 (XIV)&lt;ref&gt;http://splipnic.vot.pl/xiv-kaszubskim-festiwalu-polskich-swiatowych-przebojow-lipnica-2024/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kaszubi.pl/messages/view/xiv-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-lipnica-2024&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260709025603/http://splipnic.vot.pl/wp-content/uploads/2024/03/lista-uczestnik%C3%B3w-oraz-utwory-w-dniu-24.05.2024-aktualna-1.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/muzeumwwejherowie/posts/890390629768627/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://muzeon.pl/xiv-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-lipnica-2024/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/events/lipnica/xiv-kaszubski-festiwal-polskich-i-%C5%9Bwiatowych-przeboj%C3%B3w-lipnica-2024/445066981534517/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.zkaszub.info/swiatowy-zjazd-kaszubow-w-koscierzynie-juz-na-poczatku-lipca-zobacz-jak-pojedzie-transcassubia/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gdansk.pl/wiadomosci/W-sobote-XXV-Swiatowy-Zjazd-Kaszubow-2024-w-Koscierzynie-zapowiedz-Gdansk,a,266957&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sp-lubno.pl/wiadomosci/597178/xiv-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow-w-lipnicy&lt;/ref&gt;
* 2025 (XV)&lt;ref&gt;http://splipnic.vot.pl/wp-content/uploads/2025/03/Program-festiwalu_2025.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://zsbrzeznoszlacheckie.pl/xv-kaszubski-festiwal-polskich-i-swiatowych-przebojow,980,pl&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sp-lubno.pl/wiadomosci/641115/xv-kaszubski-festiwal-polskich-i-Swiatowych-przebojOw-w-lipnicy&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sp1czersk.pl/2025/05/25/kaszubski-festiwal/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/watch/?v=963940139638985&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/muzeumwwejherowie/posts/w-dniu-23-maja-odbył-się-xv-kaszubski-festiwal-polskich-i-światowych-przebojów-l/1150401123767575/&lt;/ref&gt;
* 2026 (XVI) – [[22 maja]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;http://splipnic.vot.pl/xvi-festiwal-2026/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/galerie/swiatow-hit-p-kaszbsk-g479798&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/100083516132880/posts/xvi-kaszubski-festiwal-polskich-i-światowych-przebojów-lipnica-2026w-tym-roku-na/951768854283644/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/61565843638189/videos/w-zespół-szkół-w-lipnicy-jak-rok-w-rok-béł-zrëchtowóny-kaszëbsczi-festiwal-swiat/990932740500584/&lt;/ref&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Karolëna Stankòwskô]]
* [[Paùlëna Kòzyczkòwskô]]
* [[Andrzéj Lemańczik]]
|col2= === Jiné kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

=== Szëkba ===
{{Szëkba|Festiwal Polskich i Światowych Przebojów}}
{{Szëkba|Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach]]
[[Kategòrëjô:Festiwale]]</text>
      <sha1>s1j4vjpm6nntdmtdrrf98s0dpdqvjq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brëkòwnik:HaxelKaszëba/brudnopis</title>
    <ns>2</ns>
    <id>13324</id>
    <revision>
      <id>209940</id>
      <parentid>209936</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>209940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12858" sha1="kqhrr8gcwpir2317u8hpc7x2wpq9q4l" xml:space="preserve">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do ùbronë samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc. W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów. Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkónia cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza. W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōmy]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]]. Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi. Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>kqhrr8gcwpir2317u8hpc7x2wpq9q4l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209986</id>
      <parentid>209940</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>209986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12874" sha1="rqtiki50i9i438n3k7gfurslmrat0pp" xml:space="preserve">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë modernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacje z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë moderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak moderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc. W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów. Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkónia cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza. W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]]. Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi. Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>rqtiki50i9i438n3k7gfurslmrat0pp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209988</id>
      <parentid>209986</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>209988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12879" sha1="okm1pfbpr0in0c9f07hys2pt9vp48vx" xml:space="preserve">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òstała òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òstała wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc. W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów. Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkónia cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza. W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]]. Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi. Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>okm1pfbpr0in0c9f07hys2pt9vp48vx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209990</id>
      <parentid>209988</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>209990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12873" sha1="t9zegeykgzp5q7pna3l0dxq65q2vn2y" xml:space="preserve">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc. W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów. Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkónia cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza. W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]]. Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi. Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>t9zegeykgzp5q7pna3l0dxq65q2vn2y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209993</id>
      <parentid>209990</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>209993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12874" sha1="roagjmwd37mbmyn4v4ir145941fzw30" xml:space="preserve">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc. W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów. Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza. W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]]. Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi. Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>roagjmwd37mbmyn4v4ir145941fzw30</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209995</id>
      <parentid>209993</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>209995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12873" sha1="39r0gbci90hf6xr20ylxie2wtuxunnv" xml:space="preserve">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w moderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc. W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów. Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza. W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]]. Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi. Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>39r0gbci90hf6xr20ylxie2wtuxunnv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210032</id>
      <parentid>209995</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T17:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14396" sha1="kliqiukyq5knvyaw3wc75yrthyyy96p" xml:space="preserve">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc. W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów. Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza. W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]]. Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi. Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn Tokugawa Yoshinobu zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”). Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô rodu Tokugawa z pòliticznégò żëcégò.

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë. Czile tidzeniów pózdni wëbùchła wòjna Boshin, jakô dërowała do 1869 rokù. Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w biôtkã pòd Toba–Fushimi, a pòstãpno zajãłë Edo, jaczé pózdni przemianowóno na Tokio. Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie Hokkaido, dze ùsadzono Repùblikã Ezo. Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc szogùnatu Tokugawów a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu.

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë Japóńskã z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò. W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han, refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>kliqiukyq5knvyaw3wc75yrthyyy96p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210033</id>
      <parentid>210032</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T17:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14555" sha1="p43878dsszunbohhr0khvhay8954mnz" xml:space="preserve">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc. W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów. Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]]. Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza. W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]]. Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi. Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”). Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë. Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù. Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]]. Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]]. Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnat).

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò. W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[feùdalizm]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>p43878dsszunbohhr0khvhay8954mnz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210034</id>
      <parentid>210033</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T17:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16386" sha1="4iv3x03w6v8u67sw5iiitwpw9xk3de4" xml:space="preserve">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnat).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[feùdalizm]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>4iv3x03w6v8u67sw5iiitwpw9xk3de4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210035</id>
      <parentid>210034</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16656" sha1="fhfbxy7qkfyuikaxnzwuk1bkrw5z9hu" xml:space="preserve">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|200px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnat).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[feùdalizm]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>fhfbxy7qkfyuikaxnzwuk1bkrw5z9hu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210036</id>
      <parentid>210035</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16656" sha1="bd7f8xrkbh4d671znbgzxt0dwkv74wa" xml:space="preserve">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|100px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnat).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[feùdalizm]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>bd7f8xrkbh4d671znbgzxt0dwkv74wa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210037</id>
      <parentid>210036</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16656" sha1="42ne4gwe5dtox83rypz4v2d7fam1tqc" xml:space="preserve">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|150px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnat).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[feùdalizm]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>42ne4gwe5dtox83rypz4v2d7fam1tqc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210038</id>
      <parentid>210037</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16783" sha1="co5jqb9rh0cggwwe86soa5u2r78t9fk" xml:space="preserve">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|150px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

[[File:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|Césôrz [[Mutsuhito]] w dardze z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]]

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnat).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[feùdalizm]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>co5jqb9rh0cggwwe86soa5u2r78t9fk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210039</id>
      <parentid>210038</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16789" sha1="5uakva65mx4nt6aj9dpnrt0q329tw1p" xml:space="preserve">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|150px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

[[File:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|200px|Césôrz [[Mutsuhito]] w dardze z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]]

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnat).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[feùdalizm]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>5uakva65mx4nt6aj9dpnrt0q329tw1p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210044</id>
      <parentid>210039</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16801" sha1="97lnq152lhyl1hauyeencjyrsvquo9u" xml:space="preserve">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|150px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

[[File:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|200px|Césôrz [[Mutsuhito]] w dardze z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]]

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnat).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>97lnq152lhyl1hauyeencjyrsvquo9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210057</id>
      <parentid>210044</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17463" sha1="o9usdn1y7wrxr97ubj70kmit3nqj98h" xml:space="preserve">{{Historiczné Wëdarzenié
| miono           = Restaùracjô Meiji
| miono_orig      = {{Lang|ja|明治維新}}
| òbrôzk          = Meiji tenno1.jpg
| pòdpis          = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë.
| data            = [[1868]] – [[1912]]
| plac            = [[Japónskô]]
| zort            = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju
| przëczyna      = Krizys szogùnatu, nacësk zôpôdnëch krajów
| skùtczi         = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã
| przédnicë       = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]]
| bëtnicë         = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrząd
}}

'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|150px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

[[File:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|200px|Césôrz [[Mutsuhito]] w dardze z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]]

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnat).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>o9usdn1y7wrxr97ubj70kmit3nqj98h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210060</id>
      <parentid>210057</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17492" sha1="s73riyh76lrzk6htr599zovex1tnaf1" xml:space="preserve">{{Historiczné Wëdarzenié
| miono           = Restaùracjô Meiji
| miono_orig      = {{Lang|ja|明治維新}}
| òbrôzk          = Meiji tenno1.jpg
| pòdpis          = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë.
| grafika_szerokòsc = 230px
| data            = [[1868]] – [[1912]]
| plac            = [[Japónskô]]
| zort            = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju
| przëczyna      = Krizys szogùnatu, nacësk zôpôdnëch krajów
| skùtczi         = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã
| przédnicë       = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]]
| bëtnicë         = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrząd
}}

'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|150px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

[[File:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|200px|Césôrz [[Mutsuhito]] w dardze z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]]

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnat).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>s73riyh76lrzk6htr599zovex1tnaf1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210061</id>
      <parentid>210060</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17492" sha1="6lj60fg478o2lrmo3500ubyjffuyc35" xml:space="preserve">{{Historiczné Wëdarzenié
| miono           = Restaùracjô Meiji
| miono_orig      = {{Lang|ja|明治維新}}
| òbrôzk          = Meiji tenno1.jpg
| pòdpis          = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë.
| grafika_szerokòsc = 200px
| data            = [[1868]] – [[1912]]
| plac            = [[Japónskô]]
| zort            = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju
| przëczyna      = Krizys szogùnatu, nacësk zôpôdnëch krajów
| skùtczi         = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã
| przédnicë       = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]]
| bëtnicë         = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrząd
}}

'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|150px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

[[File:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|200px|Césôrz [[Mutsuhito]] w dardze z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]]

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnat).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>6lj60fg478o2lrmo3500ubyjffuyc35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210062</id>
      <parentid>210061</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:59:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17492" sha1="5zvbe6r6jqb24udntoci8zenfwc7mao" xml:space="preserve">{{Historiczné Wëdarzenié
| miono           = Restaùracjô Meiji
| miono_orig      = {{Lang|ja|明治維新}}
| òbrôzk          = Meiji tenno1.jpg
| pòdpis          = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë.
| grafika_szerokòsc = 220px
| data            = [[1868]] – [[1912]]
| plac            = [[Japónskô]]
| zort            = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju
| przëczyna      = Krizys szogùnatu, nacësk zôpôdnëch krajów
| skùtczi         = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã
| przédnicë       = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]]
| bëtnicë         = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrząd
}}

'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|150px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

[[File:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|200px|Césôrz [[Mutsuhito]] w dardze z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]]

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnat).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>5zvbe6r6jqb24udntoci8zenfwc7mao</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210063</id>
      <parentid>210062</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T19:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17493" sha1="ck13rdbw4twgo01vjhh2pmsd1pxfad5" xml:space="preserve">{{Historiczné Wëdarzenié
| miono           = Restaùracjô Meiji
| miono_orig      = {{Lang|ja|明治維新}}
| òbrôzk          = Meiji tenno1.jpg
| pòdpis          = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë.
| grafika_szerokòsc = 220px
| data            = [[1868]] – [[1912]]
| plac            = [[Japóńskô]]
| zort            = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju
| przëczyna      = Krizys szogùnatu, nacësk zôpôdnëch krajów
| skùtczi         = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã
| przédnicë       = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]]
| bëtnicë         = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrząd
}}

'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|150px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

[[File:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|200px|Césôrz [[Mutsuhito]] w dardze z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]]

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnat).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>ck13rdbw4twgo01vjhh2pmsd1pxfad5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210064</id>
      <parentid>210063</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T19:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17498" sha1="pddqjyva1g2fcxvdj5c9nxhraicswk0" xml:space="preserve">{{Historiczné Wëdarzenié
| miono           = Restaùracjô Meiji
| miono_orig      = {{Lang|ja|明治維新}}
| òbrôzk          = Meiji tenno1.jpg
| pòdpis          = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë.
| grafika_szerokòsc = 220px
| data            = [[1868]] – [[1912]]
| plac            = [[Japóńskô]]
| zort            = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju
| przëczyna      = Krizys szogùnatu, nacësk zôpôdnëch krajów
| skùtczi         = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã
| przédnicë       = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]]
| bëtnicë         = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrząd
}}

'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|left|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|150px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

[[File:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|200px|Césôrz [[Mutsuhito]] w dardze z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]]

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnat).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>pddqjyva1g2fcxvdj5c9nxhraicswk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210065</id>
      <parentid>210064</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T19:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17498" sha1="66squ9omlo24k8br47f5rqdn7lpwu34" xml:space="preserve">{{Historiczné Wëdarzenié
| miono           = Restaùracjô Meiji
| miono_orig      = {{Lang|ja|明治維新}}
| òbrôzk          = Meiji tenno1.jpg
| pòdpis          = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë.
| grafika_szerokòsc = 220px
| data            = [[1868]] – [[1912]]
| plac            = [[Japóńskô]]
| zort            = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju
| przëczyna      = Krizys szogùnatu, nacësk zôpôdnëch krajów
| skùtczi         = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã
| przédnicë       = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]]
| bëtnicë         = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrząd
}}

'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|left|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|150px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

[[File:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|200px|Césôrz [[Mutsuhito]] w dardze z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]]

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnat).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>66squ9omlo24k8br47f5rqdn7lpwu34</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210066</id>
      <parentid>210065</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T19:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17498" sha1="0ftxd86ogc3s23k35du3kjx2036vewl" xml:space="preserve">{{Historiczné Wëdarzenié
| miono           = Restaùracjô Meiji
| miono_orig      = {{Lang|ja|明治維新}}
| òbrôzk          = Meiji tenno1.jpg
| pòdpis          = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë.
| grafika_szerokòsc = 220px
| data            = [[1868]] – [[1912]]
| plac            = [[Japóńskô]]
| zort            = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju
| przëczyna      = Krizys szogùnatu, nacësk zôpôdnëch krajów
| skùtczi         = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã
| przédnicë       = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]]
| bëtnicë         = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrząd
}}

'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|left|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|150px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

[[File:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|200px|Césôrz [[Mutsuhito]] w dardze z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]]

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnat).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>0ftxd86ogc3s23k35du3kjx2036vewl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210067</id>
      <parentid>210066</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T19:04:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17493" sha1="ck13rdbw4twgo01vjhh2pmsd1pxfad5" xml:space="preserve">{{Historiczné Wëdarzenié
| miono           = Restaùracjô Meiji
| miono_orig      = {{Lang|ja|明治維新}}
| òbrôzk          = Meiji tenno1.jpg
| pòdpis          = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë.
| grafika_szerokòsc = 220px
| data            = [[1868]] – [[1912]]
| plac            = [[Japóńskô]]
| zort            = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju
| przëczyna      = Krizys szogùnatu, nacësk zôpôdnëch krajów
| skùtczi         = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã
| przédnicë       = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]]
| bëtnicë         = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrząd
}}

'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|150px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

[[File:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|200px|Césôrz [[Mutsuhito]] w dardze z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]]

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnat).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>ck13rdbw4twgo01vjhh2pmsd1pxfad5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210068</id>
      <parentid>210067</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T19:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17494" sha1="rev5fy2r3kivv5tg1t3jnk5g2z3skmh" xml:space="preserve">{{Historiczné Wëdarzenié
| miono           = Restaùracjô Meiji
| miono_orig      = {{Lang|ja|明治維新}}
| òbrôzk          = Meiji tenno1.jpg
| pòdpis          = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë.
| grafika_szerokòsc = 220px
| data            = [[1868]] – [[1912]]
| plac            = [[Japóńskô]]
| zort            = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju
| przëczyna      = Krizys szogùnatu, nacësk zôpôdnëch krajów
| skùtczi         = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã
| przédnicë       = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]]
| bëtnicë         = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrząd
}}

'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|150px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

[[File:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|200px|Césôrz [[Mutsuhito]] w dardze z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]]

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnatu).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>rev5fy2r3kivv5tg1t3jnk5g2z3skmh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210095</id>
      <parentid>210068</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17495" sha1="p6h239k1xu42mm7jpnrxw4c9jsiqts4" xml:space="preserve">{{Historiczné Wëdarzenié
| miono           = Restaùracjô Meiji
| miono_orig      = {{Lang|ja|明治維新}}
| òbrôzk          = Meiji tenno1.jpg
| pòdpis          = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë.
| grafika_szerokòsc = 220px
| data            = [[1868]] – [[1912]]
| plac            = [[Japóńskô]]
| zort            = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju
| przëczëna      = Krizys szogùnatu, nacësk zôpôdnëch krajów
| skùtczi         = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã
| przédnicë       = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]]
| bëtnicë         = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrząd
}}

'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|150px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

[[File:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|200px|Césôrz [[Mutsuhito]] w dardze z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]]

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnatu).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>p6h239k1xu42mm7jpnrxw4c9jsiqts4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210100</id>
      <parentid>210095</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <comment>UWAGA! Usunięcie treści (strona pozostała pusta)!</comment>
      <origin>210100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gazeta Kartuska (1989–)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13428</id>
    <revision>
      <id>209985</id>
      <parentid>209782</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>{{Jiné znaczënczi}}</comment>
      <origin>209985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="488" sha1="f0azlz48vm0lz8pgypka0ncxbm3evk1" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Gazeta Kartuska''' – cządnik (1989–).

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Gazeta Kartuska}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Kartuzë]]
|col3= === Jiné dôwné kaszëbsczé cządniczi ===
{{#categorytree:Dôwné kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]]</text>
      <sha1>f0azlz48vm0lz8pgypka0ncxbm3evk1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209989</id>
      <parentid>209985</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;</comment>
      <origin>209989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="548" sha1="7fnf0ohqv54ht83t1zf6cvt656wh25q" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Gazeta Kartuska''' – cządnik (1989–)&lt;ref&gt;https://kartuzy.info/firma/gazeta-kartuska-m23605&lt;/ref&gt;.

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Gazeta Kartuska}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Kartuzë]]
|col3= === Jiné dôwné kaszëbsczé cządniczi ===
{{#categorytree:Dôwné kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]]</text>
      <sha1>7fnf0ohqv54ht83t1zf6cvt656wh25q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209991</id>
      <parentid>209989</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>209991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="670" sha1="46m9wj1ofmmgql2roexncsib14r5z0f" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Gazeta Kartuska''' – cządnik (1989–)&lt;ref&gt;https://kartuzy.info/firma/gazeta-kartuska-m23605&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://expresskaszubski.pl/pl/14_kultura/13624_upamietnino-siedzibe-drukarni-i-redakcji-gazety-kartuskiej.html&lt;/ref&gt;.

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Gazeta Kartuska}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Kartuzë]]
|col3= === Jiné dôwné kaszëbsczé cządniczi ===
{{#categorytree:Dôwné kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé cządniczi]]</text>
      <sha1>46m9wj1ofmmgql2roexncsib14r5z0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pò kaszëbskù w McDonaldze</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13437</id>
    <revision>
      <id>209979</id>
      <parentid>209651</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ Col2</comment>
      <origin>209979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7229" sha1="cvkelxv0vj4u77a4f187jddpswcdvma" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Bez òdjimka|1=[https://prowly-prod.s3.eu-west-1.amazonaws.com/uploads/landing_page_image/image/619055/fff3115258f82140840f9d07abbb429b.jpg]}}

'''Pò kaszëbskù w McDonaldze''' ({{jãz.|pl}} ''Po kaszubsku w McDonald’s'') – kòżdoroczny [[kònkùrs]] recytatorsczi i mùzyczny pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] dlô dzecë&lt;ref&gt;{{YouTube|v=M-d6DKrCISA|tit=Pò kaszëbskù w McDonaldze 2023 {{!}} 24kaszuby.pl|k=Kaszuby24}}&lt;/ref&gt;. Òdbiwó sã w [[Pùck|Pùckù]].

== Kònkùrsë w rozmajitëch lat ==
;2014 – [[18 maja]]
* 1. môl – 300 pln
* 2. môl – 200 pln
* 3. môl – dwa trzecie miejsca po 100 pln&lt;ref&gt;https://gmina.puck.pl/konkurs-jezyka-kaszubskiego/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://puck.naszemiasto.pl/puck-kaszubski-konkurs-w-restauracji-mcdonalds/ar/c11-2277466&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-jezyka-kaszubskiego-w-restauracji-mcdonalds/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|v=aXUy7cLpKIE|tit=Konkurs języka kaszubskiego|k=24 kaszuby}}&lt;/ref&gt;

;2016&lt;ref&gt;https://puck.naszemiasto.pl/po-kaszebsku-w-mcdonaldze-czyli-konkurs-kaszubskiego-w/ar/c8-3702465&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/events/radio-kasz%C3%ABb%C3%AB/p%C3%B2-kasz%C3%ABbsk%C3%B9-w-mcdonalds-w-pucku-24-kwietnia/988687027885156/&lt;/ref&gt;

;2017 – [[23 łżëkwiata]]&lt;ref&gt;https://gmina.puck.pl/konkurs-jezyka-kaszubskiego-w-restauracji-mcdonalds-w-pucku/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/konkurs-jezyka-kaszubskiego-restauracji-mcdonalds-pucku/&lt;/ref&gt;

;2019 (VIII) – [[11 maja]] òd 10 do 14 i [[12 maja]] òd 10 do 15&lt;ref&gt;{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20190915204734/https://radiokaszebe.pl/po-kaszubsku-w-mcdonaldzie-w-pucku/|jaz=pl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://praca.mcdonalds.pl/blog/po-kaszebsku-w-mcdonald-s/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260713053247/https://www.linkedin.com/feed/update/urn:li:activity:6537617527051173889|prosto=https://dms.licdn.com/playlist/vid/v2/C4D05AQFli-IHrolaxQ/feedshare-captions-thumbnails-dualWrite-inhouse-mp4_h264_aac_500k/feedshare-captions-thumbnails-dualWrite-inhouse-mp4_h264_aac_500k/0/1589388933514?e=2147483647&amp;v=beta&amp;t=SUriul6s7S8hluaSLRl48kd7Ymz3fhzHKy_v72Y2mEE|jaz=pl,csb}}&lt;/ref&gt;

;2020&lt;ref&gt;https://dorzeczy.pl/bezpieczenstwo-zywnosci/147685/mcdonalds-myslimy-lokalnie-dzialamy-globalnie.html&lt;/ref&gt;

;2023 (10.) – [[22 łżëkwiata]]
* Frekwencjô: 90&lt;ref&gt;https://wiadomosci.onet.pl/trojmiasto/po-kaszebsku-w-mcdonaldze-w-pucku-konkurs-ktory-promuje-lokalna-kulture/vmg5gbq&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|v=M-d6DKrCISA|tit=Pò kaszëbskù w McDonaldze 2023 {{!}} 24kaszuby.pl|k=Kaszuby24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20250130010322/https://radiokaszebe.pl/event/po-kaszubsku-w-mcdonalds-22-iv/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://gdynia.naszemiasto.pl/konkurs-kaszubski-w-restauracji-mcdonalds-w-pucku-2023/ar/c13-9298325&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://gdynia.naszemiasto.pl/konkurs-kaszubski-w-restauracji-mcdonalds-w-pucku-2023/gh/c13-9298325&lt;/ref&gt;

;2024 (11.) – [[20 łżëkwiata]]&lt;ref&gt;https://miastopuck.pl/galeria/konkurs-jezyka-kaszubskiego-w-mcdonalds.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dziennikpucki.pl/powiat-pucki/11-edycja-kaszubskiego-konkursu-w-mcdonalds-w-pucku-rekordowa-frekwencja/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dziennikpucki.pl/powiat-pucki/konkurs-jezyka-kaszubskiego-w-mcdonalds-w-pucku-2024/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dziennikpucki.pl/galerie/11-edycja-kaszubskiego-konkursu-w-mcdonalds-w-pucku/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/670-sprawdz-swoj-jezyk-kaszubski-z-mcdonalds-puck.html&lt;/ref&gt;

;2025 (12.) – [[12 łżëkwiata]]&lt;ref&gt;https://dziennikpucki.pl/norda/12-edycja-kaszubskiego-konkursu-w-mcdonalds-w-pucku/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dziennikpucki.pl/galerie/12-edycja-kaszubskiego-konkursu-w-mcdonalds-w-pucku/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mcdonalds.pl/o-mcdonalds/biuro-prasowe/398172-godome-po-kaszebsku&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://miastopuck.pl/galeria/po-kaszubsku-w-mcdonalds-2025.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|v=4j4LFplWh2A|tit=Kònkùrs Kaszëbsczégò Jãzëka w McDonald's|k=Kaszëbë i swiat}}&lt;/ref&gt;

;2026 (13.) – [[18 łżëkwiata]]&lt;ref&gt;{{YouTube|v=FRzD_Wt2VCA|tit=PUCK: Po kaszubsku w Mc'Donalds — Bałtycka TV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dziennikbaltycki.pl/13-edycja-konkursu-jezyka-kaszubskiego-za-nami-ponad-setka-mlodych-uczestnikow-i-wielkie-emocje/ar/c5p2-28930595&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dziennikbaltycki.pl/13-edycja-konkursu-jezyka-kaszubskiego-za-nami-ponad-setka-mlodych-uczestnikow-i-wielkie-emocje/gh/c5p2-28930595&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dziennikbaltycki.pl/13-edycja-konkursu-jezyka-kaszubskiego-za-nami-ponad-setka-mlodych-uczestnikow-i-wielkie-emocje/gh/c5p2-28930595/2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dziennikbaltycki.pl/mlodzi-godaja-po-kaszubsku-13-odslona-konkursu-jezykowego-w-mcdonalds-w-pucku/ar/c3p2-28913425&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mcdonalds.pl/o-mcdonalds/biuro-prasowe/455405-po-kaszebsku-w-mcdonaldze-po-raz-13-zakonczyl-sie-doroczny-konkurs-jezyka-kaszubskiego-w-puckim-mcdonalds&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sztum.naszemiasto.pl/mlodzi-godaja-po-kaszubsku-13-odslona-konkursu-jezykowego-w-mcdonalds-w-pucku/ar/c3p2-28913425&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://wejherowo.naszemiasto.pl/mlodzi-godaja-po-kaszubsku-13-odslona-konkursu-jezykowego-w-mcdonalds-w-pucku/ar/c3p2-28913425&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://wejherowo.naszemiasto.pl/mlodzi-godaja-po-kaszubsku-13-odslona-konkursu-jezykowego-w-mcdonalds-w-pucku/gh/c3p2-28913425&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://wiadomosci.onet.pl/kraj/konkurs-jezyka-kaszubskiego-w-pucku-13-edycja-po-kaszebsku-w-mcdonaldze/shzwt9j&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/BaltyckaTV/videos/13-edycja-konkursu-j%C4%99zyka-kaszubskiego-w-mcdonalds-w-puckuj%C4%99zyk-kaszubski-jako-j/2149040949196169/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://miastopuck.pl/kalendarz-wydarzen/po-kaszubsku-w-mcdonalds-xiii-konkurs-jezyka-kaszubskiego-dla-dzieci-i-mlodziezy.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nadmorski24.pl/aktualnosci/79445-po-kaszubsku-w-jednej-z-popularnych-restauracji-w-pucku&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pomorska.pl/w-tej-restauracji-mcdonalds-mowia-po-kaszubsku/ar/c3-14180219&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pomorska.pl/w-tej-restauracji-mcdonalds-mowia-po-kaszubsku/gh/c3-14180219&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/PuckNM/videos/po-kaszubsku-w-mcdonalds-w-pucku/1485103419928682/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://pckziu-puck.pl/szkola-dzienna/aktualnosci/po-kaszubsku-w-mcdonalds-czyli-xiii-edycja-konkursu-jezyka-kaszubskiego/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://radiokaszebe.pl/events/xiii-konkurs-jezyka-kaszubskiego-w-puckim-mcdonald-s-76&lt;/ref&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[McDonald's]]
* [[Adóm Hébel]]
|col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20260416200443/https://radiokaszebe.pl/news/puck-konkurs-po-kaszebsku-w-mcdonaldze-dla-dzieci-i-mlodziezy-845 Puck: Konkurs „Pò kaszëbskù w McDonaldze” dla dzieci i młodzieży] + [https://web.archive.org/web/20260416200446im_/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_mcdonald_konurs_kaszubski_puck.mp3 .mp3]

=== Szëkba ===
{{Szëkba|Pò kaszëbskù w McDonaldze}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach]]
[[Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach]]
[[Kategòrëjô:Restaùracje]]
[[Kategòrëjô:Gmina Pùck]]</text>
      <sha1>cvkelxv0vj4u77a4f187jddpswcdvma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gazetakartuska.pl (2003–2021)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13484</id>
    <revision>
      <id>209987</id>
      <parentid>209784</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>209987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6443" sha1="pv55b4ycx6q1st2lj3swgp3yet8dr8q" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Gazetakartuska.pl''' ({{jãz.|pl}} ''Gazeta Kartuska'') – dôwnô [[Pòlsczi jãzëk|pòlskòjãzëkòwô]] internetowô starna (2003–2021)&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030226072514/http://www.gazetakartuska.pl/historia.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233311/http://www.gazetakartuska.pl/reklamy.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422122549/http://www.gazetakartuska.pl/przeg.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kartuzy.info/firma/gazeta-kartuska-m23605&lt;/ref&gt;.

== Redaktór ==
* Ryszard Leszkowski&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20030226071341/http://www.gazetakartuska.pl/redakcja.html&lt;/ref&gt;

== Wespółrobòtniczi ==
Lësta:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* prof. [[Édwôrd Bréza]] ([[Sopòt]])
* Barbara Grabowska (Brodnica Dolna)
* Irena Hirsz ([[Kartuzë]])
* Andrzej Karolak
* Cezary Czaja (Kartuzy-foto)
* Wanda Kiedrowska ([[Stãżëca]])
* Alina Kistowska ([[Kartuzë]])
* [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]] ([[Gduńsk]])
* Lucyna Puzdrowska (Leszno)
* ks. [[Władisłôw Szulëst]] ([[Lëpùsz]])
* ks. dr [[Jón Walkùsz]] (KUL Lublin)

== Numrë ==
Lësta:&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/publicys.html&lt;/ref&gt;
;2002
{{Kòlumnë|em=12|1=
* Nr 40&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr40.html&lt;/ref&gt;
* Nr 41&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr41.html&lt;/ref&gt;
* Nr 42&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr42.html&lt;/ref&gt;
* Nr 43&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr43.html&lt;/ref&gt;
* Nr 44&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr44.html&lt;/ref&gt;
* Nr 45&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr45.html&lt;/ref&gt;
* Nr 46&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr46.html&lt;/ref&gt;
* Nr 47&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr47.html&lt;/ref&gt;
* Nr 48&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr48.html&lt;/ref&gt;
* Nr 49&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr49.html&lt;/ref&gt;
* Nr 50&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr50.html&lt;/ref&gt;
* Nr 51&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr51.html&lt;/ref&gt;
* Nr 52&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr52.html&lt;/ref&gt;
}}
;2003
{{Kòlumnë|em=12|1=
* Nr 01&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr001.html&lt;/ref&gt;
* Nr 02&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr002.html&lt;/ref&gt;
* Nr 03&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr003.html&lt;/ref&gt;
* Nr 04&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr004.html&lt;/ref&gt;
* Nr 05&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr005.html&lt;/ref&gt;
* Nr 06&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr006.html&lt;/ref&gt;
* Nr 07&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr007.html&lt;/ref&gt;
* Nr 08&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr008.html&lt;/ref&gt;
* Nr 09&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr009.html&lt;/ref&gt;
* Nr 10&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr010.html&lt;/ref&gt;
* Nr 11&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr011.html&lt;/ref&gt;
* Nr 12&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr012.html&lt;/ref&gt;
* Nr 13&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr013.html&lt;/ref&gt;
* Nr 14&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr014.html&lt;/ref&gt;
* Nr 15&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr015.html&lt;/ref&gt;
* Nr 16&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr016.html&lt;/ref&gt;
* Nr 17&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr017.html&lt;/ref&gt;
* Nr 18&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr018.html&lt;/ref&gt;
* Nr 19&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr019.html&lt;/ref&gt;
* Nr 20&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr020.html&lt;/ref&gt;
* Nr 21&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr021.html&lt;/ref&gt;
* Nr 22&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr022.html&lt;/ref&gt;
* Nr 23&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr023.html&lt;/ref&gt;
* Nr 24&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr024.html&lt;/ref&gt;
* Nr 25&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr025.html&lt;/ref&gt;
* Nr 26&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr026.html&lt;/ref&gt;
* Nr 27&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr027.html&lt;/ref&gt;
* Nr 28&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr028.html&lt;/ref&gt;
* Nr 29&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr029.html&lt;/ref&gt;
* Nr 30&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr030.html&lt;/ref&gt;
}}

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Gazeta Kartuska}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Kartuzë]]
|col3= === Jiné dôwné internetowé stronë ===
{{#categorytree:Dôwné internetowé stronë|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* 

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé internetowé cządniczi]]</text>
      <sha1>pv55b4ycx6q1st2lj3swgp3yet8dr8q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209992</id>
      <parentid>209987</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>209992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6488" sha1="26fmk9dulv4maxdcj9zq23yd0o7j9ag" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Gazetakartuska.pl''' ({{jãz.|pl}} ''Gazeta Kartuska'') – dôwnô [[Pòlsczi jãzëk|pòlskòjãzëkòwô]] internetowô starna (2003–2021)&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030226072514/http://www.gazetakartuska.pl/historia.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233311/http://www.gazetakartuska.pl/reklamy.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422122549/http://www.gazetakartuska.pl/przeg.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kartuzy.info/firma/gazeta-kartuska-m23605&lt;/ref&gt; dlô cządnika [[Gazeta Kartuska (1989–)]].

== Redaktór ==
* Ryszard Leszkowski&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20030226071341/http://www.gazetakartuska.pl/redakcja.html&lt;/ref&gt;

== Wespółrobòtniczi ==
Lësta:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* prof. [[Édwôrd Bréza]] ([[Sopòt]])
* Barbara Grabowska (Brodnica Dolna)
* Irena Hirsz ([[Kartuzë]])
* Andrzej Karolak
* Cezary Czaja (Kartuzy-foto)
* Wanda Kiedrowska ([[Stãżëca]])
* Alina Kistowska ([[Kartuzë]])
* [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]] ([[Gduńsk]])
* Lucyna Puzdrowska (Leszno)
* ks. [[Władisłôw Szulëst]] ([[Lëpùsz]])
* ks. dr [[Jón Walkùsz]] (KUL Lublin)

== Numrë ==
Lësta:&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/publicys.html&lt;/ref&gt;
;2002
{{Kòlumnë|em=12|1=
* Nr 40&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr40.html&lt;/ref&gt;
* Nr 41&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr41.html&lt;/ref&gt;
* Nr 42&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr42.html&lt;/ref&gt;
* Nr 43&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr43.html&lt;/ref&gt;
* Nr 44&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr44.html&lt;/ref&gt;
* Nr 45&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr45.html&lt;/ref&gt;
* Nr 46&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr46.html&lt;/ref&gt;
* Nr 47&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr47.html&lt;/ref&gt;
* Nr 48&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr48.html&lt;/ref&gt;
* Nr 49&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr49.html&lt;/ref&gt;
* Nr 50&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr50.html&lt;/ref&gt;
* Nr 51&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr51.html&lt;/ref&gt;
* Nr 52&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr52.html&lt;/ref&gt;
}}
;2003
{{Kòlumnë|em=12|1=
* Nr 01&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr001.html&lt;/ref&gt;
* Nr 02&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr002.html&lt;/ref&gt;
* Nr 03&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr003.html&lt;/ref&gt;
* Nr 04&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr004.html&lt;/ref&gt;
* Nr 05&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr005.html&lt;/ref&gt;
* Nr 06&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr006.html&lt;/ref&gt;
* Nr 07&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr007.html&lt;/ref&gt;
* Nr 08&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr008.html&lt;/ref&gt;
* Nr 09&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr009.html&lt;/ref&gt;
* Nr 10&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr010.html&lt;/ref&gt;
* Nr 11&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr011.html&lt;/ref&gt;
* Nr 12&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr012.html&lt;/ref&gt;
* Nr 13&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr013.html&lt;/ref&gt;
* Nr 14&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr014.html&lt;/ref&gt;
* Nr 15&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr015.html&lt;/ref&gt;
* Nr 16&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr016.html&lt;/ref&gt;
* Nr 17&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr017.html&lt;/ref&gt;
* Nr 18&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr018.html&lt;/ref&gt;
* Nr 19&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr019.html&lt;/ref&gt;
* Nr 20&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr020.html&lt;/ref&gt;
* Nr 21&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr021.html&lt;/ref&gt;
* Nr 22&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr022.html&lt;/ref&gt;
* Nr 23&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr023.html&lt;/ref&gt;
* Nr 24&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr024.html&lt;/ref&gt;
* Nr 25&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr025.html&lt;/ref&gt;
* Nr 26&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr026.html&lt;/ref&gt;
* Nr 27&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr027.html&lt;/ref&gt;
* Nr 28&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr028.html&lt;/ref&gt;
* Nr 29&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr029.html&lt;/ref&gt;
* Nr 30&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr030.html&lt;/ref&gt;
}}

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Gazeta Kartuska}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Kartuzë]]
|col3= === Jiné dôwné internetowé stronë ===
{{#categorytree:Dôwné internetowé stronë|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* 

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé internetowé cządniczi]]</text>
      <sha1>26fmk9dulv4maxdcj9zq23yd0o7j9ag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209994</id>
      <parentid>209992</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>Logòtip</comment>
      <origin>209994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6542" sha1="18f2il4jhlndq77pyzhos5ovqdaa095" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Jiné znaczënczi}}

[[Òbrôzk:Gazeta Kartuska logo.png|mały|Logòtip]]

'''Gazetakartuska.pl''' ({{jãz.|pl}} ''Gazeta Kartuska'') – dôwnô [[Pòlsczi jãzëk|pòlskòjãzëkòwô]] internetowô starna (2003–2021)&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030226072514/http://www.gazetakartuska.pl/historia.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233311/http://www.gazetakartuska.pl/reklamy.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422122549/http://www.gazetakartuska.pl/przeg.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kartuzy.info/firma/gazeta-kartuska-m23605&lt;/ref&gt; dlô cządnika [[Gazeta Kartuska (1989–)]].

== Redaktór ==
* Ryszard Leszkowski&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20030226071341/http://www.gazetakartuska.pl/redakcja.html&lt;/ref&gt;

== Wespółrobòtniczi ==
Lësta:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* prof. [[Édwôrd Bréza]] ([[Sopòt]])
* Barbara Grabowska (Brodnica Dolna)
* Irena Hirsz ([[Kartuzë]])
* Andrzej Karolak
* Cezary Czaja (Kartuzy-foto)
* Wanda Kiedrowska ([[Stãżëca]])
* Alina Kistowska ([[Kartuzë]])
* [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]] ([[Gduńsk]])
* Lucyna Puzdrowska (Leszno)
* ks. [[Władisłôw Szulëst]] ([[Lëpùsz]])
* ks. dr [[Jón Walkùsz]] (KUL Lublin)

== Numrë ==
Lësta:&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/publicys.html&lt;/ref&gt;
;2002
{{Kòlumnë|em=12|1=
* Nr 40&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr40.html&lt;/ref&gt;
* Nr 41&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr41.html&lt;/ref&gt;
* Nr 42&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr42.html&lt;/ref&gt;
* Nr 43&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr43.html&lt;/ref&gt;
* Nr 44&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr44.html&lt;/ref&gt;
* Nr 45&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr45.html&lt;/ref&gt;
* Nr 46&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr46.html&lt;/ref&gt;
* Nr 47&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr47.html&lt;/ref&gt;
* Nr 48&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr48.html&lt;/ref&gt;
* Nr 49&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr49.html&lt;/ref&gt;
* Nr 50&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr50.html&lt;/ref&gt;
* Nr 51&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr51.html&lt;/ref&gt;
* Nr 52&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr52.html&lt;/ref&gt;
}}
;2003
{{Kòlumnë|em=12|1=
* Nr 01&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr001.html&lt;/ref&gt;
* Nr 02&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr002.html&lt;/ref&gt;
* Nr 03&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr003.html&lt;/ref&gt;
* Nr 04&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr004.html&lt;/ref&gt;
* Nr 05&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr005.html&lt;/ref&gt;
* Nr 06&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr006.html&lt;/ref&gt;
* Nr 07&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr007.html&lt;/ref&gt;
* Nr 08&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr008.html&lt;/ref&gt;
* Nr 09&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr009.html&lt;/ref&gt;
* Nr 10&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr010.html&lt;/ref&gt;
* Nr 11&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr011.html&lt;/ref&gt;
* Nr 12&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr012.html&lt;/ref&gt;
* Nr 13&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr013.html&lt;/ref&gt;
* Nr 14&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr014.html&lt;/ref&gt;
* Nr 15&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030422084447/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr015.html&lt;/ref&gt;
* Nr 16&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr016.html&lt;/ref&gt;
* Nr 17&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr017.html&lt;/ref&gt;
* Nr 18&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr018.html&lt;/ref&gt;
* Nr 19&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr019.html&lt;/ref&gt;
* Nr 20&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr020.html&lt;/ref&gt;
* Nr 21&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr021.html&lt;/ref&gt;
* Nr 22&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr022.html&lt;/ref&gt;
* Nr 23&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr023.html&lt;/ref&gt;
* Nr 24&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr024.html&lt;/ref&gt;
* Nr 25&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr025.html&lt;/ref&gt;
* Nr 26&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr026.html&lt;/ref&gt;
* Nr 27&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr027.html&lt;/ref&gt;
* Nr 28&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr028.html&lt;/ref&gt;
* Nr 29&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr029.html&lt;/ref&gt;
* Nr 30&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030805233031/http://www.gazetakartuska.pl/archiwum/Nr030.html&lt;/ref&gt;
}}

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Gazeta Kartuska}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Kartuzë]]
|col3= === Jiné dôwné internetowé stronë ===
{{#categorytree:Dôwné internetowé stronë|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* 

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Dôwné kaszëbsczé internetowé cządniczi]]</text>
      <sha1>18f2il4jhlndq77pyzhos5ovqdaa095</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klëka (Radio Kaszëbë)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13486</id>
    <revision>
      <id>210023</id>
      <parentid>209661</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>[[Gala Wrãczeniô Medalu Stolema]]</comment>
      <origin>210023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5698" sha1="rmnev1la8s0kq6yswhvnv9wgjyx2m17" xml:space="preserve">{{Jiné znaczënczi|___}}
'''Klëka – „Informacëje z Kaszëb”''' ({{jãz.|pl}} „Klëka – Najważniejsze informacje z Kaszub”) – [[Pòlsczi jãzëk|pòlskòjãzëkòwé]] i czasã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwé]] [[pòdkast]] na [[Radio Kaszëbë]]&lt;ref&gt;https://radiokaszebe.pl/podcasts/serwisy-informacyjne-179/1&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Archiwum&lt;ref&gt;https://radiokaszebe.pl/rss/archiwum-serwisy-kleka-csb-informaceje-z-kaszeb-2020-podcast-14&lt;/ref&gt;
|-
!Data
!Dług.
! Òpis !! Jãz. 
|-
|2020-02-05&lt;ref&gt;https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-5-gromicznika-kleka-05-02-2020/&lt;/ref&gt;
|4:44
|
# Gruńtownô szkòła we Wierzkùcënie w [[Gmina Krokòwò|gminie Krokòwa]] je ju rozbùdowónô
# W [[Gdiniô|Gdini]] zaczãlë jesz jeden nabiór do projektu „Wolontariusz Osoby Niepełnosprawnej”
# W [[Chmielno|Chmielnie]] na 800-lecé wsë rëchtëją cyfrowi albùm z òdjimkama
| {{jãz.|csb}} 
|-
|2020-02-04&lt;ref&gt;https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/wtork-30-gromicznika-kleka-04-02-2020/&lt;/ref&gt;
|5:37
|
# Zamiast pneùmaticznëch spòrtowëch zalów mdą mùrowóné – w Szlachecczi Kamiéńcë ë Klëkòwi Hëce w [[Gmina Stãżëca|gminie Stãżëca]]
# 22. [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] mdze w Pùckù w tã slédną sobòtã swiãtojańsczégò
# Akademiô Nożny Balë Cassubian przëjimô zapisë na cykel turnérów w nożną balã w [[Bòlszewò|Bólszewie]] w [[Gmina Wejrowò|gminie Wejrowò]]
| {{jãz.|csb}} 
|-
|2020-01-30&lt;ref&gt;https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-30-januara-kleka-30-01-2020/&lt;/ref&gt;
|5:24
|
# Dalszich robót wkół metropòlitalnégò ùstawù dlô [[Pòmòrskô|Pòmòrzô]] chcą wójtowie, bùrméstrowie, prezydeńcë ë starostowie
# Prezydeńt Ãdris Duda òdkrëje w Pùckù tôflã, jakô ùpamiãtniô Antona Miotka
# Rëbôcczé pòwiôstczi ë alternatiwny rock – to je recept na tą sódmą platkã gdińsczi fòrmacje Kiev Office
| {{jãz.|csb}} 
|-
|2020-01-29&lt;ref&gt;https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/&lt;/ref&gt;
|5:13
|
# Wejrowsczé mùzeùm zrobiło bekańt ò 21 edicëji Òglowòpòlsczégò Lëteracczégò Kònkùrsu miona Jana Drzéżdżona
# We Gdini w sobòtã mdze nastãpnô edicëjô Festiwalu Żeglôrsczich Filmów
# Zmòdernyzowóny dzél Ùrzãdu Gminë w [[Żukòwò|Żukòwie]] mdze òtemkłi 11. gromicznika
|{{jãz.|csb}}
|-
|2020-01-28&lt;ref&gt;https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/wtork-28-januara-kleka-28-01-2020/&lt;/ref&gt;
|6:05
|
# Seniorzë z [[Gmina Stãżëca|gminë Stãżëca]] dostôwają ju òd samòrządu wspiarcé na kùpianié medëcënów
# 7 Òrmùzdowëch Skrów za łońsczi rok przëznała redakcëjô miesãcznika [[Pomerania (cządnik)|Pomerania]]
# Bez starë Kaszëbów slub Pòlsczi z mòrzã bë béł niemòżlëwi – to je ta głównô mësla wëstôwkù zrëchtowónégò przez [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë|Mùzeùm Pùcczi Zemie]]
|{{jãz.|csb}}
|-
|2020-01-08&lt;ref&gt;https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-8-januara-kleka-08-01-2020/&lt;/ref&gt;
|5:11
|
# 260 sztëk lëdzy mô nalazłé nowé chëcze dzãka òsłonowémù programòwi Gdinie dlô mieszkańców „Pekinu”
# W Lãbòrgù w sobòtã to dô I Pòmòrsczi Przezérk Kaszëbsczich Kòlãd ë Pastorałków
# W Lëzënie w sobòtã mdą drëdżé Mésterstwa Swiata w Bùczce
|{{jãz.|csb}}
|-
|2020-01-07&lt;ref&gt;https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/czwiortk-7-januara-kleka-07-01-2020/&lt;/ref&gt;
|5:13
|
# Zamiast ksążk socjalné mieszkania – we [[Stãżëca|Stãżëcë]] zaczãlë remònt dôwny sedzbë biblotéczi
# W [[Lãbórg|Lãbòrgù]] robią nowi dzél szasé Majkòwsczégò – pòłączeniô krajewi szóstczi z rejonã smãtarza
# W Stacji Kùltura w [[Rëmiô|Rëmi]] mdze òtemkłi wëstôw ò midzë jinyma graficznym projektowanim
|{{jãz.|csb}}
|-
|2020-01-02&lt;ref&gt;https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/czwiortk-2-januara-kleka-02-01-2020/&lt;/ref&gt;
|4:45
|
# W [[Gmina Lëzëno|gminie Lëzëno]] mają zarezerwòwóné 14 mln zł na latosé jinwesticyjné wëdôwczi, jednak je mòżlëwé, że mdze trzeba je ògrańczëc
# [[Gala Wrãczeniô Medalu Stolema|Gala Przekôzaniô Medalu Stolëma]] mdze 08 januara
# W Pògòrzim w [[Gmina Kòsôkòwò|gminie Kòsôkòwò]] skùńczą latos bùdowac szasé Kòscuszczi
|{{jãz.|csb}}
|-
|2019-12-19&lt;ref&gt;https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/czwiortk-19-godnika-kleka-19-12-2019/&lt;/ref&gt;
|4:58
|
# Rozbiérkama kòl banofù PKP w [[Bëtowò|Bëtowie]] sã rëchtëją do bùdacje jintegracyjnégò wãzła
# W Dzemiónach rëchtëją dwie mùzyczné gòdné żëczbë ë nôwikszą żëwą szopkã
# Kaszëbskô Wilëjô w [[Kartuzë|Kartuzach]] pòmale sã robi tradicją. Latos mdze na rénkù miasta
|{{jãz.|csb}}
|-
|2019-12-18&lt;ref&gt;https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-18-godnika-kleka-18-12-2019/&lt;/ref&gt;
|5:47
|
# Felëje chãtnëch na przërëchtowanié ë wprowadzenié zintegrowónégò bilietu Fala. Mdze drëdżi przetôrg
# [[Radio Kaszëbë]] fejrëje 15 gebùrstach
# W [[Gdiniô|Gdini]] mdze mòżno za darmôka wëpòżëczëc rehabilitacyjny sprzãt
|{{jãz.|csb}}
|}

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Klëka (wiele znaczeniów)}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Radio Kaszëbë]]
|col3= === Jiné pòdkastë ===
{{#categorytree:Pòdkastë|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* https://radiokaszebe.pl/rss/archiwum-serwisy-kleka-csb-informaceje-z-kaszeb-2020-podcast-14

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Pòdkastë na Radio Kaszëbë]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbskòjãzëkòwé internetowé stronë (dzélã)]]</text>
      <sha1>rmnev1la8s0kq6yswhvnv9wgjyx2m17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Costerina (kònkùrs)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13528</id>
    <revision>
      <id>209961</id>
      <parentid>209169</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T13:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>[[Kategòrëjô:Kònkùrsë lëteracczé na Kaszëbach]]</comment>
      <origin>209961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3041" sha1="o3pfqo0wq00u6e8847effnkj2z0yfmd" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Bez òdjimka}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi-n1326977&lt;/ref&gt; abò '''Kònkùrs Lëteraturë Kaszëbsczi i ò Kaszëbach Costerina'''&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704&lt;/ref&gt; abò ''Kònkùrs Lëteraturë Kaszëbsczi ë ò Kaszëbach Costerina''&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/biblioteka-zdze-za-n1551421&lt;/ref&gt; ({{jãz.|pl}} ''Konkurs Literatury Kaszubskiej i o Kaszubach Costerina'') – kònkùrs na [[Kaszëbë|Kaszëbach]].

* 2005&lt;ref&gt;https://www.bibliotekakoscierzyna.pl/costerina-2005/&lt;/ref&gt;
* 2006&lt;ref&gt;https://www.bibliotekakoscierzyna.pl/targi-2006/&lt;/ref&gt;
* 2007&lt;ref&gt;https://www.bibliotekakoscierzyna.pl/costerina-2007/&lt;/ref&gt;
* 2008&lt;ref&gt;https://www.bibliotekakoscierzyna.pl/costerina-2008/&lt;/ref&gt;
* 2009&lt;ref&gt;https://www.bibliotekakoscierzyna.pl/costerina-2009/&lt;/ref&gt;
* 2010&lt;ref&gt;https://www.bibliotekakoscierzyna.pl/costerina-2010/&lt;/ref&gt;
* 2011&lt;ref&gt;https://www.bibliotekakoscierzyna.pl/costerina-2011/&lt;/ref&gt;
* 2012&lt;ref&gt;https://www.bibliotekakoscierzyna.pl/costerina-2012/&lt;/ref&gt;
* 2013&lt;ref&gt;https://www.bibliotekakoscierzyna.pl/costerina-2013/&lt;/ref&gt;
* 2014&lt;ref&gt;https://www.bibliotekakoscierzyna.pl/costerina-2014/&lt;/ref&gt;
* 2015&lt;ref&gt;https://www.bibliotekakoscierzyna.pl/costerina-2015/&lt;/ref&gt;
* 2016 (XVII)&lt;ref&gt;https://www.bibliotekakoscierzyna.pl/costerina-2016/&lt;/ref&gt;
* 2017
* 2018
* 2019
* 2020
* 2021 (XXI)&lt;ref&gt;https://www.bibliotekakoscierzyna.pl/konkurs-literatury-kaszubskiej-i-pomorskiej-2021-ogloszenie-wynikow/&lt;/ref&gt;
* 2022 (XXII)&lt;ref&gt;https://www.bibliotekakoscierzyna.pl/xxii-targi-ksiazki-aktualizacja/&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 2023 (XXIII)
* 2024 (XXIV)
* 2025 (XXV) – [[4 lëpińca]]&lt;ref&gt;https://radioglos.pl/wiadomosci/regionalne/13064-xxv-konkursu-literatury-kaszubskiej-i-o-kaszubach-costerina-wyniki&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.koscierzyna24.info/artykul/8595,4-lipca-w-koscierzynie-costerina-2025-25-edycja-targow-ksiazki-z-dusza-regionu&lt;/ref&gt;
* 2026 (XXVI)&lt;ref&gt;https://www.bibliotekakoscierzyna.pl/ogloszenie-wynikow-z-xxvi-konkursu-literatury-kaszubskiej-i-pomorskiej-costerina-2026/&lt;/ref&gt;

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Costerina}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Kònkùrs]]
* [[Kòscérzna]]
|col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë|2}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
{{Òficjalnô starna}}
* https://radioglos.pl/wiadomosci/regionalne/13064-xxv-konkursu-literatury-kaszubskiej-i-o-kaszubach-costerina-wyniki
** https://radioglos.pl/media/com_podcastmanager/2025.07.04Koscierzyna%20targi%20reportaz%2010.13%20min.mp3
** https://radioglos.pl/media/com_podcastmanager/2025.07.04Koscierzyna%20targi%20Izabela%20Brandt%20poetka%20rozmowa%204.30%20min.mp3

=== Szëkba ===
{{Szëkba|Costerina}}

{{Ùzémk artikla}}
{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë lëteracczé na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>o3pfqo0wq00u6e8847effnkj2z0yfmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benefis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13561</id>
    <revision>
      <id>210016</id>
      <parentid>209753</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ * [[Gala]]</comment>
      <origin>210016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1598" sha1="c6hud5d3p9t3vjm976unwtp3u8w0wr1" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:09.01.16 benefis prof (99).JPG|mały|Benefis Edmunda Mikołajczaka (2009)]]

'''Benefis'''&lt;ref&gt;{{RKJ|2014|36}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{sloworz.org|19633|22232}}&lt;/ref&gt; – specjalnë wëdarzenié, mającô na célu ùznôwanié i hònorowanié òsobë.

[[Stanisłôw Janke]] napisôł:&lt;blockquote&gt;''„Rôz czedës kaszëbsczi òblok jô parłãcził leno z fòlklorizmã, dzys zdrzã na niegò czësto jinaczi. Je dlô mie wôżną znanką juwernotë Kaszëbów, czims na ôrt kimona dlô Japanów. Nijak nie jidze przék nowòczasnoscë, piãkno pòdsztrichiwô miłotã do swòjiznë. Łonina mój '''benefis''' z leżnoscë 60. ùrodzënów w bibliotece w Bólszewie jô przërôcził drëchów i znajemnëch, żebë przëszlë prawie w kaszëbsczim òblokù. Baro wiele zjiscëło nã mòjã prosbã. Wspòminóm to z bùchą i wzrëszenim”''&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/profile.php?id=100000665020571 (przëstãp z dn. 27.10.2017 r.).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{RKJ|2017|94}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== Òbaczë téż ==
* [[Gala]]
* [[Skłôdanié żëczbów]]

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
* {{YouTube|v=9ATbBn0zZPc|tit=Benefis Jaromiry Labuddy – relacja Gminnego Domu Kultury w Lini|k=Gminny Dom Kultury w Lini|jaz=pl}}
* {{YouTube|v=7IitfN5H7Uk|tit=Edmund Szymikowski-Benefis w Wejherowskim Pałacu|k=Zygmunt Pałasz (Chór Pieciolinie)|jaz=csb}}
* {{YouTube|v=5pTJjb4zMQ8|tit=Benefis Anny Sobolewskiej|k=Janusz L. Sobolewski|jaz=pl}}
* {{YouTube|v=q-ImOs6XZUw|tit=Benefis zespołu Wiśta Wio!|k=GOK Potęowo|jaz=pl}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Wëdarzenia]]</text>
      <sha1>c6hud5d3p9t3vjm976unwtp3u8w0wr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Matizer Noga (wiele znaczeniów)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13570</id>
    <revision>
      <id>209953</id>
      <parentid>209400</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>+Kabaret „A Matizernoga” (Banino)</comment>
      <origin>209953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="490" sha1="3patnwnf6kusokkm4lrm4wob7wsj04s" xml:space="preserve">{{Wiele znaczeniów|Matizer Noga (wiele znaczeniów)}}
* „matizernoga!” abò „matizer i noga!”, „matisdërnoga!”, „matusdënoga!”, czë „matërdénoga!”&lt;ref&gt;{{sloworz.org|24393|27919}}&lt;/ref&gt;
* {{Link if not current|Kabaret „A Matizernoga”||}}&lt;!-- https://web.archive.org/web/20210518020707/https://zkpbanino.pl/index.php/zespoly/kabaret-a-matyzernoga--&gt;
* {{Link if not current|Kapela „A Matizer Noga”||}}
* {{Link if not current|Matizer Noga (restaùracjô)||}}</text>
      <sha1>3patnwnf6kusokkm4lrm4wob7wsj04s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Part Banino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13641</id>
    <revision>
      <id>209943</id>
      <timestamp>2026-07-31T12:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>209943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1102" sha1="ah41cujx76a5gcoi8la0ga9rqdcom1z" xml:space="preserve">'''Part Banino''' ({{jãz.|pl}} ''Oddział Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego w Baninie''), w skrodzëni '''KPZ Banino''' ({{jãz.|pl}} ''ZKP Banino'' abò ''ZKP O/Banino'') – part Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô we wsi [[Banino]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20171208022817/http://www.zkpbanino.pl/index.php/o-oddziale&lt;/ref&gt;.

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Klub Młodëch Kaszëbów „Cassubia”]]
* [[Festiwal Kaszëbsczich Filmów]]
* [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]] ({{jãz.|pl}} ''Festiwal Humoru Kaszubskiego'')
* [[Konkurs Piosenek Kaszubskich im. J. Trepczyka]]
* [[Kaszubski Festyn w Baninie]]
|col2= === Jiné partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô ===
{{#categorytree:Partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
{{Òficjalnô starna}}
* https://web.archive.org/web/20171208082206/http://www.zkpbanino.pl/index.php?start=98

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Banino]]
[[Kategòrëjô:Partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]</text>
      <sha1>ah41cujx76a5gcoi8la0ga9rqdcom1z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209952</id>
      <parentid>209943</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>''Baniński Oddział Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego''</comment>
      <origin>209952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1163" sha1="a87h04dmzpbdd630s3lmxvewz26gvew" xml:space="preserve">'''Part Banino''' ({{jãz.|pl}} ''Oddział Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego w Baninie'' abò ''Baniński Oddział Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego''), w skrodzëni '''KPZ Banino''' ({{jãz.|pl}} ''ZKP Banino'' abò ''ZKP O/Banino'') – part Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô we wsi [[Banino]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20171208022817/http://www.zkpbanino.pl/index.php/o-oddziale&lt;/ref&gt;.

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Klub Młodëch Kaszëbów „Cassubia”]]
* [[Festiwal Kaszëbsczich Filmów]]
* [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]] ({{jãz.|pl}} ''Festiwal Humoru Kaszubskiego'')
* [[Konkurs Piosenek Kaszubskich im. J. Trepczyka]]
* [[Kaszubski Festyn w Baninie]]
|col2= === Jiné partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô ===
{{#categorytree:Partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
{{Òficjalnô starna}}
* https://web.archive.org/web/20171208082206/http://www.zkpbanino.pl/index.php?start=98

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Banino]]
[[Kategòrëjô:Partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]</text>
      <sha1>a87h04dmzpbdd630s3lmxvewz26gvew</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210029</id>
      <parentid>209952</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T17:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ pl→csb</comment>
      <origin>210029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1180" sha1="qmbsaw1jo1ancvmancerw9oibkebng8" xml:space="preserve">'''Part Banino''' ({{jãz.|pl}} ''Oddział Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego w Baninie'' abò ''Baniński Oddział Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego''), w skrodzëni '''KPZ Banino''' ({{jãz.|pl}} ''ZKP Banino'' abò ''ZKP O/Banino'') – part Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô we wsi [[Banino]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20171208022817/http://www.zkpbanino.pl/index.php/o-oddziale&lt;/ref&gt;.

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Klub Młodëch Kaszëbów „Cassubia”]]
* [[Festiwal Kaszëbsczich Filmów]]
* [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]] ({{jãz.|pl}} ''Festiwal Humoru Kaszubskiego'')
* [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów m. Jana Trepczika w Miszewie]]
* [[Kaszubski Festyn w Baninie]]
|col2= === Jiné partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô ===
{{#categorytree:Partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}
{{Òficjalnô starna}}
* https://web.archive.org/web/20171208082206/http://www.zkpbanino.pl/index.php?start=98

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Banino]]
[[Kategòrëjô:Partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]</text>
      <sha1>qmbsaw1jo1ancvmancerw9oibkebng8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategòrëjô:Banino</title>
    <ns>14</ns>
    <id>13642</id>
    <revision>
      <id>209944</id>
      <timestamp>2026-07-31T12:12:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>209944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="mhteiueac0xo3ph1gjglm0j308pc322" xml:space="preserve">{{Commons}}

[[Kategòrëjô:Gmina Żukòwò]]
[[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]]</text>
      <sha1>mhteiueac0xo3ph1gjglm0j308pc322</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209946</id>
      <parentid>209944</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T12:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>kat.</comment>
      <origin>209946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="rw646kybabylhczg4t76aflgfm0hi1i" xml:space="preserve">{{Commons}}

[[Kategòrëjô:Gmina Żukòwò]]
[[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]]
[[Kategòrëjô:Kaszëbë]]</text>
      <sha1>rw646kybabylhczg4t76aflgfm0hi1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategòrëjô:Kònkùrsë lëteracczé na Kaszëbach</title>
    <ns>14</ns>
    <id>13643</id>
    <revision>
      <id>209959</id>
      <timestamp>2026-07-31T13:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>209959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="iouwojmf14qf7uqz5v4c4dvjzbr8hmz" xml:space="preserve">{{Commons}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë lëteracczé| Kaszëbë]]
[[Kategòrëjô:Kònkùrsë na Kaszëbach|Lëteracczé]]</text>
      <sha1>iouwojmf14qf7uqz5v4c4dvjzbr8hmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategòrëjô:Kònkùrsë lëteracczé</title>
    <ns>14</ns>
    <id>13644</id>
    <revision>
      <id>209960</id>
      <timestamp>2026-07-31T13:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>209960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="9c2u44tilla4kdo7n51lxbfs6mcq6kv" xml:space="preserve">{{Commons}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë|Lëteracczé]]
[[Kategòrëjô:Lëteratura|Kònkùrsë]]</text>
      <sha1>9c2u44tilla4kdo7n51lxbfs6mcq6kv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13645</id>
    <redirect title="Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié" />
    <revision>
      <id>209962</id>
      <timestamp>2026-07-31T13:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>#TAM [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié#Partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]</comment>
      <origin>209962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="4h9uaev37wdwv7tms0z7zmi2psalqfr" xml:space="preserve">#TAM [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié#Partë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]</text>
      <sha1>4h9uaev37wdwv7tms0z7zmi2psalqfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskùsëjô:Rok</title>
    <ns>1</ns>
    <id>13646</id>
    <revision>
      <id>209963</id>
      <timestamp>2026-07-31T13:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40093-91</username>
        <id>19878</id>
      </contributor>
      <comment>/* นามพรมลูกชิป */ nowa sekcja</comment>
      <origin>209963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="275" sha1="tb1k0ccnkq4cx1z9ghror90zdt5xrgr" xml:space="preserve">== นามพรมลูกชิป ==

ต้นไม้หรือพืชทีรับประธานได๋ [[Specjalnô:Wkład/&amp;#126;2026-40093-91|&amp;#126;2026-40093-91]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:&amp;#126;2026-40093-91|dyskusja]]) 15:48, 31 lëp 2026 (CEST)</text>
      <sha1>tb1k0ccnkq4cx1z9ghror90zdt5xrgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13647</id>
    <revision>
      <id>209964</id>
      <timestamp>2026-07-31T14:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>209964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1154" sha1="rpvpn9bsxaoreywqn03zw2fwl445t6c" xml:space="preserve">'''Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona''' ({{jãz.|pl}} ''Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Drzeżdżona'') – [[kònkùrs]] lëteracczi na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òrganizowóny w [[Wejrowò|Wejrowie]] òd 1998 rokù przez [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/drzezdzon-jan/&lt;/ref&gt;. XXII Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona [[Jón Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] je finansowóny z dotacje [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minystra Bënowëch Sprôw i Administracje]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2021/POMERANIA_10_557_2021_net.pdf&lt;/ref&gt;.

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Jón Drzéżdżón]]
* [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]
|col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë lëteracczé na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>rpvpn9bsxaoreywqn03zw2fwl445t6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209967</id>
      <parentid>209964</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ +</comment>
      <origin>209967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1129" sha1="9ybvhx10y4h2xjhgoqhb3l586zedxwb" xml:space="preserve">'''Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona''' ({{jãz.|pl}} ''Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Drzeżdżona'') – [[kònkùrs]] lëteracczi na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òrganizowóny w [[Wejrowò|Wejrowie]] òd 1998 rokù przez [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/drzezdzon-jan/&lt;/ref&gt;. XXII Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona [[Jón Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] je finansowóny z dotacje [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minystra Bënowëch Sprôw i Administracje]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2021/POMERANIA_10_557_2021_net.pdf&lt;/ref&gt;.

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]
|col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë lëteracczé na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>9ybvhx10y4h2xjhgoqhb3l586zedxwb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209970</id>
      <parentid>209967</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Òbaczë téż */ +</comment>
      <origin>209970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1154" sha1="rpvpn9bsxaoreywqn03zw2fwl445t6c" xml:space="preserve">'''Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona''' ({{jãz.|pl}} ''Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Drzeżdżona'') – [[kònkùrs]] lëteracczi na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òrganizowóny w [[Wejrowò|Wejrowie]] òd 1998 rokù przez [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/drzezdzon-jan/&lt;/ref&gt;. XXII Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona [[Jón Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] je finansowóny z dotacje [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minystra Bënowëch Sprôw i Administracje]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2021/POMERANIA_10_557_2021_net.pdf&lt;/ref&gt;.

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Jón Drzéżdżón]]
* [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]
|col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë lëteracczé na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>rpvpn9bsxaoreywqn03zw2fwl445t6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209972</id>
      <parentid>209970</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T14:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}}</comment>
      <origin>209972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1203" sha1="fd4n6c5n6665831aggc8wdbiypbhdhf" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Bez òdjimka}}

'''Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona''' ({{jãz.|pl}} ''Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Drzeżdżona'') – [[kònkùrs]] lëteracczi na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òrganizowóny w [[Wejrowò|Wejrowie]] òd 1998 rokù przez [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/drzezdzon-jan/&lt;/ref&gt;. XXII Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona [[Jón Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] je finansowóny z dotacje [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minystra Bënowëch Sprôw i Administracje]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2021/POMERANIA_10_557_2021_net.pdf&lt;/ref&gt;.

== Òbaczë téż ==
{{Col2
|col1= === Pòłączoné témë ===
* [[Jón Drzéżdżón]]
* [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]
|col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë lëteracczé na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>fd4n6c5n6665831aggc8wdbiypbhdhf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>209998</id>
      <parentid>209972</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T15:50:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>{{Jiné znaczënczi}}</comment>
      <origin>209998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1308" sha1="j0z4atme6e1ffosoggrhkfk7e3hf15i" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Bez òdjimka}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona''' ({{jãz.|pl}} ''Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Drzeżdżona'') – [[kònkùrs]] lëteracczi na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òrganizowóny w [[Wejrowò|Wejrowie]] òd 1998 rokù przez [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/drzezdzon-jan/&lt;/ref&gt;. XXII Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona [[Jón Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] je finansowóny z dotacje [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minystra Bënowëch Sprôw i Administracje]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2021/POMERANIA_10_557_2021_net.pdf&lt;/ref&gt;.

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Jón Drzéżdżón]]
* [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]
|col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë lëteracczé na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>j0z4atme6e1ffosoggrhkfk7e3hf15i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210071</id>
      <parentid>209998</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Iketsi przeniós starnã [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]] do [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]]: ó w Drzéżdżóna</comment>
      <origin>209998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1308" sha1="j0z4atme6e1ffosoggrhkfk7e3hf15i" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Bez òdjimka}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona''' ({{jãz.|pl}} ''Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Drzeżdżona'') – [[kònkùrs]] lëteracczi na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òrganizowóny w [[Wejrowò|Wejrowie]] òd 1998 rokù przez [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/drzezdzon-jan/&lt;/ref&gt;. XXII Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona [[Jón Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] je finansowóny z dotacje [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minystra Bënowëch Sprôw i Administracje]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2021/POMERANIA_10_557_2021_net.pdf&lt;/ref&gt;.

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Jón Drzéżdżón]]
* [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]
|col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë lëteracczé na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>j0z4atme6e1ffosoggrhkfk7e3hf15i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210076</id>
      <parentid>210071</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>ó</comment>
      <origin>210076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1309" sha1="9z33lygq9rvbxg8ubaoa2d6mwysoqgx" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Bez òdjimka}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona''' ({{jãz.|pl}} ''Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Drzeżdżona'') – [[kònkùrs]] lëteracczi na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òrganizowóny w [[Wejrowò|Wejrowie]] òd 1998 rokù przez [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/drzezdzon-jan/&lt;/ref&gt;. XXII Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona [[Jón Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] je finansowóny z dotacje [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minystra Bënowëch Sprôw i Administracje]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2021/POMERANIA_10_557_2021_net.pdf&lt;/ref&gt;.

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna (wiele znaczeniów)}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Jón Drzéżdżón]]
* [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]
|col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë lëteracczé na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>9z33lygq9rvbxg8ubaoa2d6mwysoqgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210083</id>
      <parentid>210076</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:16:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>ó</comment>
      <origin>210083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1311" sha1="l5gx7c3vgjphv4bek7dfch2399j89s1" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Bez òdjimka}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna''' ({{jãz.|pl}} ''Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Drzeżdżona'') – [[kònkùrs]] lëteracczi na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òrganizowóny w [[Wejrowò|Wejrowie]] òd 1998 rokù przez [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]&lt;ref&gt;https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/drzezdzon-jan/&lt;/ref&gt;. XXII Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona [[Jón Drzéżdżón|Jana Drzéżdżóna]] je finansowóny z dotacje [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minystra Bënowëch Sprôw i Administracje]]&lt;ref&gt;https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2021/POMERANIA_10_557_2021_net.pdf&lt;/ref&gt;.

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna (wiele znaczeniów)}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Jón Drzéżdżón]]
* [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]
|col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë lëteracczé na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>l5gx7c3vgjphv4bek7dfch2399j89s1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna (wiele znaczeniów)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13648</id>
    <revision>
      <id>209997</id>
      <timestamp>2026-07-31T15:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>209997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="282" sha1="04srxev54910nwbl0e53unga5y6naq4" xml:space="preserve">{{Wiele znaczeniów|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)}}
* {{Link if not current|Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona|| }}
* {{Link if not current|Bë nie zabëc mòwë starków|| – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi m. Jana Drzéżdżóna}}</text>
      <sha1>04srxev54910nwbl0e53unga5y6naq4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210073</id>
      <parentid>209997</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:11:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>ó</comment>
      <origin>210073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="284" sha1="cc17ytg9f3nb8eu0jqh97nmj5j4f7ye" xml:space="preserve">{{Wiele znaczeniów|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna (wiele znaczeniów)}}
* {{Link if not current|Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna|| }}
* {{Link if not current|Bë nie zabëc mòwë starków|| – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi m. Jana Drzéżdżóna}}</text>
      <sha1>cc17ytg9f3nb8eu0jqh97nmj5j4f7ye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210074</id>
      <parentid>210073</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Iketsi przeniós starnã [[Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)]] do [[Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna (wiele znaczeniów)]]: ó</comment>
      <origin>210073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="284" sha1="cc17ytg9f3nb8eu0jqh97nmj5j4f7ye" xml:space="preserve">{{Wiele znaczeniów|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna (wiele znaczeniów)}}
* {{Link if not current|Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna|| }}
* {{Link if not current|Bë nie zabëc mòwë starków|| – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi m. Jana Drzéżdżóna}}</text>
      <sha1>cc17ytg9f3nb8eu0jqh97nmj5j4f7ye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szablóna:User sl-1</title>
    <ns>10</ns>
    <id>13649</id>
    <revision>
      <id>210001</id>
      <timestamp>2026-07-31T16:10:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>8491</id>
      </contributor>
      <comment>пачатак</comment>
      <origin>210001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="563" sha1="ixeswcr47h2rcw1j24chteac8hjulzy" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:left;border:solid #C0C8FF 1px;margin:1px&quot;&gt;
&lt;table cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width:238px;background:#F0F8FF&quot;&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td style=&quot;width:45px;height:45px;background:#C0C8FF;text-align:center;font-size:14pt&quot;&gt;'''[[Sloweńsczi jãzëk|sl]]-1'''&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-size:8pt;padding:4pt;line-height:1.25em&quot;&gt;Uporabnik pozna '''[[:Kategòrëjô:Brëkòwnik sl-1|osnove]]''' '''[[:Kategòrëjô:Brëkòwnik sl|slovenskega jezika]].[[Kategòrëjô:Brëkòwnik sl-1|{{PAGENAME}}]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;&lt;/div&gt;

[[Kategòrëjô:Brëkòwnik sl]]&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ixeswcr47h2rcw1j24chteac8hjulzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategòrëjô:Brëkòwnik sl-1</title>
    <ns>14</ns>
    <id>13650</id>
    <revision>
      <id>210003</id>
      <timestamp>2026-07-31T16:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>8491</id>
      </contributor>
      <comment>пачатак</comment>
      <origin>210003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="4m0b2lhnazv9c1ilogx6w310h2h4wnx" xml:space="preserve">[[Kategòrëjô:Brëkòwnik sl|sl]]</text>
      <sha1>4m0b2lhnazv9c1ilogx6w310h2h4wnx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szablóna:User sk-1</title>
    <ns>10</ns>
    <id>13651</id>
    <revision>
      <id>210004</id>
      <timestamp>2026-07-31T16:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>8491</id>
      </contributor>
      <comment>пачатак</comment>
      <origin>210004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="575" sha1="27exdnktj0r3akjehy5efi4aj27agjj" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:left;border:solid #C0C8FF 1px;margin:1px&quot;&gt;
&lt;table cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width:238px;background:#F0F8FF&quot;&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td style=&quot;width:45px;height:45px;background:#C0C8FF;text-align:center;font-size:14pt&quot;&gt;'''[[Sloweńsczi jãzëk|sk]]-1'''&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-size:8pt;padding:4pt;line-height:1.25em&quot;&gt;Tento redaktor má '''[[:Kategòrëjô:Brëkòwnik sk-1|základné]]''' znalosti '''[[:Kategòrëjô:Brëkòwnik sk|slovenčiny]]'''.[[Kategòrëjô:Brëkòwnik sk-1|{{PAGENAME}}]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;&lt;/div&gt;

[[Kategòrëjô:Brëkòwnik sk]]&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>27exdnktj0r3akjehy5efi4aj27agjj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210005</id>
      <parentid>210004</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:15:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>8491</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>210005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="574" sha1="r4r47y7lqrsyd8q4f3pfk04tmuj81wc" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:left;border:solid #C0C8FF 1px;margin:1px&quot;&gt;
&lt;table cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width:238px;background:#F0F8FF&quot;&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td style=&quot;width:45px;height:45px;background:#C0C8FF;text-align:center;font-size:14pt&quot;&gt;'''[[Słowacczi jãzëk|sk]]-1'''&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;font-size:8pt;padding:4pt;line-height:1.25em&quot;&gt;Tento redaktor má '''[[:Kategòrëjô:Brëkòwnik sk-1|základné]]''' znalosti '''[[:Kategòrëjô:Brëkòwnik sk|slovenčiny]]'''.[[Kategòrëjô:Brëkòwnik sk-1|{{PAGENAME}}]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;&lt;/div&gt;

[[Kategòrëjô:Brëkòwnik sk]]&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r4r47y7lqrsyd8q4f3pfk04tmuj81wc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategòrëjô:Brëkòwnik sk-1</title>
    <ns>14</ns>
    <id>13652</id>
    <revision>
      <id>210006</id>
      <timestamp>2026-07-31T16:16:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>8491</id>
      </contributor>
      <comment>пачатак</comment>
      <origin>210006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="1q944itcswzjltn9nob13zbg828l9ql" xml:space="preserve">[[Kategòrëjô:Brëkòwnik sk|sk]]</text>
      <sha1>1q944itcswzjltn9nob13zbg828l9ql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bë nie zabëc mòwë starków</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13653</id>
    <revision>
      <id>210011</id>
      <timestamp>2026-07-31T16:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>210011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1276" sha1="tdciisykq8aopzsvddqhtp72c57ow41" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Bez òdjimka}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Kònkùrs „Bë nie zabëc mòwë starków”'''&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/xix-be-nie-zabec-mowe-starkow/&lt;/ref&gt;, P.T. '''Òglowòpòlsczi kònkùrs kaszëbsczi gôdczi &quot;Bë nie zabëc mòwë starków&quot; miona Jana Drzéżdżóna'''&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/relacja-z-xx-konkursu-kaszebsczi-godczi-be-nie-zabec-mowe-starkow/&lt;/ref&gt; ({{jãz.|pl}} Ogólnopolski konkurs recytatorski &quot;Bë nie zabëc mòwë starków&quot; imienia Jana Drzeżdżona&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/informacja-o-xxiv-konkursie-be-nie-zabec-mowe-starkow/&lt;/ref&gt;) – òglowòpòlsczi kònkùrs [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] gôdczi&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/2024/11/13/konkurs-mowy-kaszubskiej-be-nie-zabec-mowe-starkow-im-jana-drzezdzona/&lt;/ref&gt;.

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Jón Drzéżdżón]]
* [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]]
|col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>tdciisykq8aopzsvddqhtp72c57ow41</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210014</id>
      <parentid>210011</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:41:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>Gala „Biélawa” m. Jana Drzeżdżona</comment>
      <origin>210014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1609" sha1="qimjy5qs23t0pm18cnhhhwbrcjj22rf" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Bez òdjimka}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Kònkùrs „Bë nie zabëc mòwë starków”'''&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/xix-be-nie-zabec-mowe-starkow/&lt;/ref&gt;, P.T. '''Òglowòpòlsczi kònkùrs kaszëbsczi gôdczi &quot;Bë nie zabëc mòwë starków&quot; miona Jana Drzéżdżóna'''&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/relacja-z-xx-konkursu-kaszebsczi-godczi-be-nie-zabec-mowe-starkow/&lt;/ref&gt; ({{jãz.|pl}} Ogólnopolski konkurs recytatorski &quot;Bë nie zabëc mòwë starków&quot; imienia Jana Drzeżdżona&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/informacja-o-xxiv-konkursie-be-nie-zabec-mowe-starkow/&lt;/ref&gt;) – òglowòpòlsczi kònkùrs [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] gôdczi&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/2024/11/13/konkurs-mowy-kaszubskiej-be-nie-zabec-mowe-starkow-im-jana-drzezdzona/&lt;/ref&gt;.

== Gala „Biélawa” m. Jana Drzeżdżona ==
&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/gala-bi-lawa-2026-w-strzelnie-wreczono-nagrody-za-mowe-kaszubska/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/gala-bielawa-2026-w-strzelnie-wreczono-nagrody-w-ogolnopolskim-konkursie-mowy-kaszubskiej-be-nie-zabec-mowe-starkow.html&lt;/ref&gt;
{{Szëkba|Biélawa}}

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Jón Drzéżdżón]]
* [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]]
|col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>qimjy5qs23t0pm18cnhhhwbrcjj22rf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210015</id>
      <parentid>210014</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gala „Biélawa” m. Jana Drzeżdżona */ +1</comment>
      <origin>210015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1683" sha1="56f33z7way88jwccs4lgpn0mlp65lbq" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Bez òdjimka}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Kònkùrs „Bë nie zabëc mòwë starków”'''&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/xix-be-nie-zabec-mowe-starkow/&lt;/ref&gt;, P.T. '''Òglowòpòlsczi kònkùrs kaszëbsczi gôdczi &quot;Bë nie zabëc mòwë starków&quot; miona Jana Drzéżdżóna'''&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/relacja-z-xx-konkursu-kaszebsczi-godczi-be-nie-zabec-mowe-starkow/&lt;/ref&gt; ({{jãz.|pl}} Ogólnopolski konkurs recytatorski &quot;Bë nie zabëc mòwë starków&quot; imienia Jana Drzeżdżona&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/informacja-o-xxiv-konkursie-be-nie-zabec-mowe-starkow/&lt;/ref&gt;) – òglowòpòlsczi kònkùrs [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] gôdczi&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/2024/11/13/konkurs-mowy-kaszubskiej-be-nie-zabec-mowe-starkow-im-jana-drzezdzona/&lt;/ref&gt;.

== Gala „Biélawa” m. Jana Drzeżdżona ==
&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/gala-bi-lawa-2026-w-strzelnie-wreczono-nagrody-za-mowe-kaszubska/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/gala-bielawa-2026-w-strzelnie-wreczono-nagrody-w-ogolnopolskim-konkursie-mowy-kaszubskiej-be-nie-zabec-mowe-starkow.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/co-dze-czed-204-5042025-n1522655&lt;/ref&gt;
{{Szëkba|Biélawa}}

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Jón Drzéżdżón]]
* [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]]
|col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>56f33z7way88jwccs4lgpn0mlp65lbq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210077</id>
      <parentid>210015</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>ó</comment>
      <origin>210077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1684" sha1="juavrqxuxeexpc4kojjzyx4ctvce63z" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Bez òdjimka}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Kònkùrs „Bë nie zabëc mòwë starków”'''&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/xix-be-nie-zabec-mowe-starkow/&lt;/ref&gt;, P.T. '''Òglowòpòlsczi kònkùrs kaszëbsczi gôdczi &quot;Bë nie zabëc mòwë starków&quot; miona Jana Drzéżdżóna'''&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/relacja-z-xx-konkursu-kaszebsczi-godczi-be-nie-zabec-mowe-starkow/&lt;/ref&gt; ({{jãz.|pl}} Ogólnopolski konkurs recytatorski &quot;Bë nie zabëc mòwë starków&quot; imienia Jana Drzeżdżona&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/informacja-o-xxiv-konkursie-be-nie-zabec-mowe-starkow/&lt;/ref&gt;) – òglowòpòlsczi kònkùrs [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] gôdczi&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/2024/11/13/konkurs-mowy-kaszubskiej-be-nie-zabec-mowe-starkow-im-jana-drzezdzona/&lt;/ref&gt;.

== Gala „Biélawa” m. Jana Drzeżdżona ==
&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/gala-bi-lawa-2026-w-strzelnie-wreczono-nagrody-za-mowe-kaszubska/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/gala-bielawa-2026-w-strzelnie-wreczono-nagrody-w-ogolnopolskim-konkursie-mowy-kaszubskiej-be-nie-zabec-mowe-starkow.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/co-dze-czed-204-5042025-n1522655&lt;/ref&gt;
{{Szëkba|Biélawa}}

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna (wiele znaczeniów)}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Jón Drzéżdżón]]
* [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]]
|col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>juavrqxuxeexpc4kojjzyx4ctvce63z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210084</id>
      <parentid>210077</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>ó</comment>
      <origin>210084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1685" sha1="hfheiyi44cudjfauzzndsiwji7nv77f" xml:space="preserve">{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}
{{Bez òdjimka}}
{{Jiné znaczënczi}}

'''Kònkùrs „Bë nie zabëc mòwë starków”'''&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/xix-be-nie-zabec-mowe-starkow/&lt;/ref&gt;, P.T. '''Òglowòpòlsczi kònkùrs kaszëbsczi gôdczi &quot;Bë nie zabëc mòwë starków&quot; miona Jana Drzéżdżóna'''&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/relacja-z-xx-konkursu-kaszebsczi-godczi-be-nie-zabec-mowe-starkow/&lt;/ref&gt; ({{jãz.|pl}} Ogólnopolski konkurs recytatorski &quot;Bë nie zabëc mòwë starków&quot; imienia Jana Drzeżdżona&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/informacja-o-xxiv-konkursie-be-nie-zabec-mowe-starkow/&lt;/ref&gt;) – òglowòpòlsczi kònkùrs [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] gôdczi&lt;ref&gt;https://muzeumpuck.pl/2024/11/13/konkurs-mowy-kaszubskiej-be-nie-zabec-mowe-starkow-im-jana-drzezdzona/&lt;/ref&gt;.

== Gala „Biélawa” m. Jana Drzeżdżóna ==
&lt;ref&gt;https://kaszuby24.pl/gala-bi-lawa-2026-w-strzelnie-wreczono-nagrody-za-mowe-kaszubska/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://powiat.puck.pl/aktualnosci/gala-bielawa-2026-w-strzelnie-wreczono-nagrody-w-ogolnopolskim-konkursie-mowy-kaszubskiej-be-nie-zabec-mowe-starkow.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mojestrone.com/artykul/co-dze-czed-204-5042025-n1522655&lt;/ref&gt;
{{Szëkba|Biélawa}}

== Òbaczë téż ==
{{Col3
|col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna (wiele znaczeniów)}}
|col2= === Pòłączoné témë ===
* [[Jón Drzéżdżón]]
* [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]]
|col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach ===
{{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}}
}}

== Przëpisë ==
{{Przëpisë}}

== Bùtnowé lënczi ==
{{Commons}}

{{Kòntrola}}

[[Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach]]</text>
      <sha1>hfheiyi44cudjfauzzndsiwji7nv77f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategòrëjô:Gale</title>
    <ns>14</ns>
    <id>13654</id>
    <revision>
      <id>210017</id>
      <timestamp>2026-07-31T16:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>210017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="29hpi4bh9h1ltc7ibsz166kz1nbkgqe" xml:space="preserve">{{Commons}}

[[Kategòrëjô:Wëdarzenia]]</text>
      <sha1>29hpi4bh9h1ltc7ibsz166kz1nbkgqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gala Wrãczeniô Medalu Stolema</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13655</id>
    <redirect title="Medal Stolema" />
    <revision>
      <id>210019</id>
      <timestamp>2026-07-31T16:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>210019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="hrb7aov2ugwd4utlelwhx0g5bi67a3h" xml:space="preserve">#TAM [[Medal Stolema#Gala]]

[[Kategòrëjô:Gale]]</text>
      <sha1>hrb7aov2ugwd4utlelwhx0g5bi67a3h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210021</id>
      <parentid>210019</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>|Stolema</comment>
      <origin>210021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="p07teoxc6xcr0o2k72rsc7a5fh9mvdf" xml:space="preserve">#TAM [[Medal Stolema#Gala]]

[[Kategòrëjô:Gale|Stolema]]</text>
      <sha1>p07teoxc6xcr0o2k72rsc7a5fh9mvdf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gala „Biélawa” m. Jana Drzeżdżona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13656</id>
    <redirect title="Bë nie zabëc mòwë starków" />
    <revision>
      <id>210020</id>
      <timestamp>2026-07-31T16:53:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>210020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="reqxkfunu0ujlvwwhq6tptn2ffpcxc4" xml:space="preserve">#TAM [[Bë nie zabëc mòwë starków#Gala „Biélawa” m. Jana Drzeżdżona]]

[[Kategòrëjô:Gale]]</text>
      <sha1>reqxkfunu0ujlvwwhq6tptn2ffpcxc4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210022</id>
      <parentid>210020</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T16:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>|Biélawa</comment>
      <origin>210022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="liay3sc8d8nvji6l07en3x5d27i2tbr" xml:space="preserve">#TAM [[Bë nie zabëc mòwë starków#Gala „Biélawa” m. Jana Drzeżdżona]]

[[Kategòrëjô:Gale|Biélawa]]</text>
      <sha1>liay3sc8d8nvji6l07en3x5d27i2tbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategòrëjô:Arónowaté</title>
    <ns>14</ns>
    <id>13657</id>
    <revision>
      <id>210040</id>
      <timestamp>2026-07-31T18:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>210040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="9hawj27nvged8cip3zrbxcpli4rk3sp" xml:space="preserve">{{Commons}}

[[Kategòrëjô:Bòtanika]]</text>
      <sha1>9hawj27nvged8cip3zrbxcpli4rk3sp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szablóna:Historiczné Wëdarzenié</title>
    <ns>10</ns>
    <id>13658</id>
    <revision>
      <id>210045</id>
      <timestamp>2026-07-31T18:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <comment>Ùsôdzonô nowô starna &quot;&lt;div class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; margin: 0 0 1em 1em; float: right; clear: right; font-size: 90%; line-height: 1.5; padding: 0;&quot;&gt;   &lt;div style=&quot;background-color: #ccf; text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em; color: #000;&quot;&gt;{{{miono}}}&lt;/div&gt;   {{#if:{{{miono_orig|}}}|   &lt;div style=&quot;text-align: center; font-style: italic; background-color: #efefff; padding: 0.2em; bord…&quot;</comment>
      <origin>210045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3069" sha1="supgikheouwjhieexzgrw79mvfp8vtr" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; margin: 0 0 1em 1em; float: right; clear: right; font-size: 90%; line-height: 1.5; padding: 0;&quot;&gt;
  &lt;div style=&quot;background-color: #ccf; text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em; color: #000;&quot;&gt;{{{miono}}}&lt;/div&gt;
  {{#if:{{{miono_orig|}}}|
  &lt;div style=&quot;text-align: center; font-style: italic; background-color: #efefff; padding: 0.2em; border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;{{{miono_orig}}}&lt;/div&gt;
  }}
  {{#if:{{{òbrôzk|}}}|
  &lt;div style=&quot;text-align: center; padding: 0.4em 0; background-color: #ffffff; border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;
    [[File:{{{òbrôzk}}}|{{{grafika_szerokòsc|250px}}}]]
    {{#if:{{{pòdpis|}}}|&lt;div style=&quot;font-size: 92%; padding-top: 0.2em; line-height: 1.2;&quot;&gt;{{{pòdpis}}}&lt;/div&gt;}}
  &lt;/div&gt;
  }}
  &lt;div style=&quot;display: table; width: 100%; border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;
    &lt;div style=&quot;display: table-row;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; width: 35%; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Data:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{data|}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    {{#if:{{{plac|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Plac:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{plac}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{zort|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Zort wëdarzenia:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{zort}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{przëczyna|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Przëczyna:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{przëczyna}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{skùtczi|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Skùtczi:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{skùtczi}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{przédnicë|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Przédnicë:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{przédnicë}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{bëtnicë|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Bëtnicë:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{bëtnicë}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
  &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>supgikheouwjhieexzgrw79mvfp8vtr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210058</id>
      <parentid>210045</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3175" sha1="mc4ac8iwqrfk4ofjwsl88oi1rtahktc" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; margin: 0 0 1em 1em; float: right; clear: right; font-size: 90%; line-height: 1.5; padding: 0;&quot;&gt;
  &lt;div style=&quot;background-color: #ccf; text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em; color: #000;&quot;&gt;{{{miono}}}&lt;/div&gt;
  {{#if:{{{miono_orig|}}}|
  &lt;div style=&quot;text-align: center; font-style: italic; background-color: #efefff; padding: 0.2em; border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;{{{miono_orig}}}&lt;/div&gt;
  }}
  {{#if:{{{òbrôzk|}}}|
  &lt;div style=&quot;text-align: center; padding: 0.4em 0; background-color: #ffffff; border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;
    [[File:{{{òbrôzk}}}|{{{grafika_szerokòsc|200px}}}|class=mw-file-description|style=max-width: 100%; height: auto;]]
    {{#if:{{{pòdpis|}}}|&lt;div style=&quot;font-size: 92%; padding-top: 0.2em; line-height: 1.2; padding-left: 0.4em; padding-right: 0.4em;&quot;&gt;{{{pòdpis}}}&lt;/div&gt;}}
  &lt;/div&gt;
  }}
  &lt;div style=&quot;display: table; width: 100%; border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;
    &lt;div style=&quot;display: table-row;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; width: 35%; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Data:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{data|}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    {{#if:{{{plac|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Plac:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{plac}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{zort|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Zort wëdarzenia:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{zort}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{przëczyna|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Przëczyna:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{przëczyna}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{skùtczi|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Skùtczi:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{skùtczi}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{przédnicë|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Przédnicë:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{przédnicë}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{bëtnicë|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Bëtnicë:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{bëtnicë}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
  &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>mc4ac8iwqrfk4ofjwsl88oi1rtahktc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210059</id>
      <parentid>210058</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3202" sha1="2xowzmokcbcmpgwu703wtkkm68hv82k" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; margin: 0 0 1em 1em; float: right; clear: right; font-size: 90%; line-height: 1.5; padding: 0;&quot;&gt;
  &lt;div style=&quot;background-color: #ccf; text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em; color: #000;&quot;&gt;{{{miono}}}&lt;/div&gt;
  {{#if:{{{miono_orig|}}}|
  &lt;div style=&quot;text-align: center; font-style: italic; background-color: #efefff; padding: 0.2em; border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;{{{miono_orig}}}&lt;/div&gt;
  }}
  {{#if:{{{òbrôzk|}}}|
  &lt;div style=&quot;text-align: center; padding: 0.4em 0; background-color: #ffffff; border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;
    [[File:{{{òbrôzk}}}|{{{grafika_szerokòsc|200px}}}|center|class=mw-file-description|style=max-width: 100%; height: auto;]]
    {{#if:{{{pòdpis|}}}|&lt;div style=&quot;font-size: 92%; padding-top: 0.2em; line-height: 1.2; padding-left: 0.4em; padding-right: 0.4em; text-align: center;&quot;&gt;{{{pòdpis}}}&lt;/div&gt;}}
  &lt;/div&gt;
  }}
  &lt;div style=&quot;display: table; width: 100%; border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;
    &lt;div style=&quot;display: table-row;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; width: 35%; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Data:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{data|}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    {{#if:{{{plac|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Plac:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{plac}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{zort|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Zort wëdarzenia:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{zort}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{przëczyna|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Przëczyna:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{przëczyna}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{skùtczi|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Skùtczi:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{skùtczi}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{przédnicë|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Przédnicë:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{przédnicë}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{bëtnicë|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Bëtnicë:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{bëtnicë}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
  &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>2xowzmokcbcmpgwu703wtkkm68hv82k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210094</id>
      <parentid>210059</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3205" sha1="5ihcf89ho8mo0uzljmuln47zo2ifqhx" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; margin: 0 0 1em 1em; float: right; clear: right; font-size: 90%; line-height: 1.5; padding: 0;&quot;&gt;
  &lt;div style=&quot;background-color: #ccf; text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0.4em 0.2em; color: #000;&quot;&gt;{{{miono}}}&lt;/div&gt;
  {{#if:{{{miono_orig|}}}|
  &lt;div style=&quot;text-align: center; font-style: italic; background-color: #efefff; padding: 0.2em; border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;{{{miono_orig}}}&lt;/div&gt;
  }}
  {{#if:{{{òbrôzk|}}}|
  &lt;div style=&quot;text-align: center; padding: 0.4em 0; background-color: #ffffff; border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;
    [[File:{{{òbrôzk}}}|{{{grafika_szerokòsc|200px}}}|center|class=mw-file-description|style=max-width: 100%; height: auto;]]
    {{#if:{{{pòdpis|}}}|&lt;div style=&quot;font-size: 92%; padding-top: 0.2em; line-height: 1.2; padding-left: 0.4em; padding-right: 0.4em; text-align: center;&quot;&gt;{{{pòdpis}}}&lt;/div&gt;}}
  &lt;/div&gt;
  }}
  &lt;div style=&quot;display: table; width: 100%; border-top: 1px solid #a2a9b1;&quot;&gt;
    &lt;div style=&quot;display: table-row;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; width: 35%; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Data:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{data|}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    {{#if:{{{plac|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Plac:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{plac}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{zort|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Zort wëdarzenia:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{zort}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{przëczëna|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Przëczëna:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{przëczëna}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{skùtczi|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Skùtczi:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{skùtczi}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{przédnicë|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Przédnicë:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{przédnicë}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
    {{#if:{{{bëtnicë|}}}|
    &lt;div style=&quot;display: table-row; border-top: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; text-align: left; padding: 0.2em 0.4em; font-weight: bold;&quot;&gt;Bëtnicë:&lt;/div&gt;
      &lt;div style=&quot;display: table-cell; padding: 0.2em 0.4em;&quot;&gt;{{{bëtnicë}}}&lt;/div&gt;
    &lt;/div&gt;
    }}
  &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>5ihcf89ho8mo0uzljmuln47zo2ifqhx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szablóna:Lang</title>
    <ns>10</ns>
    <id>13659</id>
    <revision>
      <id>210048</id>
      <timestamp>2026-07-31T18:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <comment>Ùsôdzonô nowô starna &quot;&lt;includeonly&gt;{{#invoke:lang|jãzëk}}&lt;/includeonly&gt;&quot;</comment>
      <origin>210048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="p300nqz7varttldy4w4glyzcx4aydal" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:lang|jãzëk}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>p300nqz7varttldy4w4glyzcx4aydal</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210051</id>
      <parentid>210048</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="diebblsonb4w8za3mijq8g5s1wcgzcy" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:lang|lang}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>diebblsonb4w8za3mijq8g5s1wcgzcy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210053</id>
      <parentid>210051</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="jwby9kmokcmd45ndn35vjtizf0dsyqq" xml:space="preserve">{{#invoke:Lang|lang|{{~#if:{{{1|}}}|1={{{1}}}|lang={{{lang|}}}}}}|{{~#if:{{{2|}}}|2={{{2}}}|text={{{text|}}}}}}}</text>
      <sha1>jwby9kmokcmd45ndn35vjtizf0dsyqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210054</id>
      <parentid>210053</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="hkmey950gxv77t991vvw8y8xz63yr1x" xml:space="preserve">{{#invoke:Lang|lang|{{#if:{{{1|}}}|1={{{1}}}|lang={{{lang|}}}}}}|{{#if:{{{2|}}}|2={{{2}}}|{{{text|}}}}}}}</text>
      <sha1>hkmey950gxv77t991vvw8y8xz63yr1x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210055</id>
      <parentid>210054</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="6ilgfg0hqe24895paxd325oe5fxh8h1" xml:space="preserve">{{#invoke:Lang|lang|1={{{1|{{{lang|}}}}}}|2={{{2|{{{text|}}}}}}}}</text>
      <sha1>6ilgfg0hqe24895paxd325oe5fxh8h1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moduł:Lang</title>
    <ns>828</ns>
    <id>13660</id>
    <revision>
      <id>210049</id>
      <timestamp>2026-07-31T18:41:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <comment>Ùsôdzonô nowô starna &quot;local lang = {}  local function langData(code) 	if not code or (#code == 0) then 		-- brak kodu języka 		--mw.log(&quot;Pusty kod języka: &quot;..code); 		return 	end 	 	local data = mw.loadData( 'Module:lang/data' )  	-- bezbłędny kod 	local lang = data[code] 	if lang then 		return lang, code 	end 	 	-- może kod jest podany dużymi literami lub ma spacje przed i po 	local lcode = mw.text.trim(string.lower(code)) -- dobre kody języka są tylko w ASCII 	lang = data[lco…&quot;</comment>
      <origin>210049</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="9428" sha1="jwh40dbqxht3qpcfxuvc7xk3a3e2zwo" xml:space="preserve">local lang = {}

local function langData(code)
	if not code or (#code == 0) then
		-- brak kodu języka
		--mw.log(&quot;Pusty kod języka: &quot;..code);
		return
	end
	
	local data = mw.loadData( 'Module:lang/data' )

	-- bezbłędny kod
	local lang = data[code]
	if lang then
		return lang, code
	end
	
	-- może kod jest podany dużymi literami lub ma spacje przed i po
	local lcode = mw.text.trim(string.lower(code)) -- dobre kody języka są tylko w ASCII
	lang = data[lcode]
	if lang then
		--mw.log('kod &quot;'..code..'&quot; został zamieniony na &quot;'..lcode..'&quot;')
		return lang, lcode
	end
	
	-- może kod jest podany z variantem
	local scode, vcode = string.match(code, &quot;%s*([a-zA-Z]+)%-([^%s]+)%s*$&quot;)
	if not scode then
		scode, vcode = string.match(code, &quot;%s*([a-zA-Z]+)_([^%s]+)%s*$&quot;)
	end
	
	if scode then
		--mw.log('kod &quot;'..code..'&quot; został rozdzielony na &quot;'..scode..'&quot; i wariant &quot;'..vcode..'&quot;')
		lang = data[scode]
		if not lang then
			--mw.log('kod &quot;'..scode..'&quot; został zamieniony na &quot;'..string.lower(scode)..'&quot;')
			scode = string.lower(scode)
			lang = data[scode]
		end
		
		if lang then
			-- test variant
			if lang.warianty then
				local lvcode = string.lower(vcode)
				for k, v in pairs(lang.warianty) do
					if (type(k) == &quot;number&quot;) and (type(v) == &quot;string&quot;) and (lvcode == string.lower(v)) then
						--mw.log('kod &quot;'..code..'&quot; w formie kanonicznej &quot;'..scode..'-'..v..'&quot;')
						return lang, scode, scode..&quot;-&quot;..v
					elseif (type(k) == &quot;string&quot;) and (type(v) == &quot;table&quot;) and (lvcode == string.lower(k)) then
						--mw.log('zindywizualizowany kod &quot;'..code..'&quot; w formie kanonicznej &quot;'..scode..'-'..k..'&quot;')
						local fields = { &quot;hasło&quot;, &quot;mianownik&quot;, &quot;dopełniacz&quot;, &quot;miejscownik&quot;, &quot;skrót&quot; }
						local vlang = {}
						for _, f in ipairs(fields) do
							vlang[f] = v[f] or lang[f]
						end
						return vlang, scode, scode..&quot;-&quot;..k
					end
				end
			end
		
			--mw.log('kod &quot;'..code..'&quot; z nieznanym wariantem')
			return lang, scode
		end
	end

	-- poddaje się
	--mw.log('Nieznany kod języka: &quot;'..code..'&quot;');
	return false, code
end

function lang.istnieje(frame)
    local languageData, code, _ = langData(frame.args[1])
    return languageData and code or nil
end

function lang.kursywa(frame)
	local langCode = frame.args[1]
    local languageData, code, _ = langData(langCode)
    if langCode and (langCode ~= code) and string.match(langCode, &quot;^%a+%-[Ll][Aa][Tt][Nn]$&quot;) or string.match(langCode, &quot;^%a+%-[Ll][Aa][Tt][Nn]%-&quot;) then
    	-- Latn script
    	return &quot;''&quot;
    end
    
    return (languageData and (languageData.kursywa ~= false)) and &quot;''&quot; or &quot;&quot;
end

lang[&quot;hasło&quot;] = function(frame)
    local languageData, _, _ = langData(frame.args[1])
    return languageData['hasło']
end
 
lang[&quot;skrót&quot;] = function(frame)
    local languageData, _, _ = langData(frame.args[1])
    return languageData['skrót'] or languageData['mianownik']
end

function lang.mianownik(frame)
    local languageData, _, _ = langData(frame.args[1])
    return languageData['mianownik']
end
 
lang[&quot;dopełniacz&quot;] = function(frame)
    local languageData, _, _ = langData(frame.args[1])
    return languageData['dopełniacz']
end

lang[&quot;dopełniacz?&quot;] = function(frame)
    local languageData, _, _ = langData(frame.args[1])
    return languageData and languageData['dopełniacz'] or nil
end

function lang.miejscownik(frame)
    local languageData, _, _ = langData(frame.args[1])
    return languageData['miejscownik']
end

lang[&quot;miejscownik?&quot;] = function(frame)
    local languageData, _, _ = langData(frame.args[1])
    return languageData and languageData['miejscownik'] or nil
end

function list(frame, multi, showCSB)
    -- konwersja kodów języków na kod wiki text opisujący kody
    local items = {}       -- tabela na skonwertowane kody
    
    -- flagi informujące, że na liście znajdują się podejrzane kody
    local invalid = false  -- nieznany kod języka
    local warning = false  -- język z listy częstych błędów
    local hiddencsb = false -- ukryty język kaszubski
    local modified = false -- kod języka z automatyczną korektą
    local duplicated = false -- wielokrotnie podany (prawie) taki sam kod języka

    local args = frame.args;
    if not args[1] then
        -- brak argumentów sugeruje wywołanie z szablonu        	
        local parent = frame.getParent and frame:getParent() or nil
        if parent then
            args = parent.args
        end
    end

    if not args[1] then
        return &quot;&lt;span style=\&quot;color:red\&quot;&gt;'''Błąd! Brak kodu języka.'''&lt;/span&gt;&quot;
    end
    
    -- języki wpadające do [[Kategoria:Częste błędy kodu w szablonie lang]]
    local warnings = {
    	ee = true,
    	am = true,
    	an = true,
    	ang = true,
    	ng = true,
    	kr = true,
    	se = true,
    	si = true,
        ba = true
    }
    
    local formatLanguageItem = function(langCode, languageData, alt)
    	local class = alt and &quot;lang-link-warning&quot; or &quot;&quot; 
    	if #class &gt; 0 then
    		class = 'class=&quot;'..class..'&quot;'
    	end
        local skrot = languageData['skrót'] or languageData['mianownik']
        local nativeName = mw.language.fetchLanguageName(langCode)
        if nativeName and #nativeName &gt; 0 and langCode ~= &quot;pl&quot; then
            return string.format(&quot;&lt;abbr %s title=\&quot;Treść w języku %s (%s)\&quot;&gt;%s&lt;/abbr&gt;&quot;, class, languageData['miejscownik'], nativeName, skrot)
        else
            return string.format(&quot;&lt;abbr %s title=\&quot;Treść w języku %s\&quot;&gt;%s&lt;/abbr&gt;&quot;, class, languageData['miejscownik'], skrot)
        end
    end

	local parsedLanguages = {}
    local countGood = 0
    
    local formatItem = function(languageCode)
	    local languageData, langCode, langTag = langData(languageCode)
	    local altFormat = false
	    if langCode and (languageCode ~= langCode) then
	    	altFormat = languageCode ~= langTag
	    	modified = modified or altFormat
	    end

    	if languageData then
    		if warnings[langCode] then
                warning = true
            end
 
 			local item = formatLanguageItem(langCode, languageData, altFormat)
 			if parsedLanguages[langCode] then
 				duplicated = true
 				--mw.log(&quot;Powtórne przywołanie języka (&quot;..languageCode..&quot;)&quot;)
 			else
 				parsedLanguages[langCode] = item;
				if (langCode == &quot;csb&quot;) and not showCSB then
					-- pomiń język kaszubski
				    hiddencsb = true
					--mw.log(&quot;Brëkùjã kaszëbsczi jãzëk&quot;)
				else
	 				table.insert(items, item)
	 				countGood = countGood + 1
		 		end
 			end
        elseif not langCode or #langCode == 0 then
            if #items == 0 then
                -- pierwszy kod nie może być pusty, reszta może, bo jest przekazywana jako pusta w szablonach cytowania
                invalid = true
                table.insert(items, &quot;&lt;span style=\&quot;color:red\&quot;&gt;'''Błąd! Brak kodu języka.'''&lt;/span&gt;&quot;)
            end
        else
            invalid = true
            local item = string.format(&quot;&lt;span style=\&quot;color:red\&quot;&gt;'''Błąd! Nieznany kod języka: %s. Sprawdź [[Moduł:Lang/data|listę kodów]].'''&lt;/span&gt;&quot;, languageCode)
 			if parsedLanguages[languageCode] then
 				duplicated = true
 				--mw.log(&quot;Powtórne przywołanie języka (&quot;..languageCode..&quot;)&quot;)
 			else
 				parsedLanguages[languageCode] = item;
 				table.insert(items, item)
 			end
        end
    end
    
    if args[2] or multi then
        -- wiele argumentów sugeruje przekazywnie każdego kodu języka w oddzielnych argumentach
        for i, v in ipairs(args) do
            if #v &gt; 0 then
                formatItem(v)
            end
        end
    else
        -- jeden argument pozwala także wysłać wszystkie kody oddzielone spacją
        for languageCode in string.gmatch(args[1], &quot;%S+&quot;) do
            formatItem(languageCode)
        end
    end
    
    if #items == 0 then
    	if hiddencsb then
    		-- podano tylko język kaszubski, który jest ukryty
    	else
	        -- pusta lista kodów
	        invalid = true
	        table.insert(items, &quot;&lt;span style=\&quot;color:red\&quot;&gt;'''Błąd! Brak kodu języka.'''&lt;/span&gt;&quot;)
        end
    end

    -- ostateczne formatowanie wyniku
    local result = {}
    
    if #items &gt; 0 then
    	if (countGood &gt; 0) and hiddencsb then
    		-- przywracam język kaszubski jeśli lista zawiera więcej niż jeden język 
    		table.insert(items, 1, parsedLanguages.csb)
    	    hiddencsb = false
    	end
    	
	    table.insert(result, '&lt;span class=&quot;lang-list')
	    if (#items == 1) and parsedLanguages.csb then
	    	table.insert(result, &quot; leno-csb&quot;)
	    end
	    
	    table.insert(result, '&quot;&gt;(')
	    table.insert(result, table.concat(items, &quot;&amp;nbsp;•&amp;nbsp;&quot;))
	    table.insert(result, &quot;)&lt;/span&gt;&quot;)
	end

    if mw.title.getCurrentTitle().namespace == 0 then
        if warning then
            table.insert(result, &quot;[[Kategoria:Częste błędy kodu w szablonie lang]]&quot;)
        end
        if invalid then
            table.insert(result, &quot;[[Kategoria:Nierozpoznany kod języka w szablonie lang]]&quot;)
        end
        if hiddencsb then
            table.insert(result, &quot;[[Kategoria:Szablon lang z ukrytym językiem kaszubskim]]&quot;)
        end
        if modified or duplicated then
            table.insert(result, &quot;[[Kategoria:Szablon lang z kodem języka wymagającym poprawki]]&quot;)
        end
    end

    return table.concat(result, &quot;&quot;)
end

function lang.lang(frame)
	return list(frame, true, true)
end

lang[&quot;jãzëk&quot;] = function(frame)
	return list(frame, false, true)
end

return lang</text>
      <sha1>jwh40dbqxht3qpcfxuvc7xk3a3e2zwo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210050</id>
      <parentid>210049</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:46:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <comment>UWAGA! Zastąpienie treści hasła bardzo krótkim tekstem: „local p = {}  function p.lang(frame)     local args = frame.args     local lang_code = args[1] or args.lang or &quot;&quot;     local text = args[2] or args.text or &quot;&quot;      if text == &quot;&quot; then         return &quot;&quot;     end      return string.format('&lt;span lang=&quot;%s&quot;&gt;%s&lt;/span&gt;', lang_code, text) end  return p”</comment>
      <origin>210050</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="293" sha1="59p47yhs0nk8psrn4vyf42x21n68ku8" xml:space="preserve">local p = {}

function p.lang(frame)
    local args = frame.args
    local lang_code = args[1] or args.lang or &quot;&quot;
    local text = args[2] or args.text or &quot;&quot;

    if text == &quot;&quot; then
        return &quot;&quot;
    end

    return string.format('&lt;span lang=&quot;%s&quot;&gt;%s&lt;/span&gt;', lang_code, text)
end

return p</text>
      <sha1>59p47yhs0nk8psrn4vyf42x21n68ku8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210052</id>
      <parentid>210050</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:47:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210052</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="384" sha1="4ift7btt3sxo8kcd2yb4y631tqh82jv" xml:space="preserve">local p = {}

function p.lang(frame)
    local args = frame.args
    if not args[1] and frame.getParent then
        args = frame.getParent().args
    end

    local lang_code = args[1] or args.lang or &quot;&quot;
    local text = args[2] or args.text or &quot;&quot;

    if text == &quot;&quot; then
        return &quot;&quot;
    end

    return string.format('&lt;span lang=&quot;%s&quot;&gt;%s&lt;/span&gt;', lang_code, text)
end

return p</text>
      <sha1>4ift7btt3sxo8kcd2yb4y631tqh82jv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210056</id>
      <parentid>210052</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T18:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210056</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="593" sha1="kpy0sjj8q1v7djy5rczhzq2wg87zlgv" xml:space="preserve">local p = {}

function p.lang(frame)
    local args = frame.args
    if not args[1] and frame.getParent then
        args = frame.getParent().args
    end

    local lang_code = args[1] or args.lang or &quot;&quot;

    local text = args[2] or args.text or &quot;&quot;
    if text == &quot;&quot; then
        for k, v in pairs(args) do
            if k ~= 1 and k ~= &quot;lang&quot; and type(k) == &quot;number&quot; then
                text = v
                break
            end
        end
    end

    if text == &quot;&quot; then
        return &quot;&quot;
    end

    return string.format('&lt;span lang=&quot;%s&quot;&gt;%s&lt;/span&gt;', lang_code, text)
end

return p</text>
      <sha1>kpy0sjj8q1v7djy5rczhzq2wg87zlgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13661</id>
    <revision>
      <id>210072</id>
      <timestamp>2026-07-31T20:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>Iketsi przeniós starnã [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]] do [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]]: ó w Drzéżdżóna</comment>
      <origin>210072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="9vvyhrwbhtqidkn638ktretynrqwyfm" xml:space="preserve">#PATRZ [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]]</text>
      <sha1>9vvyhrwbhtqidkn638ktretynrqwyfm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210081</id>
      <parentid>210072</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>{{ADR|[[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]]}}</comment>
      <origin>210081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="3ns07zzwyi3g7wmrxhhb2rtntrovk7o" xml:space="preserve">{{ADR|[[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]]}}</text>
      <sha1>3ns07zzwyi3g7wmrxhhb2rtntrovk7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13662</id>
    <revision>
      <id>210075</id>
      <timestamp>2026-07-31T20:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>Iketsi przeniós starnã [[Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)]] do [[Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna (wiele znaczeniów)]]: ó</comment>
      <origin>210075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="r6f1o5g43e0x2ongypfbnc1l721qp6j" xml:space="preserve">#PATRZ [[Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna (wiele znaczeniów)]]</text>
      <sha1>r6f1o5g43e0x2ongypfbnc1l721qp6j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210082</id>
      <parentid>210075</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T20:15:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>{{ADR|[[Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna (wiele znaczeniów)]]}}</comment>
      <origin>210082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="d6j0hagmnnmf6gpm690y2far9ryz653" xml:space="preserve">{{ADR|[[Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna (wiele znaczeniów)]]}}</text>
      <sha1>d6j0hagmnnmf6gpm690y2far9ryz653</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kònkùrs miona Jana Trepczika (wiele znaczeniów)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13663</id>
    <revision>
      <id>210086</id>
      <timestamp>2026-07-31T20:21:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iketsi</username>
        <id>3254</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>210086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="250" sha1="lyjvyitl4hnhmhzookjmg7s9gtxl5ix" xml:space="preserve">{{Wiele znaczeniów|Kònkùrs miona Jana Trepczika (wiele znaczeniów)}}
* {{Link if not current|Òglowòpòlsczi kònkùrs lëteracczi m. Jana Trepczika|| }}
* {{Link if not current|Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów m. Jana Trepczika w Miszewie|| }}</text>
      <sha1>lyjvyitl4hnhmhzookjmg7s9gtxl5ix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Restaùracjô Meiji</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13664</id>
    <revision>
      <id>210098</id>
      <timestamp>2026-07-31T22:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <comment>Utworzono przez tłumaczenie strony „[[:en:Special:Redirect/revision/1366925343|Meiji Restoration]]”</comment>
      <origin>210098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3" sha1="ebkbve5xjd1hn02x00t0zqtqmkc1hap" xml:space="preserve">
 </text>
      <sha1>ebkbve5xjd1hn02x00t0zqtqmkc1hap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210099</id>
      <parentid>210098</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17495" sha1="p6h239k1xu42mm7jpnrxw4c9jsiqts4" xml:space="preserve">{{Historiczné Wëdarzenié
| miono           = Restaùracjô Meiji
| miono_orig      = {{Lang|ja|明治維新}}
| òbrôzk          = Meiji tenno1.jpg
| pòdpis          = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë.
| grafika_szerokòsc = 220px
| data            = [[1868]] – [[1912]]
| plac            = [[Japóńskô]]
| zort            = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju
| przëczëna      = Krizys szogùnatu, nacësk zôpôdnëch krajów
| skùtczi         = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã
| przédnicë       = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]]
| bëtnicë         = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrząd
}}

'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowi państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|150px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

[[File:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|200px|Césôrz [[Mutsuhito]] w dardze z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]]

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnatu).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>p6h239k1xu42mm7jpnrxw4c9jsiqts4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>210101</id>
      <parentid>210099</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T22:41:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaxelKaszëba</username>
        <id>17492</id>
      </contributor>
      <origin>210101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17496" sha1="ftng234m8mrb3fzzniv8u7sxila98v7" xml:space="preserve">{{Historiczné Wëdarzenié
| miono           = Restaùracjô Meiji
| miono_orig      = {{Lang|ja|明治維新}}
| òbrôzk          = Meiji tenno1.jpg
| pòdpis          = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë.
| grafika_szerokòsc = 220px
| data            = [[1868]] – [[1912]]
| plac            = [[Japóńskô]]
| zort            = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju
| przëczëna      = Krizys szogùnatu, nacësk zôpôdnëch krajów
| skùtczi         = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã
| przédnicë       = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]]
| bëtnicë         = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrząd
}}

'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòsjkòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césôrzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}&lt;/ref&gt; Wëdarzeniô ne zakùńczëłë pònad 260-letny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}&lt;/ref&gt; Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industrowé państwò òrôz jedną z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczëch pòtãgów [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton &amp; Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}&lt;/ref&gt;

Restaùracjô bëła òdpòwiédzą na rosnący bënowi krizys a na nacësk zôpôdnëch mòcarstwów, jaczé sã domagałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny geszeft.&lt;ref name=&quot;Storry1990&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}&lt;/ref&gt; Refòrmë òbjimałë wnetka że wszëtczé òbrëmie zëcégò - administracjã, wòsjkò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò òrôz spòlëznową strukturã.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Kòntekst ==

[[File:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]]

Òd zôcząkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtenowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”).&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}&lt;/ref&gt; Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}&lt;/ref&gt; Włôdze sã òbawiałë rosnącëch cësków chrzescëjaństwa òrôz mòżebnotã zanôleżënkù Japóńsczi przez [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiôrë wzéróno w jinszich partach [[Azjô|Azje]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóno misyjnégò dzejaniô, wikszosc cëzozemców òsta wënëkóna a Japóńczikóm zabarniono òpùszczania kraju pòd grozbą sztrôfë smiercë.&lt;ref name=&quot;Elison1973&quot;/&gt; [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalëzowóné ë jegò wëznawcë bëlë przesladowóny.&lt;ref name=&quot;Turnbull1998&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}&lt;/ref&gt;

Mimò prowadzony izolacje [[Japóńskô|Japóńsczi]] nie bëła czësto òdetniãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, jaczémù pòzwòlono na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednóna Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}&lt;/ref&gt; Néderlandsczé hańdlôrze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.&lt;ref name=&quot;Goodman2000&quot;/&gt; Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowi kòntaktë cygniãto téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] òrôz z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].&lt;ref name=&quot;Toby1984&quot;/&gt;

Izolacjô pòmògała cygnąc pòliticzną samòstójnotã a zakùńczeniu wielowiekowëch domôcëch wòjnów, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò parafiańszczëznë [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krôjów Zôpôdu.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch bôtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Kùlminacjã nych wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańszi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}&lt;/ref&gt; Brëkùjącë mòdernyma pôrowima òkrãtama, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãce negocjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships &amp; Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}&lt;/ref&gt; Rok pózdni pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdemkającą pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}&lt;/ref&gt; W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawôrte z jinszima zôpôdnyma krajama.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Nierównoprawné ùmòwë òrôz niemòżebnosc skùtecznégò procëmkaniãcô sã zagrańcznyma nacëskóm znacząco schromiełë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do wzrastaniô pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;

== Przërézowanié Matthew Perry'égò ==

[[File:Commodore Matthew C. Perry.jpg|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]|mały|200px]]

8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowała [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné pôrowima maszinama.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwalë jã ''kurofune'' ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 黒船), czëlë &quot;Czôrnyma Òkrãtama&quot;.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jichné doturzenié wëwòłało wiôldżé pòbëkanié westrzód włôdzów szogùnatu òrôz mieszkańców kraju, jacy pò rôz pierszi zetknãlë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezidenta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domagając sã narzeszeniô diplomaticznégò stosënkù, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich bôtów òrôz zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do brëkòwaniô dôdżi.&lt;ref name=&quot;Dower2008&quot;/&gt; Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił zdominowaniô sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domagôł sã dikretnëch negocjacjów z nôwëższima przédnikama włôdzów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

Pò przekazaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiadając swój pòwrót w pòstãpnym rokù.&lt;ref name=&quot;Perry1856&quot;/&gt; W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.&lt;ref name=&quot;Feifer2006&quot;/&gt; Szogùnat, zdającë so zachã z gwôsny militarny słabòscë ë nie chcącë rizikòwac wòjskòwégò kònflitku, zgòdzył sã na pòczãce rozmòwów.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

[[File:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|230px|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]]

31 stremiannika 1854 rokù pòdpisano kònwencjã z [[Kanagawa|Kanagawë]].&lt;ref name=&quot;Beasley1995&quot;/&gt; Na ji mòcë odemkniãto pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]] dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] bôtów, zagwarantowóno òpiekã rozbitkóm òrôz ùsadzono ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt; Chòc traktat nie zakładôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastaletny pòliticzi izolacje.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszona do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Maklëwno wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu òrôz przëznawôł cëzozemcóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeń òstałë òne pózdni pòzéwóné mianã &quot;nierównoprawnëch traktatów&quot;.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

Pòdpisanié ùmów z zôpôdnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Wielu [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] òrôz przédników césôrzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do barniô samòstójnoscë kraju.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césôrza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządów [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzëch cëskóm.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

== Ùpôdk Szogùnatu ==

[[File:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|150px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]]

Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął gwôłtowno słabnąc.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W wielu feùdalnëch domenach rósło przekònanié, że donychczasowi system rządów nie je w stónie procëmkanąc sã presje zôpôdnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc niezbëtnëch refòrmów.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt; Maklëwno mòcnô òpòzycjô ùształcëła sã w pôłniowò-zôpôdnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale wzmocnialë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}&lt;/ref&gt;

Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiadalë sã za wënëkóniã cëzozemców z [[Japóńskô|Japóńsczi]].&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùteczny barń kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwą mòdernizacje òrôz centralizacje kraju pòd zwiérzchnoscą césôrza.&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpôdnégò w refòrmisticzny.&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

W 1866 rokù dzãka staranióm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawôrto sojusz pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley &amp; Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Craig1961&quot;/&gt; Ùgòdzenié to òdegrało kluczową rolã w naszikòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Jednoczasno pògarszająca sã gòspòdôrcza sytuacjô, inflacjô òrôz spòlëznowé niezadowòlenié dodatkòwò òsłabiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].&lt;ref name=&quot;Totman1993&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

[[File:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|200px|Césôrz [[Mutsuhito]] w dardze z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]]

W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt; Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzalë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt;

3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt; Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt; Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].&lt;ref&gt;{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TurnbullBoshin2008&quot;/&gt; Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnatu).&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;

Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.&lt;ref name=&quot;McClain2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon2020&quot;/&gt; W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.&lt;ref name=&quot;Jansen2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beasley1972&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Henshall2012&quot;/&gt;

== Przëpisë ==

{{Przëpisë}}</text>
      <sha1>ftng234m8mrb3fzzniv8u7sxila98v7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona</title>
    <ns>1</ns>
    <id>13665</id>
    <revision>
      <id>210103</id>
      <timestamp>2026-07-31T22:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terrus38</username>
        <id>14026</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rëmniãcé artikla */ nowa sekcja</comment>
      <origin>210103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="668" sha1="ldgjuou31w4h19ntrgdxr6ujhwkqnd5" xml:space="preserve">== Rëmniãcé artikla ==

@[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]], widzã, że zmieniwôsz wszãdze „Drzéżdżona” ëtd. na „Drzéżdżóna”, ale prawidłową fòrmą je prawie „Drzéżdżona”, a ta zjinaka we wszëtczich artiklach je akùrôt bùten szëkù. W kaszëbsczim w jistnikach kùńczącëch sã na -uN, -iN, -ôN, -éN a -óN (dze N to zwãczny spółzwãk) nôczãscy zachôdają alternacje: chléb:chleba, kóń:kònia, brzôd:brzadu, Drzéżdżón:Drzéżdżona.

Pòzdrôwióm i mdã wdzãczny, czejbë jes mógł copnąc te zmianë! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:59, 1 zél 2026 (CEST)</text>
      <sha1>ldgjuou31w4h19ntrgdxr6ujhwkqnd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elżbiéta II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13666</id>
    <revision>
      <id>210104</id>
      <timestamp>2026-07-31T23:59:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DawnyTest</username>
        <id>14843</id>
      </contributor>
      <comment>nowo starna</comment>
      <origin>210104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3014" sha1="8vhz7jawb6ehjjiran4g4qxexn34mex" xml:space="preserve">[[Òbrôzk:Queen Elizabeth II official portrait for 1959 tour (retouched) (cropped) (3-to-4 aspect ratio).jpg|mały|Elżbiéta II w 1959]]
[[Òbrôzk:Queen Elizabeth II in March 2015.jpg|mały|Elżbiéta w 2015]]
'''Elżbiéta II''' ([[Angelsczi jãzëk|ang]]. ''Elizabeth II'', ''Elizabeth Alexandra Mary'', ùr. 21 łżëkwiata 1926 w [[Londin|Londinie]], zm. 8 séwnika 2022 w [[Balmoral]]) bëła królową [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanie]] òd 6 gromicznika 1952 do 8 séwnika 2022&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''[https://historia.dorzeczy.pl/historia-wspolczesna/343303/krolowa-elzbieta-ii-kim-byla-ukochana-krolowa-brytyjczykow.html Królowa Elżbieta. 96 lat życia, 70 lat na tronie]'' [online], Historia Do Rzeczy, 8 września 2022 [dost. 2026-07-31] ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]].).&lt;/ref&gt;, a téż królowa inszich państwów Wespòlëznë Nôrôdów (razã bëło ich 33, a w chwili smiercë 14)&lt;ref&gt;''[https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1420391%2Ckrolowa-elzbieta-ii-byla-jednoczesnie-glowa-14-panstw.html Królowa Elżbieta II była jednocześnie głową 14 państw]'' [online], Polska Agencja Prasowa [dost. 2026-07-31] (&lt;abbr&gt;[[Pòlsczi jãzëk|pòl]].&lt;/abbr&gt;).&lt;/ref&gt;. Jej panòwanie bëło drëdżim nôdłëgszëm w historie, nôdłëgszëm panòwaniã białczi ë nôdłëgszëm w Wiôldżi Britanie&lt;ref&gt;Szulim&amp;nbsp;I., ''[https://www.national-geographic.pl/ludzie/100-lat-temu-urodzila-sie-krolowa-elzbieta-ii-wszystko-co-warto-wiedziec-o-brytyjskiej-monarchini/ 100 lat temu urodziła się Elżbieta II. Ciekawostki i fakty o królowej | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-07-31] ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]].).&lt;/ref&gt;. Bëła córką ksążëca Yorku, Alberta (pòtemù króla [[Jerzi VI|Jerzégò VI]]) ë jegò białczi Elżbiétë Bowles-Lyon&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 20 lëstopadnika 1947 òdbëł sã zdënk Elżbiétë z Filipã, ksążëcã Grecczi i Dëńsczi, para miała czwòro dzecy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;: [[Karól III|Karóla]] (ùr. 1948), Annã (ùr. 1950), Andrzeja (ùr. 1960) i Édwarda (ùr. 1964)&lt;ref&gt;''[https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114881,28886362,elzbieta-ii-ile-ma-dzieci-wnukow-i-prawnukow-najwazniejsze.html Elżbieta II - ile ma dzieci? Najważniejsze informacje o królowej Wielkiej Brytanii]'' [online], gazetapl, 8 séwnika 2022 [dost. 2026-07-31] ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]].).&lt;/ref&gt;. Po smiercë òjca òstała królową, ji kòrónacjô miała mol w Westminstersczim Òpactwié 2 czerwińca 1953&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. W 1996 Elżbiéta II òdwiedzëła Pòlskã, òbczas ti gòscënë prezydent [[Aleksander Kwaśniewsczi]] òdznaczëł ją [[Order Biôłégò Orła|Orderã Biôłégò Orła]]&lt;ref&gt;''[https://dzieje.pl/wiadomosci/jedyna-wizyta-elzbiety-ii-w-polsce-w-1996-roku Jedyna wizyta Elżbiety II w Polsce w 1996 roku]'' [online], dzieje.pl [dost. 2026-07-31].&lt;/ref&gt;.

Po smiercë ji nastãpnikã òstał ji nôstarszi syn [[Karól III|Karól]].

== Przëpisë ==
&lt;references /&gt;
[[Kategòrëjô:Mònarchòwie Wiôldżi Britanie]]</text>
      <sha1>8vhz7jawb6ehjjiran4g4qxexn34mex</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>