Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 1084 210214 207696 2026-08-04T14:52:51Z Iketsi 3254 [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] 210214 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Agùstin, Kòrnél, Kòrnéliusz, Łucjô, Sylwiô, Wérónika, Zenón, Zenona === Wëdarzenia === * [[2005]] – [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów|VII Zjôzd Kaszëbów]] w [[Łeba|Łebie]] === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Kòntrola}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 6l6tz5hsz85jsmd74688r78p0f8tqm5 0 1414 210183 198399 2026-08-04T13:54:43Z Iketsi 3254 [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210183 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Alojzy Bùdzysz''' (urodzoni 10 czerwińca 1874 w Swiecënie, ùmarłi 23 gòdnika 1934 w [[Pùck|Pùckù]])<ref>https://web.archive.org/web/20070701091847/http://www.czetnica.org/alojzy-budzysz/</ref> – nordowi kaszëbsczi ùtwórca. Ùrodzył sã w familie szkólnëch. Òn skùńcził Seminarium Szkólnëch w [[Grëdządz|Grëdządzu]] i zaczął robòtã, a ùcził w [[Dolmiérz|Dolmiérzu]], [[Szëmôłd|Szëmôłdze]], Wiczlińsczich Pùstkach ë [[Mrzeżëno|Mrzezënie]]. W [[Kôrlëkòwò (Sopòt)|Kôrlëkòwie]] pò zakùńczenim I swiatowi wòjnë òn krótczi czas béł szôłtësã. W 1923 r. òn przëcygnął do [[Pùck|Pùcka]] i mieszkôł w klôsztorze sostrów elżbiétanków. W 1928 r. zaczął Bùdzysz pùblikòwac kaszëbsczé dokazë w pismionie „Przyjaciel Ludu Kaszubskiego” (I seriô 1928–1929) redagòwónym przez niemiecczégò slawistã Friedricha Lorentza. Jegò tekstë ùkazywałë sã téż w miesãcznikù „Bënë ë bùten” (1930), „Gryf Kaszubski” (1931–1932) ë ju pò jegò smiercë w drëdżi serie pismiona „Przyjaciel Ludu Kaszubskiego” (1936–1938). A. Bùdzysz drëkòwôł m.jin. w: ''Przyjaciel Ludu Kaszubskiego'', ''[[Gryf (cządnik)]]'', ''Bënë ë Buten'', ''Wiérny Naszińc'' ë ''Gryf Kaszubski''. Dzél jegò dokôzów òstôł òpracowóny bez [[Jón Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] ë wëdóny w 1982 r. w ksążce "Zemja kaszëbskô", dze òpisywô snôżotë swòji tatczëznë. Alojzy Bùdzysz ùrôbiôł òpòwiadanié, facecjã, anegdotã i hùmòreskã, dolmaczoné na pòlsczi przez Jana Drzéżdżona w ''Modrej krainie''[1]. Jegò "Dokôzë" zebrôł ë zrëchtowôł w nowim pisënkù Róman Drzéżdżón. Ùsôdztwò A. Bùdzysza miało wiôldżi cësk na czile kaszëbsczëch lëteratów, w tim m.jin. na [[Aleksander Labùda|Aleksandrã Labùdã]], [[Jón Trepczik|Jana Trepczika]] czë téż [[Jón Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]]. == Òbaczë téż == * [[Aleksander Labùda]] * [[Jón Trepczik]] * [[Jón Drzéżdżón]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ss. 163–165 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070701091847/http://www.czetnica.org/alojzy-budzysz/ Wëjimk z ùsôdztwa A Bùdzysza, w tim: "Jak Kùlómbószów Krësztof tã Amerikã wëkrił"] * [https://web.archive.org/web/20080718234521/http://www.czetnica.org/alojzy-budzysz/jak-kulomboszow-kresztof-ta-amerika-wekril/ Jak Kùlómbószów Krësztof tã Amerikã wëkrił] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Bùdzysz Alojzy}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] pd86w85my8o8iocwsqkklt9lip8m1ek 0 1529 210225 181656 2026-08-04T15:11:22Z Iketsi 3254 [[Peru]] 210225 wikitext text/x-wiki '''17 gòdnika''' je 351. (352.) dzéń w [[gregorijansczi kalãdôrz|gregorijansczim kalãdôrzu]]. Do kùńca roku je 14 dniów. === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] swiãtëją: Łazarz, Łukasz * W Szczecënie dzen pamiãcë Gódnika 1970. === Wëdarzenia === * [[1970]] – Gódnik 1970: Czôrny Czwôrtk – w [[Gdiniô|Gdinie]] wòjskò zastrzélëłò 10 robòtników z Òkrãtownë im. Kòmùnë Parizczej, w tem Zbyszka Godlewskiego; w [[Szczecëno|Szczecënie]] bitka na gasach, wòjskò zabëłò 16 lëdzy, 100 renionëch. * [[1981]] – [[stojenié w wòjnie]]: ZOMO rozbëłò manifestacje w Gduńskù i w Krakòwe, zabitë 1 osoba, 2 renionëch. === Ùrodzëlë sã === * [[1706]] – [[Émilie du Châtelet]], frańcësko matematerkô, fizyczkô, pisôrka * [[1966]] – Ałła Zahajkewycz, ukrajińscza kòmpòzytórka * [[1975]] – Mila Jovovich === Ùmarlë === * [[1273]] – [[Rumi]], iransczi poeta * [[1839]] – [[Simón Bolívar]], bohater pôłniowôamerikańsczi, prezydent [[Peru]], Wenezueli i Bolivii. * [[1857]] – [[Francis Beaufort]], irlandzczi meteorolog, fizyk * [[1943]] – w Auschwitz-Birkenau – Łucja Charewiczowa, docentkô historëcznô, polscza wëdôwka, dzejôrka, konspiratorka * [[1970]] – [[Bruno Drëwa]] zastrzélony w [[Gdiniô|Gdinie]] * [[1970]] – [[Zbyszek Godlewski]] zastrzélony w [[Gdiniô|Gdinie]] {{Kalãdarium}} [[Kategòrëjô:Gòdnik]] iq0m39iw97y35uaohsv58bkt4dcquy2 0 1728 210182 159304 2026-08-04T13:54:01Z Iketsi 3254 [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210182 wikitext text/x-wiki '''1986''' / MCMLXXXVI <center>[[1984]] « [[1985]] « '''1986''' » [[1987]] » [[1988]]</center> === Wëdarzenia === * Wëdôwk we Warszawie ksążczi [[Jan Drzéżdżón|J. Drzéżdżona]] ''Współczesna literatura kaszubska 1945 – 1980''. === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * [[Kategòrëjô:XX stolaté]] 4jw2daxypnx820dul8wz8r8tcyjwuru 0 1747 210216 205947 2026-08-04T14:54:46Z Iketsi 3254 [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] 210216 wikitext text/x-wiki '''2005''' / MMV <center>[[2003]] « [[2004]] « '''2005''' » [[2006]] » [[2007]]</center> === Wëdarzenia === * [[9 lëpińca]] – [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów|VII Zjôzd Kaszëbów]] w [[Łeba|Łebie]] === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * [[2 łżëkwiata]] – [[Jan Paweł II]] * [[1 séwnika]], [[R. L. Burnside|Robert Lee Burnside]] – [[Blues|bluesowi]] mùzykańt [[Kategòrëjô:XXI stolaté]] 6yhh7is7vuu02x1uoijrcov82oa0mx1 0 1897 210266 209209 2026-08-04T20:05:36Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ + 210266 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Kongeriget Sverige | miono = Królestwò Szwédzczi | miono-genitiw = Szwédzczi | fana = Flag of Sweden.svg| herb = Great coat of arms of Sweden.svg | na karce = LocationSweden.png| mòtto = För Sverige i tiden | jãzëk = [[Szwédzczi jãzëk|szwédzczi]], lapońsczi| stolëca = Sztokhòlm | fòrma państwa = Kònstitucëjnô mònarchijô | wiéchrzëzna = 449.964 | lëdztwò = 10,610,485 | rok = 2025 | dëtk = szwédzkô krona | kòd dëtka = SEK | czasowô cona = +1 – zëma [[UTC]] +2 – lato | swiãto = 6 czerwińca | himn = Du gamla, du fria,<br>Kungssången | kòd = SE | Internet = .se | telefón = +46 |Mònarcha=Karól XVI Gùstôw|Premiéra=Ulf Kristersson|aùtowi kòd=S }} '''Szwédzkô''' (''Sverige'') je państwã w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Greńczë z [[Norweskô|Norweską]], [[Fińskô|Fińską]] a téż z [[Dëńskô|Dëńską]] przez mòst nad cesniną Öresund. Stolecznym garda je [[Sztokhòlm]]. == Geògrafiô == === Wiéchrzëzna === * całownô: 450,295<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210110083823/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sweden Sweden] The World Factbook</ref> * wiéchrzëzna lądu: 410,335 * wiéchrzëzna wòdów: 39,960 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,211 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Fińskô]] 545 km; [[Norweskô]] 1,666 km === Brzegòwô liniô === 3,218 km === Klimat === Ùmiarkowany na pôłniu, z zëmną, chmùrzëstą zëmą, chmùrzëstim dzélowo chłodnym latã, subartkiczny na nordze<ref>[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/sweden/51263.htm Sweden (08/05)] US Department of State</ref>. === Ùsztôłcenié terenu === Przédno plasczi lub łagódnie grzëpowe nizënë; na pòrénku góry<ref name=":0" />. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 492 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -2,4 m. n.r.m. (Roztoka jezera Hammarsjon, òbòk Kristianstad) * nôwëższi czëp: 2,100 m. n.r.m. (Kebnekaise) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 7.3% (w tim 6.2% òrnëch gruńtów) * lasë 68.6% == Demografiô == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 10,610,485 (wôrtoscë szacowóné na pazdzérznik 2025)<ref>[https://www.scb.se/en/finding-statistics/statistics-by-subject-area/population-and-living-conditions/population-composition-and-development/population-statistics/ Population statistics] Statistics Sweden</ref> === Etniczné karna === Szwédë 79.6%, Syrëjczëcë 1.9%, Irakijczicë 1.4%, Finowie 1.3%, jinni 15.8%<ref name=":0" /> Òficjalne nôrôdné mniejszosci: Żëdzë, Cëgónie, Samowie, Finowie, Tornedalianie<ref name=":1">[https://sweden.se/life/equality/national-minorities-in-sweden There are 5 official national minorities in Sweden. Swedish law protects their languages and cultures.] Sweden.se</ref><ref name=":2">[https://start.stockholm/en/about-the-city-of-stockholm/how-the-city-is-governed/national-minorities/ National minorities] Stockholms stad</ref>. === Jãzëczi === Òficjalny jãzëk je szwédzczi, ùznawane sã też jãzëczi mniejszosci: Jidisz, cëgóńsczi, lapońsczi, fińsczi, meänkieli<ref name=":1" /><ref name=":2" />. === Religijné karna === 53% – [[Lëterstwò|lëteranie]], mni niż 6% – zaòstałë [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjańsczé]] wëznania, 8,1% – [[Islam|mùzułmónie]]<ref>[https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/sweden/ 2023 Report on International Religious Freedom: Sweden] US Department of State</ref>. === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 88.7% (2023) * wikszé miesczé westrzódczi: Sztokhòlm – 995,574 mieszkańców w 2025<ref>[https://sweden.se/life/society/key-facts-about-sweden Key facts about Sweden] Sweden.se</ref> == Pòliticzny system == Szwédzkô je kònstitucyjną mònarchią, [[Przédnik kraju|przédnikã kraju]] òd 1973 je król Karól XVI Gùstôw<ref>[https://www.kungahuset.se/english/royal-house/hm-the-king HM The King] Kungahuset</ref>. Szefem rządu je premiéra Ulf Kristersson<ref>[https://www.government.se/government-of-sweden/prime-ministers-office/ Prime Minister's Office] The Government of Sweden</ref>. Parlameńt – Rikgsdag ma 349 członków, sã wëbierani na 4 lata<ref>[https://www.riksdagen.se/en/ Welcome to the Riksdag] Sveriges Riksdag</ref>. Òd 1 stëcznika 1995 Szwédzkô je krôjem [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]], a òd 25 strëmiannika 2001 je członkiem cony Schengen<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/sweden_en Sweden] European Union</ref>. == Òbaczë téż == * [[Sztokhòlm]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://radiokaszebe.pl/news/maciek-rutkowski-z-rekordem-guinnessa-za-przeplyniecie-baltyku-1619 {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Szwédzkô| ]] heo53f9egg5z43oyf8t8dc2tb59yaxy 0 1902 210292 209957 2026-08-04T21:20:53Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 210292 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tablica przy pomniku Aleksandra Labudy i Jana Trepczyka w Stryszej Budzie.jpg|mały|Tôfla przë sztaturze Jana Trepczika razã z [[Aleksander Labùda|Aleksandrã Labùdë]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]]]] '''Jón Trepczik''' ({{jãz.|pl}} ''Jan Trepczyk''; ùr. [[22 rujana]] [[1907]] w [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdze]] k. [[Mirochòwò|Mirochòwa]], ùm. [[3 séwnika]] [[1989]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – jeden z nôwëbitniészich [[Kaszëbë|kaszëbsczich]] piesniodzejów, piesniôrz, nôleżnik [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]] w [[Kartuzë|Kartuzach]] ë grëpë [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] a [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], pedagóg, kaszëbsczi dejolog, leksykògraf – aùtór pòlskò-kaszëbsczégò słowôrza, wespółzałóżca [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]], spòlëznowi dzejôrz, ùtwórca ë kòmpòzytór. == Żëcopis == === Dzectwò i młodosc === Jón Trepczik pòchòdzył z gbùrsczi familii ze [[Strëszô Bùda|Strëszi Bùdë]] midzë [[Stajszewò|Stajszewã]] a [[Mirochòwò|Mirochòwã]] ([[kartësczi kréz]]), dze przëszedł na swiat [[22 rujana]] [[1907]] rokù. Ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w [[Kòscérzna|Kòscérznie]], chtërno ùkùńcził w [[1926]] r. Zaczął robic jakno szkólny w [[Kartuzë|Kartuzach]], a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w [[Miszewò|Miszewie]], gdze robił do [[1934]] r. Ju jakno młodi człowiek zainteresowôł sã òn [[Kaszëbizna|kaszëbizną]], òsoblëwie dzãka taczim lëdzóm jak [[Aleksander Majkòwsczi]] i [[Aleksander Labùda]]. W 1929 rokù doszło do stwòrzeniô [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów|Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów]]<ref>Jan Trepczik (1958 – przepisóny przez Édmùnda Kamińsczégò), Pòzdrzatk na kaszëbiznã, rozwicé lëteraturë ë pòstulatë dlô Zrzeszeniégò Kaszëbsczégò, „Pomerania” 2019, nr 10, s. 36</ref>, a Trepczik przënôlégôł do karna załóżców ny òrganizacji. W [[1930]] r. òżenił sã z [[Aniela Rómpskô|Anielą Rómpską]], chtërna bëła sostrą jednégò z nôbarżi znónëch ùtwórców i dzejôrzów z karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]]. Trepczik zadebiutowôł w tim samim rokù w ''[[Chëcz Kaszëbskô|Chëczë Kaszëbsczi]]'' wëjimkã òpòwiôdaniégò pòd titlã ''Na szlachù zbrodnie''. Jakno pòeta pierszi rôz òbjawił sã w [[1931]] r. w [[Gryf (cządnik)|Gryfie]]. Pisôł do wëchôdający w trzëdzestëch latach uszłégò stalata [[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë Kaszëbsczi]]. Midzëwòjnowé wëszëznë [[Pòlskô|Pòlsczi]] nie bëło za baro żëczné temù, żebë [[kaszëbizna]] mògła sã richtich rozkòscerzac. Òsoblëwie doswiôdczëlë tegò lëdze, co przënôlégelë do karna [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]]. Baro pòdsztrëchiwelë òni midzë jinszima apartnotã kaszëbsczi òbéńdë i [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]], jaczi, na przék wëstãpùjącym tej pòzdrzatkóm, mielë nié za jedną z pòlsczich gwarów, le za apartny słowiańsczi jãzëk. Prawie to pòdsztrëchiwanié kaszëbsczi apartnotë sprawiło, że pòlsczé wëszëznë, tak przedwòjnowé, jak téż pózniészé pòwòjnowé, pòsãdzywało tej sej [[Kaszëbi|Kaszëbów]], a òsoblëwie prawie [[Zrzeszińcë|Zrzeszińców]] ò [[separatizm]], jaczégò célã miało bëc òddzelenié [[Kaszëbë|Kaszëb]] òd pòlsczégò państwa. Trepczik w [[1934]] r. przeniosłi òstôł do szkòłë w [[Rogòznô|Rogòznie]], leżącym w òbéńdze [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsczi]]. Òb czas bëtnoscë w [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]] w [[1935]] r. wëdóny òstôł jeden z bëlnëch dokôzów Jana Trepczika. Béł to ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', w chtërnym Trepczik pòkôzôł sã nié leno jakno lëteracczi ùtwórca, ale téż kòmpòzytór twòrzący melodie do tekstów [[Aleksander Labùda|A. Labùdë]], [[Jan Rómpsczi|J. Rómpsczégò]] i swòjich gwôsnëch. Pò robòce w [[Rogòznô|Rogòznie]] jaż do wëbùchù [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] Trepczik robił w [[Tłukawë|Tłukawach]]. === II swiatowô wòjna === W [[séwnik|séwnikù]] [[1939]] r. Méster Jón przebiwôł w [[Tłukawë|Tłukawach]], pò czim w [[1940]] rokù wrócył na [[Kaszëbë]]. Tam zaczął robic jakno kasjéra w ùrzãdze gminë we [[Sjónowò|Swiónowie]]. W [[1943]] r. òstôł wcelony do niemiecczégò wòjska, w [[Italskô|Italsce]] przeszedł do partizancczi, z chtërny dostôł sã do armii [[Władysław Anders|generała Andersa]]. === Kaszëbskô dzejnota, robòta i rodzëzna === Do kraju wrócył w [[1946]] r., dze nalôzł robòtã w Spòdleczny Szkòle nr 4 w [[Wejrowò|Wejrowie]]. Robił w ni jaż do [[Emeritura|emeriturë]], na jaką przeszedł w [[1967]] r. Krótkò pò wòjnie związôł sã téż z òdrodzoną „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszą Kaszëbską]]”, chtërna wëchôda w latach [[1945]]-[[1947|47]]. W nôcãższim cządze, czej pò lëkwidacji òdrodzony „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë]]”, a przed ùtwòrzenim [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], [[Kaszëbi]] ni mielë swòji òrganizacji, co reprezentowabë jich interesë ë miabë starã ò [[Kaszëbizna|kaszëbiznã]], wejrowsczi dodóm Jana Trepczika béł môlã, gdze pòtikelë sã lëdze dzejający na kaszëbsczim niwie. Na òperacjowi rozmòwie z nim fónkcjonariuszowie Ùrzãdu do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù mielë nôdzejã, że mòże ùdô sã gò zachãcëc do wespółdzejaniô. Pò drëdżim zetkanim z nim stało sã równak dlô ùbówców czësto gwësné, że ùdostanié gò na jich stronã nie je mòżlëwé. Trepczik nie zrobił tegò, co chcelë òd niegò jegò rozmówcowie z ÙB, ale òbstôwôł na swòjim, a òkróm tegò nie tacył przed nima, że nie widzy mù sã sytuacjô Kaszëbów i kaszëbiznë w Lëdowi Pòlsce, co nadczidłé òstało we Warszawie [[29 zélnika]] 1955 r. Jiné pismiono je napisóné rãczno i przeniosłé przez niegò na zéńdzenié z fónkcjonariuszama ÙB w 1955 r. Jesz nigle gò napisôł, mùszôł béł ju rôz bëc w ùrzãdze, gdze pitóny béł midzë jinszima ò swòje dzejanié przed wòjną, òb czas ni, a téż pòtemù. Miôł gadac, co wié ò dzejarzach kaszëbsczich, chtërnëch znaje, a téż napisac dlô ùbówców wszëtkò, co wié ò kaszëbsczim separatizmie, ò dzejanim przedwòjnowi ë pòwòjnowi [[Zrzesz Kaszëbskô|„Zrzeszë Kaszëbsczi”]], ò znónëch kaszëbsczich dzejarzach i ò tim, jaczi je jegò pòzdrzatk na òglowé ùregùlowanié kaszëbsczi sprawë. W [[1956]] rokù nalôzł sã Méster Jón midzë załóżcama [[Kaszëbsczé Zrzeszenié|Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò]], chtërnégò wejrowsczim partã pózni czerowôł. Béł midzë jinyma baro aktiwnym dzejarzã mùzyczny rësznotë. Zajimôł sã prowadzenim chùrów a òkróm te, razã ze swòją drëgą białką, [[Léòkadiô Trepczik|Léòkadią]] twòrził môłé spiéwòwé karno<ref>Mamuszka, F.: Wejherowo i Ziemia Wejherowska : przewodnik. Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1969, s. 45 (pòlsczi)</ref>, chtërno wëstãpòwało na różnëch zéńdzeniach ë rozegracjach. W [[1959]] rokù dwa zestawë jegò spiéwków òstałë wëdóné przez [[Karno Sztudérów Kaszëbów Òrmùzd]]. W nëch arkùszach pierszi rôz òsta zamieszczónô m.jin. pòpùlarnô piesniô „[[Zemia Rodnô]]”, ùznôwónô dzysdnia przez wiele Kaszëbów za nôrodny kaszëbsczi himn. W pózniészich latach wëszłë jesz: ''Rodnô zemia'' ([[1974]]), ''Moja chëcz'' ([[1978]]) ë ''Lecë, chòrankò'' ([[1980]], [[1997]]). Do artisticzny spôdkòwiznë Trepczika przënôlégają téż òbrôzë ë céchùnczi. Trepczik słëchô karnu lëdzy, co jakno pierszi òstelë – w [[1967]] rokù – wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]] [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]<ref>[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 13.</ref>. === Kùńcowi cząd i smierc === Òb kùńcowi cząd jegò żëcégò wëszłë smarą trzë tomiczi jegò kaszëbsczich wiérztów, pòrëszającëch témiznã miłotë do domôcëznë<ref>[http://books.google.de/books?ei=Zc5xT5bRMNPT4QTY7ISfDw&hl=pl&id=CsMYAAAAMAAJ&dq=drze%C5%BCd%C5%BCon&q=trepczyk#search_anchor Współczesna literatura kaszubska 1945–1980, ISBN 8320537495]</ref>, kaszëbsczi mòwë, zemi ë jich dłudżich dzejów. W [[1970]] rokù ùkôza sã ''Moja stegna'', a w [[1977]] r. ''Odecknienié''. Szpecjalnie dlô dzecy ùrëchtowôł òn zbiérk kaszëbsczich wiérztów wëdóny w [[1975]] r. pòd titlã ''Ukłôdk dlô dzôtk''. W [[1979]] rokù òstôł nôleżnikã [[Związk Pòlsczich Lëteratów|Związkù Pòlsczich Lëteratów]]. Jegò wiérzta "Kaszëbskô mòwa" òsta dolmaczonô na: [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]], bretońsczi, miemiecczi i [[Sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]]. [[Òbrôzk:Grób Jana Trepczyka.jpg|mały|Grób Jana Trepczika na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|Smiéchòwsczim smãtarzu]]]] Jón Trepczik ùmiarł [[3 séwnika]] [[1989]] r. w [[Wejrowò|Wejrowie]], gdze pòchòwóny òstôł na [[Smiechòwsczi Smãtôrz we Wejrowie|smãtôrzu]] w [[Wejrowò Smiechòwò|Smiechòwie]]. == Wdôr == Jeden z brzadów jego robòtë ùkôzôł sã szerzi smarą ju pò jegò smiercë – dwatomòwi ''Słownik polsko-kaszubski'', wëdóny w [[1994]] rokù. Robòta nad nim zajã autorowi dłudżé lata, a zacza sã òna ju w latach szescdzesątëch XX stalatégò. Nôùkòwò przërëchtowôł gò do wëdaniô [[Jerzi Tréder|prof. Jerzi Tréder]]. Spòdlecznô Szkòła w [[Miszewò|Miszewie]] nosy dzysô miono prawie Jana Trepczika. Dzejającé w [[Wejrowò|Wejrowie]] [[Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka|Towarzystwo Śpiewacze]] nosy téż jegò miono. Krótczé sztrasë w [[Wejrowò|Wejrowie]], [[Rëmiô|Rëmi]] i [[Bòlszewò|Bòlszewie]] òtrzimałë nowé pòzwë na wdôr Trepczika; je òn téż przëtómny w gazétach ë cządnikach. W 2008 rokù ùkôzôł sã jegò żëcopis w knéżce ''Féliks Marszôłkòwsczi i jinszi Zrzëszińcë a rozwij jãzëka òrôz kaszëbsczi lëteraturë''. XX Festiwal Mòrsczich Frantówków stôł sã òrãdzym do wëdôwkù dwùch zbiérków piesniów Trepczika w ùsôdzkù na spiéwôków solo i chùru („''Hej mòrze, mòrze''” ë „''Marika''”). Równoczasno ùkôza sã antologiô „Jëbleùsz Òglowòpòlsczégò Festiwalu Piesnie ò Mòrzu w Wejrowie (1966–2008)”. Rozległi żëcopis aùtora napisôł [[Édmùnd Kamińsczi]]. Trepczik wniosł wôżny wkłôd w wespółtwòrzenié kaszëbsczégò pisónégò jãzëka ë do dzysdnia mô wiôldżi cësk na kùlturowé strzodowiszcze w Kaszëbsce. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * ''Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I'', Rogòznô Wlkp. 1935 (32 ùsôdzczi) * ''Mòja stegna'', [[Gduńsk]] [[1970]] (28 wiérztë) * ''Rodnô zemia'', [[Gduńsk]] [[1974]] (piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò) * ''Ùkłôdk dlô dzôtk'', [[Gduńsk]] [[1975]] (9 frantówczi) * ''Òdecknienié'', [[Gduńsk]] [[1977]][https://lccn.loc.gov/84209259] * ''Mòja chëcz'', [[Gduńsk]] [[1978]] (5 piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò) * ''Lecë chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1980]], (85 piesnie) * ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]] (wëd. ju pò smiercë) * ''Lecë'' ''chòrankò. Pieśni kaszubskie'', [[Wejrowò]] [[1997]] (wëdôwk ùfùlowóné plus skrzinka) * ''Hej mòrze, mòrze.'' ''Zbiór pieśni 1'', [[Wejrowò]] [[2008]] * ''Marika. Zbiór pieśni 2'', [[Wejrowò]] [[2008]] == Òrderë ë wëapartnienia == * Kawalersczi Krziż [[Òrder Òdrodë Pòlsczi|Òrderu Òdrodë Pòlsczi]] (1981) * Złoti [[Krziż Zasłëdżi]] (1971) * [[Medal Stolema]] (1967) * Medal „Zasłëżonym Wejrowsczi Zemi” (1985) == Òbaczë téż == * [[Léòkadia Trepczik]] * [[Aleksander Labùda]] * [[Medal Stolema]] * [[Szkoła Podstawowa im. Jana Trepczyka w Miszewie]] – [[:d:Q140782660]] * Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim) * [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie]] * [[Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, [[Jerzi Tréder|J. Tréder]]: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999. * K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego – Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 132. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=trepczyk#search_anchor] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|oxM8PWqh2_Q|Zemia rodnô – Nôrodny Himn Kaszëbów}} * https://www.youtube.com/@kaszubywpiesniartystycznej8059/videos * [https://web.archive.org/web/20170223192011/http://www.zk-p.org/files/1704Trepczyk_slownik.pdf 1704Trepczyk_slownik.pdf] * [http://scholar.google.com/scholar?q=J+Trepczyk&btnG=&hl=pl&lr=lang_pl&as_sdt=0 scholar.google] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Trepczik Jan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 5x8mosbrsff9ksul4ycmi37297g9bhn 0 1961 210317 208440 2026-08-04T22:11:06Z Terrus38 14026 210317 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=260 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ <big><big>'''Zemia'''</big></big> |- ! align="center" bgcolor="#000000" colspan="2" | [[Òbrôzk:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|frameless|Zemia]] |- ! bgcolor="#c0c0ff" colspan="2" | Charakteristika [[òrbita|òrbitë]] (J2000) |- ! align="left" | Strzédnô dôlëzna<br /> òd Słuńca | 149&nbsp;597&nbsp;887&nbsp;[[kilométer|km]]<br />(1,00000011 [[Astronomòwô pòjedincznosc|AU]]) |- ! align="left" | [[Òkrąg|Òkrãżé]] òrbitë | 0,940×10⁹km<br />(6,283&nbsp;AU) |- ! align="left" | [[Ekscentricznota (fizyka)|Mimòsród]] | 0,01671022 |- ! align="left" | [[Peryhelium]] | 147&nbsp;098&nbsp;074&nbsp;km<br />(0,9832899&nbsp;AU) |- ! align="left" | [[Aphelium]] | 152&nbsp;097&nbsp;701&nbsp;km<br />(1,0167103&nbsp;AU) |- ! align="left" | [[Gwiôzdowi rok]] | 365,25696&nbsp;[[dzéń|dniów]]<br />(1,0000191&nbsp;[[Rok|lat]]) |- ! align="left" | [[Synodicznô òbiega]] | nié dotikô |- ! align="left" | Strzédnô chùtkòsc<br /> òrbitalnô | 29,783&nbsp;km/[[sekùnda|s]] |- ! align="left" | [[Nôwikszosc|Nôwikszô]] [[chùtkòsc]] | 30,287&nbsp;km/s |- ! align="left" | [[Nômiészëzna|Nômiészô]] chùtkòsc | 29,291&nbsp;km/s |- ! align="left" | Ùchëłosc òrbitë<br /> ùprocëmnienim [[ekliptika|eklipticzi]] | 0,00005[[grad|°]]<br />(7,25° ùprocëmnienim <br />[[ekwator]]a [[Słuńce|słuńcowégò]]) |- ! align="left" | [[Satelita|Nôtëralny satelita]] | 1 ([[Miesądz]]),<br /> Òbaczë téż<br /> [[3753 Cruithne]] |- ! bgcolor="#c0c0ff" colspan="2" | Charakteristika fizycznô |- ! align="left" | Przemiara ekwatorowô | 12&nbsp;756,270&nbsp;km |- !align="left" | Przemiara [[Geografòwi biegun|biegunowô]] | 12&nbsp;713,500&nbsp;km |- !align="left" | Strzédnô przemiara | 12&nbsp;745,591&nbsp;km |- !align="left" | Splëszczenié | 0,003352861 |- ! align="left" | Strzédny òkrąg | 40&nbsp;041,455&nbsp;km |- ! align="left" | [[Wiéchrzëzna]] | 510&nbsp;065&nbsp;284,702&nbsp;[[kwadratowi kilométer|km²]] |- ! align="left" | [[Zabérnosc (matematika)|Zabérnosc]] | 1,0832×10¹²&nbsp;[[kùbikòwi kilométer|km³]] |- ! align="left" | [[Masa (fizyka)|Masa]] | 5,9736×10²⁴&nbsp;kg |- ! align="left" | [[Gãscëzna]] | 5,515&nbsp;[[gram|g]]/[[kùbikòwi centiméter|cm³]] |- ! align="left" | [[Zemsczé przërëchlanié|Zemsczé<br /> przërëchlanié]]<br /> na ekwatorze | 9,780&nbsp;m/s² [http://ssd.jpl.nasa.gov/phys_props_planets.html 1]<br />(0,99732&nbsp;[[Zemsczé przërëchlanié|g]]) |- ! align="left" | [[Chùtkòsc ùcékù]] | 11,186&nbsp;km/s |- ! align="left"| Liniowcowô chùtkòsc na ekwatorze | 1674,38&nbsp;km/h<br /> |- ! align="left"| [[Kòłowô chùtkòsc]] | 15[[grad|°]]/[[gòdzëna|h]] (0,2618&nbsp;[[radian|rad]]/[[sekùnda|s]]) |- ! align="left" | Ùchëłosc ekwatora<br /> ùprocëmnienim<br /> plaskatoscë òrbiti | [[Grad (kąt)|23,439281°]] |- ! align="left" | [[Deklinacëjô (astronomijô)|Deklinacëjô]] | 90° |- ! align="left" | [[Albedo]] | 0,367 |- ! align="left" | [[Temperatura]]<br /> wiéchrzëznë | {| cellspacing="0" cellpadding="2" align ="center" border="0" width="100%" style="background: #f9f9f9;" |- ! [[Nômiészëzna|min.]] ! [[Strzédnosc|strzéd.]] ! [[Nôwikszosc|maks.]] |- align ="center" | 185&nbsp;[[kelwin|K]] | 287&nbsp;K | 331&nbsp;K |} |- ! align="left" | [[Astronomòwé cësnienié|Astronomòwé<br />cësnienié]]<br /> na wiéchrzéznie | 100 [[kilo|k]][[Paskal|Pa]] |- ! bgcolor="#c0c0ff" colspan="2" | Skłôd [[wiodrowina|wiodrowinë]] |- | [[Tãcheń]] || 78,1% |- | [[Krziseń]] || 20,9% |- | [[Argon]] || 0,9% |- | [[Ditlenk wãgla]]<br /> [[Wòdnô ropa]] | Niewiôlgô pakôza, kòl 0,1% |} '''Zemia''' (symbòl: [[Òbrôzk:Earth symbol (fixed width).svg|16px|🜨]]) je trzecą pòsobicą (rechùjącë òd [[Słuńce|Słuńca]]), a piątą wedle wielgòscë planétą w [[Słuńcowi Ùstôw|Słuńcowim Ùstawie]]. Wedle ùczałich Zemia ùfòrmòwa sã kòl 4,57 miljarda lat nazôd, a krótkò pò tim ùfòrmòwôł sã ji jedurny [[nôtëralny satelita]] - [[Miesądz]]. Wkòł Zemi, òkróm Miesądza, krążą jesz dwa [[Miesądze Kordylewsczégò|pichòwé miesądze]] ([[miesądze Kordylewsczégò]]) i wiele [[sztëczny satelita|sztëcznëch satelitów]]. Zemia mô pasowną masã i grawitacjã dlô ùtrzëmaniô wiodrowinë, chtërnô téż chróni przed szkódnym [[ùltrafioletowé parminienié|ùltrafioletowim parminienim]] i téż [[magnétowé pòle]] chróniącé przed [[słuńcowi wiater|słuńcowim wiatrã]]. * Całownô wiéchrzëzna: 510,071 miljónów km² * Lądowô wiéchrzëzna: 148,94 miljónów km² (29,2% całowni wéchrzëznë) * Wòdnô wiéchrzëzna: 361,132 miljónów km² (70,8% całowni wéchrzëznë) == Geògrafiô Zemi == '''[[Òcean|Òceanë]]:''' * [[Spòkójny Òcean]] (Pacyfik, Wiôldżi Òcean) * [[Atlantëcczi Òcean]] (Atlantyk) * [[Jindijsczi Òcean]] * [[Nordowi Òcean]] (Arktikòwi Òcean) - przez niechtërnych je ùznóny jakno czwiôrti òcean, a jinszi znają blós trzë òceanë a nen zwą Artkikòwim Mòrzã abò Lodzanim Mòrzã. * [[Pôłniowi Òcean]] (mòże téż bëc ùznóny jakno dzél Òceanów: Atlantëcczégò, Spòkójnégò i Jindijsczégò). === [[Kòntinent|Kòntinentë]] === * [[Afrika]] * [[Pôłniowô Amerika]] * [[Nordowô Amerika]] * [[Antarktida]] * [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstraliô]] i [[Òceaniô]] * [[Azjô|Azjô]] * [[Eùropa]] === Nôwikszé [[Òceanowi rów|òceanowé rowë]] === * [[Mariańsczi Rów]] – 11&nbsp;022 m * [[Rów Tonga]] – 10&nbsp;882 m * [[Rów Kùrilskò-Kamczacczi]] – 10&nbsp;542 m * [[Filipińsczi Rów]] – 10&nbsp;497 m * [[Rów Kermadec]] – 10&nbsp;047 m * [[Rów Izu-Ogasawara]] (przóde: Bònin) – 9810 m === Nôwikszé [[Réga gór|rédżi gór]] === * [[Himalaje]] – 8848 m; dł. 2500&nbsp;km * [[Karakòrum]] – 8611 m; dł. 800&nbsp;km * [[Hindukùsz]] – 7690 m; dł. 800&nbsp;km * [[Tien-szan]] – 7439 m; dł. 2500&nbsp;km * [[Andë]] – 6960 m; dł. 9000&nbsp;km * [[Kòrdilierë]] – 6194 m; dł. 8000&nbsp;km * [[Kaùkaz (réga gór)|Kaùkaz]] – 5642 m; dł. 1100&nbsp;km * [[Górë Ellswòrtha]] – 5140 m; dł. 900&nbsp;km * [[Alpë]] – 4807 m; dł. 1200&nbsp;km * [[Atlas (górë)|Atlas]] – 4165 m; dł. 2200&nbsp;km == Òbaczë téż == * [[Miesądz]] * [[Słuńce]] * [[Wenus]] * [[Mars]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.nineplanets.pl/earth.html Nineplanets.pl - Zemia] {{Słuńcowi Ùstôw|kol=#c0c0ff}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Astronomiô|Zemia]] [[Kategòrëjô:Zemia| ]] 6czkikg6h4j4ri68qi3oqhoy39zwsmf 0 2399 210340 203942 2026-08-05T04:19:29Z Iketsi 3254 +Òbaczë téż 210340 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Chëcz''' je mùzycznym karnã z [[Gdiniô|Gdini]] jaczé graje kaszëbskòjãzëkòwégò [[rockòwô mùzyka|rocka]] z elementama [[fòlkòwô mùzyka|fòlkù]] ë tejsejno [[reggae]]. Założcama karna bëlë [[Michôł Piéper]], [[Môrcën Pòpk]], [[Przemisłôw Kòska]], [[Macéj Szuksztul]] ë [[Jarosłôw Stefańczak]]. Chëcz zadebutowa w [[2000]] rokù platą ''"Do młodëch"''. Plata zamëkô w se mùzykã do 9 wiérztów [[Jan Trepczik|Jana Trepczika]] ë 1 kaszëbskòjãzëkòwi [[cover]] dokôzu pòlsczégò karna [[Kombi]]. Òsta òna baro pòzytiwno òtaksowónô przez pòmòrsczé media ë pòlsczé mùzyczné cządniczi. == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Chëcz (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Mùzyka]] |col3= === Jiné pòlsczé mùzyczné karna === {{#categorytree:Pòlsczé mùzyczné karna|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://checz.art.pl/ Domôcô starna karna Chëcz] * {{YouTube|zE5vBCckuQ8|YouTube: Chëcz – ''Do Młodëch''}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rockòwé karna]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 4uoxtot7v2wykx3c91bwjcuasgt1csp 210348 210340 2026-08-05T04:43:08Z Iketsi 3254 {{Jiné znaczënczi}} 210348 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Jiné znaczënczi}} '''Chëcz''' je mùzycznym karnã z [[Gdiniô|Gdini]] jaczé graje kaszëbskòjãzëkòwégò [[rockòwô mùzyka|rocka]] z elementama [[fòlkòwô mùzyka|fòlkù]] ë tejsejno [[reggae]]. Założcama karna bëlë [[Michôł Piéper]], [[Môrcën Pòpk]], [[Przemisłôw Kòska]], [[Macéj Szuksztul]] ë [[Jarosłôw Stefańczak]]. Chëcz zadebutowa w [[2000]] rokù platą ''"Do młodëch"''. Plata zamëkô w se mùzykã do 9 wiérztów [[Jan Trepczik|Jana Trepczika]] ë 1 kaszëbskòjãzëkòwi [[cover]] dokôzu pòlsczégò karna [[Kombi]]. Òsta òna baro pòzytiwno òtaksowónô przez pòmòrsczé media ë pòlsczé mùzyczné cządniczi. == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Chëcz (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Mùzyka]] |col3= === Jiné pòlsczé mùzyczné karna === {{#categorytree:Pòlsczé mùzyczné karna|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://checz.art.pl/ Domôcô starna karna Chëcz] * {{YouTube|zE5vBCckuQ8|YouTube: Chëcz – ''Do Młodëch''}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rockòwé karna]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé mùzyczné karna]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] fnoql1o716vg0gacdii97o3q38pe3y3 0 2517 210233 210128 2026-08-04T15:24:12Z Iketsi 3254 „filozofiô” 210233 wikitext text/x-wiki Termin „filozofiô” pòchòdô òd grecczich słów ''philos'' (miłota) ë ''sophia'' (mądrosc), ë je dolmaczony jakno "miłota mądroscë". To czim filozofijô dokładno je, abò czim darwô bëc, je samò w se filozoficzną problemą, jaką filozofòwie w historëji rozmajice rozmieli ë traktowelë. Filozofijô mòże bëc rozmiónô jakno discëplina, co òna zajimô sã nôbarżi òglowima ë fùndamentalnyma pëtaniama, chtërné mòże człowiek pòstawic, np.: * czim je jistnienié? * czim je wiedzba? * czim je dobro ë zło? * jakô je nôtëra [[czas]]u ë [[rum|rëmù]]? * czim je mëslenié ë swiąda? == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Filozofiô| ]] 827pcf2chcmsrof9w48tgz4u06h7bhg 14 2522 210234 201281 2026-08-04T15:24:28Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Filozofijô]] do [[Kategòrëjô:Filozofiô]]: Filozofijô → Filozofiô 201281 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Hùmanistné ùczbë]] tqg4zgn8ojjl38tg9g99bce4tw2w26p 0 2546 210249 199451 2026-08-04T16:25:33Z Iketsi 3254 Òbrôzk 210249 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bad Brains.jpg|mały|Bad Brains (2007)]] '''Bad Brains''' je afro-amerykańsczé karno z [[New York|Nowégò Jorkù]] jaczé grô mùzykã [[Hardcore punk|hardcore punkòwą]]. Pòwstało je w [[1977]] rokù w [[Washington|Waszingtónie]] jakno fòrmacëjô [[jazz funk|jazz funkòwô]] ''Mind Power''. W [[1979]] rokù, pò zakôzu pùblicznëch pòkôzków prakticzno w całim gardze [[Washington|Waszyngtón]], całé karno przenôszô sã do [[New York|Nowégò Jorkù]], dzé nagriwô zarô w gòdnikù swój pierszi singel ''Pay To Cum''. Nimò wielu jiwrów jaczé miele w stolëcë USA, mòże pisac ò tim, że Bad Brains bëł prekùrosrã waszingtońsczégò sztélu, mający wiôldżi cësk na wiele karnów, w tim taczich jakno [[Minor Threat]]. Pòd cëskã kòncertów [[Bob Marley|Boba Marleya]] przeszlë wszëtcë mùzycë Bad Brains na [[rasrafarianëzna]], co je czëc w pózdniszim jich ùróbkù. Nôczãłë pòwstawac platë z dokôzkama [[Hardcore punk|hardcore punk rockòwima]] przeplôtané dokôzkama w sztélu [[Reggae|reggae]]. Bëlnym przëmiôrã tegò je wëszłô w [[1983]] rokù plata ''Rock For Light'', zato pózdnijszô ''I Against I'' òstała sã swegò ôrtu prowôdnikã dlô wëkònôwców mùzyczi [[Crossover|crossover]]. Bad Brains nagrëwało téż wespólno plate w karnach ò jinszëch mionach, jak ''Zion Train'', ''HR'' czë ''101''. == Diskògrafijô == * [[1978]] ''Black Dots'', (demo) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1980]] ''The Omega Sessions'', (demo) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1980]] ''Pay To Cum / Stay Close To Me'', (Bad Brains Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1982]] ''Bad Brains'', (1982, ROIR Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1982]] ''I And I Survive'' / ''Destroy Babylon'', (Bad Brains Records) * [[1983]] ''Rock For Light'', (PVC Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1986]] ''I Against I'', (SST Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1987]], [[1990]] ''The Youth Are Getting Restless: Live in Amsterdam'', (1987, Caroline Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1988]] ''Live'', (SST Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1989]] ''Quickness'', (Caroline Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1991]] ''Spirit Electricity'', (Live) * [[1993]] ''Rise'', (Epic Records) (Joseph/DrKnow/Jenifer/Jayson) * [[1995]] ''God Of Love'', (Maverick Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1996]] ''Black Dots'', (Caroline Records) [1980 session w InnerEar Studio,DC] * [[1997]] ''Omega Sessions'', (Victory Records) * [[1999]] ''A Bad Brains Reunion Live from Maritime Hall'', (SST Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[2002]] ''Live in San Francisco'' * [[2002]] ''I and I Survived'', (DC Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[2003]] ''Banned in D.C. Bad Brains Greatest Riffs'', (Caroline Records) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.badbrains.com/ Bad Brains – domôcô starna] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Punkòwé karna]] pw2ngx9y50drmwscqi0d0qj9d7erm7l 210250 210249 2026-08-04T16:26:31Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ {{Òficjalnô starna}} 210250 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bad Brains.jpg|mały|Bad Brains (2007)]] '''Bad Brains''' je afro-amerykańsczé karno z [[New York|Nowégò Jorkù]] jaczé grô mùzykã [[Hardcore punk|hardcore punkòwą]]. Pòwstało je w [[1977]] rokù w [[Washington|Waszingtónie]] jakno fòrmacëjô [[jazz funk|jazz funkòwô]] ''Mind Power''. W [[1979]] rokù, pò zakôzu pùblicznëch pòkôzków prakticzno w całim gardze [[Washington|Waszyngtón]], całé karno przenôszô sã do [[New York|Nowégò Jorkù]], dzé nagriwô zarô w gòdnikù swój pierszi singel ''Pay To Cum''. Nimò wielu jiwrów jaczé miele w stolëcë USA, mòże pisac ò tim, że Bad Brains bëł prekùrosrã waszingtońsczégò sztélu, mający wiôldżi cësk na wiele karnów, w tim taczich jakno [[Minor Threat]]. Pòd cëskã kòncertów [[Bob Marley|Boba Marleya]] przeszlë wszëtcë mùzycë Bad Brains na [[rasrafarianëzna]], co je czëc w pózdniszim jich ùróbkù. Nôczãłë pòwstawac platë z dokôzkama [[Hardcore punk|hardcore punk rockòwima]] przeplôtané dokôzkama w sztélu [[Reggae|reggae]]. Bëlnym przëmiôrã tegò je wëszłô w [[1983]] rokù plata ''Rock For Light'', zato pózdnijszô ''I Against I'' òstała sã swegò ôrtu prowôdnikã dlô wëkònôwców mùzyczi [[Crossover|crossover]]. Bad Brains nagrëwało téż wespólno plate w karnach ò jinszëch mionach, jak ''Zion Train'', ''HR'' czë ''101''. == Diskògrafijô == * [[1978]] ''Black Dots'', (demo) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1980]] ''The Omega Sessions'', (demo) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1980]] ''Pay To Cum / Stay Close To Me'', (Bad Brains Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1982]] ''Bad Brains'', (1982, ROIR Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1982]] ''I And I Survive'' / ''Destroy Babylon'', (Bad Brains Records) * [[1983]] ''Rock For Light'', (PVC Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1986]] ''I Against I'', (SST Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1987]], [[1990]] ''The Youth Are Getting Restless: Live in Amsterdam'', (1987, Caroline Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1988]] ''Live'', (SST Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1989]] ''Quickness'', (Caroline Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1991]] ''Spirit Electricity'', (Live) * [[1993]] ''Rise'', (Epic Records) (Joseph/DrKnow/Jenifer/Jayson) * [[1995]] ''God Of Love'', (Maverick Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[1996]] ''Black Dots'', (Caroline Records) [1980 session w InnerEar Studio,DC] * [[1997]] ''Omega Sessions'', (Victory Records) * [[1999]] ''A Bad Brains Reunion Live from Maritime Hall'', (SST Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[2002]] ''Live in San Francisco'' * [[2002]] ''I and I Survived'', (DC Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) * [[2003]] ''Banned in D.C. Bad Brains Greatest Riffs'', (Caroline Records) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Punkòwé karna]] 9pqeeofb4skvufbsxf3hp6lx6n8d9nl 14 2650 210251 199471 2026-08-04T16:28:44Z Iketsi 3254 {{Commons}} 210251 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropa|Państwa]] [[Kategòrëjô:Państwa]] 394dxi2kr1t2naac1708o3xp0zc7nny 0 2667 210265 208347 2026-08-04T20:02:02Z Iketsi 3254 Galeriô 210265 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Brusë| dopełniacz=Brusów| adjektiw_mask=Brusczi| adjektiw_fem=Bruskô| céch=POL_Brusy_COA.svg| fana=POL gmina Brusy flag.svg| karta=Poland adm location map.svg| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz= chònicczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=| adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=| stopniN=5x|minutN=1x|stopniE=1x|minutE=2x| wysokość=| rok=| lëdztwò=| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) – | pòcztowi kòd=| registracëjné tôfle=| TERYT=| SIMC=| www=http://www.xXXXXXXXXX.com.pl| |commons=Category:Brusy|gwôsné miono=Brusy}} '''Brusë''' (we zdrojach: ''Brusy'', ''Bruski''; ''Brusé'' (Cenôwa); {{jãz.|pl}} ''Brusy'', {{jãz.|de}} ''Bruß'') – miasto w [[Chònicczi Kréz|Chònicczim Krézu]], w pôłniowim dzélu [[Pòmòrzczé Wòjewództwò|Pòmòrzczégò Wòjewództwa]]. Tu dzecë w szkòle i młodzëzna w liceum ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. Miesczé prawa Brusë mają òd [[1988]] rokù. 2022 rokù – òb lato cuchem "[[Transcassubia]]" przëjachelë tu [[Kaszëbi]] z rozmajitich strón. W Brusach mô swój môl jedurné Kaszëbsczé Òglowôsztôłcącé Liceùm, w chtërnym młodzëzna mòże chòdzëc na ùczbë kaszëbsczégò jãzëka i pózni zdôwac z kaszëbsczégò maturã. Mòże tu bãdzé ùczenié młodich lëdzy w dwùch jãzëkach: w kaszëbsczim i w pòlsczim. W Brusach mieszkô kòl 4500 lëdzy. Wiéchrzëzna Brusów to 5,2 km². == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Brusy kościół Wszystkich Świętych front 04.07.10 p.jpg|Kòscół pw. Wszëtczich Swiãtëch Òbrôzk:Brusy kamienica 2 lutego x Gdańska 04.07.10 p.jpg| Òbrôzk:Brusy ulica 2 lutego 04.07.10 p.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zabòrsczé Nôùkòwé Towarzëstwò]] * [[Transcassubia]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/392 Brusy w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://brusy.pl Òficjalnô stôrna miasta ë gminë] * [https://zsbrusy.pl/kaszebsczi Stôrna Kaszëbsczégò Liceùm Òglowòsztôłcącégò] * https://web.archive.org/web/20260417023933/https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ * https://www.ckibbrusy.pl/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] k76n51vy7qjw79e8ut68ci30uvy1ruj 0 2939 210318 206676 2026-08-04T22:11:21Z Terrus38 14026 210318 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Asia (orthographic projection).svg|mały|330px|Azjô]] '''Azjô''' – dzél swiata, razã z [[Eùropa|Eùropą]] robi [[Eùrazjô|Eùrazjã]], nôwikszi kòntinent na [[Zemia|Zemi]]. Rozcygô sã òd [[Eùropa|Eùropë]] na zôpadze do [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]] na pòrénkù. Òd pôłniowégò zôpadu graniczë z [[Afrika|Afriką]], òd pôłniô z [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstraliô]] ë [[Jindijsczi Òcean|Jindijsczim Òceanem]]. W Azji mieszkô 2/3 wszëtczich lëdzy Zemi. == Wiôldżé òbéńdë Azji == * [[Zôpadnô Azjô]] ** [[Blësczi Pòrénk]] ** [[Kaùkaz]] * [[Westrzédnô Azjô]] * [[Pôłniowô Azjô]] ([[indijsczi subkòntinent]]) * [[Pôłniowò-Pòrénkòwô Azjô]] * [[Pòréncznô Azjô]] ([[Pòréncznô Azjô|Daleczi Pòrénk]]) * [[Syberiô]] * [[Azjatëcczé Tigrë]] Na pòczątkù [[2006]] rokù w Azji bëłë państwa: * [[Afganistan]] * [[Saudijskô Arabijô]] * [[Armeniô]] * [[Aùstraliô]] ([[Gòdowi Òstrów]] ë [[Kòkòsowé Òstrowë]]) * [[Azerbejdżan]] * [[Bahrajn]] * [[Bangladesz]] * [[Bhutan]] * [[Brunejô]] * [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] * [[Cyper]] * [[Nordowi Cyper]] * [[Egipt]] ([[Pòłòstrów Synaj]]) * [[Filipinë]] * [[Greckô]] (małô òbéńda na òstrowach [[Spòradë]], [[Chijos]] ë [[Lesbòs]]) * [[Grëzóńskô]] * [[Indie]] * [[Indonezjô]] * [[Irak]] * [[Iran]] * [[Izrael]] * [[Japóńskô]] * [[Jemen]] * [[Jordaniô]] * [[Kambòdżô]] * [[Katar]] * [[Kazachstan]] * [[Kirgistan]] * [[Repùblika Kòreji|Pôłniowô Kòreja]] * [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokraticznô Repùblika|Nordowô Kòreja]] * [[Kùwejt]] * [[Laòs]] * [[Liban]] * [[Malediwë]] * [[Malezjô]] * [[Mòngòlskô]] * [[Mianma]] * [[Nepal]] * [[Òman]] * [[Pakistan]] * [[Ruskô]] * [[Syngapùr]] * [[Sri Lanka]] * [[Syriô]] * [[Tadżikistan]] * [[Tajlandiô]] * [[Tajwan]] * [[Pòrénczny Timór]] * [[Tëreckô]] * [[Turkmenistan]] * [[Ùzbekistan]] * [[Wietnam]] * [[Zjednóné Arabsczé Emiratë]] Nôwikszim państwã w Azji je [[Ruskô]] (téż z eùropejsczim dzélã), a nôlëdniészim – [[Indie]]. == Nôtërne leżnoscë == === Wëzdrzatk plónu === [[Òbrôzk:Asia_satellite_orthographic.jpg|mały|Azjô - satelitarni odjimk]] Azjô je - pò Eùropie - nôbarżi rozkawałkòwónim dzélã swiata. Strzédna dôlëzna òd [[mòrze|mòrza]] je 756&nbsp;km a nôwëżi kòl 2360&nbsp;km. Ne wôrtoscë są nôwiksze westrzód wszestczich dzélów swiata, a to dlôte, że Azjô je baro równoleżnikòwò ë pôłnikòwò rozcygniona. Dôlëzna strądu Azji razã je 70,6 tës. km ë je miészô blós òd nej w [[Nordowô Amerikô|Nordowi Americe]]. [[Pòłòstrów|Pòłòstrowë]] są na wnetka 1/5 (19,5%) wiéchrzëznie Azji. Nôwiksze to: [[Arabsczi Półòstrów]] (27&nbsp;330 tës. km²), [[Jindochińsczi Pòłòstrów]] (2174 tës. km²), [[Jindijsczi Półòstrów]] (2088 tës. km²), [[Miészô Azjô]] (501 tës. km²), [[Półòstrów Tajmyr]] (400 tës. km²), [[Kamczatka]] (370 tës. km²) ë [[Kòrejansczi Półòstrów]] (220 tës. km²). [[Òstrów|Òstrowë]] są na dosc môłim môlu Azji, bo na blós 6,17% wiéchrzëznie. Ròwnak je westrzód nich nôwikszô na swiece [[Malajskô Òstrowina]], chtërna je na 1,7 mln km² (z [[Bòrneò]] 735,9 tës. km², [[Sumatra|Sumatrą]] 433,8 tës. km², [[Celebes]]em 189 tës. km² ë [[Jawa|Jawą]] 126,7 tës. km²), òkòma te [[Filipinë]] (300 tës. km², z òstrowã [[Luzon]] 105,7 tës. km² ë [[Mindanaò]] 95,6 tës. km²), òstrowina [[Japòńsczie Òstrowë|Japòńsczich Òstrowów]] (369 tës. km², z [[Honshu]] 230,5 tës. km² ë [[Hokkaidō|Hokkaido]] 77,9 tës. km²), ë téż [[Sachalin]] (76,4 tës. km²), [[Cejlon]] (65,6 tës. km²), [[Tajwan (òstròw)|Tajwan]] (35,8 tës. km²), [[Hajnan]] (34,1 tës. km²), òstrowinë: [[Nordowô Zemia|Nordowi Zemi]] (37,9 tës. km²), [[Nowòsybirsczie Òstrowë|Nowòsybirsczich Òstrowów]] (38,5 tës. km²). Midzë półòstrowama ë òstrowama Azji je wiele mòcno wcãtich hôwingów ë przëstrądnich - òtemkłich, półzamkłich ë zamkłich - mòrsczich wlëgów. Nôwôżniészé z nich są na [[Atlantëcczi Òcean|Atlantëcczim Òceanie]]: [[Westrzódzemné Mòrze]], [[Czôrne Mòrze]], [[Karsczie Mòrze]], [[Mòrze Łaptiewów]], [[Pòrankòwòsybirsczie Mòrze]], [[Czukòcczie Mòrze]], [[Mòrze Beringa]], [[Òchòcczie Mòrze]], [[Japòńsczie Mòrze]], [[Żôłté Mòrze]], [[Pòrankòwòchińsczie Mòrze]], [[Pôłniowòchińsczie Mòrze]], [[Arabsczie Mòrze]], [[Czerwióne Mòrze]], [[Jindonezijsczie Westrzódzemne Mòrze]] (miôno dlô wszetczich mòrz wkòł Malajscziej Òstrowinë ë Filipinów) a téż Hôwindżi: [[Bengalskô Hôwinga|Benglaskô]] ë [[Perskô Hôwinga|Perskô]]. [[Òbrôzk:Himalaya annotated.jpg|330px|mały|Satelitarni odjimk Himalajów z miônoma niechtërnych gòr]] Azjô je - nie zdrzącë na [[Antarktida]] - dzélã swiata ò nôwiższi strzédny wëszawie, chtërna je 990 m [[n.r.m.]] Môlë niżi 300 m n.r.m. są na wiéchrzëwiznie blós 32,4%, môlë chtërne są wëszi 1000 m n.r.m. są na blós 30,4%. Nôwëszô wëszawa Azji - [[Mount Everest]] (8848 m n.r.m.) je téż nôwëszim szczitã swiata. Nôgłãbszô òbniżëna [[Ùmarłe Mòrze|Ùmartégò Mòrza]] (405 m p.r.m.) téż je nóniższim môlã na kòpniach zemsczi kùgli. Azjo pòdnôszë sã w wëstrzédnym dzélu ë pòstãpno òbniżô sã we wszëtczich czerënkach. Niżne môlë są w norodowo-zôpadnim dzélu: [[Tùranskô Niżawa]], [[Zôpadnosybirskô Niżawa]] ë [[Norodowòsybirskô Niżawa]], na pòrénkù je [[Norodowòchińskô Niżawa]], na pôłnim [[Niżawa Gangesu]], [[Niżawa Jindusu|Jindusu]] ë [[Niżawa Mezopòtamiji|Mezopòtamiji]]. Wiôldżie wëszawne môlë: na nordze [[Westrzódsybirskô Wëszawa]], na zôpadze [[Kazascze Pògòrze]] ë na pôłnim [[Wëszawa Dekan]] na [[Arabsczi Półòstrów|Arabsczim Pòłòstrowie]]. Wëszawa Dekan pòstãpô w pòrénk ë zôpôd rańtowama gòrama (Pòrénkòwe ë Zôpôdne Ghatë). Rańtowé gòrë są téż na zôpadnëch ë pôłniowëch strądach Arabsczégò Półòstrowa. Wësok pòłożoné wëszawë, òbeszłé gòrsczima pasmama, są całownim dzélã Zôpadny ë Centralny Azji. Na zôpadze są to Wëszawë: Anatolijskô, Armeńskô ë Jirańskô. Westrzód wielnych régów gór nôleżi wëmienic górë: [[Pòntijsczie Górë|Pòntijsczie]], [[Taurus]], [[Kaukaz]], [[Elburs]], [[Kopet-dag]], [[Zagros]] ë [[Mekran]]. Dali w pòrénk wiżô gòrsczich pasm rosce. Je tuwò nôwiôldżi na swiece wãzeł górów - [[Pamir]], chtëren je zwóny Dakã Swiata. Tam zbiegiwóją sã jedurne na swiece régë gòr wëższé òd 7000 m n.r.m.: [[Tien-szan]], [[Hindukusz]], [[Karakòrum]], [[Himalaje]] téż Kùnlun ë [[Sino-Tybeteńsczie Gòrë]]. Pôłniowim przëdłëżeniã Sino-Tibetańsczich Górów są gòrsczié pasma Jindochinsczégò Półòstrowa ë Malajsczej Òstrowine. Midzë Himalajama a Kunlunem je nôwëższô na swiece [[Tybetańskô Wëszawa]], a midzë Kunlunem a Tien-szanem wëszawô [[Kaszgarskô Wlëga]]. Barżi na nordowi pòrénk je [[Mòngòlskô Wëszawa]], chtërna je òkrążona pasmama: Ałtaju, Sajanów, Jabònowich Gór ë Wiôldżigô Chiganu. Pòrénkòwy dzél Syberëji to môl wëszawnô-gòrsczi. Szeroczi plaskatowëszańc (m.jin. Wëszawë: Ałdańskô, Zejsko-Burejskô, Anadirskô) òddzélone są górama, m.jin.: Czersczégo, Wierchojansczima, Kołymsczima, Kòriacczima ë Sichòte Aliń, ë téż górama Kamczatczi. Gòrsczie môlë przëwôżeją na Kòrejańsczim Pòłòstrowie, w pôłniowich Chinach, na Japòńsczich òstrowach, Tajwanie ë Filipinach. Na zacht òbéńdach (kòl 16,5 mln km²) Azeji są pùstinie, chtërne są w conach zwartnikòwej (Arabsczi Pòłòstrów, [[Hindustańskô Niżawa]]), pòdzwartnikòwej (pùstinie Jiranu) jakno téż w letnéj, kòntinentalnej ([[Turańskô Niżawa]], [[Kaszgarskô Wlëga]]. == Lëdztwò == W Azji mieszkô kòle 3,5 mld lëdzy, co je kòl 60% lëdzy na swiece (felëje pòdôwkòw ò azjëtycczim dzélu Ruskô). Òbénda ta cechùje sã wysoczim strzédnim wskôzywôczã zwëczajnégò przërôstaniô lëdztwa (17%), przë czim nôwëższi je w Syrëji (37,1%), Irakù (36,8%) ë Jemenie (36,7%) a nôniższi w Japòńsczi (3,2%). Strzédnô gãstwa zalëdzeniô je héwó 108 sztatùr/km². Rozkwatérowanié lëdzy je baro nierównomiarowé. Òbéńdë Hindujistańscziej Niżawë, Jawë ë Nordowochińsczi Niżawë są nôbarżi zalëdzone na swiece (wiãcy jakno 600 sztatùr/km²). Jinsze òbéńdë (jakno wësoczé górë, pùstinie Strzédny Azji, dalekô Norda) są z wiksza niezalëdzone. Nôwiksze gardë Azji to [[Seùl]] (11,6 mln), [[Mùmbaj|Mùmbaj (Bombaj)]] (9,9 mln), [[Szanghaj]] (9,1 mln), [[Dżakarta]] (9,2 mln), [[Tokijo]] (8,0 mln), [[Delhi]] (7,2 mln), [[Karaczi]] (6,7 mln), [[Pekin]] (7,0 mln), [[Teheran]] (6,8 mln), [[Sztambùl]] (7,6 mln) ë [[Bangkòk]] (5,6 mln). Nôwiksze karna gardów to: Seul (16,3 mln), [[Chongqing]] (15,0 mln), [[Òsaka]] (13,8 mln), Szanghaj (13 mln), Bombaj (12,6 mln), Tokio (11,8 mln), [[Kalkùta]] (11,0 mln) ë Pekin (10,5 mln). W Azji je 48 państwów (z Ruską a bez Egiptu ë Grecczi) ë 2 zanôléżne òbéńdë - [[Palestinskô Aùtonomijô|Plestinską Aùtonomiją]] ë [[Makaù]] (do [[gòdnik]]a [[1999]] rokù). == Òbaczë téż == * [[Afrika]] * [[Eùropa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjô| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] jtmpm1s9hppqfqxqwtnuag6vv17x89g 0 2941 210315 206765 2026-08-04T22:10:11Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Aùstralëjô (kòntinent)]] do [[Aùstraliô (kòntinent)]]: pisënk 206765 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:LocationAustralia.png|mały|Australëjô na karce swiata]] [[Òbrôzk:Australia_satellite_orthographic.jpg|mały|Satelitarni odjimk Australëji]] '''Aùstralëjô''' je nômiészim z [[kòntinent|kòntinentów]] [[Zemia|Zemi]], jegò wiéchrzëzna (razã z [[Tasmaniô|Tasmanią]] ë òstrowama w blëze) je 7,7 mln km². == Geògrafné pòdôwczi == * '''Pôłnikòwi rozskòczënk:''' 3200 km * '''Równoleżnikòwi rozskòczënk:''' 4000 km * '''Wiéchrzëzna:''' ** òglowô: 7&nbsp;686&nbsp;850 km² ** ląd: 7&nbsp;617&nbsp;930 km² ** wòda: 68&nbsp;920 km² * '''Długòta strądôw:''' 25&nbsp;760 km * '''Nôniższi môl:''' [[Jezero Eyre]]: -15 m * '''Nôwëższi wëszéńc:''' [[Mount Kosciuszko]]: 2&nbsp;229 m == Pòłożenie == Aùstralëjsczi kòntinent je na [[pôłniowô półkùgla|pôłniowi]] ë [[pòrénkòwô półkùgla|pòrénkòwi półkùglë]], midzë 11 ë 39 gradã pôłniowi geògrafny szérzë ë midzë 113 ë 153 gradã pòrénkòwi geògrafny długòtë. Òkrążają gò dwa òceanë: òd nordë ë pòrénkù [[Spòkójny Òcean|Spòkójny]] a òd pôłniô ë zôpadu [[Jindijsczi Òcean|Jindijsczi]]. Ni mô sparłãczeniô z jinszima kòntinentama. Niechtërny do Australëji zarechòwëwają téż drëdżi wedle wiôlgòscë òstrów [[Nowô Gwinejô]] (wiéchrzëzna 785 tys. km²), bò je òn téż na nym sómym kòntinentalnym pòdstôwkù. Z blëze Australëjô wëzdrzi za òwalã, ze chtërnégò wërzniąté są dwa dzéle: Hôwinga Karpentaria ë Australëjskô Wiôlgô Hôwinga. Òs negò òwalu przëkëwô sã wnetka ze [[Zwartnik (geògrafiô)|Zwartnikã Kòzorożëca]]. == Geòlogòwé leżnoscë == Aùstralëjô bëłô przódë dzélã [[superkòntinent]]u [[Gondwana|Gondwanë]]. Dzysdniowi wëzdrzatk nadała jeji [[kaledońskô òrogeneza]], chtërna sparłãczeła dwa nôstorszë elementë jeji geòlogòwej bùdacëji, pôłniową ë nordową kristalową tôrczã ë [[hercynska òrogeneza|hercynską òrogenezã]], cziej wëpiãtrzeniu pòddôła sã [[geòsënklina]] zdzejóna w [[Paleòzojicznô era|paleòzojikù]] w pòrénkòwim dzélu kòntinentu. Alpejskô òrogeneza sprawiła rësznotã westrzód Wòdodzéłowich Gór. Òbniżenié równi wòdë òceanu w [[plajstocen]]ie pòzwolëło na przecygã roscëniznë, zwiérzów ë lëdzy z nordy (choc nié bëło lądowëgò sparłãczenia z [[Azëjô|Azëją]]), a w rezultace do òddzélenia [[Nowô Gwinejô|Nowi Gwineji]] ë [[Tasmaniô|Tasmanii]]. Sztrukturalne jednote: * Zôpôdnoaùstralëjskô Wlëga je w zôpôdnim dzélu kòntinentu. Je ùsadzonô z dwóch wlëg (Wlëga Carnavon ë Wlëga Perth), chtërne mają wiôldżą ùbitosc ùsôdów. Òd Aùstralëjscziej Platformë òddzelô ją systema òbsuwków ò czierënkù nordowo-pôłniowim. * Nôwikszą ë nôstôrszą sztrukturalną jednotą je Aùstralëjskô Platforma chtërna zajëmô wnetka cawną zôpôdną ë westrzédną Aùstralëje. Skłôdô są òna z cziles kristalowich tôrczów (nôwiksze to Tôrcz Kimberley ë Tôrcz Yilgarn) òddzelonych òd se wlëgama, z chtërnych nôwiksze to Wlëga Cannings ë Wlëga Nullarbor. * Bùdacëjë Górów Flindersa wzãłë sã zez zjadrzëca w paleòzojikù stôrszich ùsôdnych kamiznów, chtërne zbierałe sã w jistniejącą tuwò wczasni geòsënklina Adelaide. * Wlëgë Strzédnoaùstralëjsczie są midzë bùdajëcama Wiôldżich Wòdodzélowich Górów a Aùstralëjsczią Platformą ë Bùdacëjama Gór Flindersa. W skłôdze jednote je m.jin. Wlëga Karpentaria, Wiôlgô Artezëjskô Wlëga ë Wlëga Murray. W [[mezozoik|mezozoikù]] bëł to môl òbsadzony przez mòrze. Wlëgłe wëdżiãce kamiznowich lég bëło żëczne pòwstowôniu wlëg artëzejsczich wòd. * Bùdacëjë Wiôldżich Wòdodzélowich Gòròw ë Tasmanii pòddôwałe sã gùbowaóniu w kaledonscziej ë herecynscziej òrogeneze, towarzëłë jima wùlkanowe rzôdzëzne. Zldzënie bëło w [[karbòn]]ie ë [[perm]]ie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstralëjô| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] ilshnmjhitomol7ghfreax0b28a6oos 210325 210315 2026-08-04T22:35:47Z Terrus38 14026 czãscowô kòrekta, całi articzel je do ùprawieniô 210325 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:LocationAustralia.png|mały|Australiô na karce swiata]] [[Òbrôzk:Australia_satellite_orthographic.jpg|mały|Satelitarni odjimk Australii]] '''Aùstraliô''' je nômiészim z [[kòntinent|kòntinentów]] [[Zemia|Zemi]], jegò wiéchrzëzna (razã z [[Tasmaniô|Tasmanią]] ë òstrowama w blëze) je 7,7 mln km². == Geògrafné pòdôwczi == * '''Pôłnikòwi rozskòczënk:''' 3200 km * '''Równoleżnikòwi rozskòczënk:''' 4000 km * '''Wiéchrzëzna:''' ** òglowô: 7&nbsp;686&nbsp;850 km² ** ląd: 7&nbsp;617&nbsp;930 km² ** wòda: 68&nbsp;920 km² * '''Długòta strądôw:''' 25&nbsp;760 km * '''Nôniższi môl:''' [[Jezero Eyre]]: -15 m * '''Nôwëższi wëszéńc:''' [[Mount Kosciuszko]]: 2&nbsp;229 m == Pòłożenie == Aùstralijsczi kòntinent je na [[pôłniowô półkùgla|pôłniowi]] ë [[pòrénkòwô półkùgla|pòrénkòwi półkùglë]], midzë 11 ë 39 gradã pôłniowi geògrafny szérzë ë midzë 113 ë 153 gradã pòrénkòwi geògrafny długòtë. Òkrążają gò dwa òceanë: òd nordë ë pòrénkù [[Spòkójny Òcean|Spòkójny]] a òd pôłniô ë zôpadu [[Jindijsczi Òcean|Jindijsczi]]. Ni mô sparłãczeniô z jinszima kòntinentama. Niechtërny do Australii zarechòwëwają téż drëdżi wedle wiôlgòscë òstrów [[Nowô Gwinejô]] (wiéchrzëzna 785 tys. km²), bò je òn téż na nym sómym kòntinentalnym pòdstôwkù. Z blëze Australiô wëzdrzi za òwalã, ze chtërnégò wërzniąté są dwa dzéle: Hôwinga Karpentaria ë Australijskô Wiôlgô Hôwinga. Òs negò òwalu przëkëwô sã wnetka ze [[Zwartnik (geògrafiô)|Zwartnikã Kòzorożëca]]. == Geòlogòwé leżnoscë == Aùstraliô bëłô przódë dzélã [[superkòntinent]]u [[Gondwana|Gondwanë]]. Dzysdniowi wëzdrzatk nadała jeji [[kaledońskô òrogeneza]], chtërna sparłãczeła dwa nôstorszë elementë jeji geòlogòwej bùdacëji, pôłniową ë nordową kristalową tôrczã ë [[hercynska òrogeneza|hercynską òrogenezã]], czej wëpiãtrzeniu pòddôła sã [[geòsënklina]] zdzejóna w [[Paleòzojicznô era|paleòzojikù]] w pòrénkòwim dzélu kòntinentu. Alpejskô òrogeneza sprawiła rësznotã westrzód Wòdodzéłowich Gór. Òbniżenié równi wòdë òceanu w [[plajstocen]]ie pòzwolëło na przecygã roscëniznë, zwiérzów ë lëdzy z nordy (choc nié bëło lądowëgò sparłãczenia z [[Azëjô|Azëją]]), a w rezultace do òddzélenia [[Nowô Gwinejô|Nowi Gwineji]] ë [[Tasmaniô|Tasmanii]]. Sztrukturalne jednote: * Zôpôdnoaùstralijskô Wlëga je w zôpôdnim dzélu kòntinentu. Je ùsadzonô z dwóch wlëg (Wlëga Carnavon ë Wlëga Perth), chtërne mają wiôldżą ùbitosc ùsôdów. Òd Aùstralijsczi Platformë òddzelô ją systema òbsuwków ò czerënkù nordowo-pôłniowim. * Nôwikszą ë nôstôrszą sztrukturalną jednotą je Aùstralijskô Platforma chtërna zajëmô wnetka cawną zôpôdną ë westrzédną Aùstralie. Skłôdô są òna z cziles kristalowich tôrczów (nôwiksze to Tôrcz Kimberley ë Tôrcz Yilgarn) òddzelonych òd se wlëgama, z chtërnych nôwiksze to Wlëga Cannings ë Wlëga Nullarbor. * Bùdacëjë Górów Flindersa wzãłë sã zez zjadrzëca w paleòzojikù stôrszich ùsôdnych kamiznów, chtërne zbierałe sã w jistniejącą tuwò wczasni geòsënklina Adelaide. * Wlëgë Strzédnoaùstralijsczé są midzë bùdajëcama Wiôldżich Wòdodzélowich Górów a Aùstralijsczią Platformą ë Bùdacëjama Gór Flindersa. W skłôdze jednote je m.jin. Wlëga Karpentaria, Wiôlgô Artezëjskô Wlëga ë Wlëga Murray. W [[mezozoik|mezozoikù]] bëł to môl òbsadzony przez mòrze. Wlëgłe wëdżiãce kamiznowich lég bëło żëczne pòwstowôniu wlëg artëzejsczich wòd. * Bùdacëjë Wiôldżich Wòdodzélowich Gòròw ë Tasmanii pòddôwałe sã gùbowaóniu w kaledonsczi ë herecynsczi òrogeneze, towarzëłë jima wùlkanowe rzôdzëzne. Zldzënie bëło w [[karbòn]]ie ë [[perm]]ie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstralëjô| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafiô]] l0b4ss8gkofdwd54v702kg09jre2qaz 14 3097 210221 159678 2026-08-04T15:02:59Z Iketsi 3254 {{ADR|[[:Kategòrëjô:Japóńskô]]}} 210221 wikitext text/x-wiki {{ADR|[[:Kategòrëjô:Japóńskô]]}} ewpmlbnb1a8uuyq5s3w9e1nglhr57gs 0 3565 210238 197818 2026-08-04T15:27:36Z Iketsi 3254 Filozofijô → Filozofiô 210238 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ubuntu-logo-2022.svg|250px]] [[Òbrôzk:Ubuntu_11.04_(csb).png|mały|330px|Ubuntu 11.04 pò kaszëbskù]] [[Òbrôzk:Ubuntu 7.04 pre alfa.png|mały|330px|Wëbiérk kaszëbsczi klawiaturë w Ubuntu 7.04]] '''Ubuntu Linux''' – fùlwôrtnô distribùcëjô [[Òperacjowô systema|òperacjowi systemë]] [[Linux]], namienionô òsoblëwié dlô domôcegò ë biurowégò brëkùnkù. Ji spòdlém jë znónô ze sztabilnotë distribùcëjô [[Debian]], a spònsorowónô je òna bez frimã [[Canonical Ltd.]] Słowò '''ubuntu''' pòchôdô z jãzëków pôłniowò-afrikóńsczich plemión [[Zulu]] ë [[Xhosa]] ë òznôczô człowieczestwò dlô wszëtczich. Przédnym zgrôwã ti distribùcëji je dôwanié brëkòwniką fùlwôrtny ë òtemkłi systemë, jakô je prostô w òbsłëdze ë równoczasno téż sztabilnô ë mòdernô. Ubuntu wëchôdô w regùlarnëch rozstãpach, mòżlëwié co 6 ksãżëców. Wersëjô Ubuntu 7.04 "Feisty Fawn" ùkôza sã we łżekawiace [[2007]] rokù, zamëkô òna ju w se mòżnotą wëbierkù kaszëbsczégò ùstôwù klawiaturë. [[Kaszëbsczi jãzëk]] przistãpny je w dzélu òd wersëji 8.04. Numrë wersëjów òznôczają rok ë ksãżëc w jaczim mô sã nôslédnô ùkôzac ë tak n.p. 7.04 òznôczô tëli, że to wersëjô jakô sã pòkôza w 200'''7''' rokù we łżekwiôce ('''04'''). To dô cziles wariantów ti distribùcëji, jinszëch w brëkùnkù sztandardowégò dlô se graficznégò òkrãżégò, czë paczétów soft-wôrë, jak n.p. [[Kubuntu]], [[Xubuntu]] czë [[Edubuntu]]. Są òne równak ze sobą kòmpatibilné ë je mòżno generalno w kòżdi wersëji brëkòwac kòżdegò graficznegò òkrążą czë [[Soft-wôra|soft-wôrë]]. == Òbaczë téż == * [[Ubuntu (filozofiô)]] * [[Kubuntu]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://ubuntu.com Domôcô starna Ubuntu] * [http://wiki.ubuntu.com/KashubianTeam Kaszëbsczé karno dolmôczów] [[Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra]] [[Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje]] s6aga59v8c815nkz0der4yzl6901bp8 0 3618 210237 199383 2026-08-04T15:25:38Z Iketsi 3254 Filozofijô → Filozofiô; {{Òficjalnô starna}} 210237 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zenwalk-6-0.png|mały|Zenwalk 6.0]] '''Zenwalk Linux''' to [[Francëjô|francëskô]] [[linuksowô distribùcëjô]], jakô ùsôdzanô je na spòdlém [[Slackware]] ë czérëje sã na barżi awansowónëch brëkòwników. Rechli wëdôwôna bëła òna jakno '''Minislack'''. Minislack òstôł zainicjowóny jakno 0.1 w maju [[2004]] rokù. Z tim mionã bëła na distribùcëjô rozwijanô do wersëji 1.1. Zmiana na Zenwalk przëszła razã z wersëją 1.2. W lëstopadnikù 2005 doszłô je do ti ùdbë wersëjô ''Zenwalk-core'', jakô wëchôdô bez graficznégò òkrãżô [[X11]] ë graficznëch programów. Te dwie wersëje są rozwijóné paralelno, a w lëpińcu 2006 rozszérzonô je ò [[LiveCD]] ''ZenLive''. == Òpis == Zenwalk to distribùcëjô, jakô zamëkô w se blós nóterną [[Soft-wôra|soft-wôrã]] ë przez to ji miara jakno [[Òbrôz ISO|òbrôz ISO]] je kòł 400 [[Megabyte|MB]] wiôlgô, a w wersëji core kòl 230 MB. Doszłé je do tegò prze to, że w kòżdi soft-wôrowi kategòrëji je le jednô programa ë tak n.p. jedinczëm przezérnikã je tuwò [[Mozilla Firefox|Firefox]].<br /> Filozofiô ti distribùcëji je dosc zblëżonô do [[Slackware]], kònfigùracëjo je nót w wikszëm dzélu przeprowdzëc rãczno. Paczétë soft-wôrë są tipiczno instalowóné w fòrmace *.tgz. Zenwalk ùżëwô, do zladënkù z sécë ë sprôwdzniô zanôleżnotów, programë ''netpkg'', a môlową instalacëjã paczétów robi sã przez installpkg – jakno w [[Slackware]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje]] ewh70ex3pyor48zsohxc38gb63ogrwd 0 4147 210239 209152 2026-08-04T15:28:30Z Iketsi 3254 Filozofijô → Filozofiô 210239 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flag_of_South Korea.svg|mały|Fana Pôłniowi Kòreji]] '''Fana [[Pôłniowô Kòreja|Pôłniowi Kòreji]]''' je biôłim prostokątã, na jaczim nalezc jidze czerwiono-mòdri céch [[taijitu]], a wkół niegò sztëre tzw. [[bagua|baguë]] (jinaczi ''trigramë''). Wzãté je to z [[chińskô filozofiô|chińsczi filozofii]]. Fanã ùsôdzono w [[1882]]. Òficjalnie przëjãto [[25 stëcznika]] [[1950]], a slédnié zmianë wprowadzono [[21 gromicznika]] [[1984]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Kòreja]] [[Kategòrëjô:Fanë]] c37rk8cqa79hail9ymwu5rq3zuwobv7 0 4326 210259 210151 2026-08-04T18:43:35Z Terrus38 14026 jãzëkòwô kòrekta 210259 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Ελληνική Δημοκρατία | miono = Greckô Repùblika | miono-genitiw = Grecczi | fana = Flag of Greece.svg| herb = Coat of arms of Greece.svg | na karce = EU_location_GRE.png| mòtto = Ελευθερία ή Θάνατος (Wòlnota abò smierc) | jãzëk = [[Grecczi jãzëk|grecczi]] | stolëca = Atenë | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 131.940 | lëdztwò = 10.816.286 | rok = 2011 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +2 | swiãto = [[25 strëmiannika]], [[28 pazdzérznika]]| himn = <center>[[Òbrôzk:Hymn to liberty instrumental.oga]]</center> Imnos is tin Eleftherian (Himn do Wòlnotë) | kòd = GR, GRC | Internet = .gr | telefón = +30 |Prezydeńt=Konstandinos Tasulas|Premiéra=Kiriakos Mitsotakis }} '''Greckô''' – państwò w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. * stoleczny gard: [[Atenë]] * lëdztwò: 10 816 286 mieszkańców ([[2011]]) * wiéchrzëzna: 13 940 km² == Historiô == === Stôrożëtnosc === Na terenie dzysdniowi Grecczi fónksnérowałë samòstójné gardë-państwa ([[Grecczi jãzëk|gr.]] ''polis''), z jaczich kòżdi miał swòje wëszëznë ë fòrmã rządów<ref>Martin T.R., 2022, s. 137.</ref>. Przédnyma pòlis bëłë [[Atenë]] a Sparta. Leżącé w Attice Atenë bëłë pierszim na swiece demokraticznym państwã<ref>Panegyres K., ''[https://theconversation.com/the-ancient-greeks-invented-democracy-and-warned-us-how-it-could-go-horribly-wrong-250058 The ancient Greeks invented democracy – and warned us how it could go horribly wrong]'' [online], The Conversation, 22 zélnika 2025 [dost. 2026-08-01] ([[Angelsczi jãzëk|ang]].).</ref>. To dało tam różné institucje: Areòpag, òb czas òligarchie, dze rządzëlë Archòntowie, lëdowô gromada a téż tłëczkòwi<ref>Zbiérnô prôcô, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 447.</ref> ë lëdowi sąd<ref>Zbiérnô prôcô, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', s. 290-291.</ref>. Ateńskô spòlëzna skłôda sã z trzech grëpów: òbëwatelów, metojków ë niewòlników. Stôrożëtnô [[Sparta]], w òdróżnienim òd Atenów, bëła mònarchią (pò richtoscë diarchią), dze włôdcama bëło dwùch królów. Jinszima institucjama bëłë: Radzëzna Starszich (Geruzjô), Efòrowie (5 urzãdników), Gromada (Apella)<ref>Martin T.R., 2022, s. 141-143</ref><ref name=":0">Zbiérnô prôcô, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 424-425</ref>. Nôweższim karnã bëlë Spartiacë, strzédnym Periojkòwie, a niewòlnicë bëlë pòzéwóny Helotama<ref>Martin T.R., 2022, s. 142.</ref>. Nen krôj béł baro zmilitarizowóny, òbëwatelstwò mógł dostac za òdbëcé wòjskowi służbë<ref name=":0" />. W V stalatim p.n.e. gardë stôrôżëtny Grecczi prowadzëłë wòjnë z persczim imperium Achemenidów. Wôżné biôtczi dało pòd Maratonã<ref>Zbiérnô prôcô, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 396</ref>, we zwãżënie Termopile, dze grecką starną dowòdzył spartańsczi król Leònidas<ref>Zbiérno prôcô, Historia Powszechna 3 2007, s. 400-401</ref>, ë mòrską biôtkã pòd Salaminą<ref>Zbiérnô prôcô, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 402-403</ref>. W IV st. p.n.e. król [[Stôrożëtnô Macedoniô|Macedóńsczi]] Aleksander I rozpòczął pòdboje, twòrzącë stolemné imperium i dôwającë zôczątk hellenisticzny kùlturze<ref>Martin T.R., 2022, s. 307-309</ref>. W II stalatim p.n.e. Greckô òsta pòdbitô bez Rzim<ref>Zbiérnô prôcô: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'', 2007, s. 661-663</ref>. === Strzédné wieczi === Òb strzédné wieczi bëło tu [[Wschòdnorzimsczé cysarstwò]] (395–1453), chtërno òstało pòdbité bez Tërków w 1453<ref>Białek A., ''Rzymskie dziedzictwo ukształtowało Bizancjum. Losy imperium pełne były triumfów i upadków | National Geographic'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-08-02].</ref>. === Nowòżëtnosc === W 1821 zaczã sã wòjna o samòstójnotã Grecczi òd Òsmańsczégò Imperium. Przëczëną bëła pòliticznô ùcemiãga. [[25 strëmiannika]] 1821 zaczã sã drëgô biôtka, chtërny dzéń je ùznôwóny za dzéń samòstójnotë. Òb czas biôtków interweniowałë [[Ruskô]] ë [[Wiôlgô Britaniô]], a jinszim zdrzódłã kònfliktu stałë sã religijne różnice midzë wëznôwcama [[Prawòsławié|prawòsławiégò]] a [[Islam|mùzelmanama]]. W gromiczniku 1830 na mòcë Londińsczégò Protokòłu greckô òsta ùznónô samòstójnym państwã, a ji królã òstôł Òtto I<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/greek-independence-ottoman-empire Greek Independence from the Ottoman Empire | History | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-08-02] ({{jãz.|en}}).</ref>. [[Òbrôzk:Greece_prefectures_map_dark.PNG|left|mały|Prefekturë Grecczi]] == Òbaczë téż == * [[Parnas]] == Przëpisë == {{Przëpisë }} == Bibliografiô == * Zbiérnô prôcô, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński''. Biblioteka Gazety Wyborczej, 2007, s. 290. ISBN 978-84-9819-810-2. ({{jãz.|pl}}) * Martin T.R., Szkudliński J., ''Starożytna Grecja: od prehistorii do czasów hellenistycznych'', Wydanie drugie, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2022, ISBN 978-83-67324-15-1. ({{jãz.|pl}}) * Zbiérnô prôcô: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'' Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-84-9819-811-9. ({{jãz.|pl}}) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}}{{Kòntrola}} {{SORTUJ:Grecjô}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Greckô| ]] 6jcjo503dbhgq5388hcwoog0v4hyxzk 210260 210259 2026-08-04T18:44:24Z Terrus38 14026 /* Bibliografiô */ 210260 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Ελληνική Δημοκρατία | miono = Greckô Repùblika | miono-genitiw = Grecczi | fana = Flag of Greece.svg| herb = Coat of arms of Greece.svg | na karce = EU_location_GRE.png| mòtto = Ελευθερία ή Θάνατος (Wòlnota abò smierc) | jãzëk = [[Grecczi jãzëk|grecczi]] | stolëca = Atenë | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 131.940 | lëdztwò = 10.816.286 | rok = 2011 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +2 | swiãto = [[25 strëmiannika]], [[28 pazdzérznika]]| himn = <center>[[Òbrôzk:Hymn to liberty instrumental.oga]]</center> Imnos is tin Eleftherian (Himn do Wòlnotë) | kòd = GR, GRC | Internet = .gr | telefón = +30 |Prezydeńt=Konstandinos Tasulas|Premiéra=Kiriakos Mitsotakis }} '''Greckô''' – państwò w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejsczi Ùnie]]. * stoleczny gard: [[Atenë]] * lëdztwò: 10 816 286 mieszkańców ([[2011]]) * wiéchrzëzna: 13 940 km² == Historiô == === Stôrożëtnosc === Na terenie dzysdniowi Grecczi fónksnérowałë samòstójné gardë-państwa ([[Grecczi jãzëk|gr.]] ''polis''), z jaczich kòżdi miał swòje wëszëznë ë fòrmã rządów<ref>Martin T.R., 2022, s. 137.</ref>. Przédnyma pòlis bëłë [[Atenë]] a Sparta. Leżącé w Attice Atenë bëłë pierszim na swiece demokraticznym państwã<ref>Panegyres K., ''[https://theconversation.com/the-ancient-greeks-invented-democracy-and-warned-us-how-it-could-go-horribly-wrong-250058 The ancient Greeks invented democracy – and warned us how it could go horribly wrong]'' [online], The Conversation, 22 zélnika 2025 [dost. 2026-08-01] ([[Angelsczi jãzëk|ang]].).</ref>. To dało tam różné institucje: Areòpag, òb czas òligarchie, dze rządzëlë Archòntowie, lëdowô gromada a téż tłëczkòwi<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 447.</ref> ë lëdowi sąd<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', s. 290-291.</ref>. Ateńskô spòlëzna skłôda sã z trzech grëpów: òbëwatelów, metojków ë niewòlników. Stôrożëtnô [[Sparta]], w òdróżnienim òd Atenów, bëła mònarchią (pò richtoscë diarchią), dze włôdcama bëło dwùch królów. Jinszima institucjama bëłë: Radzëzna Starszich (Geruzjô), Efòrowie (5 urzãdników), Gromada (Apella)<ref>Martin T.R., 2022, s. 141-143</ref><ref name=":0">Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 424-425</ref>. Nôweższim karnã bëlë Spartiacë, strzédnym Periojkòwie, a niewòlnicë bëlë pòzéwóny Helotama<ref>Martin T.R., 2022, s. 142.</ref>. Nen krôj béł baro zmilitarizowóny, òbëwatelstwò mógł dostac za òdbëcé wòjskowi służbë<ref name=":0" />. W V stalatim p.n.e. gardë stôrôżëtny Grecczi prowadzëłë wòjnë z persczim imperium Achemenidów. Wôżné biôtczi dało pòd Maratonã<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 396</ref>, we zwãżënie Termopile, dze grecką starną dowòdzył spartańsczi król Leònidas<ref>Zbiérno prôca, Historia Powszechna 3 2007, s. 400-401</ref>, ë mòrską biôtkã pòd Salaminą<ref>Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński'', 2007, s. 402-403</ref>. W IV st. p.n.e. król [[Stôrożëtnô Macedoniô|Macedóńsczi]] Aleksander I rozpòczął pòdboje, twòrzącë stolemné imperium i dôwającë zôczątk hellenisticzny kùlturze<ref>Martin T.R., 2022, s. 307-309</ref>. W II stalatim p.n.e. Greckô òsta pòdbitô bez Rzim<ref>Zbiérnô prôca: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'', 2007, s. 661-663</ref>. === Strzédné wieczi === Òb strzédné wieczi bëło tu [[Wschòdnorzimsczé cysarstwò]] (395–1453), chtërno òstało pòdbité bez Tërków w 1453<ref>Białek A., ''Rzymskie dziedzictwo ukształtowało Bizancjum. Losy imperium pełne były triumfów i upadków | National Geographic'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-08-02].</ref>. === Nowòżëtnosc === W 1821 zaczã sã wòjna o samòstójnotã Grecczi òd Òsmańsczégò Imperium. Przëczëną bëła pòliticznô ùcemiãga. [[25 strëmiannika]] 1821 zaczã sã drëgô biôtka, chtërny dzéń je ùznôwóny za dzéń samòstójnotë. Òb czas biôtków interweniowałë [[Ruskô]] ë [[Wiôlgô Britaniô]], a jinszim zdrzódłã kònfliktu stałë sã religijne różnice midzë wëznôwcama [[Prawòsławié|prawòsławiégò]] a [[Islam|mùzelmanama]]. W gromiczniku 1830 na mòcë Londińsczégò Protokòłu greckô òsta ùznónô samòstójnym państwã, a ji królã òstôł Òtto I<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/greek-independence-ottoman-empire Greek Independence from the Ottoman Empire | History | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-08-02] ({{jãz.|en}}).</ref>. [[Òbrôzk:Greece_prefectures_map_dark.PNG|left|mały|Prefekturë Grecczi]] == Òbaczë téż == * [[Parnas]] == Przëpisë == {{Przëpisë }} == Bibliografiô == * Zbiérnô prôca, ''Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński''. Biblioteka Gazety Wyborczej, 2007, s. 290. ISBN 978-84-9819-810-2. ({{jãz.|pl}}) * Martin T.R., Szkudliński J., ''Starożytna Grecja: od prehistorii do czasów hellenistycznych'', Wydanie drugie, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2022, ISBN 978-83-67324-15-1. ({{jãz.|pl}}) * Zbiérnô prôca: ''Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego.'' Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-84-9819-811-9. ({{jãz.|pl}}) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}}{{Kòntrola}} {{SORTUJ:Grecjô}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Greckô| ]] '''Wëtłëszczony drëk''' ddrs1lbxmqbyblaan8t6fs0ocmowd9f 0 4852 210344 209700 2026-08-05T04:33:45Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Rodnô mòwa (kònkùrs)]] do [[Rodnô Mòwa (kònkùrs)]]: m M 209700 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Jiné znaczënczi}} '''Rodnô mòwa'''<ref>[http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-chmielno/ Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”, Chmielno]</ref><ref>{{YouTube|v=wDze4Sc0xyY|tit=Rodnô Mòwa|k=Akademia Kaszubska}}</ref> ({{jãz.|pl}} ''Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”'') – coroczny recitatorsczi [[kònkùrs]] òrganizowóny od [[1971]], z finałã w [[Chmielno|Chmielnie]]. Bëtnicë recitëją pòeticczé ë prozatorsczé ùtwòrë w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzekù]]; wëstãpùją w 6 wiekòwëch karnach. == Kònkùrsë w rozmajitëch lat == {{Kòlumnë|em=20|1= # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1971)|Rodnô mòwa 1971]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1972)|Rodnô mòwa 1972]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1973)|Rodnô mòwa 1973]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1974)|Rodnô mòwa 1974]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1975)|Rodnô mòwa 1975]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1976)|Rodnô mòwa 1976]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1977)|Rodnô mòwa 1977]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1978)|Rodnô mòwa 1978]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1979)|Rodnô mòwa 1979]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1980)|Rodnô mòwa 1980]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1981)|Rodnô mòwa 1981]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1982)|Rodnô mòwa 1982]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1983)|Rodnô mòwa 1983]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1984)|Rodnô mòwa 1984]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1985)|Rodnô mòwa 1985]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1986)|Rodnô mòwa 1986]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1987)|Rodnô mòwa 1987]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1988)|Rodnô mòwa 1988]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1989)|Rodnô mòwa 1989]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1990)|Rodnô mòwa 1990]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1991)|Rodnô mòwa 1991]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1992)|Rodnô mòwa 1992]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1993)|Rodnô mòwa 1993]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1994)|Rodnô mòwa 1994]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1995)|Rodnô mòwa 1995]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1996)|Rodnô mòwa 1996]]<ref>https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/51711/57210.pdf</ref> # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1997)|Rodnô mòwa 1997]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1998)|Rodnô mòwa 1998]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 1999)|Rodnô mòwa 1999]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2000)|Rodnô mòwa 2000]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2001)|Rodnô mòwa 2001]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2002)|Rodnô mòwa 2002]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2003)|Rodnô mòwa 2003]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2004)|Rodnô mòwa 2004]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2005)|Rodnô mòwa 2005]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2006)|Rodnô mòwa 2006]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2007)|Rodnô mòwa 2007]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2008)|Rodnô mòwa 2008]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2009)|Rodnô mòwa 2009]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2010)|Rodnô mòwa 2010]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2011)|Rodnô mòwa 2011]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2012)|Rodnô mòwa 2012]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2013)|Rodnô mòwa 2013]]<ref>{{YouTube|v=vETQIST79W0|tit=Gminne eliminacje 54. konkursu "Rodno Mowa" Zuzanna Bruska, „Rodnô mòwa", Chmielno 2013 r.|k=Kaszubi PL (ZKP)}}</ref> # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2014)|Rodnô mòwa 2014]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2015)|Rodnô mòwa 2015]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2016)|Rodnô mòwa 2016]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2017)|Rodnô mòwa 2017]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2018)|Rodnô mòwa 2018]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2019)|Rodnô mòwa 2019]] # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2021)|Rodnô mòwa 2021]]<ref>https://bck-bytow.pl/rodna-mowa-2/</ref> # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2022)|Rodnô mòwa 2022]]<ref>[https://sp4reda.pl/blog/2022/04/26/51-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-2022/ 51 KONKURS RECYTATORSKI LITERATURY KASZUBSKIEJ RODNÔ MÒWA 2022]</ref><ref>[https://wladyslawowo.pl/wiadomosci/1/wiadomosc/208414/konkurs_rodn_mwa Jest to już 51. edycja Konkursu Recytatorskiego Literatury Kaszubskiej. Celem jego jest poznawanie i popularyzacja literatury kaszubskiej]</ref> # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2023)|Rodnô mòwa 2023]]<ref>[https://www.zukowo.pl/Rodn_Mwa_w_Gminie_Zukowo,10,7612#sub_mid Rodnô Mòwa” w Gminie Żukowo 17 kwietnia 2023]</ref><ref>[https://www.mdk.rumia.pl/p/gminny-etap-konkursu-rodno-mowa Gminny etap konkursu Rodno Mowa]</ref><ref>[https://powiat.puck.pl/aktualnosci/52-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-eliminacje-powiatowe.html 52. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa” - eliminacje powiatowe]</ref> # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2024)|Rodnô mòwa 2024]]<ref>https://www.goknwl.pl/aktualnosci-goknwl/konkurs-rodno-mowa/</ref><ref>[https://pomorskie.eu/mlodzi-mistrzowie-mowy-kaszubskiej-nagrodzeni-rodno-mowa-wybrzmiala-pieknie/ Młodzi mistrzowie mowy kaszubskiej nagrodzeni. Rodnô Mòwa wybrzmiała pięknie]</ref> # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2025)|Rodnô mòwa 2025]]<ref>[https://ck.sierakowice.pl/index.php/2025/03/27/rodno-mowa-sierakowice-2025/ Rodnô Mòwa – Sierakowice 2025]</ref><ref>[https://ckgminapuck.pl/kalendarz/rodno-mowa/ Jak co roku, bardzo serdecznie zapraszamy do wzięcia udziału w 54. Konkursie Recytatorskim „RODNÔ MÒWA”.]</ref><ref>[https://gck.cewice.pl/strona/54-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa 54. KONKURS RECYTATORSKI LITERATURY KASZUBSKIEJ „RODNÔ MÒWA”.]</ref><ref>[https://samorzad.gov.pl/web/szkola-nr1-rumia/etap-powiatowy-54-konkursu-literatury-kaszubskiej-rodn-mwa ETAP POWIATOWY 54. KONKURSU LITERATURY KASZUBSKIEJ ,,RODNÔ MÒWA"]</ref><ref>[https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura/3072-gminne-eliminacje-54-konkursu-rodno-mowa Gminne eliminacje 54. konkursu "Rodno Mowa"]</ref><ref>[https://zkiw.com.pl/eliminacje-powiatowe-54-konkursu-recytatorskiego-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-w-kartuzach/ Eliminacje Powiatowe 54 Konkursu Recytatorskiego Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa” w Kartuzach]</ref><ref>[https://www.facebook.com/reel/1243665173837179?locale=pl_PL Eliminacje Powiatowe 54 Konkursu Recytatorskiego Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa” w Kartuzach] na [[Facebook]]</ref><ref>[https://radiogdansk.pl/wiadomosci/region/kaszuby/2025/06/09/rodno-mowa-czyli-kaszubski-konkurs-recytatorski-z-tradycjami-znamy-wyniki-54-finalu/ Rodnô Mòwa, czyli kaszubski konkurs recytatorski z tradycjami. Znamy wyniki 54. finału] [[Radio Gdańsk]]</ref><ref>[https://www.zawszepomorze.pl/artykul/20175,konkurs-recytatorski-rodno-mowa-w-chmielnie-recytatorzy-i-hold-dla-trojanowskiej Konkurs recytatorski „Rodnô Mòwa" w Chmielnie. Recytatorzy i hołd dla Trojanowskiej]</ref> # [[Rodnô mòwa (kònkùrs, 2026)|Rodnô mòwa 2026]] (LV)<ref>[https://spzalakowo.eu/rodno-mowa/ Melania Koszałka wzięła udział w Gminnym Konkursie Recytatorskim Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”]</ref><ref>[https://gok.luzino.eu/relacja-z-55-edycji-konkursu-recytatorskiego-rodno-mowa-w-luzinie-%f0%9f%8e%ad/ Relacja z 55. Edycji Konkursu Recytatorskiego “Rodnô Mòwa” w Luzinie!]</ref><ref>[https://gok.luzino.eu/zgloszenia-i-regulamin-55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa/ Zgłoszenia i regulamin – 55. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”]</ref><ref>[https://www.szkolagarczegorze.nwl.pl/aktualnosci-spgarczegorze/eliminacje-powiatowe-konkursu-rodno-mowa/ Eliminacje powiatowe konkursu „Rodnô Mòwa”]</ref><ref>[https://prk24.pl/92789845/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa 55. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”] [[Polskie Radio Koszalin]]</ref><ref>[https://kartuskiecentrum.kultury.pl/aktualnosci-kck/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa.html 55. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”]</ref><ref>[https://www.spstrzepcz.pl/o-szkole/kaszubski-w-naszej-szkole/kaszubski/uczniowie-naszej-szkoly-uczestniczyli-w-konkursie-rodno-mowa/ Uczniowie naszej szkoły uczestniczyli w konkursie „Rodnô Mòwa”]</ref><ref>[https://kartuzy.info/artykul/final-55-konkursu-rodn-n1825469 Finał 55. Konkursu „Rodnô Mòwa” - Chmielno stolicą kaszubskiego słowa]</ref><ref>[https://muzeum.wejherowo.pl/wydarzenie/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa/ 55 Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej ,,Rodnô Mòwa’’]</ref><ref>[https://dziennikpucki.pl/gmina-puck/55-edycja-konkursu-rodno-mowa-w-strzelnie-w-gminie-puck-poznaj-mistrzow-kaszubskiego-slowa/ 55. edycja konkursu Rodnô Mòwa w Strzelnie w gminie Puck: poznaj mistrzów kaszubskiego słowa] – dziennikpucki.pl</ref><ref>http://szwajcaria-kaszubska.pl/kaszuby/spolecznosc/item/3632-55-konkurs-rodno-mowa</ref><ref>https://dkwiele.pl/wiadomosci/33864/rodn-mwa---eliminacje-gminne-w-dk-wiele</ref> }} == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Rodnô mòwa (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Kònkùrs]] * [[Ida Czajinô]] * [[Zbigniew Jankowski (aktór)|Zbigniew Jankowski]] |col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach === {{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|v=wDze4Sc0xyY|tit=Rodnô Mòwa|k=Akademia Kaszubska}} * [http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-chmielno/ Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”, Chmielno] ;2016 * {{YouTube|v=OsyMsYzVpL8|tit=rodnamowa|k=24 kaszuby|d=2016-10-02}} ;2019 * https://kartuzy.info/artykul/rodno-mowa-2019-w-chmielnie-n821113 ;2024 * [https://pomorskie.eu/mlodzi-mistrzowie-mowy-kaszubskiej-nagrodzeni-rodno-mowa-wybrzmiala-pieknie/ Młodzi mistrzowie mowy kaszubskiej nagrodzeni. Rodnô Mòwa wybrzmiała pięknie] ;2025 * [https://www.zawszepomorze.pl/artykul/20175,konkurs-recytatorski-rodno-mowa-w-chmielnie-recytatorzy-i-hold-dla-trojanowskiej Konkurs recytatorski „Rodnô Mòwa" w Chmielnie. Recytatorzy i hołd dla Trojanowskiej] ;2026 * [https://kartuskiecentrum.kultury.pl/aktualnosci-kck/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa.html 55. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”] * [https://muzeum.wejherowo.pl/wydarzenie/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa/ 55 Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej ,,Rodnô Mòwa’’] * [https://dziennikpucki.pl/gmina-puck/55-edycja-konkursu-rodno-mowa-w-strzelnie-w-gminie-puck-poznaj-mistrzow-kaszubskiego-slowa/ 55. edycja konkursu Rodnô Mòwa w Strzelnie w gminie Puck: poznaj mistrzów kaszubskiego słowa] – dziennikpucki.pl * https://www.radiokaszebe.pl/news/final-rodno-mowa-w-chmielnie-kto-wygral-konkurs-1221 [https://web.archive.org/web/20260708042855/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_rodnomowa.mp3 .mp3] * {{YouTube|v=-s1M5xilZaI|tit=Relacjô z krézowëch eliminacjów Rodny Mòwë we Wejrowie|k=Kaszëbë i swiat}} * https://koscierzyna.naszemiasto.pl/mlodzi-mistrzowie-slowa-z-koscierzyny-wybrani-rodno-mowa-wylonila-najlepszych-recytatorow-ktorzy-powalcza-dalej-na-szczeblu-powiatowym/ar/c1p2-28972949 === Szëkba === {{Szëkba|Rodnô mòwa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach]] nrb9m9vbqi04jq7zth8imfrnbt2l39q 210347 210344 2026-08-05T04:36:26Z Iketsi 3254 M 210347 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Jiné znaczënczi}} '''Rodnô Mòwa'''<ref>[http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-chmielno/ Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”, Chmielno]</ref><ref>{{YouTube|v=wDze4Sc0xyY|tit=Rodnô Mòwa|k=Akademia Kaszubska}}</ref> ({{jãz.|pl}} ''Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”'') – coroczny recitatorsczi [[kònkùrs]] òrganizowóny od [[1971]], z finałã w [[Chmielno|Chmielnie]]. Bëtnicë recitëją pòeticczé ë prozatorsczé ùtwòrë w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzekù]]; wëstãpùją w 6 wiekòwëch karnach. == Kònkùrsë w rozmajitëch lat == {{Kòlumnë|em=20|1= # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1971)|Rodnô Mòwa 1971]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1972)|Rodnô Mòwa 1972]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1973)|Rodnô Mòwa 1973]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1974)|Rodnô Mòwa 1974]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1975)|Rodnô Mòwa 1975]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1976)|Rodnô Mòwa 1976]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1977)|Rodnô Mòwa 1977]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1978)|Rodnô Mòwa 1978]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1979)|Rodnô Mòwa 1979]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1980)|Rodnô Mòwa 1980]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1981)|Rodnô Mòwa 1981]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1982)|Rodnô Mòwa 1982]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1983)|Rodnô Mòwa 1983]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1984)|Rodnô Mòwa 1984]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1985)|Rodnô Mòwa 1985]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1986)|Rodnô Mòwa 1986]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1987)|Rodnô Mòwa 1987]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1988)|Rodnô Mòwa 1988]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1989)|Rodnô Mòwa 1989]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1990)|Rodnô Mòwa 1990]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1991)|Rodnô Mòwa 1991]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1992)|Rodnô Mòwa 1992]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1993)|Rodnô Mòwa 1993]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1994)|Rodnô Mòwa 1994]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1995)|Rodnô Mòwa 1995]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1996)|Rodnô Mòwa 1996]]<ref>https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/51711/57210.pdf</ref> # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1997)|Rodnô Mòwa 1997]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1998)|Rodnô Mòwa 1998]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 1999)|Rodnô Mòwa 1999]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2000)|Rodnô Mòwa 2000]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2001)|Rodnô Mòwa 2001]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2002)|Rodnô Mòwa 2002]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2003)|Rodnô Mòwa 2003]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2004)|Rodnô Mòwa 2004]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2005)|Rodnô Mòwa 2005]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2006)|Rodnô Mòwa 2006]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2007)|Rodnô Mòwa 2007]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2008)|Rodnô Mòwa 2008]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2009)|Rodnô Mòwa 2009]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2010)|Rodnô Mòwa 2010]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2011)|Rodnô Mòwa 2011]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2012)|Rodnô Mòwa 2012]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2013)|Rodnô Mòwa 2013]]<ref>{{YouTube|v=vETQIST79W0|tit=Gminne eliminacje 54. konkursu "Rodno Mowa" Zuzanna Bruska, „Rodnô Mòwa", Chmielno 2013 r.|k=Kaszubi PL (ZKP)}}</ref> # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2014)|Rodnô Mòwa 2014]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2015)|Rodnô Mòwa 2015]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2016)|Rodnô Mòwa 2016]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2017)|Rodnô Mòwa 2017]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2018)|Rodnô Mòwa 2018]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2019)|Rodnô Mòwa 2019]] # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2021)|Rodnô Mòwa 2021]]<ref>https://bck-bytow.pl/rodna-mowa-2/</ref> # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2022)|Rodnô Mòwa 2022]]<ref>[https://sp4reda.pl/blog/2022/04/26/51-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-2022/ 51 KONKURS RECYTATORSKI LITERATURY KASZUBSKIEJ RODNÔ MÒWA 2022]</ref><ref>[https://wladyslawowo.pl/wiadomosci/1/wiadomosc/208414/konkurs_rodn_mwa Jest to już 51. edycja Konkursu Recytatorskiego Literatury Kaszubskiej. Celem jego jest poznawanie i popularyzacja literatury kaszubskiej]</ref> # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2023)|Rodnô Mòwa 2023]]<ref>[https://www.zukowo.pl/Rodn_Mwa_w_Gminie_Zukowo,10,7612#sub_mid Rodnô Mòwa” w Gminie Żukowo 17 kwietnia 2023]</ref><ref>[https://www.mdk.rumia.pl/p/gminny-etap-konkursu-rodno-mowa Gminny etap konkursu Rodno Mowa]</ref><ref>[https://powiat.puck.pl/aktualnosci/52-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-eliminacje-powiatowe.html 52. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa” - eliminacje powiatowe]</ref> # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2024)|Rodnô Mòwa 2024]]<ref>https://www.goknwl.pl/aktualnosci-goknwl/konkurs-rodno-mowa/</ref><ref>[https://pomorskie.eu/mlodzi-mistrzowie-mowy-kaszubskiej-nagrodzeni-rodno-mowa-wybrzmiala-pieknie/ Młodzi mistrzowie mowy kaszubskiej nagrodzeni. Rodnô Mòwa wybrzmiała pięknie]</ref> # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2025)|Rodnô Mòwa 2025]]<ref>[https://ck.sierakowice.pl/index.php/2025/03/27/rodno-mowa-sierakowice-2025/ Rodnô Mòwa – Sierakowice 2025]</ref><ref>[https://ckgminapuck.pl/kalendarz/rodno-mowa/ Jak co roku, bardzo serdecznie zapraszamy do wzięcia udziału w 54. Konkursie Recytatorskim „RODNÔ MÒWA”.]</ref><ref>[https://gck.cewice.pl/strona/54-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa 54. KONKURS RECYTATORSKI LITERATURY KASZUBSKIEJ „RODNÔ MÒWA”.]</ref><ref>[https://samorzad.gov.pl/web/szkola-nr1-rumia/etap-powiatowy-54-konkursu-literatury-kaszubskiej-rodn-mwa ETAP POWIATOWY 54. KONKURSU LITERATURY KASZUBSKIEJ ,,RODNÔ MÒWA"]</ref><ref>[https://www.kartuzy.pl/aktualnosc/kultura/3072-gminne-eliminacje-54-konkursu-rodno-mowa Gminne eliminacje 54. konkursu "Rodno Mowa"]</ref><ref>[https://zkiw.com.pl/eliminacje-powiatowe-54-konkursu-recytatorskiego-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-w-kartuzach/ Eliminacje Powiatowe 54 Konkursu Recytatorskiego Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa” w Kartuzach]</ref><ref>[https://www.facebook.com/reel/1243665173837179?locale=pl_PL Eliminacje Powiatowe 54 Konkursu Recytatorskiego Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa” w Kartuzach] na [[Facebook]]</ref><ref>[https://radiogdansk.pl/wiadomosci/region/kaszuby/2025/06/09/rodno-mowa-czyli-kaszubski-konkurs-recytatorski-z-tradycjami-znamy-wyniki-54-finalu/ Rodnô Mòwa, czyli kaszubski konkurs recytatorski z tradycjami. Znamy wyniki 54. finału] [[Radio Gdańsk]]</ref><ref>[https://www.zawszepomorze.pl/artykul/20175,konkurs-recytatorski-rodno-mowa-w-chmielnie-recytatorzy-i-hold-dla-trojanowskiej Konkurs recytatorski „Rodnô Mòwa" w Chmielnie. Recytatorzy i hołd dla Trojanowskiej]</ref> # [[Rodnô Mòwa (kònkùrs, 2026)|Rodnô Mòwa 2026]] (LV)<ref>[https://spzalakowo.eu/rodno-mowa/ Melania Koszałka wzięła udział w Gminnym Konkursie Recytatorskim Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”]</ref><ref>[https://gok.luzino.eu/relacja-z-55-edycji-konkursu-recytatorskiego-rodno-mowa-w-luzinie-%f0%9f%8e%ad/ Relacja z 55. Edycji Konkursu Recytatorskiego “Rodnô Mòwa” w Luzinie!]</ref><ref>[https://gok.luzino.eu/zgloszenia-i-regulamin-55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa/ Zgłoszenia i regulamin – 55. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”]</ref><ref>[https://www.szkolagarczegorze.nwl.pl/aktualnosci-spgarczegorze/eliminacje-powiatowe-konkursu-rodno-mowa/ Eliminacje powiatowe konkursu „Rodnô Mòwa”]</ref><ref>[https://prk24.pl/92789845/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa 55. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”] [[Polskie Radio Koszalin]]</ref><ref>[https://kartuskiecentrum.kultury.pl/aktualnosci-kck/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa.html 55. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”]</ref><ref>[https://www.spstrzepcz.pl/o-szkole/kaszubski-w-naszej-szkole/kaszubski/uczniowie-naszej-szkoly-uczestniczyli-w-konkursie-rodno-mowa/ Uczniowie naszej szkoły uczestniczyli w konkursie „Rodnô Mòwa”]</ref><ref>[https://kartuzy.info/artykul/final-55-konkursu-rodn-n1825469 Finał 55. Konkursu „Rodnô Mòwa” - Chmielno stolicą kaszubskiego słowa]</ref><ref>[https://muzeum.wejherowo.pl/wydarzenie/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa/ 55 Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej ,,Rodnô Mòwa’’]</ref><ref>[https://dziennikpucki.pl/gmina-puck/55-edycja-konkursu-rodno-mowa-w-strzelnie-w-gminie-puck-poznaj-mistrzow-kaszubskiego-slowa/ 55. edycja konkursu Rodnô Mòwa w Strzelnie w gminie Puck: poznaj mistrzów kaszubskiego słowa] – dziennikpucki.pl</ref><ref>http://szwajcaria-kaszubska.pl/kaszuby/spolecznosc/item/3632-55-konkurs-rodno-mowa</ref><ref>https://dkwiele.pl/wiadomosci/33864/rodn-mwa---eliminacje-gminne-w-dk-wiele</ref> }} == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Rodnô mòwa (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Kònkùrs]] * [[Ida Czajinô]] * [[Zbigniew Jankowski (aktór)|Zbigniew Jankowski]] |col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach === {{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|v=wDze4Sc0xyY|tit=Rodnô Mòwa|k=Akademia Kaszubska}} * [http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa-chmielno/ Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”, Chmielno] ;2016 * {{YouTube|v=OsyMsYzVpL8|tit=rodnamowa|k=24 kaszuby|d=2016-10-02}} ;2019 * https://kartuzy.info/artykul/rodno-mowa-2019-w-chmielnie-n821113 ;2024 * [https://pomorskie.eu/mlodzi-mistrzowie-mowy-kaszubskiej-nagrodzeni-rodno-mowa-wybrzmiala-pieknie/ Młodzi mistrzowie mowy kaszubskiej nagrodzeni. Rodnô Mòwa wybrzmiała pięknie] ;2025 * [https://www.zawszepomorze.pl/artykul/20175,konkurs-recytatorski-rodno-mowa-w-chmielnie-recytatorzy-i-hold-dla-trojanowskiej Konkurs recytatorski „Rodnô Mòwa" w Chmielnie. Recytatorzy i hołd dla Trojanowskiej] ;2026 * [https://kartuskiecentrum.kultury.pl/aktualnosci-kck/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa.html 55. Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej „Rodnô Mòwa”] * [https://muzeum.wejherowo.pl/wydarzenie/55-konkurs-recytatorski-literatury-kaszubskiej-rodno-mowa/ 55 Konkurs Recytatorski Literatury Kaszubskiej ,,Rodnô Mòwa’’] * [https://dziennikpucki.pl/gmina-puck/55-edycja-konkursu-rodno-mowa-w-strzelnie-w-gminie-puck-poznaj-mistrzow-kaszubskiego-slowa/ 55. edycja konkursu Rodnô Mòwa w Strzelnie w gminie Puck: poznaj mistrzów kaszubskiego słowa] – dziennikpucki.pl * https://www.radiokaszebe.pl/news/final-rodno-mowa-w-chmielnie-kto-wygral-konkurs-1221 [https://web.archive.org/web/20260708042855/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_rodnomowa.mp3 .mp3] * {{YouTube|v=-s1M5xilZaI|tit=Relacjô z krézowëch eliminacjów Rodny Mòwë we Wejrowie|k=Kaszëbë i swiat}} * https://koscierzyna.naszemiasto.pl/mlodzi-mistrzowie-slowa-z-koscierzyny-wybrani-rodno-mowa-wylonila-najlepszych-recytatorow-ktorzy-powalcza-dalej-na-szczeblu-powiatowym/ar/c1p2-28972949 === Szëkba === {{Szëkba|Rodnô Mòwa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach]] 5ybmd679xikf4at7o7nmmkedf9akpyo 0 4853 210319 197552 2026-08-04T22:11:32Z Terrus38 14026 210319 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Didgeridoo.jpg|mały|Didgeridoo]] '''Didgeridoo''' – [[Abòridżeni|abòrigeńskô]] jinstrumenta drzewnianô. Cãżkò je òkreslëc czas stwòrzeniô didgeridoo, le pòwszechné je stwierdzenié, że je to nôstarszô jinstrumenta mùzicznô na swiece. Wedôwô charakteristiczny zwãk, co wedle Aborigenów je zwãkã wedôwónym bez [[zemia|Zemiã]]. == Miono == Miono didgeridoo nie bëło ùżëwóné przez aùtochtonicznëch mieszkańców [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstralii]]. Pòchôdô òd słowa "Dudaire Dubh" co w [[Irlandzczi jãzëk|irlandzczim jãzekù]] znaczi "czôrny trãbôcz". Abòridżeni zwą gò rozmajito, równak nôbarżi znóny westrzód nich je òpisënk "yirdaki". == Bùdowa == Bùdowa tegò nôstarszégò jinstrumentu je barô prostô. To prosti sztëk eùkalipusowégò drzewa, pùstegò bënë. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Mùzyczné instrumentë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Mùzyczné instrumentë]] iomdnoztz2g7y45xu9znsx12eheaudb 0 5031 210181 204007 2026-08-04T13:53:23Z Iketsi 3254 [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210181 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Ida Czajinô''' ({{jãz.|pl}} '''Ida Czaja'''; ùr. 1968 w [[Kamiéńca Szlacheckô|Kamiéńcë Szlachecczi]]) – kaszëbskô pòétka i szkólnô. == Biografiô == Ùrodza sã w [[Kamiéńca Szlacheckô|Szlachecczi Kamiéńcë]] w [[Kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[Gmina Stãżëca|gminie Stãżëca]]. Henë téż chòdzëła do spòdleczny szkòłë. Pòtemù ucziła sã w Òglowòsztôłcącym Liceùm miona H. Derdowsczégò w [[Kartuzë|Kartuzach]]. W 1998 skùńcziła pòlską filologiã na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. Robiła jakò szkólnô pòlsczégò i kaszëbsczégò jãzeka. Mô diplóm ùkùńczeniô pòdiplomòwégò studium na [[Gduńsczi Ùniwersytet|UG]] (2001), jaczé dało ji fòrmalno prawò do ùczeniô kaszëbsczégò jãzëka w szkòłach. Ji debiut ukôzôł sã w „Tatczëznie” w 1990. Ji dokôzama zaczekawiła sã gazétniczka [[Izabella Trojanowskô]] i ùdba so wëdac w 1994 pierszi tómiczk pòezji Idë Czajinë ''Mòjim mùlkã je kam...''. W 1999 rokù béł pòstãpny tómiczk, „Przechlastłô idila". Dolmaczonô na [[fińsczi jãzëk]] przez Kirsti Siraste-Suda. == Recytacjô i pòezjô == [[Òbrôzk:Indeks_2.jpg|mały|Kropla Krëwi.Dërgnienié]] Òna dobiwa pierszé môle na recytatorsczim kònkùrsu [[Rodnô mòwa (kònkùrs)|Rodnô Mòwa]] w [[Chmielno|Chmielnie]], m.jin. na 13. kònkùrsu w 1984. Próbë ji òsoblëwi na nen czas kaszëbsczi deklamacji mòże pòsłëchac i jã samą ùzdrzëc tańcëjącą w filmie-dokùmence pt. „Kaszubi” (reż. L. Niedbalskô, 1991),czej wëgłôszô wiérztã [[Jón Karnowsczi|Jana Karnowszczégò]] ''Jadamòwi rôj''. Niewiele pózni w antologii ''Domôcé słowo zwãczné'' (1994), adresowóny do recytatorów, nalazłë są ji dwie wiérztë ''Jak kam z bùrsztinu'' i ''Marija Magdaléna''. Jakno pòétka debiutowa w pismionie „Tatczëzna” (1990), a samòstójnym tomikã z jaż 36 miłostnyma wiérztama pt. ''Mòjim mùlkã je kam'' (1994), gdze czëtómë m.jin.: „Nalazła jô kam ò lëdzczich sztôłtach / przëcësnã do piersë:/ naucza gò miłoë bò to je ksążã zarzekłi/ Kuszkama krësza dotkniącym ògrzéwa/Gdze je no serce kamianégò mùlka?” (1989). Tak ò miłoce – Bòsczi i lëdzczi, nôwicy ze sobą sparłãcznëch – dotądka mało chto pisôł pò kaszëbskù, a gwësno pierszi rôz pisa tak białka, Kaszëbka. Ne wiérztë na fińsczi jãzëk mô tołmaczoné Kirsti Siraste. Téż w wiérztach ji drëdżégò tomikù pt. ''Przechlastłô idila'' (1999) przewôżają ne miłotné czëca i colemało nen kam, czej zôs w trzecym pt. ''Kropla krëwi. Dërgnienié'' (2007) dochôdają dosc wòbòdné tolmaczenia blësczé ji pòétny wizje i formë wiérzté Bòlesława Lesmióna, na przëmiôr pt. ''Òblek'', ''Alcabón'', ''Smiercë''. W wiérzce ''Dërgnienié'' z delikatnyma aluzjama òpisywô czëcową miłotã : „…blôskã są twoje lëpë/ w ùsmiéchach/spiéwą wëtesknioną / czej wszepcą / kòchôj/ w mòje lëpë/lëtëpelką [=piesnią] mòją są /twòje pôlce /czej malëją / w mòje cało/szcescé”. == Mòtiwë i dolmaczenczi == Ida Czajinô w swòji pòezji wcyg próbùje òdpòwiedzec na drãdżé ùniwersalné problemë i narôzka codniowégò żëcô, na jawernotã miłotë z zdrzódłów niezgarë. Òdwòłiwô sã òna colemało do [[Biblëjô|Biblie]] (pò kasz. Knéga), jakno téż do kaszëbsczi rodë, mitologie, wierzeniów i zwëków, nadpòmikô téż znónëch lëdzy (np. [[Izabelô Trojanowskô]]) i kaszësczé lëteracczé dokazë m. jin. w wiérztach pt. ''[[Remùs]]'', ''Marta'', ''Królewiónkò'', ''Stôri zédżer zaczął bic gòdzënã''. Wszëtczé ji wiérztë, nierôzka sparłãczoné w wikszą całotã (np. ''Dialog I'' i ''Dialog II''), są czekawé, pòétno ùdałé i rozmajité, ale colemało tzw. wolne. Znankùje je nowi i bògati w metaforę jãzëk, w chtërnym widzec je zmiészanié żëwi i codniowé mòwë z lëteracką. Na nen ôrt swòjima dokazama ùrôbiô òglowi kaszëbsczi jãzëk, a jegò òna téż ùczi dzôtczi i młódzeznã, w szkole i doma. W jedny wiérzce napisa òna: „Jô cë dóm gôdkã/ò chtërny gôdają: skażonô/ bë jes jã wëmùjkôł/ jak mùjkô sã bùrsztin/ w pôlcach mòrza/ bë jes jã kòchôł” (Dôrënk, wiérzta dedikòwónô: Timòteùszowi). Napisa téż bôjkã ''Òpòwiôstczi mirochòwsczi pùszczë'' („Pòmerania” 2002) i pòwiôstczi, np. ''Szabelbónk'', ''Skòczk'' („Pòmerania” 2003), nadto prozã ò dëchòwi przejinace młodi białeczczi pt. ''Mija'' (2004); łôtwie mógłbë z ni zdzejac dokôz na binã. Prawie téż ùsôdzô òna widzawiszcza: Òbrôzczi na binã (2005), np. ''Drama ò Bòżim Narodzenim''; ''Jak mailinczi spiéwôk kaszëbsczi do nieba sã dostôł''; ''Za co bòcón béł ùkôrôny'', a w nym je adaptacja na binã H.Ch. Andersena ''Dzéwczã ze sztrëchôlcama'' (przër. „Pòmerania” 1996) i ''Brzëdczi kaczélc'', tołmaczenié na kaszëbsczi widzawiszcza A. Marianowicza wedle H.Ch. Andersena. Z pòzdrzatkù zamkłoscë, lëteracczi formë i jãzëka czekawé są ji familijné wspòminczi, pòwstałé na spòdlim gôdk ji tatka, szkólnégò, spisóné w proze pt. ''Òtroczëzna'' (2007, drëk 2008). Napisa téż tołmaczenié dokazu ''Rômeò i Julia'' [[William Szekspir|Williama Szekspira]] (2013). == Nôdgrodë == Wiele razy dobëła deklamatorsczé kònkùrsë „[[Rodnô mòwa (kònkùrs)|Rodnô Mòwa]]" w Chmielnie. W 1992 dosta Nôdgrodã miona R. Wróblewsczégò w 1992, a téż òsta òdznaczónô Póòeticczim Laùrã miona I. Trojanowsczi (1996). W 2007 dosta I nôdgrodã w [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona|Prozatorsczim Kònkòrsu miona Jana Drzéżdżona]] za òpòwiôstkã „Òtroczëzna". W 2009 wëprzédnionô [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]. == Dokôzë == * ''Mòjim mùlkã je kam'' (1994) * ''Przechlastłô idila'' (1999) * ''Przechlastłô idila'' (1999) * ''Òpòwiôstczi mirochòwsczi pùszczë'' („ Pòmerania” 2002) * ''Òbrôzczi na binã'' (2005) * ''Òtroczëzna (2007'', drëk 2008). * ''Rômeò i Julia Williama Szekspira''. (2013) == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Zdroje == * Karolëna Serkòwskô, ''Z głową w blónach'', „Pomerania” 2009 nr 7-8, s. 35-36. * [[Jerzi Tréder|J. Tréder]], Pòsłowie do „Rómeò i Julia” w tołmaczenim I. Czajinë, Gduńsk 2013. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260422144959/https://kurierbytowski.com.pl/artykul/wbron-wirzt-n1254907 „Wëbróné wiérztë” dolmaczënk Idë Czajinë — Kurier Bytowski] * [https://kaszubi.pl/news/view/promocja-kaszubskojezycznego-tomiku-poezji-cypriana-kamila-norwida-pt-webrone-wierzte Promocja kaszubskojęzycznego tomiku poezji Norwida pt. “Wëbróné wierzte” — kaszubi.pl] * [https://web.archive.org/web/20260422145017/https://kurierbytowski.com.pl/galerie/wbron-wirzt-g328468 Zdjęcia „Wëbróné wiérztë” dolmaczënk Idë Czajinë – fotorelacja] * [https://web.archive.org/web/20260422145214/https://kurierbytowski.com.pl/artykul/trz-dekad-piknch/1236198 Trzë dekadë piãknëch strofów — Kurier Bytowski] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Czajinô Ida}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] jwyvovspxp9ouus6iq3rbhlz0nyz40s 0 5052 210328 205915 2026-08-05T00:23:53Z InternetArchiveBot 14136 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 210328 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Róman Drzéżdżón''', [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] pòéta, felietónista ë satirik. Ùrodzył sã w [[1972]] rokù w [[Starzëno|Starzënie]] w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]]. Wespółzakłôdôrz [[Kaszëbsczi Kabaret Fif|Kaszëbsczégò Kabaretu Fif]] ë kaszëbsczégò [[Kaszëbskô lëteratura|lëteracczégò]] karna [[Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich|Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich ZYMK]]. Je absolwenta Gbùrsczégò Technikùm w [[Kłanino|Kłaninie]] a wëdzélu gazétnictwa i spòlëznowi kòmùnikacji na Gduńsczim Ùniwersytece. Òd 1996 robił w [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë|Mùzeùm Pùcczi Zemi]] miona [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwë]], a òd 2012 w Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie. Wespółrobi z cządnikã „Pomerania”, piszącë felietónë a artiklë. == Ùsôdztwò / pùblikacëje == * ''@laże! @lano! : wiérztczi do smiéchù a ùsmiéchù'', [[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2008]], ISBN 9788375910018 * ''Czile slów'', [[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2004]], ISBN 8389178478 * ''Dzëczé gãsë'' - Antalogijô kaszëbsczi pòezëji do 1990 rokù, przërëchtowelë: [[Róman Drzéżdżón]] i [[Grégòr Jarosłôw Schramke]], [[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2004]], ISBN 8389178559 * ''Klëka albo kaszubskie ABC'',[[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2007]], ISBN 9788360437568 * ''Pióro do gilgania'' / ''Pióro do gëldzëniô'', współùsôdzca: [[Pioter Cëskòwsczi]], [[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2004]], ISBN 83-89178-29-X * ''Puck - stolica Nordowych Kaszub'', wespółùsôdzcë: [[Joanna Grochowska]], [[Barbara Kos-Dąbrowska]], [[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2007]], ISBN 9788360437698 * ''Słowniczek polsko-kaszubski'', wpsółautor: [[Grégòr Jarosłôw Schramke]], [[Gdiniô]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2006]], ISBN 8360437033 * ''Kaszubskie tabaka i rogarstwo'', [[Gdynia]], wyd. ''[[Wëdôwizna „Region”|Region]]'', [[2009]], ISBN 9788375910308 * ''Kòmpùtrowé krôsniã. Pòwiôstczi i wiérztczi dlô dzecy'', Gduniô 2010 * ''Rómka&Tómka kôrbiónka. Z felietónowi pòlëcë'', Kaszëbë 2010 * ''To je krótczé, to je dłudżé… Wędrówki szlakiem obrazkowych nut'', Gdańsk-Wejherowo 2014 (pòpùlarnonôùkòwi dokôz ò piesni ''[[Kaszëbsczé nótë]]'' i [[Schnitzelbank|''Schnitzelbank'']]) * ''Rómka & Tómka przecywiónka. Felietónë pòzebróné'', Gdańsk-Wejherowo-Chwaszczyno 2017 * ''Mariolka i ji przigòdë'', Gdańsk 2017 (bôjka dlô dzecy) * ''[[Kaszëbsczi slowôrzk rëbacczi]]'', Puck 2025 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20090307021502/http://zymk.net/noleznice/roman-drzezdzon Róman Drzéżdżón - wëjimczi z ùsôdztwa] * [https://web.archive.org/web/20131208021800/http://belok.kaszubia.com/ Bëlôk – czôrno na biôłim] – blog R. Drzeżdżóna * https://web.archive.org/web/20070809120910/http://www.czetnica.org/roman-drzezdzon/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Drzéżdżón Róman}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] mfk5w7mx07hkwait07z5ckiwhwpcsar 0 5086 210184 210078 2026-08-04T13:55:07Z Iketsi 3254 [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210184 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Domôtowò - szkòła.JPG|mały|Szkòła w Domôtowie]] [[Òbrôzk:Tyłowo 02.jpg|mały|Kam kù tczë pòetë w [[Tëłowò|Tëłowie]]]] '''Jón Drzéżdżón''' (pòl. Jan Drzeżdżon, ùr. 16 maja [[1937]] w [[Domôtowò|Domôtowie]]; ùm. 22 zélnika [[1992]] we [[Gduńsk|Gduńskù]]) – kaszëbsczi pisôrz i pòeta, wôżny kaszëbsczi badéra, redaktór i wëdôwca. Ùrodzył sã [[16 maja]] [[1937]] r. w [[Domôtowò|Domôtowie]] ([[pùcczi kréz]]). Do spòdleczny szkòłë chòdzył w [[Domôtowò|Domôtowie]], [[Lesniewò|Lesniewie]] i [[Starzno|Starznie]]. W [[1955]] r. skùńcził Pedagògiczné Liceùm we [[Wejrowò|Wejrowie]] i zaczął robic jakno szkólny w [[Tëłowò|Tëłowie]] i [[Lëbòcëno|Lëbòcënie]]. Pózni ùcził w: Domôtowie, [[Łebcz|Łebczu]] i [[Żelëstrzewò|Żelëstrzewie]]. W latach 1960-65 sztudérowôł pòlonistikã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle we Gduńskù (dzys [[Gduńsczi Ùniwersytet]]). W 1970 r. dostôł titel doktora za dokôz ''Literatura kaszubska w latach 1920-1939'', wëdóny w 1973 r. pòd titlã: ''Piętno Smętka. Z problemów literatury regionalnej lat 1920-1939''. Òd 1971 r. béł adiunktã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle w Słëpskù (dzys Pòmòrskô Pedagògicznô Akademiô), a òd 1976 r. ùczałim na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. W rokù akademicczim 1973/74 béł wëjachóny na sztipendium do [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]] i [[Kanada|Kanadë]]. W 1986 rokù we Warszawie wëdrëkòwelë jegò ksążkã ''Współczesna literatura kaszubska 1945 – 1980''. Béł wëprzédniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za „całownotã lëteracczégò i nôùkòwégò ùsôdztwa, w tim za przërëchtowanié do drëkù kaszëbsczich dokôzów [[Alojzy Bùdzysz|Alojzégò Bùdzysza]] i przełożënk jich na pólską mòwã”<ref>''Stolemy 82'', „Pomerania” 1983, nr 7, s. 48.</ref>. Ten wôżny prozaik kaszëbsczi ùmarł, pò cãżczi chòroscë, [[22 zélnika]] [[1992]] r. we [[Gduńsk|Gduńskù]]. Jegò grób je w [[Mechòwa|Mechòwie]]. == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]] * Kònkùrs „[[Bë nie zabëc mòwë starków]]” m. Jana Drzeżdżóna == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999, ISBN 83-86608-65-X. * F. Neureiter: Geschichte der kaschubischen Literatur : Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, 2. verb. u. erw. Auflage, Sagner, München 1991, ISBN 3876904889. * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 [http://books.google.de/books?ei=kDMAUdmvDsjZswbWjoCADA&hl=pl&id=VkdIAAAAIAAJ&dq=Neureiter&q=drze%C5%BCd%C5%BCon#search_anchor] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n85129302 Worldcat] * [https://web.archive.org/web/20210307064554/http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/doccontent?id=32275 ''Współczesna literatura kaszubska 1945 – 1980''] {{SORTUJ:Drzeżdżón Jan}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] [[Kategòrëjô:Ùmarłi w Gduńskù]] 6tkkf7uzbdzgocgst6w3n2il0kjz2bj 0 5153 210180 209527 2026-08-04T13:44:12Z Iketsi 3254 [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210180 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Jerzi Tréder''' ({{jãz.|pl}} ''Jerzy Treder''; ùr. [[14 łżëkwiata]] [[1942]], ùm. [[2 łżëkwiata]] [[2015]]) – jãzëkòznajôrz, [[Pòlonistika|pòlonista]], [[Kaszëbistika|kaszëbista]], òd [[1994]] rokù profesor [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Uniwersytetu]]. Ùsôdzca wicy jak 300 ùczbòwëch robòtów, w tim 15 ksążków. To béł [[Ricerz Witosława]] za „nadzwëkòwé przëczënienié sã do rozwiju, òchronë i rozszerzwianiô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] w szkòłowim, akademicczim i òglowim ùżëcym”. Przë jegò wespółrobòcë pòwstałë m.jin. materiałë dlô szkólnëch. Dosc wiele ò nim napisôł prof. Majewicz. Jegò grób je w [[Réda|Rédze]]<ref>http://www.dziennikbaltycki.pl/artykul/3813927,w-wejherowie-pozegnano-prof-jerzego-tredera,id,t.html</ref>. == Ùsôdztwò (wëjimk) == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * W. Czedrowskô, D. Pioch, J. Tréder: Ùczba kaszëbsczégo jãzëka w szkòle. Materiałë dlô szkólnëch. Programy, rozkłady, konspekty i scenariusze. [[Oficyna Czëc]] [[Gduńsk]] 2001. * S. Janke, J. Tréder [red.] Kaszëbskô nôtëra; antologiô pòwiôstków nôdgrodzonëch w Òglowòpòlsczim Kònkùrsu Prozatorsczim miona Jana Drzéżdżona w latach 1996–2000, Wejrowò – Gduńsk 2001 ISBN 8391163873. * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: Słownik polsko-kaszubski, [[Gduńsk]] 1994 (nôùkòwò przërëchtowôł gò do wëdaniô prof. Jerzi Tréder). * Tërwôj, sztócëkù, bò jes piãkny [rec.: Dërchôj królewiónkò. Antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi. Zebrôł i òprôcowôł E. Prëczkòwsczi, [[Gdiniô]] 1996], "Pomerania" 1997, nr 4/5, s. 82-84. * Wstãpné słowò, w: Kaszëbsczé dzeje ë dzysészé żëcé. Dokôzë kaszëbsczi prozë. Zwësk Òglowòpòlsczégò Kònkùrsu... Ùszëkòwôł... J. Tréder, [[Wejrowò]] 2004 ISBN 8391624498. * Kaszubszczyzna w przeszłości i dziś / praca zbiorowa pod redakcją Jerzego Tredera = Kaszëbizna dôwni ë dzys / zbiérnô prôca w red. Jerzégò Trédra – 2006 [http://lccn.loc.gov/2007419963]. * Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie – [[Gduńsk]] 2014.<ref>https://web.archive.org/web/20240320195856/http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/35902/edition/32491/?format_id=2</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Alfred Majewicz: Méster Jerzi Tréder. ''Litteraria Copernicana'' 2 (30), 199–209. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://fil.ug.edu.pl/strona/14914/prof_dr_hab_jerzy_Treder Publikacëje] * [https://scholar.google.com/scholar?hl=pl&as_sdt=0%2C5&q=Jerzy+Treder&btnG= scholar.google] * [http://archive.is/O6g0c Z historii badań Kaszubszczyzny] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Tréder Jerzi}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Pòlsczi jãzëkòznôwcë]] bupciowjzv2uxuu61ip82s7g23nzjnq 0 5161 210228 210159 2026-08-04T15:17:19Z Iketsi 3254 jãzëk=Niżóden 210228 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=United States of America|miono=Zjednóné Kraje Americzi|fana=Flag of the United States.svg|miono-genitiw=Zjednónëch Krajów |herb=Greater coat of arms of the United States.svg|mòtto=In God we trust (Duchwômë Bògù)|na karce=LocationUSA.svg|jãzëk=Niżóden|stolëca=Waszington|wiéchrzëzna=9 831 214|procent-wòdë=4,7|lëdztwò=328 239 523|rok=2019|dëtk=Dolar|kòd dëtka = $|swiãto=4 lëpińca|himn=[[Himn Zjednónëch Krajów|The Star-Spangled Banner]] (Gwiôzdzëstô Stanica)<center>[[Òbrôzk:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]</center>|kòd=US|Internet=.us|telefón=1|fòrma państwa=repùblika|czasowô cona = –5 do –11 – zëma [[UTC]] –4 do –10 – lato|Prezydeńt=Donôld Trump|aùtowi kòd=US|kònstitucjô=Kònstitucjô Zjednónëch Krajów|data ùsôdzenia=4 lëpińca 1776 (deklaracjô)}} '''Zjednóné Kraje Americzi''' (''United States, United States of America'') są państwã w Nordowi Americe. Dzysdniowò są skłôdają z 50 krôjów. Są trzecém co do wiôlgòscë państwã swiata. * stoleczny gard: Waszington (okrãżé Kòlumbii) * lëdztwò: 328 239 523 mieszkańców (2019) * wiéchrzëzna: 9 831 214 &nbsp;km² Dzél [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mieszkô w Zjednónëch Krajach Americzi na emigracëji m.jin. w gardze [[Chicagò]]. Kaszëbi wiele razy przëjéżdżelë na [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]. Wiôldżi gard je tu [[Nowi Jork]]. W Waszingtonie je òd 1800 rokù Ksążnica Kòngresu, a òna mô wiele ksążków pò kaszëbskù. W tim państwie je stowôra ''Kashubian Association of North America'', chtërna zajimô sã kaszëbską kùlturą. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Golden Gate Bridge Clear.JPG|Mòst Golden Gate, [[San Francisco]] Òbrôzk:US Capitol west side.JPG|Kapitol Zjednónëch Krajów Òbrôzk:0326New York City Statue of Liberty.JPG|Sztatura Wòlnotë, [[Nowi Jork]] Òbrôzk:Castillo de Disneyland.jpg|Tématiczny park Disneyland Òbrôzk:LOC Main Reading Room Highsmith.jpg|[[Ksążnica Kòngresu]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Amerikańsczi aligator]] * [[Amerikańsczi krokòdil]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20141020115225/http://polishmuseumwinona.org/w-jezyku-polskim/kaszubsko-amerykanska-spolecznosc-w-winonie-wstep/#comment-15343 (pl) pisze Józef Jan Hughes] * https://mojestrone.com/artykul/provo-kaszbsczim-n1287882 {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi| ]] [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika]] kvfz7zzb3c3qcv19xcjmgs6lp9musgw 0 5175 210186 198422 2026-08-04T13:56:10Z Iketsi 3254 [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210186 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jerzy Łysk (2018).jpg|mały|Jerzi Łisk]] '''Jerzi Łisk''' (ùr. [[20 stëcznika]] [[1950]] w [[Pùck|Pùckù]]) – pòéta, mùzykańt i spiéwôk. Jakno pòéta pierszënił w [[1980]] rokù wierztą ''Wieczórny Zwón''. Jerzi Łisk wëspółrobi z wielema lëdowima karnama nordowëch Kaszëb. Jegò są téż przełożënczi z pòlsczégò na [[kaszëbsczi jãzëk]]. == Wëjimk z ùsôdztwa == * Mój ògródk (1988) * Stegna (1991) * Sôł miłosc (1994) * Malëjã kòlibiónkã (1996, 1999 – ISBN 8391065448) * Wera, ss. 85–89 [w]: S. Janke, J. Tréder [red.] Kaszëbskô nôtëra; antologiô pòwiôstków nôdgrodzonëch w [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona|Òglowòpòlsczim Kònkùrsu Prozatorsczim miona Jana Drzéżdżona]] w latach 1996–2000, [[Wejrowò]] – [[Gduńsk]] 2001. == Lëteratura == * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie – [[Gduńsk]] 2014, s. 175. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20100428133947/http://www.czetnica.org/kaszebsko-leteratura/jerzi-lisk/ Aùtorsczé wiérztë Jerzegò Łiska] * {{YouTube|pr394Hn-89s|Jerzy Łysk – "Mëmka"}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Łisk Jerzi}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 7w3bzy25lrn0m31o1zhzpvbjv9tua67 0 5244 210185 210080 2026-08-04T13:55:19Z Iketsi 3254 [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210185 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wejherowo palac.jpg|mały|Sedzba mùzeùm – pałac familie Keyserlingków i Przebendowsczich]] '''Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w [[Wejrowò|Wejrowie]]''' abò '''Mùzeùm Pismieniznë i Mùzyczi Kaszëbskò-Pòmòrsczi w Wejrowie'''<ref>{{RKJ|2015|153}}</ref> ({{jãz.|pl}} ''Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie'' abò ''MPiMKP w Wejherowie''<ref>https://web.archive.org/web/20260415131355/https://sloworz.org/museum</ref>) – kùlturowô jinstitucja, jakô pòwsta w [[1968]] rokù. Jegò robota polégô na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów w kraju i za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów Mùzeùm wespółrobi z wielnyma kùlturowima karnama i ùsôdzcama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Tu je np. òstôwizna [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] i jin. Mùzeùm wëdôwô téż wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów, folderë i jinszé). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 04.jpg| Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 06.jpg|[[Kaszëbsczé nótë]] Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac wystawa wzorów kaszubskich 07.jpg| Òbrôzk:Wejherowo, pałac, sala ogrodowa, 2005.jpg| Òbrôzk:638369 Wejherowo pałac muzyka kaszubska 03.jpg| Òbrôzk:Wejherowo, Pałac Przebendowskich.jpg| Òbrôzk:Park Majkowskiego wraz z Pałacem Przebendowskich i Keyserlingów.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)]] * [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]] |col2= === Jiné kaszëbsczé mùzea === {{#categorytree:Kaszëbsczé mùzea|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzeum.wejherowo.pl Domôcô starna mùzeùm] * [https://web.archive.org/web/20260321133831/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2026/03/kleka-wejherowo-DJK-muzeum.mp3 .mp3] * https://sloworz.org/museum {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Wejrowò]] c40gs7xbjesql316s05ozw17zw381f8 0 5266 210291 210046 2026-08-04T21:20:24Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 210291 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Karno Piesni i Tuńca ''Bazunë'' miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò''' z Żukòwa – amatorsczi karno. Jegò załóżcą béł C. Kwidzińsczi. Karno je założony w 1971 r. i do dzysô je propagatorã bòkadnégò kaszëbsczégò fòlkloru na rozmajitëch jimprezach i ùroczëznach òrganizowónëch w kraju, jak téż za grëńcama. „Bazunë” ùziwają stôré lëdowé jinstrumeńta: bazunë, [[diôbelsczé skrzëpce]] i [[bùrczibas]]ë. Karno wëstãpiwało w filmie ''Śladami Kolberga''. To karno, chërno tuńcëje m. jin.: [[kòséder]]a czë [[szewc (tuńc)|szewca]], za swòje artisticzné dobëca dostało régã nôdgrodów, wëprzédnieniów, diplomów i òdznaczeniów, a m.jin. [[Medal Stolema]]. W [[1987]] rokù karno spiéwało w [[Gdiniô|Gdinie]], a w 1999 rokù w [[Sopòt|Sopòce]] (razem z jinima) jak tam béł Papież [[Jan Paweł II]]. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Mùzyka]] * [[Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa]] |col2= === Jiné kaszëbsczé Karna Piesni i Tuńca === {{#categorytree:Kaszëbsczé Karna Piesni i Tuńca|hideroot=on|mode=pages}} }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110623163512/http://expresskaszubski.pl/kultura/2011/02/zukowskie-bazuny-swietowaly-40-lecie-dzialalnosci 40 lat (pò pòlskù)] * [http://www.youtube.com/watch?v=N26aQYoCCaU Bazuna] * {{YouTube|v=raD8nZ7JAjQ|tit=Bazuny z Żukowa. Koncert na 40 lat zespołu (1) — Tomasz Fopke|jaz=zxx}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé Karna Piesni i Tuńca|Bazunë]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] 5bx5657p5k2h660a0sdw3pxqi22sf53 0 5268 210264 208352 2026-08-04T19:53:07Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 210264 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:PuckU.jpg|mały]] [[Òbrôzk:PuckMuseum3.JPG|mały|W Mùzeum]] '''Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë''' ({{jãz.|pl}} ''Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy'') – jinstitucjô kùlturë w [[Pùck|Pùckù]], chtërna pòwsta w 1980 rokù<ref>https://web.archive.org/web/20260704231536/https://muzeumpuck.pl/muzeum/</ref>. Jegò robota polégô na rozkoscérzanim kùlturë [[Kaszëbi|Kaszëbów]] w kraju ë za grańcą. Do niégò słëchô téż môłi [[skansen]] w [[Nôdolé|Nadolu]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Puck Stary Rynek 28 2022.jpg| Òbrôzk:Wystawa Kamienica Mieszczańska.jpg| Òbrôzk:Nadole - museum 21.jpg| Òbrôzk:Hallerówka.jpg| Òbrôzk:PuckMuseum10-1.JPG| Òbrôzk:PuckMuseum18.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Florión Cenôwa]] * [[Kaszëbsczi slowôrzk rëbacczi]] * [[Bë nie zabëc mòwë starków]] |col2= === Jiné mùzea === {{#categorytree:Mùzea|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [http://www.museo.pl/content/view/413/321/ Starna ò Mùzeùm Pùcczi Zemi] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé mùzea]] [[Kategòrëjô:Mùzea rëbaczeniô]] [[Kategòrëjô:Skansenë]] 9iezsw28aes3qx0gy8r7pczmt02tgvf 0 5280 210286 200112 2026-08-04T21:13:08Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Słowińsczé Ùbrzeżé]] 210286 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wybrzeże Zatoki Puckiej.jpg|mały|Ùbrzég [[Pùckô Hôwinga|Pùcczi Hôwindże]]]] '''Kaszëbsczi Ùbrzég''' ògranicziwô òd nordë i wschòdu Bôłt, òd pôłnia – [[Kaszëbsczé Pòjezerzé]], òd zôchòdu – [[Damnickô Wëżawa]]. Są tu ùsadłi m.jin. taczé môle, jak: [[Gdiniô]], [[Rëmiô]]; na wëżawach – wëżi ùsadłé dzéle miasta Gdini, [[Żelëstrzewò]], [[Gniéwino]] itp. Krótkò Chòczewa, Strzebielëna, Wiôldżégò Bòżégò Pòla, Òdargòwa i Tëłowa wëstãpywają dardżi łësënowëch mòren, dochôdającë w swòji kùlminacji (179 m n.r.m.) na Wësoczi Grzëpie (kòl Łãczinka). Na pôłnié òd rënë Żarnowsczégò Jezora wëstãpywô sandr Piôsznicë. Na Kaszëbsczim Ùbrzegù apartné fòrmë rzezbë wëstãpywają na ùbrzeżim [[Bôłt]]u. W môlach, dze dochôdają do niegò wëżawë dnowy mòrenë, ùsôdzają sã – pòd cëskã niszczącégò dzejaniô mòrzczich wałów – klifë: w Rozewiu, Rzucewie, Gdini-Òksëwim, [[Redłowò|Gdini-Redłowie]] itd. Na załómaniach brzegòwy linii pòwstôwają sztremlëznë zbùdowóné z òksëpòwégò materiału przenoszónégò przez wałowanié, przëbrzégòwé żochë i wiater, np. [[Hélskô Sztremlëzna]] i Szpërk w Rewie. == Òbaczë téż == * [[Słowińsczé Ùbrzeżé]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 4x52gp2htfyqyxrwhuz0lrcl693x2b9 210287 210286 2026-08-04T21:15:57Z Iketsi 3254 Galeriô 210287 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:313.51 Pobrzeże Kaszubskie.png|mały|Kaszëbsczi Ùbrzég]] '''Kaszëbsczi Ùbrzég''' ògranicziwô òd nordë i wschòdu Bôłt, òd pôłnia – [[Kaszëbsczé Pòjezerzé]], òd zôchòdu – [[Damnickô Wëżawa]]. Są tu ùsadłi m.jin. taczé môle, jak: [[Gdiniô]], [[Rëmiô]]; na wëżawach – wëżi ùsadłé dzéle miasta Gdini, [[Żelëstrzewò]], [[Gniéwino]] itp. Krótkò Chòczewa, Strzebielëna, Wiôldżégò Bòżégò Pòla, Òdargòwa i Tëłowa wëstãpywają dardżi łësënowëch mòren, dochôdającë w swòji kùlminacji (179 m n.r.m.) na Wësoczi Grzëpie (kòl Łãczinka). Na pôłnié òd rënë Żarnowsczégò Jezora wëstãpywô sandr Piôsznicë. Na Kaszëbsczim Ùbrzegù apartné fòrmë rzezbë wëstãpywają na ùbrzeżim [[Bôłt]]u. W môlach, dze dochôdają do niegò wëżawë dnowy mòrenë, ùsôdzają sã – pòd cëskã niszczącégò dzejaniô mòrzczich wałów – klifë: w Rozewiu, Rzucewie, Gdini-Òksëwim, [[Redłowò|Gdini-Redłowie]] itd. Na załómaniach brzegòwy linii pòwstôwają sztremlëznë zbùdowóné z òksëpòwégò materiału przenoszónégò przez wałowanié, przëbrzégòwé żochë i wiater, np. [[Hélskô Sztremlëzna]] i Szpërk w Rewie. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Wybrzeże Zatoki Puckiej.jpg|Ùbrzég [[Pùckô Hôwinga|Pùcczi Hôwindże]] Òbrôzk:14klif9maly.jpg|Klif Òbrôzk:Calidris alpina03.jpg|[[Biegôcz]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Słowińsczé Ùbrzeżé]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 5nq4xem44sl18mql9r3fn743ihhtkl5 210288 210287 2026-08-04T21:16:34Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Kaszëbskô Szwajcariô]] 210288 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:313.51 Pobrzeże Kaszubskie.png|mały|Kaszëbsczi Ùbrzég]] '''Kaszëbsczi Ùbrzég''' ògranicziwô òd nordë i wschòdu Bôłt, òd pôłnia – [[Kaszëbsczé Pòjezerzé]], òd zôchòdu – [[Damnickô Wëżawa]]. Są tu ùsadłi m.jin. taczé môle, jak: [[Gdiniô]], [[Rëmiô]]; na wëżawach – wëżi ùsadłé dzéle miasta Gdini, [[Żelëstrzewò]], [[Gniéwino]] itp. Krótkò Chòczewa, Strzebielëna, Wiôldżégò Bòżégò Pòla, Òdargòwa i Tëłowa wëstãpywają dardżi łësënowëch mòren, dochôdającë w swòji kùlminacji (179 m n.r.m.) na Wësoczi Grzëpie (kòl Łãczinka). Na pôłnié òd rënë Żarnowsczégò Jezora wëstãpywô sandr Piôsznicë. Na Kaszëbsczim Ùbrzegù apartné fòrmë rzezbë wëstãpywają na ùbrzeżim [[Bôłt]]u. W môlach, dze dochôdają do niegò wëżawë dnowy mòrenë, ùsôdzają sã – pòd cëskã niszczącégò dzejaniô mòrzczich wałów – klifë: w Rozewiu, Rzucewie, Gdini-Òksëwim, [[Redłowò|Gdini-Redłowie]] itd. Na załómaniach brzegòwy linii pòwstôwają sztremlëznë zbùdowóné z òksëpòwégò materiału przenoszónégò przez wałowanié, przëbrzégòwé żochë i wiater, np. [[Hélskô Sztremlëzna]] i Szpërk w Rewie. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Wybrzeże Zatoki Puckiej.jpg|Ùbrzég [[Pùckô Hôwinga|Pùcczi Hôwindże]] Òbrôzk:14klif9maly.jpg|Klif Òbrôzk:Calidris alpina03.jpg|[[Biegôcz]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Słowińsczé Ùbrzeżé]] * [[Kaszëbskô Szwajcariô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] infre2lum1xxa54nadw1erjhms5tmpl 0 5285 210274 205944 2026-08-04T20:25:50Z Iketsi 3254 + 210274 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Józef Chełmòwsczi''' (ùr. [[26 gromicznika]] [[1934]] rokù w [[Brusë|Brusach]], ùm. [[6 lëpińca]] 2013 rokù) – artista malôrz, rzezbiôrz i wënalôzôrz.<ref>{{kaszubopedia.pl|chelmowski-jozef}}</ref> W swòjim ùsôdztwie nawlékôł do [[Materialnô kùltura Kaszëb|fòlkloru rodnëch Kaszëb]]. Jegò robòtë wëstawióny są m. jin. w [[Zôpadno-Kaszëbsczé Mùzeùm w Bëtowie|Zôpadno-Kaszëbsczim Mùzeùm w Bëtowie]]. Òn béł wëprzédniony za swòją robòtã m. jin. medalã „Zasłużony Kùlturze ''Gloria Artis''”(w 2006<ref>[http://www.nck.org.pl/pl/wydarzenie/354/medale-zasluzony-kulturze-gloria-artis Józef Chełmowski – biografiô òpùblikòwónô z leżnoscë dostaniô medalu „Gloria Artis”]</ref>), [[Nôdgroda m. Òskara Kòlberga|Nôdgrodã m. Òskara Kòlberga]] i [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] (w 1996<ref>Jan Antonowicz, ''Medale Stolema przydzielono'', „Norda” 1996, nr 6, s. 4.</ref>). == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Nôdgroda m. Òskara Kòlberga]] * [[Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach]] == Lëteratura == * Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.]. Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, ss. 495 – 496. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20220816081849/https://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-jozef_chelmowski nôdgroda m. Òskara Kòlberga] * [https://web.archive.org/web/20160305001118/http://www.zaborypark.eco.pl/foto/galeria/dziedzictwo/index.htm Òdjimczi robòtów] * [https://web.archive.org/web/20130818200904/http://ninateka.pl/film/sztuka-ludowa-i-naiwna-jozef-chelmowski Film ò artisce na starnie ninateka.pl] * [https://web.archive.org/web/20200807214049/https://etnomuzeum.eu/zbiory/praca-na-wsi Rzezba „Praca na wsi'”] * [https://web.archive.org/web/20200102103359/https://viaf.org/viaf/259489008/ Józef Chełmòwsczi VIAF] * https://brusy.pl/turysta/atrakcje-turystyczne/chata-kaszubska-im-jozefa-chelmowskiego * https://radiokaszebe.pl/news/chata-kaszubska-w-brusach-w-renowacji-prace-potrwaja-do-konca-wakacji-1622 {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Chełmòwsczi Józef}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Nôdgrodë m. Òskara Kòlberga]] 03leyz4uawbu2ly4oln1highhtcowzm 210275 210274 2026-08-04T20:26:05Z Iketsi 3254 w 1995 210275 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Józef Chełmòwsczi''' (ùr. [[26 gromicznika]] [[1934]] rokù w [[Brusë|Brusach]], ùm. [[6 lëpińca]] 2013 rokù) – artista malôrz, rzezbiôrz i wënalôzôrz.<ref>{{kaszubopedia.pl|chelmowski-jozef}}</ref> W swòjim ùsôdztwie nawlékôł do [[Materialnô kùltura Kaszëb|fòlkloru rodnëch Kaszëb]]. Jegò robòtë wëstawióny są m. jin. w [[Zôpadno-Kaszëbsczé Mùzeùm w Bëtowie|Zôpadno-Kaszëbsczim Mùzeùm w Bëtowie]]. Òn béł wëprzédniony za swòją robòtã m. jin. medalã „Zasłużony Kùlturze ''Gloria Artis''”(w 2006<ref>[http://www.nck.org.pl/pl/wydarzenie/354/medale-zasluzony-kulturze-gloria-artis Józef Chełmowski – biografiô òpùblikòwónô z leżnoscë dostaniô medalu „Gloria Artis”]</ref>), [[Nôdgroda m. Òskara Kòlberga|Nôdgrodã m. Òskara Kòlberga]] w 1995 i [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] (w 1996<ref>Jan Antonowicz, ''Medale Stolema przydzielono'', „Norda” 1996, nr 6, s. 4.</ref>). == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Nôdgroda m. Òskara Kòlberga]] * [[Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach]] == Lëteratura == * Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.]. Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, ss. 495 – 496. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20220816081849/https://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-jozef_chelmowski nôdgroda m. Òskara Kòlberga] * [https://web.archive.org/web/20160305001118/http://www.zaborypark.eco.pl/foto/galeria/dziedzictwo/index.htm Òdjimczi robòtów] * [https://web.archive.org/web/20130818200904/http://ninateka.pl/film/sztuka-ludowa-i-naiwna-jozef-chelmowski Film ò artisce na starnie ninateka.pl] * [https://web.archive.org/web/20200807214049/https://etnomuzeum.eu/zbiory/praca-na-wsi Rzezba „Praca na wsi'”] * [https://web.archive.org/web/20200102103359/https://viaf.org/viaf/259489008/ Józef Chełmòwsczi VIAF] * https://brusy.pl/turysta/atrakcje-turystyczne/chata-kaszubska-im-jozefa-chelmowskiego * https://radiokaszebe.pl/news/chata-kaszubska-w-brusach-w-renowacji-prace-potrwaja-do-konca-wakacji-1622 {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Chełmòwsczi Józef}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Nôdgrodë m. Òskara Kòlberga]] b76dfibpa9bz3qoy7sp0oz4x89pwt6x 210276 210275 2026-08-04T20:26:48Z Iketsi 3254 VIAF→{{Kòntrola}} 210276 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Józef Chełmòwsczi''' (ùr. [[26 gromicznika]] [[1934]] rokù w [[Brusë|Brusach]], ùm. [[6 lëpińca]] 2013 rokù) – artista malôrz, rzezbiôrz i wënalôzôrz.<ref>{{kaszubopedia.pl|chelmowski-jozef}}</ref> W swòjim ùsôdztwie nawlékôł do [[Materialnô kùltura Kaszëb|fòlkloru rodnëch Kaszëb]]. Jegò robòtë wëstawióny są m. jin. w [[Zôpadno-Kaszëbsczé Mùzeùm w Bëtowie|Zôpadno-Kaszëbsczim Mùzeùm w Bëtowie]]. Òn béł wëprzédniony za swòją robòtã m. jin. medalã „Zasłużony Kùlturze ''Gloria Artis''”(w 2006<ref>[http://www.nck.org.pl/pl/wydarzenie/354/medale-zasluzony-kulturze-gloria-artis Józef Chełmowski – biografiô òpùblikòwónô z leżnoscë dostaniô medalu „Gloria Artis”]</ref>), [[Nôdgroda m. Òskara Kòlberga|Nôdgrodã m. Òskara Kòlberga]] w 1995<ref><nowiki>https://web.archive.org/web/20220816081849/https://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-jozef_chelmowski</nowiki> nôdgroda m. Òskara Kòlberga</ref> i [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] (w 1996<ref>Jan Antonowicz, ''Medale Stolema przydzielono'', „Norda” 1996, nr 6, s. 4.</ref>). == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Nôdgroda m. Òskara Kòlberga]] * [[Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach]] == Lëteratura == * Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.]. Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, ss. 495 – 496. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305001118/http://www.zaborypark.eco.pl/foto/galeria/dziedzictwo/index.htm Òdjimczi robòtów] * [https://web.archive.org/web/20130818200904/http://ninateka.pl/film/sztuka-ludowa-i-naiwna-jozef-chelmowski Film ò artisce na starnie ninateka.pl] * [https://web.archive.org/web/20200807214049/https://etnomuzeum.eu/zbiory/praca-na-wsi Rzezba „Praca na wsi'”] * https://brusy.pl/turysta/atrakcje-turystyczne/chata-kaszubska-im-jozefa-chelmowskiego * https://radiokaszebe.pl/news/chata-kaszubska-w-brusach-w-renowacji-prace-potrwaja-do-konca-wakacji-1622 {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Chełmòwsczi Józef}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Nôdgrodë m. Òskara Kòlberga]] pdmng9os6wj4slys2d7gzsn3crxokr3 0 5427 210189 209145 2026-08-04T13:57:40Z Iketsi 3254 [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210189 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bolesław Bork.jpg|mały]] '''Bòlesłôw Bòrk''' (ùr. 9 łżëkwiata 1923 rokù w [[Zbichòwò|Zbichòwie]], ùm. 18 lëstopadnika 2017 w [[Wejrowò|Wejrowie]]) – [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] spòlëznowi dzejôrz, ùtwórca, pedagòga. Znóny jakno aùtór historicznëch artiklów w „Pòmeranie”, a téż lëteraturë, jakô pòwiôdô ò kaszëbsczich dzejach, m. jin. „Lesôcczé pòwiôstczi ë jiné dokôzë” (2002). Wòjnowi kawel rzucył gò na Zôpadną Eùropã, pò wòjnie wrócył na Kaszëbë i skùńcził przerwóną edukacjã. Béł czerownikã szkòłów, przédnikòwôł [[Kòleczkòwò|kòleczkòwsczémù]] partowi [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]. W 1997 rokù dobéł nôdgrodã na [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona|lëteracczim kònkùrsu m. Jana Drzéżdżona]]<ref>''Nie żëje Bòlesłôw Bòrk'' – [https://web.archive.org/web/20171201033331/http://radiokaszebe.pl/kleka-2017-11-22-csb/ Klëka, 2017.11.22 ([[Radio Kaszëbë]])]</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Bork Bòlesłôw}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] iajjt4c9lank149ffyevfsznlo1ayoc 0 5546 210329 200650 2026-08-05T03:13:45Z Iketsi 3254 Galeriô ; - → – ; [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}} 210329 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Łebno | rodzôcz_wsë=Łebna | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=wejrowsczi | gmina=Szemôłd | szôłtëstwò=Łebno | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=27 | sekùndëN=42.7 | gradëE=18 | minutëE=08 | sekùndëE=25.1 | wiżô= | rok=2006 | lëdztwò=974 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=84-216 | reg_tôfla=GWE | SIMC= | szôłtës=Beata Bryla | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Łebno''' (''Łebnié'', {{jãz.|pl}} ''Łebno'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé |Kaszëbsczégò Pòjezerzô]], pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[gmina Szemôłd|gminie Szemôłd]]. Tu je kòscół ë szkòła. W ni dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. Łebno je kòl 21 km òd krézowégò gardu [[Wejrowò]] ë na szlachù wòjewódzczi dardżi [[Òbrôzk:Tabliczka DW224.svg|25px]]. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Łebno” òsta wprowadzónô 30 łżëkwiata 2010<ref>[https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. Pòzwa wsë brzëmi tak samò pò pòlskù. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Łebno – szkòła.JPG|Szkòła i [[regionalnô jizba]] m. Remusa w Łebnie Òbrôzk:Łebno_-_Kòscół.JPG|Kòscół </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/644 Łebno w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://szkolalebno.edupage.org/text17/ Szkòła] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] g6sl8spytnvu8x2v3c5b639nwymzdjv 210330 210329 2026-08-05T03:14:05Z Iketsi 3254 - 210330 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Łebno | rodzôcz_wsë=Łebna | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=wejrowsczi | gmina=Szemôłd | szôłtëstwò=Łebno | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=27 | sekùndëN=42.7 | gradëE=18 | minutëE=08 | sekùndëE=25.1 | wiżô= | rok=2006 | lëdztwò=974 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=84-216 | reg_tôfla=GWE | SIMC= | szôłtës=Beata Bryla | www= | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Łebno''' (''Łebnié'', {{jãz.|pl}} ''Łebno'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé |Kaszëbsczégò Pòjezerzô]], pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[gmina Szemôłd|gminie Szemôłd]]. Tu je kòscół ë szkòła. W ni dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. Łebno je kòl 21 km òd krézowégò gardu [[Wejrowò]] ë na szlachù wòjewódzczi dardżi [[Òbrôzk:Tabliczka DW224.svg|25px]]. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Łebno” òsta wprowadzónô 30 łżëkwiata 2010<ref>[https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. Pòzwa wsë brzëmi tak samò pò pòlskù. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Łebno - szkòła.JPG|Szkòła i [[regionalnô jizba]] m. Remusa w Łebnie Òbrôzk:Łebno_-_Kòscół.JPG|Kòscół </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/644 Łebno w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://szkolalebno.edupage.org/text17/ Szkòła] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Szëmôłd]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] e91h81gmzaoxrf5nq1exxngchhhfzrx 0 5696 210246 195561 2026-08-04T15:39:44Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Słowińsczé Ùbrzeżé]] 210246 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Łebsko jezioro.jpg|mały|Jezoro Łebskò]] '''Łebskò''' – wiôldżé jezoro w [[Słowińsczi Nôrodny Park|Słowińsczim Nôrodnym Parkù]] ò wiéchrzëznie 7142 ha. Tu żëją taczi ptôchë jak np. [[kôłp sniegùlc]] i jin. == Òbaczë téż == * [[Jezoro]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé jezora]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Słowińsczé Ùbrzeżé]] fl742wsreg0sz6kc1mgm1nxe7tos5n8 0 6720 210296 209277 2026-08-04T21:33:02Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ + 210296 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Pčela na maslačku 2.JPG|mały|Miodnô pszczoła na [[mlécz]]u]] ''''Miodnô pszczoła'''' (''Apis mellifica'' L., syn. ''Apis mellifera'' L.) – tó je ôrt ze szlachù [[pszczoła]] i rodzëznë prôwdzëwëch pszczołowatëch. == Wëstãpianié == Hòdowónô przez człowieka ju w starożitnim [[Egipt|Egipce]]. Dôwni wëstãpòwa w Europie, Azji i Africe, a dzysô je na całim swiece. Miodnô pszczoła żëje w familiach zwónëch rojama, chtërné skłôdają sã z robòtnic,samców (trónów)i pszczeli matczi(królewiónczi). Żëją wiedno w wiôldżich rodzëznach, Rój mòże liczëc òd 10 000 do 80 000 òwadów. Zanôléżno òd sprawióny robòtë, maja rozmajitą bùdowniã i ùfarbòwanié. == Pòzdrzatk i dzejanié == === Robòtnice === Mają długòtã 1,5 cm. Cało tegò òwôda je czôrno-żôłté i prawie całé we włoskach. Mają 12- człónowi różczi. Ji maklënë są dosc krótczé, a skrzidła przezérné. Na tëlnëch òdnogach mają kòsziczczi, chtërne są do przënoszeniô kwiatowégò piszkù. Pszczołë mògą latac òd wczasnégò zymkù tam, gdze są kwiatë z chtërnëch mògą wząc kwiatowi piszk i nektar (kwiatny sok). Zajimajã sã fùdrowaniém królewionczi i pònarwów, bùdowaniém flastra, wërôbianiém miodë i pierzdżi, òchróną gniôzda, zbieraniem nektarë i kwiatowégò piszkù. Òb czas 1 sekundë lôtaniégò robią òd 3 do 6 métrów i walą skrzidłama 190 razë. === Pszczôlô matka === Mô długòtã 25 mm i nié mô na nogach kòsziczków. Żëje kòle 5 lat i zajimô sã skłôdanięm jajów ( kòl 750 000 w całim zëcim. Larwë wëkluwają sã z jôj, chtërne matka zniosła w wòskòwëch kòmórkach wãdzë. Pònarwë robotnic i trónów fudrowóné są mléczkã przez pierszi 3-4 dni żëcégò, larwë namienioné na króléwiónczi przez całé czas rostë. Rozwij òd jaja do dozdrzelałégò warô w przëtrôfkù robòtnicë 21 dni, tróna 24 dni, królewiónczi 16 dni.Pszczelô matka mô gargùle żuwaczkòwé, chtërné wëdzelają substancëje hormonalné. Dzãka nima decidëje ò sprôwianim sã robòtnic (bùdowaniô plastrów abò jinszi dzejanié). Felënk matczi zaczinô nieprządk w plecónce i całowny rozprzig pszelégò rojë. === Trónë === Z niezaòdzónëch jôj wërôstają trôte, to znaczi trónë, chtërne nié mają żągłów. Wëstãpiają blós òd zymkù do lata. Òdbëwają kòpùlacëjã z młodëma matkama, a pózni są wënëkùnë przez robòtnice za rój i dżiną. == Rozmajitoscë == * Baro cekawé je jak pszczołë mògą sã dogadac, swòjima "tuńcama", chtëre mają przekazac, jak dalekò i w jaczi stronie swiata mòże nalézc pòżëtk. * Ób zëmã pszczołë ókrãżają królewiónkã, bë kòl ni bëło 25 stopni cepła. Żëwią sã te miodã z plôstrów. * Wëchòwóno wiele zortów pszczół midzë jinima: kaukazką, nordową, italską,ùkrajińską. == Òbaczë téż == * [[Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.agrofakt.pl/dofinansowanie-dla-pszczelarzy-pieniadze-czekaja/ Dëtczi dlô pszczelarzi] * [http://www.rastko.net/rastko-ka/index.php/kultura--kultura-mainmenu-31/254-kaszubskie-pszczelarstwo-ludowe-w-wietle-sownikow-b-sychty Pszczelarstwò] * {{YouTube|v=AWk_du56xzo|tit=Pszczoła to dar boży – promocja książki w Kaszubskim Forum Kultury w Gdyni|k=Kaszubskie Forum Kultury|jaz=csb}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] 37yrpzvz1snwo4lmjzuem0mgi0xhzfk 210298 210296 2026-08-04T21:33:52Z Iketsi 3254 ' '→' ' 210298 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Pčela na maslačku 2.JPG|mały|Miodnô pszczoła na [[mlécz]]u]] ''''Miodnô pszczoła'''' (''Apis mellifica'' L., syn. ''Apis mellifera'' L.) – tó je ôrt ze szlachù [[pszczoła]] i rodzëznë prôwdzëwëch pszczołowatëch. == Wëstãpianié == Hòdowónô przez człowieka ju w starożitnim [[Egipt|Egipce]]. Dôwni wëstãpòwa w Europie, Azji i Africe, a dzysô je na całim swiece. Miodnô pszczoła żëje w familiach zwónëch rojama, chtërné skłôdają sã z robòtnic,samców (trónów)i pszczeli matczi(królewiónczi). Żëją wiedno w wiôldżich rodzëznach, Rój mòże liczëc òd 10 000 do 80 000 òwadów. Zanôléżno òd sprawióny robòtë, maja rozmajitą bùdowniã i ùfarbòwanié. == Pòzdrzatk i dzejanié == === Robòtnice === Mają długòtã 1,5 cm. Cało tegò òwôda je czôrno-żôłté i prawie całé we włoskach. Mają 12- człónowi różczi. Ji maklënë są dosc krótczé, a skrzidła przezérné. Na tëlnëch òdnogach mają kòsziczczi, chtërne są do przënoszeniô kwiatowégò piszkù. Pszczołë mògą latac òd wczasnégò zymkù tam, gdze są kwiatë z chtërnëch mògą wząc kwiatowi piszk i nektar (kwiatny sok). Zajimajã sã fùdrowaniém królewionczi i pònarwów, bùdowaniém flastra, wërôbianiém miodë i pierzdżi, òchróną gniôzda, zbieraniem nektarë i kwiatowégò piszkù. Òb czas 1 sekundë lôtaniégò robią òd 3 do 6 métrów i walą skrzidłama 190 razë. === Pszczôlô matka === Mô długòtã 25 mm i nié mô na nogach kòsziczków. Żëje kòle 5 lat i zajimô sã skłôdanięm jajów ( kòl 750 000 w całim zëcim. Larwë wëkluwają sã z jôj, chtërne matka zniosła w wòskòwëch kòmórkach wãdzë. Pònarwë robotnic i trónów fudrowóné są mléczkã przez pierszi 3-4 dni żëcégò, larwë namienioné na króléwiónczi przez całé czas rostë. Rozwij òd jaja do dozdrzelałégò warô w przëtrôfkù robòtnicë 21 dni, tróna 24 dni, królewiónczi 16 dni.Pszczelô matka mô gargùle żuwaczkòwé, chtërné wëdzelają substancëje hormonalné. Dzãka nima decidëje ò sprôwianim sã robòtnic (bùdowaniô plastrów abò jinszi dzejanié). Felënk matczi zaczinô nieprządk w plecónce i całowny rozprzig pszelégò rojë. === Trónë === Z niezaòdzónëch jôj wërôstają trôte, to znaczi trónë, chtërne nié mają żągłów. Wëstãpiają blós òd zymkù do lata. Òdbëwają kòpùlacëjã z młodëma matkama, a pózni są wënëkùnë przez robòtnice za rój i dżiną. == Rozmajitoscë == * Baro cekawé je jak pszczołë mògą sã dogadac, swòjima "tuńcama", chtëre mają przekazac, jak dalekò i w jaczi stronie swiata mòże nalézc pòżëtk. * Ób zëmã pszczołë ókrãżają królewiónkã, bë kòl ni bëło 25 stopni cepła. Żëwią sã te miodã z plôstrów. * Wëchòwóno wiele zortów pszczół midzë jinima: kaukazką, nordową, italską,ùkrajińską. == Òbaczë téż == * [[Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.agrofakt.pl/dofinansowanie-dla-pszczelarzy-pieniadze-czekaja/ Dëtczi dlô pszczelarzi] * [http://www.rastko.net/rastko-ka/index.php/kultura--kultura-mainmenu-31/254-kaszubskie-pszczelarstwo-ludowe-w-wietle-sownikow-b-sychty Pszczelarstwò] * {{YouTube|v=AWk_du56xzo|tit=Pszczoła to dar boży – promocja książki w Kaszubskim Forum Kultury w Gdyni|k=Kaszubskie Forum Kultury|jaz=csb}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] 21qaiz56wawvx9g52lsp4e1n3ym38dj 0 6807 210229 208786 2026-08-04T15:18:34Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Ubuntu (filozofijô)]] do [[Ubuntu (filozofiô)]]: Filozofijô → Filozofiô 208786 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Experience_ubuntu.ogg|mały|[[Nelson Mandela]] (1min 36s, angelsczi)]] '''Ubuntu''' (wëmòwa zulu ë xhosa: [ù.ˈɓún.tʼú]) – [[Sahara|subsaharëjskô]] [[Afrika|afrikańskô]] [[jideòlogiô]]{{Pòtrzébny przëpis}} ë eticzny system skoncentrowóny na midzëlëdzczich relacjach ë pòmòcë blëznémù. Słowò "ubuntu" mô swòje kòrzenié w pôłniowoafrikańsczich jãzëkach bantu. Ubuntu uwôżô sã za tradicëjną afrikańską ùdbã. == Òbaczë téż == * [[Ubuntu Linux]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://wiki.ubuntu.com/KashubianTeam https://wiki.ubuntu.com/KashubianTeam] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Filozofijô]] fypmg0gih1hkgsqq4cwjaxcl8t5r1hz 210236 210229 2026-08-04T15:24:46Z Iketsi 3254 kat. 210236 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Experience_ubuntu.ogg|mały|[[Nelson Mandela]] (1min 36s, angelsczi)]] '''Ubuntu''' (wëmòwa zulu ë xhosa: [ù.ˈɓún.tʼú]) – [[Sahara|subsaharëjskô]] [[Afrika|afrikańskô]] [[jideòlogiô]]{{Pòtrzébny przëpis}} ë eticzny system skoncentrowóny na midzëlëdzczich relacjach ë pòmòcë blëznémù. Słowò "ubuntu" mô swòje kòrzenié w pôłniowoafrikańsczich jãzëkach bantu. Ubuntu uwôżô sã za tradicëjną afrikańską ùdbã. == Òbaczë téż == * [[Ubuntu Linux]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://wiki.ubuntu.com/KashubianTeam https://wiki.ubuntu.com/KashubianTeam] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Filozofiô]] lq0r4m4i9p436i1vlfeh5jj9yf03ma1 0 7260 210359 209621 2026-08-05T11:37:52Z Iketsi 3254 {{Òficjalnô starna}}; kat. 210359 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Қазақстан Республикасы|miono=Repùblika Kazachstanu|fana=Flag of Kazakhstan.svg|miono-genitiw=Kazachstanu|herb=Emblem of Kazakhstan latin.svg|na karce=LocationKazakhstan.svg|jãzëk=[[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Astana|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=2 724 902|dëtk=tenge|kòd dëtka=KZT|czasowô cona=+5|himn=Менің Қазақстаным<br> (Mój Kazachstan)|kòd=KZ|Internet=.kz|telefón=+7|rok=2025|lëdztwò=20 843 754 |swiãto=|Prezydeńt=Kasym-Żomart Tokajew|Premiéra=Ołżas Biektienow|data ùsôdzenia=11 gòdnika 1991|aùtowi kòd=KZ}} '''Kazachstan''' ([[Kazachsczi jãzëk|kaz]]. Қазақстан) je państwã w [[Azëjô|Azëji]] ë [[Eùropa|Eùropie]]. Stolëcą Kazachstanu je gard [[Astana]]. Greńczë z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Kirgistan|Kirgistanã]], [[Turkmenistan|Turkmenistanã]] ë [[Ruskô|Ruską]]. Ni mô przëstãpù do mòrza, blós do [[Kaspijsczé Mòrzé|Kaspijsczégò mòrza]]. W latach 1922–1991 bëł dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżë w westrzédny Azëji, na nordowim pòrënkù Chin, môłô òbéńda na zôpôd rzéczi Ùralu w pòrénkowi Eùropie. === Wiéchrzëzna === * całownô: 2,724,900 km² * wiéchrzëzna lądu: 2,699,700 km² * wiéchrzëzna wòdów: 25,200 km² === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 13,364 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinë]] 1,765 km; [[Kirgistan]] 1,212 km; [[Ruskô]] 7,644 km; [[Turkmenistan]] 413 km; [[Ùzbekistan]] 2,330 km === Brzegòwô liniô === 0 km, brak przëstãpù do mòrza. === Klimat === Kòntinentalni, zëmne zëmë ë gòrące lata, sëchi ë półsëchi === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Astana-steppe-7748.jpg|mały|Step w Akmòlsczim òbwodzé]] Wiôgô, płaskô stepa rozcygającô sã òd Wołgù na zôpadze do Alajsczich Gór na pòrénku i òd nizinów zôpadny Syberëji na nordze do oazów ë pustkòwiów Strzédny Azëji na pôłniù. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 387 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 132 m. n.r.m. (Qauyndy Oyysy) * nôwëższi czëp: 7,010 m. n.r.m. (Chan Tengri) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 79.4% (w tim 11% òrnëch gruńtów) * lasë 1,3% (w 2023) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 20 843 754 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/kazakhstan-population/ Kazakhstan Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Kazachowié 71%, Ruskòwie 14.9%, Uzbecë 3.3%, Ukrainińcë 1.9%, Ujgurzë 1.5%, Niemcë 1.1%, Tatarzë 1.1%, jinsze 4.9%, niesprecyzowône 0.3% (szacënk na 2023) === Jãzëczi === [[Kazachsczi jãzëk|Kazachsczi]] (państwòwi) 80.1%, [[Rusczi jãzëk|Rusczi]] 83.7%, [[Angelsczi jãzëk|Angelsczi]] 35.1% (2021) === Religijné karna<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/religious-beliefs-in-kazakhstan.html Religion in Kazakhstan] World Atlas</ref> === [[Òbrôzk:Kazakhstan P9130238 (28303684079).jpg|mały|Meczet Äzyret Sułtan]] * [[Islam]] 70,4% * [[Prawòsławié]] 24,5% * [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] 1,7% * religie lëdowé (neo-pògónizm, tengryzm, szamanizm, animizm) 0,3% * jinszé (w tim [[protestantizm]], [[bùddizm]], [[hindujizm]], [[judajizm]], [[bahajizm]]) ë [[atejizm]] 3,1% === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 58.2% * wikszé miesczé westrzódczi: Ałmaty – 1,987 milionów mieszkańców; Astana (stolëca) – 1,291 milionów mieszkańców; Szymkent – 1,155 milionów (pòdôwczi spisënkù z 2023) == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Mazhilis Kazakhstan 2021-01-15.jpg|mały|Mażylis]] * òficjalnô pòzwa: Repùblika Kazachstanu * pòliticzny ùstôw: * stolëca: Astana * czasowô cona: UTC +5 === Wëkònôwczô władza === * prezydeńt Kasym-Żomart Tokajew (òd 20 strëmiannika 2019) * premiér Ołżas Biektienow (òd 6 gromicznika 2024) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Mażylis (98 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Senat (50 nôleżników)<ref>[https://iacis.ru/membership/member_parliaments_eng/respublika_kazahstan_eng Parliament of the Republic of Kazakhstan] iacis</ref>. == Òbaczë téż == * [[Ruskô]] * [[Ùzbekistan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260118081342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan/ Kazachstan w „The World Factbook”] {{CIS}} {{Azëjô}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan| ]] k4c63q2ijyoldq7z6zb2xcqjfyt0gi1 0 7500 210290 208296 2026-08-04T21:19:42Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 210290 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Karno Piesni i Tuńca „[[Serakòjce]]”''' ({{jãz.|pl}} ''Zespół Pieśni i Tańca „Sierakowice”'' abò ''Kaszubski Zespół Pieśni i Tańca z Sierakowic''<ref>http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/audiences/1994/documents/hf_jp-ii_aud_19940720_it.html Kaszubski Zespół Pieśni i Tańca, 1994</ref>) – amatorsczé kaszëbsczé karno zasadzóny w 1980 r. Do dzysô òni są propagatorã bòkadnégò kaszëbsczégò fòlkloru na rozmajitëch jimprezach, akademiach i ùroczëznach w kraju, jak téż za grëńcą. Na repertuar karna skłôdają sã kaszëbsczé: piosenczi, melodie i [[tuńc]]e. Karno bëło m. jin. w: [[Belgijskô|Belgijsce]], [[Francëjô|Francji]] i [[Italskô|Italsce]], wëstãpiwało w programach radia ë telewizje. Karno za swòje artisticzné dobëca dostało régã nôdgrodów, wëprzédnieniów, diplomów i òdznaczeniów, m.jin. [[Medal Stolema]] (1992). == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Serakòjce]] |col2= === Jiné kaszëbsczé Karna Piesni i Tuńca === {{#categorytree:Kaszëbsczé Karna Piesni i Tuńca|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Dzieje gminy Sierakowice : oprac. zbiorowe / pod red. Andrzeja Grotha ; oprac. Józef Borzyszkowski [et al.].Gdańsk : Wydawnictwo "Marpress", 2008, str. 412–413 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/audiences/1994/documents/hf_jp-ii_aud_19940720_it.html Kaszubski Zespół Pieśni i Tańca, 1994] * [https://web.archive.org/web/20220818213703/https://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-kaszubski_zespol_piesni_i_tanca__sierakowice_ nôdgrodã m. Òskara Kòlberga] * [http://www.gok.sierakowice.pl/kzpit/ (pò pòlskù)] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé Karna Piesni i Tuńca|Serakòjce]] 2b1cb9aji7567sfbzt9oqzlqke7fi5b 0 7763 210323 209229 2026-08-04T22:16:56Z Terrus38 14026 wstãp artikla 210323 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = New Zealand<br />Aoteaora |miono = Nowô Zélandiô |miono-genitiw = Nowi Zélandie |fana = Flag of New Zealand.svg |herb = Coat of arms of New Zealand.svg |na karce = New_Zealand_in_its_region.svg |jãzëk = [[angelsczi jãzëk|angelsczi]], [[māori]], nowòzélandzczi jãzëk migowy |stolëca = Wellington |fòrma państwa = Kònstitucyjnô mònarchiô |wiéchrzëzna = 268.680 |procent-wòdë = 2,2% |lëdztwò = 4,5 mln |dëtk = nowòzélandzczi dolar | kòd dëtka = NZD |czasowô cona = +12/+13 |swiãto = 6 gromicznika (Dzéń Waitangi)<ref>[https://teara.govt.nz/en/public-holidays/print Public holidays.] TeAra</ref>. |himn = God Defend New Zealand |kòd = NZ |Internet = .nz |telefón = +64 |rok=-|Prezydeńt=Cindy Kiro|Mònarcha=Karól III|Premiéra=Christopher Luxon }} '''Nowô Zélandiô''' ([[Anielsczi jãzëk|an.]] '''New Zealand''', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] '''Aotearoa''') – państwò pòłożoné na òstrowach na pôłniowim zôpadze [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Skłôdô sã z dwùch głównëch wëspów – Nordowégò Òstrowù ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''North Island'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] ''Te Ika-a-Māui'') ë Pôłniowégò Òstrowù ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''South Island'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] Te Waipounamu) a téż wicy jak 700 mniészich òstrowów. Je to szósté nôwikszé wëspiarsczé państwò na swiece pòd wzglãdã pòwiérzchnie. Leżi na pòrénk òd [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstralie]] za [[Mòrze Tasmana|Tasmanowim Mòrzã]] a na pôłnié òd òstrowów [[Nowô Kaledoniô|Nowi Kaledonie]], [[Fidżi]] a [[Tonga|Tondżi]]. Bòkadnô topògrafiô kraju a òstré górsczé czëpë, w tim Pôłniowé Alpë ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''Southern'' ''Alps'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] Kā Tiritiri o te Moana), pòwstałë dzãka tektonicznémù zùrzmieniémù a wùlkanicznym erupcjóm. Stolëcą Nowi Zélandie je [[Wellington]], a nôlëdniészim gardã – [[Auckland]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> New_Zealand_topographic_map.jpg|Mapa Nowi Zélandie New Zealand on the globe (Oceania centered).svg|Nowô Zélandiô na karce Zemi </gallery> == Òbaczë téż == * [[Aùstraliô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] 7qadwxp4stca2sh8oy6jfalhcvz8kt6 210324 210323 2026-08-04T22:34:09Z Terrus38 14026 210324 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = New Zealand<br />Aotearoa |miono = Nowô Zélandiô |miono-genitiw = Nowi Zélandie |fana = Flag of New Zealand.svg |herb = Coat of arms of New Zealand.svg |na karce = New_Zealand_in_its_region.svg |jãzëk = [[anielsczi jãzëk|anielsczi]], [[maòrisczi jãzëk|maòrisczi]], nowòzélandzczi migòwi jãzëk |stolëca = Wellington |fòrma państwa = Kònstitucyjnô mònarchiô |wiéchrzëzna = 268.680 |procent-wòdë = 2,2% |lëdztwò = 4,5 mln |dëtk = nowòzélandzczi dolar | kòd dëtka = NZD |czasowô cona = +12/+13 |swiãto = 6 gromicznika (Dzéń Waitandżi)<ref>[https://teara.govt.nz/en/public-holidays/print Public holidays.] TeAra</ref>. |himn = God Defend New Zealand |kòd = NZ |Internet = .nz |telefón = +64 |rok=-|Prezydeńt=Cindy Kiro|Mònarcha=[[Karól III]]|Premiéra=Christopher Luxon }} '''Nowô Zélandiô''' ([[Anielsczi jãzëk|an.]] '''New Zealand''', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] '''Aotearoa''') – państwò pòłożoné na òstrowach na pôłniowim zôpadze [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Skłôdô sã z dwùch głównëch wëspów – Nordowégò Òstrowù ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''North Island'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] ''Te Ika-a-Māui'') ë Pôłniowégò Òstrowù ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''South Island'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] Te Waipounamu) a téż wicy jak 700 mniészich òstrowów. Je to szósté nôwikszé wëspiarsczé państwò na swiece pòd wzglãdã pòwiérzchnie. Leżi na pòrénk òd [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstralie]] za [[Mòrze Tasmana|Tasmanowim Mòrzã]] a na pôłnié òd òstrowów [[Nowô Kaledoniô|Nowi Kaledonie]], [[Fidżi]] a [[Tonga|Tondżi]]. Bòkadnô topògrafiô kraju a òstré górsczé czëpë, w tim Pôłniowé Alpë ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''Southern'' ''Alps'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] Kā Tiritiri o te Moana), pòwstałë dzãka tektonicznémù zùrzmieniémù a wùlkanicznym erupcjóm. Stolëcą Nowi Zélandie je [[Wellington]], a nôlëdniészim gardã – [[Auckland]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> New_Zealand_topographic_map.jpg|Mapa Nowi Zélandie New Zealand on the globe (Oceania centered).svg|Nowô Zélandiô na karce Zemi </gallery> == Òbaczë téż == * [[Aùstraliô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] ktglom1m1mxg151ouk0hq1tdhyalkjq 210326 210324 2026-08-04T22:37:21Z Terrus38 14026 210326 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = New Zealand<br />Aotearoa |miono = Nowô Zélandiô |miono-genitiw = Nowi Zélandie |fana = Flag of New Zealand.svg |herb = Coat of arms of New Zealand.svg |na karce = New_Zealand_in_its_region.svg |jãzëk = [[anielsczi jãzëk|anielsczi]], [[maòrisczi jãzëk|maòrisczi]], nowòzélandzczi migòwi jãzëk |stolëca = Wellington |fòrma państwa = Kònstitucyjnô mònarchiô |wiéchrzëzna = 268.680 |procent-wòdë = 2,2% |lëdztwò = 4,5 mln |dëtk = nowòzélandzczi dolar | kòd dëtka = NZD |czasowô cona = +12/+13 |swiãto = 6 gromicznika (Dzéń Waitandżi)<ref>[https://teara.govt.nz/en/public-holidays/print Public holidays.] TeAra</ref>. |himn = God Defend New Zealand |kòd = NZ |Internet = .nz |telefón = +64 |rok=-|Prezydeńt=Cindy Kiro|Mònarcha=[[Karól III]]|Premiéra=Christopher Luxon }} '''Nowô Zélandiô''' ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''New Zealand'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] ''Aotearoa'') – państwò pòłożoné na òstrowach na pôłniowim zôpadze [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Skłôdô sã z dwùch głównëch wëspów – Nordowégò Òstrowù ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''North Island'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] ''Te Ika-a-Māui'') ë Pôłniowégò Òstrowù ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''South Island'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] Te Waipounamu) a téż wicy jak 700 mniészich òstrowów. Je to szósté nôwikszé wëspiarsczé państwò na swiece pòd wzglãdã pòwiérzchnie. Leżi na pòrénk òd [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstralie]] za [[Mòrze Tasmana|Tasmanowim Mòrzã]] a na pôłnié òd òstrowów [[Nowô Kaledoniô|Nowi Kaledonie]], [[Fidżi]] a [[Tonga|Tondżi]]. Bòkadnô topògrafiô kraju a òstré górsczé czëpë, w tim Pôłniowé Alpë ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''Southern'' ''Alps'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] Kā Tiritiri o te Moana), pòwstałë dzãka tektonicznémù zùrzmieniémù a wùlkanicznym erupcjóm. Stolëcą Nowi Zélandie je [[Wellington]], a nôlëdniészim gardã – [[Auckland]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> New_Zealand_topographic_map.jpg|Mapa Nowi Zélandie New Zealand on the globe (Oceania centered).svg|Nowô Zélandiô na karce Zemi </gallery> == Òbaczë téż == * [[Aùstraliô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] tnewienku1io66599cpruq9s2tt0jy8 210327 210326 2026-08-04T22:37:46Z Terrus38 14026 /* Galeriô */ 210327 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = New Zealand<br />Aotearoa |miono = Nowô Zélandiô |miono-genitiw = Nowi Zélandie |fana = Flag of New Zealand.svg |herb = Coat of arms of New Zealand.svg |na karce = New_Zealand_in_its_region.svg |jãzëk = [[anielsczi jãzëk|anielsczi]], [[maòrisczi jãzëk|maòrisczi]], nowòzélandzczi migòwi jãzëk |stolëca = Wellington |fòrma państwa = Kònstitucyjnô mònarchiô |wiéchrzëzna = 268.680 |procent-wòdë = 2,2% |lëdztwò = 4,5 mln |dëtk = nowòzélandzczi dolar | kòd dëtka = NZD |czasowô cona = +12/+13 |swiãto = 6 gromicznika (Dzéń Waitandżi)<ref>[https://teara.govt.nz/en/public-holidays/print Public holidays.] TeAra</ref>. |himn = God Defend New Zealand |kòd = NZ |Internet = .nz |telefón = +64 |rok=-|Prezydeńt=Cindy Kiro|Mònarcha=[[Karól III]]|Premiéra=Christopher Luxon }} '''Nowô Zélandiô''' ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''New Zealand'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] ''Aotearoa'') – państwò pòłożoné na òstrowach na pôłniowim zôpadze [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Skłôdô sã z dwùch głównëch wëspów – Nordowégò Òstrowù ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''North Island'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] ''Te Ika-a-Māui'') ë Pôłniowégò Òstrowù ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''South Island'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] Te Waipounamu) a téż wicy jak 700 mniészich òstrowów. Je to szósté nôwikszé wëspiarsczé państwò na swiece pòd wzglãdã pòwiérzchnie. Leżi na pòrénk òd [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstralie]] za [[Mòrze Tasmana|Tasmanowim Mòrzã]] a na pôłnié òd òstrowów [[Nowô Kaledoniô|Nowi Kaledonie]], [[Fidżi]] a [[Tonga|Tondżi]]. Bòkadnô topògrafiô kraju a òstré górsczé czëpë, w tim Pôłniowé Alpë ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''Southern'' ''Alps'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] Kā Tiritiri o te Moana), pòwstałë dzãka tektonicznémù zùrzmieniémù a wùlkanicznym erupcjóm. Stolëcą Nowi Zélandie je [[Wellington]], a nôlëdniészim gardã – [[Auckland]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> New_Zealand_topographic_map.jpg|Kôrta Nowi Zélandie New Zealand on the globe (Oceania centered).svg|Nowô Zélandiô na kôrce Zemie </gallery> == Òbaczë téż == * [[Aùstraliô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] rirrv2hq0kpsdv3npe1db4zk4p9t4ai 0 8718 210301 208371 2026-08-04T21:35:54Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Wëdôwizna „Bernardinum”]] do [[Bernardinum (wëdôwizna)]]: Bernardinum (wëdôwizna) 208371 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Wëdôwizna „Bernardinum”''' ({{jãz.|pl}} ''Wydawnictwo Diecezji Pelplińskiej „Bernardinum”'') w [[Pelplin|Pelplënie]] je kùlturową jinstitucëją, chtërna pòwsta w [[1998]] rokù. Jegò robota polégô m.jin. na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów przez wëdëwanié i drëkòwanié w dzysdniowim pisënkù dokôzów kaszëbsczich lëteratów. Wëdôwizna "Bernardinum" wëdôwô pò pòlskù wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów ë jinszé). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Wëdôwiznë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [http://ksiegarnia.bernardinum.com.pl/o-wydawnictwie (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë ksążkòwé|Bernardinum]] jpny9cabmpgn3v5pixhunzall7clow6 0 9445 210231 201258 2026-08-04T15:23:16Z Iketsi 3254 Filozofijô → Filozofiô 210231 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Józef Tischner - Grave 02.jpg|mały|]] == Józwa Tischner == pseud. Wawrzek Chowaniec, Molinista, Józek Szkolny, Jegomość Józek (ùrodzôł sã 12 strëmienika 1931 w Stôri Sącz, ùmarł 28 czérwica 2000 roku. Pòlsczé Ksądz i filozof. Bënël Òderu Òrła Biôłégo. == Biografijô == Ùrodzôł sã 12 strëmienika 1931 rokù w [[Stôri Sącz|Stôrim Sączu]], dzecynstwò spãdzôł na [[Pòdhale|Pòdhalu]] w Łopusznej. W 1949 rokù wstąpiôł do Seminrëjô. Òstôł wikarim jewiszowicczi parafiô św. Môrcëna, sztudërowôł na Òddzélu Fakùltet Filzofijô Katoliczé ATK. Henë w 1963 rokù pòd czierënkem [[Rómk Ingarden|Rómka Ingardena]] òbroniôł dòktórską ròbòta. Òd 1982 rokù béłczilekrotnie dzekónem Òddzélu Filozoficznégò Papiesczi Akademii Telogicznej. Wielorazowò béł prezesã Wiedińsczégò Ùstôwniô Nôuk ò Człowiekù == Pozdzatkowò filozoficznë == W latëch sëtmédzesątëc stôł sã znóny w żëću intelektualnym [[Pòlskô|Pòlsczi]]. Przëdstowiôł òpis zdroju doswiôdczanié Ja jakò fùndmentu wôrtnotë. Procëstôwôł sã Hùsserlowsczé kòncepcji Ja transcendentalnégò. Zôczôł téż twòrzëc swòjù òrginalnu stegna filozoficznëch ùmëslënków, chtërne doprrowadzałé gò do filozofjiô drame i metrafizyczé dobra. == [[Tomizm]] == Pòdôł téż rozeznôwnoce tomizmù. Zarzëcając jima zaklëczczenié sã w jednim nurce. Pôdług Tischnera, filozofiô ni mòże sã zamëkac mùszi bëć samojistnu. Przestrzeżenié przë tim bë nie robic redukcëjiô wiarë do jedni czesto gwës prôwdë filozofii. == [[Marksizm]] == Tischner gôdô, że marksizm je w swòji strukturze skòstniałi i jégó mëślenié ò ròbòcé téż lechi. [[Ròbòta]] ni mòżé bëc jino brônu pòd ùwagã jakò óbiektwi leno mùszi trôktowac człowieka jakò subiektowi. == Mëslenié filozoficzné == Wëpòwiôdôł swòje pòzdrzatczé w sprawie nôwégò pòrządkù spòłecznégò, politycznégò, przëdë wszëtczim etycznégò. Józwa Tischner chcôł téż szerzëć mësl góralską, wspômògôł rozwicé [[kùltura|kùlturë]] góralsczé. z tégò dzéla mómë kôzania w gwarze ë „Historijô filozofiô pò góralskù”. W 1980 rokù zôczął twòrzëć „Etyka Solidarnoscë”, je téż ùznôny za ksãdza tégô ruchu. == Òstatné lata == Òstatni lata jégò żëću to bëła chòrowanié. Miôł reka krtani i ni mógł na kùńc ju gôdac. Dlô człowieka, chtëren całi żëcé miôł pòtrzëba gôdac i z tégò żëł. == Pamiãc ò ks. J.Tischnerzé == Sòm Tischner wiele twòrzôł, pisôł filozoficzné dokôżë. Napisôł wiele ksãżków i artiklôw do czãdników t.j. [[Tigòdnik Pòwszechny]], [[Céch]], itp.Wiele téż napisônó ò Tischnerzé, ùkazôł sã żëcopis ks. J. Tischnera aùtorstwa W. Bònowicza P.T. „Tischner”. Òd 2003 rokù działô [[Fùndacjiô Instytut Mëślé Józwa Tischnera]], chtërna mô za cél òchronã swégò swégò dobëtkù patrôna ë kòntiwanié nôjwôżniejszëch jégò mëslé. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Józef Tischner – Grave 01.jpg Òbrôzk:Józef Stanisław Tischner Signature.jpg </gallery> == Bibliografiô == * Józef Tischner, ''Myślenie według wartości'', Warszawa 2001 * Wojciech Bonowicz, ''Tischner'', Warszawa 20002 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Filozofiô]] 6fufis3n9cwv4h7hgdxiigex8bhcw12 210232 210231 2026-08-04T15:23:24Z Iketsi 3254 /* Galeriô */ - 210232 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Józef Tischner - Grave 02.jpg|mały|]] == Józwa Tischner == pseud. Wawrzek Chowaniec, Molinista, Józek Szkolny, Jegomość Józek (ùrodzôł sã 12 strëmienika 1931 w Stôri Sącz, ùmarł 28 czérwica 2000 roku. Pòlsczé Ksądz i filozof. Bënël Òderu Òrła Biôłégo. == Biografijô == Ùrodzôł sã 12 strëmienika 1931 rokù w [[Stôri Sącz|Stôrim Sączu]], dzecynstwò spãdzôł na [[Pòdhale|Pòdhalu]] w Łopusznej. W 1949 rokù wstąpiôł do Seminrëjô. Òstôł wikarim jewiszowicczi parafiô św. Môrcëna, sztudërowôł na Òddzélu Fakùltet Filzofijô Katoliczé ATK. Henë w 1963 rokù pòd czierënkem [[Rómk Ingarden|Rómka Ingardena]] òbroniôł dòktórską ròbòta. Òd 1982 rokù béłczilekrotnie dzekónem Òddzélu Filozoficznégò Papiesczi Akademii Telogicznej. Wielorazowò béł prezesã Wiedińsczégò Ùstôwniô Nôuk ò Człowiekù == Pozdzatkowò filozoficznë == W latëch sëtmédzesątëc stôł sã znóny w żëću intelektualnym [[Pòlskô|Pòlsczi]]. Przëdstowiôł òpis zdroju doswiôdczanié Ja jakò fùndmentu wôrtnotë. Procëstôwôł sã Hùsserlowsczé kòncepcji Ja transcendentalnégò. Zôczôł téż twòrzëc swòjù òrginalnu stegna filozoficznëch ùmëslënków, chtërne doprrowadzałé gò do filozofjiô drame i metrafizyczé dobra. == [[Tomizm]] == Pòdôł téż rozeznôwnoce tomizmù. Zarzëcając jima zaklëczczenié sã w jednim nurce. Pôdług Tischnera, filozofiô ni mòże sã zamëkac mùszi bëć samojistnu. Przestrzeżenié przë tim bë nie robic redukcëjiô wiarë do jedni czesto gwës prôwdë filozofii. == [[Marksizm]] == Tischner gôdô, że marksizm je w swòji strukturze skòstniałi i jégó mëślenié ò ròbòcé téż lechi. [[Ròbòta]] ni mòżé bëc jino brônu pòd ùwagã jakò óbiektwi leno mùszi trôktowac człowieka jakò subiektowi. == Mëslenié filozoficzné == Wëpòwiôdôł swòje pòzdrzatczé w sprawie nôwégò pòrządkù spòłecznégò, politycznégò, przëdë wszëtczim etycznégò. Józwa Tischner chcôł téż szerzëć mësl góralską, wspômògôł rozwicé [[kùltura|kùlturë]] góralsczé. z tégò dzéla mómë kôzania w gwarze ë „Historijô filozofiô pò góralskù”. W 1980 rokù zôczął twòrzëć „Etyka Solidarnoscë”, je téż ùznôny za ksãdza tégô ruchu. == Òstatné lata == Òstatni lata jégò żëću to bëła chòrowanié. Miôł reka krtani i ni mógł na kùńc ju gôdac. Dlô człowieka, chtëren całi żëcé miôł pòtrzëba gôdac i z tégò żëł. == Pamiãc ò ks. J.Tischnerzé == Sòm Tischner wiele twòrzôł, pisôł filozoficzné dokôżë. Napisôł wiele ksãżków i artiklôw do czãdników t.j. [[Tigòdnik Pòwszechny]], [[Céch]], itp.Wiele téż napisônó ò Tischnerzé, ùkazôł sã żëcopis ks. J. Tischnera aùtorstwa W. Bònowicza P.T. „Tischner”. Òd 2003 rokù działô [[Fùndacjiô Instytut Mëślé Józwa Tischnera]], chtërna mô za cél òchronã swégò swégò dobëtkù patrôna ë kòntiwanié nôjwôżniejszëch jégò mëslé. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Józef Tischner - Grave 01.jpg Òbrôzk:Józef Stanisław Tischner Signature.jpg </gallery> == Bibliografiô == * Józef Tischner, ''Myślenie według wartości'', Warszawa 2001 * Wojciech Bonowicz, ''Tischner'', Warszawa 20002 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Filozofiô]] opcby94doegvtb90h0m9m9tbfmo59jd 0 9650 210320 197688 2026-08-04T22:11:43Z Terrus38 14026 210320 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Acacia dealbata-1.jpg|mały|Strzébrznô akacjô]] '''Strzébrznô akacjô''' (''Acacia dealbata'') – to je ôrt roscënë z rodzëznë bòbòwatëch (''Fabaceae''). To mòże bëc drzewò, ale na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] gò ni ma. Òna je z [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstralie]] == Òbaczë téż == {{#categorytree:Bòbòwaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòbòwaté]] cqdcx280yypnj6kzjbsdjf6a90g6g7b 0 9954 210198 208775 2026-08-04T14:01:48Z Iketsi 3254 [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210198 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Dabi István''' (ùrodzył sã w [[1942]] rokù) – tołmôcz z [[Madżarskô|Madżarsczi]], chtëren tołmacził m. jin. wiérzte [[Kaszëbi|kaszëbsczich]] pòétów np. [[Róman Drzéżdżón|Rómana Drzéżdżona]]. Na ùniwersytece w Bùdapeszce òn sztudérowôł rusczi, arabsczi i angelsczi. Swégò czasu òn mieszkôł w [[Gduńsk]]ù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.babelmatrix.org/works/de/Dabi_Istv%C3%A1n-1942?literatureLang=lt&translationLang=hu {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Dabi István}} [[Kategòrëjô:Madżarskô]] [[Kategòrëjô:Tłomôcze]] akhpgnaa0kln4kl2s0hnggd0xxggia5 0 10985 210192 210093 2026-08-04T13:58:37Z Iketsi 3254 [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210192 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Polish Governmental and Diplomatic Plaque.svg|mały|]] '''Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji''' ({{jãz.|pl}}: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji) – je jednym z minysterstwów we [[Warszawa|Warszawie]]. Òno zajimô sã m.jin. [[Kaszëbi|kaszëbizną]]. == Finansowanié == * [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]] (XXII<ref>https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2021/POMERANIA_10_557_2021_net.pdf</ref>) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * [https://web.archive.org/web/20161023103834/http://jezyki-mniejszosci.pl/jm/jezyki-charakterystyka/kaszubski/9185,kaszubski.html (pl)] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlitologijô]] 0c5iru7bbpc3qhp9f2wib16pmfxhap1 0 11176 210191 196609 2026-08-04T13:58:26Z Iketsi 3254 [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210191 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Pioter Cëskòwsczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] pisënk: '''Piotr Ciskowski'''; ùr. [[18 maja]] 1979 rokù w [[Pùck|Pùckù]]) – kaszëbsczi utwórca i bëtnik kònkùrsów gôdôszów m.jin. “Bë nie zabëc mòwë starków” ë “Rodnô mòwa”. Béł nôleżnikã [[Kaszëbsczi Kabaret Fif|Kaszëbsczégò Kabaretë FiF]]. Pisze krótczé pòwiôstczi i òpòwiôdania np.: „Wëjimk żëcégò” w zbiérze „Kaszëbskô nôtëra” (2001). Jakno współùsôdzca napisôł „Pióro do gilgania / Pióro do gëldzëniô”, Gdiniô, wyd. Region, 2004. W 1999 rokù dobëł III môl w [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona|prozatorsczim kònkùrsu m. J. Drzéżdżona]] w [[Wejrowò|Wejrowie]]<ref>[https://web.archive.org/web/20170611214620/http://zymk.net/noleznice/pioter-ceskowsczi ''Pioter Cëskòwsczi'' na starnie Zéńdzeniô Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich]</ref>. Prowadzy aùdicje w [[Radio Kaszëbë]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160817155106/http://radiokaszebe.pl/author/p-ciskowski/ ''Pioter Cëskòwsczi – archiwùm autora'']</ref>. Je jednym z nôleżników [[Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich|Zéńdzeniô Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich]]. Òn prowadzył kaszëbską stronã w „Nadmòrsczi Gazécé”. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] rbe6wjju46kwi5c8gaykd7d4z1d03dk 0 11489 210190 205927 2026-08-04T13:57:58Z Iketsi 3254 [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210190 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Kaszëbsczi Kabaret „Fif”''' ({{jãz.|pl}} Kaszubski Kabaret „Fif”) – kabaret zasadzony w 2000 r. w [[Pùck|Pùckù]] przez [[Pioter Cëskòwsczi|Piotra Cëskòwsczégò]] a [[Róman Drzéżdżón|Rómana Drzéżdżona]]. Repertuar w wiôldżim dzélu béł w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]. Kabaret dzejôł do 2008 r. Òkróm Cëskòwsczégò a Drzéżdżona wëstãpòwelë w nim m.jin. Sławòmir Gòjka, Pioter Lesnéwa (pòl. Piotr Lessnau), [[Michôł Piéper]], [[Jerzi Łisk]], Mariusz Drzéżdżón. Pòzwa „Fif” znaczi szpôs, szpòrt, wic, wërgel, gag. W 2002 r. Kabaret òstôł wëprzédniony nôdgrodą [[Òrmùzdowô Skra]], jaką przëznôwô redakcjowé kòlegium cządnika [[Pomerania (cządnik)|„Pomerania”]]. Dzél tekstów Kabaretu béł wëdrëkòwóny w ksążeczce ''Pióro do gilgania/Pióro do gëldzeniô'' (Gdiniô 2004, [[Wëdôwizna „Region”]]). == Òbaczë téż == * [[Róman Drzéżdżón]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] bukl05zjuyra8fzzh2l1gmu76xe1hn2 0 11694 210226 209225 2026-08-04T15:13:35Z Iketsi 3254 {{jãz.|xx}} 210226 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Bolivia <br>Mborivia, Wuliwya, Puliwya |miono = Bòliwiô |miono-genitiw = Bòliwie |fana = Flag of Bolivia.svg |herb = Escudo de Bolivia.svg |na karce = LocationBolivia.svg |mòtto = La Unión es la Fuerza |jãzëk = [[Jãzëk keczua|Keczua]], [[Jãzëk ajmara|ajmara]], [[gùarani]], chimán, [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] i jin. |stolëca = Sucre |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = |procent-wòdë = |lëdztwò = | rok = 2018 |dëtk = Bòliwijsczi bòlivio | kòd dëtka = BOB |czasowô cona = -4 |swiãto = |himn = Bolivianos, el Hado Propicio |- = - |kòd = BO |Internet = .bo |telefón = +591|Mònarcha=|Premiéra=|Prezydeńt=Rodrigo Paz Pereira }} '''Bòliwiô''' ({{jãz.|es}} ''Bolivia'', {{jãz.|gug}} ''Mborivia'', {{jãz.|ay}} ''Wuliwya'', {{jãz.|qu}} ''Puliwya'') – je państwã w Pôłniowi Americe. Gardë [[Sucre]] i [[La Paz]] są stolëcami państwa, a nôwikszi gard to [[Santa Cruz de la Sierra]]. Tu sa wëszawë [[Andë]] i je stolemna rzeka Amazonka. Miono Bòliwii je od [[Simón Boliwar|Simóna Bolívara]], stolemnégò jenerôła. Bòliwiô ma 36 òficjalnëch jãzëków nôrodnich i ji oficjalne miono to ''Estado Plurinacional de Bolivia'', plurinôrodné państwò Bòliwii. == Galeriô == <gallery mode="packed" caption="Galeriô Bòliwii"> Òbrôzk:Presidentes_del_Perú_y_Bolivia_inauguran_Encuentro_Presidencial_y_III_Gabinete_Binacional_Perú-Bolivia_(36962597345)_(cropped).jpg|[[Evo Morales]] Òbrôzk:Copacabana,_Lake_Titicaca_(4088820782).jpg|Jezoro Titicaca Òbrôzk:DiabladaFerroviariadeOruroBolivia.jpg|Diablada, nôrodni tùńc Òbrôzk:Flickr_-_archer10_(Dennis)_-_Bolivia-133.jpg| [[Lama]] Òbrôzk:Isla_del_Pescado,_Salar_de_Uyuni.jpg|Salar de Uyuni Òbrôzk:Aymara_ceremony_copacabana_4.jpg|Lëdze Ajmara Òbrôzk:20170805_Bolivia_1195_crop_Sucre_sRGB_(26204170499).jpg|Sucre </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/priwatn-armi-barni-n2316646 {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] 452oxweevwpta5tvbihhiyfnodbnyt1 14 11879 210267 203305 2026-08-04T20:16:29Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Laùreacë]] 210267 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Medal Stolema]] [[Kategòrëjô:Lëdzë]] [[Kategòrëjô:Laùreacë]] hgmx5lwcgq69uuoy5g3rkc1memlfe6c 210269 210267 2026-08-04T20:17:04Z Iketsi 3254 |Medalu Stolema 210269 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Medal Stolema]] [[Kategòrëjô:Lëdzë]] [[Kategòrëjô:Laùreacë|Medalu Stolema]] 1hro8qhobi7mkafxjksow3ajibsx8vs 210270 210269 2026-08-04T20:17:11Z Iketsi 3254 kat. 210270 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Medal Stolema]] [[Kategòrëjô:Laùreacë|Medalu Stolema]] m6j0g8oqzub41jrn2tu1qcewnztmwj6 0 11996 210193 206972 2026-08-04T13:59:02Z Iketsi 3254 [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210193 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Mateùsz Titës Meyer''' (ùr. 26 [[Gromicznik|gromicznika]] [[1991]] we [[Wejrowò|Wejrowie]]) – kaszëbsczi spòleznowi dzejôrz, lëterackò-mùzyczny ùtwórca, dolmaczéra, szkólny ë òrganista. Pierszi Kaszëba, jaczi zwëskiwô z prawa do pisënkù swòjëch pòdôwków leno pò kaszëbskù, téż w òficjalnëch papiórach. == Biografiô == === Dzecné ë młodzëznowé lata === Mateùsz Titës Meyer je ùrodzony 26 gromicznika 1991 we [[Wejrowò|Wejrowie]]. Pòchôdô z kaszëbsczi wsë, [[Lewinkò]] w [[Gmina Lëniô|gminie Lëniô]], w jaczi do dzysô lëdze dërch gôdają pò kaszëbskù. Ju w dzecnëch latach, dzãka apartnym kaszëbsczim zwëkóm, jaczé bëłë żiw w ti wsë, òdkrił swòją kaszëbską swiądã.<ref name=":0">[https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/2156343,1,kaszuba-poza-systemem.read Kaszuba poza systemem, M. Bunda, Polityka, 04.03.2022]</ref> W latach 1998–2004 ùcził sã w Spòdleczny Szkòle w [[Pòbłocé|Pòbłocym]], 2004–2007 w Gimnazjum m. [[Aleksander Labùda|Aleksandra Labùdë]] w [[Strzépcz|Strzépczu]] ë w latach 2007–2010 w I Òglowòsztôłcącym Liceùm we [[Wejrowò|Wejrowie]]. W latach 2002–2006 chòdzył téż do Państwòwi Mùzyczny Szkòłë we [[Wejrowò|Wejrowie]] (w klase [[Pùzon|pùzonu]]) ë w latach 2008–2012 do Diecezjalnégò Òrganistowsczégò Sztudióm w [[Pelplin|Pelplënie]] (w klase [[Òrganë|òrganów]]). W 2005 rokù béł jednym z załóżców Gminowi Dãti Òrkestrë w [[Gmina Lëniô|Lëni]], dlô jaczi aranżowôł dokazë filmòwi, rozriwkòwi ë kaszëbsczi mùzyczi.<ref>[https://www.gminalinia.com.pl/kultura-i-sport/gmina-orkiestra-deta/ Gminna Orkiestra Dęta w Lini]</ref> Òd 2004 rokù, za czasów ùczbë w Spòdleczny Szkòle w [[Pòbłocé|Pòbłocym]], zaczął pòznawac lëteracczi zapisënk kaszëbsczégò jãzëka, czegò ùcził sã pòtemù téż w Gimnazjum w [[Strzépcz|Strzépczu]]. Bez 3 lata béł przedstôwcą strzépsczégò Gimnazjum na [[Kaszëbsczé Diktando|Kaszëbsczim Diktandze]], a téż na Gimnazjowëch Kònkùrsach Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Òb czas ùczbë w strzédny szkòle we [[Wejrowò|Wejrowie]] béł załóżcą Karna Lubòtników Kaszëbiznë, jaczé miôł starã przerobic na midzëklasowé karno ùczbë kaszëbsczégò jãzëka – doszło do te w 2010 r., czedë kùńcził szkòłã.<ref name=":0" /> W tim czasu jakno przedstôwca szkòłë dobéł: * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim|XXIII Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim]] na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]], * [[Krézowô Òlimpiada Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim|X Krézową Òlimpiadã Wiédzë ò Kaszëbach ë Pòmòrzim]] w [[Rëmiô|Rëmi]], * V Nôùkòwą Òlimpiadã [[Kaszëbskò-Pòmòrskô Wëższô Szkòła we Wejrowie|KPSW]] we Wejrowie z Wiédzë ò spòleznie ë Nônowszi historie, * I Kònkùrs wiédzë ò [[Paùel Nipkow|Paùlu Nipkòwie]] w [[Lãbórg|Lãbòrgù]], * [[Pòmòrsczi Festiwal Kaszëbsczi Frantówczi "Kaszëbsczé spiewë"|VIII Pòmòrsczi Festiwal Kaszëbsczi Frantówczi "Kaszëbsczé spiewë"]] w [[Lëzëno|Lëzënie]]. Reprezeńtowôł swòje Liceùm téż na kaszëbsczich warkòwniach "Ambasador Regionu"<ref>[https://www.facebook.com/Projekt-Ambasador-Regionu-138362569533086/ Ambasador Regionu – strona na Facebooku]</ref>, òrganizowónëch w 2010 rokù bez [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”]]. Pòd cëskã direkcje szkòłë zrezignowôł z pisaniô maturë z kaszëbsczégò jãzëka, równak jegò gãbnô matura z pòlsczégò jãzëka sparłãczonô bëła z pòchôdanim pòzwów kaszëbsczich môlëznów w dokazach [[Florión Cenôwa|Floriana Cenôwë]] ë [[Hieronim Derdowsczi|Hieronima Derdowsczégò]].<ref name=":0" /> W 2010 rokù zaczął sztudérowac pòlską filologiã ze szpecjalizacją szkólno-kaszëbisticzną na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]], z czegò pò pierszim rokù zrezignowôł. === Ùtwórstwò ë artisticzné dzejania === Pierszé kaszëbsczé ë pòlsczé tekstë ùsadzôł òd rujana 2008 r. do smùtana 2009 r. na priwatnym fòtoblogù, a òd stëcznika 2010 r. na niefąksjonérëjącym ju blogù [https://tites.kashubia.com tites.kashubia.com]. Jakno ùtwórca lëtraturë zadebiutowôł pòlskòjãzëkòwą pòwiastką "Moje strony" w pòkònkùrsowim zbiérkù "Ziemia wejherowska, to takie miejsce gdzie...", wëdónym w 2009 rokù bez [[Wejrowsczi kréz|Krézowé Sztarostwò we Wejrowie]]. Jakno kaszëbskòjãzëkòwi ùsôdca zadebiutowôł artiklã pt. "Pòczëjë Kaszëbsczégò Dëcha" ë wiérztą "Pùrtk z Lewinka" w smùtanowim numrze [[Pomerania (cządnik)|Pòmeranie]] w 2010 rokù<ref>[https://web.archive.org/web/20250925211852/http://www.bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/17220/edition/14888/?format_id=2 Pomerania, listopad 2010]</ref>, a w 1. numrze "Klëczi" (jinfòrmatorze [[Gmina Lëniô|gminë Lëniô]]) z 2011 rokù, prozatorsczim tekstã pt.: "Môłô bôjka ò mòji òjcowiznie".<ref>[https://www.gminalinia.com.pl/files/download/3553/SKMBT_C22016080511300.pdf Klëka nr 1, 2011]</ref> Pòtemù pisôł do [[Pomerania (cządnik)|Pòmeranie]], [[Stegna|Stegnë]], [[Skra|Skrë]], [[Dziennik Bałtycki|Bôłtëcczégò Dzénnika]] ë [[Gazeta Świętojańska|Swiãtojańsczi Gazétë]]<ref>[https://gazetaswietojanska.org/author/m-meyer/ Gazeta Świętojańska, archiwum tekstów]</ref>. Jegò kaszëbskòjãzëkòwé tekstë bëłë drëkòwóné w antologiach dokazów, jaczé dobëłë w kònkùrsu "Powiew Weny" w 2010<ref>[http://www.wejherowo.pl/files/nowiny/wena_2010.pdf Powiew Weny 2010 – publikacja]</ref> ë 2011<ref>[https://docplayer.pl/55108068-Powiatowa-i-miejska-biblioteka-publiczna-w-wejherowie-im-aleksandra-majkowskiego-wejherowski-konkurs-literacki-powiew-weny.html Powiew Weny 2011 – publikacja]</ref> rokù. Je dobiwcą przédnëch nôdgrodów pòeticczich miónków "Złoté Jaje" w Kartuzach z 2011 ë 2012 rokù.<ref>[http://naszekaszuby.pl/modules/news/article.php?storyid=2385&com_mode=thread&com_order=1 Złoté Jaje – wyniki, naszekaszuby.pl]</ref> W 2012 rokù wëdôł pierszi zbiérk wiérztów pt.: '''"... zamkłô w słowach"'''.<ref>[https://lubimyczytac.pl/ksiazka/4972759/zamklo-w-slowach "... zamkłô w słowach", lubimyczytac.pl]</ref> Sparłãczony z karnã ùsôdców kaszëbsczi lëtraturë [[ZYMK]] ë z [[Teater ZYMK|Teatrã ZYMK]]. 18 strëmiannika 2011 rokù w [[Lëzëno|Lëzënie]] zadebiutowôł mùzyczno, jakno ùsôdca tekstów ë mùzyczi do binowégò dokazu [[Adóm Hébel|Adama Hébla]] pt.: "Smãtkòwô Spiéwa", w jaczim téż zagrôł pòstacjã titlowégò Smãtka<ref>[http://belok.kaszubia.com/wiadla/smatkowo-spiewa Smãtkòwô spiéwa – belok.kaszubia.com]</ref>. W pòstãpnëch latach wëstãpiwôł téż m. jin.: w jinscenizacje dokazu "Jiwer òstatnëch"<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215343/http://belok.kaszubia.com/wiadla/jiwer-ostatnech Jiwer òstatnëch – belok.kaszubcia.com]</ref> [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]], a w "Scynanim kanie" we wiele placach na całëch Kaszëbach. Òd 2011 do 2015 rokù wëstãpiwôł téż w programie [["Gôdómë pò kaszëbskù"]] w [[Twòja Telewizjô Mòrskô|Telewizje TTM]], a w latach 2015–2016 prowadzył lëteracką aùdicjã [[LARK]] w [[Radio Kaszëbë]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160409160756/http://radiokaszebe.pl/lark-to-je-nowo-leteracko-audicjo-radia-kaszebe/ LARK, audycja w Radio Kaszëbë]</ref> W latach 2015–2016 béł bëtnikã Gdińsczich Scenarnikòwëch Warkòwniów w [[Gdińskô Filmòwô Szkòła|Gdińsczi Filmòwi Szkòle]], jaczé skùńcził z wëprzédnienim za kaszëbskòjãzëkòwi scenarnik do filmù na spòdlim lëdowi pòwiôstczi ze Słowôrza [[Bernat Sëchta|Zëchtë]]. W latach 2016–2017 béł bëtnikã warkòwniów "Krącymë Film" w redzczi [[Fabrika Kùlturë w Redze|Fabrice Kùlturë]]<ref>[https://www.facebook.com/studioczarnazebra/videos/805875886230812 Film kręcimy – relacja na Facebooku]</ref>. W 2020 rokù dobéł XXI [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]] we Wejrowie, w kategòrie "dokôz na binã"<ref>[https://nadmorski24.pl/aktualnosci/46492-znamy-laureatow-tegorocznych-konkursow-literackich Wyniki XXI Konkursu im. Jana Drzeżdżona]</ref>. Mô titel Wiôldżégò Méstra Kaszëbsczégò Pisënkù XIX [[Kaszëbsczé Diktando|Kaszëbsczégò Diktanda]] z 2020 rokù w [[Réda|Redze]]. W 2021 rokù w drëkù pòkazałë sã dwa dokazë, jaczich béł tłómaczérą: "Hewò je mój dodóm, dze je mój Bóg"<ref>[https://www.gdynia.pl/aktualnosci-9,6470/tam-dom-moj-gdzie-bog-moj-opowiesc-utrwalona-na-fotografiach,554597 Hewò je mój dodóm, dze je mój Bóg – informacja w serwisie gdynia.pl 01.02.2021]</ref> ë "Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemie"<ref>[https://dziennikbaltycki.pl/przigode-alicje-w-cedaczny-zemie-slynna-ksiazke-lewisa-carrolla-przetlumaczono-na-jezyk-kaszubski/ar/c13-15642580 Przigòdë Alicje w Cëdaczny Zemi, Dziennik Bałtycki 02.06.2021]</ref>. Za nen drëdżi dokôz dobéł [[Kònkùrs Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi Lëtraturë w Kòscérznie "Costerina"|Kònkùrs Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi Lëtraturë "Costerina"]] 2021 w Kòscérznie w kategòrie dolmaczënków.<ref>[http://www.bibliotekakoscierzyna.pl/konkurs-literatury-kaszubskiej-i-pomorskiej-2021-ogloszenie-wynikow/ Costerina 2021 – wyniki]</ref> === Spòleznowé dzejania ë warkòwé żëcé === W latach 2010–2011 béł nôleżnikã [[Karno Sztudérów „Pòmòraniô”|Karna Sztudérów "Pòmòraniô"]], w jaczim béł gòspòdarzã chëczë Pòmòrańców w [[Łãczëńskô Hëta|Łãczińsczi Hëce]]. W tim czasu zrëchtowôł XXIV [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim]], warkòwnie [[Remùsowô Kara]] w [[Pilëce|Pilëcach]], a téż pòmôgôł przë prowadzenim miedzënôrodnégò projechtu "Seven Senses of Kashubia" w [[Òstrzëce|Òstrzëcach]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215345/https://docplayer.pl/7353181-Informacja-o-dzialalnosci-klubu-studenckiego-pomorania-w-latach-2010-2013.html Sprawozdanie z działalności KS Pomorania]</ref> W 2012 rokù ùsadzył nakładczi tłómaczącé Facebooka, YouTube ë Google na kaszëbsczi jãzëk.<ref>[https://tvn24.pl/pomorze/widzy-mie-s-zamiast-lubie-to-czyli-facebook-po-kaszubsku-ra271381 "Widzy mie sã!" zamiast "Lubię to!", czyli Facebook po kaszubsku, tvn24.pl, 17.08.2012] </ref> W latach 2012–2013 ë w 2015 cygnął akcje wësyłaniô wniosków do miéwców Facebooka ò rëszenié òficjalnégò tłómaczeniô pòrtalu na kaszëbsczi jãzëk.<ref>[https://wiadomosci.onet.pl/trojmiasto/facebook-po-kaszubsku-jo/xmx6fz3 Facebook po kaszubsku? Jo!, onet.pl, 13.10.2015]</ref> W 2013 rokù, jakno pierszi Kaszëba, zwëskôł z prawa do zapisywaniô swòjëch pòdôwków pò kaszëbskù w òficjalnëch papiórach – personkôrce ë paszpòrce.<ref name=":0" /> W latach 2011–2016 béł przédnikã stowôrë [[Kaszëbskô Jednota]], chtërny béł jednym z załóżców.<ref>[https://web.archive.org/web/20220710215342/http://kaszebsko.com/zarzad.html Zarząd Kaszëbsczi Jednotë]</ref> Jakno przédnik KJ béł jednym z ùdbòdôwców kònkùrsu [[Méster Bëlnégò Czëtaniô|"Méster Bëlnégò Czëtaniô"]] ë [[Miónczi Jedny Wiérztë|"Miónków Jedny Wiérztë"]], jaczé w latach 2013–2015 wëspółrëchtowôł z [[Janina Borchmann|Janiną Bòrchmann]] w [[Spòleznowô Biblioteka Gminë Wejrowò|Spòleznowi Bibliotece Gminë Wejrowò m. A. Labùdë w Bólszewie]]. Dôł téż ùdbã na stwòrzenié [[Swiãto Kaszëbsczi Fanë|Swiãta Kaszëbsczi Fanë]], jaczé òd 2012 rokù je fejrowóné na całëch Kaszëbach.<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=83&cntnt01returnid=26 Swiãto Kaszëbsczi Fanë 2012]</ref> W 2013 rokù mët z [[Gracjana Pòtrëkùs|Gracjaną Pòtrëkùs]] zrëchtowôł dwa Kaszëbsczé Plenerë – Lëteracczi ë Malarsczi na [[Głodnica|Głodnicë]],<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=215&cntnt01returnid=26 Kaszëbsczi Lëteracczi Plener 2013]</ref> a w 2014 rokù pòmagôł w òrganizacje Hókéjowégò Wikeńdu na Kaszëbach<ref>[http://kaszebsko.com/hokej Hókéjowi Wikeńd na Kaszëbach 2014]</ref> ë prowadzył akcjã zéńdzeniów z ùczniôkama wejrowsczich szkòłów, cobë zachãcywac jich do ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=282&cntnt01returnid=26 Akcjô promòcje ùczbów kaszëbsczégò jãzëka we Wejrowie]</ref> W 2016 rokù, jakno przedstôwca Kaszëbów, wprowadzył [[Kaszëbskô Jednota|Kaszëbską Jednotã]] do [[Wòlnô Eùropejskô Przëstojizna (EFA)|Wòlny Eùropejsczi Przëstojiznë]] ({{jãz.|en}} ''European Free Alliance'').<ref>[http://kaszebsko.com/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=358&cntnt01returnid=47 KJ w EFA]</ref> W 2019 rokù wëspółùsadzył [[Fùndacjô Kaszëbskô|Fùndacjã Kaszëbską]], w jaczi prowadzy projechtë pòpùlarizëjącé kaszëbiznã w jinternece, m. jin.: profil Kaszëbskò-pòlsczi słowôrz na Facebookù,<ref>[https://www.facebook.com/Sloworz Kaszëbskò-pòlsczi słowôrz na Facebookù]</ref> Kònkùrs na [[Kaszëbsczé Słowò Rokù]],<ref>[https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-co-po-larwie-kaszubskie-slowo-roku-2021,nId,5781340#crp_state=1 Co po larwie? Kaszubskie Słowo Roku 2021, rmf24.pl, 20.01.2022]</ref> a téż [[Jinternetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka]].<ref>https://sloworz.org/</ref> W latach 2019–2020 prowadzył akcjã [[Watchdog na Kaszëbach 2.0|Watchdog na Kaszëbach]],<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/watchdog-na-kaszubach Watchdog na Kaszubach 2020]</ref> w jaczi sprawdzył wëdawanié subwencje na ùczbã kaszëbsczégò jãzëka w szkòłach ë samòrządzënach na Kaszëbach. W 2021 rokù zrobił przezérk gazétniczëch artiklów ò Kaszëbach, sprawdzywającë stereotipòwé ë krziwdzącé zamkłotë sparłãczoné z Kaszëbama. Jakno pòdrëchòwanié dzejaniô òpùblikòwôł pòradnik: "Jak gadac ë pisac ò Kaszëbach?"<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/jak-mowic-i-pisac-o-kaszubach Poradnik: Jak mówić i pisać o Kaszubach?, Gdańsk 2021]</ref> W 2021 zaczął téż prowadzëc akcjã [[Mòje stronë 2021]]<ref>[https://qpjkwm.webwave.dev/moje-strone Mòje stronë 2021 – strona projektu]</ref>, w jaczi zbiérô òdjimczi tôflów z dëbeltjãzëkòwima pòzwama môlëznów na Kaszëbach, sprawdzywającë jichną jãzëkòwą pòprawnotã. W latach 2011–2012 béł gazétnikã [[Radio Kaszëbë|Radia Kaszëbë]]. W 2013 rokù robił w [[Wëdôwizna „Region”|Wëdawiznie Region]] w [[Gdiniô|Gdinie]]. W latach 2013–2016 béł òrganistą w [[Mrzeżëno|Mrzeżënie]], a pòtemù w latach 2016–2017 w [[Bòlszewò|Bólszewie]]. Prowadzył w tëch placach warkòwnie z kaszëbsczégò jãzëka dlô nôleżników parafialnëch chùrów. W latach 2014–2016 béł téż kasztelanã Szklónégò Zómkù Ksyżëstwa Wichrowëch Mòrzów w [[Òsłónino|Òsłoninie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220814205604/http://www.szklanyzamek.pl/index.php Szklany Zamek Księstwa Wichrowych Mórz]</ref> W latach 2017–2021 mieszkôł ë robił we [[Warszawa|Warszawie]]. Béł tam sparłãczony z Òbëwatelską Sécą Watchdog Pòlskô, skùńcził Szkòłã Trenérów Bùtenrządowëch Òrganizacjów, jaczi je nôleżnikã òd 2019 rokù. Robił téż w Ceńtrze Òbëwatelsczi Edukacje, dze pòznawôł pedagògikã Sztôłtëjącégò Òceniwaniô. Òd séwnika 2021 rokù je szkólnym kaszëbsczégò jãzëka w [[Naja Szkòła|Naji Szkòle]] we [[Wejrowò|Wejrowie]] ë òrganistą w [[Pasyjno-Marijné Sanktuarium we Wejrowie|Pasyjno-Marijnym Sanktuarium we Wejrowie]]. == Òbaczë téż == * [[Czëtnica]] == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi szkólni]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi mùzycë]] __NONEWSECTIONLINK__ c8xp6ytsdlprcppal02v4849f6uxgjy 0 12304 210207 210169 2026-08-04T14:32:38Z Martin Macha 2111 13394 /* */ 210207 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=República del Perú|miono=Repùblika Perú|fana=Flag of Peru.svg|herb=Escudo nacional del Perú.svg|mòtto=Firme y feliz por la unión|jãzëk=[[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]|stolëca=Lima|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 285 216|rok=2024|lëdztwò=32,600,249|dëtk=sol|czasowô cona=-5|himn=Marcha Nacional|kòd=PE|Internet=.pe|telefón=51|kòd dëtka=PEN|miono-genitiw=Perú|na karce=Pe-map.png|swiãto=28 lëpińca|procent-wòdë=|Mònarcha=|Prezydeńt=[[Keiko Fujimori]]|Premiéra=[[Luis Galarreta]]|aùtowi kòd=PE|data ùsôdzenia=28 lëpińca 1821}} '''Perú''' (Repùblika Perú, {{jãz.|es}} ''República del Perú'') je państwã w Pôłniowi Americe. Stolëcznym gardã je Lima. Greńczë z [[Ekwador|Ekwadorã]], [[Kòlumbiô|Kòlumbią]], [[Brazylskô|Brazylską]], [[Bòliwiô|Bòliwią]] i [[Chile]]. Wiéchrzëzna to 1,285,216 km², a lëdztwò 32,600,249 w 2024<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210110072816/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru Peru] CIA World Factbook [2025-08-19]</ref>. Przódë bëło tu Jimperium Inków, chtëre pòtemù stało sã [[Szpańskô|szpańską]] kòlonią<ref name=":0" />. 28 lëpińca 1821 Perú zwëskało samòstójnotã<ref>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6413/ Battlefield of Ayacucho] UNESCO World Heritage Convention [2025-08-19]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Machu Picchu, Peru.jpg|Machu Picchu, dôwny gard Inków Òbrôzk:Nazca colibri.jpg|Céchùnk z Nazca (Kòliber) Òbrôzk:Frontis de la Catedral de Lima.jpg|Katédra w Limie </gallery> == Òbaczë téż == * [[Bòliwiô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/trzseni-zemi-w-peru-n2419940 {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] l5qe6iotgzelbec9vrjqruna9sq7c3v 210227 210207 2026-08-04T15:14:06Z Iketsi 3254 Perú → Peru 210227 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=República del Perú|miono=Repùblika Perú|fana=Flag of Peru.svg|herb=Escudo nacional del Perú.svg|mòtto=Firme y feliz por la unión|jãzëk=[[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]|stolëca=Lima|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 285 216|rok=2024|lëdztwò=32,600,249|dëtk=sol|czasowô cona=-5|himn=Marcha Nacional|kòd=PE|Internet=.pe|telefón=51|kòd dëtka=PEN|miono-genitiw=Perú|na karce=Pe-map.png|swiãto=28 lëpińca|procent-wòdë=|Mònarcha=|Prezydeńt=[[Keiko Fujimori]]|Premiéra=[[Luis Galarreta]]|aùtowi kòd=PE|data ùsôdzenia=28 lëpińca 1821}} '''Peru''' (Repùblika Perú, {{jãz.|es}} ''República del Perú'') je państwã w Pôłniowi Americe. Stolëcznym gardã je Lima. Greńczë z [[Ekwador|Ekwadorã]], [[Kòlumbiô|Kòlumbią]], [[Brazylskô|Brazylską]], [[Bòliwiô|Bòliwią]] i [[Chile]]. Wiéchrzëzna to 1,285,216 km², a lëdztwò 32,600,249 w 2024<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210110072816/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru Peru] CIA World Factbook [2025-08-19]</ref>. Przódë bëło tu Jimperium Inków, chtëre pòtemù stało sã [[Szpańskô|szpańską]] kòlonią<ref name=":0" />. 28 lëpińca 1821 Peru zwëskało samòstójnotã<ref>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6413/ Battlefield of Ayacucho] UNESCO World Heritage Convention [2025-08-19]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Machu Picchu, Peru.jpg|Machu Picchu, dôwny gard Inków Òbrôzk:Nazca colibri.jpg|Céchùnk z Nazca (Kòliber) Òbrôzk:Frontis de la Catedral de Lima.jpg|Katédra w Limie </gallery> == Òbaczë téż == * [[Bòliwiô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/trzseni-zemi-w-peru-n2419940 {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] ss01gv4h32n2o5iuphsh8m91nt0r5m8 0 12399 210321 208717 2026-08-04T22:12:09Z Terrus38 14026 210321 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Solomon Islands|miono=Òstrowë Salomòna|fana=Flag of the Solomon Islands.svg|herb=Coat of arms of the Solomon Islands.svg|miono-genitiw=Òstrowów Salomòna|mòtto=To Lead is to Serve (Prowadzëc znôczô służëc)|na karce=Solomon Islands on the globe (Oceania centered).svg|jãzëk=[[angelsczi jãzëk|angelsczi]]|stolëca=Honiara|fòrma państwa=Kònstitucëjnô mònarchijô|wiéchrzëzna=28 450|rok=2025|lëdztwò=838,645|dëtk=dolar Òstrowów Salomòna|kòd dëtka=SBD|czasowô cona=+11|swiãto=[[7 lëpińca]]|himn=God Save Our Solomon Islands|kòd=SB|Internet=.sb|telefón=+677|Premiéra=Jeremiah Manele|Prezydeńt=David Tiva Kapu|Mònarcha=Karól III|data ùsôdzenia=7 lëpińca 1978|aùtowi kòd=SOL}} '''Òstrowë Salomòna''' ({{jãz.|pl}} ''Solomon Islands'') sã państwã na òstrowach w [[Òceaniô|Oceanije]], w Melanezji, nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Bëłë kòlonią [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanji]], zwëskałë samòstójnotã 7 lëpińca 1978<ref>[https://www.spc.int/events/solomon-islands-independence-day-2025 Solomon Islands independence day 2025]</ref>. == Geògrafiô == * Pòłożenié: Krôj leżë na òstrowach na pôłniowo-zôpadnym [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]], 2000 km òd nordowo-pòrënkowi [[Aùstraliô|Aùstralii]]. Państwò cignje sã na òk. 1000 òstrowów (w tim 9 przédnich), stolëca (Honiara) leżë na nôwikszim òstrowie Guadalcanal<ref name=":0">[https://www.dfat.gov.au/geo/solomon-islands/solomon-islands-country-brief Solomon Islands country brief] Australian Government</ref> * Wiéchrzëzna: ** całownô: 28,896 ** wiéchrzëzna lądu: 27,986 ** wiéchrzëzna wòdów: 910 * Brzegòwô liniô: 5,313 * Klimat: tropikalny mónsunowi, niewiele skrajnëch cepłot ë pògòdowëch warënków * Ùsztôłcenié terenu: przédno sërowe górë, z czilema nisczimi kòralowëmã atolamã * Wësokòsc terenu: ** nôniższô wësokòsc: 0 (Spòkójny Òcean) ** nôwëższi czëp: 2,335 (czëp Popomanaseu) == Demografiô == * Lëdztwò: 838,645 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/solomon-islands-population/ Solomon Islands Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> * Etniczné karna: W wikszosci Melanezijczicë (93%), w mniejszosci Polinezijczicë (4%), Micronezijczicë (1.5%), Chińczicë, Europejczicë ë jinszi (1.5%)<ref name=":1">[https://www.un.int/solomonislands/solomonislands/country-facts Country Facts | Solomon Islands] The Permanent Mission of Solomon Islands to the United Nations</ref>. * Jãzëczi: Òficjalny je angelsczi jãzek, le je też 63 jinszich<ref name=":0" />. * Religijné karna: nôwikszą religią je [[chrzescëjaństwò]] (95%), w tim Kòscół Melanezji (anglikańsczi) 29%, [[Katolëcczi Kòscół]] 19%, Ewangelëcczi Kòscół Pôłniowego Mòrza 17%, Metodëscë 11%, Adwentiscë Sódmégo Dnia 10%<ref name=":1" /> * Ùrbanizacjô: Wikszosc mieszkańców żëje na wiesczi terenach, òk. 73.5%<ref>[https://www.theglobaleconomy.com/Solomon-Islands/population_size/ Solomon Islands: Population size] Global Economy</ref> == Pòliticzny system == * fòrma państwa: kònstitucëjnô [[mònarchiô]] * Wëkònôwczô władza: król (Karól III<ref>[https://solomons.gov.sb/government/ About the Solomon Islands Government] Solomon Islands Government</ref>), reprezentowany przez gùbernatóra (David Tiva Kapu<ref>[https://solomons.gov.sb/governor-general-leaves-for-knighthood-in-london/ Governor General leaves for knighthood in London] Solomon Islands Goverment</ref>) ë premiera (Jeremiah Manele<ref>[https://forumsec.org/forum-leaders/hon-jeremiah-manele The Hon Jeremiah Manele] Pacific Islands Forum</ref>) * Ùstawòdôwczô władza: jednojizbowi parlament, 50 nôleżników wëbieranëch na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://parliament.gov.sb/about/parliament/ About] National Parliament of Solomon Islands</ref>. == Òbaczë téż == * [[Aùstraliô (kòntinent)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/|The World Factbook] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Òceanie]] 8jmdl4inn7cj6s72zdvzxkhhq885qbf 0 12425 210322 209244 2026-08-04T22:12:18Z Terrus38 14026 210322 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Infobox collage for WWII.PNG|mały|Drëgô swiatowô wòjna]] '''Drëgô swiatowô wòjna''' – nôwiãkszi òbrojony kònflikt w [[Historiô|historie]] swiata, chtëren dérowôł òd 1 séwnika [[1939]] do 2 séwnika [[1945]] (w [[Eùropa|Eùropie]] do 8 môja 1945) ë òbjimôł swòjim dzejaniã całô Eùropã, wschòdną i pôłniowò-wschòdną [[Azëjô|Azjã]], nordową [[Afrika|Afrikã]], dzélë [[Blisczi Pòrénk|Blisczégò Pòrénkù]] i wszëtczé òceanë. Niechtërne dzélë wòjnë rëchòwały sã nawetka w [[Arktika|Arktice]] i [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]]. Òprócz nie dżibnąwszy wszëtczich eùropejsczich państwów, brałë w ni udziél głowné państwa Nordowi i [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]], [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstraliô]] i Azji. Głownëma strónama kònfliktu bëłë państwa òsy i państwa Ficëpòstawnëch Aliansów (alijancë). * Państwa òsë – [[III Rzesza|Trzecy Zrzesz Miemiecczi]], Faszistowsczé Jitalskô, Japòńsczé Jimperium ë jich sojusznicë, Na zôczątkù wespółrobiący wrôz z Radzecczim Związkã (ZSRR); * Aliancë – Państwa kòalicje antihitlerowsczi, pòczãła ją [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgò Britanijô]], Francjô i [[Pòlskô]], do chtërnëch dołączëlë pò tim midzy jinszima Radzecczi Związk, ÙSA ë Jitalskô == Òbaczë téż == * [[Wòjna Izraela z Hamasã]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Historiô]] [[Kategòrëjô:Drëgô swiatowô wòjna]] lg89xbl2ql7yeupsxtsgyik0e5r5az7 10 12522 210356 209352 2026-08-05T11:32:16Z Iketsi 3254 +kk=kaz. 210356 wikitext text/x-wiki <includeonly><abbr title="{{Jãz./starna|{{{1|}}}}}">{{No self link|{{Jãz./starna|{{{1|}}}}}|{{#switch: {{{1|}}}<!----> |ar=arab.<!--?--> |be=biôłor.<!-- {{RKJ|2013|93}}, téż biôł. w RKJ 2014 s. 158--> |bg=bùłg.<!--{{RKJ|2013|93}}, téż bùł. w RKJ 2014 s. 158--> |ca=kat.<!--?--> |cs=czes.<!--{{RKJ|2020|31}}--> |csb|kaszëbsczi=kasz.<!--{{RKJ|2014|153}}--> |da=duń.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |de=niem.<!--{{RKJ|2014|187}}--> |dsb=dólnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |en=ang.<!--{{RKJ|2015|198}}, téż an. {{RKJ|2013|93}}--> |es=szp.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |et=est.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |fa=pers.<!--?--> |fi=fiń.<!--fin. w {{RKJ|2013|98}}, ale fińsczi jãzëk--> |fr=fr.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |gmh=strz.-wës.-miem.<!--?--> |gr=gr.<!--nowògr. w {{RKJ|2013|98}}; gr. w {{RKJ|2015|126}}--> |grc=stôrogr.<!--{{RKJ|2015|126}}--> |gsw=gsw.<!--?--> |hbs=serb.-chorw.<!--?--> |he=hebr.<!--{{RKJ|2016|171}}--> |hsb=górnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |hu=wãg.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |hy=òrm.<!--?--> |is=isl.<!--?--> |it=ital.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |ja=jap.<!--{{RKJ|2013|135}}--> |ka=grëz.<!--?--> |kk=kaz.<!--?--> |kl=gren.<!--?--> |ko=kòr.<!--{{RKJ|2013|135}}--> |la=łac.<!--{{RKJ|2014|154}}--> |lt=lët.<!--lit. w {{RKJ|2013|98}}, ale lit.=liturgiczno w {{RKJ|2012|66}} i jest Lëtwa i Lëtewsczi --> |lu=luks.<!--?--> |lv=łot.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |mk=mac.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |nds=dólnomiem.<!--(RKJ|2014|149); téż dniem. {{RKJ|2014|187}}--> |nl=hòl.<!--{{RKJ|2013|93}}; néderl?--> |no=nor.<!--?--> |pl=pòl.<!--{{RKJ|2014|149}}--> |pox=pòł. |prg=prës. |pt=pòrt.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |rm=romansz<!--?--> |ro=rum.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |ru=rus.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |sk=słow.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sl=słwn.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sq=alb.<!--?--> |sr=serb.<!--{{RKJ|2014|158}}--> |sv=szw.<!--{{RKJ|2013|104}}--> |szl=szl.<!--ISO 639-3--> |tr=tër.<!--?--> |tg=tadż.<!--?--> |tk=turkm.<!--ISO 639-2--> |uk=ùkr.<!--{{RKJ|2014|158}}--> |zh=chin.<!--{{RKJ|2013|135}}--> <!----------------------------------------------------------> |xpsi=prasł.<!--{{RKJ|2008|109}}--> <!--Skrócënczi i symbòle stosowóné w słowarzu Ramùłta (RKJ 2014 187)--> |#default={{{1|}}} }}}}<!-- pom.-niem. – pomorsko-niemieckie //pl:Gwary pomorskie języka dolnoniemieckiego? pr.-niem. – prusko-niemiecki //? śr.-łac. – średniołacińskie //en:Medieval_Latin? Linguist List: lat-med --></abbr></includeonly><noinclude> * [[Szablóna:Jãz./starna]] <pre> {{Jãz. |1|jãzëk = XX ← kod ISO 639 }} </pre> ---- <code><nowiki>{{Jãz.|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz.|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz.|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|de}}</nowiki></code> :{{Jãz.|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|en}}</nowiki></code> :{{Jãz.|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|es}}</nowiki></code> :{{Jãz.|es}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|la}}</nowiki></code> :{{Jãz.|la}} ---- </noinclude> k9kpqgvcwn0xtmmmsrem4ecdoam9ild 0 12524 210278 205893 2026-08-04T20:36:16Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ + 210278 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gminy z dodatkowymi nazwami.png|mały|Gminë, w jaczich wprowôdzono dodatkowé mionë w jãzëkach miészëznów. (stón na 9 łżëkwiata 2019 r.)]] '''Dwajãzëkòwé jinfòrmacjowé tôfle w Pòlsce'''<ref>{{RKJ|2014|163-171}}</ref> – zgódno z ùstawą z dnia 6 stëcznika 2005 r. ò [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch i etnicznëch miészëznach]] oraz ò òbéńdowim jãzëkù, na zamieszkónëch przez miészëznë placach òbstoji mòżlëwòta wprowadzeniô dodatkowëch mionów w jãzëkach miészëznów. Pòzwë taczé mòże wprowadzac blós w jãzëkach miészëznów ùznônëch ww. ùstawą (nôrodné miészëznë: [[Biôłorëskô miészëzna w Pòlsce|biôłorëskô]], [[Czeskô miészëzna w Pòlsce|czeskô]], [[Lëtewskô miészëzna w Pòlsce|lëtewskô]], [[Miemieckô miészëzna w Pòlsce|miemieckô]], [[Armeńskô miészëznã w Pòlsce|armeńskô]], [[Rëskô miészëznã w Pòlsce|rëskô]], [[Słowackô miészëznã w Pòlsce|słowackô]], [[Ùkrajińskô miészëznã w Pòlsce|ùkrajińskô]] i [[Żëdowskô miészëznã w Pòlsce|żëdowskô]]; etniczné miészëznë: [[Karajimskô miészëzna w Pòlsce|karajimskô]], [[Łemkòwskô miészëzna w Pòlsce|łemkòwskô]], [[Romskô miészëzna w Pòlsce|romskô]] i [[Tatarskô miészëzna w Pòlsce|tatarskô]]) oraz w [[Òbéndowi jãzëk|òbéńdowim jãzëkù]] ([[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim]]). == Gminë z dëbeltnym mionowizną == Wedle stónu na 9 łżëkwiata 2019 r. dodatkòwé miona w jãzëkach nôrodnëch miészëznów òstałë ùstôloné dlô 1252 miestnotów i jich dzélów (dlô 17 [[Gard|gardów]], 792 wsów, 179 dzélów wsów, 45 przësiółków, 135 òsadów, 33 lasowëch òsadów (lesyctwów), 44 kòloniów i 7 dzélów kòloniów i òsadów) w 60 gminach – 827 [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczich]] mionów, 359 [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczich]] mionów, 30 [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczich]] mionów, 27 [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorusczich]] mionów i 9 łemkòwsczich mionów, równak w niżódny z gminów nie òstałë ùstôloné dodatkòwé miona dlô wszëtczich miestnotów abò jich dzélów. Nie òstało téż ùstôloné niżódné miono dlô fizjograficznégò òbiektu ni ùrzãdowò nie wprowôdzono dodatkòwëch mionów drowów i placów (taczé miona są równak spòtëkóné w niechtërnëch miestnotach). == Pòzwë sztrasë w jãzëkach miészëznów == Zgódno z ùstawą ò nôrodnëch i etnicznëch miészëznach dodatkowé mionë w jãzëkach miészëznów mòże wprowadzac dlô sztras i placów blós w gminach, w jaczich miészëzna, w chtërnym jãzëkù mô bëc ùstôloné miono, wënosi co nômni 20% mieszkańców, a fakt taczégò wprowadzeniô muszi bëc zaakceptowóny przez [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji]] (MBSiA) przez wpisanié gminë do „Rejestru gmin, na òbéńdze chtërnëch brëkòwóné są dodatkowé mionë sztras”. == Òbaczë téż == * [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce]] * [[kaszëbsczi jãzëk]] * [[szląsczi jãzëk]] * [[lëtewsczi jãzëk]] * [[biôłorusczi jãzëk]] * [[niemiecczi jãzëk]] * [[łemkòwsczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260416195823/https://radiokaszebe.pl/news/dwujezyczne-tablice-w-jastarni-i-kuznicy-wypelnij-ankiete-806 Dwujęzyczne tablice w Jastarni i Kuźnicy. Wypełnij ankietę] + [https://web.archive.org/web/20260416195826/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_konsultacje_gmina_jastrania.mp3 .mp3] * [https://web.archive.org/web/20260416195853/https://radiokaszebe.pl/news/burmistrz-selin-o-dwujezycznych-tablicach-w-jastarni-792 Burmistrz Selin o dwujęzycznych tablicach w Jastarni] + [https://web.archive.org/web/20260416195907/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_jastarnia_konsultacje.mp3 .mp3] * [https://web.archive.org/web/20260709191832/https://radiokaszebe.pl/news/gdynia-za-dwujezycznymi-tablicami-kaszubski-na-wjezdzie-1272 Gdynia za dwujęzycznymi tablicami. Kaszubski na wjeździe] + [https://web.archive.org/web/20260709191834/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_tablicegdynia.mp3 .mp3] * [https://web.archive.org/web/20260804203449/https://radiokaszebe.pl/news/dwujezyczne-tablice-w-studzienicach-beda-konsultacje-1615 Dwujęzyczne tablice w Studzienicach. Będą konsultacje!] + [https://web.archive.org/web/20260804203402/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_studzienice.mp3 .mp3] * [https://web.archive.org/web/20260709191832/https://radiokaszebe.pl/news/gdynia-za-dwujezycznymi-tablicami-kaszubski-na-wjezdzie-1272 Gdynia za dwujęzycznymi tablicami. Kaszubski na wjeździe] + [https://web.archive.org/web/20260709191942/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_tablicegdynia.mp3 .mp3] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô]] pvve6i61iokzelqandlhz7hi4qsp8w8 14 12555 210219 194090 2026-08-04T15:01:44Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Japóńskô]] 210219 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Jãzëczi swiata]] [[Kategòrëjô:Japóńskô]] s8bmjebu63ktb24o0ecmckwaq2l2sq3 210257 210219 2026-08-04T18:31:55Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Japòńsczi jãzëk]] do [[Kategòrëjô:Japóńsczi jãzëk]]: ò→ó 210219 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Jãzëczi swiata]] [[Kategòrëjô:Japóńskô]] s8bmjebu63ktb24o0ecmckwaq2l2sq3 0 12561 210289 207068 2026-08-04T21:16:57Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Kaszëbsczi Ùbrzég]] 210289 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:314.51 Pojezierze Kaszubskie.png|mały|Kaszëbskô Szwajcariô]] '''Kaszëbskô Szwajcariô''' ({{jãz.|pl}} ''Szwajcaria Kaszubska'') – pòwszedné miono westrzédny i nôwëżi pòłożony dzelë [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]]<ref>https://web.archive.org/web/20160304081318/http://portalwiedzy.onet.pl/70399,,,,szwajcaria_kaszubska,haslo.html</ref>. Na ji òbéńdze dźwigô sã nôwëższi wiérzk [[Pòlsczi Nizëna|Pòlsczégò Nizënë]] – [[Wieżëca (Kaszëbsczé Pòjezerzé)|Wieżëca]] (329 m n.p.m.). Główné rzéczi: [[Reduniô]], [[Łeba (rzéka)|Łeba]], [[Słëpiô]], [[Wierzëca]]. Jedinczim gardã są pòłożoné na pòrénkòwi rąbu [[Kartuzë]]. Pòczątkòwo miono tika sã leno nablëższich òbéńd gardu. Dzysô òno òbjëmiô [[Kartësczi kréz|kartësczi]] i [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczi]] kréze. Rozcëga sã òd [[Parchòwò|Parchòwa]] na zôpòdze do [[Żukòwò|Żukòwa]] na pòrénkù, a téż òd [[Kamińca Królewskô|Kamińcë Królewsczi]] i [[Mirochòwò|Mirochòwa]] na nordze pò [[Kòscérzna|Kòscérznã]] na pôłniù. Przez òbéńda Kaszëbsczi Szwajcarii prowadzą [[Òbrôzk:POL Szlak czerwony.svg|bezramki|23x23px]] [[Kaszëbsczi Szlach]] a [[Kaszëbskô Droga|Kaszëbskô Darga]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Dólnô Brodnica (25).JPG|Dólnô Brodnica na òbéńdze Kaszëbsczi Szwajcarii Dom do góry nogami 2013.jpg| Wiezyca.JPG|Wieżëca </gallery> == Òbaczë téż == * [[Szwajcariô]] * [[Szimbark]] * [[Kaszëbsczi Ùbrzég]] * [[Kaszëbsczi Krôjòbrazny Park]] * [[Gazeta Kartuska (1922–1939)]] == Lëteratura == * [[Agnieszka Osiecka]], ''Szwajcaria Kaszubska''<ref>[http://skarbnicakaszubska.pl/wp-content/uploads/2011/09/Jo_w_kaszebsczi_liceum.pdf Felicja Baska-Borzyszkowska, Wojciech Myszk, Jô w kaszëbsczi, kaszëbskô w swiece. cz.1]</ref> * I. Trojanowska, Szwajcaria kaszubska, Gdańsk, 1988. * [[:Òbrôzk:Zdroje Raduni.djvu|Zdroje Raduni – Przewodnik po Szwajcaryi Kaszubskiej]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://szwajcaria-kaszubska.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé Pòjezerzé]] 73wqln1930vzjnrbgl5gr5tsikwimz6 0 12673 210210 209398 2026-08-04T14:39:52Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 210210 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Dzewus w kaszebsczich ruchnach.jpg|mały|Dzewùszka w kaszëbsczich ruchnach i [[Transcassubia]], 2005 r.]] [[Òbrôzk:David Shulist 2024.jpg|mały|[[Dawid Szulëst]] na Swiatowim Zjezdze Kaszëbów w Kòscérznie, 2024]] '''Swiatowi Zjôzd Kaszëbów''' ({{jãz.|pl}} ''Światowy Zjazd Kaszubów''<ref>https://100.gdynia.pl/pl/aktualnosci/xxvii-swiatowy-zjazd-kaszubow-bogactwo-kaszubskiej-kultury-i-rekord-gry-na-diabelskich-skrzypcach</ref> {{jãz.|en}} ''World Congress of Kashubians''<ref>https://100.gdynia.pl/en/news/xxvii-world-congress-of-kashubians-the-richness-of-kashubian-culture-and-the-record-of-playing-the-devil's-fiddle</ref>) – gromada [[Kaszëbi|Kaszëbów]] z całégò swiata<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swiatowe-zjazdy-kaszubow/</ref>. * 2011 (XIII) * 2012 (XVI) * 2013 (XV) * 2014 (XVI) * 2015 (XVII) – [[Réda]]<ref>https://web.archive.org/web/20180302182840/http://belok.kaszubia.com/category/zjazde-kaszebow-zjazdy-kaszubow</ref> * 2016 (XVIII) – * 2017 (XIX) – [[Rëmiô|Rumia]]<ref>https://web.archive.org/web/20191221084220/http://belok.kaszubia.com/wp-content/uploads/2017/07/DSC07658.jpg</ref> * 2018 (XX) – [[Lëzëno]] * 2019 (XXI) – [[Chònice]] (powrót do miejsca narodzin tradycji) * 2020 COVID-19 * 2021 (XXII) – [[Pùck]] * 2022 (XXIII) – [[Brusë]]<ref>https://web.archive.org/web/20260712002548/https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/68564/Master.pdf</ref> * 2023 (XXIV) – [[Kartuzë]] (XXIV Zjôzd, z okazji 100-lecia miasta) * 2024 (XXV) – [[Kòscérzna]] * 2025 (XXVI) – [[Szëmôłd]] * 2026 (XXVII) – [[Gdiniô]]<ref>https://100.gdynia.pl/en/news/xxvii-world-congress-of-kashubians-the-richness-of-kashubian-culture-and-the-record-of-playing-the-devil's-fiddle</ref> * 2027 (XXVIII) – [[Miastkò]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/za-dwa-lata-swiatowi-n1514531</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Zjôzd Kaszëbów (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] * [[Transcassubia]] * [[Pielgrzimka]] }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swiatowe-zjazdy-kaszubow/ * 2019: ** https://www.zukowo.pl/XXIV_Swiatowi_Zjzd_Kaszbow_juz_w_sobote_,10,7756#sub_mid ** http://kurierkaszubski.eu/region-po-raz-21-spotkanie-mieszkancow-calego-regionu/ * 2021: ** https://powiat.puck.pl/aktualnosci/zjazd-kaszubow.html XXII Zjazd Kaszubów w Pucku * 2023: ** {{YouTube|rNX103yGodA|XXIV Światowy Zjazd Kaszubów w Kartuzach}} ** https://web.archive.org/web/20251111165319/https://www.zawszepomorze.pl/artykul/9152,szansa-i-wezwanie-felieton-po-kaszubsku ** https://kurierbytowski.com.pl/artykul/kartuz-rcza-na-swiatowi-n1454032 ** https://www.zukowo.pl/XXIV_Swiatowi_Zjzd_Kaszbow_juz_w_sobote_,10,7756#sub_mid ** https://web.archive.org/web/20260504162106/https://transinfo.pl/wp-content/uploads/2023/07/386060d1eb826bcebdbe867bb02adb57-725x1024-1.jpg * 2024: ** {{YouTube|PhKkqbvZRgc|Zapraszamy na XXV Światowy Zjazd Kaszubów, który odbędzie się w Kościerzynie w dniu 6 lipca 2024r.}} ** https://otowejherowo.pl/03/07/2024/kaszuby-swietuja-juz-w-sobote-25-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-koscierzynie/ ** https://www.kaszubi.pl/news/view/zapraszamy-na-xxv-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-koscierzynie * 2025: ** https://www.gdansk.pl/wiadomosci/Pociagiem-z-Gdanska-na-Swiatowy-Zjazd-Kaszubow,a,290942 ** {{YouTube|Ur1GRQ542qA|Światowy Zjazd Kaszubów 2025 w Szemudzie {{!}} kaszuby24.pl}} * 2026: ** [https://web.archive.org/web/20260416211611/https://radiokaszebe.pl/news/swiatowy-zjazd-kaszubow-w-gdyni-scenariusz-i-atrakcje-imprezy-811 Światowy Zjazd Kaszubów w Gdyni. Scenariusz i atrakcje imprezy] + [https://web.archive.org/web/20260416191000/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_zjazd_13_04.mp3 .mp3] ** https://web.archive.org/web/20251213134427/https://trojmiasto.eska.pl/gdynia-pamieta-o-swoich-korzeniach-taka-impreza-odbedzie-sie-tu-w-2026-roku-aa-kUjA-Tfg4-RrgA.html ** https://100.gdynia.pl/en/aktualnosci/27-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-gdyni-juz-11-lipca-o-czym-warto-wiedziec ** https://radiokaszebe.pl/news/swiatowy-zjazd-kaszubow-wraca-do-gdyni-sprawdz-atrakcje-1429 ** https://www.youtube.com/watch?v=e2lEMqm0WCM * https://mojestrone.com/artykul/xxvii-swiatowi-zjzd-n2406695 ** https://mojestrone.com/galerie/xxvii-swiatowi-zjzd-g493981 === Szëkba === {{Szëkba|Światowy Zjazd Kaszubów}} {{Szëkba|Swiatowi Zjôzd Kaszëbów}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rozegracje]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] d7yfoeyl005i9ukmz5w1q2asxrbaupw 210212 210210 2026-08-04T14:43:06Z Iketsi 3254 + 210212 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Jiné znaczënczi}} [[Òbrôzk:Dzewus w kaszebsczich ruchnach.jpg|mały|Dzewùszka w kaszëbsczich ruchnach i [[Transcassubia]], 2005 r.]] [[Òbrôzk:David Shulist 2024.jpg|mały|[[Dawid Szulëst]] na Swiatowim Zjezdze Kaszëbów w Kòscérznie, 2024]] '''Swiatowi Zjôzd Kaszëbów''' ({{jãz.|pl}} ''Światowy Zjazd Kaszubów''<ref>https://100.gdynia.pl/pl/aktualnosci/xxvii-swiatowy-zjazd-kaszubow-bogactwo-kaszubskiej-kultury-i-rekord-gry-na-diabelskich-skrzypcach</ref> {{jãz.|en}} ''World Congress of Kashubians''<ref>https://100.gdynia.pl/en/news/xxvii-world-congress-of-kashubians-the-richness-of-kashubian-culture-and-the-record-of-playing-the-devil's-fiddle</ref>) – gromada [[Kaszëbi|Kaszëbów]] z całégò swiata<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swiatowe-zjazdy-kaszubow/</ref>. == Zjôzdë w rozmajitëch lat == * 2011 (XIII) * 2012 (XVI) * 2013 (XV) * 2014 (XVI) * 2015 (XVII) – [[Réda]]<ref>https://web.archive.org/web/20180302182840/http://belok.kaszubia.com/category/zjazde-kaszebow-zjazdy-kaszubow</ref> * 2016 (XVIII) – * 2017 (XIX) – [[Rëmiô|Rumia]]<ref>https://web.archive.org/web/20191221084220/http://belok.kaszubia.com/wp-content/uploads/2017/07/DSC07658.jpg</ref> * 2018 (XX) – [[Lëzëno]] * 2019 (XXI) – [[Chònice]] (powrót do miejsca narodzin tradycji) * 2020 COVID-19 * 2021 (XXII) – [[Pùck]] * 2022 (XXIII) – [[Brusë]]<ref>https://web.archive.org/web/20260712002548/https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/68564/Master.pdf</ref> * 2023 (XXIV) – [[Kartuzë]] (XXIV Zjôzd, z okazji 100-lecia miasta) * 2024 (XXV) – [[Kòscérzna]] * 2025 (XXVI) – [[Szëmôłd]] * 2026 (XXVII) – [[Gdiniô]]<ref>https://100.gdynia.pl/en/news/xxvii-world-congress-of-kashubians-the-richness-of-kashubian-culture-and-the-record-of-playing-the-devil's-fiddle</ref> * 2027 (XXVIII) – [[Miastkò]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/za-dwa-lata-swiatowi-n1514531</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Zjôzd Kaszëbów (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] * [[Transcassubia]] * [[Pielgrzimka]] }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swiatowe-zjazdy-kaszubow/ * 2019: ** https://www.zukowo.pl/XXIV_Swiatowi_Zjzd_Kaszbow_juz_w_sobote_,10,7756#sub_mid ** http://kurierkaszubski.eu/region-po-raz-21-spotkanie-mieszkancow-calego-regionu/ * 2021: ** https://powiat.puck.pl/aktualnosci/zjazd-kaszubow.html XXII Zjazd Kaszubów w Pucku * 2023: ** {{YouTube|rNX103yGodA|XXIV Światowy Zjazd Kaszubów w Kartuzach}} ** https://web.archive.org/web/20251111165319/https://www.zawszepomorze.pl/artykul/9152,szansa-i-wezwanie-felieton-po-kaszubsku ** https://kurierbytowski.com.pl/artykul/kartuz-rcza-na-swiatowi-n1454032 ** https://www.zukowo.pl/XXIV_Swiatowi_Zjzd_Kaszbow_juz_w_sobote_,10,7756#sub_mid ** https://web.archive.org/web/20260504162106/https://transinfo.pl/wp-content/uploads/2023/07/386060d1eb826bcebdbe867bb02adb57-725x1024-1.jpg * 2024: ** {{YouTube|PhKkqbvZRgc|Zapraszamy na XXV Światowy Zjazd Kaszubów, który odbędzie się w Kościerzynie w dniu 6 lipca 2024r.}} ** https://otowejherowo.pl/03/07/2024/kaszuby-swietuja-juz-w-sobote-25-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-koscierzynie/ ** https://www.kaszubi.pl/news/view/zapraszamy-na-xxv-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-koscierzynie * 2025: ** https://www.gdansk.pl/wiadomosci/Pociagiem-z-Gdanska-na-Swiatowy-Zjazd-Kaszubow,a,290942 ** {{YouTube|Ur1GRQ542qA|Światowy Zjazd Kaszubów 2025 w Szemudzie {{!}} kaszuby24.pl}} * 2026: ** [https://web.archive.org/web/20260416211611/https://radiokaszebe.pl/news/swiatowy-zjazd-kaszubow-w-gdyni-scenariusz-i-atrakcje-imprezy-811 Światowy Zjazd Kaszubów w Gdyni. Scenariusz i atrakcje imprezy] + [https://web.archive.org/web/20260416191000/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_zjazd_13_04.mp3 .mp3] ** https://web.archive.org/web/20251213134427/https://trojmiasto.eska.pl/gdynia-pamieta-o-swoich-korzeniach-taka-impreza-odbedzie-sie-tu-w-2026-roku-aa-kUjA-Tfg4-RrgA.html ** https://100.gdynia.pl/en/aktualnosci/27-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-gdyni-juz-11-lipca-o-czym-warto-wiedziec ** https://radiokaszebe.pl/news/swiatowy-zjazd-kaszubow-wraca-do-gdyni-sprawdz-atrakcje-1429 ** https://www.youtube.com/watch?v=e2lEMqm0WCM * https://mojestrone.com/artykul/xxvii-swiatowi-zjzd-n2406695 ** https://mojestrone.com/galerie/xxvii-swiatowi-zjzd-g493981 === Szëkba === {{Szëkba|Światowy Zjazd Kaszubów}} {{Szëkba|Swiatowi Zjôzd Kaszëbów}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rozegracje]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 78ou7ns6uac09v3jf4ha8hgum7l8m6p 210213 210212 2026-08-04T14:51:02Z Iketsi 3254 + 210213 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Jiné znaczënczi}} [[Òbrôzk:Dzewus w kaszebsczich ruchnach.jpg|mały|Dzewùszka w kaszëbsczich ruchnach i [[Transcassubia]], 2005 r.]] '''Swiatowi Zjôzd Kaszëbów''' ({{jãz.|pl}} ''Światowy Zjazd Kaszubów''<ref>https://100.gdynia.pl/pl/aktualnosci/xxvii-swiatowy-zjazd-kaszubow-bogactwo-kaszubskiej-kultury-i-rekord-gry-na-diabelskich-skrzypcach</ref> {{jãz.|en}} ''World Congress of Kashubians''<ref>https://100.gdynia.pl/en/news/xxvii-world-congress-of-kashubians-the-richness-of-kashubian-culture-and-the-record-of-playing-the-devil's-fiddle</ref>) – gromada [[Kaszëbi|Kaszëbów]] z całégò swiata<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swiatowe-zjazdy-kaszubow/</ref>. == Zjôzdë w rozmajitëch lat == [[Òbrôzk:David Shulist 2024.jpg|mały|[[Dawid Szulëst]] na Swiatowim Zjezdze Kaszëbów w Kòscérznie, 2024]] * 2009 (XI) – [[Bëtowò]]<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20200927080355/http://belok.kaszubia.com/wiadla/zjazdowe-wspominczi</ref> * 2010 (XII) – [[Pùck]]<ref name=":0" /> * 2011 (XIII) – [[Lãbórg]]<ref name=":0" /> * 2012 (XVI) – [[Sopòt]]<ref name=":0" /> * 2013 (XV) – [[Wiôlgô Wies]]<ref name=":0" /> * 2014 (XVI) – [[Gduńsczi Pruszcz]]<ref name=":0" /> * 2015 (XVII) – [[Réda]]<ref name=":0" /><ref>https://web.archive.org/web/20180302182840/http://belok.kaszubia.com/category/zjazde-kaszebow-zjazdy-kaszubow</ref> * 2016 (XVIII) – [[Wdzydze]]<ref name=":0" /> * 2017 (XIX) – [[Rëmiô]]<ref name=":0" /><ref>https://web.archive.org/web/20191221084220/http://belok.kaszubia.com/wp-content/uploads/2017/07/DSC07658.jpg</ref> * 2018 (XX) – [[Lëzëno]]<ref name=":0" /> * 2019 (XXI) – [[Chònice]]<ref name=":0" /> (powrót do miejsca narodzin tradycji) * 2020 òdwòłóny (COVID-19)<ref name=":0" /> * 2021 (XXII) – [[Pùck]] * 2022 (XXIII) – [[Brusë]]<ref>https://web.archive.org/web/20260712002548/https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/68564/Master.pdf</ref> * 2023 (XXIV) – [[Kartuzë]] (XXIV Zjôzd, z okazji 100-lecia miasta) * 2024 (XXV) – [[Kòscérzna]] * 2025 (XXVI) – [[Szëmôłd]] * 2026 (XXVII) – [[Gdiniô]]<ref>https://100.gdynia.pl/en/news/xxvii-world-congress-of-kashubians-the-richness-of-kashubian-culture-and-the-record-of-playing-the-devil's-fiddle</ref> * 2027 (XXVIII) – [[Miastkò]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/za-dwa-lata-swiatowi-n1514531</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Zjôzd Kaszëbów (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] * [[Transcassubia]] * [[Pielgrzimka]] }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20200927080355/http://belok.kaszubia.com/wiadla/zjazdowe-wspominczi * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swiatowe-zjazdy-kaszubow/ * 2019: ** https://www.zukowo.pl/XXIV_Swiatowi_Zjzd_Kaszbow_juz_w_sobote_,10,7756#sub_mid ** http://kurierkaszubski.eu/region-po-raz-21-spotkanie-mieszkancow-calego-regionu/ * 2021: ** https://powiat.puck.pl/aktualnosci/zjazd-kaszubow.html XXII Zjazd Kaszubów w Pucku * 2023: ** {{YouTube|rNX103yGodA|XXIV Światowy Zjazd Kaszubów w Kartuzach}} ** https://web.archive.org/web/20251111165319/https://www.zawszepomorze.pl/artykul/9152,szansa-i-wezwanie-felieton-po-kaszubsku ** https://kurierbytowski.com.pl/artykul/kartuz-rcza-na-swiatowi-n1454032 ** https://www.zukowo.pl/XXIV_Swiatowi_Zjzd_Kaszbow_juz_w_sobote_,10,7756#sub_mid ** https://web.archive.org/web/20260504162106/https://transinfo.pl/wp-content/uploads/2023/07/386060d1eb826bcebdbe867bb02adb57-725x1024-1.jpg * 2024: ** {{YouTube|PhKkqbvZRgc|Zapraszamy na XXV Światowy Zjazd Kaszubów, który odbędzie się w Kościerzynie w dniu 6 lipca 2024r.}} ** https://otowejherowo.pl/03/07/2024/kaszuby-swietuja-juz-w-sobote-25-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-koscierzynie/ ** https://www.kaszubi.pl/news/view/zapraszamy-na-xxv-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-koscierzynie * 2025: ** https://www.gdansk.pl/wiadomosci/Pociagiem-z-Gdanska-na-Swiatowy-Zjazd-Kaszubow,a,290942 ** {{YouTube|Ur1GRQ542qA|Światowy Zjazd Kaszubów 2025 w Szemudzie {{!}} kaszuby24.pl}} * 2026: ** [https://web.archive.org/web/20260416211611/https://radiokaszebe.pl/news/swiatowy-zjazd-kaszubow-w-gdyni-scenariusz-i-atrakcje-imprezy-811 Światowy Zjazd Kaszubów w Gdyni. Scenariusz i atrakcje imprezy] + [https://web.archive.org/web/20260416191000/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_zjazd_13_04.mp3 .mp3] ** https://web.archive.org/web/20251213134427/https://trojmiasto.eska.pl/gdynia-pamieta-o-swoich-korzeniach-taka-impreza-odbedzie-sie-tu-w-2026-roku-aa-kUjA-Tfg4-RrgA.html ** https://100.gdynia.pl/en/aktualnosci/27-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-gdyni-juz-11-lipca-o-czym-warto-wiedziec ** https://radiokaszebe.pl/news/swiatowy-zjazd-kaszubow-wraca-do-gdyni-sprawdz-atrakcje-1429 ** https://www.youtube.com/watch?v=e2lEMqm0WCM * https://mojestrone.com/artykul/xxvii-swiatowi-zjzd-n2406695 ** https://mojestrone.com/galerie/xxvii-swiatowi-zjzd-g493981 === Szëkba === {{Szëkba|Światowy Zjazd Kaszubów}} {{Szëkba|Swiatowi Zjôzd Kaszëbów}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rozegracje]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] owbzdew31py3ijrnqyk8fozwd1yljeh 210215 210213 2026-08-04T14:53:41Z Iketsi 3254 /* Zjôzdë w rozmajitëch lat */ 2005 (VII) – [[Łeba]] 210215 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Jiné znaczënczi}} [[Òbrôzk:Dzewus w kaszebsczich ruchnach.jpg|mały|Dzewùszka w kaszëbsczich ruchnach i [[Transcassubia]], 2005 r.]] '''Swiatowi Zjôzd Kaszëbów''' ({{jãz.|pl}} ''Światowy Zjazd Kaszubów''<ref>https://100.gdynia.pl/pl/aktualnosci/xxvii-swiatowy-zjazd-kaszubow-bogactwo-kaszubskiej-kultury-i-rekord-gry-na-diabelskich-skrzypcach</ref> {{jãz.|en}} ''World Congress of Kashubians''<ref>https://100.gdynia.pl/en/news/xxvii-world-congress-of-kashubians-the-richness-of-kashubian-culture-and-the-record-of-playing-the-devil's-fiddle</ref>) – gromada [[Kaszëbi|Kaszëbów]] z całégò swiata<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swiatowe-zjazdy-kaszubow/</ref>. == Zjôzdë w rozmajitëch lat == [[Òbrôzk:David Shulist 2024.jpg|mały|[[Dawid Szulëst]] na Swiatowim Zjezdze Kaszëbów w Kòscérznie, 2024]] * 2005 (VII) – [[Łeba]] * 2009 (XI) – [[Bëtowò]]<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20200927080355/http://belok.kaszubia.com/wiadla/zjazdowe-wspominczi</ref> * 2010 (XII) – [[Pùck]]<ref name=":0" /> * 2011 (XIII) – [[Lãbórg]]<ref name=":0" /> * 2012 (XVI) – [[Sopòt]]<ref name=":0" /> * 2013 (XV) – [[Wiôlgô Wies]]<ref name=":0" /> * 2014 (XVI) – [[Gduńsczi Pruszcz]]<ref name=":0" /> * 2015 (XVII) – [[Réda]]<ref name=":0" /><ref>https://web.archive.org/web/20180302182840/http://belok.kaszubia.com/category/zjazde-kaszebow-zjazdy-kaszubow</ref> * 2016 (XVIII) – [[Wdzydze]]<ref name=":0" /> * 2017 (XIX) – [[Rëmiô]]<ref name=":0" /><ref>https://web.archive.org/web/20191221084220/http://belok.kaszubia.com/wp-content/uploads/2017/07/DSC07658.jpg</ref> * 2018 (XX) – [[Lëzëno]]<ref name=":0" /> * 2019 (XXI) – [[Chònice]]<ref name=":0" /> (powrót do miejsca narodzin tradycji) * 2020 òdwòłóny (COVID-19)<ref name=":0" /> * 2021 (XXII) – [[Pùck]] * 2022 (XXIII) – [[Brusë]]<ref>https://web.archive.org/web/20260712002548/https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/68564/Master.pdf</ref> * 2023 (XXIV) – [[Kartuzë]] (XXIV Zjôzd, z okazji 100-lecia miasta) * 2024 (XXV) – [[Kòscérzna]] * 2025 (XXVI) – [[Szëmôłd]] * 2026 (XXVII) – [[Gdiniô]]<ref>https://100.gdynia.pl/en/news/xxvii-world-congress-of-kashubians-the-richness-of-kashubian-culture-and-the-record-of-playing-the-devil's-fiddle</ref> * 2027 (XXVIII) – [[Miastkò]]<ref>https://mojestrone.com/artykul/za-dwa-lata-swiatowi-n1514531</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Zjôzd Kaszëbów (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] * [[Transcassubia]] * [[Pielgrzimka]] }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20200927080355/http://belok.kaszubia.com/wiadla/zjazdowe-wspominczi * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swiatowe-zjazdy-kaszubow/ * 2019: ** https://www.zukowo.pl/XXIV_Swiatowi_Zjzd_Kaszbow_juz_w_sobote_,10,7756#sub_mid ** http://kurierkaszubski.eu/region-po-raz-21-spotkanie-mieszkancow-calego-regionu/ * 2021: ** https://powiat.puck.pl/aktualnosci/zjazd-kaszubow.html XXII Zjazd Kaszubów w Pucku * 2023: ** {{YouTube|rNX103yGodA|XXIV Światowy Zjazd Kaszubów w Kartuzach}} ** https://web.archive.org/web/20251111165319/https://www.zawszepomorze.pl/artykul/9152,szansa-i-wezwanie-felieton-po-kaszubsku ** https://kurierbytowski.com.pl/artykul/kartuz-rcza-na-swiatowi-n1454032 ** https://www.zukowo.pl/XXIV_Swiatowi_Zjzd_Kaszbow_juz_w_sobote_,10,7756#sub_mid ** https://web.archive.org/web/20260504162106/https://transinfo.pl/wp-content/uploads/2023/07/386060d1eb826bcebdbe867bb02adb57-725x1024-1.jpg * 2024: ** {{YouTube|PhKkqbvZRgc|Zapraszamy na XXV Światowy Zjazd Kaszubów, który odbędzie się w Kościerzynie w dniu 6 lipca 2024r.}} ** https://otowejherowo.pl/03/07/2024/kaszuby-swietuja-juz-w-sobote-25-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-koscierzynie/ ** https://www.kaszubi.pl/news/view/zapraszamy-na-xxv-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-koscierzynie * 2025: ** https://www.gdansk.pl/wiadomosci/Pociagiem-z-Gdanska-na-Swiatowy-Zjazd-Kaszubow,a,290942 ** {{YouTube|Ur1GRQ542qA|Światowy Zjazd Kaszubów 2025 w Szemudzie {{!}} kaszuby24.pl}} * 2026: ** [https://web.archive.org/web/20260416211611/https://radiokaszebe.pl/news/swiatowy-zjazd-kaszubow-w-gdyni-scenariusz-i-atrakcje-imprezy-811 Światowy Zjazd Kaszubów w Gdyni. Scenariusz i atrakcje imprezy] + [https://web.archive.org/web/20260416191000/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/news_zjazd_13_04.mp3 .mp3] ** https://web.archive.org/web/20251213134427/https://trojmiasto.eska.pl/gdynia-pamieta-o-swoich-korzeniach-taka-impreza-odbedzie-sie-tu-w-2026-roku-aa-kUjA-Tfg4-RrgA.html ** https://100.gdynia.pl/en/aktualnosci/27-swiatowy-zjazd-kaszubow-w-gdyni-juz-11-lipca-o-czym-warto-wiedziec ** https://radiokaszebe.pl/news/swiatowy-zjazd-kaszubow-wraca-do-gdyni-sprawdz-atrakcje-1429 ** https://www.youtube.com/watch?v=e2lEMqm0WCM * https://mojestrone.com/artykul/xxvii-swiatowi-zjzd-n2406695 ** https://mojestrone.com/galerie/xxvii-swiatowi-zjzd-g493981 === Szëkba === {{Szëkba|Światowy Zjazd Kaszubów}} {{Szëkba|Swiatowi Zjôzd Kaszëbów}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Rozegracje]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] n2obqsjomwuo3fu4snhctrsf3zsb8vp 0 12676 210200 210089 2026-08-04T14:02:55Z Iketsi 3254 [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210200 wikitext text/x-wiki '''Kònkùrs'''<ref>{{sloworz.org|16588|18957}}</ref> – regùlamin w jaczim je termin i nôdgroda dlô zwëcãzcy. == Kòróna kònkùrsów kaszëbsczich == Wedle [[Tomôsz Fópka|Tómka Fópka]]<ref>{{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv|t=12}}</ref>: * [[Rodnô mòwa (kònkùrs)|Rodnô mòwa]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi) * [[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]<ref>https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf</ref> – kònkùrs gôdkarstwa * [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)|Méster Bëlnégò Czëtaniô]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi) * [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893</ref><ref>https://pomorzeczyta.pl/aktualnosci/xxvii-ogolnopolski-konkurs-literacki-im-jana-drzezdzona-nabor-zgloszen/</ref> – kònkùrs lëteracczi * [[Kaszëbsczé Diktando]] – kònkùrs kaszëbsczi òrtografie * „Kaszëbsczé Spiéwë”<ref>https://zkiw.com.pl/final-xxii-pomorskiego-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe-w-luzinie/</ref><ref>https://www.sp.luzino.pl/pomorski-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe/</ref> – kònkùrs mùzyczny == Jinszé kònkùrsë na Kaszëbach == Na Kaszëbach je òrganizowónëch wiele rozmajitëch kònkùrsów, np. kònkùrsë lëteracczé, mùzyczné, plasticzné i òdjimkòwé<ref>{{sloworz.org|16588|18957}}</ref><ref>http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/</ref><ref>http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/page/2/</ref>. === Kònkùrsë lëteracczé === * [[Costerina (kònkùrs)|Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina]]<ref>https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977</ref><ref>https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704</ref> * Kònkùrs „[[Bë nie zabëc mòwë starków]]” m. Jana Drzeżdżóna * lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]]) * [[Òglowòpòlsczi kònkùrs lëteracczi m. Jana Trepczika]] ({{jãz.|pl}} Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim))<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trepczyk-jan/</ref> === [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach|Kònkùrsë mùzyczné]] === * [[Kaszëbsczé karaoke]] * [[Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów]] – [[festiwal]] i kònkùrs * Kònkùrs [[Kaszëbsczi Idol]] * [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż recytatorsczi) * [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie|Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów m. Jana Trepczika w Miszewie]] ({{jãz.|pl}} ''Konkurs Piosenek Kaszubskich im. J. Trepczyka'') * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/ * https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887 * {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}} * [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej</ref> === [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach|Kònkùrsë recytatorsczé]] === * [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż mùzyczny) === [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë plasticzné na Kaszëbach|Kònkùrsë plasticzné]] === * [[Mòje Kaszëbë (kònkùrs)]] * „Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba. Chcemë sã spisac dlô Kaszëb”<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-plastyczny-jo-tak-jo-jem-kaszeba-chceme-sa-spisac-dlo-kaszeb/</ref> * Plasticzny kònkùrs „Kaszëbsczé malarstwò na skle”<ref>https://mojestrone.com/artykul/plasticzny-knkrs-n2286965</ref><ref>https://www.biblioteka.lebork.pl/oferta/konkursy/konkurs-kaszubskie-malarstwo-na-szkle/</ref> === Jinszé === * [[Złoti Jigrzan (kònkùrs)]] – kònkùrs dubbingowi * [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]<ref>https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/</ref> – kònkùrs słowòùtwórczi * [[Kaszubi wczoraj i dziś (kònkùrs)]] – kònkùrs wiédzë * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]] – kònkùrs wiédzë * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]] – kònkùrs wiédzë * [[Mésterstwa Pòlsczi w Zażëwanim Tobaczi]] – [[festiwal]] i kònkùrs szëkòwi * [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni – kònkùrs szëkòwi * [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]] (téż kònkùrs; {{jãz.|pl}} ''Festiwal Humoru Kaszubskiego'') * [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”] ** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”''] * https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/ * https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/ <!-- + RKJ 2017 s. 60 --> === Kònkùrsë òdjimkòwé === == Òbaczë téż == * [[Nôdgroda]] * [[Festiwal]] * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] * [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]] nee6dzrbmlslwzddetctstdrvpqlrng 210262 210200 2026-08-04T19:36:29Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ + 210262 wikitext text/x-wiki '''Kònkùrs'''<ref>{{sloworz.org|16588|18957}}</ref> – regùlamin w jaczim je termin i nôdgroda dlô zwëcãzcy. == Kòróna kònkùrsów kaszëbsczich == Wedle [[Tomôsz Fópka|Tómka Fópka]]<ref>{{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv|t=12}}</ref>: * [[Rodnô mòwa (kònkùrs)|Rodnô mòwa]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi) * [[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]<ref>https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf</ref> – kònkùrs gôdkarstwa * [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)|Méster Bëlnégò Czëtaniô]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi) * [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893</ref><ref>https://pomorzeczyta.pl/aktualnosci/xxvii-ogolnopolski-konkurs-literacki-im-jana-drzezdzona-nabor-zgloszen/</ref> – kònkùrs lëteracczi * [[Kaszëbsczé Diktando]] – kònkùrs kaszëbsczi òrtografie * „Kaszëbsczé Spiéwë”<ref>https://zkiw.com.pl/final-xxii-pomorskiego-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe-w-luzinie/</ref><ref>https://www.sp.luzino.pl/pomorski-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe/</ref> – kònkùrs mùzyczny == Jinszé kònkùrsë na Kaszëbach == Na Kaszëbach je òrganizowónëch wiele rozmajitëch kònkùrsów, np. kònkùrsë lëteracczé, mùzyczné, plasticzné i òdjimkòwé<ref>{{sloworz.org|16588|18957}}</ref><ref>http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/</ref><ref>http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/page/2/</ref>. === Kònkùrsë lëteracczé === * [[Costerina (kònkùrs)|Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina]]<ref>https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977</ref><ref>https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704</ref> * Kònkùrs „[[Bë nie zabëc mòwë starków]]” m. Jana Drzeżdżóna * lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]]) * [[Òglowòpòlsczi kònkùrs lëteracczi m. Jana Trepczika]] ({{jãz.|pl}} Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim))<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trepczyk-jan/</ref> === [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach|Kònkùrsë mùzyczné]] === * [[Kaszëbsczé karaoke]] * [[Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów]] – [[festiwal]] i kònkùrs * Kònkùrs [[Kaszëbsczi Idol]] * [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż recytatorsczi) * [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie|Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów m. Jana Trepczika w Miszewie]] ({{jãz.|pl}} ''Konkurs Piosenek Kaszubskich im. J. Trepczyka'') * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/ * https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887 * {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}} * [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej</ref> === [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach|Kònkùrsë recytatorsczé]] === * [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż mùzyczny) === [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë plasticzné na Kaszëbach|Kònkùrsë plasticzné]] === * [[Mòje Kaszëbë (kònkùrs)]] * „Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba. Chcemë sã spisac dlô Kaszëb”<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-plastyczny-jo-tak-jo-jem-kaszeba-chceme-sa-spisac-dlo-kaszeb/</ref> * Plasticzny kònkùrs „Kaszëbsczé malarstwò na skle”<ref>https://mojestrone.com/artykul/plasticzny-knkrs-n2286965</ref><ref>https://www.biblioteka.lebork.pl/oferta/konkursy/konkurs-kaszubskie-malarstwo-na-szkle/</ref> === Jinszé === * [[Złoti Jigrzan (kònkùrs)]] – kònkùrs dubbingowi * [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]<ref>https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/</ref> – kònkùrs słowòùtwórczi * [[Kaszubi wczoraj i dziś (kònkùrs)]] – kònkùrs wiédzë * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]] – kònkùrs wiédzë * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]] – kònkùrs wiédzë * [[Mésterstwa Pòlsczi w Zażëwanim Tobaczi]] – [[festiwal]] i kònkùrs szëkòwi * [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni – kònkùrs szëkòwi * [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]] (téż kònkùrs; {{jãz.|pl}} ''Festiwal Humoru Kaszubskiego'') * [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”] ** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”''] * https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/ * https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/ <!-- + RKJ 2017 s. 60 --> === Kònkùrsë òdjimkòwé === == Òbaczë téż == * [[Nôdgroda]] * [[Festiwal]] * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] * [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests * https://wydawca.com.pl/wykaz-konkursow-literackich/ * https://wydawca.com.pl/category/konkursy/konkursy-literackie/ * https://www.portal-pisarski.pl/newsy/konkursy-literackie {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]] 29eeit2vmnp3f9yx1m6yewa6ak4d3l6 210293 210262 2026-08-04T21:26:40Z Iketsi 3254 + 210293 wikitext text/x-wiki '''Kònkùrs'''<ref>{{sloworz.org|16588|18957}}</ref> – regùlamin w jaczim je termin i [[nôdgroda]] dlô zwëcãzcy. == Kòróna kònkùrsów kaszëbsczich == Wedle [[Tomôsz Fópka|Tómka Fópka]]<ref>{{YouTube|m7bTkZhgXIU|BELNE CZETANIO VII tv|t=12}}</ref>: * [[Rodnô mòwa (kònkùrs)|Rodnô mòwa]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi) * [[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]<ref>https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2022/POMERANIA_09_567_2022_net.pdf</ref> – kònkùrs gôdkarstwa * [[Méster Bëlnégò Czëtaniô (kònkùrs)|Méster Bëlnégò Czëtaniô]] – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi (recytatorsczi) * [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260416210056/https://archiwum.radiokaszebe.pl/podcast/strzoda-29-januara-kleka-29-01-2020/ STRZODA, 29 JANUARA | KLËKA 29.01.2020] + [https://web.archive.org/web/20260416210513/https://archiwum.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/2020/01/Kl%C3%ABka-2020.01.29-csb.mp3 .mp3]</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/ana-rozk-i-ji-dobtn-n2062893</ref><ref>https://pomorzeczyta.pl/aktualnosci/xxvii-ogolnopolski-konkurs-literacki-im-jana-drzezdzona-nabor-zgloszen/</ref> – kònkùrs lëteracczi * [[Kaszëbsczé Diktando]] – kònkùrs kaszëbsczi òrtografie * „Kaszëbsczé Spiéwë”<ref>https://zkiw.com.pl/final-xxii-pomorskiego-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe-w-luzinie/</ref><ref>https://www.sp.luzino.pl/pomorski-festiwalu-piosenki-kaszubskiej-kaszebscze-spiewe/</ref> – kònkùrs mùzyczny == Jinszé kònkùrsë na Kaszëbach == Na Kaszëbach je òrganizowónëch wiele rozmajitëch kònkùrsów, np. kònkùrsë lëteracczé, mùzyczné, plasticzné i òdjimkòwé<ref>{{sloworz.org|16588|18957}}</ref><ref>http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/</ref><ref>http://skarbnicakaszubska.pl/category/konkursy/page/2/</ref>. === Kònkùrsë lëteracczé === * [[Costerina (kònkùrs)|Kònkùrs Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Lëteraturë Costerina]]<ref>https://kurierbytowski.com.pl/artykul/xxii-knkrs-kaszbsczi/1326977</ref><ref>https://if.upsl.edu.pl/instytut-filologii/aktualnosci/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704</ref> * Kònkùrs „[[Bë nie zabëc mòwë starków]]” m. Jana Drzeżdżóna * lëteracczi kònkùrs òrganizowóny przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (→[[Kristina Mùza]] #3; [[Jón Walkùsz]]) * [[Òglowòpòlsczi kònkùrs lëteracczi m. Jana Trepczika]] ({{jãz.|pl}} Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Trepczyka (na tekst piosenki dla dzieci w języku kaszubskim))<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trepczyk-jan/</ref> === [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach|Kònkùrsë mùzyczné]] === * [[Kaszëbsczé karaoke]] * [[Kaszëbsczi Festiwal Pòlsczich i Swiatowëch Szlagerów]] – [[festiwal]] i kònkùrs * Kònkùrs [[Kaszëbsczi Idol]] * [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż recytatorsczi) * [[Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie|Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów m. Jana Trepczika w Miszewie]] ({{jãz.|pl}} ''Konkurs Piosenek Kaszubskich im. J. Trepczyka'') * https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/konkursy-i-festiwale-muzyczne/ * https://kartuzy.naszemiasto.pl/az-trzy-nagody-pierwsze-w-ii-ogolnopolskim-konkursie/ar/c13-4741887 * {{YouTube|7qJC5CxL5TQ|XVI Festiwal Pieśni Kaszubskich „Kaszeëbsczé tónë nad Môlim Mòrzã” Swarzewo’2015}} * [[Gminny Konkurs Piosenki Kaszubskiej]]<ref>https://chmielno.naszgok.pl/n,iii-gminny-konkurs-piosenki-kaszubskiej</ref> === [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach|Kònkùrsë recytatorsczé]] === * [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] (téż mùzyczny) === [[:Kategòrëjô:Kònkùrsë plasticzné na Kaszëbach|Kònkùrsë plasticzné]] === * [[Mòje Kaszëbë (kònkùrs)]] * „Jo!/Tak! Jô jem Kaszëba. Chcemë sã spisac dlô Kaszëb”<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/konkurs-plastyczny-jo-tak-jo-jem-kaszeba-chceme-sa-spisac-dlo-kaszeb/</ref> * Plasticzny kònkùrs „Kaszëbsczé malarstwò na skle”<ref>https://mojestrone.com/artykul/plasticzny-knkrs-n2286965</ref><ref>https://www.biblioteka.lebork.pl/oferta/konkursy/konkurs-kaszubskie-malarstwo-na-szkle/</ref> === Jinszé === * [[Złoti Jigrzan (kònkùrs)]] – kònkùrs dubbingowi * [[Rzeczë to pò kaszëbskù]]<ref>https://kaszuby24.pl/konkurs-rzecz-to-p-kasz-bsk-wraca-szukaja-nowych-slow-po-kaszubsku/</ref> – kònkùrs słowòùtwórczi * [[Kaszubi wczoraj i dziś (kònkùrs)]] – kònkùrs wiédzë * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów]] – kònkùrs wiédzë * [[Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim na Gduńsczim Ùniwersytece]] – kònkùrs wiédzë * [[Mésterstwa Pòlsczi w Zażëwanim Tobaczi]] – [[festiwal]] i kònkùrs szëkòwi * [[Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù]] w Lëni – kònkùrs szëkòwi * [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]] (téż kònkùrs; {{jãz.|pl}} ''Festiwal Humoru Kaszubskiego'') * [https://ciee-gda.pl/ciee-konkursy-2/zakonczone/zapros-gosci/zapros-gosci-do-swej-miejscowosci-wyniki-xii-edycji/ „Zaproś gości do swej miejscowości”] ** [https://kajakiempokaszubach.jimdofree.com/ziemia-zaborska/ kajakiempokaszubach.jimdofree.com – ''1 miejsce w konkursie wojewódzkim na wykonanie strony internetowej „Zaproś gości do swojej miejscowości”''] * https://www.spbojano.pl/2026/03/31/konkurs-na-ekologiczna-marzanne-w-stylu-kaszubskim-rozstrzygniety/ * https://www.spbojano.pl/2024/12/31/konkurs-na-wykonanie-kartki-bozonarodzeniowej/ <!-- + RKJ 2017 s. 60 --> === Kònkùrsë òdjimkòwé === == Òbaczë téż == * [[Nôdgroda]] * [[Festiwal]] * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] * [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20260416213550/https://radiokaszebe.pl/contests * https://aktualnekonkursy.pl/ * https://babaodpolskiego.pl/category/konkurs/ * https://papierowymotyl.pl/konkursy-literackie/ * https://pikpodlaskie.pl/polecane-konkursy-literackie/ * https://pisarze.pl/category/konkursy/ * https://www.e-konkursy.info/tagi/konkursy-literackie * https://www.portal-pisarski.pl/newsy/konkursy-literackie * https://wydawca.com.pl/category/konkursy/konkursy-literackie/ * https://wydawca.com.pl/wykaz-konkursow-literackich/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Kònkùrsë| ]] tr4ixcgn2jzz0xptuqpbdeirtusa9c5 14 12969 210335 199060 2026-08-05T03:20:37Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Ôrtë mùzeów]] 210335 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ôrtë mùzeów]] tudthtrsu11txcq2pq77b3jzxk1cq0h 10 13164 210253 209351 2026-08-04T17:01:39Z HaxelKaszëba 17492 210253 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}}<!----> |ar=arabsczi jãzëk<!--?--> |be=biôłorusczi jãzëk |bg=bułgarsczi jãzëk |ca=katalońsczi jãzëk |cs=czesczi jãzëk |csb=kaszëbsczi jãzëk |da=duńsczi jãzëk<!--dëńsczi jãzëk--> |de=niemiecczi jãzëk |dsb=dólnosorbsczi jãzëk<!-- dólnołuż. --> |en=angelsczi jãzëk |es=szpańsczi jãzëk |et=estońsczi jãzëk |fa=persczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |fi=fińsczi jãzëk |fr=francësczi jãzëk |gmh=strzédno-wësok-niemiecczi<!--{{RKJ|2007|50}}--> |gr=grecczi jãzëk<!--{{RKJ|2014|153}}--> |grc=stôrogreczi jãzëk<!--{{RKJ|2014|153}}--> |gsw=szwajcarzczé gwarë<!--?--> |hbs=serbòchòrwacczi jãzëk |he=hebrajsczi jãzëk<!--?--> |hsb=górnosorbsczi jãzëk |hu=wãgersczi jãzëk |hy=òrmiańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |is=islandzczi jãzëk<!--?--> |it=italsczi jãzëk |ja=japóńsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |ka=grëzyńsczi jãzëk<!--grëzyńsczi w {{RKJ|2013|132}}; grëzóńsczi w {{RKJ|2007|42}}--> |kl=grenlandzczi jãzëk<!--?--> |ko=kòreańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |la=łacyńsczi jãzëk |lt=lëtewsczi jãzëk |lu=luksembùrsczi jãzëk<!--?--> |lv=łotewsczi jãzëk |mk=macedońsczi jãzëk |nds=dólnoniemiecczi jãzëk<!--RKJ 2014 s. 92--> |nl=hòlendersczi jãzëk<!--RKJ 2024 s.354; téż holandzczi, hòlandzczi, niderlandzczi<ref>RKJ 2015 s. 2016</ref>, néderlandczi, néderlandzczi, òlendersczi? --> |no=norwesczi jãzëk |pl=pòlsczi jãzëk |pox=pòłabsczi jãzëk |prg=prësczi jãzëk |pt=pòrtugalsczi jãzëk |rm=jãzëk romansz<!--?--> |ro=rumùńsczi jãzëk |ru=rusczi jãzëk |sk=słowacczi jãzëk |sl=słoweńsczi jãzëk |sq=albańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2021|264}}--> |sr=serbsczi jãzëk |sv=szwédzczi jãzëk |szl=szląsczi etnolekt |tg=tadżicczi jãzëk<!--?--> |tk=turkmeńsczi jãzëk<!--?--> |tr=tërecczi jãzëk<!--{{RKJ|2018|41}}--> |uk=ùkrajińsczi jãzëk |zh=chińsczi jãzëk<!--{{RKJ|2024|354}}--> <!----------------------------------------------------------> |xpsi=prasłowiańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2016|117}}--> |#default={{{1|}}} }}</includeonly><noinclude> ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|de}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|en}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|es}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|es}} ---- </noinclude> nnvf43ilnhhmq63txn9ykea2rotza64 210256 210253 2026-08-04T18:31:00Z Iketsi 3254 RKJ|2014|161 210256 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}}<!----> |ar=arabsczi jãzëk<!--?--> |be=biôłorusczi jãzëk |bg=bułgarsczi jãzëk |ca=katalońsczi jãzëk |cs=czesczi jãzëk |csb=kaszëbsczi jãzëk |da=duńsczi jãzëk<!--dëńsczi jãzëk--> |de=niemiecczi jãzëk |dsb=dólnosorbsczi jãzëk<!-- dólnołuż. --> |en=angelsczi jãzëk |es=szpańsczi jãzëk |et=estońsczi jãzëk |fa=persczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |fi=fińsczi jãzëk |fr=francësczi jãzëk |gmh=strzédno-wësok-niemiecczi<!--{{RKJ|2007|50}}--> |gr=grecczi jãzëk<!--{{RKJ|2014|153}}--> |grc=stôrogreczi jãzëk<!--{{RKJ|2014|153}}--> |gsw=szwajcarzczé gwarë<!--?--> |hbs=serbòchòrwacczi jãzëk |he=hebrajsczi jãzëk<!--?--> |hsb=górnosorbsczi jãzëk |hu=wãgersczi jãzëk |hy=òrmiańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |is=islandzczi jãzëk<!--?--> |it=italsczi jãzëk |ja=japóńsczi jãzëk<!--{{RKJ|2014|161}}, téż japòńsczi {{RKJ|2013|132}}--> |ka=grëzyńsczi jãzëk<!--grëzyńsczi w {{RKJ|2013|132}}; grëzóńsczi w {{RKJ|2007|42}}--> |kl=grenlandzczi jãzëk<!--?--> |ko=kòreańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |la=łacyńsczi jãzëk |lt=lëtewsczi jãzëk |lu=luksembùrsczi jãzëk<!--?--> |lv=łotewsczi jãzëk |mk=macedońsczi jãzëk |nds=dólnoniemiecczi jãzëk<!--RKJ 2014 s. 92--> |nl=hòlendersczi jãzëk<!--RKJ 2024 s.354; téż holandzczi, hòlandzczi, niderlandzczi<ref>RKJ 2015 s. 2016</ref>, néderlandczi, néderlandzczi, òlendersczi? --> |no=norwesczi jãzëk |pl=pòlsczi jãzëk |pox=pòłabsczi jãzëk |prg=prësczi jãzëk |pt=pòrtugalsczi jãzëk |rm=jãzëk romansz<!--?--> |ro=rumùńsczi jãzëk |ru=rusczi jãzëk |sk=słowacczi jãzëk |sl=słoweńsczi jãzëk |sq=albańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2021|264}}--> |sr=serbsczi jãzëk |sv=szwédzczi jãzëk |szl=szląsczi etnolekt |tg=tadżicczi jãzëk<!--?--> |tk=turkmeńsczi jãzëk<!--?--> |tr=tërecczi jãzëk<!--{{RKJ|2018|41}}--> |uk=ùkrajińsczi jãzëk |zh=chińsczi jãzëk<!--{{RKJ|2024|354}}--> <!----------------------------------------------------------> |xpsi=prasłowiańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2016|117}}--> |#default={{{1|}}} }}</includeonly><noinclude> ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|de}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|en}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|es}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|es}} ---- </noinclude> mmxl5um65ihg5cv290j6bpzn29ml8qt 210357 210256 2026-08-05T11:32:51Z Iketsi 3254 +kk=kazachsczi jãzëk 210357 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}}<!----> |ar=arabsczi jãzëk<!--?--> |be=biôłorusczi jãzëk |bg=bułgarsczi jãzëk |ca=katalońsczi jãzëk |cs=czesczi jãzëk |csb=kaszëbsczi jãzëk |da=duńsczi jãzëk<!--dëńsczi jãzëk--> |de=niemiecczi jãzëk |dsb=dólnosorbsczi jãzëk<!-- dólnołuż. --> |en=angelsczi jãzëk |es=szpańsczi jãzëk |et=estońsczi jãzëk |fa=persczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |fi=fińsczi jãzëk |fr=francësczi jãzëk |gmh=strzédno-wësok-niemiecczi<!--{{RKJ|2007|50}}--> |gr=grecczi jãzëk<!--{{RKJ|2014|153}}--> |grc=stôrogreczi jãzëk<!--{{RKJ|2014|153}}--> |gsw=szwajcarzczé gwarë<!--?--> |hbs=serbòchòrwacczi jãzëk |he=hebrajsczi jãzëk<!--?--> |hsb=górnosorbsczi jãzëk |hu=wãgersczi jãzëk |hy=òrmiańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |is=islandzczi jãzëk<!--?--> |it=italsczi jãzëk |ja=japóńsczi jãzëk<!--{{RKJ|2014|161}}, téż japòńsczi {{RKJ|2013|132}}--> |ka=grëzyńsczi jãzëk<!--grëzyńsczi w {{RKJ|2013|132}}; grëzóńsczi w {{RKJ|2007|42}}--> |kl=grenlandzczi jãzëk<!--?--> |kk=kazachsczi jãzëk<!--?--> |ko=kòreańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2013|132}}--> |la=łacyńsczi jãzëk |lt=lëtewsczi jãzëk |lu=luksembùrsczi jãzëk<!--?--> |lv=łotewsczi jãzëk |mk=macedońsczi jãzëk |nds=dólnoniemiecczi jãzëk<!--RKJ 2014 s. 92--> |nl=hòlendersczi jãzëk<!--RKJ 2024 s.354; téż holandzczi, hòlandzczi, niderlandzczi<ref>RKJ 2015 s. 2016</ref>, néderlandczi, néderlandzczi, òlendersczi? --> |no=norwesczi jãzëk |pl=pòlsczi jãzëk |pox=pòłabsczi jãzëk |prg=prësczi jãzëk |pt=pòrtugalsczi jãzëk |rm=jãzëk romansz<!--?--> |ro=rumùńsczi jãzëk |ru=rusczi jãzëk |sk=słowacczi jãzëk |sl=słoweńsczi jãzëk |sq=albańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2021|264}}--> |sr=serbsczi jãzëk |sv=szwédzczi jãzëk |szl=szląsczi etnolekt |tg=tadżicczi jãzëk<!--?--> |tk=turkmeńsczi jãzëk<!--?--> |tr=tërecczi jãzëk<!--{{RKJ|2018|41}}--> |uk=ùkrajińsczi jãzëk |zh=chińsczi jãzëk<!--{{RKJ|2024|354}}--> <!----------------------------------------------------------> |xpsi=prasłowiańsczi jãzëk<!--{{RKJ|2016|117}}--> |#default={{{1|}}} }}</includeonly><noinclude> ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|de}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|en}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|es}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|es}} ---- </noinclude> 4c72m10u0l6v7mhqemchwohtataz000 0 13224 210342 204237 2026-08-05T04:23:19Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 210342 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (4).jpg|mały|Mùlk (2024)]] '''Restaùracjô Mùlk''' – [[chëcz]] [[Kaszëbskô kùchnia|kaszëbskô]] od [[2012]]<ref>https://www.trojmiasto.pl/MLK-Checz-kaszubska-o46439.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260508092256/https://mulk.pl/</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (3).jpg|2016 Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (1).jpg|2016 Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (2).jpg|2016 Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (5).jpg|2024 </gallery> == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Chëcz (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Festiwal Kaszëbsczich Filmów]] * [[Miszewkò]] |col3= === Jiné restaùracje === {{#categorytree:Restaùracje|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://mulk.pl/ Domôcô starna] * https://www.mojekonferencje.pl/gdansk/restauracja-mulk * https://radiogdansk.pl/kultura/2018/03/09/przewodnik-kulinarny-rg-kaszubska-goscinnosc-w-nowoczesnym-stylu-czyli-restauracja-mulk/ * https://www.smakosze.info.pl/mulk-miszewko {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Restaùracje]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùchnia]] nd43suiuf5fug9j09vsjt3l2cp2xrcb 210349 210342 2026-08-05T04:43:16Z Iketsi 3254 {{Jiné znaczënczi}} 210349 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Jiné znaczënczi}} [[Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (4).jpg|mały|Mùlk (2024)]] '''Restaùracjô Mùlk''' – [[chëcz]] [[Kaszëbskô kùchnia|kaszëbskô]] od [[2012]]<ref>https://www.trojmiasto.pl/MLK-Checz-kaszubska-o46439.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260508092256/https://mulk.pl/</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (3).jpg|2016 Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (1).jpg|2016 Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (2).jpg|2016 Òbrôzk:Miszewko - restauracja Mùlk (5).jpg|2024 </gallery> == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Chëcz (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Festiwal Kaszëbsczich Filmów]] * [[Miszewkò]] |col3= === Jiné restaùracje === {{#categorytree:Restaùracje|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://mulk.pl/ Domôcô starna] * https://www.mojekonferencje.pl/gdansk/restauracja-mulk * https://radiogdansk.pl/kultura/2018/03/09/przewodnik-kulinarny-rg-kaszubska-goscinnosc-w-nowoczesnym-stylu-czyli-restauracja-mulk/ * https://www.smakosze.info.pl/mulk-miszewko {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Restaùracje]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùchnia]] brh7x8ahe9tbfroh0tznrsyv43co44x 0 13226 210273 204281 2026-08-04T20:21:10Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Nôdgroda m. Òskara Kòlberga]] 210273 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kolberg 2022 14.jpg|mały|]] '''Nôdgroda miona Òskara Kòlberga''' – wëapartnienié<ref>https://nagrodakolberg.pl/nagroda</ref>. == Laùreacë == * [[Władisłôw Côrnowsczi]] == Òbaczë téż == * [[Oskar Kolberg]] * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.nagrodakolberg.pl/laureaci {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôdgroda m. Òskara Kòlberga]] hxis0dm16texbik3u0mkgxohk507nx3 210277 210273 2026-08-04T20:27:46Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 210277 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kolberg 2022 14.jpg|mały|]] '''Nôdgroda miona Òskara Kòlberga''' – wëapartnienié<ref>https://nagrodakolberg.pl/nagroda</ref>. == Laùreacë == * [[Władisłôw Côrnowsczi]] == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Nôdgroda]] * [[Oskar Kolberg]] |col2= === Jiné nôdgrodë === {{#categorytree:Nôdgrodë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.nagrodakolberg.pl/laureaci {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôdgroda m. Òskara Kòlberga]] qqz1y85kvcg6rl006bgseo8uvbisgp9 0 13257 210211 209951 2026-08-04T14:41:17Z Iketsi 3254 {{Jiné znaczënczi}} 210211 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} {{Jiné znaczënczi}} '''Midzëkòngresowi Zjôzd Młodëch Kaszëbów''' ({{jãz.|pl}} ''Zjazd Młodych Kaszubów'') – gromada młodëch [[Kaszëbi|Kaszëbów]]<ref>https://web.archive.org/web/20260706173842/http://www.szwajcaria-kaszubska.pl/kaszuby/spolecznosc/item/3568-zjazd-mlodych-kaszubow</ref>. === 2025 (VII) === * Òrganizatorzë:<ref>https://mojestrone.com/artykul/kaszbsk-mlodzez-n2061105</ref> ** [[Klub Młodëch Kaszëbów „Cassubia”]] ** part [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] z [[Góra (wejrowsczi kréz)|Gòrë]] i [[Part Banino|Banina]]<ref>https://kurierkaszubski.eu/luzino-zjazd-mlodych-kaszubow-nagrodzono-mlodych-regionalistow-skarby-zatopione-z-kaszubszczyznie/</ref> ** itp. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Zjôzd Kaszëbów (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] * [[Klub Młodëch Kaszëbów „Cassubia”]] * [[Klub Młodëch Kaszëbów „Òska”]] }} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * 2024: ** http://kurierkaszubski.eu/luzino-zjazd-mlodych-kaszubow-nagrodzono-mlodych-regionalistow-skarby-zatopione-z-kaszubszczyznie/ * 2025: ** https://web.archive.org/web/20260706173842/http://www.szwajcaria-kaszubska.pl/kaszuby/spolecznosc/item/3568-zjazd-mlodych-kaszubow === Szëkba === {{Szëkba|Zjôzd Młodëch Kaszëbów}} {{Szëkba|Swiatowi Zjôzd Kaszëbów}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] bnrlynhcvxryon9rw4nmq5urx2dpxug 0 13332 210299 207214 2026-08-04T21:35:39Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Wëdôwizna „Region”]] do [[Region (wëdôwizna)]]: Region (wëdôwizna) 207214 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka|1=[https://web.archive.org/web/20260713031038/https://kaszubskieforumkultury.pl/wp-content/uploads/2026/03/2.jpeg]}} '''Wëdôwizna „Region”''' ({{jãz.|pl}} ''Wydawnictwo „Region”'') w [[Gdiniô|Gdini]] je kùlturową jinstitucëją, chtërna pòwsta w [[1992]] rokù<ref>https://www.gdyniaprzedsiebiorcza.pl/pl/firmy-rodzinne/materialy-video/wydawnictwo-region/</ref>. Jegò robota polégô m.jin. na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów przez wëdëwanié i drëkòwanié w dzysdniowim pisënkù dokôzów kaszëbsczich lëteratów. Wëdôwizna „Region” wëdôwô pò pòlskù wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów ë jinszé). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Wëdôwiznë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} * https://czec.pl/wydawnictwo-region {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Wëdôwiznë ksążkòwé|Region]] [[Kategòrëjô:Gdiniô]] h459u5n1cwrzj9cwib793flfwkttezn 10 13421 210254 208890 2026-08-04T18:26:39Z Terrus38 14026 210254 wikitext text/x-wiki <div style="font-size: 1.4em; font-weight: bold; margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding-bottom: 0.25em;">Òd nowëch i slédno rozbùdowónëch artiklów...</div> <div style="display: flex; flex-direction: row-reverse; align-items: flex-start; margin-top: 15px;"> <div style="flex-shrink: 0; width: 170px; text-align: right;">[[File:Ancient Sparta - foundations of buildings.jpg|150px|link=|alt=Rujinë stôrożëtny Spartë]]</div> <div style="flex-grow: 1; padding-right: 10px;"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px;"> <li>…kùli królów narôz rządzëło Spartą <small> ''na òdjimkù'' </small> òb czasë stôrożëtny '''[[Greckô|Grecje]]'''?</li> <li>…czim prezydent Kwasniewsczi wëapartnił '''[[Elżbiéta II|Elżbiétã II]]'''?</li> <li>…jak wëzdrzi administracyjny pòdzél '''[[Malezjô|Malezje]]'''?</li> <li>…jaczi òrgan ùdëtkôwiô '''[[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]'''</li> <li>…òd chtërnégò rokù a jak czãsto òrganizowóny '''[[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]'''?</li> </ul> </div> </div> 3ajtog5frq34r18o0e1j6n7iudrqeff 210255 210254 2026-08-04T18:26:52Z Terrus38 14026 210255 wikitext text/x-wiki <div style="font-size: 1.4em; font-weight: bold; margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding-bottom: 0.25em;">Òd nowëch i slédno rozbùdowónëch artiklów...</div> <div style="display: flex; flex-direction: row-reverse; align-items: flex-start; margin-top: 15px;"> <div style="flex-shrink: 0; width: 170px; text-align: right;">[[File:Ancient Sparta - foundations of buildings.jpg|150px|link=|alt=Rujinë stôrożëtny Spartë]]</div> <div style="flex-grow: 1; padding-right: 10px;"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px;"> <li>…kùli królów narôz rządzëło Spartą <small> ''na òdjimkù'' </small> òb czasë stôrożëtny '''[[Greckô|Grecje]]'''?</li> <li>…czim prezydent Kwasniewsczi wëapartnił '''[[Elżbiéta II|Elżbiétã II]]'''?</li> <li>…jak wëzdrzi administracyjny pòdzél '''[[Malezjô|Malezje]]'''?</li> <li>…jaczi òrgan ùdëtkôwiô '''[[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]'''?</li> <li>…òd chtërnégò rokù a jak czãsto òrganizowóny '''[[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]'''?</li> </ul> </div> </div> lkgtej7rk5vhzxfjm9w123pip418yrs 210261 210255 2026-08-04T18:47:58Z Iketsi 3254 ... → … 210261 wikitext text/x-wiki <div style="font-size: 1.4em; font-weight: bold; margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding-bottom: 0.25em;">Òd nowëch i slédno rozbùdowónëch artiklów…</div> <div style="display: flex; flex-direction: row-reverse; align-items: flex-start; margin-top: 15px;"> <div style="flex-shrink: 0; width: 170px; text-align: right;">[[File:Ancient Sparta - foundations of buildings.jpg|150px|link=|alt=Rujinë stôrożëtny Spartë]]</div> <div style="flex-grow: 1; padding-right: 10px;"> <ul style="margin: 0; padding-left: 20px;"> <li>…kùli królów narôz rządzëło Spartą <small> ''na òdjimkù'' </small> òb czasë stôrożëtny '''[[Greckô|Grecje]]'''?</li> <li>…czim prezydent Kwasniewsczi wëapartnił '''[[Elżbiéta II|Elżbiétã II]]'''?</li> <li>…jak wëzdrzi administracyjny pòdzél '''[[Malezjô|Malezje]]'''?</li> <li>…jaczi òrgan ùdëtkôwiô '''[[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]'''?</li> <li>…òd chtërnégò rokù a jak czãsto òrganizowóny '''[[Wielewsczi Turniér Gadëszów]]'''?</li> </ul> </div> </div> 1juemongksshg1sqrs39cg3chq4aiil 10 13427 210202 209870 2026-08-04T14:28:20Z HaxelKaszëba 17492 restaùracjô meiji 210202 wikitext text/x-wiki <noinclude>* [[Wiki:Articzel tidzenia]]</noinclude><div style="margin-top: 1em;"> [[File:Meiji tenno1.jpg|200px|right|link=Restùracjô Meiji|alt=Césôrz Meiji]] <div style="font-weight: bold; font-size: 1.4em;">[[Restaùracjô Meiji]]</div> <div style="margin-top: 0.5em; line-height: 1.6; font-size: 1.25em;">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòjskòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césarzowi [[Mutsuhito]] (Meiji). Ne wëdarzenia zakùńczëłë pònad 260-latny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju. Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industriowé państwò a jednã z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczich pòtãgów [[Azjô|Azje]]. Restaùracjô bëła òdpòwiedzą na roscący bënowi krizys a nôcësk zôpadnëch mòcarstwów, jaczé sã domôgałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny biznes. Refòrmë òbjimałë wnetka wszëtczé wietwie żëcégò - administracjã, wòjskò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò a téż spòlëznową strukturã. </div> <div style="margin-top: 1em; font-size: 1.25em; font-weight: bold;">[[Restaùracjô Mùlk|» Czëtôj dali...]]</div> </div> pqtkerjpkcutp4b1s7vwak7ce5ww3tk 210203 210202 2026-08-04T14:29:27Z HaxelKaszëba 17492 210203 wikitext text/x-wiki <noinclude>* [[Wiki:Articzel tidzenia]]</noinclude><div style="margin-top: 1em;"> [[File:Meiji tenno1.jpg|200px|right|link=Restùracjô Meiji|alt=Césôrz Meiji]] <div style="font-weight: bold; font-size: 1.4em;">[[Restaùracjô Meiji]]</div> <div style="margin-top: 0.5em; line-height: 1.6; font-size: 1.25em;">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòjskòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césarzowi [[Mutsuhito]] (Meiji). Ne wëdarzenia zakùńczëłë pònad 260-latny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju. Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industriowé państwò a jednã z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczich pòtãgów [[Azjô|Azje]]. Restaùracjô bëła òdpòwiedzą na roscący bënowi krizys a nôcësk zôpadnëch mòcarstwów, jaczé sã domôgałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny biznes. Refòrmë òbjimałë wnetka wszëtczé wietwie żëcégò - administracjã, wòjskò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò a téż spòlëznową strukturã. Òd zôczątkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtnowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”). Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama. Włôdze sã òbawiałë roscącëch cësków chrzescëjaństwa a mòżebnotë zanôleżnoscë Japóńsczi òd [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiarë mógł ùzdrzec w jinszich partach [[Azjô|Azje]]. </div> <div style="margin-top: 1em; font-size: 1.25em; font-weight: bold;">[[Restaùracjô Mùlk|» Czëtôj dali...]]</div> </div> 8rr6aepnpmio9wv559yl5pnodiyjnld 210204 210203 2026-08-04T14:30:11Z HaxelKaszëba 17492 210204 wikitext text/x-wiki <noinclude>* [[Wiki:Articzel tidzenia]]</noinclude><div style="margin-top: 1em;"> [[File:Meiji tenno1.jpg|200px|right|link=Restùracjô Meiji|alt=Césôrz Meiji]] <div style="font-weight: bold; font-size: 1.4em;">[[Restaùracjô Meiji]]</div> <div style="margin-top: 0.5em; line-height: 1.6; font-size: 1.25em;">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòjskòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césarzowi [[Mutsuhito]] (Meiji). Ne wëdarzenia zakùńczëłë pònad 260-latny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju. Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industriowé państwò a jednã z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczich pòtãgów [[Azjô|Azje]]. Restaùracjô bëła òdpòwiedzą na roscący bënowi krizys a nôcësk zôpadnëch mòcarstwów, jaczé sã domôgałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny biznes. Refòrmë òbjimałë wnetka wszëtczé wietwie żëcégò - administracjã, wòjskò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò a téż spòlëznową strukturã. Òd zôczątkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtnowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”). Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama. </div> <div style="margin-top: 1em; font-size: 1.25em; font-weight: bold;">[[Restaùracjô Mùlk|» Czëtôj dali...]]</div> </div> 2zn0vbmis8ggiag87in18wyz3u7czcb 210205 210204 2026-08-04T14:30:59Z HaxelKaszëba 17492 210205 wikitext text/x-wiki <noinclude>* [[Wiki:Articzel tidzenia]]</noinclude><div style="margin-top: 1em;"> [[File:Meiji tenno1.jpg|200px|right|link=Restùracjô Meiji|alt=Césôrz Meiji]] <div style="font-weight: bold; font-size: 1.4em;">[[Restaùracjô Meiji]]</div> <div style="margin-top: 0.5em; line-height: 1.6; font-size: 1.25em;">'''Restaùracjô Meiji''' [[Japóńsczi jãzëk|(jap]]. 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) - cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòjskòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césarzowi [[Mutsuhito]] (Meiji). Ne wëdarzenia zakùńczëłë pònad 260-latny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju. Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industriowé państwò a jednã z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczich pòtãgów [[Azjô|Azje]]. Restaùracjô bëła òdpòwiedzą na roscący bënowi krizys a nôcësk zôpadnëch mòcarstwów, jaczé sã domôgałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny biznes. Refòrmë òbjimałë wnetka wszëtczé wietwie żëcégò - administracjã, wòjskò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò a téż spòlëznową strukturã. Òd zôczątkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtnowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ([[Japóńsczi jãzëk|jap]]. 鎖国 – „zamkłi kraj”). </div> <div style="margin-top: 1em; font-size: 1.25em; font-weight: bold;">[[Restaùracjô Mùlk|» Czëtôj dali...]]</div> </div> 6wapcimj1laqwvxnh4vhmpt4ztexse3 210223 210205 2026-08-04T15:09:02Z Iketsi 3254 [[Restaùracjô Mùlk|Mùlk]] → [[Restaùracjô Meiji|Meiji]] 210223 wikitext text/x-wiki <noinclude>* [[Wiki:Articzel tidzenia]]</noinclude><div style="margin-top: 1em;"> [[File:Meiji tenno1.jpg|250px|right|link=Restùracjô Meiji|alt=Césôrz Meiji]] <div style="font-weight: bold; font-size: 1.4em;">[[Restaùracjô Meiji]]</div> <div style="margin-top: 0.5em; line-height: 1.6; font-size: 1.25em;">'''Restaùracjô Meiji''' ({{jãz.|ja}} 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) – cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòjskòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césarzowi [[Mutsuhito]] (Meiji). Ne wëdarzenia zakùńczëłë pònad 260-latny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju. Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industriowé państwò a jednã z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczich pòtãgów [[Azjô|Azje]]. Restaùracjô bëła òdpòwiedzą na roscący bënowi krizys a nôcësk zôpadnëch mòcarstwów, jaczé sã domôgałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny biznes. Refòrmë òbjimałë wnetka wszëtczé wietwie żëcégò - administracjã, wòjskò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò a téż spòlëznową strukturã. Òd zôczątkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtnowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ({{jãz.|ja}} 鎖国 – „zamkłi kraj”). </div> <div style="margin-top: 1em; font-size: 1.25em; font-weight: bold;">[[Restaùracjô Mùlk|» Czëtôj dali...]]</div> </div> 00d89jqmznfbjbrekfq03styk3dmkmm 210224 210223 2026-08-04T15:09:30Z Iketsi 3254 [[Restaùracjô Mùlk|Mùlk]] → [[Restaùracjô Meiji|Meiji]] 210224 wikitext text/x-wiki <noinclude>* [[Wiki:Articzel tidzenia]]</noinclude><div style="margin-top: 1em;"> [[File:Meiji tenno1.jpg|250px|right|link=Restùracjô Meiji|alt=Césôrz Meiji]] <div style="font-weight: bold; font-size: 1.4em;">[[Restaùracjô Meiji]]</div> <div style="margin-top: 0.5em; line-height: 1.6; font-size: 1.25em;">'''Restaùracjô Meiji''' ({{jãz.|ja}} 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) – cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòjskòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césarzowi [[Mutsuhito]] (Meiji). Ne wëdarzenia zakùńczëłë pònad 260-latny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju. Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industriowé państwò a jednã z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczich pòtãgów [[Azjô|Azje]]. Restaùracjô bëła òdpòwiedzą na roscący bënowi krizys a nôcësk zôpadnëch mòcarstwów, jaczé sã domôgałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny biznes. Refòrmë òbjimałë wnetka wszëtczé wietwie żëcégò - administracjã, wòjskò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò a téż spòlëznową strukturã. Òd zôczątkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtnowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ({{jãz.|ja}} 鎖国 – „zamkłi kraj”). </div> <div style="margin-top: 1em; font-size: 1.25em; font-weight: bold;">[[Restaùracjô Meiji|» Czëtôj dali...]]</div> </div> 30rhdaae2bfu18xoh09z22odqrius43 210279 210224 2026-08-04T20:51:56Z HaxelKaszëba 17492 210279 wikitext text/x-wiki <noinclude>* [[Wiki:Articzel tidzenia]]</noinclude><div style="margin-top: 1em;"> [[File:Meiji tenno1.jpg|200px|right|link=Restaùracjô Meiji|alt=Césôrz Meiji]] <div style="font-weight: bold; font-size: 1.4em;">[[Restaùracjô Meiji]]</div> <div style="margin-top: 0.5em; line-height: 1.6; font-size: 1.25em;">'''Restaùracjô Meiji''' ({{jãz.|ja}} 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) – cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòjskòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césarzowi [[Mutsuhito]] (Meiji). Ne wëdarzenia zakùńczëłë pònad 260-latny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju. Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industriowé państwò a jednã z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczich pòtãgów [[Azjô|Azje]]. Restaùracjô bëła òdpòwiedzą na roscący bënowi krizys a nôcësk zôpadnëch mòcarstwów, jaczé sã domôgałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny biznes. Refòrmë òbjimałë wnetka wszëtczé wietwie żëcégò - administracjã, wòjskò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò a téż spòlëznową strukturã. Òd zôczątkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtnowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ({{jãz.|ja}} 鎖国 – „zamkłi kraj”). </div> <div style="margin-top: 1em; font-size: 1.25em; font-weight: bold;">[[Restaùracjô Meiji|» Czëtôj dali...]]</div> </div> eubzf10wy4xgam6pzh11cyqfaafrvaq 0 13437 210206 209979 2026-08-04T14:31:36Z Iketsi 3254 + 210206 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka|1=[https://prowly-prod.s3.eu-west-1.amazonaws.com/uploads/landing_page_image/image/619055/fff3115258f82140840f9d07abbb429b.jpg]}} '''Pò kaszëbskù w McDonaldze''' ({{jãz.|pl}} ''Po kaszubsku w McDonald’s'') – kòżdoroczny [[kònkùrs]] recytatorsczi i mùzyczny pò [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] dlô dzecë<ref>{{YouTube|v=M-d6DKrCISA|tit=Pò kaszëbskù w McDonaldze 2023 {{!}} 24kaszuby.pl|k=Kaszuby24}}</ref>. Òdbiwó sã w [[Pùck|Pùckù]]. Wëstąpic mògą ùczniowie spòdlecznëch szkòłów, gimnazjów a wëżigimnazjowëch szkòłów. Nie mùszi sã rëchli zapisowac, le Nót je przëniesc sobą szkòlné legitimacje<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20221201033859/http://belok.kaszubia.com/wiadla/po-kaszebsku-w-mcdonaldze-2</ref>. == Kònkùrsë w rozmajitëch lat == ;2012 – w niedzelã [[22 łżëkwiata]] w gòdzënach 12 w pôłnié – 4 pò pôłnim * 1. môl – 300 zł * 2. môl – 200 zł * 3. môl – 100 zł (dlô dwùch gôdôszów) * Wëprzédnienia: 4 rôczbë do McDonald's pò 75 zł, 6 rôczbów do McDonald's pò 50 zł<ref name=":0" /> ;2014 – [[18 maja]] * 1. môl – 300 zł * 2. môl – 200 zł * 3. môl – 100 zł (dlô dwùch gôdôszów)<ref>https://gmina.puck.pl/konkurs-jezyka-kaszubskiego/</ref><ref>https://puck.naszemiasto.pl/puck-kaszubski-konkurs-w-restauracji-mcdonalds/ar/c11-2277466</ref><ref>https://kaszuby24.pl/konkurs-jezyka-kaszubskiego-w-restauracji-mcdonalds/</ref><ref>{{YouTube|v=aXUy7cLpKIE|tit=Konkurs języka kaszubskiego|k=24 kaszuby}}</ref> ;2016<ref>https://puck.naszemiasto.pl/po-kaszebsku-w-mcdonaldze-czyli-konkurs-kaszubskiego-w/ar/c8-3702465</ref><ref>https://www.facebook.com/events/radio-kasz%C3%ABb%C3%AB/p%C3%B2-kasz%C3%ABbsk%C3%B9-w-mcdonalds-w-pucku-24-kwietnia/988687027885156/</ref> ;2017 – [[23 łżëkwiata]]<ref>https://gmina.puck.pl/konkurs-jezyka-kaszubskiego-w-restauracji-mcdonalds-w-pucku/</ref><ref>https://kaszuby24.pl/konkurs-jezyka-kaszubskiego-restauracji-mcdonalds-pucku/</ref> ;2019 (VIII) – [[11 maja]] òd 10 do 14 i [[12 maja]] òd 10 do 15<ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20190915204734/https://radiokaszebe.pl/po-kaszubsku-w-mcdonaldzie-w-pucku/|jaz=pl}}</ref><ref>https://praca.mcdonalds.pl/blog/po-kaszebsku-w-mcdonald-s/</ref><ref>{{#invoke:ArchivePrefix|full|https://web.archive.org/web/20260713053247/https://www.linkedin.com/feed/update/urn:li:activity:6537617527051173889|prosto=https://dms.licdn.com/playlist/vid/v2/C4D05AQFli-IHrolaxQ/feedshare-captions-thumbnails-dualWrite-inhouse-mp4_h264_aac_500k/feedshare-captions-thumbnails-dualWrite-inhouse-mp4_h264_aac_500k/0/1589388933514?e=2147483647&v=beta&t=SUriul6s7S8hluaSLRl48kd7Ymz3fhzHKy_v72Y2mEE|jaz=pl,csb}}</ref> ;2020<ref>https://dorzeczy.pl/bezpieczenstwo-zywnosci/147685/mcdonalds-myslimy-lokalnie-dzialamy-globalnie.html</ref> ;2023 (10.) – [[22 łżëkwiata]] * Frekwencjô: 90<ref>https://wiadomosci.onet.pl/trojmiasto/po-kaszebsku-w-mcdonaldze-w-pucku-konkurs-ktory-promuje-lokalna-kulture/vmg5gbq</ref><ref>{{YouTube|v=M-d6DKrCISA|tit=Pò kaszëbskù w McDonaldze 2023 {{!}} 24kaszuby.pl|k=Kaszuby24}}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20250130010322/https://radiokaszebe.pl/event/po-kaszubsku-w-mcdonalds-22-iv/</ref><ref>https://gdynia.naszemiasto.pl/konkurs-kaszubski-w-restauracji-mcdonalds-w-pucku-2023/ar/c13-9298325</ref><ref>https://gdynia.naszemiasto.pl/konkurs-kaszubski-w-restauracji-mcdonalds-w-pucku-2023/gh/c13-9298325</ref> ;2024 (11.) – [[20 łżëkwiata]]<ref>https://miastopuck.pl/galeria/konkurs-jezyka-kaszubskiego-w-mcdonalds.html</ref><ref>https://dziennikpucki.pl/powiat-pucki/11-edycja-kaszubskiego-konkursu-w-mcdonalds-w-pucku-rekordowa-frekwencja/</ref><ref>https://dziennikpucki.pl/powiat-pucki/konkurs-jezyka-kaszubskiego-w-mcdonalds-w-pucku-2024/</ref><ref>https://dziennikpucki.pl/galerie/11-edycja-kaszubskiego-konkursu-w-mcdonalds-w-pucku/</ref><ref>https://powiat.puck.pl/aktualnosci/670-sprawdz-swoj-jezyk-kaszubski-z-mcdonalds-puck.html</ref> ;2025 (12.) – [[12 łżëkwiata]]<ref>https://dziennikpucki.pl/norda/12-edycja-kaszubskiego-konkursu-w-mcdonalds-w-pucku/</ref><ref>https://dziennikpucki.pl/galerie/12-edycja-kaszubskiego-konkursu-w-mcdonalds-w-pucku/</ref><ref>https://mcdonalds.pl/o-mcdonalds/biuro-prasowe/398172-godome-po-kaszebsku</ref><ref>https://miastopuck.pl/galeria/po-kaszubsku-w-mcdonalds-2025.html</ref><ref>{{YouTube|v=4j4LFplWh2A|tit=Kònkùrs Kaszëbsczégò Jãzëka w McDonald's|k=Kaszëbë i swiat}}</ref> ;2026 (13.) – [[18 łżëkwiata]]<ref>{{YouTube|v=FRzD_Wt2VCA|tit=PUCK: Po kaszubsku w Mc'Donalds — Bałtycka TV}}</ref><ref>https://dziennikbaltycki.pl/13-edycja-konkursu-jezyka-kaszubskiego-za-nami-ponad-setka-mlodych-uczestnikow-i-wielkie-emocje/ar/c5p2-28930595</ref><ref>https://dziennikbaltycki.pl/13-edycja-konkursu-jezyka-kaszubskiego-za-nami-ponad-setka-mlodych-uczestnikow-i-wielkie-emocje/gh/c5p2-28930595</ref><ref>https://dziennikbaltycki.pl/13-edycja-konkursu-jezyka-kaszubskiego-za-nami-ponad-setka-mlodych-uczestnikow-i-wielkie-emocje/gh/c5p2-28930595/2</ref><ref>https://dziennikbaltycki.pl/mlodzi-godaja-po-kaszubsku-13-odslona-konkursu-jezykowego-w-mcdonalds-w-pucku/ar/c3p2-28913425</ref><ref>https://mcdonalds.pl/o-mcdonalds/biuro-prasowe/455405-po-kaszebsku-w-mcdonaldze-po-raz-13-zakonczyl-sie-doroczny-konkurs-jezyka-kaszubskiego-w-puckim-mcdonalds</ref><ref>https://sztum.naszemiasto.pl/mlodzi-godaja-po-kaszubsku-13-odslona-konkursu-jezykowego-w-mcdonalds-w-pucku/ar/c3p2-28913425</ref><ref>https://wejherowo.naszemiasto.pl/mlodzi-godaja-po-kaszubsku-13-odslona-konkursu-jezykowego-w-mcdonalds-w-pucku/ar/c3p2-28913425</ref><ref>https://wejherowo.naszemiasto.pl/mlodzi-godaja-po-kaszubsku-13-odslona-konkursu-jezykowego-w-mcdonalds-w-pucku/gh/c3p2-28913425</ref><ref>https://wiadomosci.onet.pl/kraj/konkurs-jezyka-kaszubskiego-w-pucku-13-edycja-po-kaszebsku-w-mcdonaldze/shzwt9j</ref><ref>https://www.facebook.com/BaltyckaTV/videos/13-edycja-konkursu-j%C4%99zyka-kaszubskiego-w-mcdonalds-w-puckuj%C4%99zyk-kaszubski-jako-j/2149040949196169/</ref><ref>https://miastopuck.pl/kalendarz-wydarzen/po-kaszubsku-w-mcdonalds-xiii-konkurs-jezyka-kaszubskiego-dla-dzieci-i-mlodziezy.html</ref><ref>https://nadmorski24.pl/aktualnosci/79445-po-kaszubsku-w-jednej-z-popularnych-restauracji-w-pucku</ref><ref>https://pomorska.pl/w-tej-restauracji-mcdonalds-mowia-po-kaszubsku/ar/c3-14180219</ref><ref>https://pomorska.pl/w-tej-restauracji-mcdonalds-mowia-po-kaszubsku/gh/c3-14180219</ref><ref>https://www.facebook.com/PuckNM/videos/po-kaszubsku-w-mcdonalds-w-pucku/1485103419928682/</ref><ref>https://pckziu-puck.pl/szkola-dzienna/aktualnosci/po-kaszubsku-w-mcdonalds-czyli-xiii-edycja-konkursu-jezyka-kaszubskiego/</ref><ref>https://radiokaszebe.pl/events/xiii-konkurs-jezyka-kaszubskiego-w-puckim-mcdonald-s-76</ref> == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[McDonald's]] * [[Adóm Hébel]] |col2= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach === {{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë|2}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260416200443/https://radiokaszebe.pl/news/puck-konkurs-po-kaszebsku-w-mcdonaldze-dla-dzieci-i-mlodziezy-845 Puck: Konkurs „Pò kaszëbskù w McDonaldze” dla dzieci i młodzieży] + [https://web.archive.org/web/20260416200446im_/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_mcdonald_konurs_kaszubski_puck.mp3 .mp3] === Szëkba === {{Szëkba|Pò kaszëbskù w McDonaldze}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach]] [[Kategòrëjô:Kònkùrsë mùzyczné na Kaszëbach]] [[Kategòrëjô:Restaùracje]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] ix698qw05kfxqaojxl53l66x7plhu2m 0 13529 210208 208939 2026-08-04T14:35:50Z Iketsi 3254 +2015 210208 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} {{Jiné znaczënczi}} '''Tôrdżi Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Ksążczi Costerina'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/ndgrod-na-knkrsu-n2399704</ref> abò '''Tôrdżi Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi Ksążczi Costerina'''<ref>https://mojestrone.com/artykul/biblioteka-zdze-za-n1551421</ref> ({{jãz.|pl}} ''Targi Książki Kaszubskiej i Pomorskiej Costerina'') – tôrdżi. * 2006<ref>https://www.bibliotekakoscierzyna.pl/targi-2006/</ref> * 2010<ref>https://ksiegarnia.bernardinum.com.pl/pl/n/Targi-Koscierzyna/35</ref> * 2014<ref>https://gdansk.ipn.gov.pl/pl2/aktualnosci/18163,Targi-Ksiazki-Kaszubskiej-i-Pomorskiej-Costerina-2014-Nagroda-dla-Piotra-Brzezin.html</ref> * 2015 (XVI Tôrdżi Kaszëbsczi i Pòmòrsczi Ksążczi)<ref>https://web.archive.org/web/20160405171419/http://belok.kaszubia.com/wiadla/costerina-2015</ref> * 2018 – [[7 lëpińca]]<ref>http://koscierzyna.naszemiasto.pl/artykul/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej,4717315,artgal,t,id,tm.html</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/2</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/3</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/4</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/5</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/6</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/7</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/8</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/9</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/10</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/11</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/12</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/13</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/14</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/15</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/16</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/17</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/18</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/19</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/20</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/21</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/22</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/23</ref><ref>https://koscierzyna.naszemiasto.pl/koscierskie-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej/gh/c13-4717315/24</ref> * 2019 (XX)<ref>https://kfp.pl/wiadomosc/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej-w-koscierzynie-costerina?page_no=1</ref><ref>https://kfp.pl/wiadomosc/xx-targi-ksiazki-kaszubskiej-i-pomorskiej-w-koscierzynie-costerina?page_no=2</ref><ref>https://czec.pl/pl/n/33</ref><ref>https://ksiegarnia.bernardinum.com.pl/pl/n/918</ref> * 2020 * 2021 * 2022 * 2023 * 2024 * 2025 (XXV)<ref>https://kartuzy.info/artykul/xxv-targi-ksiazki-kaszubskiej-n1718449</ref> == Òbaczë téż == {{Pòdobnô pòzwa|Costerina}} === Pòłączoné témë === * [[Tôrg]] * [[Kòscérzna]] === Jiné tôrdżi === {{#categorytree:Tôrdżi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Tôrdżi|Costerina]] p6wlq6gmvoppsp7zt6xydxz9m6a2m3m 10 13565 210306 209802 2026-08-04T21:44:48Z Iketsi 3254 +@ostanceprosb 210306 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}} |24 kaszuby=[[24kaszuby.pl|24 kaszuby]] ([https://www.youtube.com/@ProfilmnetPiotr @ProfilmnetPiotr]) |Adam Drogomirecki / bitkoveri=Adam Drogomirecki / bitkoveri ([https://www.youtube.com/@bitkoveri @bitkoveri]) |Adrian Wenta {{!}} Odkrywaj ze mną=Adrian Wenta {{!}} Odkrywaj ze mną ([https://www.youtube.com/@Adrianwenta @Adrianwenta]) |Akademia Kaszubska=Akademia Kaszubska ([https://www.youtube.com/@akademiakaszubska7380 @akademiakaszubska7380]) |Biblioteka Lębork=Biblioteka Lębork ([https://www.youtube.com/@BibliotekaLebork @BibliotekaLebork]) |Biblioteka Miejska w Kościerzynie=Biblioteka Miejska w Kościerzynie ([https://www.youtube.com/@bibliotekakoscierzyna @bibliotekakoscierzyna]) |Centrum Kultury w Gminie Puck=Centrum Kultury w Gminie Puck ([https://www.youtube.com/@centrumkulturygminypuck @centrumkulturygminypuck]) |Czytaj dzieciom po kaszubsku=Czytaj dzieciom po kaszubsku ([https://www.youtube.com/@czytajdzieciompokaszubsku3044 @czytajdzieciompokaszubsku3044]) |Daniel Kalinowski=Daniel Kalinowski ([https://www.youtube.com/@danielkalinowski2991 @danielkalinowski2991]) |Dom Kultury im. H. Derdowskiego w Wielu=Dom Kultury im. H. Derdowskiego w Wielu ([https://www.youtube.com/@domkulturyim.h.derdowskieg5733 @domkulturyim.h.derdowskieg5733]) |Etnotank=Etnotank ([https://www.youtube.com/@etnotank @etnotank]) |Fundacja "Samorządność" im. Lecha Bądkowskiego=Fundacja "Samorządność" im. Lecha Bądkowskiego ([https://www.youtube.com/@FundacjaSamorzadnosc @FundacjaSamorzadnosc]) |Fundacja Aby chciało się chcieć=[[Fundacja Aby chciało się chcieć]] ([https://www.youtube.com/@fundacjaACSC @fundacjaACSC]) |Fundacja Kurdybanek=Fundacja Kurdybanek ([https://www.youtube.com/fundacja-kurdybanek fundacja-kurdybanek]) |Gdynia Kulturalna=Gdynia Kulturalna ([https://www.youtube.com/@gdyniakulturalnagdyniakult1320 @gdyniakulturalnagdyniakult1320]) |Instytut Kultury Miejskiej=Instytut Kultury Miejskiej ([https://www.youtube.com/@IKMGdansk @IKMGdansk]) |Jerzy Erdman=Jerzy Erdman ([https://www.youtube.com/@jurekELOchojnice @jurekELOchojnice]) |KabaretKùńda=KabaretKùńda ([https://www.youtube.com/@KabaretKùńda @KabaretKùńda]) |Kaszuby24=Kaszuby24.pl ([https://www.youtube.com/@kaszuby24tv @kaszuby24tv]) |Kaszubi PL (ZKP)=[[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] „Kaszubi PL (ZKP)” ([https://www.youtube.com/@BiuroZKP @BiuroZKP]) |Kaszubska Influencerka=Kaszubska Influencerka ([https://www.youtube.com/@Kaszubskainfluencerkamusic @Kaszubskainfluencerkamusic]) |Kaszubska Wspólnota Mesjańska Dom Izraela=Kaszubska Wspólnota Mesjańska Dom Izraela ([https://www.youtube.com/@kaszubskawspolnotamesjansk7714 @kaszubskawspolnotamesjansk7714]) |Kaszubski News=Kaszubski News ([https://www.youtube.com/@kaszubskinews @kaszubskinews]) |Kaszubski Uniwersytet Ludowy Wieżyca=[[Kaszëbsczi Lëdowi Ùniwersytet|Kaszubski Uniwersytet Ludowy Wieżyca]] ([https://www.youtube.com/@kaszubskiuniwersytetludowy2438 @kaszubskiuniwersytetludowy2438]) |Kaszubski24=Kaszubski24 ([https://www.youtube.com/@Kaszubski24 @Kaszubski24]) |Kaszubskie Forum Kultury=Kaszubskie Forum Kultury ([https://www.youtube.com/@kaszubskieforumkultury5741 @kaszubskieforumkultury5741]) |Kaszubskie Historie na Dziś=Kaszubskie Historie na Dziś ([https://www.youtube.com/@kaszubskiehistorienadzis @kaszubskiehistorienadzis]) |KASZËBSCZI ROCK ÒBRZÃDOWI=KASZËBSCZI ROCK ÒBRZÃDOWI ([https://www.youtube.com/@kaszebsczirockobrzadowi7890 @kaszebsczirockobrzadowi7890]) |Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié Kòscérzna=Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié Kòscérzna ([https://www.youtube.com/@kaszebsko-pomorsczezrzesze9601 @kaszebsko-pomorsczezrzesze9601]) |Kaszëbskô Paradnica Podcast o Kaszubach={{No self link|Kaszëbskô Paradnica}} Podcast o Kaszubach ([https://www.youtube.com/@kaszebskoparadnicapodcasto1342 @kaszebskoparadnicapodcasto1342]) |Kaszëbë i swiat=[[Kaszëbë i swiat]] ([https://www.youtube.com/@Kaszebeiswiat @Kaszebeiswiat]) |KCK TV=KCK TV ([https://www.youtube.com/@kcktv4165 @kcktv4165]) |kościerzyna24info -TV=kościerzyna24info -TV ([https://www.youtube.com/@koscierzyna24info @koscierzyna24info]) |kreatywni kaszebi=kreatywni kaszebi ([https://www.youtube.com/@kreatywnikaszebi1711 @kreatywnikaszebi1711]) |Mateùsz Titës Meyer=[[Mateùsz Titës Meyer]] ([https://www.youtube.com/@InterDecoratorCSB @InterDecoratorCSB]) |MDK Rumia=MDK Rumia ([https://www.youtube.com/@MDKRumia @MDKRumia]) |miastokoscierzyna pl=miastokoscierzyna pl ([https://www.youtube.com/@koscierzynagdapl @koscierzynagdapl]) |Muzeum Kaszubskie w Kartuzach=Muzeum Kaszubskie w Kartuzach ([https://www.youtube.com/@muzeumkaszubskiewkartuzach787 @muzeumkaszubskiewkartuzach787]) |Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej=[[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]] ([https://www.youtube.com/@muzeumwejherowo4851 @muzeumwejherowo4851]) |Ośrodek Kultury i Sportu w Żukowie=Ośrodek Kultury i Sportu w Żukowie ([https://www.youtube.com/@osrodekkulturyisportuwzuko9355 @osrodekkulturyisportuwzuko9355]) |Podróże Busem Przez Świat=Podróże Busem Przez Świat ([https://www.youtube.com/@BusemPrzezSwiat @BusemPrzezSwiat]) |Polish Cultural Center & Museum=Polish Cultural Center & Museum ([https://www.youtube.com/@polishmuseumwinona @polishmuseumwinona]) |Polskie Radio Koszalin=Polskie Radio Koszalin ([https://www.youtube.com/@radiokoszalin @radiokoszalin]) |Pomorska Nagroda Literacka "Wiatr od morza"=Pomorska Nagroda Literacka "Wiatr od morza" ([https://www.youtube.com/@PomorskaNagrodaLiteracka @PomorskaNagrodaLiteracka]) |PomorzeKultury=PomorzeKultury ([https://www.youtube.com/@PomorzeKultury @PomorzeKultury]) |północ=północ ([https://www.youtube.com/@polnocblog @polnocblog]) |Radio Kaszëbë=[[Radio Kaszëbë]] ([https://www.youtube.com/@radiokaszebe @radiokaszebe]) |Republika Marzen=Republika Marzen ([https://www.youtube.com/@republikamarzen7598 @republikamarzen7598]) |RodnyVoice=RodnyVoice ([https://www.youtube.com/@rodnyvoice @rodnyvoice]) |Stowarzyszenie Mòje Stronë=Stowarzyszenie Mòje Stronë ([https://www.youtube.com/@stowarzyszeniemojestrone5571 @stowarzyszeniemojestrone5571]) |ostanceprosb=[[Ocalić Narodową Spuściznę. Ostańce Próśb|Ostańce próśb]] ([https://www.youtube.com/@ostanceprosb @ostanceprosb]) |Szwajcaria Kaszubska=Szwajcaria Kaszubska ([https://www.youtube.com/@szwajcaria.kaszubska-stk @szwajcaria.kaszubska-stk]) |Tomôsz Fópka=[[Tomôsz Fópka|Tomôsza Fópczi]] ([https://www.youtube.com/@fopke4 @fopke4]) |Video Studio Gdańsk=[https://www.youtube.com/VideoStudiGdansk Video Studio Gdańsk] |wejherowo24info=wejherowo24info ([https://www.youtube.com/@wejherowo24info @wejherowo24info]) |Wydawnictwo Oskar=Wydawnictwo Oskar ([https://www.youtube.com/@wydawnictwooskar7607 @wydawnictwooskar7607]) |#default={{{1|}}} }}</includeonly><noinclude> * [[Szablóna:YouTube]] <pre> {{YouTube-karnôl |1 = XX ← karnôl }} </pre> ---- <code><nowiki>{{YouTube-karnôl|Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej}}</nowiki></code> :{{YouTube-karnôl|Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej}} ---- <code><nowiki>{{YouTube-karnôl|Video Studio Gdańsk}}</nowiki></code> :{{YouTube-karnôl|Video Studio Gdańsk}} ---- <code><nowiki>{{YouTube-karnôl|Kaszubi PL (ZKP)}}</nowiki></code> :{{YouTube-karnôl|Kaszubi PL (ZKP)}} ---- <code><nowiki>{{YouTube-karnôl|Test}}</nowiki></code> :{{YouTube-karnôl|Test}} ---- </noinclude> bzve60asoeah7de3fngy2owb8f5sohf 0 13568 210346 209380 2026-08-05T04:35:17Z Iketsi 3254 Rodnô Mòwa (film) 210346 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Rodnô mòwa (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Rodnô mòwa|| – pierszi jãzëk}} * {{Link if not current|Rodnô Mòwa (film)||}} * {{Link if not current|Rodnô Mòwa (kònkùrs)||}} 2l2813z0huqnwmiidgd24g13gnqlhmj 0 13599 210309 210148 2026-08-04T21:52:44Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Miłota]] 210309 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Boris_Yeltsin_with_Bill_Clinton-1.jpg|mały|[[Bòris Jelcyn]] a [[Bill Clinton]] smiejący sã z Jelcynowégò szpôsu (1995)<ref>{{YouTube|v=mv7M0xmq6i0|tit=President Clinton and Boris Yeltsin laugh attack|k=AP Archive|jaz=en,ru}}</ref>]] '''Szpòrt''' (téż: '''żart''', '''szpôs''', '''pãkt''', '''ùlk''', '''wipka''', '''pòdsmiéwk''', '''wic''') – krótkô wëpòwiesc ò humòristicznym charakterze, mającô na célu rozesmieszëc òdbiércã. Mòże przëbierac rozmajité fòrmë, taczé jak rozmòwa, [[bôjka]] czë [[gôdka]]. Do òsygnieniô humòristicznégò célu w pãktach brëkòwónô biwô ironiô, sarkazm, gra słów abò jinszé métle. Z reglë szpôsë kùńczą sã pòntą, jakô zamikô wëpòwiesc i czini jã smiészną. [[Wërgle]] różnią sã òd zwëczajnégò szpòrtu tim, że jich humòristiczny cél òsygóny je czinnoscama, a nié słowną wëpòwiescą. == Òbaczë téż == * [[Miłota]] * [[Humór]] * [[Smiéch]] * [[Szpòrt mùszi bëc (festiwal)]]<ref>https://www.godn.eu/szkolenia/szport-muszi-bec-na-uczbach-kaszebsczego-jazeka-link-do-spotkania/</ref> * [[Szpòrt na żokach]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/dzien/2015-06-23/34268-szport-na-zokach.html?play=on</ref><ref>https://www.telewizjattm.pl/dzien/2015-06-22/34242-szport-na-zokach-czyli-pierwszy-stand-up-po-kaszubsku.html?play=on</ref><ref>https://www.telewizjattm.pl/dzien/2015-06-22/34237-stand-up-szport-na-zokach.html?play=on</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/nieszmaczn-szprt-n2209272 * https://mojestrone.com/artykul/trudeau-i-trump-zgda-n1503990 * https://mojestrone.com/artykul/radny-soptu-chce-krmic-n1599766 {{Szëkba}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Spòlëzna]] gruwpo5tby6clieb83s9u0y4jedxezn 4 13633 210217 209871 2026-08-04T14:56:04Z Iketsi 3254 [[Restaùracjô Meiji]] 210217 wikitext text/x-wiki * [[Szablóna:Articzel tidzenia]] == Lësta == * 2026-07-13: [[Mòskwa]] * 2026-07-20: [[Swiãtopôłk II]] (do 30 lëpińca) * 2026-07-27: [[Jón Trepczik]] (òd 30 lëpińca) * 2026-08-03: [[Restaùracjô Meiji]] * 2026-08-10: [[Kaszëbsczi jãzëk]] ? * 2026-08-17: [[Eùropejskô Ùniô]] ? * 2026-08-24: [[Partiô Razã]] ? * 2026-08-31: [[Che Guevara]] ? * 2026-09-07: [[Florión Cenôwa]] ? * 2026-09-14: [[Mòdżorów Pioter]] ? * 2026-09-21: [[Kòreja]] ? * 2026-09-28: [[Ks. Frãcëszk Blachnicczi]] ? grpue91gmxr3rzgo4hwibj046vdw40e 0 13647 210187 210083 2026-08-04T13:56:34Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]] do [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]: [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210083 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} {{Jiné znaczënczi}} '''Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna''' ({{jãz.|pl}} ''Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Drzeżdżona'') – [[kònkùrs]] lëteracczi na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òrganizowóny w [[Wejrowò|Wejrowie]] òd 1998 rokù przez [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/drzezdzon-jan/</ref>. XXII Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona [[Jón Drzéżdżón|Jana Drzéżdżóna]] je finansowóny z dotacje [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minystra Bënowëch Sprôw i Administracje]]<ref>https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2021/POMERANIA_10_557_2021_net.pdf</ref>. == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Jón Drzéżdżón]] * [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]] |col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach === {{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë lëteracczé na Kaszëbach]] l5gx7c3vgjphv4bek7dfch2399j89s1 210197 210187 2026-08-04T14:00:21Z Iketsi 3254 [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210197 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} {{Jiné znaczënczi}} '''Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona''' ({{jãz.|pl}} ''Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Jana Drzeżdżona'') – [[kònkùrs]] lëteracczi na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òrganizowóny w [[Wejrowò|Wejrowie]] òd 1998 rokù przez [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/drzezdzon-jan/</ref>. XXII Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona [[Jón Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] je finansowóny z dotacje [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minystra Bënowëch Sprôw i Administracje]]<ref>https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2021/POMERANIA_10_557_2021_net.pdf</ref>. == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Jón Drzéżdżón]] * [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]] |col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach === {{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë lëteracczé na Kaszëbach]] j0z4atme6e1ffosoggrhkfk7e3hf15i 210201 210197 2026-08-04T14:18:50Z Iketsi 3254 czedës Òglowòpòlsczi Prozatorsczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona 210201 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} {{Jiné znaczënczi}} '''Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona''' ({{jãz.|pl}} ''Ogólnopolski Konkurs Literacki imienia Jana Drzeżdżona''), czedës '''Òglowòpòlsczi Prozatorsczi Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona''' ({{jãz.|pl}} ''Ogólnopolski Konkurs Prozatorski imienia Jana Drzeżdżona'')<ref>https://web.archive.org/web/20220524100052/https://nadmorski24.pl/kalendarium/10261/xvi-edycja-ogolnopolskiego-konkursu-prozatorskiego-im-jana-drzezdzona</ref> – [[kònkùrs]] lëteracczi na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òrganizowóny w [[Wejrowò|Wejrowie]] òd 1998 rokù przez [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/drzezdzon-jan/</ref>. XXII Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs miona [[Jón Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] je finansowóny z dotacje [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minystra Bënowëch Sprôw i Administracje]]<ref>https://miesiecznikpomerania.pl/images/archiwum_pliki_pdf/pomerania/2021/POMERANIA_10_557_2021_net.pdf</ref>. == Kònkùrsë w rozmajitëch lat == === 2013 (XIV Prozatorsczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna) === Òrganizatorama kònkùrsu bëlë [[Pomerania (cządnik)|cządnik „Pomerania”]] i [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]]<ref>https://web.archive.org/web/20131208021800/http://belok.kaszubia.com/</ref>. Jury w składze prof. [[Jerzi Samp]], prof. [[Tadeùsz Linkner]] i [[Bògùmiła Cërockô]] rozsądzëło wejle tak: * I môl: [[Artur Jabłońsczi]] * II môl: Jerzi Hòppe a [[Wòjcech Mëszk]] * III môl: [[Grégòr Schramke]] * Wëprzédnienié dlô Anë Skòtnicczi. == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Jón Drzéżdżón]] * [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie]] |col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach === {{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë lëteracczé na Kaszëbach]] nviwal3l801x1h8gjtsvgwe55sfenb1 0 13648 210194 210074 2026-08-04T13:59:50Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna (wiele znaczeniów)]] do [[Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)]]: [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210073 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna|| }} * {{Link if not current|Bë nie zabëc mòwë starków|| – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi m. Jana Drzéżdżóna}} cc17ytg9f3nb8eu0jqh97nmj5j4f7ye 210196 210194 2026-08-04T14:00:14Z Iketsi 3254 [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210196 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona|| }} * {{Link if not current|Bë nie zabëc mòwë starków|| – kònkùrs kaszëbsczi gôdczi m. Jana Drzéżdżona}} aznj9259edl174e2rqn926no97xwgna 0 13653 210199 210084 2026-08-04T14:02:27Z Iketsi 3254 [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210199 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} {{Jiné znaczënczi}} '''Kònkùrs „Bë nie zabëc mòwë starków”'''<ref>https://muzeumpuck.pl/xix-be-nie-zabec-mowe-starkow/</ref>, P.T. '''Òglowòpòlsczi kònkùrs kaszëbsczi gôdczi "Bë nie zabëc mòwë starków" miona Jana Drzéżdżona'''<ref>https://muzeumpuck.pl/relacja-z-xx-konkursu-kaszebsczi-godczi-be-nie-zabec-mowe-starkow/</ref> ({{jãz.|pl}} Ogólnopolski konkurs recytatorski "Bë nie zabëc mòwë starków" imienia Jana Drzeżdżona<ref>https://muzeumpuck.pl/informacja-o-xxiv-konkursie-be-nie-zabec-mowe-starkow/</ref>) – òglowòpòlsczi kònkùrs [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] gôdczi<ref>https://muzeumpuck.pl/2024/11/13/konkurs-mowy-kaszubskiej-be-nie-zabec-mowe-starkow-im-jana-drzezdzona/</ref>. == Gala „Biélawa” m. Jana Drzeżdżóna == <ref>https://kaszuby24.pl/gala-bi-lawa-2026-w-strzelnie-wreczono-nagrody-za-mowe-kaszubska/</ref><ref>https://powiat.puck.pl/aktualnosci/gala-bielawa-2026-w-strzelnie-wreczono-nagrody-w-ogolnopolskim-konkursie-mowy-kaszubskiej-be-nie-zabec-mowe-starkow.html</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/co-dze-czed-204-5042025-n1522655</ref> {{Szëkba|Biélawa}} == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Jón Drzéżdżón]] * [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]] |col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach === {{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach]] eeq4n5pcolrbci4ihyjgmdgalz8dzv1 210263 210199 2026-08-04T19:51:27Z Iketsi 3254 òrganizowóny przez Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë 210263 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} {{Jiné znaczënczi}} '''Kònkùrs „Bë nie zabëc mòwë starków”'''<ref>https://muzeumpuck.pl/xix-be-nie-zabec-mowe-starkow/</ref>, P.T. '''Òglowòpòlsczi kònkùrs kaszëbsczi gôdczi "Bë nie zabëc mòwë starków" miona Jana Drzéżdżona'''<ref>https://muzeumpuck.pl/relacja-z-xx-konkursu-kaszebsczi-godczi-be-nie-zabec-mowe-starkow/</ref> ({{jãz.|pl}} Ogólnopolski konkurs recytatorski "Bë nie zabëc mòwë starków" imienia Jana Drzeżdżona<ref>https://muzeumpuck.pl/informacja-o-xxiv-konkursie-be-nie-zabec-mowe-starkow/</ref>) – òglowòpòlsczi kònkùrs [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] gôdczi<ref>https://muzeumpuck.pl/2024/11/13/konkurs-mowy-kaszubskiej-be-nie-zabec-mowe-starkow-im-jana-drzezdzona/</ref> òrganizowóny przez [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]]. == Gala „Biélawa” m. Jana Drzeżdżóna == <ref>https://kaszuby24.pl/gala-bi-lawa-2026-w-strzelnie-wreczono-nagrody-za-mowe-kaszubska/</ref><ref>https://powiat.puck.pl/aktualnosci/gala-bielawa-2026-w-strzelnie-wreczono-nagrody-w-ogolnopolskim-konkursie-mowy-kaszubskiej-be-nie-zabec-mowe-starkow.html</ref><ref>https://mojestrone.com/artykul/co-dze-czed-204-5042025-n1522655</ref> {{Szëkba|Biélawa}} == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Jón Drzéżdżón]] * [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]] |col3= === Jiné kònkùrsë na Kaszëbach === {{#categorytree:Kònkùrsë na Kaszëbach|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kònkùrsë recytatorsczé na Kaszëbach]] 8cwzj4b2tmg6c40k5apw7jtuo941dv9 0 13664 210222 210178 2026-08-04T15:04:39Z Iketsi 3254 https://w.wiki/GHai 210222 wikitext text/x-wiki {{Historiczné Wëdarzenié | miono = Restaùracjô Meiji | miono_orig = {{Lang|ja|明治維新}} | òbrôzk = Meiji tenno1.jpg | pòdpis = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë. | grafika_szerokòsc = 250px | data = [[1868]] – [[1912]] | plac = [[Japóńskô]] | zort = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju | przëczëna = Krizys szogùnatu, nôcësk zôpadnëch krajów | skùtczi = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã | przédnicë = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]] | bëtnicë = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrządzëna }} '''Restaùracjô Meiji''' ({{jãz.|ja}} 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) – cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòjskòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césarzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Ne wëdarzenia zakùńczëłë pònad 260-latny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industriowé państwò a jednã z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczich pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiedzą na roscący bënowi krizys a nôcësk zôpadnëch mòcarstwów, jaczé sã domôgałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny biznes.<ref name="Storry1990">{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka wszëtczé wietwie żëcégò – administracjã, wòjskò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò a téż spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == [[Òbrôzk:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzégù Nagasaki, dze hańdlowóno z Néderlandczikama.]] Òd zôczątkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtnowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ({{jãz.|ja}} 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë roscącëch cësków chrzescëjaństwa a mòżebnotë zanôleżnoscë Japóńsczi òd [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiarë mógł ùzdrzec w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóné òstało misyjné dzejanié, wikszosc cëzozemczików òsta wënëkónô a Japóńczikóm zabarnioné òstało òpùszczanié kraju pòd zagrôżbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalizowóné ë jegò wëznôwcë bëlë ùstëgòwóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}</ref> Nimò prowadzony pòliticzi izolacje, [[Japóńskô]] nie bëła czësto òdcãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, chtërny mielë pòzwòlenié na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednónô Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref name="Goodman2000">{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandzczi hańdlarze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowé kòntaktë trzimóné bëłë téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] a z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmôga ùchòwac pòliticzną samòstójnotã a zakùńczëc wielewiekòwé domôcé wòjnë, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò zacopaniô [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krajów Zôpadu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò corôz czilurazowò pòjawiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch òkrãtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacją nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdora [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë mòderné ropné òkrãtë, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãcé negòcjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisónô òsta kònwencjô z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdmikającô pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawiarté z jinszima zôpadnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë a niemòżebnosc skùtecznégò procëmstawieniégò sã zagrańcznym nôcëskóm znacząco òsłabiłë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do rostu pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == [[Òbrôzk:Commodore Matthew C. Perry.jpg|mały|Òdjimk kòmòdóra [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]]] 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowa [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdora [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné ropnyma maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwelë jã ''kurofune'' ({{jãz.|ja}} 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doprzińdzenié wëwòłało wiôldżé zadzëwòwanié westrzód włôdzów szogùnatu a mieszkańców kraju, jaczi pierszi rôz zetkelë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezydeńta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domôgającë sã narzeszeniô diplomaticznëch stosënków, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich òkrãtów a zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do ùżëcô sëłë.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił pòddaniégò sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domôgôł sã bezpòstrzédnëch negòcjacjów z nôwëższima wëszëznama .<ref name="Gordon2020"/> Pò przekôzaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiôdającë swój pòwrót w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so sprawã z gwôsny militarny słabòscë ë niechcącë réskòwac wòjskòwim kònfliktã, zgòdzył sã na zaczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> [[Òbrôzk:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstawiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]] 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisónô òsta kònwencjô z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkłé òstałë dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] òkrãtów pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]], rozbitkóm zagwarantowónô òsta òpieka a ùsadzony ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakłôdôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastalatny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszonô do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].<ref name="Jansen2000"/> Òsoblëwie wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu a przëznôwôł cëzozemczikóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeniów òstałë òne pózdni pòzwóné mionã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpadnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wiele [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] a przédników césarzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do òbarnë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césarza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządóm [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzym cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Ùpôdk Szogùnatu == [[Òbrôzk:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|120px|Drzewòrit z 1861, jaczi przedstawiô biôtkòwnika [[sumo]] rzëcający cëzozemca, co pòkazëje nastroje antizôpôdné w cządze òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]].]] Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął chiże słabnąc.<ref name="Jansen2000"/><ref name="Beasley1972"/> We wiele feùdalnëch domenach rosło przekònanié, że donëchczasowi system rządów nie je w sztãdze procëmstawic sã presje zôpadnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc kòniecznëch refòrmów.<ref name="Gordon2020"/><ref name="Totman1993"/> Òsoblëwie mòcnô òpòzycjô ùsztôłtowa sã w pôłniowò-zôpadnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale zmòcniwelë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.<ref name="Craig1961"/><ref>{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}</ref> Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiôdelë sã za wënëkaniã cëzozemczików z [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Craig1961"/><ref name="Jansen2000"/> Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùtecznô òbarna kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwi mòdernizacje a centralizacje kraju pòd przédnictwã césôrza.<ref name="Gordon2020"/><ref name="Beasley1972"/> W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpadnégò w refòrmisticzny.<ref name="Henshall2012"/> W 1866 rokù dzãka staróm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawiartô òsta zdrëszëna pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley & Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}</ref><ref name="Craig1961"/> Nen dogôdënk òdegrôł kluczową rolã w naszëkòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.<ref name="Jansen2000"/> Jednoczasno pògôrszająca sã gòspòdarczô sytuacjô, inflacjô a spòlëznowé niezadowòlnienié dodatkòwò òsłôbiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].<ref name="Totman1993"/><ref name="Gordon2020"/> [[Òbrôzk:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|Césôrz [[Mutsuhito]] w dardze z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]] W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył wëszëznã césôrzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césôrzowi”).<ref>{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Nie zakùńcziło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzelë pògòdzëc sã z ùtratą cësków, za to césôrsczé starnnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.<ref name="Jansen2000"/><ref name="Gordon2020"/> 3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszono restaùracjã bezpòstrzédny césôrsczi włôdzë.<ref name="Beasley1972"/><ref name="Jansen2000"/> Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dërowała do 1869 rokù.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}</ref> Wòjska wiérny césôrzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtkã pòd Toba–Fushimi]], a pòstãpno zajãłë [[Edo]], jaczé pózdni przemianowóno na [[Tokio]].<ref name="TurnbullBoshin2008">{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}</ref><ref name="Jansen2000"/> Slédną òprzéczką przëstójników szogùnatu òstôł zdławiony na òstrowie [[Hokkaido]], dze ùsadzono [[Repùblika Ezo|Repùblikã Ezo]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}</ref><ref name="TurnbullBoshin2008"/> Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznaczała definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié stójnégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnatu).<ref name="Jansen2000"/><ref name="Beasley1972"/> Ùpôdk Szogùnatu òdemknął dargã przeprowadzeniô szerok naszikòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césôrstwò.<ref name="McClain2002"/><ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłi lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacje wòjska, rozwij industrie òrôz bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co pòczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.<ref name="Jansen2000"/><ref name="Beasley1972"/><ref name="Henshall2012"/> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.photosofjapan.com/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Japóńskô]] ef4ass9nynw2o8j37c7tkfbonrifmre 210252 210222 2026-08-04T16:50:20Z Terrus38 14026 kòrekta 3/3 210252 wikitext text/x-wiki {{Historiczné Wëdarzenié | miono = Restaùracjô Meiji | miono_orig = {{Lang|ja|明治維新}} | òbrôzk = Meiji tenno1.jpg | pòdpis = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë. | grafika_szerokòsc = 250px | data = [[1868]] – [[1912]] | plac = [[Japóńskô]] | zort = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju | przëczëna = Krizys szogùnatu, nôcësk zôpadnëch krajów | skùtczi = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã | przédnicë = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]] | bëtnicë = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrządzëna }} '''Restaùracjô Meiji''' ({{jãz.|ja}} 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) – cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòjskòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césarzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=The Making of Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytë Knégã |autor=Andrew Gordon |tytuł=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wydawca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Ne wëdarzenia zakùńczëłë pònad 260-latny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Meiji Restoration |wydawca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytë Knégã |autor=Kenneth G. Henshall |tytuł=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wydawca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industriowé państwò a jednã z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczich pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytë Knégã |autor=James L. McClain |tytuł=Japan: A Modern History |wydawca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiedzą na roscący bënowi krizys a nôcësk zôpadnëch mòcarstwów, jaczé sã domôgałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny biznes.<ref name="Storry1990">{{Cytë Knégã |autor=Richard Storry |tytuł=A History of Modern Japan |wydawca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka wszëtczé wietwie żëcégò – administracjã, wòjskò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò a téż spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == [[Òbrôzk:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzegù Nagasaki, dze Japóńczicë hańdlowelë z Néderlandczikama.]] Òd zôczątkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtnowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ({{jãz.|ja}} 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytë Knégã |autor=Ronald P. Toby |tytuł=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wydawca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=Early Modern Japan |wydawca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytë Knégã |autor=George Elison |tytuł=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wydawca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë roscącëch cësków chrzescëjaństwa a mòżebnotë zanôleżnoscë Japóńsczi òd [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiarë mógł ùzdrzec w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóné òstało misyjné dzejanié, wikszosc cëzozemczików òsta wënëkónô a Japóńczikóm zabarnioné òstało òpùszczanié kraju pòd zagrôżbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalizowóné ë jegò wëznôwcë bëlë ùstëgòwóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Kakure Kirishitan of Japan |wydawca=Routledge |rok=1998}}</ref> Nimò prowadzony pòliticzi izolacje, [[Japóńskô]] nie bëła czësto òdcãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, chtërny mielë pòzwòlenié na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednónô Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref name="Goodman2000">{{Cytë Knégã |autor=Grant K. Goodman |tytuł=Japan and the Dutch 1600–1853 |wydawca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandzczi hańdlarze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowé kòntaktë trzimóné bëłë téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] a z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmôga ùchòwac pòliticzną samòstójnotã a zakùńczëc wielewiekòwé domôcé wòjnë, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò zacopaniô [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krajów Zôpadu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò czile razy pòjôwiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch òkrãtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacją nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdora [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytë Knégã |autor=Matthew C. Perry |tytuł=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wydawca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytë Knégã |autor=George Feifer |tytuł=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wydawca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë mòderné ropné òkrãtë, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãcé negòcjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytë Knégã |autor=John W. Dower |tytuł=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wydawca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisónô òsta kònwencjô z [[Kanagawa|Kanagawë]], òdmikającô pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytë Knégã |autor=W. G. Beasley |tytuł=The Rise of Modern Japan |wydawca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawiarté z jinszima zôpadnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë a niemòżebnosc skùtecznégò procëmstawieniégò sã zagrańcznym nôcëskóm znacząco òsłabiłë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do rostu pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytë Knégã |autor=Albert M. Craig |tytuł=Chōshū in the Meiji Restoration |wydawca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == [[Òbrôzk:Commodore Matthew C. Perry.jpg|mały|Òdjimk kòmòdora [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]]] 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowa [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdora [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné ropnyma maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwelë jã ''kurofune'' ({{jãz.|ja}} 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doprzińdzenié wëwòłało wiôldżé zadzëwòwanié westrzód włôdzów szogùnatu a mieszkańców kraju, jaczi pierszi rôz zetkelë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezydeńta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domôgającë sã narzeszeniô diplomaticznëch stosënków, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich òkrãtów a zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do ùżëcô sëłë.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił pòddaniégò sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domôgôł sã bezpòstrzédnëch negòcjacjów z nôwëższima wëszëznama .<ref name="Gordon2020"/> Pò przekôzaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiôdającë swój pòwrót w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so sprawã z gwôsny militarny słabòscë ë niechcącë réskòwac wòjskòwim kònfliktã, zgòdzył sã na zaczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> [[Òbrôzk:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstôwiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]] 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisónô òsta kònwencjô z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkłé òstałë dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] òkrãtów pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]], rozbitkóm zagwarantowónô òsta òpieka a ùsadzony ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakłôdôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastalatny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszonô do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].<ref name="Jansen2000"/> Òsoblëwie wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu a przëznôwôł cëzozemczikóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Townsend Harris |tytuł=Complete Journal of Townsend Harris |wydawca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeniów òstałë òne pózdni pòzwóné mionã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpadnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wiele [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] a przédników césarzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do òbarnë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césarza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządóm [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzym cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Ùpôdk Szogùnatu == [[Òbrôzk:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|120px|Drzewòrit z 1861. Miónkôrz [[sumò]] rzucô cëzyńca, co ilustrëje antizôpadné nôstroje w cządze òdmikaniô sã [[Japóńskô|Japóńsczi]].]] Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął chiże słabnąc.<ref name="Jansen2000"/><ref name="Beasley1972"/> We wiele feùdalnëch domenach rosło przekònanié, że donëchczasowi system rządów nie je w sztãdze procëmstawic sã presje zôpadnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc kòniecznëch refòrmów.<ref name="Gordon2020"/><ref name="Totman1993"/> Òsoblëwie mòcnô òpòzycjô ùsztôłtowa sã w pôłniowò-zôpadnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale zmòcniwelë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.<ref name="Craig1961"/><ref>{{Cytë Knégã |autor=Conrad Totman |tytuł=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wydawca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}</ref> Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiôdelë sã za wënëkaniã cëzozemczików z [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Craig1961"/><ref name="Jansen2000"/> Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùtecznô òbarna kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwi mòdernizacje a centralizacje kraju pòd przédnictwã césôrza.<ref name="Gordon2020"/><ref name="Beasley1972"/> W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpadnégò w refòrmisticzny.<ref name="Henshall2012"/> W 1866 rokù dzãka staróm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawiartô òsta zdrëszëna pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=Ravina Mark |tytuł=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wydawca=John Wiley & Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}</ref><ref name="Craig1961"/> Nen dogôdënk òdegrôł kluczową rolã w naszëkòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.<ref name="Jansen2000"/> Jednoczasno pògôrszająca sã gòspòdarczô sytuacjô, inflacjô a spòlëznowé niezadowòlnienié dodatkòwò òsłôbiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].<ref name="Totman1993"/><ref name="Gordon2020"/> [[Òbrôzk:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|Césôrz [[Mutsuhito]] ò drogã z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]] W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył włôdzã césarzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césarzowi”).<ref>{{Cytë Knégã |autor=Marius B. Jansen |tytuł=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wydawca=Princeton University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Nie zakùńczëło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzelë pògòdzëc sã z ùtratą cëskù, za to césarsczé stronnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.<ref name="Jansen2000"/><ref name="Gordon2020"/> 3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszonô òsta restaùracjô bezpòstrzédny césarsczi włôdzë.<ref name="Beasley1972"/><ref name="Jansen2000"/> Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dérowa do 1869 rokù.<ref>{{Cytë Knégã |autor=Michael Wert |tytuł=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wydawca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}</ref><ref>{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}</ref> Wòjska wiérné césarzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtce pòd Toba–Fushimi]], a pònemù zajãłë [[Edo]], jaczégò miono pózdni òstało zmienioné na [[Tokio]].<ref name="TurnbullBoshin2008">{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=The Boshin War 1868–69 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}</ref><ref name="Jansen2000"/> Slédnô òprzéczka przëstójników szogùnatu òsta zdëszonô na òstrowie [[Hokkaido]], dze òsta ùsadzonô [[Repùblika Ezo]].<ref>{{Cytë Knégã |autor=Stephen Turnbull |tytuł=War in Japan 1467–1615 |wydawca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}</ref><ref name="TurnbullBoshin2008"/> Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznôcza definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié jistniejącégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnatu).<ref name="Jansen2000"/><ref name="Beasley1972"/> Ùpôdk szogùnatu òdemknął drogã przeprowadzeniô szerok naszëkòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césarstwò.<ref name="McClain2002"/><ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłë lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacjã wòjska, rozwij industrie a bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co zaczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.<ref name="Jansen2000"/><ref name="Beasley1972"/><ref name="Henshall2012"/> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.photosofjapan.com/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Japóńskô]] iyo5ieje0a2ja0vp9a2cbnkh7id0bfk 1 13665 210179 210103 2026-08-04T13:39:08Z Iketsi 3254 /* Rëmniãcé artikla */ Òdpòwiésc 210179 wikitext text/x-wiki == Rëmniãcé artikla == @[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]], widzã, że zmieniwôsz wszãdze „Drzéżdżona” ëtd. na „Drzéżdżóna”, ale prawidłową fòrmą je prawie „Drzéżdżona”, a ta zjinaka we wszëtczich artiklach je akùrôt bùten szëkù. W kaszëbsczim w jistnikach kùńczącëch sã na -uN, -iN, -ôN, -éN a -óN (dze N to zwãczny spółzwãk) nôczãscy zachôdają alternacje: chléb:chleba, kóń:kònia, brzôd:brzadu, Drzéżdżón:Drzéżdżona. Pòzdrôwióm i mdã wdzãczny, czejbë jes mógł copnąc te zmianë! [[Brëkòwnik:Terrus38|Terrus38]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Terrus38|diskùsëjô]]) 00:59, 1 zél 2026 (CEST) :Aha, dzãka! –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 15:39, 4 zél 2026 (CEST) f2r8zlws1ulc2q8gs1gb1xxz4ypd25x 0 13672 210188 2026-08-04T13:56:35Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna]] do [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]: [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210188 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]] tl6cschrgmdypnfb37j7zxcfp1zmg5b 210248 210188 2026-08-04T16:17:39Z Iketsi 3254 {{ADR|[[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]}} 210248 wikitext text/x-wiki {{ADR|[[Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona]]}} 38odwtjkehghhidwb63xzlrxi1wansw 0 13673 210195 2026-08-04T13:59:50Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kònkùrs miona Jana Drzéżdżóna (wiele znaczeniów)]] do [[Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)]]: [[Diskùsëjô:Òglowòpòlsczi_Lëteracczi_Kònkùrs_m._Jana_Drzéżdżona|Drzéżdżóna → Drzéżdżona]] 210195 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)]] 2svuov4vnby55it3x7z3bcvxh9irnuc 210247 210195 2026-08-04T16:17:18Z Iketsi 3254 {{ADR|[[Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)]]}} 210247 wikitext text/x-wiki {{ADR|[[Kònkùrs miona Jana Drzéżdżona (wiele znaczeniów)]]}} i4gvi8t6jub6xnu1ulcurhhhf2c4l5d 0 13674 210209 2026-08-04T14:39:07Z Iketsi 3254 N 210209 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Zjôzd Kaszëbów (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Swiatowi Zjôzd Kaszëbów|| }} * {{Link if not current|Zjôzd Młodëch Kaszëbów|| }} 27an9fi1tpslaqb5i3l9dowgq3aomfz 14 13675 210218 2026-08-04T14:59:58Z Iketsi 3254 N 210218 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Azëjô]] cgqqb30cv8fft4r9x3px5498dbqhj7z 210220 210218 2026-08-04T15:02:22Z Iketsi 3254 kat. 210220 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] r5v3g358zaeofhth7himm3lfil6qs6t 0 13676 210230 2026-08-04T15:18:34Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Ubuntu (filozofijô)]] do [[Ubuntu (filozofiô)]]: Filozofijô → Filozofiô 210230 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Ubuntu (filozofiô)]] 0g3tcuzba6fnu7ce5e8x3yys5qjn2np 14 13677 210235 2026-08-04T15:24:28Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Filozofijô]] do [[Kategòrëjô:Filozofiô]]: Filozofijô → Filozofiô 210235 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[:Kategòrëjô:Filozofiô]] hihdqm2pxn3ahsj25p4n8iiobq660vt 0 13678 210240 2026-08-04T15:32:53Z Iketsi 3254 N 210240 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dystrophic lake in Bielawa nature reserve in Poland.JPG|mały|Rezerwat przirodë Biélawa]] '''Rezerwat przirodë Biélawa''' ({{jãz.|pl}} ''Rezerwat przyrody Bielawa'') są rezerwatã ò wiéchrzëznie 721,41 ha założonym w 1999 rokù na [[Słowińsczé Ùbrzeżé|Słowińsczim Ùbrzegù]]<ref>https://web.archive.org/web/20250529034956/https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewrezerwatprzyrody.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.RP.1201</ref><ref>https://web.archive.org/web/20251118184107/https://npk.org.pl/files/site-npk/download/187/ROZPORZ%C4%84DZENIE%20NR%208.pdf</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Bielawskie Błota. Jeziorko dystroficzne.jpg| Òbrôzk:Bielawskie Błota. Zanikające jeziorko.jpg| Òbrôzk:Bielawskie Błota..jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rezerwatë przirodë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|v=yDJOPgTRU_o|tit=Ochrona przyrody w Rezerwacie Bielawa|k=PolnocnaTV|jaz=pl}} * https://magazynkaszuby.pl/atrakcje/rezerwat-przyrody-bielawa-mieszkanie-zurawi-kaszubach/ * https://www.gazetakaszubska.org/69822/rezerwaty-przyrody-szansa-rozwoju-wojewodztwa-pomorskiego * https://telewizjabaltycka.pl/nowy-oddzial-muzeum-ziemi-puckiej-powstanie-w-ostrowie/ * https://www.telewizjattm.pl/dzien/2016-11-21/40659-rezerwaty-otwarte-dla-zwiedzajacych.html?play=on [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] [[Kategòrëjô:Gmina Krokòwa]] [[Kategòrëjô:Rezerwatë przirodë]] hannseblplu3lppe99zzb8sejfb6hj3 210241 210240 2026-08-04T15:33:26Z Iketsi 3254 – rezerwat 210241 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dystrophic lake in Bielawa nature reserve in Poland.JPG|mały|Rezerwat przirodë Biélawa]] '''Rezerwat przirodë Biélawa''' ({{jãz.|pl}} ''Rezerwat przyrody Bielawa'') – rezerwat ò wiéchrzëznie 721,41 ha założonym w 1999 rokù na [[Słowińsczé Ùbrzeżé|Słowińsczim Ùbrzegù]]<ref>https://web.archive.org/web/20250529034956/https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewrezerwatprzyrody.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.RP.1201</ref><ref>https://web.archive.org/web/20251118184107/https://npk.org.pl/files/site-npk/download/187/ROZPORZ%C4%84DZENIE%20NR%208.pdf</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Bielawskie Błota. Jeziorko dystroficzne.jpg| Òbrôzk:Bielawskie Błota. Zanikające jeziorko.jpg| Òbrôzk:Bielawskie Błota..jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rezerwatë przirodë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|v=yDJOPgTRU_o|tit=Ochrona przyrody w Rezerwacie Bielawa|k=PolnocnaTV|jaz=pl}} * https://magazynkaszuby.pl/atrakcje/rezerwat-przyrody-bielawa-mieszkanie-zurawi-kaszubach/ * https://www.gazetakaszubska.org/69822/rezerwaty-przyrody-szansa-rozwoju-wojewodztwa-pomorskiego * https://telewizjabaltycka.pl/nowy-oddzial-muzeum-ziemi-puckiej-powstanie-w-ostrowie/ * https://www.telewizjattm.pl/dzien/2016-11-21/40659-rezerwaty-otwarte-dla-zwiedzajacych.html?play=on [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] [[Kategòrëjô:Gmina Krokòwa]] [[Kategòrëjô:Rezerwatë przirodë]] go8ltjlx4nsa5v18jfdd7m6xebh3rpc 210245 210241 2026-08-04T15:38:57Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Słowińsczé Ùbrzeżé]] 210245 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dystrophic lake in Bielawa nature reserve in Poland.JPG|mały|Rezerwat przirodë Biélawa]] '''Rezerwat przirodë Biélawa''' ({{jãz.|pl}} ''Rezerwat przyrody Bielawa'') – rezerwat ò wiéchrzëznie 721,41 ha założonym w 1999 rokù na [[Słowińsczé Ùbrzeżé|Słowińsczim Ùbrzegù]]<ref>https://web.archive.org/web/20250529034956/https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewrezerwatprzyrody.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.RP.1201</ref><ref>https://web.archive.org/web/20251118184107/https://npk.org.pl/files/site-npk/download/187/ROZPORZ%C4%84DZENIE%20NR%208.pdf</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Bielawskie Błota. Jeziorko dystroficzne.jpg| Òbrôzk:Bielawskie Błota. Zanikające jeziorko.jpg| Òbrôzk:Bielawskie Błota..jpg| </gallery> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Rezerwatë przirodë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|v=yDJOPgTRU_o|tit=Ochrona przyrody w Rezerwacie Bielawa|k=PolnocnaTV|jaz=pl}} * https://magazynkaszuby.pl/atrakcje/rezerwat-przyrody-bielawa-mieszkanie-zurawi-kaszubach/ * https://www.gazetakaszubska.org/69822/rezerwaty-przyrody-szansa-rozwoju-wojewodztwa-pomorskiego * https://telewizjabaltycka.pl/nowy-oddzial-muzeum-ziemi-puckiej-powstanie-w-ostrowie/ * https://www.telewizjattm.pl/dzien/2016-11-21/40659-rezerwaty-otwarte-dla-zwiedzajacych.html?play=on [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] [[Kategòrëjô:Gmina Krokòwa]] [[Kategòrëjô:Rezerwatë przirodë]] [[Kategòrëjô:Słowińsczé Ùbrzeżé]] g8g1hr9952a1qnkjbptqahzipfcgwyg 0 13679 210242 2026-08-04T15:37:08Z Iketsi 3254 N 210242 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:313.41 Wybrzeże Słowińskie.png|mały|Słowińsczé Ùbrzeżé]] '''Słowińsczé Ùbrzeżé''' ({{jãz.|pl}} ''Wybrzeże Słowińskie'') – región w [[Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczim]] i [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]<ref>https://encyklopedialesna.com/haslo/mezoregion-przyrodniczolesny-wybrzeze-slowinskie/</ref>. Główné miasta: [[Kòlbrzég]], [[Łeba]], [[Ùskô]] i [[Dërłowò]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Sarbinowo Strandpromenade.JPG|Sarbinowo Òbrôzk:Kołobrzeg, wejście do portu - panoramio.jpg|[[Kòlbrzég]] Òbrôzk:Plaża w Chłopach.jpg|Borowô ({{jãz.|pl}} Chłopy) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Słowińsczi Nôrodny Park]] * [[Biélawa]] * [[Kaszëbskô Szwajcariô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://zpe.gov.pl/watek/LPzbbgYhZB/5/b/5-tuz-nad-samym-morzem---pobrzeze-slowinskie/PHec97OxQ * https://galileos.pl/wybrzeze-slowinskie-mapa-turystyczna-mapa-cyfrowa-p-751.html * https://www.wybrzezeslowinskie.eu/ [[Kategòrëjô:Słowińsczé Ùbrzeżé| ]] fglbzqfxp6h623a85xgkumvux9nhzp9 210243 210242 2026-08-04T15:37:28Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Rezerwat przirodë Biélawa]] 210243 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:313.41 Wybrzeże Słowińskie.png|mały|Słowińsczé Ùbrzeżé]] '''Słowińsczé Ùbrzeżé''' ({{jãz.|pl}} ''Wybrzeże Słowińskie'') – región w [[Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczim]] i [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]<ref>https://encyklopedialesna.com/haslo/mezoregion-przyrodniczolesny-wybrzeze-slowinskie/</ref>. Główné miasta: [[Kòlbrzég]], [[Łeba]], [[Ùskô]] i [[Dërłowò]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Sarbinowo Strandpromenade.JPG|Sarbinowo Òbrôzk:Kołobrzeg, wejście do portu - panoramio.jpg|[[Kòlbrzég]] Òbrôzk:Plaża w Chłopach.jpg|Borowô ({{jãz.|pl}} Chłopy) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Słowińsczi Nôrodny Park]] * [[Rezerwat przirodë Biélawa]] * [[Kaszëbskô Szwajcariô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://zpe.gov.pl/watek/LPzbbgYhZB/5/b/5-tuz-nad-samym-morzem---pobrzeze-slowinskie/PHec97OxQ * https://galileos.pl/wybrzeze-slowinskie-mapa-turystyczna-mapa-cyfrowa-p-751.html * https://www.wybrzezeslowinskie.eu/ [[Kategòrëjô:Słowińsczé Ùbrzeżé| ]] h0eijvxmvhumy1w7drtagczaq8k79oa 210285 210243 2026-08-04T21:12:47Z Iketsi 3254 * [[Kaszëbsczi Ùbrzég]] 210285 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:313.41 Wybrzeże Słowińskie.png|mały|Słowińsczé Ùbrzeżé]] '''Słowińsczé Ùbrzeżé''' ({{jãz.|pl}} ''Wybrzeże Słowińskie'') – región w [[Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczim]] i [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]<ref>https://encyklopedialesna.com/haslo/mezoregion-przyrodniczolesny-wybrzeze-slowinskie/</ref>. Główné miasta: [[Kòlbrzég]], [[Łeba]], [[Ùskô]] i [[Dërłowò]] == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Sarbinowo Strandpromenade.JPG|Sarbinowo Òbrôzk:Kołobrzeg, wejście do portu - panoramio.jpg|[[Kòlbrzég]] Òbrôzk:Plaża w Chłopach.jpg|Borowô ({{jãz.|pl}} Chłopy) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczi Ùbrzég]] * [[Słowińsczi Nôrodny Park]] * [[Rezerwat przirodë Biélawa]] * [[Kaszëbskô Szwajcariô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://zpe.gov.pl/watek/LPzbbgYhZB/5/b/5-tuz-nad-samym-morzem---pobrzeze-slowinskie/PHec97OxQ * https://galileos.pl/wybrzeze-slowinskie-mapa-turystyczna-mapa-cyfrowa-p-751.html * https://www.wybrzezeslowinskie.eu/ [[Kategòrëjô:Słowińsczé Ùbrzeżé| ]] 8xrcy0hw8lf38rxu3pcnzakwx4sg7lm 14 13680 210244 2026-08-04T15:38:04Z Iketsi 3254 N 210244 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlskô]] 6mj8nuh7jokwkuep67fz084ek7e3q63 14 13681 210258 2026-08-04T18:31:55Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kategòrëjô:Japòńsczi jãzëk]] do [[Kategòrëjô:Japóńsczi jãzëk]]: ò→ó 210258 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[:Kategòrëjô:Japóńsczi jãzëk]] fkgeheysx0yhy8ivjmn05zibb33o3q3 14 13682 210268 2026-08-04T20:16:52Z Iketsi 3254 N 210268 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Nôdgrodë]] [[Kategòrëjô:Lëdzë]] j68b4emvpcip7i7d5t6w2vmy892txap 14 13683 210271 2026-08-04T20:19:47Z Iketsi 3254 N 210271 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Nôdgroda m. Òskara Kòlberga]] [[Kategòrëjô:Laùreacë|Nôdgrodë m. Òskara Kòlberga]] g4pl9jx78pw5cn7b4dh11xlnnwnn2bz 14 13684 210272 2026-08-04T20:20:47Z Iketsi 3254 N 210272 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Nôdgrodë]] mb0wtdkg450526ga71a80hu2iwxfg78 0 13685 210280 2026-08-04T20:55:39Z Iketsi 3254 N 210280 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Kaszëbskô chëcz w Brusach Jaglach''' P.T. '''Kaszëbskô chëcz miona Józefa Chełmòwsczégo w Brusach Jaglach''' ({{jãz.|pl}} Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach) – dodom kùlturë i skansen w [[Brusë-Jagle|Brusach-Jaglach]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk</ref>. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Brusë-Jagle]] * [[Józef Chełmòwsczi]] |col3= === Jiné dodomë kùlturë === {{#categorytree:Dodomë kùlturë|hideroot=on|mode=pages}} === Jiné skansenë === {{#categorytree:Skansenë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://brusy.pl/turysta/atrakcje-turystyczne/chata-kaszubska-im-jozefa-chelmowskiego * https://www.ckibbrusy.pl/chata-kaszubska/historia * https://radiokaszebe.pl/news/chata-kaszubska-w-brusach-w-renowacji-prace-potrwaja-do-konca-wakacji-1622 * https://www.gokchojnice.pl/ogorzeliny/aktualnosci/13205/skansen-i-chata-kaszubska-w-brusy-jaglie/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] [[Kategòrëjô:Skansenë]] [[Kategòrëjô:Dodomë kùlturë]] 5hno77ukc9u5jpjvnlvjx15t4oex3j6 210282 210280 2026-08-04T20:56:27Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ col2 210282 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Kaszëbskô chëcz w Brusach Jaglach''' P.T. '''Kaszëbskô chëcz miona Józefa Chełmòwsczégo w Brusach Jaglach''' ({{jãz.|pl}} Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach) – dodom kùlturë i skansen w [[Brusë-Jagle|Brusach-Jaglach]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk</ref>. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Brusë-Jagle]] * [[Józef Chełmòwsczi]] |col2= === Jiné dodomë kùlturë === {{#categorytree:Dodomë kùlturë|hideroot=on|mode=pages}} === Jiné skansenë === {{#categorytree:Skansenë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://brusy.pl/turysta/atrakcje-turystyczne/chata-kaszubska-im-jozefa-chelmowskiego * https://www.ckibbrusy.pl/chata-kaszubska/historia * https://radiokaszebe.pl/news/chata-kaszubska-w-brusach-w-renowacji-prace-potrwaja-do-konca-wakacji-1622 * https://www.gokchojnice.pl/ogorzeliny/aktualnosci/13205/skansen-i-chata-kaszubska-w-brusy-jaglie/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] [[Kategòrëjô:Skansenë]] [[Kategòrëjô:Dodomë kùlturë]] mpk8p2udko1mmzb3tfln76dqisydza8 210283 210282 2026-08-04T20:59:46Z Iketsi 3254 [[]] 210283 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Kaszëbskô chëcz w Brusach Jaglach''' P.T. '''Kaszëbskô chëcz miona Józefa Chełmòwsczégo w Brusach Jaglach''' ({{jãz.|pl}} Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach) – [[dodom kùlturë]] i [[skansen]] w [[Brusë-Jagle|Brusach-Jaglach]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk</ref>. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Brusë-Jagle]] * [[Józef Chełmòwsczi]] |col2= === Jiné dodomë kùlturë === {{#categorytree:Dodomë kùlturë|hideroot=on|mode=pages}} === Jiné skansenë === {{#categorytree:Skansenë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://brusy.pl/turysta/atrakcje-turystyczne/chata-kaszubska-im-jozefa-chelmowskiego * https://www.ckibbrusy.pl/chata-kaszubska/historia * https://radiokaszebe.pl/news/chata-kaszubska-w-brusach-w-renowacji-prace-potrwaja-do-konca-wakacji-1622 * https://www.gokchojnice.pl/ogorzeliny/aktualnosci/13205/skansen-i-chata-kaszubska-w-brusy-jaglie/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] [[Kategòrëjô:Skansenë]] [[Kategòrëjô:Dodomë kùlturë]] hq90jn55hpo56syaugypqq6upo2gtpf 210284 210283 2026-08-04T21:01:51Z Iketsi 3254 + 210284 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Kaszëbskô chëcz w Brusach Jaglach''' P.T. '''Kaszëbskô chëcz miona Józefa Chełmòwsczégo w Brusach Jaglach''' ({{jãz.|pl}} Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach) – [[dodom kùlturë]] i [[skansen]] w [[Brusë-Jagle|Brusach-Jaglach]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk</ref>. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Brusë-Jagle]] * [[Józef Chełmòwsczi]] |col2= === Jiné dodomë kùlturë === {{#categorytree:Dodomë kùlturë|hideroot=on|mode=pages}} === Jiné skansenë === {{#categorytree:Skansenë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://brusy.pl/turysta/atrakcje-turystyczne/chata-kaszubska-im-jozefa-chelmowskiego * https://www.ckibbrusy.pl/chata-kaszubska/historia * https://radiokaszebe.pl/news/chata-kaszubska-w-brusach-w-renowacji-prace-potrwaja-do-konca-wakacji-1622 * https://www.gokchojnice.pl/ogorzeliny/aktualnosci/13205/skansen-i-chata-kaszubska-w-brusy-jaglie/ * https://styl.interia.pl/podroze/news-nieoczywiste-oblicze-pomorza-tu-mieszkal-kaszubski-leonardo,nId,23520765 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] [[Kategòrëjô:Skansenë]] [[Kategòrëjô:Dodomë kùlturë]] 11c1697gkyce0fz6pr25tln7qye3khq 210294 210284 2026-08-04T21:30:06Z Iketsi 3254 + 210294 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Kaszëbskô chëcz w Brusach Jaglach''' P.T. '''Kaszëbskô chëcz miona Józefa Chełmòwsczégo w Brusach Jaglach''' ({{jãz.|pl}} Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach) – [[dodom kùlturë]] i [[skansen]] w [[Brusë-Jagle|Brusach-Jaglach]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk</ref>. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Brusë-Jagle]] * [[Józef Chełmòwsczi]] |col2= === Jiné dodomë kùlturë === {{#categorytree:Dodomë kùlturë|hideroot=on|mode=pages}} === Jiné skansenë === {{#categorytree:Skansenë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://brusy.pl/turysta/atrakcje-turystyczne/chata-kaszubska-im-jozefa-chelmowskiego * https://www.ckibbrusy.pl/chata-kaszubska/historia * https://radiokaszebe.pl/news/chata-kaszubska-w-brusach-w-renowacji-prace-potrwaja-do-konca-wakacji-1622 * https://www.gokchojnice.pl/ogorzeliny/aktualnosci/13205/skansen-i-chata-kaszubska-w-brusy-jaglie/ * https://styl.interia.pl/podroze/news-nieoczywiste-oblicze-pomorza-tu-mieszkal-kaszubski-leonardo,nId,23520765 * https://magazynkaszuby.pl/atrakcje/brusy-jaglie-galeria-jozefa-chelmowskiego-skansen-pszczelarstwa-chata-kaszubska/ * https://web.archive.org/web/20160304185857/http://www.kaszubybezbarier.pl/Baza-atrakcji/BRUSY-Chata-kaszubska * https://web.archive.org/web/20121215060755/http://www.ckibbrusy.pl/info/historia-chata-kaszubska.html {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] [[Kategòrëjô:Skansenë]] [[Kategòrëjô:Dodomë kùlturë]] tchl4a63b4xakwghdpi8j2invk68x9d 210297 210294 2026-08-04T21:33:22Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Miodnô pszczoła]] 210297 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Kaszëbskô chëcz w Brusach Jaglach''' P.T. '''Kaszëbskô chëcz miona Józefa Chełmòwsczégo w Brusach Jaglach''' ({{jãz.|pl}} Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach) – [[dodom kùlturë]] i [[skansen]] w [[Brusë-Jagle|Brusach-Jaglach]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk</ref>. == Òbaczë téż == {{Col2 |col1= === Pòłączoné témë === * [[Brusë-Jagle]] * [[Józef Chełmòwsczi]] * [[Miodnô pszczoła]] |col2= === Jiné dodomë kùlturë === {{#categorytree:Dodomë kùlturë|hideroot=on|mode=pages}} === Jiné skansenë === {{#categorytree:Skansenë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://brusy.pl/turysta/atrakcje-turystyczne/chata-kaszubska-im-jozefa-chelmowskiego * https://www.ckibbrusy.pl/chata-kaszubska/historia * https://radiokaszebe.pl/news/chata-kaszubska-w-brusach-w-renowacji-prace-potrwaja-do-konca-wakacji-1622 * https://www.gokchojnice.pl/ogorzeliny/aktualnosci/13205/skansen-i-chata-kaszubska-w-brusy-jaglie/ * https://styl.interia.pl/podroze/news-nieoczywiste-oblicze-pomorza-tu-mieszkal-kaszubski-leonardo,nId,23520765 * https://magazynkaszuby.pl/atrakcje/brusy-jaglie-galeria-jozefa-chelmowskiego-skansen-pszczelarstwa-chata-kaszubska/ * https://web.archive.org/web/20160304185857/http://www.kaszubybezbarier.pl/Baza-atrakcji/BRUSY-Chata-kaszubska * https://web.archive.org/web/20121215060755/http://www.ckibbrusy.pl/info/historia-chata-kaszubska.html {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] [[Kategòrëjô:Skansenë]] [[Kategòrëjô:Dodomë kùlturë]] 242c925rzbb7px94fbsgt05fvmzw2fd 210341 210297 2026-08-05T04:21:44Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ + 210341 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} '''Kaszëbskô chëcz w Brusach Jaglach''' P.T. '''Kaszëbskô chëcz miona Józefa Chełmòwsczégo w Brusach Jaglach''' ({{jãz.|pl}} Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach) – [[dodom kùlturë]] i [[skansen]] w [[Brusë-Jagle|Brusach-Jaglach]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk</ref>. == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Chëcz (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Brusë-Jagle]] * [[Józef Chełmòwsczi]] * [[Miodnô pszczoła]] |col3= === Jiné dodomë kùlturë === {{#categorytree:Dodomë kùlturë|hideroot=on|mode=pages}} === Jiné skansenë === {{#categorytree:Skansenë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://brusy.pl/turysta/atrakcje-turystyczne/chata-kaszubska-im-jozefa-chelmowskiego * https://www.ckibbrusy.pl/chata-kaszubska/historia * https://radiokaszebe.pl/news/chata-kaszubska-w-brusach-w-renowacji-prace-potrwaja-do-konca-wakacji-1622 * https://www.gokchojnice.pl/ogorzeliny/aktualnosci/13205/skansen-i-chata-kaszubska-w-brusy-jaglie/ * https://styl.interia.pl/podroze/news-nieoczywiste-oblicze-pomorza-tu-mieszkal-kaszubski-leonardo,nId,23520765 * https://magazynkaszuby.pl/atrakcje/brusy-jaglie-galeria-jozefa-chelmowskiego-skansen-pszczelarstwa-chata-kaszubska/ * https://web.archive.org/web/20160304185857/http://www.kaszubybezbarier.pl/Baza-atrakcji/BRUSY-Chata-kaszubska * https://web.archive.org/web/20121215060755/http://www.ckibbrusy.pl/info/historia-chata-kaszubska.html {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] [[Kategòrëjô:Skansenë]] [[Kategòrëjô:Dodomë kùlturë]] k7osk4fc4mzyeya2t5wv5yp7l5pixrh 210350 210341 2026-08-05T04:43:25Z Iketsi 3254 {{Jiné znaczënczi}} 210350 wikitext text/x-wiki {{Bez òdjimka}} {{Jiné znaczënczi}} '''Kaszëbskô chëcz w Brusach Jaglach''' P.T. '''Kaszëbskô chëcz miona Józefa Chełmòwsczégo w Brusach Jaglach''' ({{jãz.|pl}} Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach) – [[dodom kùlturë]] i [[skansen]] w [[Brusë-Jagle|Brusach-Jaglach]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk</ref>. == Òbaczë téż == {{Col3 |col1= {{Pòdobnô pòzwa|Chëcz (wiele znaczeniów)}} |col2= === Pòłączoné témë === * [[Brusë-Jagle]] * [[Józef Chełmòwsczi]] * [[Miodnô pszczoła]] |col3= === Jiné dodomë kùlturë === {{#categorytree:Dodomë kùlturë|hideroot=on|mode=pages}} === Jiné skansenë === {{#categorytree:Skansenë|hideroot=on|mode=pages}} }} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://brusy.pl/turysta/atrakcje-turystyczne/chata-kaszubska-im-jozefa-chelmowskiego * https://www.ckibbrusy.pl/chata-kaszubska/historia * https://radiokaszebe.pl/news/chata-kaszubska-w-brusach-w-renowacji-prace-potrwaja-do-konca-wakacji-1622 * https://www.gokchojnice.pl/ogorzeliny/aktualnosci/13205/skansen-i-chata-kaszubska-w-brusy-jaglie/ * https://styl.interia.pl/podroze/news-nieoczywiste-oblicze-pomorza-tu-mieszkal-kaszubski-leonardo,nId,23520765 * https://magazynkaszuby.pl/atrakcje/brusy-jaglie-galeria-jozefa-chelmowskiego-skansen-pszczelarstwa-chata-kaszubska/ * https://web.archive.org/web/20160304185857/http://www.kaszubybezbarier.pl/Baza-atrakcji/BRUSY-Chata-kaszubska * https://web.archive.org/web/20121215060755/http://www.ckibbrusy.pl/info/historia-chata-kaszubska.html {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] [[Kategòrëjô:Skansenë]] [[Kategòrëjô:Dodomë kùlturë]] 964kf6rs9fd7bo5pamx0qi4vcz2xabp 14 13686 210281 2026-08-04T20:56:02Z Iketsi 3254 N 210281 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] s47lya8oz2rs7lf8p7uiephfftlubr6 210337 210281 2026-08-05T04:15:22Z Iketsi 3254 kat. 210337 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Ôrtë mùzeów]] 368i93dbnisuqpfq0cr1hv8rqu35u1n 0 13687 210295 2026-08-04T21:31:24Z Terrus38 14026 Ùsôdzonô nowô starna "'''Miłota''' – ôrt wseczëcô<ref>''Miłość'', w: Włodzimierz Szewczuk (red.), ''Encyklopedia Psychologii'', Warszawa 1998, s. 250.</ref>, zachòwaniów, pòstawów<ref>Felix M. Bernardo, Erica Owens, ''Love'', [w:] Edgar F. Borgatta, Rhonda Montgomery (editorzë), ''Encyclopedia of Sociology''. Vol. 3, New York, 2000.</ref> i midzëlëdzczich łączbów. Pòjãcé miłotë je rozsãdzywóné w [[Psychòlogiô|psychòlogii]], [[Filozofiô|filozofii]] i w ro…" 210295 wikitext text/x-wiki '''Miłota''' – ôrt wseczëcô<ref>''Miłość'', w: Włodzimierz Szewczuk (red.), ''Encyklopedia Psychologii'', Warszawa 1998, s. 250.</ref>, zachòwaniów, pòstawów<ref>Felix M. Bernardo, Erica Owens, ''Love'', [w:] Edgar F. Borgatta, Rhonda Montgomery (editorzë), ''Encyclopedia of Sociology''. Vol. 3, New York, 2000.</ref> i midzëlëdzczich łączbów. Pòjãcé miłotë je rozsãdzywóné w [[Psychòlogiô|psychòlogii]], [[Filozofiô|filozofii]] i w rozmajitëch [[Religiô|religiach]]. Òbjimô sëlné a colemało pòzytiwné emòcjonalné a psychicznë stanë, nôczãscy miłotã òdnôszô sã do ùczëcô mòcny cygniączczi ë emòcjonalnégò przërzeszeniô. Miłota biwô téż témą kùńsztu a inspiracją do nie, np. dlô malëtwë czë lëteraturë. W [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwie]] definiuje sã jã jakno „dążenié jistotë do dobra”<ref>Arkadiusz&nbsp;Gudaniec:&nbsp;Miłość. [w:] ''Powszechna Encyklopedia Filozofii''.&nbsp;Lublëno, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2000. [przëstãp 2014-05-12].</ref>, trzimónô je za nôwôżniészą bëlnotã (1 Kòr 13,13) a cwëk żëcô człowieka<ref>[[Katézmùs Katolëcczégò Kòscoła|KKK]] 218-221, 599-618, 1749-1775, 1822-1829, 2083, 2093-2094, 2196.</ref>. == Etimòlogiô == Słowò ''miłota'' notérowóné je w słowarzu [[Jón Trepczik|Jana Trepczika]]<ref>Trepczik, Jan, ''Słownik polsko-kaszubski. Tom pierwszy, A-Ó'', 1994, str. 317, ISBN 83-85011-73-0</ref>. Jiné słowarze nôczãscy pòdôwają fòrmã ''miłosc''<ref>Ramùłt, Sztefón ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'', Gdiniô, 2017, str. 211, ISBN 978-83-7591-586-0</ref><ref>Zëchta, Bernat ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Tom III Ł-O'', Wrocłôw–Warszawa–Krakòwò, 1969, str. 170</ref> (sufiksë -osc a -ota są colemało wëmienné w kaszëbsczim jãzëkù), jakô pòchôdô òd [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczégò]] ''*milostь'' òznôczającégò „miłoserdzé”, „wespółczëcé”<ref>Trubaczow, Òleg, ''Этимологический словарь славянских языков, выпуск 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)'' [''Etimòlogiczeskij słowar' sławianskich jazykòw, wipùsk 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)''], Mòskwa, 1992, str. 39</ref>. No słowò je skrewniony ze znankòwnikã ''miłi'' – òba pòchôdają z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] dërżenia ''*m(e)iH-''<ref>Derksen, Rick ''Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon'', 2007, str. 317</ref>. == Zortë miłotë == === Stôrogrecczi pòdzél === W stôrożëtny grece to dało pòdzél na rozmajité òdmianë miłotë. Nen pòdzél miôł wiôldżi cësk na kùlturã zôpadny cywilizacje, w tim Kaszëb. Wëapartniô sã hewò taczé zortë: * στοργή (storgḗ) – familijnô miłota, przédno midzë starszim a dzeckã, ale téż wseczëcé drëchów, lëdzy do swòjich zwierzãt, czasã nawetka miłota do zemi, kraju czë spòrtowégò klubu<ref>Bodson, Liliane (21.07.2005 r.) [2000]. "Motivations for pet-keeping in Ancient Greece and Rome: a preliminary survey". [w:] Podberscek, Anthony L.; Paul, Elizabeth S.; Serpell, James A. (editorzë). ''Companion animals and us: exploring the relationships between people and pets'' (reprint, ùprawiony wëdôwk). Cambridge University Press. str.&nbsp;35. ISBN&nbsp;<bdi>9780521017718</bdi>. </ref><ref>Vareekal, George (28.03.2022 r.) ''Aspects of Romantic Love: Perceptions on Love and Marriage''. Notion Press. ISBN&nbsp;<bdi>9798885554138</bdi>.</ref>. * φιλία (philía) – przëjacelskô, platonicznô miłota, głãbòczi drëszny stosënk do drëdżi persónë. * ἔρως (érōs) – romanticznô, czëcowô miłota midzë mùlkama. * φιλαυτία (philautía) – samòùwielbienié, narcysticznô miłota, miłota do samégò se. * ξενία (xenía) – gòscynnosc, baro wôżnô w grecczi kùlturze. * ἀγάπη (agápē) – bezwarënkòwô miłota Bòga do lëdzy a lëdzy do Bòga, nôbëlniészi zort miłotë – nôczãscy wëstãpiwô w kònteksce chrzescëjaństwa. == Przëpisë == hcfcahbbwwgdl8nfnmp8cp87yjseoo7 210303 210295 2026-08-04T21:40:20Z Terrus38 14026 òbrôzczi 210303 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Love Heart SVG.svg|mały|Symbòl [[Serce|serca]] pòwszechno parłãczony je z miłotą]] '''Miłota''' – ôrt wseczëcô<ref>''Miłość'', w: Włodzimierz Szewczuk (red.), ''Encyklopedia Psychologii'', Warszawa 1998, s. 250.</ref>, zachòwaniów, pòstawów<ref>Felix M. Bernardo, Erica Owens, ''Love'', [w:] Edgar F. Borgatta, Rhonda Montgomery (editorzë), ''Encyclopedia of Sociology''. Vol. 3, New York, 2000.</ref> i midzëlëdzczich łączbów. Pòjãcé miłotë je rozsãdzywóné w [[Psychòlogiô|psychòlogii]], [[Filozofiô|filozofii]] i w rozmajitëch [[Religiô|religiach]]. Òbjimô sëlné a colemało pòzytiwné emòcjonalné a psychicznë stanë, nôczãscy miłotã òdnôszô sã do ùczëcô mòcny cygniączczi ë emòcjonalnégò przërzeszeniô. Miłota biwô téż témą kùńsztu a inspiracją do nie, np. dlô malëtwë czë lëteraturë. W [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwie]] definiuje sã jã jakno „dążenié jistotë do dobra”<ref>Arkadiusz&nbsp;Gudaniec:&nbsp;Miłość. [w:] ''Powszechna Encyklopedia Filozofii''.&nbsp;Lublëno, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2000. [przëstãp 2014-05-12].</ref>, trzimónô je za nôwôżniészą bëlnotã (1 Kòr 13,13) a cwëk żëcô człowieka<ref>[[Katézmùs Katolëcczégò Kòscoła|KKK]] 218-221, 599-618, 1749-1775, 1822-1829, 2083, 2093-2094, 2196.</ref>. == Etimòlogiô == [[Òbrôzk:Macierzynstwo 1905.jpg|mały|[[Stanisłôw Wëspiańsczi]], ''Macerziństwò'' (1905)]] Słowò ''miłota'' notérowóné je w słowarzu [[Jón Trepczik|Jana Trepczika]]<ref>Trepczik, Jan, ''Słownik polsko-kaszubski. Tom pierwszy, A-Ó'', 1994, str. 317, ISBN 83-85011-73-0</ref>. Jiné słowarze nôczãscy pòdôwają fòrmã ''miłosc''<ref>Ramùłt, Sztefón ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'', Gdiniô, 2017, str. 211, ISBN 978-83-7591-586-0</ref><ref>Zëchta, Bernat ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Tom III Ł-O'', Wrocłôw–Warszawa–Krakòwò, 1969, str. 170</ref> (sufiksë -osc a -ota są colemało wëmienné w kaszëbsczim jãzëkù), jakô pòchôdô òd [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczégò]] ''*milostь'' òznôczającégò „miłoserdzé”, „wespółczëcé”<ref>Trubaczow, Òleg, ''Этимологический словарь славянских языков, выпуск 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)'' [''Etimòlogiczeskij słowar' sławianskich jazykòw, wipùsk 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)''], Mòskwa, 1992, str. 39</ref>. No słowò je skrewniony ze znankòwnikã ''miłi'' – òba pòchôdają z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] dërżenia ''*m(e)iH-''<ref>Derksen, Rick ''Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon'', 2007, str. 317</ref>. == Zortë miłotë == === Stôrogrecczi pòdzél === W stôrożëtny grece to dało pòdzél na rozmajité òdmianë miłotë. Nen pòdzél miôł wiôldżi cësk na kùlturã zôpadny cywilizacje, w tim Kaszëb. Wëapartniô sã hewò taczé zortë: * στοργή (storgḗ) – familijnô miłota, przédno midzë starszim a dzeckã, ale téż wseczëcé drëchów, lëdzy do swòjich zwierzãt, czasã nawetka miłota do zemi, kraju czë spòrtowégò klubu<ref>Bodson, Liliane (21.07.2005 r.) [2000]. "Motivations for pet-keeping in Ancient Greece and Rome: a preliminary survey". [w:] Podberscek, Anthony L.; Paul, Elizabeth S.; Serpell, James A. (editorzë). ''Companion animals and us: exploring the relationships between people and pets'' (reprint, ùprawiony wëdôwk). Cambridge University Press. str.&nbsp;35. ISBN&nbsp;<bdi>9780521017718</bdi>. </ref><ref>Vareekal, George (28.03.2022 r.) ''Aspects of Romantic Love: Perceptions on Love and Marriage''. Notion Press. ISBN&nbsp;<bdi>9798885554138</bdi>.</ref>. * φιλία (philía) – przëjacelskô, platonicznô miłota, głãbòczi drëszny stosënk do drëdżi persónë. * ἔρως (érōs) – romanticznô, czëcowô miłota midzë mùlkama. * φιλαυτία (philautía) – samòùwielbienié, narcysticznô miłota, miłota do samégò se. * ξενία (xenía) – gòscynnosc, baro wôżnô w grecczi kùlturze. * ἀγάπη (agápē) – bezwarënkòwô miłota Bòga do lëdzy a lëdzy do Bòga, nôbëlniészi zort miłotë – nôczãscy wëstãpiwô w kònteksce chrzescëjaństwa. == Przëpisë == 4xoloejso7gb1okgw5sqi7yneko96fl 210304 210303 2026-08-04T21:43:53Z Terrus38 14026 210304 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Love Heart SVG.svg|mały|Symbòl [[Serce|serca]] pòwszechno parłãczony je z miłotą]] '''Miłota''' – ôrt wseczëcô<ref>''Miłość'', w: Włodzimierz Szewczuk (red.), ''Encyklopedia Psychologii'', Warszawa 1998, s. 250.</ref>, zachòwaniów, pòstawów<ref>Felix M. Bernardo, Erica Owens, ''Love'', [w:] Edgar F. Borgatta, Rhonda Montgomery (editorzë), ''Encyclopedia of Sociology''. Vol. 3, New York, 2000.</ref> i midzëlëdzczich łączbów. Pòjãcé miłotë je rozsãdzywóné w [[Psychòlogiô|psychòlogii]], [[Filozofiô|filozofii]] i w rozmajitëch [[Religiô|religiach]]. Òbjimô sëlné a colemało pòzytiwné emòcjonalné a psychicznë stanë, nôczãscy miłotã òdnôszô sã do ùczëcô mòcny cygniączczi ë emòcjonalnégò przërzeszeniô. Miłota biwô téż témą kùńsztu a inspiracją do nie, np. dlô malëtwë czë lëteraturë. W [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwie]] definiuje sã jã jakno „dążenié jistotë do dobra”<ref>Arkadiusz&nbsp;Gudaniec:&nbsp;Miłość. [w:] ''Powszechna Encyklopedia Filozofii''.&nbsp;Lublëno, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2000. [przëstãp 2014-05-12].</ref>, trzimónô je za nôwôżniészą bëlnotã (1 Kòr 13,13) a cwëk żëcô człowieka<ref>[[Katézmùs Katolëcczégò Kòscoła|KKK]] 218-221, 599-618, 1749-1775, 1822-1829, 2083, 2093-2094, 2196.</ref>. == Etimòlogiô == [[Òbrôzk:Macierzynstwo 1905.jpg|mały|[[Stanisłôw Wëspiańsczi]], ''Macerziństwò'' (1905)]] Słowò ''miłota'' notérowóné je w słowarzu [[Jón Trepczik|Jana Trepczika]]<ref>Trepczik, Jan, ''Słownik polsko-kaszubski. Tom pierwszy, A-Ó'', 1994, str. 317, ISBN 83-85011-73-0</ref>. Jiné słowarze nôczãscy pòdôwają fòrmã ''miłosc''<ref>Ramùłt, Sztefón ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'', Gdiniô, 2017, str. 211, ISBN 978-83-7591-586-0</ref><ref>Zëchta, Bernat ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Tom III Ł-O'', Wrocłôw–Warszawa–Krakòwò, 1969, str. 170</ref> (sufiksë -osc a -ota są colemało wëmienné w kaszëbsczim jãzëkù), jakô pòchôdô òd [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczégò]] ''*milostь'' òznôczającégò „miłoserdzé”, „wespółczëcé”<ref>Trubaczow, Òleg, ''Этимологический словарь славянских языков, выпуск 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)'' [''Etimòlogiczeskij słowar' sławianskich jazykòw, wipùsk 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)''], Mòskwa, 1992, str. 39</ref>. No słowò je skrewnioné ze znankòwnikã ''miłi'' – òba pòchôdają z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] dërżenia ''*m(e)iH-''<ref>Derksen, Rick ''Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon'', 2007, str. 317</ref>. == Zortë miłotë == === Stôrogrecczi pòdzél === W stôrożëtny grece to dało pòdzél na rozmajité òdmianë miłotë. Nen pòdzél miôł wiôldżi cësk na kùlturã zôpadny cywilizacje, w tim Kaszëb. Wëapartniô sã hewò taczé zortë: * στοργή (storgḗ) – familijnô miłota, przédno midzë starszim a dzeckã, ale téż wseczëcé drëchów, lëdzy do swòjich zwierzãt, czasã nawetka miłota do zemi, kraju czë spòrtowégò klubu<ref>Bodson, Liliane (21.07.2005 r.) [2000]. "Motivations for pet-keeping in Ancient Greece and Rome: a preliminary survey". [w:] Podberscek, Anthony L.; Paul, Elizabeth S.; Serpell, James A. (editorzë). ''Companion animals and us: exploring the relationships between people and pets'' (reprint, ùprawiony wëdôwk). Cambridge University Press. str.&nbsp;35. ISBN&nbsp;<bdi>9780521017718</bdi>. </ref><ref>Vareekal, George (28.03.2022 r.) ''Aspects of Romantic Love: Perceptions on Love and Marriage''. Notion Press. ISBN&nbsp;<bdi>9798885554138</bdi>.</ref>. * φιλία (philía) – przëjacelskô, platonicznô miłota, głãbòczi drëszny stosënk do drëdżi persónë. * ἔρως (érōs) – romanticznô, czëcowô miłota midzë mùlkama. * φιλαυτία (philautía) – samòùwielbienié, narcysticznô miłota, miłota do samégò se. * ξενία (xenía) – gòscynnosc, baro wôżnô w grecczi kùlturze. * ἀγάπη (agápē) – bezwarënkòwô miłota Bòga do lëdzy a lëdzy do Bòga, nôbëlniészi zort miłotë – nôczãscy wëstãpiwô w kònteksce chrzescëjaństwa. == Przëpisë == 6ieoayvl6bzvd2h0dn3q2nir94rna8v 210305 210304 2026-08-04T21:44:47Z Terrus38 14026 hiperlënczi 210305 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Love Heart SVG.svg|mały|Symbòl [[Serce|serca]] pòwszechno parłãczony je z miłotą]] '''Miłota''' – ôrt wseczëcô<ref>''Miłość'', w: Włodzimierz Szewczuk (red.), ''Encyklopedia Psychologii'', Warszawa 1998, s. 250.</ref>, zachòwaniów, pòstawów<ref>Felix M. Bernardo, Erica Owens, ''Love'', [w:] Edgar F. Borgatta, Rhonda Montgomery (editorzë), ''Encyclopedia of Sociology''. Vol. 3, New York, 2000.</ref> i midzëlëdzczich łączbów. Pòjãcé miłotë je rozsãdzywóné w [[Psychòlogiô|psychòlogii]], [[Filozofiô|filozofii]] i w rozmajitëch [[Religiô|religiach]]. Òbjimô sëlné a colemało pòzytiwné emòcjonalné a psychicznë stanë, nôczãscy miłotã òdnôszô sã do ùczëcô mòcny cygniączczi ë emòcjonalnégò przërzeszeniô. Miłota biwô téż témą kùńsztu a inspiracją do nie, np. dlô malëtwë czë lëteraturë. W [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwie]] definiuje sã jã jakno „dążenié jistotë do dobra”<ref>Arkadiusz&nbsp;Gudaniec:&nbsp;Miłość. [w:] ''Powszechna Encyklopedia Filozofii''.&nbsp;Lublëno, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2000. [przëstãp 2014-05-12].</ref>, trzimónô je za nôwôżniészą bëlnotã (1 Kòr 13,13) a cwëk żëcô człowieka<ref>[[Katézmùs Katolëcczégò Kòscoła|KKK]] 218-221, 599-618, 1749-1775, 1822-1829, 2083, 2093-2094, 2196.</ref>. == Etimòlogiô == [[Òbrôzk:Macierzynstwo 1905.jpg|mały|[[Stanisłôw Wëspiańsczi]], ''Macerziństwò'' (1905)]] Słowò ''miłota'' notérowóné je w słowarzu [[Jón Trepczik|Jana Trepczika]]<ref>Trepczik, Jan, ''Słownik polsko-kaszubski. Tom pierwszy, A-Ó'', 1994, str. 317, ISBN 83-85011-73-0</ref>. Jiné słowarze nôczãscy pòdôwają fòrmã ''miłosc''<ref>Ramùłt, Sztefón ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'', Gdiniô, 2017, str. 211, ISBN 978-83-7591-586-0</ref><ref>Zëchta, Bernat ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Tom III Ł-O'', Wrocłôw–Warszawa–Krakòwò, 1969, str. 170</ref> (sufiksë -osc a -ota są colemało wëmienné w kaszëbsczim jãzëkù), jakô pòchôdô òd [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczégò]] ''*milostь'' òznôczającégò „miłoserdzé”, „wespółczëcé”<ref>Trubaczow, Òleg, ''Этимологический словарь славянских языков, выпуск 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)'' [''Etimòlogiczeskij słowar' sławianskich jazykòw, wipùsk 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)''], Mòskwa, 1992, str. 39</ref>. No słowò je skrewnioné ze znankòwnikã ''miłi'' – òba pòchôdają z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] dërżenia ''*m(e)iH-''<ref>Derksen, Rick ''Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon'', 2007, str. 317</ref>. == Zortë miłotë == === Stôrogrecczi pòdzél === W [[Stôrożëtny grecczi jãzëk|stôrożëtny grece]] to dało pòdzél na rozmajité òdmianë miłotë. Nen pòdzél miôł wiôldżi cësk na kùlturã zôpadny cywilizacje, w tim Kaszëb. Wëapartniô sã hewò taczé zortë: * στοργή (storgḗ) – familijnô miłota, przédno midzë starszim a dzeckã, ale téż wseczëcé drëchów, lëdzy do swòjich zwierzãt, czasã nawetka miłota do zemi, kraju czë spòrtowégò klubu<ref>Bodson, Liliane (21.07.2005 r.) [2000]. "Motivations for pet-keeping in Ancient Greece and Rome: a preliminary survey". [w:] Podberscek, Anthony L.; Paul, Elizabeth S.; Serpell, James A. (editorzë). ''Companion animals and us: exploring the relationships between people and pets'' (reprint, ùprawiony wëdôwk). Cambridge University Press. str.&nbsp;35. ISBN&nbsp;<bdi>9780521017718</bdi>. </ref><ref>Vareekal, George (28.03.2022 r.) ''Aspects of Romantic Love: Perceptions on Love and Marriage''. Notion Press. ISBN&nbsp;<bdi>9798885554138</bdi>.</ref>. * φιλία (philía) – przëjacelskô, [[platonicznô miłota]], głãbòczi drëszny stosënk do drëdżi persónë. * ἔρως (érōs) – romanticznô, czëcowô miłota midzë mùlkama. * φιλαυτία (philautía) – samòùwielbienié, [[Narcyzm|narcysticznô]] miłota, miłota do samégò se. * ξενία (xenía) – gòscynnosc, baro wôżnô w grecczi kùlturze. * ἀγάπη (agápē) – bezwarënkòwô miłota Bòga do lëdzy a lëdzy do Bòga, nôbëlniészi zort miłotë – nôczãscy wëstãpiwô w kònteksce chrzescëjaństwa. == Przëpisë == o8t3y9la80f7ceec6jzd2qrv529ryg4 210307 210305 2026-08-04T21:51:13Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psychòlogiô]] 210307 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Love Heart SVG.svg|mały|Symbòl [[Serce|serca]] pòwszechno parłãczony je z miłotą]] '''Miłota''' – ôrt wseczëcô<ref>''Miłość'', w: Włodzimierz Szewczuk (red.), ''Encyklopedia Psychologii'', Warszawa 1998, s. 250.</ref>, zachòwaniów, pòstawów<ref>Felix M. Bernardo, Erica Owens, ''Love'', [w:] Edgar F. Borgatta, Rhonda Montgomery (editorzë), ''Encyclopedia of Sociology''. Vol. 3, New York, 2000.</ref> i midzëlëdzczich łączbów. Pòjãcé miłotë je rozsãdzywóné w [[Psychòlogiô|psychòlogii]], [[Filozofiô|filozofii]] i w rozmajitëch [[Religiô|religiach]]. Òbjimô sëlné a colemało pòzytiwné emòcjonalné a psychicznë stanë, nôczãscy miłotã òdnôszô sã do ùczëcô mòcny cygniączczi ë emòcjonalnégò przërzeszeniô. Miłota biwô téż témą kùńsztu a inspiracją do nie, np. dlô malëtwë czë lëteraturë. W [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwie]] definiuje sã jã jakno „dążenié jistotë do dobra”<ref>Arkadiusz&nbsp;Gudaniec:&nbsp;Miłość. [w:] ''Powszechna Encyklopedia Filozofii''.&nbsp;Lublëno, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2000. [przëstãp 2014-05-12].</ref>, trzimónô je za nôwôżniészą bëlnotã (1 Kòr 13,13) a cwëk żëcô człowieka<ref>[[Katézmùs Katolëcczégò Kòscoła|KKK]] 218-221, 599-618, 1749-1775, 1822-1829, 2083, 2093-2094, 2196.</ref>. == Etimòlogiô == [[Òbrôzk:Macierzynstwo 1905.jpg|mały|[[Stanisłôw Wëspiańsczi]], ''Macerziństwò'' (1905)]] Słowò ''miłota'' notérowóné je w słowarzu [[Jón Trepczik|Jana Trepczika]]<ref>Trepczik, Jan, ''Słownik polsko-kaszubski. Tom pierwszy, A-Ó'', 1994, str. 317, ISBN 83-85011-73-0</ref>. Jiné słowarze nôczãscy pòdôwają fòrmã ''miłosc''<ref>Ramùłt, Sztefón ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'', Gdiniô, 2017, str. 211, ISBN 978-83-7591-586-0</ref><ref>Zëchta, Bernat ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Tom III Ł-O'', Wrocłôw–Warszawa–Krakòwò, 1969, str. 170</ref> (sufiksë -osc a -ota są colemało wëmienné w kaszëbsczim jãzëkù), jakô pòchôdô òd [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczégò]] ''*milostь'' òznôczającégò „miłoserdzé”, „wespółczëcé”<ref>Trubaczow, Òleg, ''Этимологический словарь славянских языков, выпуск 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)'' [''Etimòlogiczeskij słowar' sławianskich jazykòw, wipùsk 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)''], Mòskwa, 1992, str. 39</ref>. No słowò je skrewnioné ze znankòwnikã ''miłi'' – òba pòchôdają z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] dërżenia ''*m(e)iH-''<ref>Derksen, Rick ''Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon'', 2007, str. 317</ref>. == Zortë miłotë == === Stôrogrecczi pòdzél === W [[Stôrożëtny grecczi jãzëk|stôrożëtny grece]] to dało pòdzél na rozmajité òdmianë miłotë. Nen pòdzél miôł wiôldżi cësk na kùlturã zôpadny cywilizacje, w tim Kaszëb. Wëapartniô sã hewò taczé zortë: * στοργή (storgḗ) – familijnô miłota, przédno midzë starszim a dzeckã, ale téż wseczëcé drëchów, lëdzy do swòjich zwierzãt, czasã nawetka miłota do zemi, kraju czë spòrtowégò klubu<ref>Bodson, Liliane (21.07.2005 r.) [2000]. "Motivations for pet-keeping in Ancient Greece and Rome: a preliminary survey". [w:] Podberscek, Anthony L.; Paul, Elizabeth S.; Serpell, James A. (editorzë). ''Companion animals and us: exploring the relationships between people and pets'' (reprint, ùprawiony wëdôwk). Cambridge University Press. str.&nbsp;35. ISBN&nbsp;<bdi>9780521017718</bdi>. </ref><ref>Vareekal, George (28.03.2022 r.) ''Aspects of Romantic Love: Perceptions on Love and Marriage''. Notion Press. ISBN&nbsp;<bdi>9798885554138</bdi>.</ref>. * φιλία (philía) – przëjacelskô, [[platonicznô miłota]], głãbòczi drëszny stosënk do drëdżi persónë. * ἔρως (érōs) – romanticznô, czëcowô miłota midzë mùlkama. * φιλαυτία (philautía) – samòùwielbienié, [[Narcyzm|narcysticznô]] miłota, miłota do samégò se. * ξενία (xenía) – gòscynnosc, baro wôżnô w grecczi kùlturze. * ἀγάπη (agápē) – bezwarënkòwô miłota Bòga do lëdzy a lëdzy do Bòga, nôbëlniészi zort miłotë – nôczãscy wëstãpiwô w kònteksce chrzescëjaństwa. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psychòlogiô]] qrsr0gu1xysgolgxe8ua133n12ylexc 210308 210307 2026-08-04T21:52:26Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Szpòrt]] 210308 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Love Heart SVG.svg|mały|Symbòl [[Serce|serca]] pòwszechno parłãczony je z miłotą]] '''Miłota''' – ôrt wseczëcô<ref>''Miłość'', w: Włodzimierz Szewczuk (red.), ''Encyklopedia Psychologii'', Warszawa 1998, s. 250.</ref>, zachòwaniów, pòstawów<ref>Felix M. Bernardo, Erica Owens, ''Love'', [w:] Edgar F. Borgatta, Rhonda Montgomery (editorzë), ''Encyclopedia of Sociology''. Vol. 3, New York, 2000.</ref> i midzëlëdzczich łączbów. Pòjãcé miłotë je rozsãdzywóné w [[Psychòlogiô|psychòlogii]], [[Filozofiô|filozofii]] i w rozmajitëch [[Religiô|religiach]]. Òbjimô sëlné a colemało pòzytiwné emòcjonalné a psychicznë stanë, nôczãscy miłotã òdnôszô sã do ùczëcô mòcny cygniączczi ë emòcjonalnégò przërzeszeniô. Miłota biwô téż témą kùńsztu a inspiracją do nie, np. dlô malëtwë czë lëteraturë. W [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwie]] definiuje sã jã jakno „dążenié jistotë do dobra”<ref>Arkadiusz&nbsp;Gudaniec:&nbsp;Miłość. [w:] ''Powszechna Encyklopedia Filozofii''.&nbsp;Lublëno, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2000. [przëstãp 2014-05-12].</ref>, trzimónô je za nôwôżniészą bëlnotã (1 Kòr 13,13) a cwëk żëcô człowieka<ref>[[Katézmùs Katolëcczégò Kòscoła|KKK]] 218-221, 599-618, 1749-1775, 1822-1829, 2083, 2093-2094, 2196.</ref>. == Etimòlogiô == [[Òbrôzk:Macierzynstwo 1905.jpg|mały|[[Stanisłôw Wëspiańsczi]], ''Macerziństwò'' (1905)]] Słowò ''miłota'' notérowóné je w słowarzu [[Jón Trepczik|Jana Trepczika]]<ref>Trepczik, Jan, ''Słownik polsko-kaszubski. Tom pierwszy, A-Ó'', 1994, str. 317, ISBN 83-85011-73-0</ref>. Jiné słowarze nôczãscy pòdôwają fòrmã ''miłosc''<ref>Ramùłt, Sztefón ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'', Gdiniô, 2017, str. 211, ISBN 978-83-7591-586-0</ref><ref>Zëchta, Bernat ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Tom III Ł-O'', Wrocłôw–Warszawa–Krakòwò, 1969, str. 170</ref> (sufiksë -osc a -ota są colemało wëmienné w kaszëbsczim jãzëkù), jakô pòchôdô òd [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczégò]] ''*milostь'' òznôczającégò „miłoserdzé”, „wespółczëcé”<ref>Trubaczow, Òleg, ''Этимологический словарь славянских языков, выпуск 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)'' [''Etimòlogiczeskij słowar' sławianskich jazykòw, wipùsk 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)''], Mòskwa, 1992, str. 39</ref>. No słowò je skrewnioné ze znankòwnikã ''miłi'' – òba pòchôdają z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] dërżenia ''*m(e)iH-''<ref>Derksen, Rick ''Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon'', 2007, str. 317</ref>. == Zortë miłotë == === Stôrogrecczi pòdzél === W [[Stôrożëtny grecczi jãzëk|stôrożëtny grece]] to dało pòdzél na rozmajité òdmianë miłotë. Nen pòdzél miôł wiôldżi cësk na kùlturã zôpadny cywilizacje, w tim Kaszëb. Wëapartniô sã hewò taczé zortë: * στοργή (storgḗ) – familijnô miłota, przédno midzë starszim a dzeckã, ale téż wseczëcé drëchów, lëdzy do swòjich zwierzãt, czasã nawetka miłota do zemi, kraju czë spòrtowégò klubu<ref>Bodson, Liliane (21.07.2005 r.) [2000]. "Motivations for pet-keeping in Ancient Greece and Rome: a preliminary survey". [w:] Podberscek, Anthony L.; Paul, Elizabeth S.; Serpell, James A. (editorzë). ''Companion animals and us: exploring the relationships between people and pets'' (reprint, ùprawiony wëdôwk). Cambridge University Press. str.&nbsp;35. ISBN&nbsp;<bdi>9780521017718</bdi>. </ref><ref>Vareekal, George (28.03.2022 r.) ''Aspects of Romantic Love: Perceptions on Love and Marriage''. Notion Press. ISBN&nbsp;<bdi>9798885554138</bdi>.</ref>. * φιλία (philía) – przëjacelskô, [[platonicznô miłota]], głãbòczi drëszny stosënk do drëdżi persónë. * ἔρως (érōs) – romanticznô, czëcowô miłota midzë mùlkama. * φιλαυτία (philautía) – samòùwielbienié, [[Narcyzm|narcysticznô]] miłota, miłota do samégò se. * ξενία (xenía) – gòscynnosc, baro wôżnô w grecczi kùlturze. * ἀγάπη (agápē) – bezwarënkòwô miłota Bòga do lëdzy a lëdzy do Bòga, nôbëlniészi zort miłotë – nôczãscy wëstãpiwô w kònteksce chrzescëjaństwa. == Òbaczë téż == * [[Szpòrt]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psychòlogiô]] s2wsrqa57lnq5hp666o04hugldmyuo8 210310 210308 2026-08-04T21:53:28Z Terrus38 14026 zdrój 210310 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Love Heart SVG.svg|mały|Symbòl [[Serce|serca]] pòwszechno parłãczony je z miłotą]] '''Miłota''' – ôrt wseczëcô<ref>''Miłość'', w: Włodzimierz Szewczuk (red.), ''Encyklopedia Psychologii'', Warszawa 1998, s. 250.</ref>, zachòwaniów, pòstawów<ref>Felix M. Bernardo, Erica Owens, ''Love'', [w:] Edgar F. Borgatta, Rhonda Montgomery (editorzë), ''Encyclopedia of Sociology''. Vol. 3, New York, 2000.</ref> i midzëlëdzczich łączbów. Pòjãcé miłotë je rozsãdzywóné w [[Psychòlogiô|psychòlogii]], [[Filozofiô|filozofii]] i w rozmajitëch [[Religiô|religiach]]. Òbjimô sëlné a colemało pòzytiwné emòcjonalné a psychicznë stanë, nôczãscy miłotã òdnôszô sã do ùczëcô mòcny cygniączczi ë emòcjonalnégò przërzeszeniô. Miłota biwô téż témą kùńsztu a inspiracją do nie, np. dlô malëtwë czë lëteraturë. W [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwie]] definiuje sã jã jakno „dążenié jistotë do dobra”<ref>Arkadiusz&nbsp;Gudaniec:&nbsp;Miłość. [w:] ''Powszechna Encyklopedia Filozofii''.&nbsp;Lublëno, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2000. [przëstãp 2014-05-12].</ref>, trzimónô je za nôwôżniészą bëlnotã (1 Kòr 13,13) a cwëk żëcô człowieka<ref>[[Katézmùs Katolëcczégò Kòscoła|KKK]] 218-221, 599-618, 1749-1775, 1822-1829, 2083, 2093-2094, 2196.</ref>. == Etimòlogiô == [[Òbrôzk:Macierzynstwo 1905.jpg|mały|[[Stanisłôw Wëspiańsczi]], ''Macerziństwò'' (1905)]] Słowò ''miłota'' notérowóné je w słowarzu [[Jón Trepczik|Jana Trepczika]]<ref>Trepczik, Jan, ''Słownik polsko-kaszubski. Tom pierwszy, A-Ó'', 1994, str. 317, ISBN 83-85011-73-0</ref>. Jiné słowarze nôczãscy pòdôwają fòrmã ''miłosc''<ref>Ramùłt, Sztefón ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'', Gdiniô, 2017, str. 211, ISBN 978-83-7591-586-0</ref><ref>Lorentz, Friedrich, ''Slovinzisches Wörterbüch. Erstes Teil, A–Ɵ'', Piotrogard, 1908, str. 647</ref><ref>Zëchta, Bernat ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Tom III Ł-O'', Wrocłôw–Warszawa–Krakòwò, 1969, str. 170</ref> (sufiksë -osc a -ota są colemało wëmienné w kaszëbsczim jãzëkù), jakô pòchôdô òd [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczégò]] ''*milostь'' òznôczającégò „miłoserdzé”, „wespółczëcé”<ref>Trubaczow, Òleg, ''Этимологический словарь славянских языков, выпуск 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)'' [''Etimòlogiczeskij słowar' sławianskich jazykòw, wipùsk 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)''], Mòskwa, 1992, str. 39</ref>. No słowò je skrewnioné ze znankòwnikã ''miłi'' – òba pòchôdają z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] dërżenia ''*m(e)iH-''<ref>Derksen, Rick ''Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon'', 2007, str. 317</ref>. == Zortë miłotë == === Stôrogrecczi pòdzél === W [[Stôrożëtny grecczi jãzëk|stôrożëtny grece]] to dało pòdzél na rozmajité òdmianë miłotë. Nen pòdzél miôł wiôldżi cësk na kùlturã zôpadny cywilizacje, w tim Kaszëb. Wëapartniô sã hewò taczé zortë: * στοργή (storgḗ) – familijnô miłota, przédno midzë starszim a dzeckã, ale téż wseczëcé drëchów, lëdzy do swòjich zwierzãt, czasã nawetka miłota do zemi, kraju czë spòrtowégò klubu<ref>Bodson, Liliane (21.07.2005 r.) [2000]. "Motivations for pet-keeping in Ancient Greece and Rome: a preliminary survey". [w:] Podberscek, Anthony L.; Paul, Elizabeth S.; Serpell, James A. (editorzë). ''Companion animals and us: exploring the relationships between people and pets'' (reprint, ùprawiony wëdôwk). Cambridge University Press. str.&nbsp;35. ISBN&nbsp;<bdi>9780521017718</bdi>. </ref><ref>Vareekal, George (28.03.2022 r.) ''Aspects of Romantic Love: Perceptions on Love and Marriage''. Notion Press. ISBN&nbsp;<bdi>9798885554138</bdi>.</ref>. * φιλία (philía) – przëjacelskô, [[platonicznô miłota]], głãbòczi drëszny stosënk do drëdżi persónë. * ἔρως (érōs) – romanticznô, czëcowô miłota midzë mùlkama. * φιλαυτία (philautía) – samòùwielbienié, [[Narcyzm|narcysticznô]] miłota, miłota do samégò se. * ξενία (xenía) – gòscynnosc, baro wôżnô w grecczi kùlturze. * ἀγάπη (agápē) – bezwarënkòwô miłota Bòga do lëdzy a lëdzy do Bòga, nôbëlniészi zort miłotë – nôczãscy wëstãpiwô w kònteksce chrzescëjaństwa. == Òbaczë téż == * [[Szpòrt]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psychòlogiô]] 1rj6k3eu87y7gikp23p6e7bbfgfsf66 210311 210310 2026-08-04T21:55:43Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Remùsowô miłota]] 210311 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Love Heart SVG.svg|mały|Symbòl [[Serce|serca]] pòwszechno parłãczony je z miłotą]] '''Miłota''' – ôrt wseczëcô<ref>''Miłość'', w: Włodzimierz Szewczuk (red.), ''Encyklopedia Psychologii'', Warszawa 1998, s. 250.</ref>, zachòwaniów, pòstawów<ref>Felix M. Bernardo, Erica Owens, ''Love'', [w:] Edgar F. Borgatta, Rhonda Montgomery (editorzë), ''Encyclopedia of Sociology''. Vol. 3, New York, 2000.</ref> i midzëlëdzczich łączbów. Pòjãcé miłotë je rozsãdzywóné w [[Psychòlogiô|psychòlogii]], [[Filozofiô|filozofii]] i w rozmajitëch [[Religiô|religiach]]. Òbjimô sëlné a colemało pòzytiwné emòcjonalné a psychicznë stanë, nôczãscy miłotã òdnôszô sã do ùczëcô mòcny cygniączczi ë emòcjonalnégò przërzeszeniô. Miłota biwô téż témą kùńsztu a inspiracją do nie, np. dlô malëtwë czë lëteraturë. W [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwie]] definiuje sã jã jakno „dążenié jistotë do dobra”<ref>Arkadiusz&nbsp;Gudaniec:&nbsp;Miłość. [w:] ''Powszechna Encyklopedia Filozofii''.&nbsp;Lublëno, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2000. [przëstãp 2014-05-12].</ref>, trzimónô je za nôwôżniészą bëlnotã (1 Kòr 13,13) a cwëk żëcô człowieka<ref>[[Katézmùs Katolëcczégò Kòscoła|KKK]] 218-221, 599-618, 1749-1775, 1822-1829, 2083, 2093-2094, 2196.</ref>. == Etimòlogiô == [[Òbrôzk:Macierzynstwo 1905.jpg|mały|[[Stanisłôw Wëspiańsczi]], ''Macerziństwò'' (1905)]] Słowò ''miłota'' notérowóné je w słowarzu [[Jón Trepczik|Jana Trepczika]]<ref>Trepczik, Jan, ''Słownik polsko-kaszubski. Tom pierwszy, A-Ó'', 1994, str. 317, ISBN 83-85011-73-0</ref>. Jiné słowarze nôczãscy pòdôwają fòrmã ''miłosc''<ref>Ramùłt, Sztefón ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'', Gdiniô, 2017, str. 211, ISBN 978-83-7591-586-0</ref><ref>Lorentz, Friedrich, ''Slovinzisches Wörterbüch. Erstes Teil, A–Ɵ'', Piotrogard, 1908, str. 647</ref><ref>Zëchta, Bernat ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Tom III Ł-O'', Wrocłôw–Warszawa–Krakòwò, 1969, str. 170</ref> (sufiksë -osc a -ota są colemało wëmienné w kaszëbsczim jãzëkù), jakô pòchôdô òd [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczégò]] ''*milostь'' òznôczającégò „miłoserdzé”, „wespółczëcé”<ref>Trubaczow, Òleg, ''Этимологический словарь славянских языков, выпуск 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)'' [''Etimòlogiczeskij słowar' sławianskich jazykòw, wipùsk 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)''], Mòskwa, 1992, str. 39</ref>. No słowò je skrewnioné ze znankòwnikã ''miłi'' – òba pòchôdają z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] dërżenia ''*m(e)iH-''<ref>Derksen, Rick ''Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon'', 2007, str. 317</ref>. == Zortë miłotë == === Stôrogrecczi pòdzél === W [[Stôrożëtny grecczi jãzëk|stôrożëtny grece]] to dało pòdzél na rozmajité òdmianë miłotë. Nen pòdzél miôł wiôldżi cësk na kùlturã zôpadny cywilizacje, w tim Kaszëb. Wëapartniô sã hewò taczé zortë: * στοργή (storgḗ) – familijnô miłota, przédno midzë starszim a dzeckã, ale téż wseczëcé drëchów, lëdzy do swòjich zwierzãt, czasã nawetka miłota do zemi, kraju czë spòrtowégò klubu<ref>Bodson, Liliane (21.07.2005 r.) [2000]. "Motivations for pet-keeping in Ancient Greece and Rome: a preliminary survey". [w:] Podberscek, Anthony L.; Paul, Elizabeth S.; Serpell, James A. (editorzë). ''Companion animals and us: exploring the relationships between people and pets'' (reprint, ùprawiony wëdôwk). Cambridge University Press. str.&nbsp;35. ISBN&nbsp;<bdi>9780521017718</bdi>. </ref><ref>Vareekal, George (28.03.2022 r.) ''Aspects of Romantic Love: Perceptions on Love and Marriage''. Notion Press. ISBN&nbsp;<bdi>9798885554138</bdi>.</ref>. * φιλία (philía) – przëjacelskô, [[platonicznô miłota]], głãbòczi drëszny stosënk do drëdżi persónë. * ἔρως (érōs) – romanticznô, czëcowô miłota midzë mùlkama. * φιλαυτία (philautía) – samòùwielbienié, [[Narcyzm|narcysticznô]] miłota, miłota do samégò se. * ξενία (xenía) – gòscynnosc, baro wôżnô w grecczi kùlturze. * ἀγάπη (agápē) – bezwarënkòwô miłota Bòga do lëdzy a lëdzy do Bòga, nôbëlniészi zort miłotë – nôczãscy wëstãpiwô w kònteksce chrzescëjaństwa. == Òbaczë téż == * [[Remùsowô miłota]]<ref>https://dziennikbaltycki.pl/juz-w-te-niedziele-prapremiera-kantaty-remusowo-milota-w-chmielnie/ar/c13-18022733</ref><ref>https://www.salon24.pl/u/jaroslawbanas/1334633,unikatowe-wydarzenie-artystyczne-kantata-kaszubska-rem-sow-milota</ref><ref>https://www.infokaszuby.pl/oratorium-kaszubskie-artystyczne-wydarzenie-o-kaszubskiej-kulturze-i-jezyku-w-chmielnie/</ref><ref>https://zukowo.naszemiasto.pl/prapremiera-remusowej-milosci-publicznosc-w-chmielnie-byla/ar/c13-9503835</ref> * [[Szpòrt]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psychòlogiô]] 5kjebsy896vvkjeaugzn0h96mkynkcm 210312 210311 2026-08-04T21:59:20Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Walãtéńczi]] 210312 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Love Heart SVG.svg|mały|Symbòl [[Serce|serca]] pòwszechno parłãczony je z miłotą]] '''Miłota''' – ôrt wseczëcô<ref>''Miłość'', w: Włodzimierz Szewczuk (red.), ''Encyklopedia Psychologii'', Warszawa 1998, s. 250.</ref>, zachòwaniów, pòstawów<ref>Felix M. Bernardo, Erica Owens, ''Love'', [w:] Edgar F. Borgatta, Rhonda Montgomery (editorzë), ''Encyclopedia of Sociology''. Vol. 3, New York, 2000.</ref> i midzëlëdzczich łączbów. Pòjãcé miłotë je rozsãdzywóné w [[Psychòlogiô|psychòlogii]], [[Filozofiô|filozofii]] i w rozmajitëch [[Religiô|religiach]]. Òbjimô sëlné a colemało pòzytiwné emòcjonalné a psychicznë stanë, nôczãscy miłotã òdnôszô sã do ùczëcô mòcny cygniączczi ë emòcjonalnégò przërzeszeniô. Miłota biwô téż témą kùńsztu a inspiracją do nie, np. dlô malëtwë czë lëteraturë. W [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwie]] definiuje sã jã jakno „dążenié jistotë do dobra”<ref>Arkadiusz&nbsp;Gudaniec:&nbsp;Miłość. [w:] ''Powszechna Encyklopedia Filozofii''.&nbsp;Lublëno, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2000. [przëstãp 2014-05-12].</ref>, trzimónô je za nôwôżniészą bëlnotã (1 Kòr 13,13) a cwëk żëcô człowieka<ref>[[Katézmùs Katolëcczégò Kòscoła|KKK]] 218-221, 599-618, 1749-1775, 1822-1829, 2083, 2093-2094, 2196.</ref>. == Etimòlogiô == [[Òbrôzk:Macierzynstwo 1905.jpg|mały|[[Stanisłôw Wëspiańsczi]], ''Macerziństwò'' (1905)]] Słowò ''miłota'' notérowóné je w słowarzu [[Jón Trepczik|Jana Trepczika]]<ref>Trepczik, Jan, ''Słownik polsko-kaszubski. Tom pierwszy, A-Ó'', 1994, str. 317, ISBN 83-85011-73-0</ref>. Jiné słowarze nôczãscy pòdôwają fòrmã ''miłosc''<ref>Ramùłt, Sztefón ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'', Gdiniô, 2017, str. 211, ISBN 978-83-7591-586-0</ref><ref>Lorentz, Friedrich, ''Slovinzisches Wörterbüch. Erstes Teil, A–Ɵ'', Piotrogard, 1908, str. 647</ref><ref>Zëchta, Bernat ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Tom III Ł-O'', Wrocłôw–Warszawa–Krakòwò, 1969, str. 170</ref> (sufiksë -osc a -ota są colemało wëmienné w kaszëbsczim jãzëkù), jakô pòchôdô òd [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczégò]] ''*milostь'' òznôczającégò „miłoserdzé”, „wespółczëcé”<ref>Trubaczow, Òleg, ''Этимологический словарь славянских языков, выпуск 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)'' [''Etimòlogiczeskij słowar' sławianskich jazykòw, wipùsk 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)''], Mòskwa, 1992, str. 39</ref>. No słowò je skrewnioné ze znankòwnikã ''miłi'' – òba pòchôdają z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] dërżenia ''*m(e)iH-''<ref>Derksen, Rick ''Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon'', 2007, str. 317</ref>. == Zortë miłotë == === Stôrogrecczi pòdzél === W [[Stôrożëtny grecczi jãzëk|stôrożëtny grece]] to dało pòdzél na rozmajité òdmianë miłotë. Nen pòdzél miôł wiôldżi cësk na kùlturã zôpadny cywilizacje, w tim Kaszëb. Wëapartniô sã hewò taczé zortë: * στοργή (storgḗ) – familijnô miłota, przédno midzë starszim a dzeckã, ale téż wseczëcé drëchów, lëdzy do swòjich zwierzãt, czasã nawetka miłota do zemi, kraju czë spòrtowégò klubu<ref>Bodson, Liliane (21.07.2005 r.) [2000]. "Motivations for pet-keeping in Ancient Greece and Rome: a preliminary survey". [w:] Podberscek, Anthony L.; Paul, Elizabeth S.; Serpell, James A. (editorzë). ''Companion animals and us: exploring the relationships between people and pets'' (reprint, ùprawiony wëdôwk). Cambridge University Press. str.&nbsp;35. ISBN&nbsp;<bdi>9780521017718</bdi>. </ref><ref>Vareekal, George (28.03.2022 r.) ''Aspects of Romantic Love: Perceptions on Love and Marriage''. Notion Press. ISBN&nbsp;<bdi>9798885554138</bdi>.</ref>. * φιλία (philía) – przëjacelskô, [[platonicznô miłota]], głãbòczi drëszny stosënk do drëdżi persónë. * ἔρως (érōs) – romanticznô, czëcowô miłota midzë mùlkama. * φιλαυτία (philautía) – samòùwielbienié, [[Narcyzm|narcysticznô]] miłota, miłota do samégò se. * ξενία (xenía) – gòscynnosc, baro wôżnô w grecczi kùlturze. * ἀγάπη (agápē) – bezwarënkòwô miłota Bòga do lëdzy a lëdzy do Bòga, nôbëlniészi zort miłotë – nôczãscy wëstãpiwô w kònteksce chrzescëjaństwa. == Òbaczë téż == * [[Remùsowô miłota]]<ref>https://dziennikbaltycki.pl/juz-w-te-niedziele-prapremiera-kantaty-remusowo-milota-w-chmielnie/ar/c13-18022733</ref><ref>https://www.salon24.pl/u/jaroslawbanas/1334633,unikatowe-wydarzenie-artystyczne-kantata-kaszubska-rem-sow-milota</ref><ref>https://www.infokaszuby.pl/oratorium-kaszubskie-artystyczne-wydarzenie-o-kaszubskiej-kulturze-i-jezyku-w-chmielnie/</ref><ref>https://zukowo.naszemiasto.pl/prapremiera-remusowej-milosci-publicznosc-w-chmielnie-byla/ar/c13-9503835</ref> * [[Szpòrt]] * [[Walãtéńczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psychòlogiô]] o0z6671q1fxpwy2r15d03wv8evlxr7g 210313 210312 2026-08-04T22:00:38Z Terrus38 14026 Anulowanié wersje [[Special:Diff/210311|210311]] aùtora [[Special:Contributions/Iketsi|Iketsi]] ([[User talk:Iketsi|diskùsjô]]), to kąsk jakbë na pòlsczi Wikipedie dawac pòwrózk z "Miłość" do "M jak miłość", nie wëdôwô sã brëkòwné, a tim barżi ne przëpisë – same lënczi bez titla, aùtora, datë czë czegòkòlwiek 210313 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Love Heart SVG.svg|mały|Symbòl [[Serce|serca]] pòwszechno parłãczony je z miłotą]] '''Miłota''' – ôrt wseczëcô<ref>''Miłość'', w: Włodzimierz Szewczuk (red.), ''Encyklopedia Psychologii'', Warszawa 1998, s. 250.</ref>, zachòwaniów, pòstawów<ref>Felix M. Bernardo, Erica Owens, ''Love'', [w:] Edgar F. Borgatta, Rhonda Montgomery (editorzë), ''Encyclopedia of Sociology''. Vol. 3, New York, 2000.</ref> i midzëlëdzczich łączbów. Pòjãcé miłotë je rozsãdzywóné w [[Psychòlogiô|psychòlogii]], [[Filozofiô|filozofii]] i w rozmajitëch [[Religiô|religiach]]. Òbjimô sëlné a colemało pòzytiwné emòcjonalné a psychicznë stanë, nôczãscy miłotã òdnôszô sã do ùczëcô mòcny cygniączczi ë emòcjonalnégò przërzeszeniô. Miłota biwô téż témą kùńsztu a inspiracją do nie, np. dlô malëtwë czë lëteraturë. W [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwie]] definiuje sã jã jakno „dążenié jistotë do dobra”<ref>Arkadiusz&nbsp;Gudaniec:&nbsp;Miłość. [w:] ''Powszechna Encyklopedia Filozofii''.&nbsp;Lublëno, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2000. [przëstãp 2014-05-12].</ref>, trzimónô je za nôwôżniészą bëlnotã (1 Kòr 13,13) a cwëk żëcô człowieka<ref>[[Katézmùs Katolëcczégò Kòscoła|KKK]] 218-221, 599-618, 1749-1775, 1822-1829, 2083, 2093-2094, 2196.</ref>. == Etimòlogiô == [[Òbrôzk:Macierzynstwo 1905.jpg|mały|[[Stanisłôw Wëspiańsczi]], ''Macerziństwò'' (1905)]] Słowò ''miłota'' notérowóné je w słowarzu [[Jón Trepczik|Jana Trepczika]]<ref>Trepczik, Jan, ''Słownik polsko-kaszubski. Tom pierwszy, A-Ó'', 1994, str. 317, ISBN 83-85011-73-0</ref>. Jiné słowarze nôczãscy pòdôwają fòrmã ''miłosc''<ref>Ramùłt, Sztefón ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'', Gdiniô, 2017, str. 211, ISBN 978-83-7591-586-0</ref><ref>Lorentz, Friedrich, ''Slovinzisches Wörterbüch. Erstes Teil, A–Ɵ'', Piotrogard, 1908, str. 647</ref><ref>Zëchta, Bernat ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Tom III Ł-O'', Wrocłôw–Warszawa–Krakòwò, 1969, str. 170</ref> (sufiksë -osc a -ota są colemało wëmienné w kaszëbsczim jãzëkù), jakô pòchôdô òd [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczégò]] ''*milostь'' òznôczającégò „miłoserdzé”, „wespółczëcé”<ref>Trubaczow, Òleg, ''Этимологический словарь славянских языков, выпуск 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)'' [''Etimòlogiczeskij słowar' sławianskich jazykòw, wipùsk 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)''], Mòskwa, 1992, str. 39</ref>. No słowò je skrewnioné ze znankòwnikã ''miłi'' – òba pòchôdają z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] dërżenia ''*m(e)iH-''<ref>Derksen, Rick ''Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon'', 2007, str. 317</ref>. == Zortë miłotë == === Stôrogrecczi pòdzél === W [[Stôrożëtny grecczi jãzëk|stôrożëtny grece]] to dało pòdzél na rozmajité òdmianë miłotë. Nen pòdzél miôł wiôldżi cësk na kùlturã zôpadny cywilizacje, w tim Kaszëb. Wëapartniô sã hewò taczé zortë: * στοργή (storgḗ) – familijnô miłota, przédno midzë starszim a dzeckã, ale téż wseczëcé drëchów, lëdzy do swòjich zwierzãt, czasã nawetka miłota do zemi, kraju czë spòrtowégò klubu<ref>Bodson, Liliane (21.07.2005 r.) [2000]. "Motivations for pet-keeping in Ancient Greece and Rome: a preliminary survey". [w:] Podberscek, Anthony L.; Paul, Elizabeth S.; Serpell, James A. (editorzë). ''Companion animals and us: exploring the relationships between people and pets'' (reprint, ùprawiony wëdôwk). Cambridge University Press. str.&nbsp;35. ISBN&nbsp;<bdi>9780521017718</bdi>. </ref><ref>Vareekal, George (28.03.2022 r.) ''Aspects of Romantic Love: Perceptions on Love and Marriage''. Notion Press. ISBN&nbsp;<bdi>9798885554138</bdi>.</ref>. * φιλία (philía) – przëjacelskô, [[platonicznô miłota]], głãbòczi drëszny stosënk do drëdżi persónë. * ἔρως (érōs) – romanticznô, czëcowô miłota midzë mùlkama. * φιλαυτία (philautía) – samòùwielbienié, [[Narcyzm|narcysticznô]] miłota, miłota do samégò se. * ξενία (xenía) – gòscynnosc, baro wôżnô w grecczi kùlturze. * ἀγάπη (agápē) – bezwarënkòwô miłota Bòga do lëdzy a lëdzy do Bòga, nôbëlniészi zort miłotë – nôczãscy wëstãpiwô w kònteksce chrzescëjaństwa. == Òbaczë téż == * [[Szpòrt]] * [[Walãtéńczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psychòlogiô]] tp1antvmsu7c0n1klrz3ul3omdnmzic 210314 210313 2026-08-04T22:03:26Z Terrus38 14026 210314 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Love Heart SVG.svg|mały|Symbòl [[Serce|serca]] pòwszechno parłãczony je z miłotą]] '''Miłota''' – ôrt wseczëcô<ref>''Miłość'', w: Włodzimierz Szewczuk (red.), ''Encyklopedia Psychologii'', Warszawa 1998, s. 250.</ref>, zachòwaniów, pòstawów<ref>Felix M. Bernardo, Erica Owens, ''Love'', [w:] Edgar F. Borgatta, Rhonda Montgomery (editorzë), ''Encyclopedia of Sociology''. Vol. 3, New York, 2000.</ref> i midzëlëdzczich łączbów. Pòjãcé miłotë je rozsãdzywóné w [[Psychòlogiô|psychòlogii]], [[Filozofiô|filozofii]] i w rozmajitëch [[Religiô|religiach]]. Òbjimô sëlné a colemało pòzytiwné emòcjonalné a psychicznë stanë, nôczãscy miłotã òdnôszô sã do ùczëcô mòcny cygniączczi ë emòcjonalnégò przërzeszeniô. Miłota biwô téż témą kùńsztu a inspiracją do nie, np. dlô malëtwë czë lëteraturë. W [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjaństwie]] definiuje sã jã jakno „dążenié jistotë do dobra”<ref>Arkadiusz&nbsp;Gudaniec:&nbsp;Miłość. [w:] ''Powszechna Encyklopedia Filozofii''.&nbsp;Lublëno, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2000. [przëstãp 2014-05-12].</ref>, trzimónô je za nôwôżniészą bëlnotã (1 Kòr 13,13) a cwëk żëcô człowieka<ref>[[Katézmùs Katolëcczégò Kòscoła|KKK]] 218-221, 599-618, 1749-1775, 1822-1829, 2083, 2093-2094, 2196.</ref>. == Etimòlogiô == [[Òbrôzk:Macierzynstwo 1905.jpg|mały|[[Stanisłôw Wëspiańsczi]], ''Macerziństwò'' (1905)]] Słowò ''miłota'' notérowóné je w słowarzu [[Jón Trepczik|Jana Trepczika]]<ref>Trepczik, Jan, ''Słownik polsko-kaszubski. Tom pierwszy, A-Ó'', 1994, str. 317, ISBN 83-85011-73-0</ref>. Jiné słowarze nôczãscy pòdôwają fòrmã ''miłosc''<ref>Ramùłt, Sztefón ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'', Gdiniô, 2017, str. 211, ISBN 978-83-7591-586-0</ref><ref>Lorentz, Friedrich, ''Slovinzisches Wörterbüch. Erstes Teil, A–Ɵ'', Piotrogard, 1908, str. 647</ref><ref>Zëchta, Bernat ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Tom III Ł-O'', Wrocłôw–Warszawa–Krakòwò, 1969, str. 170</ref> (sufiksë -osc a -ota są colemało wëmienné w kaszëbsczim jãzëkù), jakô pòchôdô òd [[Prasłowiańsczi jãzëk|prasłowiańsczégò]] ''*milostь'' òznôczającégò „miłoserdzé”, „wespółczëcé”<ref>Trubaczow, Òleg, ''Этимологический словарь славянских языков, выпуск 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)'' [''Etimòlogiczeskij słowar' sławianskich jazykòw, wipùsk 19. (*męs^(,)arь – *morzakъ)''], Mòskwa, 1992, str. 39</ref>. No słowò je skrewnioné ze znankòwnikã ''miłi'' – òba pòchôdają z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] dërżenia ''*m(e)iH-''<ref>Derksen, Rick ''Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon'', 2007, str. 317</ref>. == Zortë miłotë == === Stôrogrecczi pòdzél === W [[Stôrożëtny grecczi jãzëk|stôrożëtny grece]] to dało pòdzél na rozmajité òdmianë miłotë. Nen pòdzél miôł wiôldżi cësk na kùlturã zôpadny cywilizacje, w tim Kaszëb. Wëapartniô sã hewò taczé zortë: * στοργή (storgḗ) – familijnô miłota, przédno midzë starszim a dzeckã, ale téż wseczëcé drëchów, lëdzy do swòjich zwierzãt, czasã nawetka miłota do zemi, kraju czë spòrtowégò klubu<ref>Bodson, Liliane (21.07.2005 r.) [2000]. "Motivations for pet-keeping in Ancient Greece and Rome: a preliminary survey". [w:] Podberscek, Anthony L.; Paul, Elizabeth S.; Serpell, James A. (editorzë). ''Companion animals and us: exploring the relationships between people and pets'' (reprint, ùprawiony wëdôwk). Cambridge University Press. str.&nbsp;35. ISBN&nbsp;<bdi>9780521017718</bdi>. </ref><ref>Vareekal, George (28.03.2022 r.) ''Aspects of Romantic Love: Perceptions on Love and Marriage''. Notion Press. ISBN&nbsp;<bdi>9798885554138</bdi>.</ref>. * φιλία (philía) – przëjacelskô, [[platonicznô miłota]], głãbòczi drëszny stosënk do drëdżi persónë. * ἔρως (érōs) – romanticznô, czëcowô miłota midzë mùlkama. * φιλαυτία (philautía) – samòùwielbienié, [[Narcyzm|narcysticznô]] miłota, miłota do samégò se. * ξενία (xenía) – gòscynnosc, baro wôżnô w grecczi kùlturze. * ἀγάπη (agápē) – bezwarënkòwô miłota Bòga do lëdzy a lëdzy do Bòga, nôbëlniészi zort miłotë – nôczãscy wëstãpiwô w kònteksce chrzescëjaństwa. == Òbaczë téż == * [[Walãtinczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Psychòlogiô]] 1i5o3indmm7dlagseskvd9iox4utl6r 0 13688 210300 2026-08-04T21:35:39Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Wëdôwizna „Region”]] do [[Region (wëdôwizna)]]: Region (wëdôwizna) 210300 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Region (wëdôwizna)]] o31yntpqsovugsbnuai9d3l5tunx9fl 0 13689 210302 2026-08-04T21:35:54Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Wëdôwizna „Bernardinum”]] do [[Bernardinum (wëdôwizna)]]: Bernardinum (wëdôwizna) 210302 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Bernardinum (wëdôwizna)]] o5tuci4lmulqh0kkl953dzz3edg0aj5 0 13690 210316 2026-08-04T22:10:12Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Aùstralëjô (kòntinent)]] do [[Aùstraliô (kòntinent)]]: pisënk 210316 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Aùstraliô (kòntinent)]] fycuvxhd0fmjlz93vxkkashjdvrdpbd 0 13691 210331 2026-08-05T03:15:20Z Iketsi 3254 N 210331 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Łebno - szkòła.JPG|mały|Regionalnô jizba m. Remusa w Łebnie]] '''Regionalnô jizba''' ({{jãz.|pl}} ''izba regionalna'') – kùlturalno-mùzealni môl, czëlë [[mùzeùm]] abò [[szkòła]] gdze lëdze gromadzą i pòkazëją pamiątczi, codzénné statczi, ùbiorë i dokùmentë sparłãczoné z historią, kùlturą i tradicjama kònkretnégò regionu abò gardu. == Przikładë == * ({{jãz.|pl}} Izba Regionalna w Starzynie)<ref>http://izba.szkolastarzyno.eu/patron-izby.html</ref> * ({{jãz.|pl}} Izba Regionalna im. Remusa w Łebnie) == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm]] * [[Skansen]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzea]] kmbnrzh4wbcsz2lhzbchb13vxclgnut 210332 210331 2026-08-05T03:18:29Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Ôrtë mùzeów]] 210332 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Łebno - szkòła.JPG|mały|Regionalnô jizba m. Remusa w Łebnie]] '''Regionalnô jizba''' ({{jãz.|pl}} ''izba regionalna'') – kùlturalno-mùzealni môl, czëlë [[mùzeùm]] abò [[szkòła]] gdze lëdze gromadzą i pòkazëją pamiątczi, codzénné statczi, ùbiorë i dokùmentë sparłãczoné z historią, kùlturą i tradicjama kònkretnégò regionu abò gardu. == Przikładë == * ({{jãz.|pl}} Izba Regionalna w Starzynie)<ref>http://izba.szkolastarzyno.eu/patron-izby.html</ref> * ({{jãz.|pl}} Izba Regionalna im. Remusa w Łebnie) == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm]] * [[Skansen]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ôrtë mùzeów]] r8n3a8h2mov9aljlfjqurjp940u9dxy 210336 210332 2026-08-05T03:56:17Z Iketsi 3254 + 210336 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Łebno - szkòła.JPG|mały|Regionalnô jizba m. Remusa w [[Łebno|Łebnie]]]] '''Regionalnô jizba''' ({{jãz.|pl}} ''izba regionalna'' abò ''regionalna izba'') – kùlturalno-mùzealni môl, czëlë [[mùzeùm]] abò [[szkòła]] gdze lëdze gromadzą i pòkazëją pamiątczi, codzénné statczi, ùbiorë i dokùmentë sparłãczoné z historią, kùlturą i tradicjama kònkretnégò regionu abò gardu. == Przikładë == * ({{jãz.|pl}} ''Izba Regionalna w Starzynie'')<ref>http://izba.szkolastarzyno.eu/patron-izby.html</ref> * ({{jãz.|pl}} ''Izba Regionalna im. Remusa w Łebnie'') * ({{jãz.|pl}} ''Izba Regionalna im. Pierwszej Kaszubskiej Mszy Świętej w Wygodzie w Zgorzałem'') * ({{jãz.|pl}} ''Regionalna Izba Pamiątek''), Karsin<ref>https://magazynkaszuby.pl/atrakcje/karsin-regionalna-izba-pamiatek-dziedzictwo-kaszubow-karsina-okolic/</ref> == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Izba Regionalna Sromowce Wyżne.jpg|Regionalnô jizba w Sromowcach Wyżnych Òbrôzk:JKRUK 20090912 KAMEDUŁY IZBA REGIONALNA DARCIE PIERZA IMG 8843.jpg|Regionalnô jizba w Kamedułach Òbrôzk:Olszówka izba regionalna G28.jpg|Szkòłowa regionalnô jizba we wsi Olszówka<ref>https://www.mszana.pl/nasza-gmina/miejscowosci/olszowka.html</ref> Òbrôzk:Witnica, Żółty Pałacyk.jpg|Regionalnô jizba, [[Wicno]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm]] * [[Skansen]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kulturalipnica.pl/nasza-dzialalnosc/izba-regionalna/ * https://www.sptokary.pl/o-szkole/szkolna-izba-regionalna {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Ôrtë mùzeów]] 3e0v20oxk06mh1shm9i3eydbn3mo5lu 14 13692 210333 2026-08-05T03:19:37Z Iketsi 3254 N 210333 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Mùzea]] frvrlw1v7eat3edjdaqrptcmj5ivfyd 210334 210333 2026-08-05T03:20:16Z Iketsi 3254 | 210334 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Mùzea| ]] 2yyukgsih2g2xiyumdcmrjp9wrndcts 0 13693 210338 2026-08-05T04:17:39Z Iketsi 3254 N 210338 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Stolem (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Chëcz|| – mùzyczné karno}} * {{Link if not current|Mùlk (restaùracjô)|| – „chëcz kaszëbskô”}} * {{Link if not current|Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach|| }} * {{Link if not current|Kaszëbskô Chëcz (gòspòdarstwò agroturistné)|| w [[Maks]]}} * {{Link if not current|Chëcz w Łãtczińsczi Hëce|| karna Sztudérów „Pòmòraniô”}} 54w85tdzytjq3xf9l4ai26raf632q41 210339 210338 2026-08-05T04:17:56Z Iketsi 3254 +- 210339 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Chëcz (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Chëcz|| – mùzyczné karno}} * {{Link if not current|Mùlk (restaùracjô)|| – „chëcz kaszëbskô”}} * {{Link if not current|Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach|| }} * {{Link if not current|Kaszëbskô Chëcz (gòspòdarstwò agroturistné)|| w [[Maks]]}} * {{Link if not current|Chëcz w Łãtczińsczi Hëce|| karna Sztudérów „Pòmòraniô”}} cvlnuyspixg7m1nb8gxphr2s7vropz7 210343 210339 2026-08-05T04:28:35Z Iketsi 3254 + 210343 wikitext text/x-wiki {{Wiele znaczeniów|Chëcz (wiele znaczeniów)}} * {{Link if not current|Chëcz|| – mùzyczné karno}} * {{Link if not current|Mùlk (restaùracjô)|| – „chëcz kaszëbskô”}} * {{Link if not current|Chata Kaszubska im. Józefa Chełmowskiego w Brusach-Jagliach|| }} * {{Link if not current|Chëcz u Kaszëbë|| – restaùracjô}} * {{Link if not current|Chëcz w Łãtczińsczi Hëce|| karna Sztudérów „Pòmòraniô”}} * {{Link if not current|Kaszëbskô Chëcz (gòspòdarstwò agroturistné)|| w [[Maks]]}} m5rrl67uacyu12jh0fjf4muqkmphwf3 0 13694 210345 2026-08-05T04:33:45Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Rodnô mòwa (kònkùrs)]] do [[Rodnô Mòwa (kònkùrs)]]: m M 210345 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Rodnô Mòwa (kònkùrs)]] tsku9wjdkcpv51av4dv5edy4hki9dic 0 13695 210351 2026-08-05T04:52:41Z Vyacheslav Nasretdinov 5553 Ùsôdzonô nowô starna "{{Gard-infobox |Gard=Szymkent |gwôsné miono=Шымкент / Şymkent |dopełniacz=Szymkentu |adjektiw_mask=szymkentsczi |adjektiw_fem=szymkentskô |céch=Shymkent logo.svg |fana=Shymkent flag.svg |karta=Shymkent in Kazakhstan.svg |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=[[Gabit Syzdykbekov]] |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztow…" 210351 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szymkent |gwôsné miono=Шымкент / Şymkent |dopełniacz=Szymkentu |adjektiw_mask=szymkentsczi |adjektiw_fem=szymkentskô |céch=Shymkent logo.svg |fana=Shymkent flag.svg |karta=Shymkent in Kazakhstan.svg |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=[[Gabit Syzdykbekov]] |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szymkent''' ({{jãz.|kk}} '''Шымкент''', łacëńsczim pismã ''Şymkent''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент'''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''', ''Czimkent'') je gard na pôłniu [[Kazachstan]]u. Je jednym z trzech gardów repùblikòwégò znaczeniô w kraju, razã z [[Astana|Astaną]] ë [[Ałmaty]]. Szymkent ùsôdzô apartną administracyjno-teritorialną jednostkã ë nie nôleżi do Turkistańsczi òbéńdë, chtërna òbjimô gard. Sztatus gardu repùblikòwégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzelënkù Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpa 2026 rokù gard miôł '''1 310 681 mieszkańców''', bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmaty ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpa 2026 rokù], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szymkent], akimat Szymkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szymkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, handlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnych ë kulturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarki nôleżą rafinacëjô naftë, farmaceuticznô industriô, metalurgiô, produkcëjô jestkù, tekstilowô industriô, bùdownictwò, handel ë ùsłëdżi. Archeòlogòwé badania w historicznym centrum òdkriłë kùlturowé warstwë z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò przed naszą erą. Òsedlëzna môlëzny, dze dzysdnia leżi gard, je tej starszô jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrodôwnô òsedlëzna Szymkentu], Sprôwa Turisticznô gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|prawò|Plac Ordabasy w Szymkence w 2023 rokù]] == Etimòlogiô == Wedle nôbarżi rozpòwszechnionégò wëklarowaniô miono '''Szymkent''' skłôdô sã z dwóch dzélów. Słowò ''szym'' abò ''czim'' mòże znaczyc „trôwa”, „łąka”, „darniô” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „òsedlëzna”. Miono mòże bëc tej rozëmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë łąkama” abò „rozwijający sã gard”. Dzél ''-kent'' pòkôzywô sã téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azëjô|Westrzédny Azëji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szymkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczi zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù gard dostał miono '''Czerniajew''' na czesc rusczi generôła Michaiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczi wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócyło w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi zapis òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë bëł blëższi kazachsczi wëmòwie.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkrypcëji niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], system prawny Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrodôwné czasë ë strzédné stalata === Môlëzna dzysdniowégò Szymkentu bëła zamieszkónô ju w stôrodôwnëch czasach. Archeòlogicznô òsedlëzna leżi w historicznym centrum nowòczasnégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Badania òdkriłë kùlturowé warstwë òglowi miąższoscë dochôdający do 14 métrów. Ceramiczné nalezënë z nôniższich warstw pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò przed naszą erą.<ref name="archaeology"/> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim na drogach, chtërne łączëłë dolënã rzéczi [[Syr-daria]], oazë Westrzédny Azëji ë kazachsczé stepë. Blëskò Szymkentu leżi Sajram, w strzédnëch stalatach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbnô Droga|Jedwôbny Drodze]]. Miono Szymkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokaz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szymkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azëji, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenem wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczi Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szymkent wszedł w skłôd Kòkandzczégò chanatu. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną twierdzã ë administracyjné centrum. Cytadela stojała na wëżawie w centrum òsedlëznë ë kòntrolowała drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù twierdzã zajãłë rusczi wòjska pòd kòmandą Michaiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksëji Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w Syrdarińsczi òbéńdze, w granicach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczi Impérii gardowô gòspòdarka òpiérała sã na handlu, remiosle ë przerôbianim rolnëch wërobów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô tu fabrika santoninë z roscënë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jedną z pòczątkòwëch ùstanowiznów nowòczasny farmaceuticzny industriji Szymkentu. Dojimk banu na zôczątkù XX stalatégò jesz wicy wzmòcnił rolã gardu jakno handlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Ruskô rewòlucëjô|Rusczi rewòlucëji]] gard bëł pòsobno dzélã Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi, Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi ë Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony Pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacëji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceuticzné, jestkòwé, tekstilowé ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów bëła fabrika òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrików ë instytucëjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë bëło przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metalë, amùnicëjã, dzélë do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobczi. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro chùtkò. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, wëższi szkòłë, szpitale ë industriowé zakłôdë. W latach 80. XX stalatégò zaczãła robic szymkentskô rafinerëjô naftë. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym niepòdległoscë przez Kazachstan w 1991 rokù Szymkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączënié òsedlëznów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim sómym rokù ùsadzony òstôł sztwôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karatau.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szymkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szymkent òstôł wëłączony z Pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostał sztatus gardu repùblikòwégò znaczeniô. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dostała miono Turkistańskô.<ref name="status2018"/> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szymkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szymkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na równinie przë zôpadnëch pòdgrzebiach [[Tien-szan]]u, niedalekò grańcë z [[Ùzbekistan]]ã. Gard leżi kòl 120 km na nord òd Taszkentu, 690 km na zôpôd òd Ałmaty ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd Astany. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development"/> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata razã z ji ramienim Karasu. W gardze je dzewiãc kanałów òglowi długòscë kòl 91 km. Nôleżą do nich kanałë Badam, Szymkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarë.<ref name="development"/> === Klimat === Szymkent mô kòntinentalny klimat z długòtnyma, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów je w zëmie ë na zymkù, a lato je zwëczajno sëché. W zëmie padô sniég, le trwałô sniégòwô deka zwëczajno nie leżi długò. Dlô swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór Szymkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracëjô == Szymkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szymkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karatau''' # '''Turan''' Rajón Karatau ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szymkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczy władze gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fùnkcëjô je pòdobnô do bùrméstra abò gùbernatora. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szymkentu je '''Gabit Abdimàżitùłë Syzdykbekow'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szymkent je jednym z nôchùtczi rosącëch gardów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze bëło 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpa 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026"/><ref name="ethnicity2026"/> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracëji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szymkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny ùkłôd === Szymkent je wieloetnicznym ë wielokùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù nôwikszé etniczné grëpë bëłë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazachowie || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Rusczi || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerbejdżanowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch instytucëjach ë môlowi administracëji razã z kazachsczim òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Wiôlgô dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szymkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë handlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédné dzélë gòspòdarki to: * rafinacëjô naftë * farmaceuticznô industriô * metalurgiô * produkcëjô jestkù ë napitków * tekstilowô ë òbleczënkòwô industriô * produkcëjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistica * wiôldżi ë môłi handel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim kwartale 2026 rokù grossowi regionalny produkt wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co znacziło realny wzrost ò 8,9% w przërównanim z tim sómym czasã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcëjô towarów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrtô 817,4593 miliardë tenge, to je 11% wicy jak w tim sómym czasu 2025 rokù. Produkcëjô w przerôbiający industriji ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliardë tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów. Inwesticëje w trwałi kapitał wënôszôłë 308,3848 miliardë tenge.<ref name="statistics"/> Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów je '''szymkentskô rafinerëjô naftë''', chtërna produkuje benzynã, òléj napãdowi, naftã fligrową ë jiné naftowé wërobczi. Gard mô téż długą tradicëjã farmaceuticzny produkcëji ë pôrã nowòczasnëch fabrików léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona '''Ońtústik''', pôrã industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpa 2026 rokù w Szymkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé przedsiãbiortwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szymkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Dargòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmaty ë jinëma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné dargòwé kòridórë Taszkent – Szymkent – Taraz – Ałmaty ë Taszkent – Szymkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs]]owëch linijów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejazd mòże płacëc elektronikòwima kartama ë jinëma digitalnyma metodama. === Banowi transpòrt === Banowi dwórc Szymkent leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmaty. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szymkentu leżi Arys I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szymkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné fligania ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpaniji SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwiksziło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi fligerplacu z 800 tësãcy do szesc milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szymkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drogòwi startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë mùltimòdowégò transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Ońtústik. == Edukacëjô ë nôùka == Szymkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacëji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, techniczné szkòłë, zawodowé szkòłë ë badawczé instytucëje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badawczy Ùniwersytet Muchtara Auezowa''', jeden z nôwikszich wielodzélowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', specjalizëjącô sã w medicënie, farmacëji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet Özbekälegò Żänibekowa''' * Szymkentsczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Innowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azëji W gardowëch ùniwersytetach ùczą sã sztudérë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azëji. == Zdrowié == Szymkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceuticznô tradicëjô gardu zaczãła sã w XIX stalatim òd produkcëji santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szymkence dzejają kazachsczé, rusczi ë ùzbecczé téatrë, mùzeùmë, bibloteczi, kòncérowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Kùklów ë Młodëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represëjów * historiczno-kulturalny kòmpùtenk '''Szymkała''' W 2020 rokù Szymkent òstôł ògłoszony '''Kulturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim sómym rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika ë òbaczeniégòdné môlë == Nôwôżniészim historicznym môlã je kòmpùtenk '''Szymkała''', ùsadzony na terenie stôrodôwny òsedlëznë ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kòmpùtenk òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëzna, òdbùdowóné òbronë, mùzealné place ë wëzdrzatkòwé pùnktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Ordabasy * pòmnik „Żer-Ana” * Park Niepòdległoscë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park Asanbaja Askarowa * Szymkentsczi zologicznô ògarda * péchòtnô cona Arbat * zdrëdła ë promenada nad Kòszkaratą * mòszéje, prawòsławné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Szymkent je téż wëchòdnym pùnktã do Sajramu, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ugam, nôtërny rezerwacëji Aksu-Żabagły, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architekturë ë gardowi rozwij == Gardowi òbrôz Szymkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé òsedla z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim gardowëch grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch òsedlów nôleżą Turan, Shymkent City, Bozaryk ë Tassaj. Gardowi rozwij òbjimô bùdowã nowëch dargów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kulturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics"/> == Spòrt == W Szymkence pòpùlarné są [[fùsbal]], boks, zapôscë, pòdnôszanié cemarów, gimnasticzi, tenis, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je '''Ordabasy''', jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub '''BIIK Szymkent''' wiele razy wëgrôł mésterstwò Kazachstanu ë grał w eùropejsczich klubòwëch turniejach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión Chadżimùkana Mùnajtpasowa. W gardze są téż spòrtowé zale, tenisowé centra, pływalnie ë atletikòwi kòmpùtenk. == Òkrãżé == Przédné ekòlogiczné problemë Szymkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima wëpùszczeniama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Gardowé programë òbjimają mòdernizacëjã fabrików, pòszerzanié gazowi sécë, brëkòwanié mni zanieczëszczającëch aùtobùsów, òdnôwianié rzéków ë kanałów ë sadzenié nowëch drzewów.<ref name="development"/> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrëdła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë gardowi zelony pas. == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmaty]] * [[Jedwôbnô Droga]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szymkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szymkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szymkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szymkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azëji]] bye5vjn5egavp9gvsbjrnh53llzmjqb 210352 210351 2026-08-05T04:54:09Z Vyacheslav Nasretdinov 5553 210352 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szymkent |gwôsné miono=Шымкент / Şymkent |dopełniacz=Szymkentu |adjektiw_mask=szymkentsczi |adjektiw_fem=szymkentskô |céch=Shymkent logo.svg |fana=Shymkent flag.svg |karta=Shymkent in Kazakhstan.svg |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Syzdykbekov |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szymkent''' ({{jãz.|kk}} '''Шымкент''', łacëńsczim pismã ''Şymkent''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент'''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''', ''Czimkent'') je gard na pôłniu [[Kazachstan]]u. Je jednym z trzech gardów repùblikòwégò znaczeniô w kraju, razã z [[Astana|Astaną]] ë [[Ałmaty]]. Szymkent ùsôdzô apartną administracyjno-teritorialną jednostkã ë nie nôleżi do Turkistańsczi òbéńdë, chtërna òbjimô gard. Sztatus gardu repùblikòwégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzelënkù Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpa 2026 rokù gard miôł '''1 310 681 mieszkańców''', bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmaty ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpa 2026 rokù], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szymkent], akimat Szymkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szymkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, handlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnych ë kulturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarki nôleżą rafinacëjô naftë, farmaceuticznô industriô, metalurgiô, produkcëjô jestkù, tekstilowô industriô, bùdownictwò, handel ë ùsłëdżi. Archeòlogòwé badania w historicznym centrum òdkriłë kùlturowé warstwë z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò przed naszą erą. Òsedlëzna môlëzny, dze dzysdnia leżi gard, je tej starszô jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrodôwnô òsedlëzna Szymkentu], Sprôwa Turisticznô gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|prawò|Plac Ordabasy w Szymkence w 2023 rokù]] == Etimòlogiô == Wedle nôbarżi rozpòwszechnionégò wëklarowaniô miono '''Szymkent''' skłôdô sã z dwóch dzélów. Słowò ''szym'' abò ''czim'' mòże znaczyc „trôwa”, „łąka”, „darniô” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „òsedlëzna”. Miono mòże bëc tej rozëmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë łąkama” abò „rozwijający sã gard”. Dzél ''-kent'' pòkôzywô sã téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azëjô|Westrzédny Azëji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szymkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczi zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù gard dostał miono '''Czerniajew''' na czesc rusczi generôła Michaiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczi wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócyło w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi zapis òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë bëł blëższi kazachsczi wëmòwie.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkrypcëji niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], system prawny Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrodôwné czasë ë strzédné stalata === Môlëzna dzysdniowégò Szymkentu bëła zamieszkónô ju w stôrodôwnëch czasach. Archeòlogicznô òsedlëzna leżi w historicznym centrum nowòczasnégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Badania òdkriłë kùlturowé warstwë òglowi miąższoscë dochôdający do 14 métrów. Ceramiczné nalezënë z nôniższich warstw pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò przed naszą erą.<ref name="archaeology"/> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim na drogach, chtërne łączëłë dolënã rzéczi [[Syr-daria]], oazë Westrzédny Azëji ë kazachsczé stepë. Blëskò Szymkentu leżi Sajram, w strzédnëch stalatach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbnô Droga|Jedwôbny Drodze]]. Miono Szymkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokaz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szymkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azëji, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenem wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczi Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szymkent wszedł w skłôd Kòkandzczégò chanatu. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną twierdzã ë administracyjné centrum. Cytadela stojała na wëżawie w centrum òsedlëznë ë kòntrolowała drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù twierdzã zajãłë rusczi wòjska pòd kòmandą Michaiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksëji Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w Syrdarińsczi òbéńdze, w granicach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczi Impérii gardowô gòspòdarka òpiérała sã na handlu, remiosle ë przerôbianim rolnëch wërobów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô tu fabrika santoninë z roscënë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jedną z pòczątkòwëch ùstanowiznów nowòczasny farmaceuticzny industriji Szymkentu. Dojimk banu na zôczątkù XX stalatégò jesz wicy wzmòcnił rolã gardu jakno handlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Ruskô rewòlucëjô|Rusczi rewòlucëji]] gard bëł pòsobno dzélã Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi, Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi ë Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony Pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacëji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceuticzné, jestkòwé, tekstilowé ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów bëła fabrika òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrików ë instytucëjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë bëło przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metalë, amùnicëjã, dzélë do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobczi. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro chùtkò. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, wëższi szkòłë, szpitale ë industriowé zakłôdë. W latach 80. XX stalatégò zaczãła robic szymkentskô rafinerëjô naftë. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym niepòdległoscë przez Kazachstan w 1991 rokù Szymkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączënié òsedlëznów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim sómym rokù ùsadzony òstôł sztwôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karatau.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szymkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szymkent òstôł wëłączony z Pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostał sztatus gardu repùblikòwégò znaczeniô. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dostała miono Turkistańskô.<ref name="status2018"/> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szymkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szymkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na równinie przë zôpadnëch pòdgrzebiach [[Tien-szan]]u, niedalekò grańcë z [[Ùzbekistan]]ã. Gard leżi kòl 120 km na nord òd Taszkentu, 690 km na zôpôd òd Ałmaty ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd Astany. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development"/> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata razã z ji ramienim Karasu. W gardze je dzewiãc kanałów òglowi długòscë kòl 91 km. Nôleżą do nich kanałë Badam, Szymkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarë.<ref name="development"/> === Klimat === Szymkent mô kòntinentalny klimat z długòtnyma, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów je w zëmie ë na zymkù, a lato je zwëczajno sëché. W zëmie padô sniég, le trwałô sniégòwô deka zwëczajno nie leżi długò. Dlô swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór Szymkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracëjô == Szymkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szymkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karatau''' # '''Turan''' Rajón Karatau ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szymkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczy władze gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fùnkcëjô je pòdobnô do bùrméstra abò gùbernatora. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szymkentu je '''Gabit Abdimàżitùłë Syzdykbekow'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szymkent je jednym z nôchùtczi rosącëch gardów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze bëło 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpa 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026"/><ref name="ethnicity2026"/> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracëji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szymkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny ùkłôd === Szymkent je wieloetnicznym ë wielokùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù nôwikszé etniczné grëpë bëłë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazachowie || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Rusczi || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerbejdżanowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch instytucëjach ë môlowi administracëji razã z kazachsczim òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Wiôlgô dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szymkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë handlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédné dzélë gòspòdarki to: * rafinacëjô naftë * farmaceuticznô industriô * metalurgiô * produkcëjô jestkù ë napitków * tekstilowô ë òbleczënkòwô industriô * produkcëjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistica * wiôldżi ë môłi handel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim kwartale 2026 rokù grossowi regionalny produkt wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co znacziło realny wzrost ò 8,9% w przërównanim z tim sómym czasã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcëjô towarów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrtô 817,4593 miliardë tenge, to je 11% wicy jak w tim sómym czasu 2025 rokù. Produkcëjô w przerôbiający industriji ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliardë tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów. Inwesticëje w trwałi kapitał wënôszôłë 308,3848 miliardë tenge.<ref name="statistics"/> Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów je '''szymkentskô rafinerëjô naftë''', chtërna produkuje benzynã, òléj napãdowi, naftã fligrową ë jiné naftowé wërobczi. Gard mô téż długą tradicëjã farmaceuticzny produkcëji ë pôrã nowòczasnëch fabrików léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona '''Ońtústik''', pôrã industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpa 2026 rokù w Szymkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé przedsiãbiortwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szymkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Dargòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmaty ë jinëma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné dargòwé kòridórë Taszkent – Szymkent – Taraz – Ałmaty ë Taszkent – Szymkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs]]owëch linijów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejazd mòże płacëc elektronikòwima kartama ë jinëma digitalnyma metodama. === Banowi transpòrt === Banowi dwórc Szymkent leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmaty. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szymkentu leżi Arys I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szymkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné fligania ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpaniji SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwiksziło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi fligerplacu z 800 tësãcy do szesc milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szymkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drogòwi startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë mùltimòdowégò transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Ońtústik. == Edukacëjô ë nôùka == Szymkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacëji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, techniczné szkòłë, zawodowé szkòłë ë badawczé instytucëje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badawczy Ùniwersytet Muchtara Auezowa''', jeden z nôwikszich wielodzélowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', specjalizëjącô sã w medicënie, farmacëji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet Özbekälegò Żänibekowa''' * Szymkentsczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Innowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azëji W gardowëch ùniwersytetach ùczą sã sztudérë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azëji. == Zdrowié == Szymkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceuticznô tradicëjô gardu zaczãła sã w XIX stalatim òd produkcëji santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szymkence dzejają kazachsczé, rusczi ë ùzbecczé téatrë, mùzeùmë, bibloteczi, kòncérowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Kùklów ë Młodëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represëjów * historiczno-kulturalny kòmpùtenk '''Szymkała''' W 2020 rokù Szymkent òstôł ògłoszony '''Kulturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim sómym rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika ë òbaczeniégòdné môlë == Nôwôżniészim historicznym môlã je kòmpùtenk '''Szymkała''', ùsadzony na terenie stôrodôwny òsedlëznë ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kòmpùtenk òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëzna, òdbùdowóné òbronë, mùzealné place ë wëzdrzatkòwé pùnktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Ordabasy * pòmnik „Żer-Ana” * Park Niepòdległoscë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park Asanbaja Askarowa * Szymkentsczi zologicznô ògarda * péchòtnô cona Arbat * zdrëdła ë promenada nad Kòszkaratą * mòszéje, prawòsławné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Szymkent je téż wëchòdnym pùnktã do Sajramu, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ugam, nôtërny rezerwacëji Aksu-Żabagły, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architekturë ë gardowi rozwij == Gardowi òbrôz Szymkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé òsedla z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim gardowëch grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch òsedlów nôleżą Turan, Shymkent City, Bozaryk ë Tassaj. Gardowi rozwij òbjimô bùdowã nowëch dargów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kulturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics"/> == Spòrt == W Szymkence pòpùlarné są [[fùsbal]], boks, zapôscë, pòdnôszanié cemarów, gimnasticzi, tenis, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je '''Ordabasy''', jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub '''BIIK Szymkent''' wiele razy wëgrôł mésterstwò Kazachstanu ë grał w eùropejsczich klubòwëch turniejach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión Chadżimùkana Mùnajtpasowa. W gardze są téż spòrtowé zale, tenisowé centra, pływalnie ë atletikòwi kòmpùtenk. == Òkrãżé == Przédné ekòlogiczné problemë Szymkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima wëpùszczeniama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Gardowé programë òbjimają mòdernizacëjã fabrików, pòszerzanié gazowi sécë, brëkòwanié mni zanieczëszczającëch aùtobùsów, òdnôwianié rzéków ë kanałów ë sadzenié nowëch drzewów.<ref name="development"/> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrëdła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë gardowi zelony pas. == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmaty]] * [[Jedwôbnô Droga]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szymkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szymkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szymkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szymkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azëji]] 9o4rja6mz5b1kdsjkyibsbarzdfx434 210353 210352 2026-08-05T10:38:11Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Szymkent]] do [[Szëmkent]]: pisënk – w kaszëbsczi òrtografie niemòżebnô je zbitka "szy", a kazasczé ы òdpòwiôdô kaszëbsczi szwie 210352 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szymkent |gwôsné miono=Шымкент / Şymkent |dopełniacz=Szymkentu |adjektiw_mask=szymkentsczi |adjektiw_fem=szymkentskô |céch=Shymkent logo.svg |fana=Shymkent flag.svg |karta=Shymkent in Kazakhstan.svg |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Syzdykbekov |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szymkent''' ({{jãz.|kk}} '''Шымкент''', łacëńsczim pismã ''Şymkent''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент'''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''', ''Czimkent'') je gard na pôłniu [[Kazachstan]]u. Je jednym z trzech gardów repùblikòwégò znaczeniô w kraju, razã z [[Astana|Astaną]] ë [[Ałmaty]]. Szymkent ùsôdzô apartną administracyjno-teritorialną jednostkã ë nie nôleżi do Turkistańsczi òbéńdë, chtërna òbjimô gard. Sztatus gardu repùblikòwégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzelënkù Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpa 2026 rokù gard miôł '''1 310 681 mieszkańców''', bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmaty ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpa 2026 rokù], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szymkent], akimat Szymkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szymkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, handlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnych ë kulturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarki nôleżą rafinacëjô naftë, farmaceuticznô industriô, metalurgiô, produkcëjô jestkù, tekstilowô industriô, bùdownictwò, handel ë ùsłëdżi. Archeòlogòwé badania w historicznym centrum òdkriłë kùlturowé warstwë z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò przed naszą erą. Òsedlëzna môlëzny, dze dzysdnia leżi gard, je tej starszô jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrodôwnô òsedlëzna Szymkentu], Sprôwa Turisticznô gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|prawò|Plac Ordabasy w Szymkence w 2023 rokù]] == Etimòlogiô == Wedle nôbarżi rozpòwszechnionégò wëklarowaniô miono '''Szymkent''' skłôdô sã z dwóch dzélów. Słowò ''szym'' abò ''czim'' mòże znaczyc „trôwa”, „łąka”, „darniô” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „òsedlëzna”. Miono mòże bëc tej rozëmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë łąkama” abò „rozwijający sã gard”. Dzél ''-kent'' pòkôzywô sã téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azëjô|Westrzédny Azëji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szymkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczi zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù gard dostał miono '''Czerniajew''' na czesc rusczi generôła Michaiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczi wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócyło w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi zapis òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë bëł blëższi kazachsczi wëmòwie.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkrypcëji niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], system prawny Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrodôwné czasë ë strzédné stalata === Môlëzna dzysdniowégò Szymkentu bëła zamieszkónô ju w stôrodôwnëch czasach. Archeòlogicznô òsedlëzna leżi w historicznym centrum nowòczasnégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Badania òdkriłë kùlturowé warstwë òglowi miąższoscë dochôdający do 14 métrów. Ceramiczné nalezënë z nôniższich warstw pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò przed naszą erą.<ref name="archaeology"/> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim na drogach, chtërne łączëłë dolënã rzéczi [[Syr-daria]], oazë Westrzédny Azëji ë kazachsczé stepë. Blëskò Szymkentu leżi Sajram, w strzédnëch stalatach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbnô Droga|Jedwôbny Drodze]]. Miono Szymkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokaz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szymkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azëji, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenem wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczi Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szymkent wszedł w skłôd Kòkandzczégò chanatu. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną twierdzã ë administracyjné centrum. Cytadela stojała na wëżawie w centrum òsedlëznë ë kòntrolowała drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù twierdzã zajãłë rusczi wòjska pòd kòmandą Michaiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksëji Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w Syrdarińsczi òbéńdze, w granicach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczi Impérii gardowô gòspòdarka òpiérała sã na handlu, remiosle ë przerôbianim rolnëch wërobów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô tu fabrika santoninë z roscënë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jedną z pòczątkòwëch ùstanowiznów nowòczasny farmaceuticzny industriji Szymkentu. Dojimk banu na zôczątkù XX stalatégò jesz wicy wzmòcnił rolã gardu jakno handlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Ruskô rewòlucëjô|Rusczi rewòlucëji]] gard bëł pòsobno dzélã Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi, Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi ë Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony Pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacëji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceuticzné, jestkòwé, tekstilowé ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów bëła fabrika òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrików ë instytucëjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë bëło przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metalë, amùnicëjã, dzélë do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobczi. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro chùtkò. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, wëższi szkòłë, szpitale ë industriowé zakłôdë. W latach 80. XX stalatégò zaczãła robic szymkentskô rafinerëjô naftë. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym niepòdległoscë przez Kazachstan w 1991 rokù Szymkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączënié òsedlëznów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim sómym rokù ùsadzony òstôł sztwôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karatau.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szymkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szymkent òstôł wëłączony z Pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostał sztatus gardu repùblikòwégò znaczeniô. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dostała miono Turkistańskô.<ref name="status2018"/> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szymkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szymkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na równinie przë zôpadnëch pòdgrzebiach [[Tien-szan]]u, niedalekò grańcë z [[Ùzbekistan]]ã. Gard leżi kòl 120 km na nord òd Taszkentu, 690 km na zôpôd òd Ałmaty ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd Astany. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development"/> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata razã z ji ramienim Karasu. W gardze je dzewiãc kanałów òglowi długòscë kòl 91 km. Nôleżą do nich kanałë Badam, Szymkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarë.<ref name="development"/> === Klimat === Szymkent mô kòntinentalny klimat z długòtnyma, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów je w zëmie ë na zymkù, a lato je zwëczajno sëché. W zëmie padô sniég, le trwałô sniégòwô deka zwëczajno nie leżi długò. Dlô swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór Szymkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracëjô == Szymkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szymkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karatau''' # '''Turan''' Rajón Karatau ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szymkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczy władze gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fùnkcëjô je pòdobnô do bùrméstra abò gùbernatora. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szymkentu je '''Gabit Abdimàżitùłë Syzdykbekow'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szymkent je jednym z nôchùtczi rosącëch gardów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze bëło 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpa 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026"/><ref name="ethnicity2026"/> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracëji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szymkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny ùkłôd === Szymkent je wieloetnicznym ë wielokùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù nôwikszé etniczné grëpë bëłë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazachowie || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Rusczi || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerbejdżanowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch instytucëjach ë môlowi administracëji razã z kazachsczim òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Wiôlgô dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szymkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë handlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédné dzélë gòspòdarki to: * rafinacëjô naftë * farmaceuticznô industriô * metalurgiô * produkcëjô jestkù ë napitków * tekstilowô ë òbleczënkòwô industriô * produkcëjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistica * wiôldżi ë môłi handel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim kwartale 2026 rokù grossowi regionalny produkt wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co znacziło realny wzrost ò 8,9% w przërównanim z tim sómym czasã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcëjô towarów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrtô 817,4593 miliardë tenge, to je 11% wicy jak w tim sómym czasu 2025 rokù. Produkcëjô w przerôbiający industriji ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliardë tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów. Inwesticëje w trwałi kapitał wënôszôłë 308,3848 miliardë tenge.<ref name="statistics"/> Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów je '''szymkentskô rafinerëjô naftë''', chtërna produkuje benzynã, òléj napãdowi, naftã fligrową ë jiné naftowé wërobczi. Gard mô téż długą tradicëjã farmaceuticzny produkcëji ë pôrã nowòczasnëch fabrików léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona '''Ońtústik''', pôrã industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpa 2026 rokù w Szymkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé przedsiãbiortwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szymkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Dargòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmaty ë jinëma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné dargòwé kòridórë Taszkent – Szymkent – Taraz – Ałmaty ë Taszkent – Szymkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs]]owëch linijów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejazd mòże płacëc elektronikòwima kartama ë jinëma digitalnyma metodama. === Banowi transpòrt === Banowi dwórc Szymkent leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmaty. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szymkentu leżi Arys I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szymkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné fligania ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpaniji SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwiksziło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi fligerplacu z 800 tësãcy do szesc milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szymkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drogòwi startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë mùltimòdowégò transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Ońtústik. == Edukacëjô ë nôùka == Szymkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacëji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, techniczné szkòłë, zawodowé szkòłë ë badawczé instytucëje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badawczy Ùniwersytet Muchtara Auezowa''', jeden z nôwikszich wielodzélowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', specjalizëjącô sã w medicënie, farmacëji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet Özbekälegò Żänibekowa''' * Szymkentsczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Innowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azëji W gardowëch ùniwersytetach ùczą sã sztudérë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azëji. == Zdrowié == Szymkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceuticznô tradicëjô gardu zaczãła sã w XIX stalatim òd produkcëji santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szymkence dzejają kazachsczé, rusczi ë ùzbecczé téatrë, mùzeùmë, bibloteczi, kòncérowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Kùklów ë Młodëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represëjów * historiczno-kulturalny kòmpùtenk '''Szymkała''' W 2020 rokù Szymkent òstôł ògłoszony '''Kulturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim sómym rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika ë òbaczeniégòdné môlë == Nôwôżniészim historicznym môlã je kòmpùtenk '''Szymkała''', ùsadzony na terenie stôrodôwny òsedlëznë ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kòmpùtenk òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëzna, òdbùdowóné òbronë, mùzealné place ë wëzdrzatkòwé pùnktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Ordabasy * pòmnik „Żer-Ana” * Park Niepòdległoscë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park Asanbaja Askarowa * Szymkentsczi zologicznô ògarda * péchòtnô cona Arbat * zdrëdła ë promenada nad Kòszkaratą * mòszéje, prawòsławné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Szymkent je téż wëchòdnym pùnktã do Sajramu, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ugam, nôtërny rezerwacëji Aksu-Żabagły, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architekturë ë gardowi rozwij == Gardowi òbrôz Szymkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé òsedla z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim gardowëch grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch òsedlów nôleżą Turan, Shymkent City, Bozaryk ë Tassaj. Gardowi rozwij òbjimô bùdowã nowëch dargów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kulturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics"/> == Spòrt == W Szymkence pòpùlarné są [[fùsbal]], boks, zapôscë, pòdnôszanié cemarów, gimnasticzi, tenis, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je '''Ordabasy''', jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub '''BIIK Szymkent''' wiele razy wëgrôł mésterstwò Kazachstanu ë grał w eùropejsczich klubòwëch turniejach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión Chadżimùkana Mùnajtpasowa. W gardze są téż spòrtowé zale, tenisowé centra, pływalnie ë atletikòwi kòmpùtenk. == Òkrãżé == Przédné ekòlogiczné problemë Szymkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima wëpùszczeniama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Gardowé programë òbjimają mòdernizacëjã fabrików, pòszerzanié gazowi sécë, brëkòwanié mni zanieczëszczającëch aùtobùsów, òdnôwianié rzéków ë kanałów ë sadzenié nowëch drzewów.<ref name="development"/> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrëdła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë gardowi zelony pas. == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmaty]] * [[Jedwôbnô Droga]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szymkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szymkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szymkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szymkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azëji]] 9o4rja6mz5b1kdsjkyibsbarzdfx434 210355 210353 2026-08-05T10:46:06Z Terrus38 14026 pierszi dzél kòrektë 210355 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szymkent |gwôsné miono=Шымкент / Şymkent |dopełniacz=Szymkentu |adjektiw_mask=szymkentsczi |adjektiw_fem=szymkentskô |céch=Shymkent logo.svg |fana=Shymkent flag.svg |karta=Shymkent in Kazakhstan.svg |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Syzdykbekov |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szëmkent''' ([[Kazachsczi jãzëk|kaz.]] '''Шымкент'''/'''Şymkent'''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент''' ''Szimkent''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''' ''Czimkent'') – gard w pôłniowim [[Kazachstan|Kazachstanie]]u. Je jednym òd trzech [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|gardów repùblikańsczégò znaczeniô]] w kraju, òkòma [[Astana|Astanë]] ë [[Ałmatë|Ałmatów]]. Szëmkent stanowi apartną administracyjno-teritorialną òbéńdã ë nie nôleżi do turkistańsczi òbéńdë, chtërna òtôczô miasto. Sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzelënkù Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpińca 2026 rokù gard miôł '''1 310 681 mieszkańców''', bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmatach ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpa 2026 rokù], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szymkent], akimat Szymkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szëmkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, hańdlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnëch ë kùlturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarczi nôleżą rafinacjô pétra, farmaceùticznô industriô, metalurgiô, produkcëjô jestkù, tekstilowô industriô, bùdownictwò, handel ë ùsłëdżi. Archeòlogòwé badania w historicznym centrum òdkriłë kùlturowé warstwë z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò przed naszą erą. Òsedlëzna môlëzny, dze dzysdnia leżi gard, je tej starszô jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrodôwnô òsedlëzna Szymkentu], Sprôwa Turisticznô gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|Plac Ordabasy w Szëmkence w 2023 rokù]] == Etimòlogiô == Wedle nôbarżi rozpòwszechnionégò wëklarowaniô miono '''Szëmkent''' skłôdô sã z dwóch dzélów. Słowò ''szym'' abò ''czim'' mòże znaczyc „trôwa”, „łąka”, „darniô” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „òsedlëzna”. Miono mòże bëc tej rozëmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë łąkama” abò „rozwijający sã gard”. Dzél ''-kent'' pòkôzywô sã téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azëjô|Westrzédny Azëji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szymkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczi zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù gard dostał miono '''Czerniajew''' na czesc rusczi generôła Michaiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczi wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócyło w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi zapis òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë bëł blëższi kazachsczi wëmòwie.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkrypcëji niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], system prawny Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrodôwné czasë ë strzédné stalata === Môlëzna dzysdniowégò Szëmkentu bëła zamieszkónô ju w stôrodôwnëch czasach. Archeòlogicznô òsedlëzna leżi w historicznym centrum nowòczasnégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Badania òdkriłë kùlturowé warstwë òglowi miąższoscë dochôdający do 14 métrów. Ceramiczné nalezënë z nôniższich warstw pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò przed naszą erą.<ref name="archaeology"/> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim na drogach, chtërne łączëłë dolënã rzéczi [[Syr-daria]], oazë Westrzédny Azëji ë kazachsczé stepë. Blëskò Szëmkentu leżi Sajram, w strzédnëch stalatach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbnô Droga|Jedwôbny Drodze]]. Miono Szëmkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokaz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szymkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azëji, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenem wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczi Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szëmkent wszedł w skłôd Kòkandzczégò chanatu. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną twierdzã ë administracyjné centrum. Cytadela stojała na wëżawie w centrum òsedlëznë ë kòntrolowała drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù twierdzã zajãłë rusczi wòjska pòd kòmandą Michaiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksëji Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w Syrdarińsczi òbéńdze, w granicach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczi Impérii gardowô gòspòdarka òpiérała sã na handlu, remiosle ë przerôbianim rolnëch wërobów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô tu fabrika santoninë z roscënë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jedną z pòczątkòwëch ùstanowiznów nowòczasny farmaceuticzny industriji Szëmkentu. Dojimk banu na zôczątkù XX stalatégò jesz wicy wzmòcnił rolã gardu jakno handlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Ruskô rewòlucëjô|Rusczi rewòlucëji]] gard bëł pòsobno dzélã Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi, Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi ë Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony Pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacëji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceuticzné, jestkòwé, tekstilowé ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów bëła fabrika òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrików ë instytucëjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë bëło przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metalë, amùnicëjã, dzélë do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobczi. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro chùtkò. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, wëższi szkòłë, szpitale ë industriowé zakłôdë. W latach 80. XX stalatégò zaczãła robic Szëmkentskô rafinerëjô naftë. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym niepòdległoscë przez Kazachstan w 1991 rokù Szëmkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączënié òsedlëznów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim sómym rokù ùsadzony òstôł sztwôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karatau.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szymkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szëmkent òstôł wëłączony z Pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostał sztatus gardu repùblikòwégò znaczeniô. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dostała miono Turkistańskô.<ref name="status2018"/> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szymkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szëmkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na równinie przë zôpadnëch pòdgrzebiach [[Tien-szan]]u, niedalekò grańcë z [[Ùzbekistan]]ã. Gard leżi kòl 120 km na nord òd Taszkentu, 690 km na zôpôd òd Ałmaty ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd Astany. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development"/> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata razã z ji ramienim Karasu. W gardze je dzewiãc kanałów òglowi długòscë kòl 91 km. Nôleżą do nich kanałë Badam, Szëmkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarë.<ref name="development"/> === Klimat === Szëmkent mô kòntinentalny klimat z długòtnyma, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów je w zëmie ë na zymkù, a lato je zwëczajno sëché. W zëmie padô sniég, le trwałô sniégòwô deka zwëczajno nie leżi długò. Dlô swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór Szëmkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracëjô == Szëmkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szymkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karatau''' # '''Turan''' Rajón Karatau ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szymkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczy władze gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fùnkcëjô je pòdobnô do bùrméstra abò gùbernatora. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szëmkentu je '''Gabit Abdimàżitùłë Syzdykbekow'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szëmkent je jednym z nôchùtczi rosącëch gardów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze bëło 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpa 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026"/><ref name="ethnicity2026"/> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracëji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szymkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny ùkłôd === Szëmkent je wieloetnicznym ë wielokùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù nôwikszé etniczné grëpë bëłë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazachowie || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Rusczi || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerbejdżanowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch instytucëjach ë môlowi administracëji razã z kazachsczim òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Wiôlgô dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szëmkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë handlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédné dzélë gòspòdarki to: * rafinacëjô naftë * farmaceuticznô industriô * metalurgiô * produkcëjô jestkù ë napitków * tekstilowô ë òbleczënkòwô industriô * produkcëjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistica * wiôldżi ë môłi handel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim kwartale 2026 rokù grossowi regionalny produkt wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co znacziło realny wzrost ò 8,9% w przërównanim z tim sómym czasã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcëjô towarów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrtô 817,4593 miliardë tenge, to je 11% wicy jak w tim sómym czasu 2025 rokù. Produkcëjô w przerôbiający industriji ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliardë tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów. Inwesticëje w trwałi kapitał wënôszôłë 308,3848 miliardë tenge.<ref name="statistics"/> Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów je '''Szëmkentskô rafinerëjô naftë''', chtërna produkuje benzynã, òléj napãdowi, naftã fligrową ë jiné naftowé wërobczi. Gard mô téż długą tradicëjã farmaceuticzny produkcëji ë pôrã nowòczasnëch fabrików léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona '''Ońtústik''', pôrã industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpa 2026 rokù w Szëmkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé przedsiãbiortwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szëmkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Dargòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmaty ë jinëma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné dargòwé kòridórë Taszkent – Szëmkent – Taraz – Ałmaty ë Taszkent – Szëmkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs]]owëch linijów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejazd mòże płacëc elektronikòwima kartama ë jinëma digitalnyma metodama. === Banowi transpòrt === Banowi dwórc Szëmkent leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmaty. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szëmkentu leżi Arys I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szëmkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné fligania ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpaniji SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwiksziło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi fligerplacu z 800 tësãcy do szesc milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szymkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drogòwi startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë mùltimòdowégò transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Ońtústik. == Edukacëjô ë nôùka == Szëmkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacëji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, techniczné szkòłë, zawodowé szkòłë ë badawczé instytucëje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badawczy Ùniwersytet Muchtara Auezowa''', jeden z nôwikszich wielodzélowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', specjalizëjącô sã w medicënie, farmacëji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet Özbekälegò Żänibekowa''' * Szëmkentsczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Innowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azëji W gardowëch ùniwersytetach ùczą sã sztudérë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azëji. == Zdrowié == Szëmkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceuticznô tradicëjô gardu zaczãła sã w XIX stalatim òd produkcëji santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szëmkence dzejają kazachsczé, rusczi ë ùzbecczé téatrë, mùzeùmë, bibloteczi, kòncérowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Kùklów ë Młodëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represëjów * historiczno-kulturalny kòmpùtenk '''Szymkała''' W 2020 rokù Szëmkent òstôł ògłoszony '''Kulturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim sómym rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika ë òbaczeniégòdné môlë == Nôwôżniészim historicznym môlã je kòmpùtenk '''Szymkała''', ùsadzony na terenie stôrodôwny òsedlëznë ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kòmpùtenk òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëzna, òdbùdowóné òbronë, mùzealné place ë wëzdrzatkòwé pùnktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Ordabasy * pòmnik „Żer-Ana” * Park Niepòdległoscë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park Asanbaja Askarowa * Szëmkentsczi zologicznô ògarda * péchòtnô cona Arbat * zdrëdła ë promenada nad Kòszkaratą * mòszéje, prawòsławné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Szëmkent je téż wëchòdnym pùnktã do Sajramu, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ugam, nôtërny rezerwacëji Aksu-Żabagły, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architekturë ë gardowi rozwij == Gardowi òbrôz Szëmkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé òsedla z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim gardowëch grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch òsedlów nôleżą Turan, Shymkent City, Bozaryk ë Tassaj. Gardowi rozwij òbjimô bùdowã nowëch dargów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kulturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics"/> == Spòrt == W Szëmkence pòpùlarné są [[fùsbal]], boks, zapôscë, pòdnôszanié cemarów, gimnasticzi, tenis, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je '''Ordabasy''', jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub '''BIIK Szëmkent''' wiele razy wëgrôł mésterstwò Kazachstanu ë grał w eùropejsczich klubòwëch turniejach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión Chadżimùkana Mùnajtpasowa. W gardze są téż spòrtowé zale, tenisowé centra, pływalnie ë atletikòwi kòmpùtenk. == Òkrãżé == Przédné ekòlogiczné problemë Szëmkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima wëpùszczeniama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Gardowé programë òbjimają mòdernizacëjã fabrików, pòszerzanié gazowi sécë, brëkòwanié mni zanieczëszczającëch aùtobùsów, òdnôwianié rzéków ë kanałów ë sadzenié nowëch drzewów.<ref name="development"/> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrëdła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë gardowi zelony pas. == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmaty]] * [[Jedwôbnô Droga]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szëmkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szëmkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szëmkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szëmkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azëji]] absuu4i1f9kweltpjhifqniinx7mupy 210358 210355 2026-08-05T11:37:30Z Orbitminis 18250 +Partnersczé gardë (Dlô brëkòwnika Vyacheslava Nasretdinova: Bóg zapłac za ùsôdzanié i dolmaczenié kaszëbsczi wersje dłudżégò articzla twòjégò naszińsczégò garda, bò w kaszëbsczi Wiczipedie brëkùjemë nie leno wicy dłudżich articzlów, le téż wicy encyklopedicznëch, òrtograficzno bezzmiłkòwëch i nowaczëzniòwëch articzlów i szablonów, żëbë Kaszëbskô Wikipediô nie ùczëniło jã encyklopediã w kwalitece Trzecégò Swiata.) 210358 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szymkent |gwôsné miono=Шымкент / Şymkent |dopełniacz=Szymkentu |adjektiw_mask=szymkentsczi |adjektiw_fem=szymkentskô |céch=Shymkent logo.svg |fana=Shymkent flag.svg |karta=Shymkent in Kazakhstan.svg |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Syzdykbekov |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szëmkent''' ([[Kazachsczi jãzëk|kaz.]] '''Шымкент'''/'''Şymkent'''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент''' ''Szimkent''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''' ''Czimkent'') – gard w pôłniowim [[Kazachstan|Kazachstanie]]u. Je jednym òd trzech [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|gardów repùblikańsczégò znaczeniô]] w kraju, òkòma [[Astana|Astanë]] ë [[Ałmatë|Ałmatów]]. Szëmkent stanowi apartną administracyjno-teritorialną òbéńdã ë nie nôleżi do turkistańsczi òbéńdë, chtërna òtôczô miasto. Sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzelënkù Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpińca 2026 rokù gard miôł '''1 310 681 mieszkańców''', bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmatach ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpa 2026 rokù], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szymkent], akimat Szymkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szëmkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, hańdlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnëch ë kùlturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarczi nôleżą rafinacjô pétra, farmaceùticznô industriô, metalurgiô, produkcëjô jestkù, tekstilowô industriô, bùdownictwò, handel ë ùsłëdżi. Archeòlogòwé badania w historicznym centrum òdkriłë kùlturowé warstwë z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò przed naszą erą. Òsedlëzna môlëzny, dze dzysdnia leżi gard, je tej starszô jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrodôwnô òsedlëzna Szymkentu], Sprôwa Turisticznô gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|Plac Ordabasy w Szëmkence w 2023 rokù]] == Etimòlogiô == Wedle nôbarżi rozpòwszechnionégò wëklarowaniô miono '''Szëmkent''' skłôdô sã z dwóch dzélów. Słowò ''szym'' abò ''czim'' mòże znaczyc „trôwa”, „łąka”, „darniô” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „òsedlëzna”. Miono mòże bëc tej rozëmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë łąkama” abò „rozwijający sã gard”. Dzél ''-kent'' pòkôzywô sã téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azëjô|Westrzédny Azëji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szymkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczi zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù gard dostał miono '''Czerniajew''' na czesc rusczi generôła Michaiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczi wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócyło w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi zapis òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë bëł blëższi kazachsczi wëmòwie.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkrypcëji niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], system prawny Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrodôwné czasë ë strzédné stalata === Môlëzna dzysdniowégò Szëmkentu bëła zamieszkónô ju w stôrodôwnëch czasach. Archeòlogicznô òsedlëzna leżi w historicznym centrum nowòczasnégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Badania òdkriłë kùlturowé warstwë òglowi miąższoscë dochôdający do 14 métrów. Ceramiczné nalezënë z nôniższich warstw pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò przed naszą erą.<ref name="archaeology"/> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim na drogach, chtërne łączëłë dolënã rzéczi [[Syr-daria]], oazë Westrzédny Azëji ë kazachsczé stepë. Blëskò Szëmkentu leżi Sajram, w strzédnëch stalatach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbnô Droga|Jedwôbny Drodze]]. Miono Szëmkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokaz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szymkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azëji, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenem wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczi Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szëmkent wszedł w skłôd Kòkandzczégò chanatu. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną twierdzã ë administracyjné centrum. Cytadela stojała na wëżawie w centrum òsedlëznë ë kòntrolowała drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù twierdzã zajãłë rusczi wòjska pòd kòmandą Michaiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksëji Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w Syrdarińsczi òbéńdze, w granicach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczi Impérii gardowô gòspòdarka òpiérała sã na handlu, remiosle ë przerôbianim rolnëch wërobów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô tu fabrika santoninë z roscënë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jedną z pòczątkòwëch ùstanowiznów nowòczasny farmaceuticzny industriji Szëmkentu. Dojimk banu na zôczątkù XX stalatégò jesz wicy wzmòcnił rolã gardu jakno handlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Ruskô rewòlucëjô|Rusczi rewòlucëji]] gard bëł pòsobno dzélã Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi, Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi ë Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony Pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacëji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceuticzné, jestkòwé, tekstilowé ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów bëła fabrika òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrików ë instytucëjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë bëło przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metalë, amùnicëjã, dzélë do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobczi. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro chùtkò. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, wëższi szkòłë, szpitale ë industriowé zakłôdë. W latach 80. XX stalatégò zaczãła robic Szëmkentskô rafinerëjô naftë. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym niepòdległoscë przez Kazachstan w 1991 rokù Szëmkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączënié òsedlëznów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim sómym rokù ùsadzony òstôł sztwôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karatau.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szymkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szëmkent òstôł wëłączony z Pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostał sztatus gardu repùblikòwégò znaczeniô. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dostała miono Turkistańskô.<ref name="status2018"/> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szymkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szëmkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na równinie przë zôpadnëch pòdgrzebiach [[Tien-szan]]u, niedalekò grańcë z [[Ùzbekistan]]ã. Gard leżi kòl 120 km na nord òd Taszkentu, 690 km na zôpôd òd Ałmaty ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd Astany. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development"/> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata razã z ji ramienim Karasu. W gardze je dzewiãc kanałów òglowi długòscë kòl 91 km. Nôleżą do nich kanałë Badam, Szëmkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarë.<ref name="development"/> === Klimat === Szëmkent mô kòntinentalny klimat z długòtnyma, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów je w zëmie ë na zymkù, a lato je zwëczajno sëché. W zëmie padô sniég, le trwałô sniégòwô deka zwëczajno nie leżi długò. Dlô swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór Szëmkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracëjô == Szëmkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szymkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karatau''' # '''Turan''' Rajón Karatau ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szymkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczy władze gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fùnkcëjô je pòdobnô do bùrméstra abò gùbernatora. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szëmkentu je '''Gabit Abdimàżitùłë Syzdykbekow'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szëmkent je jednym z nôchùtczi rosącëch gardów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze bëło 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpa 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026"/><ref name="ethnicity2026"/> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracëji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szymkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny ùkłôd === Szëmkent je wieloetnicznym ë wielokùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù nôwikszé etniczné grëpë bëłë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazachowie || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Rusczi || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerbejdżanowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch instytucëjach ë môlowi administracëji razã z kazachsczim òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Wiôlgô dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szëmkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë handlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédné dzélë gòspòdarki to: * rafinacëjô naftë * farmaceuticznô industriô * metalurgiô * produkcëjô jestkù ë napitków * tekstilowô ë òbleczënkòwô industriô * produkcëjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistica * wiôldżi ë môłi handel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim kwartale 2026 rokù grossowi regionalny produkt wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co znacziło realny wzrost ò 8,9% w przërównanim z tim sómym czasã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcëjô towarów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrtô 817,4593 miliardë tenge, to je 11% wicy jak w tim sómym czasu 2025 rokù. Produkcëjô w przerôbiający industriji ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliardë tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów. Inwesticëje w trwałi kapitał wënôszôłë 308,3848 miliardë tenge.<ref name="statistics"/> Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów je '''Szëmkentskô rafinerëjô naftë''', chtërna produkuje benzynã, òléj napãdowi, naftã fligrową ë jiné naftowé wërobczi. Gard mô téż długą tradicëjã farmaceuticzny produkcëji ë pôrã nowòczasnëch fabrików léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona '''Ońtústik''', pôrã industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpa 2026 rokù w Szëmkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé przedsiãbiortwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szëmkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Dargòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmaty ë jinëma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné dargòwé kòridórë Taszkent – Szëmkent – Taraz – Ałmaty ë Taszkent – Szëmkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs]]owëch linijów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejazd mòże płacëc elektronikòwima kartama ë jinëma digitalnyma metodama. === Banowi transpòrt === Banowi dwórc Szëmkent leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmaty. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szëmkentu leżi Arys I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szëmkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné fligania ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpaniji SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwiksziło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi fligerplacu z 800 tësãcy do szesc milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szymkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drogòwi startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë mùltimòdowégò transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Ońtústik. == Edukacëjô ë nôùka == Szëmkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacëji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, techniczné szkòłë, zawodowé szkòłë ë badawczé instytucëje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badawczy Ùniwersytet Muchtara Auezowa''', jeden z nôwikszich wielodzélowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', specjalizëjącô sã w medicënie, farmacëji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet Özbekälegò Żänibekowa''' * Szëmkentsczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Innowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azëji W gardowëch ùniwersytetach ùczą sã sztudérë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azëji. == Zdrowié == Szëmkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceuticznô tradicëjô gardu zaczãła sã w XIX stalatim òd produkcëji santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szëmkence dzejają kazachsczé, rusczi ë ùzbecczé téatrë, mùzeùmë, bibloteczi, kòncérowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Kùklów ë Młodëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represëjów * historiczno-kulturalny kòmpùtenk '''Szymkała''' W 2020 rokù Szëmkent òstôł ògłoszony '''Kulturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim sómym rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika ë òbaczeniégòdné môlë == Nôwôżniészim historicznym môlã je kòmpùtenk '''Szymkała''', ùsadzony na terenie stôrodôwny òsedlëznë ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kòmpùtenk òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëzna, òdbùdowóné òbronë, mùzealné place ë wëzdrzatkòwé pùnktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Ordabasy * pòmnik „Żer-Ana” * Park Niepòdległoscë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park Asanbaja Askarowa * Szëmkentsczi zologicznô ògarda * péchòtnô cona Arbat * zdrëdła ë promenada nad Kòszkaratą * mòszéje, prawòsławné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Szëmkent je téż wëchòdnym pùnktã do Sajramu, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ugam, nôtërny rezerwacëji Aksu-Żabagły, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architekturë ë gardowi rozwij == Gardowi òbrôz Szëmkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé òsedla z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim gardowëch grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch òsedlów nôleżą Turan, Shymkent City, Bozaryk ë Tassaj. Gardowi rozwij òbjimô bùdowã nowëch dargów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kulturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics"/> == Spòrt == W Szëmkence pòpùlarné są [[fùsbal]], boks, zapôscë, pòdnôszanié cemarów, gimnasticzi, tenis, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je '''Ordabasy''', jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub '''BIIK Szëmkent''' wiele razy wëgrôł mésterstwò Kazachstanu ë grał w eùropejsczich klubòwëch turniejach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión Chadżimùkana Mùnajtpasowa. W gardze są téż spòrtowé zale, tenisowé centra, pływalnie ë atletikòwi kòmpùtenk. == Òkrãżé == Przédné ekòlogiczné problemë Szëmkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima wëpùszczeniama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Gardowé programë òbjimają mòdernizacëjã fabrików, pòszerzanié gazowi sécë, brëkòwanié mni zanieczëszczającëch aùtobùsów, òdnôwianié rzéków ë kanałów ë sadzenié nowëch drzewów.<ref name="development"/> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrëdła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë gardowi zelony pas. == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of China.svg|tło|22x22px]] [[Baiyin]] * [[Òbrôzk:Flag of Tajikistan.svg|tło|22x22px]] [[Chodżent]] * [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|tło|22x22px]] [[Grosseto]] * [[Òbrôzk:Flag of Belarus.svg|tło|22x22px]] [[Mohilew]] * [[Òbrôzk:Flag of Thailand.svg|tło|22x22px]] [[Pattaya]] * [[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|tło|22x22px]] [[Acharnon]] * [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|tło|22x22px]] [[Stevenage]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Jizmir]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Eskişehir]] == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmaty]] * [[Jedwôbnô Droga]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szëmkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szëmkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szëmkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szëmkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azëji]] aapubhu52pz58ufauo0aqowmh714tre 210361 210358 2026-08-05T11:38:34Z Orbitminis 18250 ort. 210361 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szëmkent |gwôsné miono=Шымкент / Şymkent |dopełniacz=Szëmkentu |adjektiw_mask=szëmkentsczi |adjektiw_fem=szëmkentskô |céch=Shymkent logo.svg |fana=Shymkent flag.svg |karta=Shymkent in Kazakhstan.svg |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Syzdykbekov |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szëmkent''' ([[Kazachsczi jãzëk|kaz.]] '''Шымкент'''/'''Şymkent'''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент''' ''Szimkent''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''' ''Czimkent'') – gard w pôłniowim [[Kazachstan|Kazachstanie]]u. Je jednym òd trzech [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|gardów repùblikańsczégò znaczeniô]] w kraju, òkòma [[Astana|Astanë]] ë [[Ałmatë|Ałmatów]]. Szëmkent stanowi apartną administracyjno-teritorialną òbéńdã ë nie nôleżi do turkistańsczi òbéńdë, chtërna òtôczô miasto. Sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzelënkù Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpińca 2026 rokù gard miôł '''1 310 681 mieszkańców''', bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmatach ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpa 2026 rokù], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szymkent], akimat Szymkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szëmkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, hańdlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnëch ë kùlturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarczi nôleżą rafinacjô pétra, farmaceùticznô industriô, metalurgiô, produkcëjô jestkù, tekstilowô industriô, bùdownictwò, handel ë ùsłëdżi. Archeòlogòwé badania w historicznym centrum òdkriłë kùlturowé warstwë z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò przed naszą erą. Òsedlëzna môlëzny, dze dzysdnia leżi gard, je tej starszô jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrodôwnô òsedlëzna Szymkentu], Sprôwa Turisticznô gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|Plac Ordabasy w Szëmkence w 2023 rokù]] == Etimòlogiô == Wedle nôbarżi rozpòwszechnionégò wëklarowaniô miono '''Szëmkent''' skłôdô sã z dwóch dzélów. Słowò ''szym'' abò ''czim'' mòże znaczyc „trôwa”, „łąka”, „darniô” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „òsedlëzna”. Miono mòże bëc tej rozëmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë łąkama” abò „rozwijający sã gard”. Dzél ''-kent'' pòkôzywô sã téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azëjô|Westrzédny Azëji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szymkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczi zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù gard dostał miono '''Czerniajew''' na czesc rusczi generôła Michaiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczi wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócyło w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi zapis òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë bëł blëższi kazachsczi wëmòwie.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkrypcëji niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], system prawny Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrodôwné czasë ë strzédné stalata === Môlëzna dzysdniowégò Szëmkentu bëła zamieszkónô ju w stôrodôwnëch czasach. Archeòlogicznô òsedlëzna leżi w historicznym centrum nowòczasnégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Badania òdkriłë kùlturowé warstwë òglowi miąższoscë dochôdający do 14 métrów. Ceramiczné nalezënë z nôniższich warstw pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II stalatégò przed naszą erą.<ref name="archaeology"/> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim na drogach, chtërne łączëłë dolënã rzéczi [[Syr-daria]], oazë Westrzédny Azëji ë kazachsczé stepë. Blëskò Szëmkentu leżi Sajram, w strzédnëch stalatach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbnô Droga|Jedwôbny Drodze]]. Miono Szëmkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokaz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szymkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azëji, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenem wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczi Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szëmkent wszedł w skłôd Kòkandzczégò chanatu. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną twierdzã ë administracyjné centrum. Cytadela stojała na wëżawie w centrum òsedlëznë ë kòntrolowała drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù twierdzã zajãłë rusczi wòjska pòd kòmandą Michaiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksëji Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w Syrdarińsczi òbéńdze, w granicach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczi Impérii gardowô gòspòdarka òpiérała sã na handlu, remiosle ë przerôbianim rolnëch wërobów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô tu fabrika santoninë z roscënë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jedną z pòczątkòwëch ùstanowiznów nowòczasny farmaceuticzny industriji Szëmkentu. Dojimk banu na zôczątkù XX stalatégò jesz wicy wzmòcnił rolã gardu jakno handlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Ruskô rewòlucëjô|Rusczi rewòlucëji]] gard bëł pòsobno dzélã Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi, Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi ë Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony Pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacëji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceuticzné, jestkòwé, tekstilowé ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów bëła fabrika òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrików ë instytucëjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë bëło przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metalë, amùnicëjã, dzélë do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobczi. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro chùtkò. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, wëższi szkòłë, szpitale ë industriowé zakłôdë. W latach 80. XX stalatégò zaczãła robic Szëmkentskô rafinerëjô naftë. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym niepòdległoscë przez Kazachstan w 1991 rokù Szëmkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączënié òsedlëznów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim sómym rokù ùsadzony òstôł sztwôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karatau.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szymkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szëmkent òstôł wëłączony z Pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostał sztatus gardu repùblikòwégò znaczeniô. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dostała miono Turkistańskô.<ref name="status2018"/> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szymkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szëmkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na równinie przë zôpadnëch pòdgrzebiach [[Tien-szan]]u, niedalekò grańcë z [[Ùzbekistan]]ã. Gard leżi kòl 120 km na nord òd Taszkentu, 690 km na zôpôd òd Ałmaty ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd Astany. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development"/> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata razã z ji ramienim Karasu. W gardze je dzewiãc kanałów òglowi długòscë kòl 91 km. Nôleżą do nich kanałë Badam, Szëmkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarë.<ref name="development"/> === Klimat === Szëmkent mô kòntinentalny klimat z długòtnyma, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów je w zëmie ë na zymkù, a lato je zwëczajno sëché. W zëmie padô sniég, le trwałô sniégòwô deka zwëczajno nie leżi długò. Dlô swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór Szëmkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracëjô == Szëmkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szymkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karatau''' # '''Turan''' Rajón Karatau ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szymkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczy władze gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fùnkcëjô je pòdobnô do bùrméstra abò gùbernatora. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szëmkentu je '''Gabit Abdimàżitùłë Syzdykbekow'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szymkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szëmkent je jednym z nôchùtczi rosącëch gardów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze bëło 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpa 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026"/><ref name="ethnicity2026"/> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracëji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szymkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny ùkłôd === Szëmkent je wieloetnicznym ë wielokùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù nôwikszé etniczné grëpë bëłë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazachowie || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Rusczi || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerbejdżanowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch instytucëjach ë môlowi administracëji razã z kazachsczim òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Wiôlgô dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szëmkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë handlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédné dzélë gòspòdarki to: * rafinacëjô naftë * farmaceuticznô industriô * metalurgiô * produkcëjô jestkù ë napitków * tekstilowô ë òbleczënkòwô industriô * produkcëjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistica * wiôldżi ë môłi handel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim kwartale 2026 rokù grossowi regionalny produkt wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co znacziło realny wzrost ò 8,9% w przërównanim z tim sómym czasã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcëjô towarów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrtô 817,4593 miliardë tenge, to je 11% wicy jak w tim sómym czasu 2025 rokù. Produkcëjô w przerôbiający industriji ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliardë tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów. Inwesticëje w trwałi kapitał wënôszôłë 308,3848 miliardë tenge.<ref name="statistics"/> Jednym z nôwôżniészich przedsiãbiortwów je '''Szëmkentskô rafinerëjô naftë''', chtërna produkuje benzynã, òléj napãdowi, naftã fligrową ë jiné naftowé wërobczi. Gard mô téż długą tradicëjã farmaceuticzny produkcëji ë pôrã nowòczasnëch fabrików léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona '''Ońtústik''', pôrã industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpa 2026 rokù w Szëmkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé przedsiãbiortwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szëmkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Dargòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmaty ë jinëma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné dargòwé kòridórë Taszkent – Szëmkent – Taraz – Ałmaty ë Taszkent – Szëmkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs]]owëch linijów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejazd mòże płacëc elektronikòwima kartama ë jinëma digitalnyma metodama. === Banowi transpòrt === Banowi dwórc Szëmkent leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmaty. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szëmkentu leżi Arys I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szëmkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné fligania ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpaniji SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwiksziło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi fligerplacu z 800 tësãcy do szesc milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szymkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drogòwi startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë mùltimòdowégò transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Ońtústik. == Edukacëjô ë nôùka == Szëmkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacëji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, techniczné szkòłë, zawodowé szkòłë ë badawczé instytucëje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badawczy Ùniwersytet Muchtara Auezowa''', jeden z nôwikszich wielodzélowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', specjalizëjącô sã w medicënie, farmacëji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet Özbekälegò Żänibekowa''' * Szëmkentsczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Innowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azëji W gardowëch ùniwersytetach ùczą sã sztudérë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azëji. == Zdrowié == Szëmkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceuticznô tradicëjô gardu zaczãła sã w XIX stalatim òd produkcëji santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szëmkence dzejają kazachsczé, rusczi ë ùzbecczé téatrë, mùzeùmë, bibloteczi, kòncérowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Kùklów ë Młodëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represëjów * historiczno-kulturalny kòmpùtenk '''Szymkała''' W 2020 rokù Szëmkent òstôł ògłoszony '''Kulturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim sómym rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika ë òbaczeniégòdné môlë == Nôwôżniészim historicznym môlã je kòmpùtenk '''Szymkała''', ùsadzony na terenie stôrodôwny òsedlëznë ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kòmpùtenk òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëzna, òdbùdowóné òbronë, mùzealné place ë wëzdrzatkòwé pùnktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Ordabasy * pòmnik „Żer-Ana” * Park Niepòdległoscë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park Asanbaja Askarowa * Szëmkentsczi zologicznô ògarda * péchòtnô cona Arbat * zdrëdła ë promenada nad Kòszkaratą * mòszéje, prawòsławné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Szëmkent je téż wëchòdnym pùnktã do Sajramu, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ugam, nôtërny rezerwacëji Aksu-Żabagły, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architekturë ë gardowi rozwij == Gardowi òbrôz Szëmkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé òsedla z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim gardowëch grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch òsedlów nôleżą Turan, Shymkent City, Bozaryk ë Tassaj. Gardowi rozwij òbjimô bùdowã nowëch dargów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kulturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics"/> == Spòrt == W Szëmkence pòpùlarné są [[fùsbal]], boks, zapôscë, pòdnôszanié cemarów, gimnasticzi, tenis, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je '''Ordabasy''', jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub '''BIIK Szëmkent''' wiele razy wëgrôł mésterstwò Kazachstanu ë grał w eùropejsczich klubòwëch turniejach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión Chadżimùkana Mùnajtpasowa. W gardze są téż spòrtowé zale, tenisowé centra, pływalnie ë atletikòwi kòmpùtenk. == Òkrãżé == Przédné ekòlogiczné problemë Szëmkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima wëpùszczeniama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Gardowé programë òbjimają mòdernizacëjã fabrików, pòszerzanié gazowi sécë, brëkòwanié mni zanieczëszczającëch aùtobùsów, òdnôwianié rzéków ë kanałów ë sadzenié nowëch drzewów.<ref name="development"/> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrëdła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë gardowi zelony pas. == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of China.svg|tło|22x22px]] [[Baiyin]] * [[Òbrôzk:Flag of Tajikistan.svg|tło|22x22px]] [[Chodżent]] * [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|tło|22x22px]] [[Grosseto]] * [[Òbrôzk:Flag of Belarus.svg|tło|22x22px]] [[Mohilew]] * [[Òbrôzk:Flag of Thailand.svg|tło|22x22px]] [[Pattaya]] * [[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|tło|22x22px]] [[Acharnon]] * [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|tło|22x22px]] [[Stevenage]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Jizmir]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Eskişehir]] == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmaty]] * [[Jedwôbnô Droga]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szëmkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szëmkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szëmkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szëmkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azëji]] q1d8jgvcvq8lxwmoafst42n2a1gsviq 0 13696 210354 2026-08-05T10:38:11Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Szymkent]] do [[Szëmkent]]: pisënk – w kaszëbsczi òrtografie niemòżebnô je zbitka "szy", a kazasczé ы òdpòwiôdô kaszëbsczi szwie 210354 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Szëmkent]] ojtwnbnmc85zvb9stbq2kvgeaoz4dvq 14 13697 210360 2026-08-05T11:38:15Z Iketsi 3254 N 210360 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] r5v3g358zaeofhth7himm3lfil6qs6t